Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 200/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b, art. 60,
journal: Dz.U. 2023 poz 1270
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi P.K. P. S.w W. na decyzję Zarządu Województwa Świętokrzyskiego z dnia 28 lutego 2024 r. nr 335/24 w przedmiocie odmowy udzielenia ulgi w postaci rozłożenia na raty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zarząd Województwa Świętokrzyskiego decyzją nr 335/24 z 28 lutego 2024 r. (dalej: zarząd, organ, Instytucja Zarządzająca) odmówił udzielenia P. W. (wnioskodawca, Komitet, skarżący) ulgi w postaci rozłożenia na raty zobowiązania określonego decyzją zarządu nr EFS-III.433.41.2019 z 14 października 2020 r. utrzymaną w mocy decyzją tego organu nr 101/21 z 7 lipca 2021 r. (decyzja o zwrocie).

Organ wyjaśnił, że pismem z 22 czerwca 2023 r. Komitet wystąpił do organu z wnioskiem o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania wynikającego z ostatecznej decyzji o zwrocie. Powołując się na art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych wniósł o udzielenie mu pomocy de minimis w postaci rozłożenia na raty należności głównej i odsetek zobowiązania objętego ostateczną decyzją o zwrocie dofinansowania w wysokości 171 591,25 zł na 30 równych rat po 5719, 70 zł każda, płatnych do ostatniego dnia każdego miesiąca. W przedmiotowym piśmie wnioskodawca wskazał, że zobowiązanie z tytułu obowiązku zwrotu dofinansowania projektu powstało na skutek realizacji przez pracownika odpowiedzialnego za wykonanie zadań projektowych znamion czynów zabronionych, polegających m.in.: na przywłaszczeniu środków przekazanych przez Instytucję Zarządzającą na cele realizacji dofinansowanego projektu, fałszowaniu dokumentów projektowych oraz innych zabiegów oszukańczych, które doprowadziły do niezrealizowania założonych zadań i wskaźników projektowych, a także, że przeciwko temu pracownikowi -Dominikowi Trelińskiemu toczy się kilka spraw karnych przed Sądem Rejonowym i Okręgowym w Kielcach, w których to postępowaniach zarząd sprawuje rolę oskarżyciela posiłkowego. Komitet podniósł, że działanie pracownika doprowadziło do obowiązku zwrotu dofinansowania do projektów o charakterze społecznym, który skierowany był do grup społecznych o najsłabszej pozycji. To było zdaniem, wnioskodawcy, szczególnie ważne, bowiem jako organizacja pożytku publicznego jest podmiotem o charakterze non profit o wszechstronnej i szeroko rozumianej działalności pomocowej. Dodał, że jest realizatorem wielu programów finansowanych i współfinansowanych ze środków publicznych oraz utrzymuje się wyłącznie z dotacji, darowizn. Wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a ze sprawozdania finansowego wynika, że działalność nie przynosi żadnych dochodów, od kilku lat przynosi stratę bilansową. W związku z tym Komitet stwierdził, że nie jest w stanie jednorazowo wpłacić należności wynikających z upomnienia. Uznał także, że jego interes prywatny jest w istocie tożsamy z interesem publicznym. Uzasadniając swoje stanowisko, wnioskodawca stwierdził także, że egzekwowanie należności z tytułu zwrotu dofinansowania w trybie jednorazowym lub egzekucyjnym spowoduje dla niego oraz dla "kilku tysięcy ludzi" korzystających ze świadczonej przez niego pomocy nieodwracalne skutki. Zdaniem Komitetu w wyniku takich działań zagrożone będą w szczególności programy pomocowe dla bezdomnych, wsparcie społeczne dla osób wykluczonych, niepełnosprawnych. Wnioskodawca podkreślił ponadto, że w trudnej sytuacji znalazł się bez swojej winy i konieczne jest, ważąc obowiązki fiskalne z interesem publicznym i prywatnym, znaleźć rozwiązanie, które pozwoli zwrócić dofinansowanie i nie zagrozić istnieniu stowarzyszenia. Według Komitetu takim wyjściem jest rozłożenie należności głównej na raty z jednoczesnym umorzeniem odsetek.

W odpowiedzi na wezwanie organu, Komitet wyjaśnił, że rodzaj pomocy, o którą się ubiega to pomoc de minimis, która może zostać udzielona na wniosek zobowiązanego prowadzącego działalność gospodarczą, zaś on jako podmiot wpisany do rejestru przedsiębiorców KRS prowadzi działalność gospodarczą. Wskazał też ostatecznie, że wniosek obejmuje prośbę o rozłożenie należności głównej wraz z odsetkami na raty.

Rozpoznając wniosek Komitetu, organ przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1270; ze zm., dalej "u.f.p") – art. 60 pkt 6, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b i ust. 2 oraz omówił przesłanki i znaczenie pojęć uzasadnionych względów społecznych oraz gospodarczych. W tym zakresie powołał poglądy i stanowisko prezentowane w orzecznictwie.

W dalszej kolejności wyjaśnił, że w decyzji o zwrocie jako podstawę prawną wskazano art. 207 ust 1 pkt 1 i 2 u.f.p. W jej uzasadnieniu wyjaśniono, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku realizacji projektu zgodnie z założeniami wniosku, który stanowił integralną część umowy z 26 października 2017 r. Podkreślono, że Komitet nie przedstawił większości wniosków o płatność i dokumentów pozwalających zweryfikować realizację wskaźników, zaś przedstawione wnioski były składane z opóźnieniem, najczęściej z brakami dotyczącymi zakładki "monitorowanie uczestników" oraz brakami dotyczącymi danych potrzebnych do rozliczenia kwot ryczałtowych przypisanych do poszczególnych zadań. Wnioskodawca nie rozliczył żadnego zadania, a co za tym idzie żadnej kwoty ryczałtowej określonej w umowie. Ponadto w ww. decyzji wyjaśniono, że doszło także do wykorzystania środków niezgodnie z przeznaczeniem. Przeprowadzone przez organy ścigania postępowanie przygotowawcze pozwoliło ustalić, że w wykonaniu przedmiotowego projektu doszło do rażących nieprawidłowości, polegających nie tylko na niezrealizowaniu jego wskaźników i zadań, co było głównym powodem rozwiązania umowy, ale przede wszystkim na zdefraudowaniu środków publicznych przez skarbnika świętokrzyskiego zarządu Komitetu, o czym świadczą liczne zeznania świadków oraz zarejestrowane podjęcia gotówki z rachunku projektu, które nie były uzasadnione w dokumentacji projektowej, jak również faktem finansowania działań w innych projektach realizowanych przez wnioskodawcę oraz jego bieżącą działalnością. Ponadto w dokumentacji projektowej brak było jakichkolwiek dokumentów kosztowych, potwierdzających wydatki ponoszone w ramach projektu.

W takiej sytuacji udzielenie wnioskodawcy ulgi w postaci rozłożenia na raty należności głównej oraz wspomnianych odsetek stanowiłoby, zdaniem organu, akceptację dla nienależytego wywiązania się z umowy. W ocenie zarządu należy też mieć na względzie, że przyznanie ulgi jednemu podmiotowi może skutkować zarzutem stawiania go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych podmiotów, które rzetelnie wywiązują się ze swych umownych obowiązków oraz ponoszą skutki nałożonych na nie korekt finansowych. Instytucja Zarządzająca podkreśliła, że przystąpienie do realizacji projektów finansowanych w ramach RPOWŚ na lata 2014-2020 było dobrowolne. Wiązało się jednak z szeregiem obowiązków wynikających z dysponowania środkami publicznymi, które beneficjent brał na siebie z chwilą przystąpienia do umowy o dofinansowanie projektu. Korzystanie ze środków publicznych zawsze związane jest z wyższymi wymaganiami co do ich wydatkowania, gdyż środki te winny być rozdysponowane w sposób celowy i oszczędny. W przedmiotowym zakresie Komitet ponosi całkowitą odpowiedzialność za nieprzestawienie wymaganych dokumentów rozliczeniowych, a tym samym za nierozliczenie żadnego z zadań w projekcie oraz w konsekwencji za niezrealizowanie projektu zgodnie z przyjętymi przez siebie założeniami.

Organ wskazał, że decyzja wnioskodawcy o przystąpieniu do konkursu, w wyniku, której otrzymał on dofinansowanie została podjęta przez niego autonomicznie i z pełną świadomością ryzyka zwrotu dofinansowania wraz z odsetkami w razie zaistnienia okoliczności skutkujących powstaniem obowiązku zwrotu dofinansowania. Zaznaczył, że wnioskodawca nie jest podmiotem początkującym, a posiadającym bogate (11-Ietnie) doświadczenie w zakresie realizacji projektów współfinansowanych ze środków unijnych, głównie z EFS skierowanych do bezrobotnych, realizowanych na terenie województwa świętokrzyskiego. Wyjaśnił, że odpowiedzialność za właściwą realizację projektów spoczywa na beneficjencie tych środków, a realizacja projektów z udziałem środków europejskich zawsze jest obarczona ryzykiem w postaci niezrealizowania założeń merytorycznych projektu, co skutkuje koniecznością zwrotu otrzymanego dofinansowania. Zatem dobrowolne przystąpienie do konkursu w ramach danego działania powinno być poprzedzone wnikliwą analizą własnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, z uwzględnieniem potencjalnego ryzyka i ewentualnych konsekwencji finansowych związanych z niewykonaniem umowy o dofinansowanie.

Instytucja Zarządzająca stwierdziła, że argumentacja Komitetu dotycząca możliwej szkody uczestników prowadzonych przez niego projektów, w sytuacji jednorazowego ściągnięcia należności, nie stanowi żadnej okoliczności nadzwyczajnej, gdyż zobowiązanie do zwrotu środków powstało w wyniku realizacji projektu niezgodnie z umową. Organ wyjaśnił, że należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności podlegają egzekucji administracyjnej, a na organie ciąży prawny obowiązek podjęcia, jako wierzyciel, odpowiednich kroków w celu wszczęcia egzekucji.

Zarząd wskazał, że podczas realizacji projektu wnioskodawca wyznaczając określone zadania dla D. T., przejął na siebie pełną odpowiedzialność za jego działania związane z realizacją i zarządzaniem dofinansowanym projektem. Stwierdził, że ze strony Komitetu nie funkcjonował w projekcie żaden (a przynajmniej w jakimkolwiek stopniu skuteczny) system kontroli wewnętrznej. Wnioskodawca nie zadbał o weryfikację pracy swoich pracowników, co stworzyło możliwość dokonywania działań niezgodnych z prawem i procedurami związanymi z udzielonym dofinansowaniem.

Organ przeanalizował załączoną do wniosku dokumentację pod kątem sytuacji finansowej wnioskodawcy, uzupełniając ją sprawozdaniem finansowym Komitetu za rok 2022, pozyskanym z powszechnie dostępnej bazy danych Narodowego Instytutu Wolności. Ze sprawozdania finansowego i merytorycznego Komitetu za rok 2022 wynika, że za rok 2022 łączna suma przychodów wyniosła łącznie 177 447 313,83 zł, co w zestawieniu z danymi z lat poprzednich oznacza ich spadek w odniesieniu do lat 2020 i 2021 (przychód za rok 2019 - 159 737 593,61 zł, przychód za rok 2020 - 194 024 088,06 zł, przychody za rok 2021 - 193 781 661,34 zł). W następnej kolejności ustalono poziom aktualnych zobowiązań długoterminowych Komitetu. Organ zwrócił przy tym uwagę na fakt, że zgodnie z bilansem za 2022 rok Komitet posiadał zobowiązania długoterminowe w wysokości łącznej 1 526 671,44 zł, co w zestawieniu z wynikami z poprzednich lat świadczy o ich utrzymującej się tendencji spadkowej (zobowiązania w roku 2019 - 2 209 969,90 zł, zobowiązania za rok 2020 - 2 005 407,18 zł, zobowiązania za rok 2021 - 1 733 671,11 zł). Ostatecznie organ na podstawie dostępnych sprawozdań merytoryczno - finansowych wnioskodawcy przeanalizował wyniki finansowe, a szczególnie jego zmiany na przestrzeni lat 2019 - 2022. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat rok 2022 kończył się stratą na poziomie -1 526 692,68 zł. Organ podczas weryfikacji ww. dokumentów zestawił powyższy wynik z danymi za okres od 2019 do 2021 r. W wyniku tego Instytucja Zarządzająca ustaliła następujące dane: strata za rok 2019 wyniosła - 5 071 613,17 zł, strata za rok 2020 stanowiła wartość - 2 169 259,57 zł, strata za rok 2021 wyniosła - 1 068 937,31 zł. Z powyższego wynika, że wynik finansowy w okresie 2019 - 2022 był co roku ujemny, a najwyższa ujemna wartość była w roku 2019. Pomimo ujemnego wyniku finansowego, sytuacja finansowa Komitetu, zdaniem organu, nie jest tak zła, jak wskazuje to w swoim wniosku Komitet. Z danych finansowych za rok 2022 wynika, że w stosunku do roku 2021 zmniejszyła się wartość zobowiązań długoterminowych i krótkoterminowych. Ponadto w formularzu informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis w sekcji B dotyczącej sytuacji ekonomicznej wnioskodawca oświadczył, że nie odnotowuje rosnących strat, jego obroty nie maleją, nie ulegają zwiększeniu zapasy lub niewykorzystany potencjał do świadczenia usług, nie zmniejsza się przepływ środków finansowych. Wskazał jedynie, że zwiększa się suma jego zadłużenia i zmniejsza się wartość jego aktywów netto. Jednocześnie oświadczył, że nie zaistniały inne okoliczności wskazujące na trudności w zakresie jego płynności finansowej. Organ uznał, że sytuacja wnioskodawcy w stosunku do lat poprzednich nie uległa pogorszeniu. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że nie zaistniały okoliczności sugerujące, że zagrożony jest byt Komitetu oraz brak możliwości wyegzekwowania należności.

Odnosząc się do propozycji rozłożenia zobowiązania na 30 równych rat w wysokości po 5719,70 zł każda, płatnych do ostatniego dnia każdego miesiąca, po matematycznym przeanalizowaniu tej propozycji, organ ustalił, że jest ona niekompletna, gdyż obejmuje jedynie podział na raty należności głównej bez odsetek.

Organ dodał, że równolegle z należnością z ww. decyzji zwrotowej Komitet został zobowiązany ostateczną decyzją nr 106/21 z 4 sierpnia 2021 r. do zwrotu kwoty dofinansowania w wysokości 325 937,50 zł wraz z odsetkami. Komitet został także zobowiązany zgodnie z wezwaniem do zwrotu z 19 kwietnia 2022 r. do zwrotu kwoty dofinansowania w wysokości 657 088,31 zł z tytułu nieprawidłowości stwierdzonej w realizowanym przez niego projekcie pn. "Kompleksowe wsparcie ZST w S.-K.".

W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, organ ustalił, że w przedmiotowej sprawie nie występują uzasadnione względy gospodarcze lub społeczne, które warunkowałyby udzielenie ulgi skarżącemu.

Organ zwrócił uwagę, że wnioskodawca w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że rzeczywiście będzie wywiązywać się z płatności rat należności głównej.

Podsumowując zdaniem zarządu przyznanie wnioskowanej ulgi stanowiłoby wyraz akceptacji dla nienależytego wywiązywania się z zobowiązań umownych, co nie znajduje aprobaty w aspekcie społecznym. W takiej sytuacji bowiem ochronie podlegałby wyłącznie indywidualny interes wnioskodawcy, kosztem interesu społecznego. Udzielenie wnioskowanej ulgi byłoby wysoce niepożądane z punktu widzenia wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (sprawiedliwości, bezpieczeństwa, zaufania obywateli do organów władzy), jak i przejrzystości reguł, i procedur przy ocenie realizacji projektów oraz zasady równego traktowania wszystkich beneficjentów środków unijnych, którzy wywiązują się z realizacji zobowiązań.

Ponadto organ wskazał, że do dnia wydania zaskarżonej decyzji Komitet nie podjął jakichkolwiek dobrowolnych wpłat w celu chociażby częściowego uregulowania zaległości i wykazania choćby najmniejszych przejawów woli spłaty zobowiązania, co uwiarygodniłoby chęć spłaty należności w ratach.

W skardze na decyzję o odmowie przyznania ulgi, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Komitet wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie:

1) art. 7 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, tj. poprzez niedostrzeżenie, że stan faktyczny sprawy ponownie nie został dokładnie wyjaśniony i brak było podstaw do rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności do przeprowadzenia i wydania decyzji administracyjnej,

2) art. 8, art. 9, art. 10 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, tj. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania co do rzetelności organów administracji, w szczególności przez doprowadzenie do znacznej przewlekłości w rozpoznaniu sprawy i rozpoznawanie wniosku przez dziesięć miesięcy,

3) art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10, art. 11 k.p.a. poprzez brak wykładni przyjaznej dla obywatela, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, podejmowanie działań sprzecznych z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władz publicznych,

4) art. 77 § 1 i art. 77 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, polegające na tym, iż organ I instancji w sposób niewyczerpujący i niewystarczająco wszechstronny rozpoznał sprawę, w szczególności nie przeprowadził niezbędnych dowodów i dokonał wadliwych oraz niepełnych ustaleń faktycznych,

5) art. 77 § 1 i art. 77 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, polegające na tym, iż organ I instancji kolejny raz oparł swoje rozstrzygnięcie na "przypuszczeniach" ,

6) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, wyrażające się w braku pełnego uzasadnienia prawnego, w szczególności poprzez nieodniesienie się w sposób jasny i zrozumiały oraz wyczerpujący do przesłanek i wymogów opisanych art. 64 ust.1 i ust. 2 ustawy o finansach publicznych,

7) art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz art. 64 ust. 2 ustawy o finansach publicznych przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez uznanie, iż dla oceny względów społecznych, które są jedną z przesłanek udzielania ulgi nie ma znaczenia pokrzywdzenie wnioskującego o pomoc czynem zabronionym dotyczącym bezpośrednio zobowiązań objętych wnioskiem.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nie jest wystarczające dla rozpoznania sprawy selektywne powołanie się na poszczególne fragmenty decyzji z poprzedniego postępowania przy jednoczesnym kwestionowaniu zaoferowanych przez niego dowodów. Stwierdził, że organ poczynił ustalenia w sposób kompletnie dowolny, a formułując wielokrotnie stwierdzenia o naruszeniu umów dotacyjnych i wracając do opisywania przesłanek wydania decyzji zwrotowych, nie podjął próby logicznej analizy stanu faktycznego w niniejszej sprawie.

Podkreślił fakt, że jest pokrzywdzonym przestępstwem z art. 286 1 k.k.

Wyjaśnił, że z formalnych wpisów w KRS wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, ale w szerokim rozumieniu i wyłącznie dla realizacji celów statutowych. W jego ocenie z treści zaskarżonej decyzji wynika wprost, iż zarząd całkowicie pominął kontekst społeczny, mianowicie to, że Komitet jest organizacją pożytku publicznego - podmiotem o charakterze non profit działającym na zasadzie podmiotu charytatywnego. Zdaniem skarżącego organ potraktował go jako typowy podmiot gospodarczy, który naruszył zasady realizacji umów dotacyjnych, bez jakiejkolwiek analizy sytuacji organizacji pomocowej. Pominięto całkowicie okoliczności dotyczące prowadzonych projektów pomocowych.

W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492; ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2024, poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Stan faktyczny ustalony przez organ znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Zarządu Województwa Świętokrzyskiego nr 335/24 z 28 lutego 2024 r. odmawiająca udzielenia P. W. ulgi w postaci rozłożenia na raty zobowiązania określonego decyzją zarządu nr EFS-III.433.41.2019 z 14 października 2020 r. utrzymaną w mocy decyzją organu nr 101/21 z 7 lipca 2021 r.

Decyzja ta zapadła na skutek rozpoznania w postępowaniu administracyjnym skierowanego do organu wniosku Komitetu z dnia 22 czerwca 2023 r. o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązania (orzeczonej decyzją z 7 lipca 2021 r. kwoty zwrotu dofinansowania) poprzez rozłożenie należności głównej w wysokości 171 591,25 zł i odsetek na raty.

Podstawą prawną kontrolowanego aktu administracyjnego jest art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p., zgodnie z którym należności, o których mowa w art. 60 (wśród których, ustawodawca wymienił m.in. należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności – pkt 6) właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

Już w tym miejscu zauważenia wymaga, że przedmiotową sprawą administracyjną, w ramach której sąd orzeka, jest zakończona zaskarżoną decyzją zarządu odmowa przyznania wnioskowanej ulgi w spłacie zobowiązania. Jak wynika z cytowanego wyżej przepisu do przyznania ulgi we wnioskowanym zakresie może dojść w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

Zakres kontroli sądu w sprawie ograniczony był zatem do oceny prawidłowości dokonanych ustaleń i wniosków w zakresie zaistnienia przesłanek umożliwiających przyznanie wnioskowanej ulgi.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie w sprawie przyznania ulgi w żadnym razie nie stanowi kontynuacji postępowania, w ramach którego doszło do określenia wysokości kwoty zwrotu dofinansowania. Dlatego też w jego toku nie mogą zostać uwzględnione argumenty dotyczące postępowania zakończonego ostateczną decyzją o zwrocie.

Tymczasem skarżący, zarówno w trakcie trwającego postępowania administracyjnego w zakresie ulgi w spłacie zobowiązania, jak i w treści skargi podnosi szereg okoliczności dotyczących działania swojego pracownika D. T.. Wskazuje, że zobowiązanie powstałe z tytułu obowiązku zwrotu dofinansowania projektu powstało na skutek realizacji przez tego pracownika (odpowiedzialnego za wykonanie zadań projektowych) znamion czynów zabronionych polegających między innymi na przywłaszczeniu środków przekazanych przez zarząd, fałszowania dokumentacji projektowych oraz innych zabiegów oszukańczych, które doprowadziły do niezrealizowania założonych zadań oraz wskaźników w realizowanym projekcie.

W kontekście powyższego skarżący Komitet zarzuca organowi, że mimo posiadania informacji o nieprawidłowym zachowaniu D. T., organ ten nie wykonał żadnej czynności kierowanej bezpośrednio do Komitetu.

Zdaniem sądu zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem dotyczył on okoliczności, które winny zostać podniesione na etapie postępowania w sprawie określenia kwoty zwrotu dofinansowania, gdzie badane jest naruszenie procedur przez beneficjenta oraz okoliczność zaistnienia szkody w budżecie UE poprzez działanie bądź zaniechanie podmiotu zobowiązanego.

Jak już wyżej wspomniano, postępowanie o udzielenie ulgi nie może być traktowane jako kontynuacja postępowania dotyczącego określenia kwoty zwrotu dofinansowania. W obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja z 7 lipca 2021 r. określająca wysokość kwoty zwrotu, a Komitet podjął działania prowadzące do jej zakwestionowania w postaci skargi do sądu administracyjnego. Wyrokiem z 7 kwietnia 2022 r. (I SA/Ke 499/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę na ww. decyzję zarządu. Wyrok nie jest prawomocny.

Kontynuując rozważania w granicach sprawy administracyjnej, godzi się zauważyć, że postępowanie o udzielenie ulgi w postaci rozłożenia na raty należności uregulowane w przepisie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p. jest oparte na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje wprowadzony do treści tego przepisu zwrot "organ może". Oznacza to, że organ ma obowiązek zbadania i oceny istnienia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanej ulgi w spłacie należności oraz istniejących między nimi wzajemnych relacji.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie ulg wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek ich przyznania uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów: 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać wymogom art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji ulgi w spłacie zobowiązań.

Nie można przy tym zapominać o specyfice postępowań wszczętych wnioskami o udzielenie ulg, czyli zainicjowanych przez wnioskodawców domagających się od organu zwolnienia z obowiązku zapłaty obciążających ich zaległości lub rozłożenia ich na raty. Niewątpliwie w takich sprawach ciężar dowodzenia zaistnienia okoliczności prowadzących do przyznania wnioskowanych ulg zdecydowanie przesuwa się na zobowiązanego. W interesie strony leży bowiem podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych informacji i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. Postępowanie takie wszczynane jest z inicjatywy strony (wniosku strony) i dotyczy jej indywidualnej sytuacji, a sama strona jest źródłem wiedzy o jej sytuacji ekonomicznej.

Podkreślenia wymaga, że do uznania administracyjnego w sprawach przyznania ulg, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi jednak dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W kontrolowanej sprawie są to przesłanki: względów społecznych lub gospodarczych, w tym możliwości płatniczych zobowiązanego.

W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania wnioskowanej ulgi.

Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, zgodnie z którym przez ważne względy społeczne lub gospodarcze należy rozumieć sytuacje, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności osoba zobowiązana do uiszczenia należności nie jest w stanie ich uregulować. Okoliczności tych przy tym nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o niemożliwości świadczenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2021r., I GSK 1605/20; dostępny w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). O istnieniu względów społecznych lub gospodarczych zobowiązanego decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulg w postaci rozłożenia na raty, lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem istotnego interesu zobowiązanego.

Dodać również trzeba – w kontekście wnioskowanej ulgi o rozłożenie na raty należności głównej i odsetek, że jej przyznanie powinno sprzyjać efektywnej realizacji zobowiązań. Efektywna możliwość realizacji zobowiązań to możliwość istniejąca w dacie orzekania o uldze. Również i ta okoliczność winna być zatem badana przez organ, jeżeli wnioskodawca wystąpi o rozłożenie należności na raty.

Zdaniem sądu w realiach sprawy organ prawidłowo przyjął brak istnienia przesłanek – względów społecznych lub gospodarczych, które mogłyby skutkować przyznaniem ulgi w spłacie określonej kwoty do zwrotu.

W kontekście żądania rozłożenia należności głównej i odsetek na raty podkreślenia wymaga w pierwszej kolejności, że wnioskodawca nie wykazał jakoby w ten sposób mogło dojść do efektywnej realizacji zobowiązania, co przy takim żądaniu jest niezbędne dla jego pozytywnego załatwienia. Trafnie zauważył organ, że Komitet nie dokonał jakichkolwiek dobrowolnych wpłat w celu chociażby częściowego uregulowania zaległości i wykazania choćby najmniejszych przejawów woli spłaty zobowiązania, co uwiarygodniłoby chęć spłaty należności w ratach.

Analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że wnioskodawca został, na podstawie art. 79a § 1 k.p.a., pouczony, że w toku postępowania nie zostały przez niego spełnione przesłanki istotne dla możliwości udzielenia ulgi w spłacie zobowiązania, tj. względy społeczne lub gospodarcze, w szczególności możliwości płatnicze zobowiązanego, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem wnioskodawcy. W odpowiedzi na zawiadomienie o zebraniu materiału dowodowego i ww. pouczenie, skarżący podkreślił znaczenie swojego statusu (organizacji non profit o charakterze organizacji pożytku publicznego) i profilu działalności (niesienie pomocy osobom i rodzinom, które z różnych przyczyn są niezdolne do rozwiązywania swoich życiowych problemów). Ponownie wyjaśnił, że utrzymuje się wyłącznie z dotacji, darowizn, realizuje programy pomocowe z dofinansowań, załączając informacje dotyczące realizacji projektów związanych z: uruchomieniem Dziennego Domu Pobytu i świadczeniem usług społecznych w lokalnej społeczności da mieszkańców 60+ powiatu p. i g. , prowadzeniem Dziennego Domu Opieki Medycznej w W. , prowadzeniem Schroniska dla Bezdomnych Mężczyzn w W., a także prowadzeniem Noclegowni S. II w W..

Podkreślić należy – co wynika z wyżej przedstawionych rozważań, że w postępowaniach o udzielenie ulgi ciężar udowodnienia okoliczności świadczących o zasadności żądania spoczywa na wnioskodawcy. Jest to uzasadnione przede wszystkim tym, że to sama strona jest w posiadaniu informacji o swojej kondycji finansowej i możliwościach spłaty w zaproponowanych przez siebie warunkach.

Zdaniem sądu organ właściwie ocenił, że w realiach sprawy nie zaistniały przesłanki dające możliwość przyznania wnioskowanej ulgi rozłożenia na raty, a mianowicie względy społeczne lub gospodarcze, w szczególności możliwości płatnicze zobowiązanego.

Argumenty jakimi posłużył się Komitet nie świadczą o zaistnieniu nadzwyczajnych przypadków losowych, czy szczególnego splotu okoliczności, których zobowiązany nie był w stanie przewidzieć oraz które spowodowały brak możliwości uregulowania należności.

Z pewnością okolicznościami takimi nie są zobowiązania związane z bieżącym funkcjonowaniem podmiotu i bilansowa strata finansowa od kilku lat.

Komitet wspierając złożony wniosek podkreślało też społecznie słuszne cele, jakie przyświecają jego działalności i które urzeczywistnia realizując projekty.

Zdaniem sądu taka argumentacja nie świadczy o zaistnieniu przesłanki względów społecznych umożliwiającej przyznanie wnioskowanej ulgi. O zaistnieniu takich względów nie może świadczyć sam profil działalności Komitetu. Jakkolwiek sąd dostrzega prospołeczny aspekt podejmowanych projektów, to nie można pominąć, że skarżący realizuje je przy wykorzystaniu środków publicznych, których dystrybucja podlega szczególnej ochronie i weryfikacji pod względem celowego ich wykorzystania. Komitet podejmując dobrowolnie decyzję o wykorzystaniu takich środków do realizowanych projektów musiał liczyć się z odpowiedzialnością i konsekwencjami braku osiągnięcia celów, dla których zostały przyznane. Zobowiązanie do zwrotu środków unijnych na skutek przestępczych działań swojego pracownika w trakcie realizacji projektu nie stanowi okoliczności nadzwyczajnych, losowych, które zostały spowodowane działaniem czynników, na które skarżący nie miał wpływu.

Sąd uznaje także za prawidłową i nie noszącą znamion dowolności ocenę kondycji finansowej wnioskodawcy, na podstawie złożonych do akt dokumentów finansowych.

W ocenie sądu organ dokonał wyczerpującej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego również przez pryzmat możliwości płatniczych skarżącego. Na podstawie dokładnej analizy sytuacji finansowej skarżącego ustalono, że za rok 2022 łączna suma przychodów wyniosła łącznie 177 447 313,83 zł, co w zestawieniu z danymi z lat poprzednich oznaczało ich spadek w odniesieniu do lat 2020 i 2021 (przychód za rok 2019 - 159 737 593,61 zł, przychód za rok 2020 - 194 024 088,06 zł, przychody za rok 2021 - 193 781 661,34 zł). W następnej kolejności ustalono poziom aktualnych zobowiązań długoterminowych. Organ zasadnie zwrócił przy tym uwagę na fakt, że zgodnie z bilansem za 2022 rok Komitet posiadał zobowiązania długoterminowe w wysokości łącznej 1 526 671,44 zł, co w zestawieniu z wynikami z poprzednich lat świadczy o ich utrzymującej się tendencji spadkowej (zobowiązania w roku 2019 - 2 209 969,90 zł, zobowiązania za rok 2020 - 2 005 407,18 zł, zobowiązania za rok 2021 - 1 733 671,11 zł). Ostatecznie organ na podstawie dostępnych sprawozdań merytoryczno - finansowych wnioskodawcy przeanalizował wyniki finansowe, a szczególnie jego zmiany na przestrzeni lat 2019 - 2022. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat rok 2022 kończył się stratą na poziomie -1 526 692,68 zł. Organ podczas weryfikacji ww. dokumentów zestawił powyższy wynik z danymi za okres od 2019 do 2021 r. W wyniku tego Instytucja Zarządzająca ustaliła następujące dane: strata za rok 2019 wyniosła - 5 071 613,17 zł, strata za rok 2020 stanowiła wartość - 2 169 259,57 zł, strata za rok 2021 wyniosła - 1 068 937,31 zł. Z powyższego wynika, że wynik finansowy w okresie 2019 - 2022 był co roku ujemny, a najwyższa ujemna wartość była w roku 2019. Pomimo ujemnego wyniku finansowego, trafnie ocenił organ, że sytuacja finansowa Komitetu, nie jest tak zła, jak wskazuje w swoim wniosku o udzielenie ulgi. Z danych finansowych za rok 2022 wynika bowiem, że w stosunku do roku 2021 zmniejszyła się wartość zobowiązań długoterminowych i krótkoterminowych. Ponadto w formularzu informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis w sekcji B dotyczącej sytuacji ekonomicznej sam wnioskodawca w pełni świadomie oświadczył, że nie odnotowuje rosnących strat, jego obroty nie maleją, nie ulegają zwiększeniu zapasy lub niewykorzystany potencjał do świadczenia usług, nie zmniejsza się przepływ środków finansowych. Wskazał jedynie, że zwiększa się suma jego zadłużenia i zmniejsza się wartość jego aktywów netto. Jednocześnie oświadczył, że nie zaistniały inne okoliczności wskazujące na trudności w zakresie jego płynności finansowej.

Zdaniem sądu organ prawidłowo ocenił możliwości płatnicze Komitetu. Analiza znajdującej się w aktach (a dostarczonej przez stronę skarżącą) dokumentacji świadczy o takiej kondycji finansowej skarżącego, która pozwala na spłatę obciążającego go zadłużenia. Z dokumentów tych nie wynika, aby obowiązek zwrotu dofinansowania spowodował niemożność prowadzenia przedmiotowej działalności skarżącego. Komitet uzyskuje dochody z różnych źródeł, w tym dotacji, darowizn. Co istotne, to sam skarżący oświadczył, że w jego przypadku nie zaistniały inne okoliczności wskazujące na trudności w zakresie płynności finansowej, a także nie zmniejszył się przepływ środków finansowych, nie zmalały obroty i nie odnotowuje rosnących strat, co de facto świadczy o dobrej kondycji finansowej skarżącego.

W konsekwencji słusznie przyjęto brak podstaw do uwzględnienia wniosku.

W ocenie sądu całokształt poczynionych w sprawie ustaleń i przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja prowadzą do wniosku, że organ dokonał indywidualnej oceny sytuacji skarżącego. Właściwie przy tym uznał, że sytuacji Komitetu nie można zaliczyć do sytuacji nadzwyczajnej, czy zdarzenia losowego, którego nie mógł przewidzieć i na którego wystąpienie nie miał wpływu.

W kontekście zarzutu przewlekłości rozpoznania sprawy, należy podkreślić, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie była prawidłowość odmowy skarżącemu udzielenia ulgi w formie rozłożenia na raty wskazanego w decyzji o zwrocie zobowiązania. Natomiast ewentualna kwestia przewlekłości postępowania, czy też bezczynności organu wykraczała poza zakres przedstawionej sprawy. Ponadto wydanie decyzji z naruszeniem terminu do załatwienia sprawy nie może mieć wpływu na jej wynik. W wyroku z 5 marca 2013 r. (II OSK 2092/11; dostępny w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w rozstrzyganej przez siebie sprawie pogląd, że okoliczność, iż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów art. 35 k.p.a. i art. 36 k.p.a. w warunkach bezczynności w postępowaniu, nie mogła stać się podstawą uwzględnienia skargi. Naruszenie przez organ terminu z art. 35 § 3 k.p.a. nie skutkuje samo przez się koniecznością uwzględnienia skargi, w sytuacji, gdy przedmiotem rozpoznawanej sprawy nie jest bezczynność organu, która mogła stanowić przedmiot odrębnego postępowania sądowego po wyczerpaniu przez stronę skarżącą środka prawnego przewidzianego w art. 37 k.p.a. W tym miejscu należy także zauważyć, że w niniejszej sprawie organ zawiadomił skarżącego o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie, w zgodzie z normą wynikającą z art. 36 k.p.a., pouczając jednocześnie o prawie wniesienia ponaglenia, z czego (jak wynika z akt sprawy) wnioskodawca nie skorzystał.

Podsumowując, zdaniem sądu wniesiona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem wydając zaskarżoną decyzję organ nie naruszył prawa.

Wbrew zarzutom skargi, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadniał wydane rozstrzygnięcie. Nie może ujść uwadze, że za gromadzenie tego materiału w sposób szczególny, powodowany specyfiką postępowania z wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania, była odpowiedzialna sama strona, której zapewniono możliwość czynnego udziału w sprawie.

Organ rozpoznając sprawę, zastosował prawidłowy przepis prawa materialnego – tj. art. 64 ust 1 pkt 2 lit b u.f.p. i właściwie zinterpretował objęte nim przesłanki, tj. względy społeczne lub gospodarcze. W konsekwencji powyższego słusznie przyjął, że na tle sprawy wskazywane przez wnioskodawcę okoliczności nie mieszczą się w definicji ww. pojęć i tym samym nie mogą prowadzić do uwzględnienia wniosku Komitetu.

Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z zachowaniem zasad ogólnych, w tym zasady zaufania do władzy publicznej oraz informowania. Zgromadzony materiał dowodowy został oceniony w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie sądu zarzuty podniesione w skardze nie zasługiwały na uwzględnienie. Sąd stwierdził, że w kontrolowanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, które miałyby wpływ na wynik sprawy. Nie stwierdził ponadto innego naruszenia prawa mogącego skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Mając na względzie powyższe, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.