Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1674/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 145 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1577
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2023 r. nr 010070/680/5962303/2022 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 23 czerwca 2023 r., 2. umarza postępowanie administracyjne, 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez B.P. (dalej: "skarżąca") decyzją z dnia 15 lipca 2022 r., znak: [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS" lub "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) – dalej: "k.p.a." oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r., poz. 1577 ze zm.) – dalej: "u.p.p.w.d.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ I instancji" lub "ZUS") z dnia 26 czerwca 2023 r., znak: [...], w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 26 czerwca 2023 r., ZUS uchylił przyznane skarżącej przyznane informacji z 4 lipca 2022 r. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko O.W. od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ ustalił, że zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego W. - [...] w W. z dnia [...] r., wydanego w sprawie o rozwód o sygnaturze akt [...], na czas trwania procesu o rozwód ustalono, iż miejscem zamieszkania małoletniej O.W. urodzonej [...] r. w K. jest każdorazowe miejsce zamieszkania ojca. Organ wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, jeżeli miejsce zamieszkania dziecka zostało ustalone przez sąd powszechny, organy administracji publicznej są związane orzeczeniem sądu powszechnego. Kwestia tego, czy orzeczenie sądu jest przez rodziców wykonywane nie stanowi przedmiotu ustalenia przez ZUS. W ocenie ZUS nie jest on organem właściwym do rozstrzygania kwestii związanych z ustaleniem sprawowania opieki nad dzieckiem, należy zatem wystąpić do sądu o zmianę postanowienia w zakresie opieki nad dzieckiem.

W szeroko uzasadnionym odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła m.in., że małoletnia córka nieprzerwanie od 1 grudnia 2016 r. zamieszkuje z nią, a od czerwca 2022 r. jest na jej wyłącznym utrzymaniu, gdyż ojciec dziecka nie płaci żadnych alimentów na dziecko ani nie pokrywa kosztów jego utrzymania w jakikolwiek inny sposób. Ojciec dziecka nigdy od 1 grudnia 2016 r. nie zamieszkiwał z dzieckiem i nie sprawował nad nim opieki.

Opisaną na wstępie decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS, ponieważ zgodnie prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego W. - [...] w W. z dnia [...] r., wydanego w sprawie o rozwód o sygnaturze akt [...], na czas trwania procesu o rozwód ustalono, iż miejscem zamieszkania małoletniej córki skarżącej jest każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca a takie orzeczenie jest wiążące dla ZUS. W konsekwencji przyjęcia takiego stanowiska Prezes ZUS stwierdził, że do czasu zmiany przez sąd orzeczenia w zakresie opieki nad dzieckiem i jego miejsca zamieszkania ZUS nie ma podstaw do uwzględnienia roszczeń skarżącej i przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko.

W osobistej skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie przepisów:

wydanie jej z rażącym naruszenie prawa, a mianowicie art. 15 k.p.a. oraz art. 138 § 1 k.p.a., skutkujące nieważnością postępowania, polegającym na nierozpoznaniu w ogóle wniesionego odwołania z dnia 15 lipca 2023 r. na decyzję ZUS z dnia 23 czerwca 2023 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią córką od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 31 maja 2023 r. i pozbawienie skarżącej prawa do dwuinstancyjności postępowania i ponownego wszechstronnego rozpoznania sprawy, albowiem w świetle wezwania Prezesa ZUS z dnia 20 lipca 2023 r. doręczonego skarżącej w dniu 3 sierpnia 2023 r. wniesione odwołanie wraz z załącznikami miało być nieczytelne, a odwołanie wraz z załącznikami zostało ponownie przesłane za pośrednictwem pracownika ZUS w dniu 3 sierpnia 2023 r. oraz ponownie przesłane za pośrednictwem portalu PUE ZUS w dniu 9 sierpnia 2023 r., podczas gdy zaskarżona decyzja rzekomo wydana po rozpoznania odwołania została sporządzona w dniu 31 lipca 2023 r., a zatem przed doręczeniem organowi czytelnego odwołania wraz z załącznikami i w ogóle przed doręczeniem stronie wezwania do ponownego przesłania ww. odwołania wraz z załącznikami z powodu ich "nieczytelności" dla organu;

wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie art. 15 k.p.a. oraz art. 138 § 1 k.p.a., skutkujące nieważnością postępowania, polegającym na nierozpoznaniu w ogóle wniesionego odwołania z dnia 15 lipca 2023 r. na decyzję ZUS z dnia 23 czerwca 2023 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego i pozbawienie strony prawa do dwuinstancyjności postępowania i ponownego wszechstronnego rozpoznania sprawy poprzez nierozpoznanie w ogóle i nie odniesienie się do żadnego z zarzutów wskazanych w ww. odwołaniu;

wydanie jej bez podstawy prawnej oraz bez podstawy faktycznej, skutkujące nieważnością postępowania administracyjnego wskazaną w art. 156 k.p.a.;

naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na zaniechaniu wyjaśnienia podstaw prawnych wydanej decyzji oraz zaniechaniu wskazania ustaleń faktycznych będących podstawą wydanej decyzji;

wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, skutkujące nieważnością postępowania administracyjnego wskazaną w art. 156 k.p.a.;

oparcie się przy ustalaniu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych na dowodach, które są fałszywe, w szczególności na złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej fałszywym oświadczeniu ojca dziecka, że rzekomo zamieszkuje wraz z nim i ponosi koszy jego utrzymania, co nie jest zgodne z prawdą;

wydanie jej w wyniku przestępstwa polegającego na złożeniu pod rygorem odpowiedzialności karnej fałszywego oświadczenia przez ojca dziecka odnośnie zamieszkiwania z nim i ponoszenia kosztów jego utrzymania, które to oświadczenie stało się podstawą do bezprawnego i bezzasadnego uchylenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią córką, która z nią zamieszkuje nieprzerwanie od dnia 1 grudnia 2016 r. i której koszty utrzymania ponosi, a od czerwca 2022 r. ponosi je całkowicie samodzielnie bez jakiegokolwiek udziału ojca w pokryciu tych kosztów, skutkujące koniecznością wznowienia postępowania;

wydanie jej w wyniku przestępstwa polegającego na ukryciu dokumentów i wyjaśnień złożonych przeze mnie w dniu 14 maja 2023 r. wysłanych w terminie 7 dni od odebrania wezwania z dnia 28 kwietnia 2023 r. i ich całkowite pominięcie przy wydaniu bezprawnej i niemającej oparcia w prawie ani w okolicznościach faktycznych decyzji z dnia 23 czerwca 2023 r., co wyczerpuje znamiona czynu z art. 276 k.k. i z art. 231 k.k., skutkujące koniecznością wznowienia postępowania;

rażące naruszenie prawa, a to art. 10 § 1 k.p.a. poprzez bezprecedensowe pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji z dnia 23 czerwca 2023 r. uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego, tj. wydanie decyzji w warunkach całkowitego pozbawienia strony czynnego udziału w postępowaniu, o którym mowa w przepisach k.p.a., skutkujące nieważnością postępowania i koniecznością jego wznowienia

rażące naruszenie prawa, a to art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 73 § 1 k.p.a. poprzez bezprecedensowe pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, skutkujące nieważnością postępowania polegające na bezprecedensowym pozbawieniu strony prawa wglądu do akt sprawy całkowicie przed wydaniem decyzji, a także po jej wydaniu a przed jej doręczeniem poprzez udostępnienie wybiórczych dokumentów z akt sprawy dotyczącej świadczenia wychowawczego w postaci jedynie moich pism i wniosków kierowanych do ZUS oraz korespondencji z ZUS kierowanej do skarżącej, z całkowitym pominięciem dokumentów, na które organ powołał się w zaskarżonej decyzji - w szczególności wniosku ojca dziecka o przyznanie mu świadczenia wychowawczego na małoletnią córkę oraz dokumentów przez niego złożonych, a także decyzji wydanych w stosunku do niego, które - w ocenie ZUS - miały stać się podstawą do uchylenia matce świadczenia wychowawczego na dziecko, które cały czas z nią zamieszkuje od dnia 1 grudnia 2016 r. i którego koszty utrzymania ponosi całkowicie samodzielnie od czerwca 2022 r. i utrzymanie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 4 a contrario ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez całkowicie bezzasadne pozbawienie skarżącej prawa do czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności poprzez wydanie decyzji merytorycznej bez wszczęcia postępowania w przedmiocie uchylenia prawomocnie przyznanego mi w 2022 r. świadczenia wychowawczego na O.W. i bez powiadomienia strony o wszczęciu takiego postępowania i utrzymanie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez całkowite zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i bezprawne oparcie się przy wydaniu zaskarżonej decyzji wyłącznie na fałszywym oświadczeniu ojca dziecka o rzekomym zamieszkiwaniu z dzieckiem, na którego świadczenie wychowawcze się ubiega oraz rzekomym ponoszeniu przez niego kosztów utrzymania tego dziecka, podczas gdy z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca zamieszkuje z małoletnia córką od dnia 1 grudnia 2016 r. i od czerwca 2022 r. pokrywa samodzielnie całość kosztów jej utrzymania, a od 1 grudnia 2016 r. ojciec nigdy nie zamieszkiwał ani nie przebywał z dzieckiem i od czerwca 2022 r. nie łoży jakichkolwiek środków na utrzymanie dziecka i nieuchylenie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. na dowodach, które nie zostały przeprowadzone w niniejszej sprawie i nie znajdują się w aktach sprawy dot. Wniosku skarżącej o udzielenie świadczenia wychowawczego na małoletnią córkę na rok 2022/2023, a zatem oparcie decyzji na nieujawnionym materiale dowodowym nieznanym stronie postępowania, czyli na całkowicie poza procesowych domniemaniach organu niemających waloru dowodu i żadnej mocy prawnej i nieuchylenie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

całkowite zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i bezprawne oparcie się przy wydaniu zaskarżonej decyzji wyłącznie na fałszywym oświadczeniu ojca dziecka o rzekomym zamieszkiwaniu z nim, na którego świadczenie wychowawcze się ubiega oraz rzekomym ponoszeniu przez niego kosztów utrzymania tego dziecka, podczas gdy z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca zamieszkuje z małoletnią córką od dnia 1 grudnia 2016 r. i od czerwca 2022 r. pokrywa samodzielnie całość kosztów utrzymania dziecka, a od 1 grudnia 2016 r. ojciec nigdy nie zamieszkiwał ani nie przebywał z dzieckiem i od czerwca 2022 r. nie łoży jakichkolwiek środków na utrzymanie małoletniej i nieuchylenie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a. poprzez niewskazanie w zaskarżonej decyzji podstawy prawnej rozstrzygnięcia tj. konkretnego przepis, który zdaniem organu miał być podstawą wydanej decyzji oraz poprzez niewskazanie w zaskarżonej decyzji uzasadnienia prawnego ani faktycznego podjętego rozstrzygnięcia, albowiem treść pisma z dnia 23 czerwca 2023 r. nie spełnia przesłanek uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętej decyzji w kontekście okoliczności ujawnionych w toku sprawy oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez bezprawne pozbawienie zamieszkałej z matką małoletniej córki należnego jej świadczenia wychowawczego i przyznanie tego świadczenia osobie całkowicie nieuprawnionej tj. ojcu dziecka z naruszeniem naczelnej zasady, że świadczenie wychowawcze przysługuje na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, którą opiekę i zaspokojenie potrzeb życiowych realizuje wyłącznie skarżąca, a ojciec dziecka nie zamieszkuje ani nie przebywa z nim, ani też nie ponosi żadnych kosztów jego utrzymania oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez całkowicie bezprawne uchylenie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią córkę, mimo spełniania przeze skarżącą kryteriów wskazanych w ww. przepisie do otrzymania tego świadczenia tj. zamieszkiwania wspólnie z dzieckiem i pozostawania dziecka na moim wyłącznym utrzymaniu i bezprawne przyznanie tego świadczenie osobie nieuprawnionej tj. ojcu dziecka, który nie zamieszkuje z nim od dnia 1 grudnia 2016 r. i nie ponosi żadnych kosztów jego utrzymania od czerwca 2022 r. oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania poprzez powoływanie się przy wydaniu zaskarżonej decyzji na postanowienie z dnia [...] r. o ustaleniu miejsca zamieszkania dziecka na czas postępowania rozwodowego, podczas gdy podstawą przyznania świadczenia wychowawczego jest faktyczne zamieszkiwanie z dzieckiem i ponoszenie kosztów jego utrzymania przez rodzica ubiegającego się o to świadczenie, a nie orzeczenie sądowe oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania poprzez bezprawne uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego, mimo że małoletnia faktycznie zamieszkuje od 1 grudnia 2016 r. ze skarżącą i to ona ponosi wyłącznie koszty utrzymania małoletniej, a ojciec nie zamieszkuje z dzieckiem i nie ponosi żadnych kosztów utrzymania dziecka, a także mimo treści art. 26 § 2 k.c., zgodnie z którym, "jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.", co jednoznacznie oznacza, że ingerencja sądu w miejsce zamieszkania dziecka stale przebywającego z matka nie jest i nigdy nie była dopuszczalna oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 22 u.p.p.w.d. poprzez bezprawne powołanie się przez organ na postanowienie z dnia [...] r. wydane przez sędziego prawomocnie wyłączonego od prowadzenia sprawy o rozwód i wskazanie - mimo podniesienia przez wnioskodawczynię, że to ona jest uprawniona do pobierania świadczenia, gdyż zamieszkuje z dzieckiem i samodzielnie ponosi koszty jego utrzymania, a ojciec dziecka złożył pod rygorem odpowiedzialności karnej fałszywe oświadczenie w tym zakresie - że rzekomo organ nie zajmuje się kwestiami związanymi ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, podczas gdy wskazany wyżej przepis obliguje organ do ustalenia, z którym z rodziców dziecko rzeczywiście i faktycznie zamieszkuje i kto ponosi jego koszty utrzymania, gdyż tylko i wyłącznie od tego zależy, który z rodziców jest uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 15 ust. 1 u.p.p.w.d. poprzez bezprawne powołanie się przez organ na postanowienie z dnia [...] r. wydane przez sędziego prawomocnie wyłączonego od prowadzenia sprawy o rozwód i bezprawne uchylenie matce prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, które z nią zamieszkuje i wskazanie - mimo podniesienia przez wnioskodawczynię, że to ona jest uprawniona do pobierania świadczenia, gdyż zamieszkuje z dzieckiem i samodzielnie ponosi koszty jego utrzymania, a ojciec dziecka złożył pod rygorem odpowiedzialności karnej fałszywe oświadczenie w tym zakresie - że rzekomo organ nie zajmuje się kwestiami związanymi ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, podczas gdy wskazany wyżej przepis obliguje organ do ustalenia, z którym z rodziców dziecko rzeczywiście i faktycznie zamieszkuje i kto ponosi jego koszty utrzymania, gdyż tylko i wyłącznie od tego zależy, który z rodziców jest uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 52 § 3 k.p.c. i oparcie się przy wydawaniu decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na postanowieniu z dnia [...] r. wydanym w sprawie [...] przez prawomocnie wyłączonego od prowadzenia tej sprawy sędziego, które to postanowienie zgodnie z powołanym wyżej przepisem nie ma żadnej mocy prawnej i nie wywołuje żadnych skutków prawnych, albowiem zostało wydane przez sędziego po złożeniu już w 2018 r. wniosku o jego wyłączenie, które to wnioski zostały prawomocnie uwzględnione postanowieniem z dnia [...] r. sygn. [...], a zatem postępowanie z udziałem sędziego od chwili złożenia pierwszego wniosku o jego wyłączenie od prowadzenia sprawy zniosło się z mocy powołanego wyżej przepisu oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 363 § 1 k.p.c. poprzez oparcie się przy wydawaniu decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na postanowieniu z dnia [...] r., które do chwili obecnej nie jest prawomocne, albowiem do chwili obecnej - mimo złożenia w terminie i opłacenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia postanowienia i doręczenia go wraz z uzasadnieniem – skarżąca nie otrzymała tego postanowienia wraz z uzasadnieniem, a zatem nie otworzył się jej jeszcze termin do jego zaskarżenia oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 12 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS;

rażące naruszenie przepisów prawa, skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i pominięcie okoliczności faktycznej, że toczy się śledztwo w sprawie przekroczenia uprawnień przez sędziów SO W. [...] w W. w związku z wydaniem postanowienia z dnia [...] r., które według organu ma stanowić podstawę do uchylenia matce prawa do świadczenia wychowawczego, podczas gdy okoliczność ta ma istotne znaczenia i nie pozwala na dokonywanie ustaleń faktycznych na podstawie dokumentu, co do którego zachodzi uzasadnione podejrzenie, że został wydany w wyniku przestępstwa oraz rażące naruszenie przepisów prawa skutkujące nieważnością postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie całkowicie sprzecznej z prawem decyzji organu I instancji przez Prezesa ZUS.

W konsekwencji wniesionych zarzutów skarżąca wniosła o:

- stwierdzenie nieważności w całości wyżej opisanej decyzji Prezesa ZUS z dnia 31 lipca 2023 r. zaskarżonej w całości oraz poprzedzającej jej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2023 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią córkę skarżącej od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 31 maja 2023 r. z przyczyn wskazanych w art. 156 k.p.a. i umorzenie postępowania administracyjnego, ewentualnie o uchylenie w całości opisanej wyżej decyzji Prezesa ZUS z dnia 31 lipca 2023 r. oraz poprzedzającej jej decyzji ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z dnia 23 czerwca 2023 r. i umorzenie postępowania administracyjnego.

Ponadto wniosła o rozpoznanie sprawy i skierowanie jej na rozprawę.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Odnosząc się do zarzutów pozbawienia strony prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania wskazał, że postępowanie prowadzone było w postaci elektronicznej i skarżąca miała pełny dostęp do dokumentów zgromadzonych w swojej sprawie, w tym do dokumentów w formie papierowej, które zostały przez nią złożone. Zdaniem Prezesa ZUS nie można mówić o pozbawienia strony prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, skoro wnioskodawczyni przez cały czas trwającego postępowania miała dostęp do akt swojej sprawy prowadzonych w formie elektronicznej i była informowana o wyrokach złożonych przez jej męża zapadłych w sprawie o rozwód, które stanowiły podstawę uchylenia w części decyzji Zakładu przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2022/2023. Organ odwoławczy podkreślił, że pismem z dnia 28 kwietnia 2023 r. wezwano skarżącą odo ustosunkowania się do orzeczenia Sądu Okręgowego W. [...] z dnia [...]r., sygn. [...], a także do złożenia orzeczeń sądowych, o ile zostały wydane z datą późniejszą, na okoliczność miejsca zamieszkania dziecka oraz złożenie wyjaśnień poprzez formularz POC, jak sprawowana jest opieka nad dzieckiem, gdzie dziecko zamieszkuje i kto ponosi koszty jego utrzymania. Na wezwanie skarżąca udzieliła odpowiedzi. Zdaniem organu odwoławczego okoliczność, że wydana w sprawie decyzja nie odpowiada oczekiwaniom skarżącej nie uzasadnia twierdzeń, że doszło do rażącego naruszenia prawa polegającego na pozbawieniu strony czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Skarżąca składała pisma w sprawie, które zostały wzięte pod uwagę przy rozpoznaniu sprawy, a o przedłożonych przez jej męża wyrokach sądu, które były istotne dla rozpoznania sprawy, była informowana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", zwanej dalej, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. "Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego." W sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d.).

Jak stanowi art. 25 u.p.p.w.d.

"1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

2. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:

1) (uchylony);

1a) (uchylony);

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) (uchylony);

4) (uchylony);

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

6) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. (...)"

W rozpoznawanej sprawie decyzja organu I instancji nie wskazuje podstawy prawnej - można domniemywać, że oparta jest zarówno na art. 25 u.p.p.w.d., jak i art. 27 ust. 1 tej ustawy. Tej wady nie sanuje również decyzja Prezesa ZUS wydana w trybie odwoławczym. Ponadto organy orzekające w sprawie uzasadniając konieczność uchylenia skarżącej prawa doświadczenia wychowawczego skupiły się wyłącznie na treści rozstrzygnięcia sądu powszechnego tj. postanowienia Sądu Okręgowego W. - [...] w W. z dnia [...]r., wydanego w sprawie o rozwód o sygnaturze akt [...], którego wynika, że na czas trwania procesu o rozwód miejscem zamieszkania małoletniej córki skarżącej jest każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca. W konsekwencji uznały, że dopóki skarżąca nie przedłoży organom innego prawomocnego rozstrzygnięcia sądu powszechnego, który zmieni wydane postanowienie Sądu Okręgowego w W., to brak jest podstaw do jego kwestionowania i dalszego pobierania świadczenia wychowawczego. Pominęły przy tym całkowicie podstawowy cel ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, którym jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Organ I instancji wydając decyzję w dniu 26 czerwca 2023 r. o uchyleniu skarżącej prawa do tego świadczenia za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. nie uwzględnił także charakteru decyzji uchylającej prawo świadczenia wychowawczego. Decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. W trybie art. 27 ustawy nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnego pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 ustawy). Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii) oraz nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone. Może to nastąpić w pierwszej kolejności przez wydanie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia, a dopiero później przez wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/RZ 748/23, LEX 3647607).

Organ odwoławczy również nie uwzględnił tej kwestii w swojej decyzji. W ocenie Sądu uzasadnienia decyzji obu orzekających w sprawie organów w sposób rażący naruszały przepis art. 107 § 3 k.p.a. Zatem bez prowadzenia dalej idących wywodów co do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji Sąd stwierdza, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 8, art. 9, art.10. art.11 k.p.a. oraz art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. a także art. 27 u.p.p.w.d. Pomimo stwierdzonych naruszeń prawa zarówno procesowego jak i materialnego sąd uznał, że w sprawie brak jest przesłanek za art. 156 § 1 k.p.a. do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i dlatego w tym zakresie nie uwzględnił wniosków skarżącej.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Ponieważ prowadzone sprawa dotyczyła świadczeń już skonsumowanych w okresie od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego za ten okres było bezprzedmiotowe i dlatego na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd umorzył to postępowanie.

O kosztach Sąd nie orzekał wobec nieuiszczenia przez skarżącą wpisu od skargi i zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.