Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 525/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję nr [...] Burmistrza Miasta O. z dnia 21 listopada 2023 r. znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. W. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 maja 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania A. W. (dalej również: wnioskodawczyni; skarżąca; strona) – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: k.p.a. – utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta O. (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) nr [...] z dnia 21 listopada 2023 r. znak: [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.

Burmistrz Miasta O., w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy z wniosku A. W. z dnia 26 kwietnia 2023 r., decyzją z dnia 21 listopada 2023 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością wykonywania opieki nad siostrą K. R., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu tej decyzji Burmistrz wyjaśnił, co następuje.

W dniu 23 maja 2023 r. (data przekazania podania z dnia 16 maja 2024 r. do organu właściwego w sprawie - Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O.) A. W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą K. R., która została uznana orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 24 stycznia 2023 r. za niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 31 stycznia 2026 r. (nr [...]). Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: u.s.r. znaczny stopień niepełnosprawności oznacza: niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu rolników. Decyzją nr [...] z dnia 20 czerwca 2023 r. organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad siostrą K. R. urodzoną [...] którą to decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na skutek wniesienia odwołania przez skarżącą, uchyliło i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji ustalił, że osoba wymagająca opieki - K. R. jest panną, wspólnie zamieszkuje z siostrą A. W., a ich rodzice nie żyją; matka K. R. i A. W. zmarła w [...] a ojciec w [...] A. W. zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą. Wnioskodawczyni mieści się w katalogu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednakże w sprawie nie zostały spełnione warunki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 24 stycznia 2023 r. nie zawiera daty powstania niepełnosprawności, zaś z wydanego przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 4 stycznia 2022 r. wynika, że niepełnosprawność K. R. istnieje od 19 roku życia. Ponadto A. W. złożyła oświadczenie, że siostra K. R. w tym okresie nie kontynuowała nauki w szkole. Wobec tego wskazany w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunek konieczny do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie został spełniony, skoro niepełnosprawność wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, która w tym czasie nie kontynuowała nauki w szkole.

W następnej kolejności Burmistrz przestawił przebieg aktywności zawodowej wnioskodawczyni, wskazując m.in. na świadectwo pracy dotyczące okresu od 18 marca 1997 r. do 31 grudnia 2011 r. oraz to, że w okresie od 13 kwietnia 2012 r. do 14 lipca 2012 r. strona pobierała zasiłek dla bezrobotnych, a ponadto, że od 19 kwietnia 2022 r. wnioskodawczyni zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Organ wskazał również na to, że wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada wykształcenie średnie i oświadczyła, że zrezygnowała z zatrudnienia ze względu na pogarszający się stan zdrowia swojej siostry K. R..

Organ I instancji stwierdził, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 5 czerwca 2023 r. wynika, że rezygnacja z pracy i dalsze jej niepodejmowanie przez A. W. wynikało z faktu podjęcia się stałej i ciągłej opieki nad siostrą K. R.; pracownik socjalny jednoznacznie potwierdził, że wnioskodawczyni sprawuje całodobową i długoterminową opiekę nad siostrą i nie może podjąć zatrudnienia. A. W. nie pobiera również innych świadczeń, które nie pozwalałaby ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne na siostrę, która nie została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jak również nikt nie pobiera w związku z opieką nad tą osobą wcześniejszej emerytury, świadczeń opiekuńczych przyznanych na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz świadczeń z zagranicy. Burmistrz uznał, że wobec powyższego spełnione są przesłanki art. 17 ust. 1 i 5 u.ś.r., jednak nadal nie jest spełniona przesłanka art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność K. R. istnieje od 19 roku życia.

W takich warunkach organ I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni, reprezentowana przez pełnomocnika procesowego, zarzuciła naruszenie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. i art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wniosła o orzeczenie przez organ II Ignacji co do istoty i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2023 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 20 maja 2024 r. stwierdziło, że decyzja organu I instancji, pomimo błędnego uzasadnienia w zakresie mocy obwiązującej i wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, powinna zostać utrzymana w mocy ze względu na to, że organ odwoławczy co do zasady orzeka na podstawie przepisów obowiązujących w trakcie wydawania decyzji w drugiej instancji.

Kolegium wyjaśniło, że od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) - dalej: u.ś.w. Ponadto przywołało treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. Organ odwoławczy podniósł, że nie stwierdził, aby przepis przejściowy art. 63 u.ś.w. dopuszczał stosowanie w niniejszej sprawie przepisów dotychczasowych, gdyż wnioskodawczyni nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r., wobec czego zastosowanie powinny zaleźć przepisy nowe. Organ II instancji dodał, że ustawodawca w sytuacjach, gdy przewiduje w sprawach wszczętych i niezakończonych stosowanie przepisów dotychczasowych, zawiera taką regulację w przepisie przejściowym.

Ponadto organ II instancji zauważył, że przedmiotowe świadczenie zostało uregulowane w art. 17 u.ś.r. i przez organy administracyjne było konsekwentnie traktowane jako świadczenie przysługujące na dzieci, a dalej - na dorosłe dzieci.

Następnie Kolegium przywołało treść art. 17 ust. 1 u.s.r. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym i stwierdziło, że analiza tej regulacji prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w obecnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne można ubiegać się jedynie z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. W tym zakresie organ II instancji stwierdził, że wyraźnie zawężono krąg uprawnionych do tego świadczenia, a wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do świadczenia.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą urodzoną w 1964 r., nie ulega zatem wątpliwości, że ze względu na wiek osoby wymagającej wsparcia świadczenie to nie może być przyznane wnioskodawczyni. Z uwagi na to, że osoba, której dotyczy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, nie spełniono warunków do przyznania przedmiotowego świadczenia.

W takich też warunkach organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że rozstrzygnięcie to, pomimo zmiany stanu prawnego i kierowania się w części inną argumentacją, było słuszne co do zasady, bowiem odmawiało przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które w ocenie organu II instancji nie może zostać przyznane, gdyż nie są po temu spełnione warunki ustawowe.

W skardze na decyzję odwoławczą A. W., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego (radcę prawnego), zarzuciła naruszenie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przez błędne uznanie, że obecny stan prawny uniemożliwia skarżącej ubieganie się o prawo do świadczenia rodzinnego zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r., pomimo że złożyła ona wniosek o ustalenie tego prawa w maju 2023 r.

Przy tak sformułowanym zarzucie strona wniosła o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji z dnia 20 maja 2024 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, jak również rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem Kolegium co do tego, że obecny stan prawny umożliwia jej już ubieganie się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powołując się na treść art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r., jak i art. 63 ust. 1 u.ś.w., strona stwierdziła, że organ II instancji dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i niesłusznie uznał brak spełnienia po stronie skarżącej przesłanek wynikających z art. 63 ust. 1 u.ś.w. i art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. Wystąpiła o to strona skarżąca (wniosek pełnomocnika zawarty w skardze), a organ jako strona przeciwna nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad siostrą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie obydwu tych decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę decyzji odmownej organu I instancji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. w związku z art. 63 u.ś.w., tj. w brzmieniu obwiązującym do 31 grudnia 2023 r. Natomiast podstawą decyzji odwoławczej był przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w nowym brzmieniu, obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 323).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. (w czasie rozstrzygania sprawy przez organ I instancji), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy tym według art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z kolei w czasie rozstrzygania sprawy przez organy obydwu instancji i nadal przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. – patrz: art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został z dniem 1 stycznia 2024 r. uchylony (patrz: art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.).

W niniejszej sprawie niewątpliwie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia jeszcze w 2023 r. (tj. 19 maja 2023 r.; wniosek został przekazany pomiędzy jednostkami organizacyjnymi gminy w dniu 23 maja 2023 r.), zaś organ I instancji dwukrotnie rozstrzygał sprawę merytorycznie - pierwszy raz w dniu 13 grudnia 2023 r., a następnie, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy - w dniu 26 marca 2024 r. Na etapie postępowania prowadzonego przed organem I instancji zgromadzono dokumenty niezbędne dla podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, m.in. orzeczenie z dnia 16 listopada 2023 r. o stopniu niepełnosprawności osoby, w związku z opieką nad którą strona wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 12 grudnia 2023 r. oraz oświadczenia strony i opis czynności pomocowo-opiekuńczych.

W rozpoznawanej sprawie stanowisko organu I instancji dotyczące zachodzenia podstawy do odmowy przyznania świadczenia ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. było nieprawidłowe. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104; Dz.U. z 2014 r., poz. 1443 i 1459) orzekł o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Stanowisko organu I instancji było błędne, gdyż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a zatem organ przy podejmowaniu rozstrzygnięcia powinien był zastosować wykładnię dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt K 38/13 (zob. np. stanowisko NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, dostępnym w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z kolei organ II instancji odmowę przyznania świadczenia oparł na całkowicie innych okolicznościach.

Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, od 1 stycznia 2024 r. obowiązują przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (z wyjątkiem przepisów wyraźnie wskazanych w art. 71 tej ustawy). Organ odwoławczy trafnie wskazał także m.in. na brzmienie przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmieniającej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe. Kolegium uznało, że przepis przejściowy nie znajduje zastosowania w tej sprawie, gdyż do dnia 31 grudnia 2023 r. nie została wydana decyzja przyznająca prawo do świadczenia (strona nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego), a zarazem na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje na osobę powyżej 18 roku życia. W takich warunkach organ II instancji uznał za zasadne utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, jednak z innych przyczyn niż wskazane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.

Wobec takiego stanowiska organu odwoławczego, należy przede wszystkim zauważyć, że organ II instancji błędnie uznał, iż w niniejszej sprawie należy zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. W ocenie Sądu przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ administracyjny ustali, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne przesłanki warunkujące powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Ponadto, na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", a zatem – przyjmując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r., powstało przed 1 stycznia 2024 r. – na konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów, wprost wskazuje treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

W świetle tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych, uznać należało, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza w danej sprawie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 912/23, dostępny jw.). Poza tym wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w którym wskazano na to, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy, będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, dostępny jw.).

W następnej kolejności należy podkreślić, że co do zasady każdej decyzji organu administracji należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego). W stosunku do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.

Odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest istotne z punktu widzenia wyżej przywołanych, podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny jw.).

Poza tym, ze względu na wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest co do zasady takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo).

Organ I instancji, pomimo powołania okoliczności dotyczących wykonywania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną siostrą i aktywności zarobkowej przed wystąpieniem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nieprawidłowo zastosował w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i uczynił kryterium wieku osoby niepełnosprawnej okolicznością rozstrzygająca o zasadności odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei organ II instancji błędnie uznał, że w sprawie powinien mieć zastosowanie przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (w zw. z. art. 63 ust. 1 u.ś.w.), który uzasadnia odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego powodu organ odwoławczy odstąpił od badania, czy w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a wykonywaną opieką. Z kolei organ I instancji stwierdził, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że rezygnacja z pracy i dalsze jej niepodejmowanie przez A. W. wynikało z faktu podjęcia się stałej i ciągłej opieki nad siostrą K. R., a pracownik socjalny jednoznacznie potwierdził, że wnioskodawczyni sprawuje całodobową i długoterminową opiekę nad siostrą i nie może podjąć zatrudnienia. Końcowo Burmistrz uznał, że w sprawie spełnione są przesłanki art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r., jednak nadal nie jest spełniona przesłanka art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność K. R. istnieje od 19 roku życia.

W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisy prawa materialnego. Wszystko to uzasadniało zakwestionowanie ich prawidłowości i wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Jak już wyżej wskazano, budził zasadnicze zastrzeżenia sposób wykładni i zastosowania w niniejszej sprawie przez Kolegium przepisów art. 63 ust. 1 [i pominięcie brzmienia art. 63 ust. 2] u.ś.w. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., a także zastosowanie przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. W tych warunkach miało to wpływ na wynik sprawy, bowiem błędna wykładnia art. 63 u.ś.w. ukierunkowała charakter rozstrzygnięcia, tj. utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji z przyjęciem, że odmowa przyznania świadczenia jest zasadna, jakkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w decyzji organu I instancji. To z kolei spowodowało brak poczynienia wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz dokonania oceny okoliczności sprawy na podstawie przepisów art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Podsumowując, w sprawie miało miejsce po stronie organów obydwu instancji naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. [przy czym organ I instancji naruszył również art. 17 ust. 1b u.ś.r.] w zw. z art. 63 ust. 1 u.ś.w. (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r.) oraz przepisów postępowania: art. 7 (zasada prawdy obiektywnej) i art. 8 (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej), jak i szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego oraz wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, Sąd uznał za zasadne uchylenie obydwu tych decyzji.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji przede wszystkim uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. W konsekwencji sprawa powinna być rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r., o ile nie zajdą inne przesłanki wyłączające z art. 63 u.ś.w. Przy tym niedopuszczalne jest w tej sprawie oparcie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na przesłance z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Niezbędne natomiast będzie odniesienie się do okoliczności faktycznych i kwestii prawnych dotyczących zachodzenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną. W razie ponownego potwierdzenia, że spełnione są przesłanki art. 17 ust. 1 i 5 u.ś.r. organ I instancji obowiązany będzie przyznać skarżącej przedmiotowe świadczenie.

Wszystko to jest konieczne dla rozstrzygnięcia, czy w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do przyznania przedmiotowego świadczenia, jak i prawidłowego zastosowania przepisów art. 17 ust. 1 oraz art. 24 u.ś.r.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wniosek strony i wynik sprawy oraz wynagrodzenie należne zawodowemu pełnomocnikowi (480 zł) zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).