Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 246/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 742
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Protokolant: Referent Kamila Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej w Politechnice Wrocławskiej z dnia 24 stycznia 2024 r. nr 13/OKS/2024 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Politechniki Wrocławskiej z dnia 4 grudnia 2023 r. nr W4N-REK-277210-1/2023.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. D. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca) jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej na Politechnice Wrocławskiej z dnia 24 stycznia 2024 r. (nr 13/OKS/2024), wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Komisji Stypendialnej na w/w Uczelni z dnia 4 grudnia 2023 r. (nr W4N-REK-277210-1/2023) o odmowie przyznania stypendium rektora w semestrze zimowym roku akademickiego 2023/2024.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 30 października 2023 r. strona wystąpiła do Komisji Stypendialnej Politechniki Wrocławskiej Wydziału I. z wnioskiem o przyznanie stypendium rektora na semestr zimowy roku akademickiego 2023/2024. W chwili wystąpienia z rzeczonym wnioskiem strona była studentem studiów drugiego stopnia, studiów stacjonarnych, 1-go semestru na kierunku – I. We wniosku strona wskazała średnią ocen z poprzedniego roku studiów w wysokości 5.0 oraz 9 punktów za osiągnięcia artystyczne .

Jak wynika z akt sprawy, do 17 marca 2023 r. wnioskodawca był studentem Politechniki Śląskiej na studiach stacjonarnych pierwszego stopnia (inżynierskich) na kierunku: A. Ukończył on tam 7 semestrów, uzyskując średnią ocen z ostatniego semestru studiów w wysokości 5.0.

W decyzji z dnia 4 grudnia 2023 r. Komisja Stypendialna Politechniki Wrocławskiej odmówiła stronie przyznania wnioskowanego stypendium.

Jak wskazano w tej decyzji, po zestawieniu wniosków wszystkich wnioskodawców na kierunku studiów – [...], studia drugiego stopnia stacjonarne Komisja ustaliła, że minimalna liczba punktów kwalifikująca do puli miejsc uprawniających do otrzymania stypendium rektora wynosi – 37,619 punkty, a uzyskany przez studenta wynik – 37.0952 punkty nie uprawnia do przyznania wnioskowanego stypendium.

W podstawie prawnej tej decyzji powołano się na art. 91 w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 4) ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 ze zm.) i § 6 ust. 2 regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów, stanowiącego załącznik do zarządzenia Nr 67/2019 Rektora Politechniki Wrocławskiej z dnia 23 września 2019 r. z późn. zm. w zw. art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.).

W odwołaniu wnioskodawca podniósł, że jego pozycja w rankingu średnich ocen uprawniających do stypendium rektora została ustalona na podstawie średniej ocen uzyskanej na uczelni innej niż Politechnika Wrocławska (tj. na Politechnice Śląskiej) i stosującą inną skalę ocen niż obowiązująca na Politechnice Wrocławskiej, jednak bez dokonania przeliczenia między skalami. Dlatego też, jego zdaniem, porównywanie wartości wyrażonych w różnych skalach wymaga ich przeliczenia na jedną skalę, albowiem w przeciwnym wypadku wynik może być nieprawidłowy.

Zwrócił uwagę, że jest jedyną osobą z listy rankingowej na studiach magisterskich na kierunku [...], która jednocześnie uzyskała najwyższą możliwą średnią oraz dodatkowe punkty za osiągnięcia.

Jak następnie argumentował, spośród publicznych uczelni akademickich nadzorowanych przez ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego i nauki jedynie Politechnika Wrocławska i Uniwersytet Warszawski uwzględniają w skali ocen ocenę "celujący". W przypadku Uniwersytetu Warszawskiego jednak ocena "celujący" ma wartość liczbową identyczną z "bardzo dobry" (5). Tym samym, jedynie Politechnika Wrocławska stosuje skalę ocen inną niż skala 2-5. Zdaniem skarżącego, brak przeliczenia ocen daje przewagę studentom Politechniki Wrocławskiej na listach rankingowych, a w przypadku studiów drugiego stopnia na kierunku [...] uniemożliwia uzyskanie stypendium rektora absolwentom studiów pierwszego stopnia z innych uczelni, jeśli nie zdobyli oni minimum 10 punktów za dodatkowe osiągnięcia. Taka sytuacja może być zakwalifikowana jako dyskryminacja (pośrednia czy też instytucjonalna) i prowadzić do naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

Decyzją Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia 24 stycznia 2024 r. (nr 13/OKS/2024) decyzja Komisji Stypendialnej została utrzymana w mocy.

W uzasadnieniu tej decyzji Odwoławcza Komisja Stypendialna wskazała, że w myśl § 11 ust. 1 regulaminu, stypendium rektora może otrzymać student, który w poprzednim roku studiów uzyskał wysoką średnią ocen lub osiągnięcia naukowe, artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym.

Jak stanowi § 13 ust. 1 regulaminu, stypendium rektora może otrzymać student, który w poprzednim roku studiów spełnił wymienione niżej warunki:

1) był wpisany na semestr (zimowy oraz letni) - w przypadku gdy w poprzednim roku studiów student w jednym lub kilku semestrach znajdował się na urlopie bądź studiował bez wpisu na semestr, warunek uznaje się za niespełniony,

2) zaliczył w terminie do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej kończącej poprzedni rok studiów wszystkie kursy, na które został zapisany w ciągu roku studiów (także kursy, które powtarza, kursy ogólnouczelniane oraz kursy dodatkowe, nie ujęte w programie studiów dla kierunku).

Z kolei zgodnie z § 2 ust. 1 załącznika nr 1.2 do regulaminu stypendium rektora może otrzymać student, który zajął na liście rankingowej miejsce znajdujące się w puli miejsc uprawniających do otrzymania stypendium, ustalonej w piśmie okólnym, o którym mowa w § 1 ust. 1. Wyjątkiem od powyższej zasady jest sytuacja określona w ust. 2.

Zgodnie z § 2 ust. 2 Załącznika nr 1.2 do regulaminu liczbę uprawnionych do stypendium Rektora na listach rankingowych zaokrągla się w ten sposób, aby liczba ta nie przekraczała liczby stypendiów określonych w piśmie okólnym, o którym mowa w § 1 ust. 1, zarówno łącznie dla danego kierunku, jak i w poszczególnych kategoriach.

W myśl § 4 ust. 4 załącznika nr 1.2 do regulaminu w oparciu o średnią ocen tworzone są wstępne listy rankingowe, osobno dla pierwszego i drugiego stopnia studiów danego kierunku.

Zgodnie z § 4 ust. 8 załącznika nr 1.2 do regulaminu na podstawie wstępnych list rankingowych przyznawane są punkty stypendialne za średnią ocen, zgodnie z zasadami opisanymi w § 5.

Zgodnie z § 5 ust. 2 Załącznika nr 1.2 do regulaminu punkty za średnią przyznawane są według

wzoru:

[pic]

Zgodnie z § 4 ust. 9 załącznika nr 1.2 do regulaminu w oparciu o sumę punktów stypendialnych za średnią ocen oraz punktów stypendialnych za osiągnięcia naukowe, artystyczne i sportowe tworzone są ostateczne listy rankingowe, osobno dla pierwszego i drugiego stopnia studiów danego kierunku.

Wskazując na wymienione regulacje Odwoławcza Komisja Stypendialna zwróciła uwagę, że regulamin świadczeń dla studentów i doktorantów nie przewiduje możliwości przeliczania średnich ocen studentów, którzy ukończyli uczelnie z inną skalą ocen.

Podsumowująco wskazała, że zgodnie z § 11 ust. 4 regulaminu uprawnionych do stypendium rektora ustala się na podstawie list rankingowych sporządzonych osobno dla każdego kierunku i stopnia studiów; listy rankingowe tworzy się w oparciu o sumę punktów stypendialnych uzyskanych za średnią ocen lub przyznanych za osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe. Ilość punktów stypendialnych za średnią ocen ustala się według wzoru z § 5 ust. 2 Załącznika nr 1.2 do regulaminu, w oparciu o wstępne listy rankingowe określone w § 4 ust. 4 Załącznika nr 1.2 do regulaminu. Listy te tworzone są oddzielnie dla danego kierunku i stopnia studiów. Wysokość stawki stypendium oraz ilość możliwych do przyznania stypendiów rektora dla poszczególnych kierunków studiów ustala rektor, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studentów, w Piśmie Okólnym. W myśl ust. 1 Pisma Okólnego nr 60/2023 z dnia 7 listopada 2023 r. w sprawie określenia liczby oraz wysokości stypendiów Rektora dla studentów w semestrze zimowym roku akademickiego 2023/2024 na Wydziale I., na kierunku [...], dla drugiego stopnia studiów przewidziano łącznie 15 stypendiów rektora.

W nawiązaniu do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych w decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej odnotowano, że skarżący spełnił warunki do przyznania stypendium zawarte w § 13 regulaminu, a średnia ocen uzyskana w poprzednim roku studiów wyniosła 5,0. Ilość punktów stypendialnych za średnią ocen skarżącego, obliczona na podstawie listy rankingowej utworzonej dla studentów studiów drugiego stopnia na kierunku [...], na Wydziale I. wyniosła 28,0952. Skarżący wykazał we wniosku 9 dodatkowych punktów za osiągnięcia artystyczne, całkowita ilość punktów stypendialnych, z którą skarżący znalazł się na ostatecznej liście rankingowej wyniosła więc 37,0952.

Po zestawieniu wniosków wszystkich wnioskodawców na drugim stopniu studiów kierunku [...] na Wydziale I., Komisja Stypendialna ustaliła, że minimalna ilość punktów stypendialnych kwalifikująca studenta do puli 15 osób uprawnionych do otrzymania stypendium rektora wynosi 37,6190. Z uwagi na to, że na miejscach od 14 do 19 listy rankingowej znalazły się osoby z tą samą ilością punktów stypendialnych, tą samą średnią ocen, tą samą średnią ocen z egzaminów oraz tą samą średnią arytmetyczną, to zgodnie z § 2 ust. 2 Załącznika nr 1.2 do regulaminu należałoby odmówić przyznania świadczenia wszystkim wymienionym osobom. Ponieważ przyznanie dodatkowych 4 stypendiów wyczerpałoby, ale nie przekroczyłoby ustawowego limitu 10% liczby studentów, Komisja Stypendialna zwróciła_się do Prorektora ds. studenckich o możliwość przyznania stypendium wszystkim osobom, które uzyskały tą samą ilość punktów stypendialnych. Po uzyskaniu zgody, Komisja Stypendialna przyznała ostatecznie 19 stypendiów rektora, przy czym progowa ilość punktów stypendialnych pozostała w tej samej wysokości, tj. 37,6190. Wnioskodawca, z ilością punktów stypendialnych w wysokości 37,0952 znalazł się na 20 pozycji na liście rankingowej, tym samym nie kwalifikując się do przyznania stypendium Rektora w semestrze zimowym roku akademickiego 2023/2024.

W nawiązaniu do argumentów podnoszonych w sprawie przez wnioskodawcę Odwoławcza Komisja Stypendialna zwróciła uwagę, że rozpatrywanym przypadku przeliczenie średniej ocen wiązałoby się z hipotetyczną oceną dorobku naukowego skarżącego. Uzyskana na innej uczelni ocena 5,0, przy obowiązującej skali od 2,0 do 5,0, może być zarówno odpowiednikiem oceny 5,0 jak i oceny 5,5 możliwej do uzyskania przy skali ocen od 2,0 do 5,5. W uprawnieniach Organu nie leży określenie czy intencją oceniającego było wystawienie oceny 5,0 czy też, gdyby miał taką możliwość, oceny 5,5. Średnia ocen obliczana jest na podstawie wystawionych przez daną uczelnię dokumentów. Ocena 5,0 traktowana jest jak 5,0, gdyż nikt, poza osobą wystawiającą ocenę nie może jej zmienić ani uznać za inną, nawet jeśli skala ocen przyjęta w Politechnice Wrocławskiej jest szersza od skali ocen przyjętej na Politechnice Śląskiej.

Skarżący wskazuje na niemożność uzyskania stypendium w semestrze zimowym 2023/2024 pomimo uzyskania najwyższej średniej ocen na swojej uczelni oraz dodatkowych punktów stypendialnych. Wysokość progowa średniej ocen jest ściśle zależna od tego ile osób i z jaką średnią ocen złożyło wniosek c stypendium rektora w danym semestrze. W różnych semestrach poprzednich lat akademickich progowa wartość średniej ocen niezbędnej do uzyskania stypendium kształtowała się na różnych poziomach - np. w semestrze letnim 2022/2023 na poziomie 5,0, w semestrze zimowym 2022/2023 na poziomie 4,933.

Zasady przyznawania stypendium rektora, w tym brak możliwości przeliczania średnich ocen, określone są w Regulaminie świadczeń dla studentów i doktorantów Politechniki Wrocławskiej. Zarówno Komisja Stypendialna jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna musi podejmować decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy Regulaminu i nie posiada kompetencji do ich zmiany. Należy również zauważyć, że proponowane przez skarżącego przeliczenie ocen, przeprowadzone na etapie postępowania odwoławczego, wiązałoby się niewątpliwie z całkowitą zmianą ostatecznej listy rankingowej, a co za tym idzie odebraniem prawa do świadczenia osobom, które otrzymały to świadczenie w wyniku postępowania przeprowadzonego w zgodzie z zasadami określonymi w obowiązującym regulaminie. Takie działanie przeczyłoby ochronie praw nabytych.

W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie – art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. , art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

W rozwinięciu tych zarzutów skarżący w pierwszej kolejności wskazał na to, że zawarte w zaskarżonej decyzji pouczenie nie zawiera wymaganych informacji o wysokości wpisu od skargi a także informacji o możliwości ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznania prawa pomocy, co strona powiązała z zarzutem stawianych jej trudności w realizacji prawa do wykorzystania środków zaskarżenia.

Uzasadniając zarzut naruszenia Konstytucji RP strona, podobnie jak w odwołaniu, wskazywała na to, że Politechnika Wrocławska jest jedyną uczelnią akademicką nadzorowaną przez ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego i nauki na której można uzyskać średnią ocen wykraczającą poza zakres od 2,0 do 5,0. Taki sposób przydzielania punktów znacznie faworyzuje absolwentów pierwszego stopnia na Politechnice Wrocławskiej a w efekcie uniemożliwia uzyskanie stypendium rektora na I i II semestrze studiów drugiego stopnia absolwentom innych uczelni, którzy chcą realizować studia magisterskie na Politechnice Wrocławskiej na tych samych zasadach.

Skarżący podniósł także, że obecnie, wiele uczelni stosuje (do sporządzania list stypendialnych) przeliczanie w sposób liniowy średniej uzyskanej według innej skali właśnie po to, aby umożliwić sprawiedliwe traktowanie studentów oraz możliwość mapowania 1:1 pomiędzy dowolnymi wartościami wyrażonymi w tych skalach. Wskazał, że także Komisja Europejska w ramach systemu ECTS sugeruje używać tabel rozkładu ocen do porównywania różnych systemów oceniania. Jak nadmienił, część polskich uczelni publikuje takie tabele, jednak do tych uczelni nie zalicza się ani Politechnika Śląska, ani Politechnika Wrocławska.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 3 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce skarżący zwrócił uwagę, że wewnątrz Politechniki Wrocławskiej funkcjonuje zespół ds. polityki równościowej uczelni, którego rolą jest m.in. przeciwdziałanie zjawisku dyskryminacji oraz opracowywanie i wdrażanie polityki równościowej. Jak następnie argumentował, publikowane przez ten zespół oraz pełnomocniczkę ds. przeciwdziałania dyskryminacji informacje na stronie Równa Pwr (https://rowna.pwr.edu.pl) wyznaczają własne dobre praktyki w zakresie działania uczelni i przeciwdziałania dyskryminacji. Zdaniem strony, zaskarżona decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej kwalifikuje się jako "dyskryminacja pośrednia lub instytucjonalna". Uczelnia jako część systemu szkolnictwa wyższego i nauki (art. 7 ust. 1 pkt 1) powinna – jak nakazuje art. 3 ust. 2 ustawy – funkcjonować "z poszanowaniem standardów międzynarodowych, zasad etycznych i dobrych praktyk w zakresie kształcenia i działalności naukowej oraz z uwzględnieniem szczególnego znaczenia społecznej odpowiedzialności nauki". Postępowanie sprzeczne z własnymi dobrymi praktykami, jednocześnie wyznaczającymi zasady etyczne, narusza zatem tę zasadę.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna wniosła o jej oddalenie. W ramach przedstawionej tam argumentacji podniosła m.in., że podstawę działania organu w sprawie stanowiły obowiązujące przepisy prawa zakładowego (regulaminu). Podkreśliła, że studenci, którzy ubiegają się o przyjęcie na daną uczelnię w jakiejkolwiek formie, czy to rekrutacji, czy przeniesienia z innej uczelni, obowiązani są postępować zgodnie z przepisami obowiązującymi w danej uczelni, do której złożyli świadomy akces i ślubowanie. Stwierdziła, że żaden z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym, ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nie narzuca obowiązku stosowania rozwiązań zawartych w publikacji, na którą powołuje się skarżący. Powołana przez skarżącego publikacja (Przewodnik użytkowników ECTS z 2015 r.) jest to dokument mający charakter wytycznych, dobrych praktyk, które powinny znaleźć zastosowanie w Europejskim systemie transferu i akumulowania osiągnięć (ECTS) jako narzędziu stosowanym w Europejskim Obszarze Szkolnictwa Wyższego do zwiększania przejrzystości programów kształcenia i tym samym poprawy jakości szkolnictwa wyższego. Dokument ten nie ma rangi aktu powszechnie obowiązującego w Polsce. Na marginesie organ wskazał, że nawet gdyby zastosowano postulowany dokument na Politechnice Wrocławskiej to stosowanie go do przeliczenia /konwersji ocen składających się na średnią ocen ze studiów nie byłoby możliwe w sprawie wobec braku analogicznej tabeli rozkładu ocen na Uczelni, którą ukończył skarżący.

Organ wyjaśnił, że stosowana na Politechnice Wrocławskiej skala ocen (odmienna od skali obowiązującej na innych uczelniach) ma na celu promowanie studentów wykazujących się wiedzą lub umiejętnościami wykraczającymi poza zakres przewidziany w programie studiów, ale – jak podkreślił organ – wykraczającymi w stopniu znacznym. Ocena 5,5 ma charakter nadzwyczajny i z tych oczywistych względów nieporównywalna jest z najwyższą oceną z innych skali, które odnoszą się wyłącznie do realizacji 100% programu studiów. Zdaniem organu, proponowany przez skarżącego model przeliczania ocen skutkowałby różnicowaniem studentów z oceną 5,5. De facto, proponowany przez stronę model przeliczenia prowadzi do uprzywilejowania studentów posiadających ocenę 5 w węższej skali.

Końcowo wskazał, że w sprawie umknęło skarżącemu, że średnia ocen jest tylko jednym z elementów składowych ostatecznej sumy punktów stypendialnych, na podstawie której ustalana jest kolejność studentów w rankingu.

Dodatkową argumentację organ zawarł w piśmie z dnia 2 października 2024 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej o odmowie przyznania stronie stypendium rektora na semestr zimowy roku akademickiego 2023/2024.

Zgodnie z art. 91 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej: u.p.s.w.), stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym.

Stypendium rektora przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium rektora może być przyznane 1 studentowi. Studentów, o których mowa w ust. 2, nie uwzględnia się przy ustalaniu liczby studentów otrzymujących stypendium rektora, o której mowa w zdaniu pierwszym (art. 91 ust. 3 w/w ustawy).

Zgodnie z art. 95 ust. 1 u.p.s.w., regulamin świadczeń dla studentów określa:

1) wysokość świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, lub sposób jej ustalania;

2) szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, oraz zakwaterowania i wyżywienia, o których mowa w art. 104, oraz sposób wypłacania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4;

3) sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta;

4) tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej.

Przy czym, jak zasadnie zwraca się uwagę w orzecznictwie sądowym, regulamin świadczeń dla studentów, jako akt podustawowy, nie może ingerować w treść zapisów ustawy, a tym bardziej ich modyfikować (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 12/21).

Co wymaga w sprawie wyraźnego zaakcentowania, decyzja wydawana na podstawie art. 91 ust. 1 u.p.s.w.n. jest decyzją wydawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 197/21). O powyższym przesądza redakcja tego przepisu w którym ustawodawca użył bowiem "może" ("stypendium rektora może otrzymać student"). Oznacza to, że fakt spełnienia kryteriów określonych w przepisie art. 91 ust. 1 u.p.s.w.n., nie warunkuje automatycznego przyznania osobie zainteresowanej (studentowi) stypendium rektora, i to w oczekiwanej przez niego wysokości. Tym samym organ uczelni może odmówić przyznania stypendium rektora podmiotowi, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Organ uczelni nie jest bowiem zobligowany do przyznania świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem (nie ciąży na nim obowiązek przyznania stypendium czyli wydania rozstrzygnięcia o określonej treści).

Nie oznacza to jednak, że sama ocena odnośnie do tego, czy student spełnia wymogi do otrzymania stypendium rektora może być oceną noszącą cechy dowolności. Nie może też również naruszać konstytucyjnego wzorca równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) oraz równego dostępu do wykształcenia i indywidualnej pomocy finansowej dla studentów (art. 70 ust. 4 Konstytucji RP. ).

Co w tym miejscu wymaga wyraźnego wybrzmienia, kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny, jakkolwiek jest ograniczona (Sąd nie może wypowiadać się na temat zasadności przyznania bądź odmowy przyznania samego świadczenia), to jednak w zakres tej kontroli wpisany jest obowiązek zbadania przez Sąd czy organ uczelni przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił wydane rozstrzygnięcie (kontroli sądowej podlega w szczególności uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną). Przy takim zakresie kontroli obowiązkiem sądu jest sprawdzenie, czy rozstrzygnięcie organu nie nosi charakteru dowolnego, a przede wszystkim, czy organ uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie wystarczająco zindywidualizowanymi przesłankami.

W ocenie Sądu, w sprawie wystąpiły podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z obrotu prawnego, albowiem pewne szczególne okoliczności stanu faktycznego jakie dotyczą skarżącego (odnoszące się do systemu ocenienia na Politechnice Śląskiej, której studentem był skarżący) wymagają ponownego przeanalizowania w świetle konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, przy uwzględnieniu wykładni funkcjonalnej przepisu art. 91 ust. 1 u.p.s.w.n.

Wychodząc od wykładni celowościowej art. 91 ust. 1 u.p.s.w.n. nie można mieć wątpliwości co do tego, że w zamyśle ustawodawcy, stypendium rektora miało być świadczeniem, o które mogą się ubiegać najlepsi studenci, tj. tacy którzy uzyskali wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym.

Nie ulega kwestii, że stypendium rektora za wyniki w nauce jest m.in. powiązane z wysoką średnią ocen. Bez wątpienia również, średnia ocen jest pochodną wyników w nauce jakie student osiągnął w ramach obowiązującej na danej Uczelni skali ocen.

Jak wynika z akt sprawy, na Politechnice Śląskiej, na której skarżący ukończył 7 semestrów, obowiązywała skala ocen od 2 do 5. Nadto z ostatniego semestru studiów na Politechnice Śląskiej uzyskał on średnią ocen 5.0. Nasuwa się w tym miejscu pytanie - dlaczego skarżący, który uzyskał maksymalną średnią ocen na Politechnice Śląskiej (oraz dodatkowymi punktami za osiągnięcia artystyczne) nie zakwalifikował się na liście rankingowej studentów sporządzonej przez Komisję Stypendialną Politechniki Wrocławskiej do przyznania mu świadczenia rektora na tej Uczelni? Odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia uzasadniano w zaskarżonej decyzji postanowieniami regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Politechniki Wrocławskiej; zasadami przyznawania stypendiów rektora dla studentów, stanowiącymi załącznik nr 1.2. do regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów; obowiązującą na Politechnice Wrocławskiej skalą ocen od 2 do 5,5, a w szerszej perspektywie - autonomią uczelni w zakresie stanowienia aktów wewnętrznych.

Wskazywano również na brak ujęcia w regulaminie Politechniki Wrocławskiej możliwości przeliczenia średniej ocen w sytuacji gdy wniosek o stypendium rektora składa student studiujący wcześniej na innej uczelni, gdzie obowiązywała inna skala ocen.

Niewątpliwie, prawo wydawania aktów wewnętrznych przez uczelnie wynika z konstytucyjnie gwarantowanej autonomii szkół wyższych. W świetle regulacji art. 95 u.p.s.w.n. nie można przyjąć, że przepisem art. 91 ust. 1 w/w ustawy uregulowano wszystkie i zarazem jedyne przesłanki uprawniające do otrzymania wymienionych w nim stypendiów. Ustawodawca w przepisie art. 95 ustawy wyraźnie upoważnił rektora uczelni do ustalenia w drodze regulaminu szczegółowych kryteriów udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, a więc do zawarcia w regulaminie regulacji materialnoprawnej. Autonomiczność uczelni oznacza prawo kształtowania przepisami wewnętrznymi sytuacji prawnej (praw i obowiązków) studentów oraz brak możliwości całkowitego regulowania ustawami wszystkich spraw określających pozycję studenta. Co ważne, autonomia uczelni ograniczona jest nie tylko ustawowo, ale i konstytucyjnie.

O czym była już mowa, wydana na podstawie przepisów prawa wewnętrznego decyzja o odmowie przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 4 u.p.w.n., podlega kontroli Sądu w ramach prawnie dopuszczalnych granic kontroli legalności decyzji uznaniowej. W zakres tej kontroli wchodzi ocena, czy decyzja uznaniowa nie nosi cech dowolności, a przede wszystkim, czy organ uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie wystarczająco zindywidualizowanymi przesłankami. Stypendium rektora przyznawane jest w warunkach uznania administracyjnego, jednakże ograniczone jest nie tylko przepisami wewnętrznymi obowiązującymi na danej uczelni, ale również – brzmieniem ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz konstytucyjną zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), w tym, również zasadą równego dostępu do wykształcenia oraz indywidualnej pomocy finansowej dla studentów (art. 70 ust. 4 Konstytucji RP).

W ocenie Sądu, Odwoławcza Komisja Stypendialna przy wydawaniu zaskarżonej decyzji oparła się wyłącznie o postanowienia regulaminu obowiązującego na Politechnice Wrocławskiej, nie dokonując głębszej analizy tego, czy stosowane przez nią przepisy prawa zakładowego nie naruszają, w przypadku skarżącego, wspomnianych wyżej, konstytucyjnych zasad.

Tymczasem, z argumentacji strony skarżącej, nie podważonej przez organ, wynika, że Politechnika Wrocławska jako jedyna publiczna uczelnia akademicka nadzorowana przez ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego i nauki stosuje skalę ocen, w wyniku której można uzyskać średnią ocen wykraczającą poza zakres od 2,0 do 5,0. Wskazując na powyższe skarżący postulował zastosowanie odpowiedniego przeliczenia wartości wyrażonych w różnych skalach na jedną skalę.

Stosowana przez Politechnikę Wrocławską skala oceniania studentów na poziomie od 2 do 5,5 (co nie pozostaje wpływu na średnią ocen studenta), a następnie sposób wyliczenia punktów stypendialnych na potrzeby sporządzania list rankingowych (bez możliwości przeliczenia średniej uzyskanej w ramach innej skali ocen niż stosowana przez tę Uczelnię) skutkuje w przypadku strony tym, że uzyskana przez niego maksymalna średnia ocen na Politechnice Śląskiej nie odzwierciedla adekwatnej pozycji na liście rankingowej studentów ubiegających się o stypendium rektora na Politechnice Wrocławskiej (na której to uczelni skarżący rozpoczął studia II stopnia). Taki stan rzeczy bezpośrednio wiąże się z tym, że Politechnika Wrocławska stosuje skalę ocen od 2 do 5,5, zaś na Politechnice Śląskiej stosowana jest skala ocen od 2 do 5.

Wspomniana wcześniej zasada równości wobec prawa z art. 32 st. 1 Konstytucji RP oznacza, że wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą (relewantną), powinny być traktowane równo, według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących. Równość wobec prawa to także zasadność wybrania tego, a nie innego kryterium różnicowania podmiotów prawa. Tylko w ten sposób bowiem (według uzasadnionego kryterium) różniące się podmioty mogą być traktowane odmiennie, bez naruszenia zasady równości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2016, sygn. akt I OSK 2408/15).

W sprawie, zgodzić się należy ze skarżącym, że zastosowane wobec niego kryterium w oparciu o które utworzone zostały listy rankingowe stawiało go w sytuacji mniej korzystnej względem studentów, którzy od samego początku studiowali na Politechnice Wrocławskiej. Jednocześnie, nie ulega kwestii że skarżący nie mógł, z uwagi na obowiązujący na Politechnice Śląskiej system skali ocen, osiągnąć średniej, która dawałaby mu możliwość ubiegania się o stypendium rektora na Politechnice Wrocławskiej na równych szansach ze studentami Politechniki Wrocławskiej, czego niewątpliwie dowodzi wynik jaki skarżący zajął na liście rankingowej (przy dodatkowym zastrzeżeniu, że oprócz punktów za średnią ocen miał także punkt dodatkowe za osiągnięcia artystyczne).

Należy zakładać, że skoro istnieje możliwość zmiany uczelni przy uwzględnieniu dotychczasowej średniej ocen uzyskanej przez studenta, to niewątpliwie uczelnia stosująca odmienną od powszechnej skalę ocen, powinna takie sytuacje przewidzieć i zaproponować odpowiednie przeliczenie średniej na potrzeby ubiegania się przez studenta (studiującego wcześniej na innej uczelni) świadczeń przewidzianych w ustawie. Brak stosownych zapisów w przepisach wewnętrznych Uczelni nie zwalnia organy od poszanowania z art. 32 ust.1 Konstytucji RP, a także, zasady z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP. W myśl tego ostatniego przepisu, władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 listopada 2023 r. K 40/12 listopada 2013 r. wskazał, że zasadnicza (motywacyjna) funkcja stypendium naukowego nie dyskwalifikuje tego rodzaju pomocy jako instrumentu mającego na celu zapewnienie powszechności dostępu do wykształcenia. Zagwarantowanie dostępu do nauki polega bowiem nie tylko na zapewnieniu możliwości studiowania w szkole wyższej, ale również na możliwości realizowania zamierzeń naukowych, artystycznych czy sportowych studenta w ramach danego kierunku studiów. Zapewnienie dostępu do kształcenia na odpowiednim (wyższym) poziomie wymaga dodatkowych środków. Ustawodawca może te środki zapewniać w różny sposób, np. przez przydzielanie stypendiów naukowych. Pośrednio, wskazane ratio legis stypendiów naukowych, wiąże się z zapewnieniem równego dostępu do wykształcenia. Zapewnienie powszechnego i równego dostępu do wykształcenia oznacza nie tylko stworzenie możliwości studiowania w szkole wyższej. Oznacza ono również zapewnienie możliwości zdobywania wiedzy na odpowiednim poziomie.

Podzielając zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 32 Konstytucji RP Sąd uznał, że sprawa dotycząca spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania stypendium rektora wymaga ponownej, pogłębionej analizy sytuacji skarżącego na tle innych studentów, którym takie świadczenia przyznano. Niezbędna analiza w tym zakresie nie może ograniczać się do wykładni przepisów regulaminu Uczelni, lecz powinna uwzględniać, omówione wcześniej, nadrzędne wartości konstytucyjne.

Na marginesie należy dodać, że stwierdzone dotąd uchybienie nie było jedynym jakie dostrzegł Sąd w sprawie, albowiem jak wynika z akt nadesłanych przez organ, skarżący już w toku postępowania przed organem pierwszej instancji zwracał uwagę na odmienność swojej sytuacji w porównaniu z innymi studentami Politechniki Wrocławskiej, jednak decyzja organu pierwszej instancji w ogóle nie odnosi się do tych kwestii. Została ona podniesiona dopiero w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji, co narusza zasady z art. 8 § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a.

Jako nie mający wpływu na wynik sprawy uznać należało zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. na skutek niepełnego pouczenia strony. Brak w rozdzielniku do decyzji pouczenia o wysokości wpisu stałego od skargi nie stanowi w okolicznościach sprawy takiego uchybienia, które uzasadniałoby tylko z tego powodu wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Podobnie należało ocenić zarzut braku pouczenia przez organ o możliwości ubiegania się o prawo pomocy. Uzupełniająco należy w tym miejscu dodać, że stosowne pouczenie w tym zakresie zawierał pkt 4 pisma Sądu z dnia 20 maja 2024 r., wysłanego do skarżącego wraz z odpisem odpowiedzi na skargę.

Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt a) i c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej z dnia 4 grudnia 2023 r.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organy, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., zobowiązane są uwzględnić stanowisko Sądu przedstawione w wyroku.

Sąd nie orzekł o kosztach postępowania wobec braku zgłoszenia stosowanego wniosku przez skarżącego. Stosowne pouczenie w tym zakresie skarżący otrzymał wraz pismem Sądu z dnia 20 maja 2024 r. (por. punkt 5 pouczenia).