Postanowienie NSA, sygn. akt III OZ 423/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 239 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 22 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 1764/24 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z dnia 24 czerwca 2024 r., znak BPM.SS.S.169.2024 w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem z 17 lipca 2024 r. Przewodniczący Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2024 r., poz. 935; dalej "p.p.s.a.") wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej zwanego: "rozporządzeniem").

Zażalenie na powyższe zarządzenie wniósł skarżący. Podniósł, że jego sprawa podlega ustawowemu zwolnieniu z obowiązku uiszczania kosztów sądowych jako sprawa z zakresu pomocy i opieki społecznej – stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne.

NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko zaprezentowane w postanowieniu NSA z 31.01.2024 r., III OZ 14/24.

W ocenie NSA charakter przedmiotowej sprawy mieści się w zakresie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., albowiem przepis ten odwołuje się do zwolnienia w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Wyjaśnić należy, że co do zasady dyspozycją powołanego przepisu objęta jest każda sprawa sądowoadministracyjna, mająca swe źródło w przepisach z zakresu pomocy i opieki społecznej (por. postanowienie NSA z 8.02.2018 r., I OZ 77/18). Katalog rodzajów świadczeń z pomocy społecznej wyznaczony został przepisem art. 36 pkt. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2021.2268 t.j. ze zm.). Wskazana ustawa nie jest jednak jedynym aktem prawym regulujący materię świadczeń z pomocy społecznej. Rodzaje pomocy materialnej przyznawanej dla studentów uczelni wyższych regulują przepisy ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2022.574 t.j. ze zm.), a w szczególności jej art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 87. Stosownie do drugiego z powołanych przepisów: "1. Stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. 2. Wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne nie przekracza 1,6 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140). 3.W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości". Stypendium socjalne przyznawane na podstawie przepisów ww. ustawy spełnia zatem rolę wsparcia studentów ze środków publicznych w celu zapewnienia powszechnego i równego dostępu do wykształcenia, wypełniając przy tym jedno z zadań państwa ustanowionych w art. 70 ust. 4 Konstytucji RP. Podobnie jak i pozostałe świadczenia pomocy społecznej o charakterze pieniężnym, wypłacane są one także ze środków publicznych.

Warto odnotować, że w obowiązującej Konstytucji RP wprawdzie nie znalazły się normy, które wprost statuują prawo do pomocy społecznej czy też konkretnego świadczenia z tego tytułu, niemniej jednak większość przepisów dotyczących praw socjalnych została objęta regulacją art. 81 Konstytucji RP, który stanowi, że praw w nim wymienionych (unormowanych w art. 65 ust. 4 i 5, art. 66, art. 69, art. 71 i art. 74−76 Konstytucji RP) można dochodzić w granicach określonych w ustawie.

Oba rodzaje świadczeń, tj. studenckie stypendium socjalne oraz świadczenia pieniężne określone w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej mają zatem, co do zasady ten sam cel, a mianowicie pomoc osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej.

Jak wskazuje się w doktrynie szerokie ujmowanie "socjalnego wsparcia" jest charakterystyczne dla nauki prawa administracyjnego. W literaturze dotyczącej materialnego prawa administracyjnego spotkać można określenie "prawo wspierania ze środków publicznych", na które to prawo składają się normy prawne określające zasady, warunki i zakres wsparcia ze środków publicznych i do którego w pierwszej kolejności zalicza się normy związane ze sferą socjalną. W ramach tego prawa wyodrębnia się "prawo wsparcia socjalnego", które obejmuje wszystkie regulacje służące poprawie sytuacji socjalnej jednostki. Jest to ujęcie ogólne i bardzo szerokie, obejmujące w istocie wszystkie świadczenia socjalne. Do "wsparcia socjalnego" obejmującego uprawnienia do wsparcia ze środków publicznych o charakterze socjalnym zalicza się w myśl tego poglądu między innymi: pomoc społeczną, świadczenia rodzinne, świadczenia z ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego uzyskiwane z funduszy publicznych, zaopatrzenie emerytalne i rentowe funkcjonariuszy publicznych i innych osób niepodlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, świadczenia dla nieznajdujących zatrudnienia absolwentów oraz innych osób pozostających bez pracy, dodatki mieszkaniowe, zasiłki i stypendia szkolne dla uczniów oraz stypendia socjalne dla studentów, pomoc dla uprawnionych do alimentów, pomoc udzielaną sportowcom, uprawnienia kombatantów oraz niektórych osób będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz inwalidów wojennych i wojskowych, uprawnienia do skorzystania z ulg podatkowych (vide: D. Kijowski, [w:] Prawo administracyjne materialne, R.H. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System prawa administracyjnego, t. 7, Warszawa 2012, s. 323 i n.).

Tym samym również i sprawę mającą za przedmiot kwestię studenckiego stypendium socjalnego uznać należy za wchodzącą w skład szeroko rozumianego wsparcia socjalnego, a to z kolei wypełniało kryteria do zwolnienia z urzędu od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

Z tych względów, na podstawie art. 198 w zw. z art. 197 § 2 i 188 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.