Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 805/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 153 w zw. z art. 193, art. 106 § 3, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 89 § 2 i art. 71a § 9, art. 18
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 2 , art. 143
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 666/23 w sprawie ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 12 kwietnia 2021 r. nr 0401-IEE.711.62.2021.2 w przedmiocie określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną; 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: "WSA"), wyrokiem z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 666/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. P. (dalej: "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (dalej: "organ") z dnia 12 kwietnia 2021 r., w przedmiocie określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności, oddalił skargę.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.

Naczelnik Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego w Poznaniu w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku G. spółka z o.o. z siedziba w Toruniu (dalej: zobowiązany), zawiadomieniem z dnia 28 sierpnia 2019 r., dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu od firmy P.z tytułu świadczonych usług. Zawiadomienie zostało doręczone w trybie art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2023r. poz. 775 ze zm; dalej: "k.p.a."). z ustaleń kontroli przeprowadzonej na podstawie art. 71 a ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2022r. poz. 479 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), wynikało że skarżący nie przekazał kwoty 346 454,01 zł. na rachunek bankowy organu egzekucyjnego.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Toruniu, postanowieniem z 18 lutego 2021r. nr 0417-SEE.711-3.92.2021, określił skarżącemu wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty - 345 592,48 zł.

Organ, postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2021r., nr 0401-IEE.711.62.2021.2, po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie z dnia 18 lutego 2021r. Uzasadniając postanowienie wskazał, że skarżący nie przekazał kwot z zajętych wierzytelności, a należności wynikające z faktur zostały przekazane zobowiązanemu w formie gotówkowej. Ponadto wywiódł, że okoliczność że babcia skarżącego, która jako dorosły domownik odebrała przesyłkę z dnia 28 sierpnia 2019r. i nie przekazała jej skarżącemu, ani nie poinformowała go o niej, nie stanowi podstawy do uchylenia się od wykonania ciążącego obowiązku. Użyty art. 71 a § 9 u.p.e.a.: "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skarżący potwierdził, że współpracował z zobowiązanym do końca 2019r., co oznacza że w momencie dokonania zajęcia istniał stosunek zobowiązaniowy pomiędzy skarżącym a zobowiązanym. Potwierdzeniem tej okoliczności jest również umowa współpracy handlowej pomiędzy skarżącym a dłużnikiem (dalej: "umowa"). Wyjaśnił również, że z uwagi na wycofanie przez Wójta Gminy Żelazków tytułu wykonawczego nr 13/28/2017/OP określona kwota nieprzekazanej wierzytelności została zmniejszona w stosunku do ustaleń kontroli.

W skardze do WSA skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Toruniu z 18 lutego 2021r. oraz umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Toruniu.

Wyrokiem z dnia 15 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 809/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżone postanowienie.

Rozpatrując wniesioną przez organ skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt I GSK 1375/22 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. Sąd stwierdził, że WSA w Bydgoszczy dokonał błędnej wykładni art. 89 § 2 oraz art. 71a § 9 i art. 71b u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę WSA w Bydgoszczy uwzględni dokonaną przez NSA wykładnię przepisów prawa materialnego, dokona oceny umowy w kontekście tej wykładni, a także okoliczności istotnych z puntu widzenia zwrotu normatywnego "bezpodstawne uchylanie się", użytego w przepisach art. 71a § 9 i art. 71b u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny dodatkowo za zasadny uznał również zarzut naruszenia art. 145 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 p.p.s.a., gdyż w aktach sprawy brak dokumentu, który potwierdzałby udzielenie odpowiedzi przez skarżącego wobec zajęcia z dnia 17 stycznia 2020 r.

Ponownie rozpatrując sprawę WSA w Bydgoszczy zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę.

W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie orzekał w warunkach związania oceną prawną dokonaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt I GSK 1375/22. Zgodnie bowiem z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji będąc związany ocenami i zaleceniami NSA zawartymi w powołanym powyżej wyroku uznał, że zaskarżone postanowienie z dnia 12 kwietnia 2021 r. nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

W ocenie WSA, przy wydaniu postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty z tytułu zajętej wierzytelności niezbędne jest wykazanie, że w chwili zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług istniał stosunek prawny, na podstawie którego powstały wierzytelności po dokonaniu zajęcia.

Zdaniem Sądu I instancji, analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że organ takie ustalenia poczynił. Organ stwierdza bowiem m.in., że w piśmie z dnia 2 lipca 2020 r. (por. k. 34 akt admin.) Skarżący współpracował ze spółką G.do końca 2019 r. zgodnie z podpisana umową o współpracy. O istnieniu stosunku zobowiązaniowego między Skarżącym a zobowiązanym treść znajdującej się w aktach sprawy umowy o współpracy handlowej z dnia 20 grudnia 2018 r. (por. k. 48 akt admin.), której przedmiotem było określenie między stronami warunków sprzedaży palet i tarcicy w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. w tym zasad rozliczeń (płatność w dniu dostawy, po rozładunku zgodnie z fakturą) oraz uzgodnienie ceny.

W ocenie WSA, oznacza to, że w chwili dokonania zajęcia istniał stosunek zobowiązaniowy pomiędzy Skarżącym a G. Sp. z o.o. W związku z powyższym nie doszło do naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a., gdyż skarżący istotnie bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności, co uzasadniało wydanie w sprawie postanowienia o wysokości nieprzekazanej z tego tytułu kwoty organowi egzekucyjnemu.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł skarżący, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając wyrokowi naruszenie:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 5 oraz art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 775), dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 18 u.p.e.a. a polegające na oddaleniu skargi, wskutek zajęcia przez Sąd wadliwego stanowiska, zgodnie z którym w sprawie nie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Toruniu, podczas gdy w sprawie nie doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności istniejących lub przyszłych, a tym samym nie nastąpiło też bezpodstawne uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania, co przesądza o wydaniu postanowienia z rażącym naruszeniem prawa, a także z uwagi na niewykonalność postanowienia o zajęciu wierzytelności w dniu jego wydania, albowiem wierzytelność nie istniała w dniu zajęcia, ani też nie istniał stosunek prawny, na podstawie którego miało dojść do powstania przyszłych wierzytelności, co oznacza, że nie powstał skutek, o którym mowa w przepisie art. 89 § 2 u.p.e.a., a w konsekwencji wierzytelność nie mogła zostać przekazana na rachunek bankowy organu egzekucyjnego;

2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie uchylił postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na skutek zajęcia przez Sąd wadliwego stanowiska, zgodnie z którym ocena wyrażona przez organ administracji publicznej co do skuteczności zajęcia egzekucyjnego wierzytelności przysługujących skarżącemu jest prawidłowa, w sytuacji gdy, wbrew ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, że w dniu zajęcia istniała jakakolwiek wierzytelność bądź umowa dostawy, robót lub usług, na podstawie której w przyszłości miały powstać wierzytelności, w konsekwencji czego organy nieprawidłowo oceniły, że przedmiotowe zajęcie egzekucyjne zostało zrealizowane skutecznie, a także poprzez zaniechanie podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego;

3) art. 153 w zw. z art 193 p.p.s.a. poprzez niewykonanie przez Sąd I instancji zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanych w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 października 2023 r., sygn. I GSK 1375/22, zgodnie z którymi Sąd I instancji został zobowiązany do przeprowadzenia oceny umowy łączącej strony;

4) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie odniesienie się do kluczowej w przedmiotowej sprawie administracyjnej okoliczności faktycznej w postaci braku istnienia wierzytelności w dacie zajęcia, co uniemożliwia zdekodowanie procesu rozumowania, jaki doprowadził Sąd I instancji do uznania, że organ skutecznie dokonał zajęcia wierzytelności,

5) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak merytorycznego odniesienia się przez Sąd I instancji do zarzutów podnoszonych w skardze do tego Sądu, w szczególności w zakresie zarzutów oznaczonych w części sprawozdawczej wyroku numerami 4 i 8 oraz brak wskazania, dlaczego zarzuty te w ocenie Sądu są bezzasadne, podczas gdy dotyczyły one okoliczności istotnych z punktu widzenia niniejszej sprawy;

6) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 43 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a, a polegające na oddaleniu skargi wskutek niedopatrzenia się przez Sąd I instancji naruszenia prawa przez organ administracji publicznej polegającego na uznaniu, że doręczenie postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Toruniu z dnia 18 lutego 2021 r. nastąpiło z zachowaniem wymogów określonych w przepisie art. 43 k.p.a., podczas gdy osoba, której doręczono to postanowienie nie podjęła się jego oddania skarżącemu;

7) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a polegające na oddaleniu skargi wskutek niedopatrzenia się przez Sąd I instancji naruszenia prawa przez organy administracji publicznej polegającego na działaniu wbrew zasadzie pogłębiania zaufania do władzy publicznej, a to z uwagi na podjęcie działań sprzecznych z pouczeniem zawartym w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności pieniężnej z dnia 28 sierpnia 2019 r. w zakresie konsekwencji związanych z niewykonaniem obowiązków związanych z egzekucją;

8) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r, - Prawo przedsiębiorców (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 236), dalej: "u.p.p.", w zw. z art. 6 k.p.a. i 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a polegające na oddaleniu skargi wskutek niedopatrzenia się przez Sąd I instancji naruszenia przez organ administracji publicznej wskazanego przepisu i nakazanie skarżącemu podjęcia działania nieprzewidzianego przepisami prawi, tj. przekazania kwoty 345.592,48 PLN na konto organu egzekucyjnego, pomimo tego, że skarżący w dniu zajęcia nie był dłużnikiem zobowiązanego, a ponadto nie istniała umowa, na podstawie której powstały wierzytelności podlegające zajęciu, tym samym naruszając z zasadę praworządności i prawdy obiektywnej.

II. z ostrożności procesowej, w wypadku nieuwzględnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów wskazanych w pkt I, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

9) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 89 § 2 u.p.e.a. i art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez błędną kontrolę zaskarżonej decyzji i niewłaściwe zastosowanie wskazanych powyżej przepisów, polegające na wadliwym uznaniu, że w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do zajęcia wierzytelności, w tym wierzytelności przyszłych, podczas gdy w dniu zajęcia takowe nie istniały, ani też nie istniał stosunek prawny, na podstawie którego mogło dojść do powstania wierzytelności przyszłych, a w konsekwencji skarżący nie mógł bezpodstawnie uchylić się od ich przekazania.

Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi, tj. uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 12 kwietnia 2021 r. wraz z poprzedzającym go postanowieniem Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Toruniu z dnia 18 lutego 2021 r. oraz umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy.

Ponadto, skarżący wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego ograniczonego do dowodu z dokumentów, tj. akt rejestrowych spółki M. Sp. z o.o. (wcześniej G. Sp. z o.o.), wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000172106, w celu wykazania, czy osoba której podpis jest widoczny na dokumencie "umowa współpracy handlowej" była uprawniona do reprezentowania podmiotu oznaczonego jako dostawca w dacie widocznej na dokumencie oraz o zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje sądowe, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictw w postępowaniu kasacyjnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Oceniając wniesiony obecnie środek odwoławczy przez pryzmat regulacji art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna usprawiedliwionych podstaw nie zawiera.

W pierwszym rzędzie należy wskazać, że w kontrolowanej sprawie Sąd I instancji orzekał w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjny wydanego w dniu 20 października 2023 r., sygn. I GSK 1375/22. Orzekając zatem w tej sprawie ponownie Sąd I instancji związany był wykładnią prawa, dokonaną przez NSA w ww. orzeczeniu, co wynika wprost z treści art. 190 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wyrokiem kasatoryjnym jest związany nie tylko sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznający sprawę, ale też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od wyroku wydanego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej, opartych na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a więc zarzutach zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, wyjaśnić należy, że co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W rozpoznawanej sprawie zarzuty naruszenia przepisów postępowania w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy przepisów prawa materialnego. Stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga równoczesnego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie, to jest zasadności oddalenia przez Sąd I instancji skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy w przedmiocie określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności - w sytuacji zarzucanego naruszenia prawa materialnego, tj. art. 89 § 2 u.p.e.a. i art. 71a § 9 u.p.e.a. O tym bowiem, jakie okoliczności są w danej sprawie istotne i wymagają wyjaśnienia przesądzają bowiem przepisy prawa materialnego będące podstawą prawną rozstrzygnięcia takiej sprawy. Celem postępowania wyjaśniającego przeprowadzanego przez organy administracji orzekające w określonej sprawie nie jest ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych łączących się ze sprawą, lecz okoliczności istotnych z punktu widzenia norm prawa materialnego mających w niej zastosowanie. Tym samym tylko nieustalenie, czy nierozważnie faktów rzeczywiście istotnych dla sprawy stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Stwierdzenie istotności naruszeń prawa wymaga przy tym dokonania prawidłowej interpretacji norm materialnoprawnych oraz skorzystania z całego materiału dowodowego zebranego w postępowaniu administracyjnym, a ponadto uważnego zapoznania się przez sąd administracyjny z całością motywów kontrolowanych działań organów administracji publicznej. Tylko wówczas jest bowiem możliwa ocena, czy uchybienia procesowe organów administracji rzeczywiście miały miejsce oraz czy mogły mieć one istotny wpływ na wynik podjętego przez te organy rozstrzygnięcia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługiwały na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że prawidłowo Sąd I instancji uznał, iż zawiadomienie o zajęciu z dnia 28 sierpnia 2019 r. zostało skutecznie doręczone 2 września 2019 r. dorosłemu domownikowi w trybie art 43 k.p.a. Skarżący nie przeczy, że zawiadomienie odebrała jego babcia, której podpis widnieje na zwrotnym poświadczeniu odbioru. Należy podzielić pogląd WSA, iż dla skuteczności doręczenia nie ma znaczenia to, czy istotnie babcia - jak twierdzi skarżący - nie przekazała mu pisma. Organ zasadnie uznał pismo za doręczone.

Tym samym niezasadny był zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 43 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Bezzasadny jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. dotyczący niewykonania przez Sąd I instancji zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanych w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 października 2023 r. W powiązaniu z tym zarzutem Kasator wskazuje w skardze kasacyjnej, że zajęcie wierzytelności było sprzeczne z obowiązującymi przepisami, ponieważ w dniu jego dokonania nie istniały żadne wierzytelności pieniężne należne zobowiązanemu od skarżącego. Tym samym bezzasadnie przyjęto, że skarżący jako dłużnik zajętej wierzytelności bezzasadnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności.

Odnosząc się do powyższego stanowiska skargi kasacyjnej wskazać należy, że w zaskarżonym wyroku WSA trafnie przyjął, że czynność egzekucyjna w postaci zajęcia wierzytelności, dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Zgodnie art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Przez zajęcie egzekucyjne rozumie się czynność organu egzekucyjnego w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Podmiot do którego zajęcie jest kierowane staje się dłużnikiem zajętej wierzytelności pieniężnej, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., z chwilą doręczenia mu stosownego zawiadomienia, w przypadku gdy wierzytelność, tj. uprawnienie do świadczenia pieniężnego istnieje i przysługuje dłużnikowi na podstawie określonego stosunku prawnego. Zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.

Użyte w treści art. 89 § 2 u.p.e.a. sformułowanie "powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług" uprawnia do stwierdzenia, że warunkiem powstania wierzytelności przyszłej jest istnienie stosunku zobowiązaniowego prawnego, z którego powstanie wierzytelność po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług. Musi więc istnieć w chwili zajęcia stosunek prawny, na mocy którego jedna ze stron zobowiązuje się do wykonania dostawy, roboty czy usługi, a druga ma z tego tytułu dokonać zapłaty.

Istotne jest, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku zaznaczył, że językowe znaczenie treści powyższego przepisu do takiego jej odczytania, że czynność egzekucyjna, jakim jest zajęcie wierzytelności, zdefiniowana w art. 1a pkt 18 u.p.e.a. dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Ponadto Sąd kasacyjny podkreślił, że zajęcie wierzytelności związanych z istniejącym stosunkiem prawnym nie stanowi prewencyjnego skierowania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu wszelkich przyszłych wierzytelności, bowiem zajęcie takie dotyczy wierzytelności przyszłych związanych z konkretnym, istniejącym już stosunkiem prawnym. W przypadku wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. organ zobowiązany jest wykazać, że w chwili zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług istniał stosunek prawny, na podstawie którego powstały wierzytelności po dokonaniu zajęcia.

Na tle powyższego, zasadnie Sąd I instancji argumentował, że istniał stosunek zobowiązaniowy pomiędzy skarżącym a zobowiązaną spółką. Potwierdzeniem tej okoliczności jest dołączona do protokołu kontroli kserokopia umowy współpracy handlowej zawarta w dniu 20 grudnia 2018 r. pomiędzy skarżącym, prowadzącym firmę P., a zobowiązaną spółką. Jak wynika z treści tej umowy została ona zawarta na okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r., co potwierdza istnienie stosunku zobowiązaniowego w kontrolowanym okresie. Przedmiotem umowy jest określenie warunków sprzedaży odbiorcy (skarżącemu) palet i tarcicy udostępnianych przez dostawcę (G. sp. z o. o.). Ponadto w § 3 tej umowy postanowiono, że płatność następuje w dniu dostawy, po rozładunku zgodnie z fakturą. Wobec powyższego, argument Kasatora, że umowa nie kreowała żadnego stosunku zobowiązaniowego, skutkującego powstaniem jakiejkolwiek wierzytelności jest bezzasadny.

Nie ma racji skarżący formułując zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. oraz art. 6, 7, i 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organ zgromadził i prawidłowo ocenił dowody pozwalające na podjęcie rozstrzygnięcia. Zauważyć natomiast wypada, że skarżący kwestionuje nie przyjęte za stwierdzone fakty, a ich ocenę. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym postanowieniu, utrzymującym w mocy postanowienie wydane przez organ egzekucyjny, nie narusza prawa. Niezasadny jest więc także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niezastosowanie. W takiej sytuacji nieuzasadnione są również zarzuty naruszenia art. 8 u.p.p.. Zawarte w zaskarżonym postanowieniu rozstrzygnięcie nie ogranicza skarżącego, jako przedsiębiorę w podejmowaniu działań niezabronionych przez prawo, ani nie opiera się na nieprzyjaznej przedsiębiorcy wykładni przepisów prawa. Sąd I instancji trafnie zatem nie dostrzegł wad zaskarżonego postanowienia określonych w art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a.

Jednocześnie należy wskazać, że wnioski dowodowe skarżącego o przeprowadzenie postępowania dowodowego zawarte w skardze kasacyjnej nie mogły być uwzględnione. Zgodnie z przepisem art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. Ponadto co do zasady rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola ustaleń Sądu Wojewódzkiego, a nie zastępowanie tego Sądu. Zauważyć należy, że uwzględnienie nowych dowodów przedłożonych na etapie postępowania kasacyjnego implikowałoby nowe ustalenia faktyczne, które mogłyby mieć wpływ na wynik oceny dokonanej przez WSA. Naczelny Sąd Administracyjny mógłby w takiej sytuacji przypisać naruszenie prawa WSA z przyczyn temu Sądowi nieznanych. Podczas procedowania kasacyjnego zakres badania legalności zaskarżonego wyroku, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a., zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Przywołany przepis wyłącza zatem zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art. 106 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a. Odmienne zapatrywanie byłoby ewidentnie sprzeczne z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a.

Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skutecznie nie zakwestionowała przyjętego jako podstawę orzekania stanu faktycznego, a w konsekwencji wbrew temu, co twierdzi skarżący kasacyjnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy nie naruszył art. 71a § 9 i art. 89 § 2 u.p.e.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie.

Odnosząc się do zarzutów z pkt 4 i 5 petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należy wskazać, że do naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. dochodzi wówczas, gdy uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji nie spełnia określonych w tym przepisie warunków, uniemożliwiając tym samym ocenę trafności wyroku sądu pierwszej instancji przez strony, jak i przez NSA - w ramach ewentualnej kontroli instancyjnej. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a ponadto, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji - wskazania co do dalszego postępowania. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie (zob. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39). Uchybienie to musi być przy tym na tyle istotne, aby można było uznać, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co strona skarżąca kasacyjnie powinna wykazać.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wszystkie przesłanki ustawowe określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Jego treść odzwierciedla przyjętą przez Sąd I instancji argumentację prawną. Uzasadnienie to poddaje się również kontroli instancyjnej. Sąd wojewódzki odniósł się do stanu faktycznego i prawnego sprawy, odniósł się również do zarzutów skargi. Co jednak istotne, nierozprawienie się przez sąd ze wszystkimi zarzutami skargi nie może a limine prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej z powodu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., jeśli nie ma wątpliwości co do motywów podjęcia określonej treści rozstrzygnięcia, a pozostawione bez omówienia argumenty skargi nie mogłyby wpłynąć na zmianę orzeczenia. Na gruncie podstawy kasacyjnej opartej na naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można badać zasadności przyjętej podstawy rozstrzygnięcia oraz trafności samego wyroku - patrz: wyrok NSA z 29 września 2017 r. sygn. akt I OSK 3053/15.

Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił w sposób jasny i precyzyjny podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia, z uwzględnieniem wiążącej wykładni dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt I GSK 1375/22. W szczególności dokonał prawidłowej wykładni art. 71a § 9 i art. 89 § 2 u.p.e.a., co doprowadziło Sąd do stanowiska, że organy właściwie zastosowały te przepisy prawa. Podkreślić należy, że kwestionowanie oceny wyrażonej przez WSA nie mieści się w granicach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Argumenty podniesione w uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. mają charakter polemiczny wobec stanowiska przyjętego przez sąd pierwszej instancji i z tego powodu także nie mogą doprowadzić do uwzględnienia zarzutu naruszenia tego przepisu.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę kasacyjną, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Z kolei na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości (orzeczenie jak w punkcie drugim sentencji wyroku).