Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 521/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-06-18 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1 ust.1-5,art.6 pkt 9, art.2-3, art.50, art.106 ust.4
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 138 ust.1 pkt 1 w zw. z art.7, art.77 par.1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 521/18 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 18 czerwca 2019 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, , Sędziowie, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.), Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, , , Protokolant, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 czerwca 2019 r., sprawy ze skargi Z. N., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie przyznania świadczenia niepieniężnego w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, , I. oddala skargę w całości;, II. przyznaje adwokatowi A. W. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście, dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 23 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym., ,


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2018 r. Z. N. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) zwrócił się do organu pomocowego o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze [...] godzin tygodniowo, od poniedziałku do piątku, w dni robocze.

W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca ma[...]lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zajmuje jeden pokój w jednorodzinnym domu mieszkalnym. Jego żona i córka mieszkają osobno. Dochód wnioskodawcy stanowi emerytura w kwocie [...] zł. Jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Porusza się przy pomocy laski. Potrzebuje pomocy w codziennym życiu. Obiady dostarcza mu firma cateringowa.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej - działający z upoważnienia Wójta Gminy D. – (dalej: organ pierwszej instancji) przyznał wnioskodawcy pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w okresie od [...] lipca 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. w wymiarze [...] godziny w dni robocze. W decyzji określono - uzgodniony z wnioskodawcą - zakres przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych, który obejmuje:

pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego poprzez dokonywanie zakupów, według zgłaszanych przez wnioskodawcę potrzeb, prowadzenie zeszytu wydatków i rozliczanie wydanych pieniędzy;

-pomoc w utrzymaniu czystości w pomieszczeniach zajmowanym przez wnioskodawcę, a więc w pokoju, kuchni, łazience, przedpokoju;

pomoc w zachowaniu higieny osobistej;

-pomoc w utrzymaniu czystości pościeli, bielizny i ubrania;

-pomoc w utrzymaniu w czystości naczyń kuchennych i innych przedmiotów używanych w gospodarstwie domowym;

-pomoc w przygotowywaniu posiłków;

-pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych, zamawianych wizyt lekarskich, kontakt z lekarzem i pielęgniarką środowiskową w sprawach dotyczących zdrowia, realizacja recept, nadzór nad przyjmowaniem leków zgodnie ze wskazaniami lekarskimi;

-zapobieganie poczuciu izolacji społecznej, wsparcie psychiczne, np. rozmowy, wysłuchanie.

Jednocześnie wskazano , że koszt jednej godziny specjalistycznych usług opiekuńczych wynosi [...] zł brutto i ustalono koszt odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości 40% całkowitego kosztu usługi, tj. [...] zł brutto za jedną godzinę usługi. Przy czym ustalono odpłatność za poszczególne miesiące , a to za : lipiec 2018r. – [...] zł, sierpień 2018r. – [...] zł, wrzesień 2018 r. – [...] zł, październik 2018 r. – [...] zł, listopad 2018 r.- [...] zł, grudzień 2018 – [...] zł.

Wnioskodawca - reprezentowany przez D. P. (córka strony) - wniósł odwołanie od powyższej decyzji , podnosząc ,że zakres czynności do wykonania przez opiekunkę został przed wydaniem decyzji przez wnioskodawcę zmieniony. Odwołujący sugerował, aby zakres opieki obejmował także "sprzątanie 2 łazienek, korytarza, ganku oraz schodów przed wejściem, sprzątania, gdy podopieczny coś wyleje lub zabrudzi na posesji, dbanie o czystość kubła, by nie było tam robaków, zaś wylewanie resztek zupy do WC, nie zaś do kubła na śmieci". Odwołujący domagał się " likwidacji punktu rozmowy wspierające, gdyż takowe może świadczyć osoba wykwalifikowana". Dodano, że wnioskodawca nie potrzebuje tego rodzaju rozmów. Zasugerowano, że powinno wśród wymienianych czynności znaleźć się także "załatwianie recept", gdyż sama ich realizacja nie wystarczy, a ponadto "umawianie wizyt u lekarza i lekarza w domu oraz organizowanie transportu".

Ponadto pełnomocnik odwołującego się powziął wątpliwość , czy wskazane w decyzji usługi rzeczywiście są usługami specjalistycznymi ,jak również zakwestionował wysokość odpłatności za usługi, wskazując, że w roku 2015 i 2016 "były to zwykłe usługi opiekuńcze po niespełna [...] zł. Wtedy ojcu wymieniano 3 razy pieluchy. Teraz zakres zmniejszył się o te czynność, zaś usługi stały się specjalistyczne". Podniesiono też, że "przeliczanie jest niewłaściwe, zaś kwota nie pozwala ojcu na opłacenie większej ilości godzin, która by się przydała".

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach decyzji ostatecznej organ wskazał, że zasady przyznawania usług opiekuńczych regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.), zwana dalej u.p.s.. Przywołał przepis art. 50 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub z innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (art. 50 ust. 2 u.p.s.). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 u.p.s.). Zgodnie z przepisem art. 50 ust. 5 u.p.s. , ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. Natomiast, stosownie do art. 50 ust. 6 u.p.s. , rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania.

Organ II instancji stwierdził ,że na podstawie powołanego powyżej przepisu ustawy, Rada Gminy D. uchwałą nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat oraz trybu ich pobierania (Dz. Urz. Woj. Doln. poz. 4069), ustaliła szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze. Zgodnie z § 2 pkt 2 uchwały odpłatność za usługi opiekuńcze i specjalne usługi opiekuńcze dla osób samotnie gospodarującej o dochodach w przedziale od 180% do 240% w stosunku do kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ustawy (634 zł) wynosi 40% kosztów.

Odnosząc się do podnoszonej przez stronę kwestii wysokości odpłatności za usługi , organ odwoławczy stwierdził , że wysokość opłaty została ustalona poprawnie , gdyż organ I instancji określił wysokość opłaty za specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości 40% całkowitego kosztu usługi ([...] zł brutto), a więc zgodnie z przywołanym wyżej przepisem uchwały.

Z kolei ustosunkowując się do kwestionowanej także zasadności przyznania wnioskodawcy pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, organ II instancji wskazał ,że zgodnie z art. 50 ust. 4 u.p.s., specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Na podstawie powołanego art. 50 ust. 7 u.p.s., Minister Polityki Społecznej w drodze rozporządzenia z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598), określił rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych i kwalifikacje osób świadczących takie usługi. W § 2 rozporządzenia wskazał, że ustala się następujące rodzaje specjalistycznych usług dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, wymieniając w pkt. 2 pielęgnację - jako wspieranie procesu leczenia, w tym m.in.:

pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych,

uzgadnianie i pilnowanie terminów wizyt lekarskich, badań diagnostycznych,

pomoc w wykupowaniu lub zamawianiu leków w aptece,

pilnowanie przyjmowania leków oraz obserwowanie ewentualnych skutków ubocznych ich stosowania,

f) pomoc w dotarciu do placówek służby zdrowia.

Według Kolegium , tego rodzaju pomoc znalazła się we wskazanym w decyzji pierwszo-instancyjnej zakresie specjalistycznych usług opiekuńczych przyznanych wnioskodawcy. Są to stricte usługi specjalistyczne świadczone przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje. Jak wskazano § 3 pkt 1 tegoż rozporządzenia, specjalistyczne usługi są świadczone przez osoby posiadające kwalifikacje do wykonywania zawodu: pracownika socjalnego, psychologa, pedagoga, logopedy, terapeuty zajęciowego, pielęgniarki, asystenta osoby niepełnosprawnej, opiekunki środowiskowej, specjalisty w zakresie rehabilitacji medycznej, fizjoterapeuty lub innego zawodu dającego wiedzę i umiejętności pozwalające świadczyć określone specjalistyczne usługi. Przy czym "Do zakresu obowiązków opiekunki świadczącej specjalistyczne usługi opiekuńcze na podstawie art. 50 ust. 4 u.p.s. należy także pomoc w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych, w szczególności takich jak samoobsługa, a zwłaszcza wykonywanie czynności gospodarczych i porządkowych, w tym umiejętność utrzymania i prowadzenia domu" (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 9 lutego 2012 r., II SA/Lu 900/11, LEX nr 1138637).

Zdaniem organu II instancji , zasadność przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych nie budzi w rozpatrywanej sprawie zastrzeżeń.

Organ I instancji uznał, że - ze względu na stan zdrowia – wnioskodawcy wymaga on przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, w wymiarze 1 godziny dziennie przez 5 dni w tygodniu, w okresie od dnia [...] lipca 2018 r. do dnia [...] grudnia 2018 r. Pomoc tę przyznał za 40% odpłatnością. Rozważył przy tym możliwość całkowitego zwolnienia strony z odpłatności i nie znalazł do tego podstaw.

Kolegium wskazało, że decyzje w sprawach przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, określonych w art. 50 ust. 1 u.p.s. , w zakresie przyznania świadczenia, miejsca świadczenia i okresu - mają charakter uznaniowy. Ustalenie zakresu przyznania usług uzależnione jest od rozmiaru potrzeb wnioskodawcy oraz od możliwości finansowych organów pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 maja 2009 r., II SA/Bk 728/08, LEX nr 580410). Organ pomocy społecznej, przyznając pomoc w postaci usług, winien ustalić, czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalić zakres tych usług oraz znaleźć podmiot, który będzie je realizował po możliwie najniższych kosztach (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 października 2007 r., IV SA/G1 1408/06, LEX nr 389709). Ustalenie zakresu usług winno być adekwatne do rozmiaru potrzeb podopiecznego, tak aby przyznana ilość godzin usług opiekuńczych umożliwiała zaspokojenie jego potrzeb.

Organ odwoławczy przeanalizował materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji i podzielił ustalenia poczynione na jego podstawie. W ocenie Kolegium, przyznana pomoc w ustalonym wymiarze w wystarcza na zapewnienie wnioskodawcy podstawowej opieki , zaś zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Organ pierwszej instancji wyjaśnił stan faktyczny i prawny oraz przedstawił ich oceny w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji.

Końcowo odnosząc się do treści odwołania, Kolegium stwierdziło, że argumenty w nim wskazane nie przekonują o konieczności rozszerzenia zakresu czynności podejmowanych w ramach pomocy. Dbanie o stan nieruchomości będącej w posiadaniu wnioskodawcy, tzn. sprzątanie pomieszczeń "przez niego nieużywanych, dbanie o porządek na podwórzu i w obejściu przekracza cele i możliwości opieki społecznej. Jak wskazano, zgodnie z art. 50 ust. 3 u.p.s., usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem.

Kolegium podzieliło także stanowisko organu I instancji, wedle którego wskazane jest, by opiekunka rozmawiała z podopiecznym, pytając go o jego samopoczucie, nastrój i codzienne problemy. Ma to niewątpliwie dobry wpływ na jego zdrowie, nawet wtedy gdy rozmowa jest prowadzona przez osobę, która nie jest psychologiem, psychoterapeutą czy psychiatrą.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej przez pełnomocnika skarżącego – w osobie jego córki – do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze podniesiono zarzut, że decyzja mija się ona z prawdą, gdyż jej ojciec zwrócił się o przyznanie usług opiekuńczych, nie zaś specjalistycznych usług opiekuńczych. Pełnomocnik wywodził, że na początku opieki nad ojcem zakres obowiązków opieki nad nim był większy, ponieważ opiekunka zmieniała mu pieluchy. Obecnie ten zakres się nie zwiększył, a zmieniła się nazwa tych usług, a co za tym również ich cena. Pełnomocnik podniósł, że osoba, która się ojcem opiekuje prawdopodobnie nie ma żadnego specjalistycznego przygotowania zawodowego.

Według pełnomocnika skarżącego , decyzja dla jej ojca jest dalece krzywdząca , zaś dokumenty wskazują na bezzasadność zmiany opłaty przy tych samych, a nawet mniejszych zakresach czynności. Pomoc w przygotowaniu posiłków dotyczy jedynie przygotowania śniadań, gdyż obiady są zakupione. Pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych polega na tym, że to córka skarżącego "załatwia" recepty i je wykupuje. "SKO nie zauważa faktu, że na początku opieki nad ojcem zakres obowiązków był większy, gdyż opiekunka zmieniała ojcu 3 razy pieluchy. Teraz ten zakres się nie zwiększył. Zmieniła się jedynie nazwa tych usług, a co za tym poszło również ich cena". W skardze wywodzono dalej , że opiekunka nie gotuje obiadów i nie musi już zmieniać pieluch, a mimo to usługi podrożały, zaś 1 godzina opieki dziennie nie wystarcza nawet na wypranie i ubrania często zostają w pralce mokre. Podkreślono, że wysprzątania wymagają 2 łazienki, korytarzyk, ganek, schody, chodnik (wraz z odśnieżaniem).

Pełnomocnik skarżącego przyznał , jej ojciec rzeczywiście potrzebuje wsparcia psychicznego, ale polegać ono powinno na jego wyjściu do ludzi, "czego opiekunka nie zrobi, gdyż ojciec nie ma wózka".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie , podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji wraz z przedstawioną w niej argumentacją. Dodatkowo organ podkreślił, że specjalistyczne usługi opiekuńcze były świadczone wnioskodawcy już wcześniej, także bezpośrednio przed okresem, który obejmuje zaskarżona decyzja.

Pismem z dnia 23 maja 2019 r. pełnomocnik z urzędu, podtrzymał w całości skargę na zaskarżoną decyzję , wnosząc o jej uchylenie i decyzji organu I instancji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przypisanych.

Dodatkowo podniósł zarzut naruszenia przepisów :

- art .138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. , art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz art. 50 u.p.s. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji opartej na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz na nie pełnym materiale dowodowym, w szczególności poprzez nie przeprowadzenie z urzędu dowodu z zeznań D. P., skarżącego i sąsiadów skarżącego na okoliczność prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa domowego , sposobu wykonywania usług opiekuńczych , czego konsekwencją było bezzasadne przyznanie skarżącemu świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, w okresie od [...] lipca 2018 r. do [...] grudnia 2018 r.

- art.50 u.p.s. przez błędną wykładnię i niewłaściwe jego zastosowanie, tj. uznanie, że skarżącemu przysługują specjalistyczne usługi opiekuńcze, o które nie wnosił i w konsekwencji przyznanie ich skarżącemu, obciążeniu go kosztami specjalistycznych usług przy braku ich realizacji.

W odpowiedzi na pismo pełnomocnika z urzędu z dnia 23 maja 2019 r., Kolegium stwierdziło ,że nie znalazło podstaw do zmiany stanowiska prezentowanego w odpowiedzi na skargę, jak i decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym. Po pierwsze - dlatego, że mamy w tym przypadku z argumentacją istotnie odbiegającą od perspektywy prezentowanej przez stronę i jej pełnomocnika w trakcie niniejszego postępowania administracyjnego. W tym kontekście organ przypomniał, że wówczas nie kwestionowano faktu ubiegania się przez skarżącego o specjalistyczne usługi opiekuńcze. Co więcej, zabiegano o poszerzenie ich zakresu , co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy administracyjnej. W konsekwencji, po drugie - uznać należy, że mamy w tym przypadku do czynienia zrewidowaniem argumentacji nieznajdującym oparcia w stanie faktycznym adekwatnym do stanu z czasu prowadzenia postępowania administracyjnego. Co więcej, po trzecie - stawianie zarzutów dotyczących sposobu wykonywania podjętej w tym przypadku decyzji przez organ pierwszej instancji (abstrahując od oceny jej zasadności), wykracza poza dopuszczalny zakres argumentacji: skarga do sądu administracyjnego ma przecież dotyczyć decyzji, a nie fazy jej realizacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ocena legalności zaskarżonej decyzji wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018, poz.1508) zwanej dalej : u.p.s. , której przepisy stanowią podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji . Z definicji ustawowej pomocy społecznej zawartej w art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika ,że jest ona instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Zgodnie z art. 36 u.p.s. pomoc społeczna może przybrać postać świadczenia pieniężnego jak i nie pieniężnego, a jednym ze świadczeń niepieniężnych są określone w art. 50 u.p.s. usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze .A zatem nie budzi wątpliwości ,że ten rodzaj świadczeń przyznawany jest w ramach systemu pomocy społecznej i ten kontekst należy mieć na uwadze przy ocenie zasadności wywiedzionej skargi. Stosownie do art.50 ust.1 u.p.s. osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga opieki innych osób, a jest jej pozbawiona przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie zamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić , o czym stanowi dalej ust.2 art.50 u.p.s.

Z treści przytoczonego przepisu wynika , że norma prawna zawarta w ust.1 art.50 u.p.s. dotyczy osoby samotnej i ma charakter obligatoryjny , o czym świadczy użycie przez ustawodawcę sformułowania " przysługuje pomoc" . Z kolei hipotezą normy prawnej zawartej w ust.2 art.50 u.p.s. objęta jest osoba , której nie można przypisać statusu osoby samotnej i przyznanie w takim przypadku usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych pozostawiono uznaniu organu , czego dowodzi zastosowanie przez ustawodawcę zwrotu " mogą być przyznane".

W tym miejscu wypada przypomnieć ,że na użytek regulacji jaką stanowi ustawa o pomocy społecznej , ustawodawca w art. 6 pkt 9 tej ustawy zdefiniował pojęcie osoby samotnej ,wedle której jest nią osoba samotnie gospodarująca , niepozostającą w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Wobec tego w przypadku osoby aplikującej o przyznanie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych podstawowym obowiązkiem organu rozstrzygającego w przedmiocie przyznania tego rodzaju świadczenia jest ustalenie sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się wnioskodawca, tj. zgromadzenie informacji na temat jego sytuacji osobistej, dochodowej, zdrowotnej i innych mających wpływ na prawo do świadczenia. Przy czym miarodajna jest pod tym względem sytuacja istniejąca w dacie wydawania decyzji przez organy.

Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego na użytek niniejszej sprawy wynika ,że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe ,bowiem jego żona i córka mieszkają poza krajem. Skarżący mieszka w jednorodzinnym domu mieszkalnym, w którym użytkuje jeden pokój z kuchnią i łazienką. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika ,że jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym ,porusza się przy pomocy laski i potrzebuje pomocy w codziennym życiu. Obiady skarżącemu dostarcza firma cateringowa, a utrzymuje się on z emerytury w kwocie [...] zł.

Z materiału aktowego analizowanej sprawy wynika ,że w okresie poprzedzającym złożenie przedmiotowego wniosku skarżący również korzystał ze specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 5 godzin tygodniowo. Z kolei składając przedmiotowy wniosek , skarżący jednoznacznie wskazał jakiego rodzaju świadczenia niepieniężnego oczekuje , a mianowicie wnioskował o specjalistyczne usługi opiekuńcze i sprecyzował w jakim wymiarze, a mianowicie " 5 godzin tygodniowo w dni robocze tj. od poniedziałku do piątku". Również w trakcie dokonywania w dniu [...] czerwca 2018r. aktualizacji wywiadu środowiskowego , uzgodniono ze skarżącym zakres wykonywanych przez opiekunkę czynności w ramach usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania skarżącego, o czym świadczy własnoręczny podpis skarżącego na notatce z uzgodnień.

Odnosząc się do zarzutów skargi , dotyczących naruszenia przepisów postępowania , wypada w tym miejscu przytoczyć brzmienie art. 106 ust. 4 u.p.s. , wedle którego decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej z wyjątkami , o których mowa w tym przepisie, wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego . W świetle jednoznacznego brzmienia cytowanego przepisu, organ pomocy społecznej może wydać decyzję administracyjną w sprawie przyznania świadczenia jedynie "po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego". Wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym, przeprowadzanym w postępowaniu w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Choć w postępowaniu takim mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, stosuje się je w sprawach nieuregulowanych w ustawie o pomocy społecznej (art. 14 u.p.s.). W zakresie przeprowadzania dowodów , przepis art. 106 ust. 4 u.p.s. jest przepisem szczególnym. Tym samym, nie można zastąpić rodzinnego wywiadu środowiskowego innymi dowodami, czy to przeprowadzanymi na wniosek strony, czy też z urzędu.

Podkreślenia również wymaga ,że obowiązek współdziałania osoby korzystającej z pomocy społecznej z organem dotyczy również sporządzania wywiadu środowiskowego. Jak wynika z akt badanej sprawy , skarżący na etapie przeprowadzania wywiadu środowiskowego przejawiał aktywną postawę , podając wszystkie dane i informacje istotne dla załatwienia sprawy , co umożliwiło organowi pomocy społecznej wyjaśnienie w stopniu dostatecznym stanu faktycznego sprawy w sposób przewidziany przez prawodawcę . W tym miejscu zaakcentować należy , że fakt występowania o przyznanie pomocy ze środków publicznych jest równoznaczny z pozbawieniem się nie tylko dużej dozy prywatności, ale i prawa do decydowania o sposobie udowodnienia swojej trudnej sytuacji życiowej, czy materialnej. Przy czym , o ile w wielu postępowaniach, w których nie ma mowy o korzystaniu z pieniędzy publicznych, wnioskodawca może w sposób w miarę dowolny dowodzić swoich racji, w sprawach z zakresu pomocy społecznej takiego prawa został pozbawiony .

Wobec tego w sytuacji skutecznego przeprowadzenia przez organ wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego i ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz uzgodnienia ze stroną zakresu usług opiekuńczych ,podejmowanie przez organ I instancji dalszych czynności dowodowych - jak sugeruje pełnomocnik skarżącego – w postaci przeprowadzenia z urzędu dowodu z zeznań córki skarżącego, skarżącego i jego sąsiadów na okoliczność prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa domowego , sposobu wykonywania usług opiekuńczych nie miało jakiegokolwiek uzasadnienia i sensu , a ponadto przeczyłoby zasadzie szybkości postępowania i ekonomii procesowej . W związku z tym jako nieuprawniony przedstawia się zarzut naruszenia przez organ przepisów art 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. , art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a .Wbrew zarzutom skargi , materiał dowodowy zgromadzony w sprawie ma walor kompletności , zaś w skarżący nie wskazał na takie luki i braki w tym materiale , które uzasadniałby konieczność jego uzupełnienia lub przeprowadzenia innych środków dowodowych. Nie można bowiem zaakceptować sytuacji, w której to strona decyduje o sposobie prowadzenia postępowania przez organ administracyjny. Takie założenie podważałoby cały system postępowania administracyjnego, którego cechą jest przecież władczy charakter czynności organu administracyjnego.

Przechodząc kolejno do zarzutów nakierowanych na materialną treść rozstrzygnięcia wskazać należy ,że w myśl art. 50 ust. 4 u.p.s., specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego, przedmiotowy wniosek literalnie dotyczył przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych w ściśle określonym czasie i wymiarze i z materiału aktowego nie wynika, aby w trakcie toczącego się postępowania strona modyfikowała przedmiotowy wniosek .W związku z tym decyzją pierwszo-instancyjną wydaną przez kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z upoważnienia Wójta Gminy D. przyznano skarżącemu specjalistyczne usługi opiekuńcze w okresie od [...] lipca 2018 r. do [...] grudnia 2018r. w wymiarze jednej godziny dziennie od poniedziałku do piątku. Przy czym zakres przyznanych usług pokrywał się z zakresem usług uzgodnionym wcześniej wspólnie z wnioskodawcą. Taką opiekę w pierwszym półroczu 2018 r. poprzez przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze skarżący miał również zapewnioną. Prawidłowo zatem przyjęły organy, że wobec zapewnienia we wcześniejszym okresie wyżej wymienionej formy pomocy były podstawy do przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych.

Stosownie do art. 50 ust. 5 u.p.s. ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia . Z powyższego unormowania wynika, że organ pomocowy jest zobligowany do przyznania osobie uprawnionej usługi opiekuńczej , ale w jakim zakresie i na jaki czas ,pozostawione jest to uznaniu organu . Ma zatem rację organ II instancji , kiedy wywodzi ,że decyzje w sprawie usług mają charakter uznaniowy w części odnoszącej się do ich zakresu , okresu i miejsca świadczenia tylko . Skoro zatem przyznawanie pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych pozostawiono uznaniu administracyjnemu , to ramy tego uznania są wyznaczone nie tylko ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego , wynikającymi z art. 7 k.p.a. ,art. 77 § 1 k.p.a. , ale również celami i zasadami , o których mowa w cytowanych na wstępie art. 2 u.p.s. i art.3 u.p.s. ( por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 maja 2018r. sygn.. III SA/Kr 180/18 LEX nr 2496898). Oznacza to ,że ustalenie zakresu przyznania usług uzależnione jest nie tylko od rozmiaru potrzeb wnioskodawcy , ale również od możliwości finansowych organów pomocy społecznej.

Oceniając zatem w takim aspekcie decyzje organów obu instancji , zgodzić się należy z organem odwoławczym ,że w rozpatrywanej sprawie organ I instancji ustalił zakres usług stosownie do potrzeb strony , trafnie oceniając , że potrzebuje ona opieki w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, a zakres tych usług został wspólnie ze stroną ustalony i dokładnie wskazany w tenorze decyzji pierwszo- instancyjnej.

Zważywszy, że specjalistyczne usługi opiekuńcze były świadczone skarżącemu już wcześniej, w tym także bezpośrednio przed okresem, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Wobec tego zasadność przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych nie budzi w rozpatrywanej sprawie zastrzeżeń. Tym bardziej ,że do zakresu obowiązków opiekunki świadczącej specjalistyczne usługi opiekuńcze należy także pomoc w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych, w szczególności takich jak samoobsługa, zwłaszcza wykonywanie czynności gospodarczych i porządkowych, w tym umiejętność utrzymania i prowadzenia domu. Skarżący z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy zarówno w prowadzeniu gospodarstwa domowego, jak i w pielęgnacji oraz wsparcia psychicznego i monitorowania procesu leczenia . Opieki takiej nie może zabezpieczyć mu na co dzień zamieszkała w A. rodzina , z którą – jak sam przyznał skarżący – ma kontakt kilka razy w roku , a zatem jedynie okazjonalny . Taka sytuacja niewątpliwie wymaga od osoby sprawującej opiekę , działań wykraczających poza usługi stricte opiekuńcze , o których mowa w art.50 ust.3 u.p.s. . Zaskarżona decyzja szczegółowo podaje przesłanki, jakimi kierował się organ przyznając skarżącemu – zgodnie z jego wnioskiem – specjalistyczne usługi opiekuńcze. Uzasadnienie decyzji w pełni odpowiada wymaganiom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. , zaś interpretacja przepisów , stanowiących materialno-prawną podstawę wydanych w sprawie decyzji nie nasuwa - zdaniem Sądu - żadnych wątpliwości .

Reasumując , skarga przedstawia się jako bezzasadna , co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do oddalenia skargi na podstawie art.151 p.p.s.a. ( pkt I ) . Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawarte w pkt. II sentencji wyroku, znajduje uzasadnienie w art. 205 § 2 w zw. z 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18).