Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1256/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2025-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 64, art. 61 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 1 § 3, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 2024 r. nr SKO.4110/53/2024 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 22 maja 2024 r. nr GOPS.5026.DPS.879.2023.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1256/24

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K.L. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (zwane dalej: "Kolegium", "SKO") z 8 lipca 2024 r. nr SKO.4110/53/2024 w przedmiocie ustalenia miesięcznego kosztu utrzymania J.L. w Domu Pomocy Społecznej (DPS) w B. oraz ustalenia odpłatności za pobyt wyżej wymienionego w DPS.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – zwana dalej "k.p.a.").

Jak wynika z akt sprawy J.L. na mocy decyzji Starosty [...] z 15 lipca 2019 r. nr PCPR.541-13/19 został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej im. [...] w B.. Miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w tym domu wynosił: od 1 lutego 2022 r. – 4595 zł, od 1 lutego 2023 r. – 4995 zł, od lutego 2024 r. – 6200 zł.

Po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania Wójt Gminy [...] decyzją z 22 marca 2024 r. nr GOPS.5026.DPS.879/2023 ustalił miesięczny koszt utrzymania J.L. w Domu Pomocy Społecznej im. [...] w B.:

1) od 1 października 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. w wysokości 4595 zł miesięcznie;

2) od 1 lutego 2023 r. do 31 stycznia 2024 r. w wysokości 4995 zł miesięcznie;

3) od 1 lutego 2024 r. w wysokości 6200 zł miesięcznie.

Jednocześnie organ:

w pkt 1. Ustalił odpłatność mieszkańca J.L. za pobyt w DPS w wysokości:

- 1937,97 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2022 r. do 31 marca 2023 r.

- 2206,69 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2023 r.;

w pkt 2. Ustalił odpłatność J.L.2 (żonie J.L.) w wysokości 6,03 zł miesięcznie od listopada 2023 r. wnoszonej na podstawie umowy z [...] listopada 2023 r. (nr [...]);

w pkt 3. Ustalił odpłatność R.L. (córce J.L.) w wysokości 251,56 zł miesięcznie od sierpnia 2023 r. wnoszonej na podstawie umowy z [...] sierpnia 2023 r. (nr [...]);

w pkt 4. Ustalił odpłatność K.L. (synowi J.L.) w wysokości:

- 411,12 zł miesięcznie od 1 października 2022 r. do 31 marca 2023 r.,

- 697,08 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2023 r. do 31 stycznia 2024 r.,

- 998,33 zł miesięcznie od 1 lutego 2024 r.

w pkt 5. Ustalił odpłatność K.T. (córce J.L.) w wysokości:

- 618,06 zł miesięcznie od 1 października 2022 r. do 31 marca 2023 r. wnoszonej na podstawie umowy z [...] lutego 2021 r. ([...]),

- 550,88 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2023 r. wnoszonej na podstawie aneksu do ww. umowy.

Organ podał, że opłatę należy wnosić na wskazany rachunek bankowy, przy czym opłatę za miniony okres należy uregulować w terminie 14 dni od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna.

Organ wyjaśnił, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłatności za pobyt w DPS są mieszkaniec domu pomocy społecznej – J.L. a w związku z brakiem wystarczającego dochodu do pokrycia pełnego kosztu utrzymania w DPS również jego małżonka oraz troje dzieci. W uzasadnieniu organ przedstawił szczegółowe wyliczenia opłat jakie zobowiązane osoby mają ponosić.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł K.L. domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił, że została wydana z naruszeniem art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm. – dalej: "u.p.s.") poprzez nierozpoznanie wniosku o zwolnienie go z opłat, w sytuacji gdy wykazał, że nie stać go na ponoszenie kosztów pobytu ojca w DPS a obecnie obowiązujące przepisy pozwalają na łączne rozpatrzenie tego wniosku wraz z ustaleniem odpłatności za pobyt w DPS. Ponadto zarzucił naruszenie art. 61 ust. 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez niewłaściwe przyjęcie, że kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS pomimo, że przy ustalaniu wysokości opłaty należy brać pod uwagę okoliczności, o których mowa w art. 103 u.p.s., tj. możliwości zobowiązanego do ponoszenia opłaty oraz istnienie innych krewnych zobowiązanych do odpłatności nawet gdy są z niej zwolnieni. Zarzucił nadto naruszenie art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i dokonanie jego błędnego ustalenia, w szczególności poprzez nieuwzględnienie jego sytuacji rodzinnej, osobistej i zdrowotnej i brak ustalenia wydatków jego i jego rodziny.

SKO w Rzeszowie wskazaną na wstępie decyzją z 8 lipca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na wstępie Kolegium wyjaśniło, że sporna sprawa była już uprzednio przedmiotem badania przez SKO - decyzją z 5 grudnia 2023 r. nr SKO.4110/26/2023 uchylono decyzję organu I instancji i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia. W decyzji tej Kolegium zaleciło ustalenie miesięcznych kosztów utrzymania J.L. w DPS w B., przeprowadzenie postępowania w sprawie ustalenia odpłatności równocześnie wobec wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty mieszkańca DPS.

W ocenie Kolegium organ I instancji w ponownie przeprowadzonym postępowaniu wykonał wytyczne. W zaskarżonej decyzji, zgodnie z zaleceniami, zawarł orzeczenie o wysokości miesięcznego kosztu utrzymania J.L. w DPS w B. oraz ustalił wysokość miesięcznej odpłatności dla wszystkich zobowiązanych tj. J.L., J.L.2, R.L., K.L. i K.T.

SKO zaznaczyło przy tym, że sprawa z wniosku K.L. o zwolnienie z odpłatności za pobyt w DPS J.L. stanowi przedmiot odrębnego postępowania prowadzonego przez Wójta Gminy [...], dlatego w spornej decyzji brak jest odrębnego odniesienia się do przesłanek i okoliczności uzasadniających ewentualne zwolnienie w części lub w całości z opłat. Wynika to z faktu długiego procedowania i wydania uprzedniego orzeczenia Kolegium.

SKO podzieliło w całości ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji. Wyjaśniło, że wyliczenie zarówno miesięcznego kosztu utrzymania J.L. w DPS, jak i ustalenie miesięcznej odpłatności dla mieszkańca i ustalonych zobowiązanych członków rodziny (zobowiązanych do alimentacji) dokonane zostało w prawidłowy sposób, na podstawie obowiązujących przepisów prawa oraz zgromadzonych dowodów w postaci dokumentów zawartych w aktach sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera wyliczenia kosztów odpłatności dla każdego zobowiązanego.

K.L. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję zawnioskował o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji.

Decyzji zarzucił naruszenie art. 64 u.p.s. poprzez nierozpoznanie wniosku o zwolnienie z odpłatności co miało wpływ na treść decyzji oraz jego niezastosowanie w sytuacji, gdy strona wykazała w toku postępowania, że nie stać jej na poniesienie kosztów pobytu ojca w domu pomocy społecznej, a obecnie obowiązujące przepisy pozwalają na jego zastosowanie również w postępowaniu w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS. Zarzucił nadto naruszenie art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez niewłaściwe przyjęcie, że skarżący kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej pomimo, że przy ustalaniu wysokości odpłatności ponoszonej przez zobowiązanego do opłaty należy brać pod uwagę okoliczności, o których mowa w art. 103, tj. przede wszystkim możliwości zobowiązanego do opłaty oraz istnienie innych krewnych zobowiązanych do odpłatności, nawet jeżeli są oni z niej zwolnieni z mocy prawa lub na podstawie art. 64 ustawy.

Skarżący wskazał także na naruszenie art. 7, art. 8, art. 78 § 1 oraz 80 k.p.a. i przyjęcie, że organ podjął w sprawie wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego, rozważył wszechstronnie cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym załatwił sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz prowadził postępowanie w sposób, który pogłębił zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości kultury prawnej obywateli, podczas gdy prawidłowa ocena postępowania i działań podjętych przez organ powinna prowadzić do przeciwnych wniosków. Zarzucił naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 w zw. z art. 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy organ I instancji zaniechał podjęcia działań mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a także nie wziął pod uwagę słusznego interesu strony.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Kolegium dotyczy ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. W art. 61 ust. 1 u.p.s. wskazano osoby zobowiązane do wnoszenia opłat. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Wysokość obciążeń osób zobowiązanych określa art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., stanowiąc, że opłatę z pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s.), zaś w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) u.p.s.).

Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.).

Prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty polega na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną.

Podstawową kwestią przy ustaleniu opłaty jest zatem w pierwszej kolejności ustalenie sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej, a następnie wyliczenie jej dochodu bądź sumy dochodów wszystkich członków rodziny, którą zgodnie z art. 6 pkt 14 u.p.s. stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Ustaleń tych należy dokonać zgodnie z przepisami k.p.a. regulującymi postępowanie dowodowe. Kluczową normą jest w tym zakresie art. 7 k.p.a. i wyrażona w nim zasada prawdy obiektywnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej są zobowiązane do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Stosownie natomiast do art. 77 § 1 k.p.a. organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oceniając na podstawie jego całokształtu czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie w toczącym się postępowaniu administracyjnym standardy te nie zostały dotrzymane.

Wskazać trzeba, że decyzja organu I instancji z 22 marca 2024 r. dotycząca ustalenia odpłatności za pobyt J.L. w DPS została wydana w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, bowiem decyzją SKO w Rzeszowie z 5 grudnia 2023 r. (SKO.4110/26/2023) uchylono decyzję Wójta z 19 stycznia 2023 r. w sprawie ustalenia odpłatności skarżącemu za pobyt ojca w DPS a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. W decyzji tej Kolegium wskazało, że organ I instancji powinien przeprowadzić postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności równocześnie wobec wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty mieszkańca DPS.

Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżący w toku prowadzonego postępowania przed organem I instancji składał wnioski o zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na sytuację rodzinną, materialną. We wniosku z 3 listopada 2022 r. wyjaśnił, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwójką dzieci oraz niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym teściową (w ramach zawartej umowy dożywocia wraz z żoną zobowiązali się do sprawowania opieki nad teściową). Sytuacja materialna i sytuacja teściowej nie pozwala mu na ponoszenie kosztów odpłatności za pobyt ojca w DPS.

Powyższa argumentacja została ponowiona przez skarżącego we wniosku z 30 sierpnia 2023 r., w którym zwrócił się o całkowite zwolnienie z odpłatności.

Rozpoznając pierwszy z wniosków Wójt Gminy [...] decyzją z 19 stycznia 2023 r. (GOPS.5026.DPS.879a.2023) odmówił zwolnienia K.L. z wnoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Decyzja ta została uchylona na mocy decyzji SKO w Rzeszowie z 12 grudnia 2023 r. (SKO.4110/27/2023) a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium wskazało, że wobec braku decyzji ustalającej odpłatność za pobyt J.L. w DPS (wskutek uchylenia jej decyzją SKO w Rzeszowie z 5 grudnia 2023 r.), decyzja dotycząca zwolnienia z odpłatności ulec musi także uchyleniu. Organ nie może orzec w przedmiocie zwolnienia strony od ponoszenia opłaty, która nie została ustalona przez właściwy organ.

Natomiast rozpoznając drugi z wniosków skarżącego o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca Wójt postanowieniem z 6 września 2023 r. (GOPS.1.5026.DPS.879.2023) zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte tym wnioskiem do czasu ustalenia odpłatności K.L. za pobyt ojca w DPS.

Sąd zauważa także, że zarówno w odwołaniu, jak i we wniesionej skardze skarżący ponosi, że w toku postępowania kierował do Wójta wnioski o zwolnienie z odpłatności – pismo z 4 marca 2021 r., z 5 stycznia 2023 r. - których organ nie rozstrzygnął. Skarżący, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podkreślał także, że w obecnym stanie prawnym, w sytuacji gdy wniosek o zwolnienie z opłaty zostaje złożony w toku postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty, wówczas organ jest zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustalającej odpłatność. Brak jest podstaw by wniosek o zwolnienie z opłat został rozstrzygnięty w odrębnym postępowaniu.

Sąd stwierdza, że Kolegium w zaskarżonej decyzji bardzo ogólnie odniosło się do tych argumentów, wskazując jedynie, że sprawa z wniosku skarżącego o zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w DPS stanowi przedmiot odrębnego postępowania przed organem I instancji.

W tym zakresie zwrócić trzeba uwagę na istotne zmiany legislacyjne, jakie zostały dokonane w art. 64 u.p.s. – przepisie umożliwiającym zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS - ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1690), która weszła w życie 4 października 2019 r.

Wspomniana nowelizacja jest istotna w kontekście motywów zaskarżonej decyzji i wskazuje na wadliwość stanowiska, że wniosek skarżącego o zwolnienie z odpłatności organ może rozpoznać dopiero po ostatecznym zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej.

Przed dniem jej wejścia w życie art. 64 u.p.s. brzmiał: "Osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko."

Obecnie przepis ten brzmi: "Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo – wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu";

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu, obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty".

Ustawa nowelizująca poszerzyła zatem nie tylko krąg podmiotów uprawnionych do występowania z wnioskiem o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, ale także poszerzyła możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osoby zobowiązane do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze nie wnoszące tych opłat (potwierdza to również uzasadnienie projektu ustawy). Z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie doszło zatem do naruszenia art. 64 u.p.s. i słuszne są w tym zakresie zarzuty skargi.

Bezsporne jest, że w aktualnym stanie prawnym skarżący w toku trwającego postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt jego ojca w DPS był uprawniony do ubiegania się o zwolnienie z niej. Złożenie wniosku w tym zakresie obligowało organy do jego rozpatrzenia. Nie ma bowiem po dniu 4 października 2019 r. podstaw do uznania, że wniosek o zwolnienie z odpłatności powinien być rozpatrzony dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość tej odpłatności (por. art. 64 u.p.s.). Podobne stanowisko wyraził NSA w wyrokach z 11 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 318/22 i 19 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1865/21. Dodatkowo, przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej daną osobę, organy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego/małżonka w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej (por. wyroki NSA z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1620/22 i z dnia 6 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 1152/22, CBOSA).

W tym stanie sprawy organ pierwszej instancji powinien rozstrzygnąć kwestię zwolnienia z opłaty w jednej decyzji, czego nie uczynił. Organy administracji publicznej winny kierować się zasadą prawdy obiektywnej co oznacza, że z urzędu powinny podejmować wszelkie działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Dążąc do ustalenia prawdy obiektywnej ograny powinny zgromadzić - czy to z inicjatywy strony czy z urzędu - materiał dowodowy, który następnie w całokształcie powinny poddać pełnej ocenie z punktu widzenia przedmiotu (istoty) rozstrzyganej sprawy administracyjnej. Ocena taka, aby można było uniknąć zarzutu dowolności przyjętych ustaleń faktycznych, musi zostać przedstawiona w treści uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Te podstawowe zasady postępowania administracyjnego nie zostały w sprawie zachowane. Organ nie dokonał oceny wniosku skarżącego oraz nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Kolegium jako organ odwoławczy naruszyło także art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymując w mocy wadliwą decyzję organu pierwszej instancji.

W konsekwencji w sprawie dokonano wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2 oraz art. 64 u.p.s., jak również doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy wezmą te okoliczności pod uwagę z uwzględnieniem faktu, że skarżący w toku postępowania o ustalenie odpłatności ponosił okoliczność przemawiające, jego zdaniem, za zwolnieniem z opłat a zatem winny one zostać uwzględnione w toku tego postępowania, zgodnie z art. 64 u.p.s., nie zaś w odrębnym postępowaniu, jak wskazuje Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Z tego powodu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak sentencji wyroku.