Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 593/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 151a par 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze sprzeciwu Prokuratora Okręgowego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W dniu 27 września 2017 r., L sp. z o.o. złożyła wniosek o rejestrację pojazdu marki [...] nr rej. [...] (nr indentyfikacyjny [...]).

Decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] Prezydent Miasta (dalej: organ I instancji), zarejestrował ww. pojazd.

W dniu 5 lipca 2021 r. do organu I instancji wpłynął sprzeciw Prokuratora Okręgowego do wydanej decyzji o rejestracji pojazdu. Prokurator wniósł o wznowienie postępowania administracyjnego oraz uchylenie ostatecznej decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2017 r., nr [...], ponieważ została wydana w warunkach określonych w przepisie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., obecnie: Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej: K.p.a.), tj. na podstawie fałszywych dokumentów, w oparciu o które ustalono dla sprawy okoliczności faktyczne. Do złożonego sprzeciwu Prokurator dołączył kserokopię opinii biegłego sądowego z dziedziny badań mechanoskopijnych z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], z której wynika m.in., że pojazd marki [...] nr rej. [...] posiada nr indentyfikacyjny [...], który został wspawany do podłogi komory badanego pojazdu w miejsce fabrycznego numeru identyfikacyjnego. Wspawany numer wykazuje cechy fabrycznego wykonania i pochodzi z pojazdu [...], który został wyprodukowany w październiku 2015 r. Podłoga komory bagażnika (w którą wspawano numer VIN) wraz z dolnymi fragmentami tylnych słupków została wtórnie wspawana do karoserii badanego pojazdu. Wspawane elementy zostały wyprodukowane w lipcu 2012 r.

W dniu 16 lipca 2021 r., L sp. z o.o. złożyła do organu I instancji ocenę techniczną z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w której wskazano, że ze względu na udział pojazdu w zdarzeniu drogowym uszkodzeniu uległ element, na którym producent wybił numer identyfikacyjny VIN pojazdu. Autor ww. opinii wskazał ponadto, że nie stwierdził śladów świadczących o ingerencji w pole numerowe w celu usunięcia bądź zafałszowania pierwotnego numeru identyfikacyjnego VIN.

W takim stanie faktycznym organ I instancji – po wznowieniu postępowania postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] - decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], na podstawie art. 104 i art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., a także na podstawie art. 71 ust. 1, art. 72, art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2021 r., poz. 450 ze zm., dalej: P.r.d.), uchylił swoją decyzję z dnia [...] października 2017 r., nr [...] oraz odmówił rejestracji pojazdu marki [...] nr rej. [...] (nr indentyfikacyjny [...]). Organ I instancji nakazał także zwrot dowodu rejestracyjnego nr [...] oraz wydanej tablicy rejestracyjnej nr [...], w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.

Uzasadniając decyzję organ I instancji omówił instytucję wznowienia postępowania administracyjnego oraz przedstawił przepisy P.r.d., regulujące warunki dopuszczenia pojazdów do ruchu drogowego. W ocenie organu I instancji z treści sprzeciwu Prokuratora wynika, że przedmiotowy pojazd posiada przerobione numery identyfikacyjne a załączone do wniosku o rejestrację pojazdu dokumenty nie zawierały autentycznego, nadanego przez producenta numeru identyfikacyjnego, co w konsekwencji spowodowało, że dokumenty te nie mogły stanowić podstawy przeniesienia prawa własności do przedmiotowego pojazdu na rzecz strony. Dokumenty te nie odzwierciedlają stanu prawnego pojazdu, nie mogły zatem stanowić podstawy do jego zarejestrowania, wobec niespełnienia warunków prawnych ujętych w art. 72 ust. 1 pkt 1 P.r.d.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła L sp. z o.o. W odwołaniu zarzucono organowi I instancji oparcie się na dowolnej interpretacji materiału dowodowego. Ponadto wskazano, że strona dopełniła wszelkich starań, aby dokumenty podlegającego rejestracji pojazdu prawidłowo odzwierciedlały dokonane naprawy, uzyskując w tym celu prywatną opinię rzeczoznawcy z zakresu mechaniki, dokumentującą wykonanie naprawy blacharskiej. Strona zwróciła uwagę, że jej działania zmierzały wyłącznie do dokładnego udokumentowania wymiany elementów pojazdu, na których znajdował się jego numer identyfikacyjny, nie miały natomiast na celu zatajania stanu rzeczywistego lub oszukania organu. Zdaniem odwołującej się opinia biegłego powołanego przez Prokuraturę wskazuje wyłącznie na dokonanie naprawy pojazdu i wykonanie zaleceń rzeczoznawcy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO), decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że z akt sprawy nie wynika, aby postępowanie w przedmiocie fałszywych dowodów, w oparciu o której ustalono dla sprawy okoliczności faktyczne, zostało prawomocnie zakończone orzeczeniem sądu lub innego właściwego organu. Zdaniem SKO, organ I wydając decyzję oparł się wyłącznie na treści sprzeciwu Prokuratora i załączonej do niego kserokopii opinii biegłego. Tym samym wznowił postępowanie i orzekł o uchyleniu swojej poprzedniej decyzji w sytuacji, gdy sfałszowanie dowodów nie zostało wykazane w dostateczny sposób. Podważenie ostatecznej decyzji w trybie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. musi być niewątpliwe i opierać się na stwierdzeniu popełnienia przestępstwa, a samo wznowienie postępowania nie zwalnia organu od uzyskania stwierdzenia popełnienia przestępstwa przez sąd lub inny uprawniony do tego organ. SKO wskazało nadto, że organ I instancji jest zobowiązany do wezwania strony do przedłożenia opinii rzeczoznawcy opatrzonej podpisem osoby ją sporządzającej i wyjaśnienia okoliczności jej sporządzenia oraz do ponownej oceny przedłożonej prywatnej opinii technicznej.

Odnosząc się do argumentacji Prokuratora zawartej w sprzeciwie SKO wskazało, że przesłanka fałszywości dokumentu nie została wykazana w dostateczny sposób w niniejszym postępowaniu. Tym samym zagrożenie dla interesu społecznego pojmowanego jako bezpieczeństwo obrotu pojazdami i zaufanie dla dokumentów urzędowych na tym etapie postępowania uznać należy za przedwczesne.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem sprzeciwu Prokuratora Okręgowego, złożonego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zarzucając zaskarżonej decyzji istotne naruszenia prawa, tj.: naruszenie przepisu postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 2 K.p.a. poprzez zastosowanie go w niniejszej sprawie i niezasadne uchylenie decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo braku przesłanek do jego zastosowania, Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W ocenie wnoszącego sprzeciw nie zaistniała przesłanka koniecznych do wyjaśnienia w sprawie okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W realiach niniejszej sprawy SKO niezasadnie skorzystało z unormowania przewidzianego w przepisie art. 138 § 2 K.p.a., odstępując od merytorycznego rozpoznania sprawy.

W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że Prokurator Okręgowy kierując sprzeciw w przedmiotowej sprawie powołał się na opinię mechanoskopijną, która została załączona jako dowód w sprawie. Dołączona do sprzeciwu Prokuratora Okręgowego opinia z zakresu badań mechanoskopijnych wykazuje bowiem fakt przerobienia numerów identyfikacyjnych przedmiotowego pojazdu. Co też powoduje to zmianę stanu faktycznego i prawnego stanowiącego podstawę wydania decyzji Prezydenta Miasta z [...] października 2017 r. rejestracji przedmiotowego pojazdu. Nadto też Prokurator, powołując się na treść art. 145 § 2 K.p.a. wskazał w swoim piśmie na konieczność ochrony i usunięcie poważnej przeszkody dla interesu społecznego, polegającej na swego rodzaju legalizacji procederu fałszerstwa. Uwzględniając zapisy P.r.d. podniesiono, że dowód rejestracyjny jest jednym z dokumentów, na podstawie których dokonuje się rejestracji samochodu. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym opinii mechanoskopijnej organ I instancji zasadnie – zdaniem Prokuratora - stwierdził nieoryginalność, a więc sfałszowanie numeru nadwozia, co powoduje, że dokumenty, w oparciu o które pojazd został uprzednio zarejestrowany, nie stanowiły podstawy do przeniesienia własności pojazdu, za to były podstawą do odmowy rejestracji pojazdu. Ujawnienie faktu przerobienia numeru identyfikacyjnego pojazdu niewątpliwie wpływa na zmianę ustaleń faktycznych, które pierwotnie stanowiły podstawę rejestracji pojazdu, zaś przywoływana opinia mechanoskopijna potwierdza ten fakt, który nie był znany organowi I instancji w dacie rejestracji. Przedłożona do akt sprawy ekspertyza nie pozwala na inną ocenę sprawy. Wobec tego stwierdzenia organ I instancji zasadnie - po ujawnieniu powyższej okoliczności - wznowił postępowanie, a następnie uchylił decyzję w przedmiocie zarejestrowania i odmówił jego rejestracji stosując powołane na wstępie przepisy, w oparciu o art. 151 §1 pkt 2 w zw. z art.145 § 1 pkt 1 K.p.a. W związku z tym, przedmiotem rejestracji był pojazd o innych numerach znamionowych niż te które zostały wykazane w decyzji o rejestracji [...], dokonanej na podstawie dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę o rejestrację, w tym umowy kupna-sprzedaży, dowodu rejestracyjnego, zawierających m.in. dane nadwozia. Dokumenty stanowiące podstawę rejestracji nie odpowiadały prawdziwemu stanowi rzeczy. Nie winno budzić wątpliwości, że dokumenty te muszą być nie tylko prawdziwe w znaczeniu formalnym, lecz także zgodne ze stanem faktycznym.

Prokurator wskazał także, że rejestrowanie pojazdów o podrobionych numerach identyfikacyjnych, niejednokrotnie pochodzących z kradzieży, przy oczywistości tej okoliczności, wywołuje poważną szkodę dla interesu społecznego. A wiarygodnym dowodem na wskazaną okoliczność jest w tej sprawie opinia mechanoskopijna, z której wynika, że numer nadwozia VIN nie jest oznaczeniem pierwotnym (oryginalnym). Oczywistość fałszerstwa w przedmiotowej sprawie nie wymaga, wbrew twierdzeniem SKO przeprowadzenia dodatkowych dowodów, jest bezsporna, pewna, nie budząca wątpliwości. Przez oczywistość fałszu dowodu należy rozumieć przypadki, gdy przy prostym zestawieniu dowodu ze stanem faktycznym wynika wprost nieprawdziwość dowodu. W przedmiotowej sprawie podstawę wznowieniową winien zatem stanowić art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., a mianowicie fałszerstwo dowodów, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, przy uwzględnieniu zapisów wynikających z treści art. 145 § 2 K.p.a. Prokurator podkreślił, że organy Rzeczypospolitej Polskiej tworzą systemy rejestracji pojazdów i współpracują z organami innymi państw - w tym Unii Europejskiej, by zapobiec wprowadzaniu do obrotu pojazdów kradzionych bądź z innych względów niedopuszczonych do obrotu. Wszelkie działania naruszające wymogi prawne w tej materii, a zwłaszcza rejestrowanie pojazdów na podstawie fałszywych dokumentów, wywołują poważną szkodę dla interesu społecznego. Zarejestrowanie pojazdu wbrew jednoznacznym dowodom stwierdzającym nieautentyczność jego cech identyfikacyjnych - sfałszowany numer nadwozia, stoi w sprzeczności z poczuciem sprawiedliwości społecznej i pewności prawa. Decyzja o rejestracji takiego pojazdu w praktyce sankcjonuje fałsz dowodu, nadaje także jego właścicielom pewne uprawnienia np. prawo legalnego posługiwania się dowodem rejestracyjnym, to jest dokumentem, który w sposób niewątpliwy potwierdza nieprawdziwe dane. W następstwie tego osoby posługujące się takim dowodem uchodzą za prawowitych właścicieli co przecież nie jest prawdą. Konieczne jest w takich przypadkach, aby istniała całkowita pewność, że osoby legitymujące się takim dokumentem są rzeczywiście do tego upoważnione i są prawowitymi właścicielami pojazdu. SKO, nie dostrzegając szczególnych okoliczności uzasadniających istnienie wskazanych w art. 145 § 1 i § 3 K.p.a. wyjątków od wymogu stwierdzenia sfałszowania dowodu prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, naruszył je poprzez ich niezastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego zastosowania w sprawie art. 138 § 2 K.p.a.

Odpowiadając na sprzeciw SKO wniosło o jego oddalenie, w całości, podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi zasady procedury administracyjnej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Wniesiony w niniejszej sprawie sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.

Należy przede wszystkim wskazać, że zgodnie z art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw sąd dokonuje jedynie oceny istnienia przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Wynika to także z treści art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd uwzględnia sprzeciw od decyzji i uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. Zatem podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego jest ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § K.p.a., a więc odstąpienia od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § K.p.a. sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu I instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2219/15, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl., dalej: CBOSA).

Stosownie do art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej jest zatem dopuszczalne wówczas, gdy zostaną spełnione następujące przesłanki: po pierwsze, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, po drugie, gdy organ ten uzna, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, jakkolwiek jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest jednak przesłanką wystarczającą. Niezbędne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 2279/13, CBOSA). Zwrot normatywny "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" ma charakter oceny, jest zatem określeniem wymagającym każdorazowo interpretacji na tle okoliczności faktycznych sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że stwierdzenie to jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co z kolei uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2846/12; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15, CBOSA). Kasacyjne rozstrzygnięcie może zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 K.p.a. Konieczność natomiast uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1427/16, CBOSA). Wskazać bowiem należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego obowiązkiem organu drugiej instancji jest ponowna ocena całego zebranego materiału dowodowego, ewentualnie jego uzupełnienie, gdyż dokonuje on po raz drugi rozstrzygnięcia w całości tej samej sprawy, a nie jedynie oceny prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy, w przeciwieństwie do sądu administracyjnego, jest organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę. W sytuacji zatem, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 K.p.a., to również braki dowodowe nie mogą, co do zasady, stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. Dopiero gdy wykazane zostanie, że prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w oparciu o art. 136 K.p.a. okaże się niewystarczające, należy uchylić zaskarżoną decyzję oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Przepis art. 136 K.p.a. uprawnia bowiem organ odwoławczy do przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Podkreślić należy, że tylko przeprowadzenie całego postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy oznaczałoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt II OSK 65/15, CBOSA).

Z uwagi na powyższe, jeżeli organ odwoławczy dochodzi do przekonania o konieczności wydania decyzji kasacyjnej, powinien nie tylko uzasadnić istnienie przesłanek wymienionych w art. 138 § 2 K.p.a. ale również wskazać, dlaczego nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 K.p.a. Przy czym, w świetle w art. 138 § 2 K.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie, co oznacza, że art. 64e p.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego, mogących mieć zastosowanie w danej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II OSK 3311/19, CBOSA).

Powyższe oznacza, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania kasacyjnego rozstrzygnięcia, jeśli organ pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, gdyż decyzja kasacyjna nie może zostać wydana, jeśli kwestią sporną będzie tylko ocena prawna zebranego materiału dowodowego w danej sprawie. Podobnie, organ odwoławczy błędnie zastosuje art. 138 § 2 K.p.a., gdy postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ pierwszej instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 K.p.a.

Sąd administracyjny w ramach kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. ocenia, czy organ odwoławczy powinien był podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, czy też zaszła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.) oraz obowiązek wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.) - uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem I instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2019 r., sygn. II OSK 3080/19, CBOSA).

W rozpatrywanej sprawie SKO uchyliło decyzję Prezydenta Miasta nie wykazując, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co skutkuje uwzględnieniem sprzeciwu wobec wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a.

Organ I instancji wznowił postępowanie i wydał merytoryczną decyzję, którą odmówił rejestracji pojazdu oraz nakazał zwrot wydanego dowodu rejestracyjnego, przyjmując za podstawę ustaleń faktycznych dołączoną do sprzeciwu Prokuratora opinię biegłego z zakresu mechanoskopii nr [...], z której wynikało, że pojazd marki [...] nr rej. [...] posiada nr indentyfikacyjny [...], który został wspawany do podłogi komory badanego pojazdu w miejsce fabrycznego numeru identyfikacyjnego. Wspawany numer wykazuje cechy fabrycznego wykonania i pochodzi z pojazdu [...], który został wyprodukowany w październiku 2015 r. Podłoga komory bagażnika (w którą wspawano numer VIN) wraz z dolnymi fragmentami tylnych słupków została wtórnie wspawana do karoserii badanego pojazdu. Wspawane elementy zostały wyprodukowane w lipcu 2012 r. W postępowaniu dowodowym przeprowadzonym przez organ I instancji odniesiono się ponadto do oceny technicznej dokonanej przez rzeczoznawcę na zlecenie L sp. z.o.o. Do akt sprawy dołączono dokumentację związaną z wnioskiem o zarejestrowanie pojazdu wraz z kserokopią polskiego dowodu rejestracyjnego oraz tłumaczeniem francuskiego dowodu rejestracyjnego. Dokumenty te zawierały numer identyfikacyjny pojazdu uznany za sfałszowany. Na tej podstawie organ I instancji uznał, że załączone do wniosku o rejestrację dokumenty nie mogły stanowić podstawy do rejestracji pojazdu, gdyż nie stanowiły świadectwa jego własności i pochodzenia.

SKO uznało natomiast, że sfałszowanie dowodów uzyskanych w postępowaniu I instancji nie zostało wystarczająco udowodnione z powodu braku decyzji kończącej postępowanie karne stwierdzającej okoliczność sfałszowania dowodów. Ponadto SKO wskazało, że strona powinna zostać zobowiązana do złożenia opinii rzeczoznawcy opatrzonej podpisem osoby ją sporządzającej oraz wyjaśnienia okoliczności demontażu z pojazdu numerów identyfikacyjnych co w swojej opinii podaje rzeczoznawca. SKO poleciło organowi I instancji uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez ponowne przeanalizowanie opinii biegłego oraz opinii rzeczoznawcy.

Zdaniem Sądu wskazany przez SKO zakres ponownego postępowania dowodowego nie uprawnia do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ ten przeprowadził bowiem analizę zarówno opinii biegłego z zakresu mechanoskopii, sporządzonej na potrzeby prokuratury, jak i opinii prywatnej sporządzonej dla L sp. z.o.o. Dokonanie ponownej oceny dowodów oraz ewentualne zwrócenie się o informację dotyczącą rezultatów prowadzonego w trybie przepisów Kodeksu postępowania karnego postępowania przygotowawczego, czy też wystąpienie do strony postępowania o nadesłanie podpisanej opinii rzeczoznawcy, nie wykracza poza zakres czynności dozwolonych w postępowaniu przeprowadzanym przez organ drugiej instancji. Braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 K.p.a. Nie ulega wątpliwości, że zarówno w okolicznościach opisanych w art. 136 K.p.a., jak i w art. 138 § 2 K.p.a. dochodzi do uzupełnienia postępowania dowodowego z tym, że w sytuacji przewidzianej w art. 136 K.p.a. uzupełniające postępowanie dowodowe przeprowadza organ odwoławczy (albo organ, który wydał decyzję, jednak działając na zlecenie organu odwoławczego), zaś w przypadku określonym w art. 138 § 2 K.p.a. - organ pierwszej instancji. Dokonanie ponownej oceny dowodów nie wykracza w żaden sposób poza uprawnienia organu drugiej instancji oraz nie zaprzecza idei dwuinstancyjności postępowania. Organ odwoławczy ma bowiem obowiązek ponownego merytorycznego rozpatrzenia całości sprawy i jest uprawniony także do dokonania odmiennej od organu pierwszej instancji oceny dowodów.

Jak już wyżej wskazano SKO uznało, że sfałszowanie dowodów uzyskanych w postępowaniu I instancji nie zostało wystarczająco udowodnione z powodu braku decyzji kończącej postępowanie karne, stwierdzającej okoliczność sfałszowania dowodów. SKO wskazało także – odnosząc się w tym zakresie do argumentacji Prokuratora zawartej w sprzeciwie - że skoro przesłanka fałszywości dokumentu nie została wykazana w dostateczny sposób w postępowaniu, tym samym zagrożenie dla interesu społecznego, pojmowanego jako bezpieczeństwo obrotu pojazdami i zaufanie dla dokumentów urzędowych, na tym etapie postępowania uznać należy za przedwczesne. Odnosząc się do tego stanowiska wskazać należy, że także ocena zagrożenia dla interesu społecznego (o którym mowa w art. 145 § 2 K.p.a.) powinna być dokonana przez organ odwoławczy, który w żadnym razie nie może delegować tego obowiązku na organ pierwszej instancji w ramach art. 138 § 2 K.p.a. Wskazania co do dalszego postępowania, o którym mowa w art. 138 § 2 K.p.a., należy bowiem odnosić tylko do wymagających wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego sprawy oraz do czynności procesowych, które powinien przeprowadzić organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę.

Należy w tym miejscu ponownie podkreślić, że z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika obowiązek organu odwoławczego ponownego rozpoznania sprawy, co oznacza, że organ ten nie może ograniczać się jedynie do kontroli decyzji pierwszoinstancyjnej, lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę, dążąc do merytorycznego jej załatwienia. Skuteczne złożenie odwołania powoduje przeniesienie całej sprawy przed organ drugiej instancji. Organ odwoławczy musi więc wnikać w całość sprawy i brać na siebie odpowiedzialność za ponowne jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy ma przy tym obowiązki nie mniejsze niż organ pierwszej instancji. W efekcie jak każdy organ powinien dążyć przede wszystkim do rozpatrzenia sprawy pod względem merytorycznym, przez co należy rozumieć wydanie decyzji co do istoty sprawy. Wydanie decyzji merytorycznej kończącej postępowanie, nakazuje bowiem zasada szybkości i sprawności postępowania oraz ekonomii procesowej (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2123/11, CBOSA).

Z tych względów należało na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. uchylić decyzję SKO, jako wydaną z naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy powinien samodzielnie dokonać ponownej oceny materiału dowodowego, po jego ewentualnym uzupełnieniu w trybie 136 K.p.a.