Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 921/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 i 2, art. 140aa ust. 1 i 3 art. 140ab ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 450
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
article: par. 5 ust. 1 pkt 7 lit. c)
journal: Dz.U. 2016 poz 2022
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego  wyposażenia - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P.-H. "H." Sp. z o.o. we F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 4481/23 w sprawie ze skargi P. P.-H. "H." Sp. z o.o. we F. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 25 maja 2023 r. nr BP.502.363.2021.1186.BD2.410834 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P. P.-H. "H." Sp. z o.o. we F. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 1.350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z [...] października 2021 r. nr [...]Kujawsko-Pomorski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 64 oraz art. 140aa ust. 1, art. 140ab ust. 1 i 2 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 450 ze zm. - dalej PRD), nałożył na H. Sp. z o.o. we F. (dalej jako spółka) karę pieniężną w kwocie 6.000 zł za przejazd po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym o rzeczywistej masie całkowitej i naciskach jednej lub wielu osi wskazanych dla zezwolenia kategorii V, z naruszeniem zakazu przewozu ładunków innych niż ładunek niepodzielny.

Jak wskazał, [...] lipca 2021 r. o godz. [...], na autostradzie [...] (za PPO [...]), został zatrzymany do kontroli przez umundurowanego inspektora Inspekcji Transportu Drogowego 5-osiowy zespół pojazdów składający z 3-osiowego samochodu ciężarowego marki [...] o nr rej. [...]oraz 2-osiowej przyczepy ciężarowej marki [...] o nr rej. [...]. Zespołem pojazdów przewożono ładunek odpadów zwierzęcych umieszczony w dwóch kontenerach (ładunek podzielny).

W wyniku przeprowadzonych pomiarów wymiarów zewnętrznych kontrolowanego środka transportu z ładunkiem stwierdzono: długość, szerokość i wysokość pojazdu mieszczące się w wartościach dopuszczalnych.

Natomiast stwierdzono:

- rzeczywistą masę całkowitą 5-osiowego zespołu pojazdów wynoszącą 43,60 t, zatem przekraczającą wartość dopuszczalną tego parametru (40 t) o 3,60 t tj. o 9%,

- naciski grupy dwóch osi samochodu ciężarowego (osie nr 2 i 3), w której jedna oś składowa jest osią napędową, a druga osią nienapędową, przy najmniejszej odległości pomiędzy osiami składowymi powyżej 1,30 m do 1,80 m, wynoszące 19,15 t, zatem przekraczające dopuszczalną wartość tego parametru (19 t), o 0,15 t tj. o 0,79%.

Rzeczywiste naciski pozostałych osi mieściły się w wartościach dopuszczalnych.

II.

Po rozpatrzeniu odwołania spółki Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] maja 2023 r. nr [...], na podstawie art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1 i 2, art. 64d, art. 140aa ust. 1, ust. 3 pkt 1, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a), ust. 2 PRD oraz § 3 ust. 1 pkt 2 oraz § 5 ust. 1 pkt. 7 lit. c) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2016 r. poz. 2022 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

III.

Wyrokiem z 6 grudnia 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 4481/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki na ww. decyzję GITD.

IV.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła spółka zaskarżając go w całości i zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. b) PRD poprzez jego niezastosowanie podczas, gdy strona wykazała, że nie miała wpływu na powstanie naruszenia.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu środka odwoławczego wyjaśniła, że WSA pomija milczeniem przyczyny, dlaczego organy administracyjne nie zastosowały art. 140aa ust. 4 PRD w niniejszym przypadku. Strona podnosiła, że należy zwrócić uwagę, że wykonywała przewóz ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego kategorii 1 w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z 21 października 2009 r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (rozporządzenia o produktach ubocznych pochodzenia zwierzęcego).

W preambule tego rozporządzenia wyjaśniono, że produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczone do spożycia przez ludzi, stanowią potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Sytuacje kryzysowe z ubiegłych lat, związane z ogniskami pryszczycy, rozprzestrzenianiem się pasażowalnych encefalopatii gąbczastych, takich jak gąbczasta encefalopatia bydła (BSE), oraz występowaniem dioksyn w paszach, dowiodły, że niewłaściwe stosowanie niektórych produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego może mieć poważny wpływ na zdrowie ludzi i zwierząt, bezpieczeństwo łańcucha żywnościowego i paszowego oraz zaufanie konsumentów.

Takie sytuacje kryzysowe mogą mieć również dalsze negatywne skutki dla ogółu społeczeństwa, przez wpływ na sytuację socjoekonomiczną rolników i sektorów przemysłowych oraz przez wpływ na zaufanie konsumentów do bezpieczeństwa produktów pochodzenia zwierzęcego. Ogniska chorób mogłyby mieć również negatywny wpływ na środowisko nie tylko w związku z problemami z usuwaniem, lecz również w kontekście bioróżnorodności.

Uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego zostały odebrane ze Z. ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego kategorii 1 we F.. Ze względu na wysoką temperaturę uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego znajdowały się w stanie rozkładu.

W niniejszym przypadku należy uwzględnić przede wszystkim potrzebę ochrony życia i zdrowia oraz ochrony ważnego interesu publicznego. Produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczone do spożycia przez ludzi, stanowią potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Skarżąca posiada stosowne zezwolenia oraz znajduje się pod stałym nadzorem weterynaryjnym oraz Inspekcji Ochrony Środowiska. Brak transportu całej partii ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego mógł spowodować zagrożenie sanitarne i epidemiologiczne. W związku z powyższym pomimo dochowania należytej staranności, skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia.

V.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną GITD wniósł o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

VI.

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA w Warszawie, które ustawodawca jednoznacznie i enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 ustawy procesowej.

VII.

Istota stanowiska spółki sprowadza się do twierdzenia, że wykonywany przewóz, z uwagi na rodzaj przewożonego towaru, miał za zadanie ochronę interesu ogółu, gdyż przewożone pozostałości zwierzęce podlegające procesom rozkładu stwarzały realne zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt, stąd strona nie miała wpływu na stwierdzone przeważenie. Odpadki zwierzęce były przy tym transportowane, co strona pomija, a co ma kluczowe znaczenie, w dwóch odrębnych pojemnikach, na przystosowanym do tego środku transportu. Nie ma przy tym w sprawie sporu, co do ustalonych okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności zaś stwierdzonych przekroczeń norm wagowych.

W ustalonym niespornie stanie faktycznym sprawy skarżąca spółka twierdzi, że Sąd pierwszej instancji błędnie nie zastosował art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. b) PRD podczas, gdy przecież wykazała, że nie miała wpływu na powstanie naruszenia.

Przypomnieć w związku z tym należy, że zgodnie z art. 140aa ust. 4 pkt 1 PRD, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1 i ust. 1a pkt 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:

1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że ten podmiot:

a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem,

b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia;

W orzecznictwie słusznie przyjmuje się, że obowiązek wykazania okoliczności wyłączających odpowiedzialność przewoźnika na podstawie art. 140aa ust. 4 pkt 1 PRD spoczywa na nim. Podmiot ten powinien więc wykazać okoliczności i dowody potwierdzające, że zarówno dochował należytej staranności jak i nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Powinien zatem wykazać, co uczynił dla zapewnienia wykonywania przewozu zgodnie z prawem oraz że nic więcej zrobić nie mógł, zaś to co zrobił, pozwalało mu pozostać w uzasadnionym przekonaniu, że nie narusza prawa (por. wyroki NSA z 6 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GSK 1800/16; 5 września 2019 r. sygn. akt II GSK 2863/17; 18 czerwca 2019 r. sygn. akt II GSK 4215/17).

Pomijając fakt, że przesłanki określone w art. 140aa ust. 4 pkt 1 PRD mają charakter łączny, zaś skarga kasacyjna podnosi wyłącznie zarzut naruszenia lit. b) tego przepisu, zwrócić należy uwagę, że odpowiedzialność wykonującego przewóz ma charakter obiektywny i jest niezależna od przesłanki winy. Możliwość zwolnienia podmiotu wykonującego przewóz od odpowiedzialności istnieje tylko w ściśle określonych sytuacjach, sprecyzowanych m.in. w art. 140aa ust. 4 pkt 1 PRD. Przewoźnik wykonujący zawodowo przewozy drogowe obowiązany jest do sprawdzenia parametrów pojazdu i ładunku w celu ustalenia, czy i jakiej kategorii zezwolenie będzie ewentualnie dla danego przewozu wymagane. Jest to zwykła staranność, jakiej można wymagać od osoby zawodowo trudniącej się przewozem, która nie bagatelizuje swoich obowiązków.

Wobec braku definicji należytej staranności należy posłużyć się regulacją zawartą w art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego, wiążącą należytą staranność wymaganą od podmiotów gospodarczych z zawodowym charakterem prowadzonej działalności. Podmiot wykonujący przewóz jest więc zobligowany do staranności wymaganej od przewoźnika, czyli staranności profesjonalisty. W ocenie Sądu odwoławczego zachowanie należytej staranności przez przewoźnika wiąże się m.in. z właściwą oceną posiadanych informacji o przewożonym ładunku, jego cechach i właściwościach. Dla analizy przesłanki należytej staranności przewoźnika istotne znaczenie ma treść art. 61 ust. 1 PRD, z którego wynika, że ładunek nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności pojazdu, a zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 PRD ładunek umieszcza się na pojeździe w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi na drogę. Z kolei z art. 36 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1262) wynika, że z przewozu są wyłączone rzeczy, które z powodu swoich rozmiarów, masy lub innych właściwości spowodowałyby naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych. Przepis art. 43 ust. 2 Prawa przewozowego nakłada na podmiot wykonujący czynności ładunkowe wykonanie ich w taki sposób, aby zapewnić przewóz przesyłki towarowej zgodnie z przepisami o ruchu drogowym i przepisami o drogach publicznych, a w szczególności niepowodujący przekroczenia dopuszczalnej masy pojazdu lub dopuszczalnych nacisków na osie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z powołanych przepisów wynika, że przewoźnik działający z należytą starannością przed rozpoczęciem przewozu powinien mieć usprawiedliwione okolicznościami przekonanie, że wykonując przewóz, nie naruszy prawa. Z przepisów tych nie wynika natomiast, że z przewoźnika zostaje zdjęta odpowiedzialność administracyjna za przejazd pojazdem, co do którego nie ma on żadnej wiedzy o prawidłowości rozmieszczenia ładunku i związanymi z tym naciskami na osie, czy też możliwego ciężaru ładunku, tym bardziej podzielnego, bo znajdującego się w dwóch kontenerach.

Z kolei brak wpływu na powstanie naruszenia oznacza, że przewoźnik, pomimo wcześniej wspomnianej staranności w działaniu, nie miał możliwości takiego oddziaływania na realizowany przewóz, która zapobiegłaby powstaniu naruszenia.

Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, że zgodnie z art. 140aa ust. 1 PRD zasadą jest obciążenie przewoźnika odpowiedzialnością za wykonywanie przewozu pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Zamiarem ustawodawcy, zrealizowanym w art. 140aa ust. 4 pkt 1 PRD było natomiast dopuszczenie do nie nakładania kary pieniężnej jedynie w wyjątkowych wypadkach, kiedy byłoby to nieuzasadnione, wobec starannego działania i braku możliwości przeciwdziałania naruszeniu (por. wyrok NSA z 6 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GSK 1800/16).

W realiach niniejszej sprawy strona skarżąca kasacyjnie ani nie wykazała, że dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem (sprawdzeniem wagi obu kontenerów z odpadami zwierzęcymi), ani też że nie miała wpływu na powstanie naruszenia.

Niezasadne jest powoływanie się na przewóz odpadów zwierzęcych, które mogą powodować zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi jako swoistą przesłankę uzasadniającą przekroczenie norm wagowych i usprawiedliwiającą takie działanie. Nawet fakt przewożenia produktów niebezpiecznych nie zwalnia przewoźnika z obowiązku dochowania norm wagowych. Tym bardziej, że ładunek był podzielny, stanowiąc dwa odrębne kontenery, umożliwiające odrębny transport. Jeżeli więc spółka nie miała pewności, czy realizowany przewóz jest zgodny z przepisami, powinna realizować go z jednym pojemnikiem.

W konsekwencji w sprawie nie wykazano, aby doszło do ziszczenia się przesłanek z art. 140aa ust. 4 pkt 1 PRD.

Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b), § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).