Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 328/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 43, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 17
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 37 ust. 4
journal: Dz.U. 2024 poz 1283
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
article: art. 6, art. 8, art. 9, art. 79a
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 106 § 3, art. 133, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 153, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 17 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 września 2024 roku sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 lutego 2024 roku znak: KO.441.21.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Ujazdu z dnia 5 stycznia 2024 roku, znak: MOPS.5211.61.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz skarżącej M.T. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z dnia 26 lutego 2024 r., znak: KO.441.21.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim (dalej także: Kolegium, organ II instancji) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Ujazdu (dalej także: organ I instancji) z dnia 5 stycznia 2024 r., znak: MOPS.5211.61.2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy w dniu 8 grudnia 2023 r. M. T. (dalej także: wnioskodawczyni, zainteresowana, strona, skarżąca) złożyła do MOPS w Ujeździe wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką E. B.

Decyzją z dnia 5 stycznia 2024 r. Burmistrz Ujazdu odmówił M. T. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. B. W uzasadnieniu decyzji wskazał m.in., że E. B. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tomaszowie Mazowieckim w dniu 27 listopada 2023 r. nr [...] na stałe. W orzeczeniu wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 listopada 2023 r. Osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z E. B. jest także jej druga córka – K. S., która mieszka wraz ze swoją rodziną w odległości 100 km od miejsca zamieszkania matki i pracuje zawodowo. Z oświadczeń złożonych w dniu 18 grudnia 2023 r. wynika, że zainteresowana zajmuje się matką od kilku lat, ale opiekę "24 godzinną" sprawuje od lipca 2023 r. Organ ustalił, że wnioskodawczyni w godzinach rannych podaje mamie leki i przygotowuje śniadanie. Po posiłku wykonuje ogólną toaletę podopiecznej, ubiera ją i zmienia pampersy, podaje drugie śniadanie, mierzy poziom cukru i ciśnienia. W czasie, gdy mama odpoczywa - sprząta, poprawia pościel, wymienia podkład, następnie przygotowuje i podaje obiad, po którym mama idzie na drzemkę. W tym czasie wnioskodawczyni sprząta, robi zakupy, przygotowuje kolejne leki i mierzy ciśnienie oraz poziom cukru. Następnie szykuje podwieczorek oraz kolację, idzie z mamą do łazienki, myje ją, przebiera w piżamę i kładzie do łóżka. W nocy podopieczna śpi niespokojnie, budzi się, chodzi po domu, chce otwierać drzwi, bo myśli, że ktoś puka, więc noc M. T. spędza na czuwaniu. Wnioskodawczyni oświadczyła, że gdyby nie musiała się opiekować niepełnosprawną matką, to podjęłaby pracę zarobkową. Organ ustalił także, że od 1 lipca 2021 r. M. T. jest osobą nieaktywną zawodowo, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tomaszowie Mazowieckim. W okresie od 9 listopada 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. zainteresowana była zatrudniona na umowę o pracę. Od 5 maja 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, później na świadczeniu rehabilitacyjnym. Wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 17 lipca 2023 r. Nr [...]. Ze względu na to, iż nie posiada dochodów ma przyznany zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej od 8 lipca 2023 r. do 16 lipca 2026 r. w wysokości 719 zł miesięcznie - decyzja Nr MOPS.5100.24.2023 z dnia 2 sierpnia 2023 r. Wcześniej zasiłek stały pobierała w okresach od 1 października 2015 r. do 30 września 2021 r. oraz od 1 listopada 2022 r. do 7 lipca 2023 r. na podstawie poprzednich orzeczeń o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał, że pracownik socjalny odwiedził E. B. dwukrotnie. Pierwszy raz w dniu 13 grudnia 2023 r. i wtedy drzwi otworzyła mu E. B. samodzielnie, rozpoznała go, była w dobrym kontakcie logicznym, spożywała śniadanie i wyjaśniła, że córki jeszcze tego dnia nie było, ale się jej spodziewa, gdyż przychodzi do niej codziennie. Na kolejną wizytę w dniu 18 grudnia 2023 r. pracownik umówił się telefonicznie. Podczas wywiadu obecna była wnioskodawczyni oraz jej mama. Pracownik socjalny ustalił, iż E. B. niewątpliwie wymaga pomocy i opieki, jednak wątpliwość wzbudził podany przez zainteresowaną zakres sprawowanej opieki. W ocenie organu I instancji nie istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez M. T. zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Opieka sprawowana przez wnioskodawczynię nie stanowi bowiem przeszkody w wykonywaniu pracy zarobkowej. E. B. ma 83 lata i niewątpliwie wymaga pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego, robieniu zakupów, realizacji recept, umawianiu wizyt lekarskich itp. Jednak są to czynności, które można pogodzić z pracą zawodową, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ stwierdził, że matka wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, jest w stanie samodzielnie spożywać posiłki, nie wymaga zaawansowanych czynności pielęgnacyjnoopiekuńczych, takich jak np. pielęgnacja odleżyn, domowa rehabilitacja. Obecnie M. T. pobiera zasiłek stały, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tomaszowie Mazowieckim jako osoba poszukująca pracy. Organ stwierdził, że wnioskodawczyni jest osobą bierną zawodowo i nie podejmuje prac dorywczych. Nie została spełniona więc przesłanka, uprawniająca do przyznania wnioskowanego świadczenia dotycząca rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Organ uznał ponadto, że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność E. B. powstała po terminie określonym w tym przepisie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. T., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy przez zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który orzekł o niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. M. T. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Strona nie zgodziła się z pracownikiem socjalnym, iż mama nie wymaga stałej opieki. Uznała jego ocenę za podważającą orzeczenie lekarza orzecznika Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tomaszowie Mazowieckim, w którym uznano, że jej mama wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (choroby neurologiczne, dysfunkcja narządu ruchu, choroby kardiologiczne). Skarżąca podniosła, że mama nie wymaga takich czynności jak np. pielęgnacja odleżyn świadczy, tylko dzięki temu, że odpowiednio się nią opiekuje. Wskazała, że mama cierpi na choroby neurologiczne (co jest związane z utratą pamięci) i nie zawsze potrafi ocenić prawidłowo sytuację np. nie pamięta wizyty pracownika socjalnego, czy jadła śniadanie. M. T. dodała, że matka mieszka u niej. W obecnej sytuacji nie widzi możliwości podjęcia pracy i jednocześnie sprawowania opieki nad chorą mamą. Sama też nie jest zdrowa, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, ponieważ nie ma możliwości podjęcia pracy. W miejscu jej zamieszkania nie ma pracy, a praca związana z dojazdem wiązałaby się z wielogodzinną nieobecnością w domu. Podejmowała pracę, ale ze względu na stan zdrowia mamy musiała z niej zrezygnować.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 26 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwana dalej: u.ś.r. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Dalej Kolegium wyjaśniło, że bezspornie matka wnioskodawczyni E. B. (ur. w 1940 r.) w związku z opieką, na którą wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 27 listopada 2023 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 14 listopada 2023 r. Odnosząc się do przyczyn odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium stwierdziło, iż podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do matki skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W związku z powyższym rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wiązało się ze zbadaniem, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Wobec tego zdaniem Kolegium E. B. spełnia warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto, spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego takie jak: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej oraz jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. W dalszej kolejności Kolegium stwierdziło, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 grudnia 2023 r. wynika, że skarżąca opiekuje się matką od kilku lat, a od lipca 2023 r., kiedy u matki zdiagnozowano chorobę Alzheimera "w sposób bardziej intensywny". M. T. jest osobą bierną zawodowo, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności ze względu na schorzenia narządu ruchu ([...]) i schorzenia neurologiczne ([...]). Od dnia 1 listopada 2022 r. pobiera zasiłek stały, który jest jedynym źródłem jej utrzymania. Wnioskodawczyni oświadczyła, że ze względu na chorobę matki i konieczność sprawowania opieki nad nią od 1 lipca 2023 r. nie jest w stanie podjąć pracy. Opieka nad matką, jak stwierdziła wnioskodawczyni, polega na: przygotowywaniu śniadania, podaniu leków, ogólnej toalecie, ubieraniu mamy i zmianie pampersa (w dniu wywiadu podopieczna nie miała założonego pampersa, jak wyjaśniła skarżąca - zakłada je mamie głównie na noc). Ponadto mierzy mamie ciśnienie i poziom cukru. Po śniadaniu mama idzie do drugiego pokoju na drzemkę. W tym czasie skarżąca sprząta, przygotowuje obiad i kolejne leki. Następnie mierzy ciśnienie i poziom cukru, szykuje podwieczorek, a potem kolację, pomaga przy wieczornej toalecie, przebiera w piżamę i kładzie mamę do łóżka. M. T. wyjaśniła, że musi pilnować matki także w nocy, gdyż śpi niespokojnie, czasem się budzi i otwiera drzwi, bo myśli, że ktoś puka. Podopieczna przyjmuje leki dwa razy dziennie, zgodnie ze wskazaniami lekarza. E. B. ma jeszcze jedną córkę – K. S., która mieszka w Żyrardowie około 100 km od miejsca zamieszkania matki, pracuje zawodowo i z tego względu nie jest w stanie opiekować się matką. Kolegium zauważyło, że M. T. nie jest osobą aktywną zawodowo. Ostatni raz była zatrudniona w okresie od 1 listopada 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. Od 5 maja 2021 r. do 30 czerwca

2021 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności - orzeczenie z dnia 17 lipca 2023 r. Nr [...] Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tomaszowie Mazowieckim. Jak wynika z wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni pobiera zasiłek stały (decyzja z dnia 2 sierpnia 2023 r. Nr MOPS.5100.24.2023), który jest jej źródłem dochodu. W kontaktach z pracownikiem socjalnym zawsze podkreślała, że ze względu na zły stan zdrowia nie poszukuje pracy, gdyż nie jest zdolna do jej świadczenia. Skarżąca nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tomaszowie Mazowieckim. Zasiłek stały pobierała także w okresach: od 1 października 2015 r. do 30 września 2021 r. oraz od 1 listopada 2022 r. do 7 lipca 2023 r. W związku z tym Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby na część etatu. Nie można bowiem uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały skarżącej taką ilość czasu w ciągu dnia, aby zmuszona była do całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby E. B. wymagała ekstraordynatoryjnych czynności pielęgnacyjnych jak robienie zastrzyków, sporządzanie opatrunków itp. Opieka nad nią nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekracza zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Kolegium nie zakwestionowało stanu zdrowia matki skarżącej i zasadności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach oraz sprawowania opieki nad nią, ale podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. W ocenie Kolegium pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką a rezygnacją/niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowy, bowiem zakres sprawowanej opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium podkreśliło, że M. T. na mocy decyzji z dnia 2 sierpnia 2023 r. ma przyznany zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej na okres od 8 lipca 2023 r. do 16 lipca 2026 r., a zatem w sprawie zachodzi negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Zdaniem Kolegium aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany zasiłek stały, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku stałego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), jak to uczyniła skarżąca w niniejszej sprawie, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku stałego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. Ze względu na niespełnienie wszystkich przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w opinii Kolegium, należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Przepisy u.ś.r. w sposób wyraźny i bezwzględny określają warunki i sposób ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, a decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Dlatego też argumenty podniesione w odwołaniu nie mogą mieć wpływu na możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Kolegium brak jest bezpośredniego związku przyczynowoskutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez zainteresowaną zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a ponadto w sprawie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż skarżąca ma ustalone prawo do zasiłku stałego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła M. T., reprezentowana przez adwokata I. S. Strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:

- błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Tymczasem M. T. musiała zrezygnować z zatrudnienia, aby na stałe zająć się całodobowo opieką nad niepełnosprawną matką;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;

- błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia. Tymczasem przepis ten utracił moc z dniem 23 października 2014 r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443).

Strona zarzuciła ponadto naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 w zw. z art. 7 i art. 107 k.p.a., wskazując, że skarżąca dotychczas utrzymuje się z zasiłku, nie może pracować mimo, iż zamierzała znaleźć zatrudnienie, jednak ograniczone to zostało koniecznością sprawowania opieki nad matką, u której występuje stale pogarszający się stan zdrowia. Ponadto strona skarżąca zarzuciła również błędy w ustaleniach faktycznych na podstawie, których wydano błędną decyzję, tj. błędne określenie czasu stałej opieki nad matką podczas, gdy skarżąca świadczy całodobową opiekę nad matką. Mając na uwadze powyższe pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto strona skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań skarżącej oraz świadka K. S. na okoliczność wykazania faktu, iż M. T. nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej, gdyż świadczy stałą opiekę nad swoją matką E. B. oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłej neurolog, która po zapoznaniu się z aktami sprawy, dokumentacją medyczną i na podstawie przeprowadzonego badania E. B. wypowie się czy stan zdrowia podopiecznej wymaga całodobowej opieki nad nią. W skardze opisano stan zdrowia E. B. oraz czynności opiekuńcze, jakie skarżąca świadczy wobec matki. Podniesiono, że gdyby nie sprawowana opieka nad matką, skarżąca bardzo chętnie podjęłaby pracę zarobkową, jednak nikt poza nią nie jest w stanie zaopiekować się niepełnosprawną. Skarżąca nie jest zainteresowana usługami opiekuńczymi świadczonymi w wymiarze 2 godzin dziennie kilka razy w tygodniu, gdyż uważa, że nie rozwiążą one problemu. Ponadto za usługi te trzeba płacić, co dodatkowo pogorszyłoby trudną sytuację finansową skarżącej. Strona skarżąca wyjaśniła także, że zainteresowana nie mieszka osobno, jak sugeruje pracownik socjalny, a tylko jest zameldowana pod innym adresem. E. B. mieszka u M. T. W obecnej sytuacji skarżąca nie widzi możliwości podjęcia pracy i jednocześnie sprawowania właściwej opieki nad chorą matką. Wskazuje, że sama nie jest zdrowa, ponieważ posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Nie jest zarejestrowana jako osoba poszukująca pracy, gdyż nie ma możliwości jej podjęcia, ze względu na stan zdrowia swojej mamy i brak możliwości zapewnienia jej opieki. Siostra skarżącej – K. S. pracuje zawodowo i zamieszkuje 100 km od miejsca zamieszkania matki i nie jest w stanie świadczyć jej pomocy. Z uwagi na trudną sytuację finansową rodziny nie jest również w stanie zapewnić pomocy finansowej. Z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności E. B. jasno wynika, iż konieczna jest stała lub długotrwała opieka lub pomoc innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze względu na znaczny stopnień niepełnosprawności. Niemożność wykonywania podstawowych czynności dnia codziennego przez E. B., powoduje konieczność zapewnienia jej stałej opieki drugiej osoby, którą to opiekę sprawuje skarżąca. Zdaniem strony w sprawie zachodzi związek przyczynowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Przy piśmie z dnia 13 maja 2024 r. pełnomocnik skarżącej przedłożył zaświadczenia o stanie zdrowia E. B., orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wynik badania rezonansu magnetycznego głowy, skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne i kartę chorobową. Jednocześnie wniósł o dopuszczenie tych dowodów na okoliczność konieczności przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W związku z tym,

że organ w odpowiedzi na skargę wniósł o skierowanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a pełnomocnik skarżącej nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 lutego 2024 r., znak: KO.441.21.2024, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Ujazdu z dnia 5 stycznia 2024 r., znak: MOPS.5211.61.2023, w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca

nie odpowiadają prawu.

Na wstępie tej części rozważań należy podkreślić, iż od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) (dalej: ustawa o świadczeniu wspierającym) – uchylono m.in. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zmianie uległa treść art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obecnie nie jest również możliwe uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną. Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe czyli przepisy obowiązujące przed 1 stycznia 2024 r. Podkreślić należy, iż organy obu instancji wydały w niniejszej sprawie decyzje po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Podkreślić także należy, że organy obu instancji wydając decyzje uwzględniły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, a więc obowiązujące przed 1 stycznia 2024 r.

Jak wskazuje się w judykaturze, art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym należy interpretować w ten sposób, że skoro opiekun spełniał przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dacie złożenia wniosku, a ten złożony został przed 31 grudnia 2023 r., to przyjąć należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia owego wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 marca 2024 r., II SA/Go 629/23, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

W konsekwencji art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, który złożono skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a ustawy o świadczeniu wspierającym zmieniającego art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych), tak jak to miało miejsce w kontrolowanej sprawie, organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed wejścia w życie art. 43 pkt 4 lit. a ustawy o świadczeniu wspierającym (dalej: u.ś.r.) (czyli przed 1 stycznia 2024 r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

Przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. stanowi z kolei , że świadczenie pielęgnacyjne, nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z przywołanych unormowań, jasno wynika, że jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej (którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r.) odpowiednio: nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przyznanie wsparcia finansowego osobie, która zamiast świadczyć pracę, pozostaje w domu w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (naukowej/przygotowania do zawodu), by opiekować się osobą niepełnosprawną. W związku z tym, zaprzestanie aktywności zawodowej czy naukowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., I OSK 1549/19, LEX nr 2755167, CBOSA).

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy należy zwrócić uwagę, że organy administracji odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, ze względu na stwierdzenie, że nie występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną przez nią opieką, jako jedna z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracji stanęły na stanowisku, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącą nosi znamiona pomocy/wsparcia, a nie opieki, która zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia choćby w niepełnym zakresie. Ponadto, organy stwierdziły, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, bowiem osoba sprawująca opiekę pobiera zasiłek stały.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż rezygnacja z zatrudnienia musi być powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Niezbędne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19, LEX nr 3047011, CBOSA).

Podkreślić należy również, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r., III SA/Kr 1164/19, LEX nr 2763205, CBOSA).

Osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprawowanie opieki musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia

a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 500/22, LEX nr 3426954, CBOSA).

W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 19 lipca 2022 r., II SA/Po 354/22, LEX nr 3372239, CBOSA).

Rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. W kontrolowanej sprawie organy stwierdziły, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że matka skarżącej jest osobą schorowaną i w pewnych obszarach życia codziennego potrzebuje wsparcia córki, jednak wykonuje samodzielnie szereg czynności samoobsługowych. Zdaniem Sądu, zakres czynności, jakie podejmuje przy matce skarżąca nie został szczegółowo wyjaśniony, a zgromadzony materiał w pewnych obszarach jest sprzeczny np. czy podopieczna jest pampersowana, czy skarżąca mieszka razem z podopieczną, czy podopieczna jest w stanie przygotować sobie posiłki (skoro 13 grudnia 2024r. podopieczna sama otworzyła drzwi pracownikowi socjalnemu, spożywała śniadanie, a jej córki jeszcze nie było w domu matki). Nie zostało w sposób wystarczająco precyzyjny ustalone, że opieka nad matką jest niezbędna w takim zakresie, że powoduje niemożność podjęcia jakiejkolwiek pracy przez skarżącą. Nie do końca wiadomo zatem czy opieka nosi cechy opieki stałej lub długotrwałej, a tym samym w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia).

Budzi też wątpliwości kwestia stanu zdrowia skarżącej, która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca podkreślała, że z uwagi na zły stan zdrowia nie poszukuje pracy, gdyż nie jest do jej świadczenia zdolna. Tymczasem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. swój stan zdrowia, świadczenie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie taka, której celem jest sprawowanie opieki (por. wyrok NSA z 12 lipca 2012 r., I OSK 101/12, LEX nr 1225528, CBOSA). W ocenie Sądu organy administracji nie wyjaśniły dogłębnie powyższych kwestii.

Abstrahując jednak od powyższego wskazać należy, że okolicznością najistotniejszą i jednocześnie przesądzającą o wyniku sprawy jest okoliczność, wedle której skarżąca pobiera zasiłek stały. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza bowiem możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z zasiłkiem stałym (w brzmieniu obowiązującym w sprawie). Sądy administracyjne dostrzegają, że wolą ustawodawcy wyrażoną jednoznacznie w art. 37 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej jest przyznanie pierwszeństwa dla świadczenia pielęgnacyjnego albowiem ujmując w normy związane ustalenie prawa do zasiłku stałego wskazał, że "w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje" (por. wyrok WSA w Łodzi z 30 stycznia 2024 r., II SA/Łd 1036/23, LEX nr 3671197, CBOSA).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się, że obowiązkiem organów prowadzących postępowanie jest ocena czy w sprawie mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień stanowiących podstawę do przyznania zarówno zasiłku stałego jak i świadczenia pielęgnacyjnego i w przypadku takiego stanu rzeczy umożliwienie wnioskodawcy wyboru jednego z nich. Ustawodawca uznał bowiem, że zbieg tych uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji zbiegu takiego uprawnienia m.in. ze świadczeniem pielęgnacyjnym. Mając na względzie podstawowe zasady wynikająca z k.p.a. m.in. zasadę praworządności (art. 6 k.p.a.), zasadę zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) czy zasadę informowania stron (art. 9 k.p.a.) nie może dochodzić do sytuacji w której przyznanie stronie mniej korzystnego świadczenia pozbawia ją definitywnie uprawnień do świadczenia korzystniejszego. W szczególności w sytuacji gdy ustawodawca w sposób niepozostawiający żadnego uznania organowi żadnego luzu decyzyjnego stanowi, że zasiłek stały nie przysługuje w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem gdy jedno z uprawnień jest korzystniejsze dla strony to nie powinno budzić wątpliwości, zwłaszcza mając na względzie pozycję nadrzędną organu kształtującego stosunek administracyjnoprawny, że od organów administracji wymaga się takiego ukształtowania prawa strony, aby z nieznajomości prawa nie poniosła ona szkody (por. wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21, LEX nr 3194069, CBOSA). Osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera jednocześnie zasiłek stały powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania. Odnosząc się zaś do możliwości dokonania wyboru należy wskazać, że obowiązkiem organu powinno być poinformowanie wnioskodawcy o takiej możliwości zgodnie z art. 9 k.p.a. oraz wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony zgodnie z art. 79a k.p.a.

W kontrolowanej sprawie organ I instancji poinformował skarżącą w trybie art. 79a k.p.a., że nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., bowiem pobiera zasiłek stały, a mimo to skarżąca z pobierania zasiłku nie zrezygnowała.

Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że skarżąca nie spełniała wszystkich przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., a tym samym prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W związku z tym, w kontrolowanej sprawie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie znajdował zastosowania, dlatego organy powinny rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższego jednak organy nie uczyniły, nie rozpatrzyły bowiem wniosku skarżącej w oparciu o nowe brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, naruszając tym samym art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w stopniu, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się natomiast do wniosków dowodowych pełnomocnika skarżącej wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest orzekanie przez sąd na podstawie akt sprawy (art. 133 p.p.s.a.), przy czym p.p.s.a. dopuszcza możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, ograniczonego jedynie do dowodu z dokumentu, uzależniając jednak możliwość jego przeprowadzenia od łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w powołanym art. 106 § 3 p.p.s.a., tj.: 1) jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przy czym sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Przywołany przepis wyraźnie stanowi o przeprowadzeniu dowodu, a nie o prowadzeniu postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2023 r., II GSK 767/22, LEX nr 3512263, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie nie powstały jednak, zdaniem Sądu, istotne wątpliwości, które powodowałyby konieczność przeprowadzenia wnioskowanego przez pełnomocnika skarżącej w piśmie z dnia 13 maja 2024 r. dowodu z dokumentów. Sąd podkreśla, że z przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. wynika, że dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, nie zaś obowiązkiem sądu. Brak przeprowadzenia dowodu (czy z urzędu, czy na wniosek) nie może być postrzegane jako naruszenia prawa procesowego, w rozumieniu wskazanego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2023 r., II OSK 202/20, LEX nr 3517159, CBOSA). W pozostałym zakresie wnioski dowodowe pełnomocnika skarżącej zawarte w skardze nie mogą być uwzględnione, ponieważ sądy administracyjne nie prowadzą postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikują legalność wydanych przez organy administracji aktów lub podjętych czynności (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2023 r., I GSK 1243/22, LEX nr 3504459, CBOSA).

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu

I instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw.

z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.

Końcowo Sąd zwraca uwagę, że w aktualnym stanie prawnym nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź ich niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 18 lat.

ał