Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 685/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Sędziowie Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 20 lipca 2023 r. nr SKO 4532.143.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wiązów z dnia 23 maja 2023 r. o nr ŚRA.443.12.2023.MCH.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 lipca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy orzeczenie Burmistrza Miasta i Gminy Wiązów z dnia 23 maja 2023 r. odmawiające D. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką L. K.

Jak wynikało z akt sprawy w dniu 24 kwietnia 2023 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Strzelinie z dnia 22 marca 2023 r. została ona zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od dnia 16 lutego 2023 r., przy czym nie można ustalić kiedy powstała niepełnosprawność. Skarżąca od dnia 5 marca 2021 r. ma ustalone prawo do emerytury.

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia powołując się na negatywną przesłankę, tj. posiadanie uprawnień do emerytury oraz datę powstania niepełnosprawności.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu przywołało treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.) oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku Trybunał stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Rozważając skutki powołanego orzeczenia organ stwierdził, że wbrew poglądom wyrażanym w decyzji I instancji powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego pozbawił mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uchyla odmowę przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie prawnej. Okoliczność ta nie zmienia kierunku rozstrzygnięcia z uwagi na ustalone prawo Skarżącej do emerytury. Organ przywołał treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wywodząc, że specjalne wsparcie nie należy się osobom, które są uprawnione do świadczeń z funduszy publicznych (ZUS lub budżetu państwa) zastępujących utracony dochód w związku ze ziszczeniem się ryzyka emerytalnego. W szerokich wywodach organ uzasadnił ten pogląd, zawracając uwagę, że ryzyko w ubezpieczeniu emerytalnym wiąże się z domniemaną niezdolnością do pracy powiązaną z osiągnięciem określonego wieku. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest złagodzenie po stronie opiekuna osoby niepełnosprawnej skutków rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki w wyniku, której musi on zrezygnować z aktywności zawodowej pomimo pozostawania w wieku produkcyjnym. Wskazując na zamiany legislacyjne odnoszące się do zasad ustalania wysokości świadczenia organ wywodził, że stanowi ono odpowiednik wynagrodzenia za pracę, od 2014 r. zarówno w zakresie warunków nabycia jak i wysokości jest ono powiązane z potrzebami osób w wieku produkcyjnym. Charakter kompensacyjny świadczenia pielęgnacyjnego potwierdzają także tezy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 2/17) jak i poglądy przedstawicieli doktryny. Mając na uwadze założenia systemu zabezpieczenia społecznego oraz ogólnych celów i zadań polityki społecznej państwa odmiennie należy traktować osoby w wieku poprodukcyjnym od tych, które są w wieku produkcyjnym i opiekują się niepełnosprawnymi krewnymi. Ta druga grupa osób realizując założenia polityki tzw. opieki krewniaczej w celu możliwości jej sprawowania uprawniona jest do kompensaty utraconego w związku z tym zarobku. Zasadniczym kryterium wyróżnienia i funkcjonowania w systemie zabezpieczenia społecznego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawny członkiem rodziny ale konieczność rezygnacji lub niepodejmowanie zatrudnienia z powodu sprawowania tej opieki, w sytuacji zdolności i gotowości podjęcia pracy (wiek produkcyjny). Przywołując regulację ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej organ wskazał, że niezdolność do pracy z tytułu wieku jest równoznaczna z osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 oraz w art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Do osób aktywnych zawodowo są skierowane działania aktywizacyjne, osób posiadających prawo do emerytury nie obejmuje rekompensata za utracone wynagrodzenie, gdyż dysponują świadczeniem z systemu zabezpieczenia społecznego, co organ wsparł odwołaniem się do orzecznictwa. Błędna jest wykładnia odwołująca się do zmiany wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nawiązuje do wysokości świadczenia a nie faktu jego posiadania. Organ zwracała uwagę, że u podstaw wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji zbiegu z prawem do emerytury legły względy systemowe związane z rolą poszczególnych działów prawa zabezpieczenia społecznego, a nie relacja wysokości świadczeń. W doktrynie zwraca się uwagę, że poszczególne obszary zabezpieczenia społecznego występują względem siebie w określonej relacji, determinującej pierwszeństwo korzystania z ochrony w określonych sytuacjach. Najpierw należy dążyć do skorzystania z ochrony ubezpieczenia społecznego, w drugiej kolejności z zaopatrzenia socjalnego, a w przypadku braku podstaw do skorzystania z tych form można ubiegać się o pomoc społeczną. Przykładem takiego ułożenia systemowego jest sporny art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Nadto żaden z przepisów ustawy nie przewiduje wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, możliwość taka dotyczy świadczeń opisanych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Nadto organ wskazał, że taka możliwość istnieje w na gruncie ustawy z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. z 2021 r., poz. 2314). Dotyczy ona jednak sytuacji osób, które najpierw uzyskały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie wystąpiły o ustalenia prawa do emerytury, nie zaś sytuacji odwrotnej. W opinii organu nawet fakt ewentualnego zawieszenia prawa do emerytury nie eliminuje negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W skardze Strona zarzucała naruszenie art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i jednoznaczne wskazanie, że osobie mającej ustalone prawo do emerytury nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzucała również naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania w sposób stronniczy, niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji. Zarzucała również naruszenie art. 10 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. poprzez faktyczne uniemożliwienie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów zgromadzonych w aktach, naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Wnioskowała o uchylenia decyzji organów obu instancji, zasądzenia kosztów postępowania oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu dołączonego skargi, stanowiącego wniosek o zwieszenie świadczenia emerytalnego.

W uzasadnieniu, powołując się na tezy orzeczeń sądowych wywodziła, że dopuszczalne jest uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego w razie zbiegu uprawnień, w tym do emerytury, pod warunkiem zawieszenia prawa do emerytury. Zwracała uwagę, że emeryt jest uprawniony do podjęcia zatrudnienia, Skarżąca nie może tak postąpić z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Zgodnie z powołanym w skardze orzecznictwem Strona ma zatem prawo wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego. Obowiązkiem organu było pouczenie jej o takiej możliwości, czego zaniechano. Skarżąca podkreślała, że ma świadomość braku prawa do pobierania dwóch świadczeń, jest zainteresowana świadczeniem pielęgnacyjnym w związku z tym złożyła stosowny wniosek o zawieszenie prawa do emerytury.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Istota sporu sprowadza się do oceny zasadności stanowiska organu wyrażonego w zakażonej decyzji - wyłączającego prawo Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji istnienia ustalonego prawa do emerytury. Uzasadniając ten pogląd organ odwołał się do celu świadczenia pielęgnacyjnego, konstrukcji ustawy oraz względów systemowych zabezpieczenia społecznego. W efekcie uznał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. winien być odczytywany literalnie, co wyłącza prawo Strony do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w dacie składania wniosku o to świadczenie posiadała prawo do emerytury. Jednocześnie organ zanegował pogląd wyrażany w decyzji I instancji wsparty na art. 17 ust. 1b u.ś.r. stwierdzający, że przesłanką negatywną ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po okresie wskazanym w powołanym przepisie.

Sąd w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego wyrażane w odniesieniu do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W tym zakresie decyzja odpowiada prawu, a przeprowadzona przez organ odwoławczy wykładnia art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest prawidłowa.

Odmienny pogląd Sąd prezentuje w odniesieniu interpretacji i zastosowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Problem, jak wskazano na wstępie, odnosi się do zasadności przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji ustalonego prawa do emerytury. Zagadnienie to było wielokrotnie przedmiotem uwagi orzecznictwa sądów administracyjnych, które w tym względzie wyrażało inne niż organ zapatrywanie, choć istotnie nie zawsze jednolicie. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w dominującej jak się zdaje liczbie orzeczeń, wskazujący na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które mają ustalone prawo do emerytury pod warunkiem zawieszenia uprawnień z tego tytułu oraz ustalenia, że osoby takie mogłyby podjąć zatrudnienie. Zaznaczyć bowiem trzeba, że ustawodawstwo krajowe nie wyklucza aktywności zawodowej osób pobierających emeryturę. W sytuacji kolizji między uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia emerytalnego osobie uprawnionej należy zapewnić możliwość wyboru tego ze świadczeń, które jest korzystniejsze. Pogląd taki prezentowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych, choćby w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1797/22 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Wyrażone tam poglądy, także w odniesieniu do argumentacji organu odwołującej się do względów systemowych Sąd w składzie rozpoznającym sprawę w pełni podziela, odwołując się do ich treści.

Zgodnie w przedstawionymi tam tezami modelowe ujęcie świadczenia pielęgnacyjnego w systemie zabezpieczenia społecznego, tak szeroko przedstawione w zaskarżonej decyzji, uległo znacznej dezintegracji pod wpływem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, czemu nie towarzyszyła w pełnym zakresie aktywność prawodawcy. Orzeczenia Trybunalskie po pierwsze rozszerzyły krąg osób uprawnionych do świadczeń (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17) o podmioty, które posiadają uprawnienie do świadczeń z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Kolejnym elementem wpływającym na sposób postrzegania spornego świadczenia są zmiany legislacyjne, w tym powoływane przez organ zapisy art. 12 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. z 2021 r., poz. 2314). Przepis ten odnosi się do sytuacji osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne, które po dniu 1 stycznia 2022 r. złożyły wniosek o emeryturę lub rentę, lub rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i świadczenia emerytalno- rentowego (...) W takim przypadku osobom tym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli jest korzystniejsze, przy czym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie stosuje się. Regulacja ta również potwierdza, że ustawodawca odstępuje od modelu, zgodnie z którym prawo do emerytury ma pierwszeństwo względem świadczenia pielęgnacyjnego i jego nabycie stoi na przeszkodzie pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym powoływane przez organ argumenty odwołujące się do systemu zabezpieczenia społecznego tracą swoją siłę.

I jakkolwiek słusznie dostrzega organ, że powołany przepis - art. 12 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki - dotyczy bezpośrednio tylko osób, które nabyły prawo do emerytury w toku pobierania

świadczenia pielęgnacyjnego (a zatem zazwyczaj częściowo także z tego tytułu), to stanowi argument przy rozstrzyganiu, czy zgodne z zasadami równości i sprawiedliwości społecznej jest różnicowanie opiekunów ze względu na moment podjęcia się opieki. Wskazuje też, że nabycie prawa do emerytury nie jest bezwzględną przeszkodą do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli jest ono korzystniejsze.

Powoływany już wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, odnosi się literalnie do sytuacji prawnej osoby mającej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jednakże zawarta w nim argumentacja rzutuje na dopuszczalny sposób interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w stosunku do innych przypadków, w których podmioty znajdują się w analogicznej sytuacji, to jest mogą podejmować jakąkolwiek aktywność zarobkową, a w konsekwencji także z podejmowania tej aktywności rezygnować ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem w tym względzie sytuacja Strony nie różni się od sytuacji rencistów, których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego potwierdził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku.

Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, gdy nie podejmują zatrudnienia, które mogliby podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że brak przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, dostępny w CBOSA).

Mając na uwadze przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz wzmiankowany już fakt możliwości podjęcia zatrudnienia przez osoby mające ustalone prawo do emerytury (do czego osoby te są obecnie zachęcane, tak z uwagi na wysokość świadczeń jaki kondycję systemu ubezpieczeń społecznych), relacja kwoty świadczenia pielęgnacyjnego do emerytury, czy renty wbrew argumentacji organu ma znaczenie. W orzecznictwie wskazuje się na aspekt równości i sprawiedliwości społecznej. Nie realizuje jej założenie, że osoba mająca jakąś formę zabezpieczenia społecznego (ze względu na spełnienie się ryzyka emerytalnego czy rentowego) i podejmująca się całościowej opieki może być uznana za znajdującą się w jakościowo innej sytuacji, niż osoba w wieku produkcyjnym, jeżeli w każdym z przypadków, uzyskaniu świadczenia towarzyszy rezygnacja z otrzymywanych dochodów, z ograniczeniem do pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Wszak ustawodawca, w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, nie uzależnia jego przyznania od ogólnej sytuacji majątkowej rodziny czy opiekuna, lecz wyłącznie od utraty bieżącego dochodu z tytułu możliwej do wykonywania pracy, której zaniechanie uzasadnione jest nie względami ekonomicznymi lecz wymuszone podjęciem opieki. Mając na uwadze realia ekonomiczne nie można zatem uznać, że kwestia wysokości świadczeń z poszczególnych reżimów zabezpieczenia społecznego nie może mieć w sprawie zastosowania, a decydujące znaczenie odgrywa model tego zabezpieczenia. Kryterium równości w sposób bardzo precyzyjny, z punktu widzenia zainteresowanych opiekunów, da się wyrazić właśnie w pieniądzu, i nie można się dziwić, że za wyróżnik znajdowania się w takiej samej sytuacji uznają oni z zasady fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w połączeniu z brakiem możliwości zarobkowania w celu podniesienia własnych dochodów do poziomu świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie zatem z tezami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1590/21; z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1562/21; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2010/20; z dnia 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 563/21; z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 544/21; z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 917/21; z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1072/21; z dnia 11 lutego 2022r., sygn. akt I OSK 1166/21, wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA), istnieje konieczność uzupełnienia wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej.

Potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego (niejednokrotnie wyższego) a wysokością świadczeń (emerytalno-rentowych). Z kolei, z treści art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja, w ujęciu systemowym, przemawia za przyznaniem opiekunowi osoby niepełnosprawnej prawa do dokonania wyboru świadczenia, także w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami spoza systemu świadczeń rodzinnych. Regulacja kolizyjna, w razie zbiegu uprawnień do świadczeń, znajduje się również w art. 95 i nast. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251, dalej: u.e.r.f.u.s.). Przepis art. 95 ust. 1 u.e.r.f.u.s. stanowi, że w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, osobie uprawnionej wypłaca się jedno z tych świadczeń, wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Regulacje jej ustawy generalnie dotyczą także zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ale także na podstawie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Normą dotyczącą zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W sytuacji, gdy przepisy powyższych ustaw nie regulują możliwości wyboru przez osobę uprawnioną jednego z tych świadczeń, to biorąc pod uwagę konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ale także uwzględniając konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązek Państwa w zakresie udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP) – osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z drugiego świadczenia mniej korzystnego, tj. w niniejszej sprawie emerytury.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 potwierdza brak zgodności z Konstytucją rozwiązania normatywnego, które ogranicza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę mającą możliwość podjęcia pracy, czyli znajdującą się w analogicznej sytuacji, jak osoba nie mająca prawa do emerytury. Jakkolwiek ww. wyrok nie wywołuje skutku uchylającego moc obowiązującą przepisu w zakresie wprost nie objętym skargą konstytucyjną, to wobec podważenia konstytucyjności regulacji, obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działania administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest m.in. sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreślenia wymaga, że ten rodzaj wykładni nie prowadzi do wykreowania nowego przepisu przewidującego przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych, ale prowadzi do określonego, najpełniej realizującego zasady konstytucyjne zrekonstruowania treści normy prawnej na podstawie obowiązujących przepisów.

Wybór świadczenia osoba zainteresowana może zrealizować przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Działania te w przypadku uprzedniego złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winny poprzedzać czynności organu wskazujące na to, że poza szeroko opisaną przesłanką negatywną w sprawie nie istnieją inne przeszkody do uzyskania wnioskowanego prawa. Tego wymaga zasada zaufania do organów administracji wyrażana w art. 8 k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie organy dokonały zatem nieprawidłowej wykładni spornego w sprawie przepisu uznając, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza uprawnienie Strony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, co legło u podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją aktu.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane do zastosowania przedstawionej przez Sąd wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W konsekwencji także będą obligowane do oceny istnienia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy, tj. związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia, choć w tym przypadku raczej okolicznościami jego niepodejmowania, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Zasadny okazał się zatem zarzut naruszenia prawa materialnego. W zakresie prawa procesowego słuszny okazał się zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. oraz niewskazanego przez Stronę art. 14 k.p.a. Notatka służbowa z rozmowy przeprowadzonej ze Skarżącą informującej o przyczynach odmowy uwzględnienia jej wniosku i prawie złożenia odwołania nie zastępuje czynności podjętych w trybie art. 10 i art. 79 k.p.a. Mając na uwadze argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uchybienia te nie wpłynęły jednak na wynik sprawy, podobnie jak podnoszone w skardze zarzuty naruszenia dalszych przepisów procesowych.

W konsekwencji Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.