Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1309/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-21 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Powołane przepisy: article: art. 243 par. 1,  art. 245,  art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7,  art. 234 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2007 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia 1) przyznać Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o jego sporządzenie, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie


UZASADNIENIE

1. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł Skarżąca B. M. zwróciła się o zwolnienie z obowiązku jej zapłaty. Wskazała, iż jedynym źródłem dochodu, przy licznych schorzeniach – jest emerytura, z której prowadzona jest egzekucja, wskutek czego Skarżąca otrzymuje 376,33 zł miesięcznie. W konsekwencji przestała wykupywać nawet te leki, których nieprzyjmowanie stanowi zagrożenie dla życia.

2. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała formularz, w którym zaznaczyła, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku ponowiła zasadniczo przedstawioną wcześniej argumentację. Dodała, iż z uwagi na dokuczający jej ból (na środki przeciwbólowe jej nie stać) pozostaje sama – bez członków rodziny. Nie posiada żadnego majątku. Do formularza Skarżąca dołączyła kopię PIT-40A za 2007 r. oraz kopię odcinka przekazu pocztowego za luty 2008 r.

Uwzględniając powyższe zważono, co następuje:

1. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.

2. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

3. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.).

4. Jedynym kosztem sądowym, do którego poniesienia w chwili obecnej Skarżąca jest zobowiązana jest opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie 100 zł, stąd też tę właśnie kwotę zestawić należy z wysokością środków, którymi Skarżąca dysponuje.

5. Sytuacja materialna Skarżącej była już wcześniej przedmiotem analizy i to zarówno referendarza sądowego, jak i sądu pierwszej instancji, w efekcie której przyznano jej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w kwocie 208 zł.

6. Ponowna analiza prowadzi do wniosku, że kondycja finansowa Skarżącej – w porównaniu ze stanem istniejącym w dacie złożenia pierwszego wniosku (wrzesień 2007 r.) – pogorszyła się z uwagi na zajęcie emerytury, wskutek czego jej dochód zmniejszył się z 524 zł (listopad 2007 r.) na 376 zł (od grudnia 2007 r.). Jest to zarazem jedyne źródło utrzymania Skarżącej. O tym, że kwota ta jest niewystarczająca na zaspokojenie podstawowych nawet potrzeb Skarżącej świadczy fakt, iż - jak wskazała - nie stać jej na wykupienie lekarstw (także przeciwbólowych).

W tej sytuacji przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem jest zasadne.

7. Podejmując to rozstrzygnięcie referendarz sądowy miał na względzie to, iż odpis orzeczenia z uzasadnieniem (zresztą już sporządzonym), doręcza się bez względu na to, czy strona uiściła opłatę kancelaryjną, czy też nie, o czym stanowi art. 234 § 2 p.p.s.a. Przepis ten wprowadza odstępstwo od zasady niepodejmowania przez Sąd żadnej czynności na skutek pisma, które nie zostało opłacone (art. 220 § 1 p.p.s.a.). Takie rozwiązanie jest wyrazem ochrony prawa do sądu (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 Konstytucji RP) przejawiającym się w możliwości uruchomienia postępowania kasacyjnego, gdyż brak uzasadnienia wyroku pozbawia stronę możliwości wniesienia skargi kasacyjnej (art. 177 § 1 p.p.s.a., por. postanowienie NSA z dnia 7 lipca 2004 r., GZ 25/04).

8. Referendarz sądowy miał także na uwadze to, że uzasadnianie orzeczeń sądowych jest decydującym komponentem prawa do rzetelnego sądu jako konstytucyjnie chronionego prawa jednostki. Jak bowiem podkreślił Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2005 r. (SK 48/04) uzasadnianie orzeczeń pełni różne funkcje: sprzyjania samokontroli organu orzekającego, wyjaśniająco-interpretacyjną (w tym dokumentacyjną i ułatwiającą realizację orzeczenia), kontrolną zewnętrzną, umożliwiającą akceptację orzeczenia w skali indywidualnej i jego legitymizację społeczną (funkcja wychowawcza, głos w dyskursie społecznym).

9. Skoro zatem możliwość zapoznania się przez stronę z pisemnym uzasadnieniem wyroku (a w efekcie przekonania się o jego trafności) jest elementem prawa do Sądu, to wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia należy rozpoznawać z uwzględnieniem gwarancji dostępu do Sądu.

W niniejszej sprawie oznacza to tyle, że jeśli, przy wykazanej sytuacji materialnej, Skarżącą zwolniono od wpisu sądowego, czym umożliwiono merytoryczne rozpoznanie jej sprawy, to konsekwencją tego jest umożliwienie Skarżącej zapoznania się z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia, bez konieczności uiszczania dodatkowych opłat, a tym samym narażania jej na negatywne konsekwencje w postaci ściągnięcia nieuiszczonej opłaty kancelaryjnej w trybie egzekucyjnym.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.