Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1516/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Wojewody [....] z dnia 11 sierpnia 2011 r., nr [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 8 marca 2011 r., nr [....] orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości składającej się z części działek nr [....] o po w. 5360 m2 objętej księgą wieczystą nr [....] i nr [....] o pow. 3765 m2 objętej księgą wieczystą nr [....] obręb [....] jedn. ewid. [....] m. [....] odpowiadających wywłaszczonym działkom nr [....] i nr [....] obr. [....] b. dz. adm. [....] , na rzecz M.P.

Orzekając w powyższy sposób organ I instancji organ wskazał, że na wniosek z dnia 11 maja 2000 r. złożony przez H.P. , reprezentowaną przez pełnomocnika J.H. , organ wszczął postępowanie w trybie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w K. oznaczonej jako działka nr [....] o pow. 1313 m2 i nr [....] o pow. 1698 m2 obręb [....] jedn. ewid. [....] m. K.

W dniu 27 października 2000 r. H.P. zmarła. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [....] z dnia 14 grudnia 2000 r. sygn. akt.: I Ns 3552/00/P ustalono, że prawo do spadku po zmarłej nabyła M.P. w całości. Pismem z dnia 17 stycznia 2001 r. pełnomocnik M.P. złożył w jej imieniu oświadczenie o podtrzymaniu roszczenia i przystąpieniu do sprawy zwrotu wnioskowanej nieruchomości.

Organ ustalił, iż objęte wnioskiem o zwrot działki zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Urzędu Dzielnicowego [....] z dnia 9 kwietnia 1985 r., nr [....] z przeznaczeniem pod budowę szpitala [....] w P.

W dacie wywłaszczenia działka nr [....] ujawniona była wpisana w KW nr [....] , a działka nr [....] w KW nr [....] , w których własność wpisana była na rzecz H.P.

Odnośnie przedmiotu roszczenia ustalono, że:

Na podstawie operatu z dnia 20 listopada 1997 r., nr [....] m.in. działki nr [....] o pow. 1313 m2 i nr [....] o pow. 1698 nT obręb [....] jedn. ewid. [....] m. K. zniosły się do działki nr [....] , która tak powiększona zmieniła oznaczenie i powierzchnię na działkę nr [....] o pow. 2 ha 36 ar 49 m2.

Następnie działka nr [....] wraz z innymi zniosła się do działki nr [....] o pow. 12 ha 44 ar 45 m2, która uległa podziałowi na działki od nr [....] do nr [....] czego dowodzi operat nr [....] .

Porównanie mapy archiwalnej działek nr [....] i nr [....] z obowiązującą mapą ewidencji gruntów i budynków obrębu [....] jedn. ewid. [....] m. K. wskazuje, że wywłaszczonym nieruchomościom odpowiadają obecnie części działek nr [....] i nr [....].

Działki: nr [....] i nr [....] oraz nr [....] zostały wniesiona tytułem wkładu, a m.in. działka nr [....] została darowana na rzecz [....] Fundacji [....] w K. (dalej: Fundacja) na podstawie umowy notarialnej z dnia 21 września 1998 r. Rep. [....] (k.a.. 198-200) zawartej w celu realizacji zobowiązań Wojewody [....] do przeniesienia własności wynikającej z aktu ustanowienia fundacji z dnia 31 stycznia 1997 r. Rep. [....] (k.a. 13).

Następnie Likwidator [....] Fundacji [....] w K. na podstawie:

- umowy z dnia 12 grudnia 2006 r. Rep. [....] (k.a. 298-300), zawartej celem wykonania umowy sprzedaży warunkowej z dnia 9 listopada 2006 r. Rep. [....] , przeniósł prawo własności działki nr [....] na rzecz [....] Sp. z o.o.,

- umowy z dnia 17 sierpnia 2006 r. Rep. [....] (k.a. 175-184), zawartej celem wykonania umowy sprzedaży warunkowej z dnia 17 maja 2006 r. Rep. [....] przeniósł prawo własności działki nr [....] na rzecz K.H. .

Aktem notarialnym - umową przenoszącą własność z dnia 25 września 2007 r. Rep. [....] (k.a. 300-302) wniesiono tytułem aportu prawo własności odnośnie działki nr [....] na rzecz spółki [....] Sp. z o.o. w organizacji w K. , natomiast aktem notarialnym z dnia 1 grudnia 2010 r. Rep. [....] prawo własności działki nr [....] przeniesiono na rzecz [....] Konsorcjum [....] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa.

Zgodnie z odpisem księgi wieczystej:

- nr [....] działka nr [....] o pow. 3765 m2, nr [....] o pow. 5360 m2 obręb [....] jedn. ewid. [....] stanowi aktualnie własność [....] Konsorcjum Inwestycyjnego [....] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa,

- nr [....] działka nr [....] o pow. 5360 m2 obręb [....] jedn.ewid. [....] stanowi aktualnie własność spółki "[....] Sp. z o.o w organizacji" w K.

Prezydent Miasta K. wskazał, że w sprawie wydano następujące akty administracyjne:

- decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 30 sierpnia 2000 r., znak: [....] o odmowie zwrotu przedmiotowych nieruchomości i uchylającą ją decyzję Wojewody [....] z dnia 17 października 2000 r., nr [....] (k.a. 24-15),

- decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 2 marca 2001 r., znak: [....] o odmowie zwrotu przedmiotowych nieruchomości i utrzymująca ją w mocy decyzję Wojewody [....] z dnia 19 marca 2001 r., nr [....] (k.a. 82-83). Obydwie decyzje zostały uchylone wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 28 lutego 2005 r., sygn. akt: II SA/Kr 1235/01 (k. 87-90), od którego skargę kasacyjną NSA oddalił wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2006 r., sygn.. akt: I OSK 879/05 (k.a. 93-96). Sądy wskazały na konieczność zwieszenia postępowania do czasu "uregulowania w zakresie dostępnych środków prawnych sprawy własności przedmiotowych nieruchomości".

- postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia 9 lutego 2007 r., znak: [....] (k.a. 167-170) o zawieszeniu postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowych nieruchomości i utrzymujące je postanowienie Wojewody [....] z dnia 14 czerwca 2007 r., nr [....] (k.a. 193-197). Skarga na postanowienie organu II instancji została oddalona wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 6 listopada 2007 r., sygn. akt: II SA/Kr 836/07 (k.a. 193-197),

- postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia 15 grudnia 2008 r., znak: [....] o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowych nieruchomości i utrzymujące je postanowienie Wojewody [....] z dnia 29 stycznia 2009 r., nr [....] . Obydwa postanowienia zostały uchylone prawomocnym wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt: II SA/Kr 462/09 (k.a. 269-277). Sąd stwierdził, że kwestia nieważności umowy z dnia 21 września 1998 r., Rep. [....] przenoszącej prawo własności przedmiotowej nieruchomości została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2007 r., sygn. akt: I ACa 475/07 utrzymującym w mocy wyrok Sądu [....] z dnia 22 sierpnia 2006 r., sygn. akt: IC 1676/03. Stanowisko to powtórzono w wyroku WSA w Krakowie z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt: II SA/Kr 705/10 uchylającym kolejne postanowienia organów w przedmiocie zawieszenia postępowania.

Organ podniósł, że choć jak ustalono, przedmiotowe nieruchomości stały się zbędne na cel wywłaszczenia, tj. budowę Szpitala [....] w P. , gdyż inwestycja ta nigdy nie została ukończona, to nie można dokonać ich zwrotu ze względu na fakt, iż na skutek umowy notarialnej z dnia [....] 1998 r. Rep. [....] oraz kolejnych umów, stanowią one obecnie własność osób trzecich (jak wskazał Prezydent Miasta K. , działka nr [....] stanowi własność [....] Konsorcjum Inwestycyjnego "[....] " spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa, zaś działka nr [....] - własność spółki "[....] sp. z o.o. w organizacji" w K. ).

Jednocześnie organ I instancji wskazał, iż w toku przedmiotowego postępowania podejmował czynności zmierzające do odzyskania władania nad wywłaszczonymi nieruchomościami przez Skarb Państwa, poprzez stosowne wystąpienia do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa). W odpowiedzi instytucja ta, po dokonaniu analizy sprawy, stwierdziła, iż brak jest podstaw do kwestionowania czynności prawnych, których efektem było nabycie omawianych nieruchomości przez osoby trzecie. Prezydent Miasta K. zauważył, iż powyższe stanowisko Prokuratorii jest zbieżne z zapadłymi w sprawach związanych także ze wspomnianą umową z dnia 21 września 1998 r. Rep. [....], wyrokami sądów powszechnych, w tym z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt III CSK 182/09. Prezydent Miasta K. kierował także stosowne pisma w tej sprawie do Ministra Skarbu Państwa. Ponadto organ I instancji wskazał, iż w zapadłym w niniejszej sprawie prawomocnym wyroku z dnia 28 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 1235/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że "organ winien stosownie do art. 97 § 1 kpa zawiesić postępowanie do czasu uregulowania w zakresie dostępnych środków prawnych sprawy własności przedmiotowych nieruchomości", zaś w kolejnych wyrokach podjętych w tej sprawie (z dnia 29 maja 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 462/09 oraz z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 705/10) sąd ten stwierdził jednoznacznie, iż "już wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 4 grudnia 2007 r. sygn. akt ACa 475/07 oddalającym apelację (Pana J.W. ) sprawa unieważnienia umowy została prawomocnie zakończona. Tym samym już od tego daty organy administracji winny podjąć zawieszone postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości składającej się z części działek nr [....] i nr [....] obręb [....] jedn. ewid. [....] m. [....] odpowiadających wywłaszczonym działkom nr [....] i nr [....] obr. [....] b. dz. adm. [....] ". Tym samym organ I instancji stwierdził, iż brak jest możliwości prawnych, skutkujących powrotnym przeniesieniem objętych roszczeniem nieruchomości do zasobu Skarbu Państwa lub gminy, a zatem nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.

Odwołanie od wyżej opisanej decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 8 marca 2011 r. wniosła w dniu 30 marca 2011 r. (data wpływu do Urzędu Miasta K. ) M.P. , reprezentowana przez pełnomocnika J.H. , podnosząc m.in., że budowę w zakresie robót przygotowawczych rozpoczęto w dniu 3 grudnia 1984 r., natomiast w robotach podstawowych w 1985 roku, co potwierdza również "Informacja w sprawie budowy Szpitala [....] w P.". Skoro Prezydent Miasta K. uznał w zaskarżonej decyzji, że cel wywłaszczenia nieruchomości nie został zrealizowany, to oznacza, że powstał obowiązek organów administracji wystąpienia do poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców z zawiadomieniem o możliwości wystąpienia z wnioskiem o zwrot i że sama idea utworzenia [....] Fundacji [....] w K. na bazie nieruchomości spełniających przesłanki zwrotu mogła powstać w intencji naruszenia prawa. Nie powstał przecież żaden szpital publiczny, a wywłaszczone na ten cel nieruchomości zostały sprzedane za bardzo zaniżoną cenę pod budowę budynków mieszkalnych i pod prywatny szpital. Podniesiono, że Prezydent Miasta K. uchyla się przez 11 lat od ustalenia w postępowaniu administracyjnym podstawowych faktów bezpośrednio związanych z tym postępowaniem. Powództwo J.W. dotyczyło stwierdzenia nieważności umowy wniesienia tytułem wkładu oraz darowizny przenoszącej własność działki o dawnym numerze [....] przez Skarb Państwa - Wojewodę [....] na rzecz [....] Fundacji [....] w K. aktem notarialnym z dnia 21 września 1998 r. [....] . Sąd stwierdził, iż ewentualne uwzględnienie powództwa i stwierdzenie nieważności umowy w zakresie żądanym pozwem nie miałoby wpływu na sytuację prawną interwenientów ubocznych. Można jedynie mówić o pewnym podobieństwie sytuacji prawnej powoda J.W. i interwenientów ubocznych J.P. oraz M.S. i M.S. W świetle powyższego uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie oraz w związku z tym, iż sytuacja M.P. w przedmiotowej sprawie jest analogiczna z sytuacją interwenientów ubocznych, J.P. oraz M.P. i M.S. , należy stwierdzić, że Prezydent Miasta K. nieprawidłowo ustalił, iż organ administracyjny nie ma już możliwości przedsięwzięcia czynności zmierzających do odzyskania własności wywłaszczonych nieruchomości o numerze działek [....] i [....] obr. [....] b. dz. adm. [....] . Istotne jest bowiem, że przedmiotem sprawy rozpatrywanej z powództwa cywilnego nie jest ocena całej umowy z dnia 21 września 1998 r. lecz tylko stwierdzenie nieważności tej części umowy, która dotyczyła interesu powoda tj. w części przenoszącej własność działki o dawnym numerze [....] . Każda ze stron starających się o zwrot wywłaszczonych nieruchomości mogłaby wystąpić do sądu powszechnego o stwierdzenie nieważności umowy z dnia 21 września 1998 r. Rep. [....] jedynie w zakresie części dotyczącej jej interesu prawnego. Aby skutecznie wystąpić do sądu powszechnego o stwierdzenie nieważności przedmiotowej umowy z dnia 21 września 1998 r. należy w postępowaniu administracyjnym ustalić wszystkie istotne okoliczności sprawy, które dotychczas nie zostały przez Prezydenta Miasta K. ustalone zgodnie z przepisem art. 77 § 1 k.p.a. W ocenie skarżącej niezbędnym jest, aby w tym celu dokonać przesłuchania świadków i biegłych i uzupełnić akta sprawy o konieczne dokumenty.

Wojewoda [....] decyzją z dnia 11 sierpnia 2011 r., znak: [....] , na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 8 marca 2011 r. nr [....].

Organ odwoławczy w pełni podzielił ustalenia faktyczne organu I instancji jak i ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego.

W uzasadnieniu wskazano, iż w przedmiotowej sprawie organ I instancji ustalił, że stanowiące przedmiot postępowania części działek nr [....] i nr [....] stały się zbędne na cel wywłaszczenia tj. [....] w P. Prezydent Miasta K. na poparcie powyższej opinii zgromadził i poddał w swej ocenie obszerny materiał dowodowy, na podstawie którego stwierdził, iż planowana inwestycja została co prawda rozpoczęta przed upływem 7 lat od momentu kiedy przeszły one na własność Skarbu Państwa, niemniej jednak nigdy nie została zrealizowana (zakończona).

Zauważono, iż zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy jedynie w przypadku, gdy spełnione zostaną równocześnie dwie przesłanki prawne: po pierwsze - nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz po drugie - aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Podniesiono, że Skarb Państwa lub gmina nie może odebrać gruntu lub budynków aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi, choćby uznano, że stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ podał, iż powyższy pogląd znajduje oparcie w orzecznictwie sądowym. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w zachowującym - co do zasady - aktualność również w obecnym stanie prawnym wyroku z dnia 12 maja 1994 r., III ARN 22/94 (OSNAP 1994/7/108) "Organ administracji rządowej orzekając o zwrocie nieruchomości na podstawie art. 69 ust. l ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości powinien zbadać nie tylko przesłanki zwrotu nieruchomości, określone w tym przepisie, ale także aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości powstały po wywłaszczeniu i rozważyć, czy nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi".

Jak wskazał natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 18 września 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 1011/09 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych): "(...) nieposiadanie tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jest przyczyną odmowy jej zwrotu , bez względu na to czy wystąpiły czy też nie przesłanki art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami W takiej sytuacji organy nie mają podstaw do zajmowania się kwestią wykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia i stwierdzenia w tej mierze nie mają znaczenia prawnego." Z kolei w wyroku z dnia 21 stycznia 2011 r. sygn. akt II Kr 977/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, WSA w Krakowie stwierdził, iż "jest rzeczą oczywistą przyjętą w utrwalonym już od dawna orzecznictwie sądowym, że nie można zwrócić prawa, którym się nie dysponuje. Nie można również bez podstawy prawnej odebrać czyjegoś prawa własności. Skoro zatem dana nieruchomość (...) nie jest własnością Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego, tylko została w księdze wieczystej już wpisana na rzecz trzeciego podmiotu, jej zwrot nie jest możliwy. Zwrot taki prowadziłby przecież do nielegalnego i nieformalnego wywłaszczenia aktualnego właściciela nieruchomości, którego chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych".

W świetle powyższego Wojewoda wskazał, iż negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości nie zapisaną wprost w przepisach 136-138 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi zatem okoliczność, że nie może zostać zwrócona nieruchomość, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli więc podmioty te zbyły wywłaszczoną nieruchomość innej osobie prawnej lub osobie fizycznej to nieruchomość taka nie będzie mogła być zwrócona. Z kolei organ rozpatrujący sprawę o zwrot nieruchomości nie może podjąć decyzji w tej materii, opierając się jedynie na generalnym stwierdzeniu, że nieruchomość może być zwrócona tylko wtedy, gdy Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością.

Rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w postępowaniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, w przypadku, gdy Skarb Państwa lub gmina dokonały rozporządzenia nieruchomością nie wypełniając obowiązku nałożonego na te podmioty w art. 136 ust. 2 powołanej ustawy, w konsekwencji nie władają aktualnie nieruchomością, musi zostać poprzedzone działaniami zmierzającymi do przywrócenia poprzedniego stanu prawnego nieruchomości umożliwiającego jej zwrot (tak NSA w wyroku z dnia 30 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1712/06). Organ ten winien - stosownie do postanowień art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. - zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej, w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia (art. 100 § 1 k.p.a.).

Wojewoda zwrócił uwagę, że z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 póz. 1270) wynika, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Mając na uwadze powyższe wskazano, że w zapadłym w niniejszym postępowaniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 28 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 1235/01 (którego moc wiążąca w przedmiotowym postępowaniu jest już jednak ograniczona ze względu na zmiany stanu faktycznego polegające m.in. na tym, iż obecnie stanowiące przedmiot niniejszego postępowania nieruchomości nie stanowią już własności [....] Fundacji [....] w K. , lecz innych podmiotów, co dodatkowo wpływa na możliwość przywrócenia ich prawa własności Skarbowi Państwa) sąd ten wskazał m.in., iż "w sytuacji gdy roszczenie poprzedniego właściciela nie wygasło stosownie do art. 136 ust. 5 u.g.n. i nie jest wyłączone z mocy art. 229 u.g.n., to należało rozpoznać sprawą o zwrot nieruchomości zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. Jeżeli w toku postępowania organ stwierdzi, że stosownie do normy zawartej w art. 137 u.g.n. nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia i istnieją przesłanki do jej zwrotu, to: - stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - ma on obowiązek zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych sprawy własności przedmiotowych nieruchomości przekazanych tytułem dartym, jako wkład fundatora, na rzecz ustanowionej Fundacji, a następnie podjąć właściwe czynności celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości".

Uwzględniając powyższe zalecenia sądu, mając na uwadze stwierdzoną zbędność omawianych nieruchomości oraz niemożność ich zwrotu ze względu na fakt, iż nie stanowią one własności Skarbu Państwa lub też jednostki samorządu terytorialnego, jak również okoliczność, że przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie toczyło się wówczas postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności umowy z dnia [....] 1998 r. Rep. [....] , postanowieniem z dnia 9 lutego 2007 r. nr [....] Prezydent Miasta K. w oparciu o art. 97 ust. pkt 4 K.p.a. zawiesił niniejsze postępowanie o zwrot nieruchomości, do czasu zakończenia postępowania sądowego, które tym samym zostało zakwalifikowane jako zagadnienie wstępne. Skarga na utrzymujące w mocy powyższe rozstrzygnięcie postanowienie Wojewody [....] z dnia 14 czerwca 2007 r. nr [....] została oddalona prawomocnym wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 6 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Kr 836/07.

Na szczególną uwagę, w ocenie Wojewody, zasługuje stanowisko wyrażone przez WSA w Krakowie w kolejnych prawomocnych wyrokach zapadłych w niniejszej sprawie, tj.: z dnia 29 maja 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 462/09 oraz z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 705/10. W pierwszym z powołanych orzeczeń sąd wskazał m.in., iż "już wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 4 grudnia 2007 r. sygn. akt I ACa 475/07, oddalającym apelację J.W. , sprawa unieważnienia umowy została prawomocnie zakończona. Tym samym już od tej daty organy administracji winny podjąć zawieszone postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości składającej się z części działek nr [....] i nr [....] obręb [....] jedn. ewid. [....] m.k. odpowiadających wywłaszczonym działkom nr [....] i nr [....] wszczęte na wniosek M.P". Jakkolwiek jednocześnie sąd stwierdził wówczas, iż "zgodnie z art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ponownie prowadząc sprawą należy podjąć w tej sprawie zawieszone postępowanie, co nie wyklucza zawieszenia postępowania, jeżeli będzie to uzasadnione stanem faktycznym sprawy zaistniałym po wydaniu zaskarżonego postanowienia", to w drugim z orzeczeń, uchylającym postanowienie Wojewody [....] z dnia 15 kwietnia 2010 r. nr [....] oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia 20 stycznia 2010 r. nr [....] zawieszające przedmiotowe postępowanie i zobowiązujące M.P. do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej - umowy z dnia 21 września 1998 r. Rep. [....] oraz kolejnych umów przenoszących prawo własności do działek nr [....] i nr [....] obręb [....] jedn. ewid. [....] m. K. , WSA w Krakowie stwierdził jednoznacznie, iż "w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 462/09, którym to wyrokiem uchylone zostało postanowienie Wojewody [....] z 29 stycznia 2009 r. i poprzedzające je postanowienie organu I instancji - w których organy odmówiły podjęcia postępowania w sprawie w sprawie zwrotu M.P. wywłaszczonej nieruchomości obejmującej części działek nr [....] i [....] obr. [....] jedn. ewid. [....] w K. ze względu na nierozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, polegającego na stwierdzeniu nieważności względnie nieważności czynności cywilnoprawnej tj. umowy z 21 września 1998 r. Rep. [....] przenoszącej na rzecz [....] Fundacji [....] w K. prawo własności m.in. nieruchomości objętej wnioskiem M.P. - Sąd uznał, ze w/w zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte. W uzasadnieniu wyroku z 29 maja 2009 r. jednoznacznie wskazano bowiem, ze jakkolwiek sprawa ważności aktu notarialnego z 21 września 1998 r. toczyła się przed sądem powszechnym z powództwa J.W. w przedmiocie stwierdzenia nieważności w/w umowy przenoszącej własność działki nr [....] przez Skarb Państwa na rzecz [....] Fundacji [....] w K. to wyroki wydane w tej sprawie: Sadu Okręgowego z 22.08.2006 r. sysn. akt IC 1676/03, którym oddalono powództwo J.W. i Sądu Apelacyjnego z 4.12.2007 r. sygn. akt l ACa 475/07 oddalającym apelację J.W. przesądzają, że zagadnienie wstępne jakim było ustalenie ważności bądź nieważności umowy cywilnoprawnej już zostało rozstrzygnięte (....) Wskazując na powyższe należy przyjąć, ze organy administracji publicznej rozpoznające ponownie sprawę zawieszenia przedmiotowego postępowania w sprawie zwrotu M.P. wywłaszczonej nieruchomości obejmującej części działek nr [....] i nr [....] obr. [....] jedn. ewid. [....] w K. naruszyły prawo nie uwzględniając w zaskarżonym postanowieniu i w poprzedzającym go postanowieniu organu I instancji wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawartych w wyroku z 29 maja 2009 r. i przyjmując, iż nadal zachodzi konieczność rozstrzygnięcia w sprawie zwrotowej toczącej się wniosku M.P. zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97§ 1pkt 4 k.p.a.".

Mając na uwadze treść powyższych zapadłych w niniejszej sprawie wyroków, które jak już wskazano wiążą organy rozpatrujące przedmiotową sprawę, Wojewoda [....] nie może podzielić zarzutów odwołującej, iż "Prezydent Miasta K. nieprawidłowo ustalił, iż organ administracyjny nie ma już możliwości przedsięwzięcia czynności zmierzających do odzyskania własności wywłaszczonych nieruchomości o numerze działek [....] i [....] obr. [....] b. dz. adm. [....] . Istotne jest bowiem, że przedmiotem sprawy rozpatrywanej z powództwa cywilnego nie jest ocena całej umowy z dnia 21 września 1998 r. lecz tylko stwierdzenie nieważności tej części umowy, która dotyczyła interesu powoda tj. w części przenoszącej własność działki o dawnym numerze [....] ".

Niezależnie od powyższego zauważono, że Prezydent Miasta K. w toku prowadzonego przez siebie postępowania inicjował działania (m.in. kierując stosowne pisma do Ministra Skarbu Państwa, jak również - ze względu na treść art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa - do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, która jednak po dokonaniu szerokiej i wnikliwej analizy sprawy wskazała, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, iż umowa z dnia 21 września 1998 r. jest nieważna. Również w odpowiedzi na pismo Prezydenta Miasta K. z dnia 26 marca 2010 r. wnioskujące o wszczęcie postępowań sądowych w zakresie oceny legalności przekazania na rzecz [....] Fundacji [....] nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa z ewentualnym naruszeniem art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a następnie zbycia ich przez tę Fundację w trakcie postępowań o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Prokuratoria Generalna potwierdziła, iż brak jest podstaw do wystąpienia z tego typu powództwem), stosownie do posiadanych możliwości, na rzecz podjęcia przez właściwe instytucje prób unieważnienia wspomnianej umowy notarialnej z dnia 21 września 1998 r. Rep. [....] .

Odnosząc się do wniosków dowodowych wskazanych przez M.P. , a to przesłuchania wskazanych świadków oraz pozyskania dodatkowych dokumentów, co miałoby na celu ustalenie okoliczności w jakich zawnioskowane do zwrotu nieruchomości zostały wniesione tytułem wkładu oraz darowane na rzecz [....] Fundacji [....] , a następnie zbyte przez tę Fundację na rzecz osób trzecich (w tym ustalenie czy ceny po jakich nieruchomości te były zbywane, nie były zaniżone), podkreślono, że Wojewoda [....] nie jest uprawniony do czynienia ustaleń w zakresie wskazanych powyżej okoliczności, gdyż są one poza przedmiotem niniejszego postępowania odwoławczego dotyczącego kwestii dopuszczalności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody [....] z dnia 11 sierpnia 2011 r., znak: [....] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M.P.

W obszernej skardze wskazano na naruszenie: art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nadto art. 6, 7, 8, 77 § 1 oraz art. 107 § 1 k.p.a.

Skarżąca wskazała ponadto w uzasadnieniu na naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270) poprzez niezastosowanie się do ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2005 r., sygn. akt: II SA/Kr 1235/01 oraz w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2006 r. sygn. akt I OSK 879/05.

Podniosła, iż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zapadł niedługo po tym, jak w dniu 20 stycznia 2005 r. uchwałą Zgromadzenia Fundatorów, w którym większość głosów posiadał Skarb Państwa, Fundacja została postawiona w stan likwidacji. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt: I OSK 879/05 (oddalającym skargę kasacyjną Wojewody od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 1235/0 dokonał wiążącej Wojewodę [....] wykładni art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wskazał na obowiązek organu doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa będzie na powrót władał i będzie właścicielem nieruchomości podlegającej zwrotowi.

Skarżąca zwróciła uwagę, że w międzyczasie likwidator Fundacji zdążył zbyć część przedmiotowych nieruchomości aktem notarialnym z dnia 17 sierpnia 2006 r., ale nie zdążył zbyć wszystkich w czasie, gdy akta sprawy o ich zwrot znajdowały się w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Organy administracyjne prowadzące to postępowanie, zamiast niezwłocznie po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego podjąć postępowanie i zgodnie z tym wyrokiem odzyskać dla Skarbu Państwa przedmiotowe nieruchomości, rozpoczęły nowe działania mające na celu przewlekanie sprawy do czasu ostatecznej sprzedaży tych nieruchomości.

Dalej skarżąca wskazała, że przesłanki pozytywne zwrotu nieruchomości określone w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami zostały w niniejszej sprawie spełnione, co jest między stronami okolicznością bezsporną. Podkreśliła, że przepisy przedmiotowej ustawy nie przewidują żadnych innych - poza wskazanymi w art. 229 ustawy - przesłanek negatywnych, a więc okoliczności, które mogłyby powodować wyłączenie roszczenia dawnego właściciela lub jego spadkobierców o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, mimo spełnienia warunków wskazanych w art. 136-137 ustawy. Uprawniony jest zatem wniosek, iż w przypadku braku zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 229 powołanej ustawy, nie ma podstaw do odmowy zwrotu na rzecz byłego właściciela nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia. W niniejszej sprawie w ocenie skarżącej żadna z okoliczności wskazanych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zachodzi. Nieruchomości będące przedmiotem niniejszego postępowania, tj. działki nr [....] i nr [....] Obr. [....] jedn. ewid. P. m. K. , nie zostały bowiem sprzedane przez Skarb Państwa przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy. Co więcej, nieruchomości te nigdy nie zostały przez Skarb Państwa sprzedane, bowiem zdarzeniem prawnym, w wyniku którego Skarb Państwa przestał być właścicielem tych działek nie była umowa sprzedaży, ale umowa przeniesienia własności (aport i darowizna) z dnia [....] 1998r. Rep. [....] . Na nieruchomościach tych nie ustanowiono także nigdy prawa użytkowania wieczystego. Wobec tego stwierdzić należy, że brak jest jakichkolwiek okoliczności, które w świetle obowiązujących przepisów regulujących kwestię zwrotu wywłaszczonych nieruchomości mogłyby stać na przeszkodzie wobec wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie wniosku o zwrot części działek nr [....] i nr [....] obr. [....] jedn. ewid. P. m. K. , w granicach wywłaszczonych działek nr [....] i nr [....] obr. [....] b. dz. adm. P.

W dalszej części skargi skarżąca podniosła argumenty na uzasadnienie zarzutu naruszenia przez Wojewodę art. 6, 7, 8, 77 § 1 oraz art. 107 § 1 k.p.a.

Zarzucono naruszenie art. 6 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art.7 Konstytucji RP w zw. z art. 87 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu nie o powszechnie obowiązujące przepisy prawa, lecz w oparciu o bliżej nieokreśloną, niebędącą prawem negatywną przesłankę zwrotu nie zapisaną w przepisach art. 136 -138 u.g.n., którą jakoby stanowi okoliczność, iż nie może zostać zwrócona nieruchomość, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego.

Zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie Wojewoda naruszył nakazy i zakazy wynikające z powołanych przepisów k.p.a. oraz Konstytucji RP. W treści uzasadnienia decyzji organ - zamiast dokonać wykładni przepisów, które winny stanowić podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz dostatecznie ją uzasadnić, tak aby było możliwe zweryfikowanie przez strony oraz ewentualnie organy odwoławcze lub sądy, prawidłowości zastosowania przepisów - ograniczył się jedynie do powtórzenia odpowiadających mu tez kilku wydanych w innych sprawach orzeczeń sądów.

W skardze wskazano również na naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie sporządzenia uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób odpowiadający wymogom prawa oraz wydanie decyzji pozbawionej prawidłowego i wyczerpującego uzasadnienia prawnego, pozwalającego stronie odnieść się do argumentów prawnych stanowiących podstawę dla wydania decyzji rozpoznającej w sposób negatywny żądanie strony, a zatem uniemożliwiającego, a co najmniej utrudniającego, kontrolę zgodności z prawem wydanej decyzji.

Zdaniem skarżącej, w treści zaskarżonej decyzji nie sposób odnaleźć przepisu materialnoprawnego, który stanowiłby podstawę dla wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania. Jeśli zaś organ administracji odmawia przyznania stronie wnioskowanego przez nią uprawnienia - powinien wskazać, na jakiej podstawie następuje ta odmowa. Ponadto decyzja zawierać powinna wyczerpujące uzasadnienie prawne, pozwalające stronie na merytoryczne odniesienie się do stanowiska prawnego zajętego przez organ w treści decyzji, a będącego podstawą negatywnego orzeczenia w przedmiocie żądania strony. Decyzja Wojewody wydana w niniejszej sprawie nie spełnia tego wymogu.

Następnie zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 8 k.p.a., tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do Państwa oraz stanowionego przez nie prawa, poprzez pozbawienie jakiejkolwiek treści uprawnienia skarżącego do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy stała się ona zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona.

W dalszej części skargi wskazano na naruszenie art. 7 k.p.a. - tj. zasady prawdy obiektywnej, w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przez Wojewodę zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz wszechstronnej analizy zebranego materiału dowodowego, na skutek czego nie został w sposób należyty ustalony stan faktyczny umożliwiający prawidłowe określenie konsekwencji prawnych.

Podkreślono, że każda ze stron starających się o zwrot wywłaszczonych nieruchomości mogłaby wystąpić do sądu powszechnego o stwierdzenie nieważności umowy z dnia 21 września 1998 r. w zakresie części dotyczącej jej interesu prawnego. Dlatego też, w ocenie skarżącej, celowym jest takie wystąpienie organu administracyjnego, który ma interes prawny w zakresie dotyczącym całej umowy z dnia 21 września 1998 r. Przed wystąpieniem do sądu powszechnego niezbędne jest w postępowaniu administracyjnym wyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych z podpisaniem tej umowy i działaniem fundacji w latach 1998-2005 i okresie jej likwidacji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, iż sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Podkreślić należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

W ocenie Sądu ustalony przez organy administracji stan faktyczny w niniejszej sprawie znajduje uzasadnienie w dokumentacji znajdującej się w aktach. Postępowanie w tym zakresie zostało przeprowadzone prawidłowo. Okoliczności faktycznych nie kwestionuje również skarżąca. Sąd podziela w całości stanowisko organów w zakresie oceny dowodów zgromadzonych w sprawie szczegółowo wyżej opisane. Należy zatem w pierwszej kolejności stwierdzić – na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych, na którą powołują się organy administracji i nie kwestionowanej przez strony postępowania – że prawidłowo ustalono, że M.P. jest osobą legitymowaną do żądania zwrotu nieruchomości składającej się z części działek nr [....] o po w. 5360 m2 objętej księgą wieczystą nr [....] i nr [....] o pow. 3765 m2 objętej księgą wieczystą nr [....] obręb [....] jedn. ewid. [....] m. [....] odpowiadających wywłaszczonym działkom nr [....] i nr [....] obr. [....] b. dz. adm. [....]

Stosownie do art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn.: Dz.U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.) nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. W myśl ustępu trzeciego tego przepisu poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Z kolei przepis art. 137 ust. 1 ustawy stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Regulacja ta oznacza, że pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oceniana w dacie rozstrzygania przez organ w przedmiocie żądania zwrotu. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. W świetle dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie ulega wątpliwości, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany. Przedstawione szczegółowo w części historycznej decyzji obydwu instancji ustalenia organów w powyższym zakresie są w ocenie Sądu prawidłowe. Okoliczność ta jest również bezsporna pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego.

Kwestia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości regulowana jest poprzez wystąpienie przesłanki pozytywnej (zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia (art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami), przy jednoczesnym braku przesłanki negatywnej (sprzedaż lub oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości - art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Na interpretacji obu tych przesłanek w okolicznościach omawianej sprawy koncentruje się skarżąca w skardze złożonej do sądu administracyjnego.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że osoby uprawnione do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mogą skutecznie domagać się realizacji tego roszczenia wyłącznie od Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Roszczenie to nie jest zatem skuteczne względem każdoczesnego właściciela nieruchomości, a może być zrealizowane tylko w sytuacji, gdy podmiot publicznoprawny jest nadal właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. O zwrocie nieruchomości orzekają organy administracji publicznej, którym w oparciu o obowiązujące prawo nie przysługują kompetencje uprawniające w drodze decyzji administracyjnej do odebrania wnioskowanej do zwrotu nieruchomości aktualnemu właścicielowi celem przekazania jej poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy (spadkobiercom). Powyższe oznacza, że dopóki w obrocie prawnym pozostają czynności prawne w oparciu, o które podmiot publicznoprawny - na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie - wyzbył się nieruchomości na rzecz osoby trzeciej - zwrot takiej nieruchomości poprzedniemu właścicielowi (lub jego spadkobiercom) jest niemożliwy. A zatem beneficjent wywłaszczenia nie może zwrócić wywłaszczonej nieruchomości, która w dacie rozstrzygania sprawy o jej zwrot nie stanowi już jego własności (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 9 maja 2008 r., sygn. akt: II SA/Lu 144/08, Lex 500935).

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości stanowisko organów obydwu instancji, że możliwość orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na rzecz uprzedniego właściciela istnieje tylko wówczas, gdy w chwili rozstrzygania sprawy nieruchomość ta stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Przeniesienie prawa własności takiej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej stanowi zatem negatywną przesłankę dla uwzględnienia roszczenia uprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości z uwagi choćby na niewykonalność decyzji stanowiącej o zwrocie takiej nieruchomości. Stanowisko potwierdzające brak możliwości orzekania o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, ze względu na istnienie przeszkody prawnej, polegającej na zbyciu tej nieruchomości na rzecz osób trzecich, wyrażone zostało zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych (por.: wyroki NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1179/07, z dnia 17 sierpnia 1998 r. sygn. akt IV SA 615/97, z dnia 11 sierpnia 1998 r. sygn. akt IV SA 1687/96 i z dnia 16 stycznia 1998r. sygn. akt IV SA 512/96 oraz wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 62/08), jak i piśmiennictwie prawniczym (por. Gerard Bieniek - Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami - ZCO Zielona Góra 2000 - Wyd. II t. II str. 197 oraz Tadeusz Woś – Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot, Warszawa 2011, str. 481).

W konkluzji powyższych rozważań stwierdzić należy, iż możliwość orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości występuje jedynie, gdy w chwili rozstrzygania wniosku poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nieruchomość ta stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje, że roszczenie zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje tylko wtedy, gdy nieruchomość ta została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej. Nie oznacza to jednak, że ustawodawca obliguje organy do dokonania czynności niemożliwej z prawnego punktu widzenia czy nawet sprzecznej z prawem. Jest rzeczą oczywistą, przyjętą w utrwalonym już od dawna orzecznictwie sądowym, że nie można zwrócić prawa, którym się nie dysponuje. Nie można również bez podstawy prawnej odebrać czyjegoś prawa własności. Skoro zatem dana nieruchomość, w tym przypadku - co jest bezsporne – działka nr [....] i nr [....] jedn. ewid. [....] m. K. nie jest własnością Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego, tylko została w księdze wieczystej już wpisana na rzecz trzeciego podmiotu, jej zwrot nie jest możliwy. Zwrot taki prowadziłby do nielegalnego i nieformalnego wywłaszczenia aktualnego właściciela nieruchomości, którego chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że poza sporem jest, iż wnioskowana do zwrotu część działek nr [....] i nr [....] odpowiadająca wywłaszczonym działkom nr [....] i nr [....] obr. [....] b. dz. adm. P. byłej właścicielki H.P. , została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Urzędu Dzielnicowego [....] z dnia 9 kwietnia 1985 r., nr [....] z przeznaczeniem pod budowę szpitala [....] w P. W sprawie niesporne jest, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w rozumieniu cyt. przepisu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami ponieważ cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

W sprawie niewątpliwe jest również, że ani Skarb Państwa ani gmina nie są właścicielami przedmiotowych działek, gdyż Skarb Państwa umową z przeniesienia własności z dnia 21 września 1998 r. przeniósł jej własność na rzecz [....] Fundacji [....] w K. , która kolejnymi umowami, w tym umowami z dnia 25 września 2007 r. i z dnia 1 grudnia 2010 r. utraciła to prawo na rzecz osób trzecich. Obecnie przedmiotowe działki stanowią własność [....] Sp. z o.o. w organizacji w K. i [....] Konsorcjum Inwestycyjnego [....] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa (stan prawny na dzień orzekania przez organ II instancji).

Zatem w sytuacji, gdy wywłaszczona nieruchomość nie stanowi własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, brak jest możliwości zwrotu takiej nieruchomości, nawet pomimo wystąpienia przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 ustawy.

Należy również wskazać, że w sprawie dotyczącej ważności ww. umowy z 21 września 1998 r. podejmowane były działania mające na celu stwierdzenie przez sąd powszechny jej nieważności. Postępowanie cywilne unieważnienia tej umowy zakończyło się dla powoda negatywnie. Organy orzekające w sprawie zwrotu wzięły tę okoliczność pod uwagę i prawidłowo uznały istnienie przesłanki negatywnej, wynikającej nie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale z oczywistej zasady znajdującej poparcie w konstytucyjnej ochronie prawa własności nabytego w dobrej wierze, że nie można zwracać nieruchomości nie będącej własnością Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Trzeba podkreślić, że art. 100 § 1 k.p.a. nie uprawnia organu administracji publicznej do wniesienia pozwu o stwierdzenie nieważności umowy przenoszącej własność przedmiotowej nieruchomości ze względu na brak interesu prawnego po stronie Gminy do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej umowy, interes taki przysługiwał natomiast wnioskodawczyni, która jednak - jak wynika z materiału zebranego w sprawie - nie wystąpiła z powództwem o stwierdzenie nieważności ww. umowy. W związku z powyższym odnosząc się do zarzutów skargi wskazujących na naruszenie w niniejszej sprawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami trzeba wskazać, iż nie jest on zasadny.

Nie zasługują również na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi, w tym zarzut naruszenia przepisu art. 229 ustawy, ani pozostałych przepisów k.p.a. wskazanych w skardze. Trzeba bowiem podnieść, że organ odwoławczy prawidłowo nie oparł swojego rozstrzygnięcia na przepisie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - stanowiącym, że roszczenie z art. 136 ust. 3 cyt. ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej - wskazując inne powody, dla których odmówił zwrotu.

Nie jest wreszcie zasadny zarzut nie zastosowania się przez organy do oceny prawnej wyrażonej w wyrokach WSA w Krakowie i NSA zapadłych w granicach niniejszej sprawy, tj. w wyroku z dnia 28 lutego 2005 r., sygn.akt: II SA/Kr 1235/01, wyroku z dnia 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt: I OSK 879/05, wyroku WSA w Krakowie z dnia 6 listopada 2007 r., sygn. akt: II SA/Kr 836/07, wyroku WSA w Krakowie z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt: II SA/Kr 462/09, wyroku WSA w Krakowie z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt: II SA/Kr 705/10. W wyrokach tych przesądzona została m.in. kwestia wiążącego dla organów administracji w niniejszej sprawie charakteru umowy z dnia 21 września 1998 r., Rep. A. 5130/98 przenoszącej prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Zasadne jest w tym stanie rzeczy stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym nie mogą w tym stanie rzeczy wywołać skutku zarzuty skarżącej, że "nieprawidłowo ustalono, że organ administracyjny nie ma już możliwości przedsięwzięcia czynności zmierzających do odzyskania własności wywłaszczonych nieruchomości o numerze działek [....] i [....] obr. [....] b. dz. adm. P. Istotne jest bowiem, że przedmiotem sprawy rozpatrywanej z powództwa cywilnego nie jest ocena całej umowy z dnia 21 września 1998 r. lecz tylko stwierdzenie nieważności tej części umowy, która dotyczyła interesu powoda tj. w części przenoszącej własność działki o dawnym numerze [....] ". Wskazać tez trzeba, że szereg podejmowanych przez organy czynności szczegółowo wymienionych i omówionych w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji (w tym wystąpienie do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa oraz Ministra Skarbu Państwa) wyczerpuje działania "w zakresie dostępnych środków prawnych" zmierzające do "uregulowania sprawy własności przedmiotowych nieruchomości".

W konsekwencji należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie kontrolowanych aktów prawa nie naruszając przepisów postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Nie naruszyły również prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zatem skargę M.P. należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.