Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 595/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Jakub Makuch Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 19 lutego 2024 r. nr SKO-NP.-4114-464/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 19 lutego 2024 r. nr SKO-NP.-4115-464/23 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm. ) w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429) oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 570, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania W. W. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Ł. z 09 listopada 2023 r., znak OPS.5211.977.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. P.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 13 września 2023r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. P. legitymującą się orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Sączu z dnia 29.03.2023r. oraz Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Nowym Sączu z dnia 19.05.2023r. W oparciu o ww. orzeczenia J. P. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności i jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Po rozpoznaniu wniosku, Wójt Gminy Ł., decyzją z dnia 9.11.2023r., znak: OPS.5211.977.2023, orzekł o odmowie przyznania W. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na J. P. W ocenie organu I instancji faktyczny zakres opieki jakiej wymaga J. P. nie uniemożliwia skarżącej podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Wśród osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do J. P. po stronie żadnej z nich nie ma przeszkody, która świadczyłaby o niemożliwości wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, mający charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. W ocenie organu przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który z mocy prawa w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach J. P.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

a. mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów prawa materialnego, tj. przepisu z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, polegającą na stwierdzeniu, że w przedmiotowej sprawie zakres opieki jakiej wymaga matka wnioskodawcy nie jest tego rodzaju, że uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym, podczas gdy odwołująca się sprawuje opiekę nad matką całodniowo, a często całodobowo;

b. mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia obrazę przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że czynności opiekuńcze wykonywane przez wnioskodawcę mogą być wykonywane przez inne osoby wspólnie z wnioskodawcą;

c. mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów postępowania, tj. przepisów z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, polegającą na wydaniu zaskarżanej decyzji w oparciu o wybiórcze, a nie kompleksowe ustalenia w zakresie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, a w rezultacie niedążeniu do ustalenia przez organ I instancji prawdy obiektywnej;

d. mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów postępowania, tj. przepisów z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia pełnomocnika wnioskodawcy i strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie zgodnie z wnioskiem pełnomocnika, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W ocenie organu odwoławczego wykazany przez odwołującą zakres opieki, który wynika z treści wywiadu środowiskowego jak i ten wynikający z szczegółowo rozpisanego harmonogramu czynności wykonywanych w ciągu dnia nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał odwołującą do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium zgodziło się z oceną dokonaną przez organ I instancji, że wskazany przez skarżącą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał skarżąca do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, biorąc pod uwagę również to, że są jeszcze 3 osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną J. P. (rodzeństwo skarżącej) oraz istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych.

Dalej Kolegium stwierdziło, że czynności takie jak: pomoc w ubieraniu, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej (mycie, kąpanie, czesanie, obcinanie paznokci i włosów) przygotowanie posiłków, podanie leków, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, mierzenie ciśnienia, załatwianie spraw urzędowych, realizacja recept, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Większość tych czynności odwołująca wykonuje nie tylko specjalnie dla matki, ale także dla siebie, co wynika choćby z racji prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.

Kolegium nie zakwestionowało faktu, iż skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która niewątpliwie ze względu na wiek i stan zdrowia (choroba Alzheimera) wymaga sprawowania opieki i stałego nadzoru. Niemniej jednak w niniejszej sprawie istotne jest również to, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do zapewnienia niepełnosprawnej matce opieki i pomocy, bowiem są jeszcze trzy osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką skarżącej. Wykazany zakres oraz rozmiar i częstotliwość wykonywanej opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawną matką, która nie jest osobą obłożnie chorą leżącą, przemieszcza się po mieszkaniu przy asekuracji drugiej osoby, i wymaga sprawowania nad nią ciągłego nadzoru pozwala na zorganizowanie przy współuczestnictwie osób zobowiązanych do alimentacji czy wsparciu ze strony usług opiekuńczych opieki, aby odwołująca nie musiała rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ze złożonych jednobrzmiących oświadczeń rodzeństwa odwołującej, a to: A. P., zam. K. [...], H. P., zam. Ł. [...], T., M. K. zam. N., ul. [...] wynika, iż nie są w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną matką gdyż są emerytami i ich stan zdrowia nie pozwala im na sprawowanie tej opieki oraz dzieli ich duża odległość od domu rodzinnego. Nie są też w stanie finansowo wynająć opiekunki, która sprawowałaby opiekę nad niepełnosprawna matką.

Tym niemniej Kolegium zaznaczyło, iż do akt sprawy nie zostały przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż rodzeństwo odwołującej nie jest w stanie wspomóc siostrę w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni. Należy wskazać, iż również obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.

Podsumowując powyższe wywody oraz odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu strony wskazać należy, iż Kolegium nie zakwestionowało faktu, że odwołująca sprawuje opiekę nad matką, ale jest do tego zobowiązana nie tylko moralnie ale także prawnie z racji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem matki. Niemniej jednak fakt posiadania przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez odwołującą tej opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Stan faktyczny ustalony przez organ w niniejszej sprawie daje podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia prawnego.

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowany przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7 k.p.a., 8§1 k.p.a., 77 k p.a., 78§1 k.p.a., 80 k.p.a, 107 §3 k.p.a., 108 k.p.a poprzez, brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji;

2. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy;

3. art. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje bowiem są jeszcze 3 osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną J. P., tj. rodzeństwo skarżącej;

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 19 lutego 2024 r. oraz uchylenie decyzji jej poprzedzającej wydanej przez organ I instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych;

W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 19 lutego 2024 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Ł. z 09 listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. P., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia przez organ II instancji było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez skarżącą opieki niepełnosprawnej matce a koniecznością rezygnacji przez nią z zatrudnienia. Organ II instancji wywiódł ten wniosek z dwóch niezależnych przesłanek. Po pierwsze stwierdził, że z uwagi na zakres czynności opiekuńczych brak jest konieczności rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a po drugie, wskazał, że na skarżącej spoczywa jedynie częściowy obowiązek alimentacyjny względem swojej matki z uwagi na posiadane rodzeństwo, które jest w tym samym stopniu zobligowane do sprawowania opieki, a po trzecie z uwagi na zakres czynności opiekuńczych.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką (wdowa), która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (z dnia 29 marca 2023r.), wydanym na stałe. Jako symbol niepełnosprawności wskazano: 11-I oraz 05-R. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich, kart szpitalnych, czy oceny stanu zdrowia męża skarżącej według skali Barthela.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż matka skarżącej cierpi na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, nie porusza się samodzielnie, cierpi również na chorobę Alzheimera, dlatego wymaga stałego nadzoru i opieki ze strony córki. Matka skarżącej - jak ustalono - ma czworo dzieci. Troje z nich jest w podeszłym wieku i nie są w stanie sprawować opieki nad matką. Skarżąca wykonuje czynności z zakresu higieny osobistej – m.in. odprowadza do toalety lub sadza na toaletę przenośną, dokonuje pomiaru ciśnienia, poziomu cukru we krwi, przygotowuje posiłki, karmi w zależności od potrzeby, podaje leki, wykonuje ćwiczenia podtrzymujące pamięci. Dalej skarżąca wykonuje czynności z zakresu gospodarstwa domowego: pranie, prasowanie odzieży i pościeli mamy, sprzątanie pokoju, odkurzanie, mycie podłóg. Skarżąca wskazała, że musi również czuwać w nocy nad matką, ponieważ ta zrywa się, wstaje i upada na podłogę. Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą, ani pampersowaną.

Zdaniem Sądu organ trafnie uznały, że sama konieczność wykonywanie wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonuje opiekując się matką nie musi rezygnować z zatrudnienia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącego w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 27.10.2023 r., I OSK 1957/21, LEX nr 3636233) wskazuje się, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził jednak charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowana opieka powinna zaś być odpowiednia do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2021.573 z późn. zm.)., dalej jako "u.r.z.s.". Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021.857).

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, pomimo że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym, to jednak nadal nie mamy w tym przypadku do czynienia z automatycznym skutkiem w postaci konieczności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ciągle ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 7.12.2023 r., I OSK 2035/22, LEX nr 3645555) opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 20223 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia. Chociaż matka skarżącej wymaga pomocy, to jednak, ta nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu, zwłaszcza że nie jest ona osobą leżącą, ani pampersowaną. W wywiadzie środowiskowym zakres wskazanych czynności jest niewielki i z całą pewnością nie zostały wskazane takie, które wymagają ciągłego zaangażowania. Tak więc zdaniem Sądu nie ma przeszkód w łączeniu przez skarżącą opieki nad matką z aktywnością zawodową. Wszystkie wymienione czynności opiekuńcze można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym. Z akt nie wynika, aby skarżąca musiała często chodzić ze swoją matką na wizyty lekarskie - brak jest bowiem jakichkolwiek kart medycznych, zaświadczeń. Nie ma jakichkolwiek dowodów, które świadczyłyby, że matka skarżącego nie jest w znacznym stopniu samowystarczalna i nie potrafi zająć się sobą. Skarżąca podnosi, że matka ma zaniki pamięci i z tego powodu musi jej dozować leki, a z wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącej wynika, że cierpi na chorobę Alzhaimera. Tym niemniej Sąd zauważył, że brak jest dowodów potwierdzających tę okoliczność w postaci dokumentacji medycznej, a orzeczenie o niepełnosprawności z 29 marca 2023r. wskazuje na symbole 11-I i 05-R a nie na 02-P. Tak więc nie ma ono związku z jakąkolwiek chorobą psychiczną. Podkreślenia wymaga również fakt, że skarżąca w postępowaniu administracyjnym była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Świadczenie pielęgnacyjne samo w sobie nie ma natomiast zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.

Odnosząc się do negatywnej przesłanki zastosowanej przez organ – to jest fakt istnienia jeszcze trzech osób obciążonych w tym samy stopniu co skarżąca obowiązkiem alimentacyjnym, to zdaniem Sądu ocena dokonana przez Kolegium nie zasługuje na akceptację.

W ostatnich wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 30 stycznia 2024r., I OSK 781/22, wyrok NSA z 28 grudnia 2023r., I OSK 2083/22) wyraźnie wypowiedziano się w kwestii możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji istnienia kilku osób równolegle obciążonych częściowym obowiązkiem alimentacyjnym. Podkreślono, że zarówno osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne, jak i jej rodzeństwo należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie, a jednocześnie uprawnionych do złożenia takiego wniosku. Z kolei art. 17 ust. 1 u.ś.r nie zawiera wskazania, która z takich osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ani też jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. Powyższe wskazuje, że brak jest podstaw uzasadniania odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego normami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, określającymi obowiązek alimentacyjny, obciążający krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo osoby podlegającej opiece. Decyzję, która z nich złoży wniosek o przyznanie świadczenia, pozostawić trzeba tym właśnie osobom. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy lub nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa jedynie z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, a nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy przy tym podkreślić, że Sąd nie dostrzegł w niniejszej sprawie naruszenia przez organy przepisów procedury administracyjnego, które to mogło by mieć istotny wpływ na wynika sprawy. W skardze skarżąca kwestionuje sposób przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ, z uwagi na wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych. Należy zauważyć, że postępowanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest postępowaniem wszczynanym na wniosek strony. Zasada oficjalności postępowania administracyjnego nie zwalnia strony z obowiązku lojalnej współpracy z organami administracji publicznej, co przejawia się między innymi w aktywnym uczestniczeniu w postępowaniu i przedkładaniu w nim z własnej inicjatywy, jak i na żądanie organu dokumentów mających znaczenie prawne. Zwłaszcza ma to znaczenie w przypadku postępowań wszczynanych na wniosek. Co więcej, skarżąca zarówno w postępowaniu sądowym, jak i administracyjnym był reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, który powinien był występować z odpowiednią inicjatywą dowodową stąd nie sposób przyjąć aby prawa skarżącej w toku trwania procedury administracyjnej zostały naruszone.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.