Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1532/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2, art. 61 ust. 2f, art. 64
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 6 października 2022 r.nr SKO.4110.110.2032.2022 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr PS.5056.1.2022.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z 6 października 2022 r. nr SKO.4110.110.2032.2022, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Organ I instancji", "Wójt") z 19 sierpnia 2022 r. nr PS.5056.1.2022 ustalającą P. B. (dalej: "Skarżący") opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej.

W podstawie prawnej decyzji Organ powołał art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000; dalej: "k.p.a.") oraz art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b, ust. 2d ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.; dalej: "u.p.s.").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

Starosta [...] decyzją z 11 maja 2016 r. nr PR.541.26.2016.PP orzekł o umieszczeniu E. B. w Domu Pomocy Społecznej w [...], gdzie przebywa nieprzerwanie od [...] maja 2016 r.

Na podstawie zarządzenia Starosty [...] z [...] stycznia 2022 r. nr [...] w sprawie ustalenia w 2022 r. średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej w [...] ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Województwa Podkarpackiego z dnia [...].01.2022 r. poz. [...], wynosi on obecnie 4.239,66 zł miesięcznie. E. B. nie ponosi opłaty za swój pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] w pełnej wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca.

Decyzją z 9 sierpnia 2022 r. nr PS.5056.1.2022 Wójt w pkt 1 ustalił Skarżącemu opłatę za pobyt ojca E. B. w Domu Pomocy w [...] , w wysokości 714,30 zł miesięcznie, począwszy od 1 lipca 2022 r.; w pkt 2 zobowiązał Skarżącego do wnoszenia ustalonej w punkcie 1 decyzji opłaty na rachunek bankowy GOPS [...], z góry, w nieprzekraczalnym terminie do 20 dnia każdego miesiąca, z tymże opłatę za [pic] miesiąc lipiec 2022 r. oraz sierpień 2022 r. Skarżący jest zobowiązany uiścić wraz z [pic] opłatą za miesiąc wrzesień 2022 r. do dnia 20.09.2022 r.

W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że E. B. nie ponosi pełnej odpłatności za swój pobyt w domu pomocy społecznej, gdyż biorąc pod uwagę jego miesięczny dochód, to 70% z tej kwoty wynosi 1.382,47 zł, która może być przez niego obecnie uiszczana tytułem opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Wójt wyjaśnił, że rozpatrując przedmiotową sprawę ustalił krąg osób potencjalnie zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt E. B. w DPS, do którego należy: Skarżący, drugi syn ww., córka oraz jego wnuk. W ocenie Organu I instancji z uwagi na to, że pełna opłata za miesięczny pobyt w DPS w [...] wynosi obecnie 4.239,66 zł, a E. B. ponosi częściową odpłatność za pobyt w tej placówce w wysokości 1.382,47 zł, to pozostała do zapłaty kwota 2.857,19 zł powinna podlegać podziałowi na ww. osoby. Część przypadająca na Skarżącego, jako zstępnego E. B. wynosi 714,30 zł. W okresie od 1 lipca 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. Skarżący był zwolniony z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na trudną sytuację zdrowotną jego i jego rodziny. W związku z zakończeniem okresu zwolnienia z odpłatności, w dniu 11 lipca 2022 r. został przeprowadzony ze Skarżącym aktualizacyjny wywiad środowiskowy część II.

Ze zgromadzonych przez Wójta dowodów wynika, że Skarżący spełnia przesłanki do ponoszenia [pic]odpłatności za pobyt ojca w DPS. Dochód Skarżącego przekracza bowiem 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wobec powyższego wezwano Skarżącego do zawarcia umowy w przedmiocie dobrowolnego ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, jednak Skarżący nie wyraził zgody na zawarcie takiej umowy.

Podczas postępowania Organ I instancji ustalił, że Skarżący prowadzi wraz z żoną i dwójką dzieci czteroosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem dochodu rodziny jest dochód z wynagrodzenia za pracę Skarżącego w kwocie 9.835,08 zł oraz dochód z [...] z ZUS żony w kwocie 1.003,83 zł, zasiłek rodzinny wypłacany w [...] w kwocie: 2.101,35 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 552,52 zł. W związku z powyższym, dochód rodziny w miesiącu czerwcu 2022 r. wyniósł: 13.492,78 zł, na osobę w rodzinie - 3.373,20 zł. Od tego dochodu należy odjąć kwotę stanowiącą 300% kryterium dochodowego, tj. 1.800,00 zł na osobę. Wynik tego działania stanowi zaś kwota 1.573,20 zł. Jest to kwota przewyższająca część opłaty za pobyt ojca w DPS, jaka przypada na Skarżącego. Wobec powyższego Wójt, biorąc pod uwagę sytuację rodzinną, zdrowotną, w stosunku do poziomu dochodów i wysokości ponoszonych wydatków uznał, że sytuacja w jakiej znajduje się Skarżący nie sprzeciwia się obciążeniu go obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w kwocie 714,30 zł.

W trakcie postępowania Organ I instancji ustalił również, że Skarżący i jego żona są w młodym wieku, wychowują wspólnie dwoje małoletnich dzieci. Z twierdzeń Skarżącego zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika, że leczy się on na [...], jednak cały czas pracuje fizycznie poza granicami kraju. Natomiast żona (jak wskazuje Skarżący) jest osobą [...] do podjęcia pracy do dnia [...] stycznia 2023 r., pozostaje w trakcie leczenia w związku z [...].

Wójt wskazał, że Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących kosztów leczenia, które znacznie uszczuplałyby domowy budżet, a wręcz sam wskazał w wywiadzie środowiskowym że wydatki na leki dla rodziny plasują się na poziomie rzędu ok. 300,00 zł miesięcznie. Mimo, że Skarżący wskazał, że jego córka leczy się na [...] oraz [...] i podał, że powyższe wiąże się z licznymi wydatkami rodziny, to nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone z tego tytułu wydatki, a wręcz sam wskazał, że miesięczny koszt żywności dla córki wynosi 700,00 zł. W ocenie Organu I instancji nawet dodając do tego pozostałe podstawowe wydatki utrzymania przeciętnej rodziny, jak chociażby koszt żywności dla pozostałych członków rodziny, koszt zakupu odzieży, to rodzinie po zaspokojeniu jej podstawowych potrzeb, a także spłaty rat zaciągniętych kredytów pozostaje kwota, którą mogą przeznaczyć na opłatę za pobyt w DPS w podanej w decyzji wysokości.

Zdaniem Wójta sytuacja zdrowotna w rodzinie Skarżącego została na obecną chwilę ustabilizowana. Wprawdzie Skarżący uskarżał się na [...] już dwa lata temu (2020 r.) od tego czasu jednak nie podjął leczenia w tym zakresie i cały czas podejmuje pracę zarobkową. Z przedłożonych przez rodzinę faktur obrazujących wydatki związane z budową domu wynika, że rodzina posiada znaczne możliwości finansowe, wiele z wydatków udokumentowanych w formie faktur to koszty jednorazowe, niemające wpływu na comiesięczne dochody rodziny. Ponoszone wydatki związane chociażby z zakupem AGD świadczą natomiast o tym, że budowa znajduje się na ukończeniu.

Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie wskazując, że nie zgadza się z wydaną decyzją w całości i uważa ją za niesprawiedliwą, a także krzywdzącą jego i jego rodzinę. Skarżący podniósł, że Organ I instancji nie uwzględnił okoliczności, że na podstawie dokumentów dołączonych do akt sprawy, wykazał rażące naruszenie przez E. B. obowiązku alimentacyjnego oraz obowiązków rodzinnych względem jego osoby. Wskazał, że jego ojciec domagał się od matki [...], nie chciał uznać ojcostwa oraz nie chciał płacić alimentów.

Skarżący zarzucił, że Organ przy wydaniu decyzji pobieżnie ustalił wysokość dochodów w jego rodzinie, nie uwzględnił uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza długotrwałej choroby małżonki oraz jego sytuacji zdrowotnej. Nie wziął pod uwagę ciężkiej sytuacji materialnej związanej z zadłużeniem, zaciągniętymi kredytami na budowę i [pic]wyposażenie domu, trudnej sytuacji mieszkaniowej rodziny.

Wobec powyższego wniósł o ponowne zbadanie sprawy, z uwzględnieniem wszystkich dowodów w przedmiotowej sprawie oraz o zmianę decyzji i nieobciążanie go kosztami pobytu E. B. w DPS.

W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie opisaną na wstępie decyzją z 6 października 2022 r. nr SKO.4110.110.2032.2022 utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Kolegium podało, że zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. W pierwszej kolejności koszty pobytu w placówce pokrywa mieszkaniec. W przypadku, gdy pensjonariusz nie jest w stanie uiścić opłat, to obciążają one kolejno małżonka, zstępnych, wstępnych oraz gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zatem w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, przy czym wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych. Opłata może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę.

Organ II instancji podzielił ustalenia Organu I instancji, z tą różnicą, że przyjął, zgodnie z art. 8 ust. 13 u.p.s., iż w przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej, a zatem nie jak przyjął Organ I instancji na podstawie kursu z 11 lipca 2022 r., lecz z daty wydania decyzji tj. 19 sierpnia 2022r. Zgodnie z Tabelą kursów średnich walut obcych, tabela Nr 160/A/NBP/2022 z dnia 2022-08-19 kurs średni euro w tym dniu wynosił 4.7480. Zatem dochód z wynagrodzenia oraz zasiłku rodzinnego w wysokości 2 488,00 Euro (tj. 2 050,00 Euro + 438,00 Euro) x 4,7480 11 813,02 zł (tj. 9 733,40 zł + 2 079,62 zł). Tak więc, dochód rodziny w miesiącu czerwcu 2022 r. wyniósł 13.369,37 zł, czyli 3.342,34 zł na osobę. Po odjęciu kwoty 1.800,00 zł otrzymano kwotę 1.542,34 zł, która przewyższa część opłaty za pobyt ojca w DPS w [...] , jaka przypada na Skarżącego.

Kolegium wyjaśniło również, że Skarżący odmówił zawarcia umowy, jednak współpracował z Organem, zgadzając się na przeprowadzenie wywiadu. Dokonując oceny "możliwości" Skarżącego do ponoszenia ustalonej opłaty Organu II instancji stwierdził, że Wójt prawidłowo ustalił wysokość opłaty na wskazanym poziomie, począwszy od 1 lipca 2022 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył P. B. wnosząc o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji, a także o zasądzenie od Organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, w szczególności:

1. art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d u.p.s., poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu możliwości zobowiązanego do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS związanych z jego sytuacją osobistą, zdrowotną, rodzinną i majątkową, która wbrew stanowisku Organów nie pozwala na uiszczanie comiesięcznej odpłatności za pobyt ojca w DPS w kwocie 714,30 zł bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny;

2. art. 64 u.p.s., poprzez jego niezastosowanie i nierozpoznanie wniosku Skarżącego z 11 lipca 2022 r. złożonego w GOPS w [...] o całkowite zwolnienie go z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, w którym to wniosku szczegółowo wskazał występujące podstawy do całkowitego zwolnienia go z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w DPS.

Skarżący zarzucił ponadto naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez Organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., co prowadziło do oddalenia jego odwołania, w szczególności poprzez:

– brak uwzględnienia faktu, że z jednego z kluczowych dowodów przeprowadzonych w sprawie, tj. obligatoryjnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego u Skarżącego, wynika, że sytuacja rodziny zobowiązanego jest na tyle trudna i wyjątkowa, że sam pracownik socjalny wnioskował o nieobciążanie obowiązkiem opłaty Skarżącego - bezpośrednie wnioski pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym dotyczące odstąpienia od obowiązku alimentacyjnego;

– brak wszechstronnego rozważenia pozostałych dowodów w sprawie, mających bezpośredni wpływ na ustalenie braku możliwości Skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, a w szczególności okoliczności związanych ze stanem zdrowia Skarżącego oraz jego rodziny, w szczególności nie wzięcia pod uwagę, że żona Skarżącego jest po [...], dzieci cierpią na różne dolegliwości i choroby; a liczne kredyty na łączną kwotę około 3.000 zł miesięcznie, opłaty i wydatki uniemożliwiają ponoszenie odpłatności za pobyt ojca w DPS;

– brak rozważenia i uwzględniania podnoszonych przez Skarżącego okoliczności związanych z naruszeniem przez jego ojca obowiązków alimentacyjnych i rodzinnych względem Skarżącego zobowiązanego do uiszczania opłaty, będących podstawą do zwolnienia go z obowiązku ponoszenia opłaty (opisanych również w złożonym wniosku z 11 lipca 2022 r. o całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt krewnego w DPS-ie) na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Podczas rozprawy w dniu 7 czerwca 2023 r. Skarżący poparł złożoną skargę i jednocześnie wskazał, że w bieżącym roku jego sytuacja materialna i zdrowotna uległa zasadniczej zmianie. Po stwierdzonej [...] przeszedł operację, a w ostatnim czasie [...]. W związku z chorobą niemiecki pracodawca zwolnił go i wymeldował, a ponieważ w okresie poprzedzającym zwolnienie nie miał przepracowanego limitu godzin, nie otrzymał zasiłku chorobowego. Aktualnie pozostaje bez pracy, nie otrzymuje żadnych świadczeń, a jedynym źródłem utrzymania rodziny jest: renta żony – 1.000 zł i świadczenie "500+" na dwoje dzieci, a także kwota 1.000 zł z ZUS w związku z urodzeniem się dziecka. Sytuacja ta powoduje, że nie ma możliwości podjęcia pracy ze względu na stan zdrowia i sam wymaga pomocy ze strony gminy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja wydana w przedmiocie ustalenia Skarżącemu opłaty za pobyt ojca w DPS .

Nie ulega wątpliwości i rację należy w tym zakresie przyznać organom, że pobyt członka rodziny w DPS jest odpłatny, a odpłatność ponosi w kolejności mieszkaniec a następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi.

Zasadę odpłatności, jak również kolejność ponoszenia odpłatności statuują przepisy.

Zgodnie z art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

I tak na zasadzie art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do wnoszenia tej opłaty są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Stosownie zaś do art. 61 ust. 2 ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

2e. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

2f. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

W sprawie bezsporne jest, że ojciec Skarżącego E. B. od [...] maja 2016 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...] . Z akt wynika, że Skarżący w okresie od 1 lipca 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. był zwolniony z ponoszenia odpłatności.

Bezsporne jest także to, że E. B. ponosi częściową odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 1.382,47 zł. Nie jest również kwestionowane, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w [...] w 2022 r. wynosił 4.239,66 zł, co wynika z zarządzenia Starosty [...] z [...] stycznia 2022 r., nr [...] opublikowanego w Dzienniku Urzędowy Województwa Podkarpackiego ( poz. [...]).

Nie ulega również wątpliwości, że Skarżący nie wyraził zgody na zawarcie umowy w sprawie wysokości opłaty ponoszonej w związku z pobytem członka rodziny w DPS, kierowanej do niego za pismem z 29 lipca 2022 r.

Organ rozpatrując sprawę ustalił krąg osób potencjalnie zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt E. B. w DPS. Należy do nich: syn P. B., kolejny syn oraz córka.

Zgodzić należy się z organem, że wobec braku podstaw do zawarcia umowy konieczne stało się ustalenie opłaty w drodze decyzji.

Zatem aktualne przedmiotem oceny pozostaje kwestia prawidłowości ustalonej kwoty odpłatności.

Prawidłowy sposób ustalenia opłaty winien polegać w pierwszej kolejności na

ustaleniu osób zobowiązanych do uiszczenia tej opłaty zgodnie z kolejnością określoną w art. 61 ust. 2 u.p.s. Zasadą jest, że każdy ze zstępnych ponosi opłatę stosownie do swoich możliwości finansowych określonych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Pozostałą część opłaty ponoszą zstępni, o których mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Brak możliwości ustalenia pobytu tych osób i pobrania od nich opłaty winien obciążać w pierwszej kolejności pozostałych zstępnych współpracujących z organem, ale jedynie w wysokości opłaty ustalonej w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Nie można przyjąć, że opłatą zostanie obciążony w wysokości proporcjonalnej jedynie jeden ustalony przez Organy zstępny, gdyż prowadziłoby to do sytuacji, w której za osoby nieobecne opłatę ponosiłaby gmina, nawet w sytuacji, gdy pozostali zstępni osoby przebywającej w DPS mieli większe możliwości finansowe partycypowania w kosztach utrzymania osoby przebywającej w DPS.

Zatem w stosunku do każdego z zobowiązanych należy obliczyć wysokość dochodu przypadającą na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s. to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego ( o ile stanowi dodatnią liczbę) stanowić będzie górna granicę opłaty, jaką obciążyć można dana osobę zobowiązaną.

Proporcjonalny podział opłaty, o którym mowa w art. 61 ust. 2f u.p.s. dotyczy tylko sytuacji, w której nastąpiła odmowa zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie można z niego wywodzić ogólnej normy postępowania, a więc dzielenia opłaty po równo na wszystkich zobowiązanych. Głównym wyznacznikiem podziału są bowiem dochody, to one zakreślają granicę, do której organ może ustalić zobowiązanie.

Tymczasem Organy uwzględniając należną kwotę za pobyt osoby w DPS, opłatę uiszczaną przez mieszkańca DPS oraz ustaloną ilość osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty stwierdziły, że najwyższa kwota, jaką można nałożyć na Skarżącego z tytułu tej odpłatności to kwota 714,30 zł wynikająca z proporcjonalnego podziału należności przez ilość osób zobowiązanych, bez ustalenia dochodów i możliwości finansowych pozostałych zstępnych. Jak ustalono dochód 4-o osobowej rodziny Skarżącego w miesiącu czerwcu wyniósł 13.369,37 zł czyli 3.342,34 zł na osobę. Ustalone zostało, że wydatki rodziny kształtują się na poziomie 7.531,25 zł. Kwota wolna od zajęcia - 300 % kryterium dochodowego ( 600 zł na osobę w rodzinie – art. 8 ust. 1 pkt. 2 u.p.s. ) w stosunku do każdej z osób w rodzinie to 1800 zł., zatem łącznie kwota wolna od zajęcia w rodzinie Skarżącego wynosi 7200 zł. Kwota w tej wysokości powinna zostać po opłaceniu należności za pobyt członka rodziny w DPS.

Wskazane przez Skarżącego wydatki przekraczają kwotę progu interwencyjnego i wynoszą 7.531,25 zł. Organ uznając te wydatki za usprawiedliwione powinien ustalić kwotę należności pozostałych zobowiązanych w oparciu o dochody i ustalone wydatki. Nie może ona, jak wyżej wskazano polegać na proporcjonalnym rozdzieleniu kwoty należności, przez liczbę ustalonych przez Organ zstępnych, w sytuacji, gdy nie ustalono ich możliwości finansowych. To one stanowią górny próg obciążenia, uzależniają wysokość obowiązku płatniczego pozostałych zstępnych.

Wysokość obciążenia jest wynikiem matematycznego rachunku powiązanych ze sobą informacji dotyczących dochodów, wydatków i wysokości odpłatności innych zobowiązanych. Podnoszone natomiast przez Skarżącego okoliczności rażącego naruszenie obowiązków alimentacyjnych i rodzinnych przez ojca, długotrwałej choroby małżonki, choroby Skarżącego, ciężkiej sytuacji materialnej związanej z zadłużeniem i zaciągniętymi kredytami na budowę oraz wyposażenie domu, trudna sytuacja mieszkaniowa rodziny i wreszcie utrata pracy mogą stanowić podstawę do zwolnienia z tej opłaty, co wbrew stanowisku Organów nie musi odbywać się w odrębnym postępowaniu.

W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że z dniem 4 października 2019 r. zmieniona została treść art. 64 u.p.s., zgodnie, z którym osoby wnoszące opłatę lub zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Objęcie powołanym przepisem zarówno osób wnoszących opłatę, jak również obowiązanych do jej wnoszenia oznacza możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem odpłatności, o ile strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania.

Nie wszystkie Sądy zareagowały na powyższą zmianę przepisu kontynuując stanowisko, że w pierwszej kolejności powinna zostać wydana decyzja ostateczna ustalająca wysokość należności, by następnie móc zająć się kwestią ewentualnego zwolnienia. Stanowisko to wypracowane zostało na podstawie uchwały NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17 wydanej w oparciu o poprzednie brzmienie art. 64 u.p.s., na podstawie którego zwolnienie dotyczyło wyłącznie osób wnoszących opłatę, a co za tym idzie tych, w stosunku do których została ona już ustalona.

Nieaktualność poprzedniego stanowiska zakładającego wyraźne rozdzielenie sprawy ustalenia opłaty i zwolnienia na dwa odrębne postępowania jest już odnotowywana w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1644/21, wyrok WSA w Białymstoku z 7 kwietnia 2022 r., II SA/Bk 820/21, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 31 maja 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 590/21 i z 16 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 200/22, wyrok WSA w Lublinie z 28 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 651/22).

Również Organy przyjęły to niekatulane już stanowisko i wskazały pomimo zgłoszonego przez Skarżącego wniosku, że toczy się postępowanie o ustalenie kwoty należności, w związku z czym postępowanie o zwolnienie z opłaty za pobyt mieszkańca w DPS może być wszczęte dopiero po skonkretyzowaniu ostateczna decyzją wysokości opłaty za pobyt osoby zobowiązanej do jej wnoszenia. Wobec powyższego uznały wniosek o zwolnienie za przedwczesny, pouczając o możliwości wystąpienia z odrębnym wnioskiem - pismo organu z 18 lipca 2022 r.

W świetle przedstawionej zmiany przepisów i ich interpretacji stanowisko to uznać należy za błędne, gdyż zgłoszony w toku postępowania wiosek o zwolnienie powinien zostać w tym postępowaniu rozpoznany.

W sprawie będzie miało to zasadnicze znaczenie ponieważ podnoszone przez Skarżącego okoliczności wymagają rozważenia celowości zwolnienia z należnej opłaty. W toku postępowania Skarżący wskazywał na trudną sytuację rodzinną związaną z budową domu rodzinnego, chęcią jego wykończenia i jednocześnie ciężką sytuacją zdrowotną wynikającą z choroby żony [...], a także jego dolegliwościami w tym [...]. Na rozprawie przed Sądem w dniu 7 czerwca 2023 r. wyjaśnił, że nie stawił się na poprzednio wyznaczony termin rozprawy, która na jego wniosek została odroczona, ponieważ przeszedł [...]. W związku z chorobą, pracodawca niemiecki wypowiedział mu pracę, a nieprzepracowane przez niego z powodu choroby godziny spowodowały, że nie wypłacono mu również zasiłku chorobowego. Skarżący podniósł, że sytuacja jego rodziny uległa dodatkowo pogorszeniu właśnie ze względu na utratę przez niego pracy. Jedynym źródłem dochodu jest renta żony w wysokości około 1000 zł, świadczenie "500 +" na dwójkę dzieci oraz tzw. "becikowe" płacone przez gminę z uwagi na urodzenie się dziecka, przez okres roku, w wysokości 1000 zł. W tej sytuacji Skarżący podniósł, że on sam potrzebuje pomocy ze strony gminy i nie stać go na opłacenie pobytu ojca w DPS.

Wszystkie te okoliczności Organ powinien uwzględnić w ramach wniosku o zwolnienie z opłaty w oparciu o treść art. 64 pkt 2 u.p.s.

Przy okazji zaznaczyć należy, że kolejną nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2022 r., poz. 66) która weszła w życie 27 stycznia 2022 r. i ma zgodnie z jej art. 2 zastosowanie do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, w art. 64 dodano pkt 7 o następującej treści: "Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty".

Powyższą nowelizacją ustawodawca znaczenie rozszerzył zakres dowodów, którymi osoby zobowiązane mogą wykazać rażące naruszenie obowiązków alimentacyjnych lub rodzinnych przez mieszkańca DPS. Treść tego przepisu może mieć znaczenie, gdyż Skarżący powołuje się na rażące niewykonywanie obowiązków rodzicielskich przez ojca.

W ponownie prowadzonym postępowaniu zadaniem organu będzie ustalenie przypadającej na Skarżącego odpłatności za pobyt ojca w DPS, zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią przepisów, a następnie w tym samym postępowaniu rozpoznanie wniosku o zwolnienie z opłaty.

Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. z uwagi na zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania Sąd uchylił również decyzję Organu I instancji działając przy tym na podstawie art. 135 p.p.s.a.