Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 888/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celnych
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 174 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Barbara Leszczyńska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 549/20 w sprawie ze skargi A S.A. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 23 grudnia 2019 r. nr 1401-IOC.4401.51.2019.4.BB w przedmiocie unieważnienia zgłoszenia celnego wywozowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A S.A. w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2020 r., o sygn. akt V SA/Wa 549/20, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a."), oddalił skargę A S.A. z siedzibą w W. (dalej jako: "Spółka", "Strona" lub "Skarżąca kasacyjnie") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 23 grudnia 2019 r., nr 1401-IOC.4401.51.2019.4.BB, w przedmiocie unieważnienia zgłoszenia celnego wywozowego. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, a także o zasądzenie na rzecz Strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Skarżąca kasacyjnie wniosła także o skierowanie pytania w trybie prejudycjalnym, na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej z dnia 26 października 2012 r. (Dz. Urz. UE. C. Nr 326, str. 47 - dalej jako: "TFUE") oraz art. 19 ust. 3 lit b), Traktatu o Unii Europejskiej z dnia 26 października 2012 r. (Dz. Urz. UE. C Nr 326, str. 13 - dalej jako: "TUE") w zakresie zgodności wykładni z prawem Unii Europejskiej art. 4e, art. 796e, art. 796da oraz art. 251 Rozporządzenia Komisji (EWG) Nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (dalej jako: "RWWKC") w związku z art. 161 oraz 162 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (dalej jako: "WKC").

W podstawach kasacyjnych powołano art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., zarzucając naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, w tym art. 796e, art. 796da, art. 251 i art. 4e RWWKC w związku z art. 161 oraz art. 162 WKC, poprzez ich błędną wykładnię oraz związane z tym ich niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym, w którym nie powinny mieć łącznego zastosowania;

II. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w tym:

1) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niedokładne zbadanie sprawy oraz niepełną i błędną ocenę stanu faktycznego będącego przedmiotem skargi, w szczególności polegające na pominięciu przez Sąd pierwszej instancji faktu, że DIAS, uznał za prawidłowe działanie organu I instancji, polegające na wymaganiu od Spółki przedłożenia niemożliwej do uzyskania dokumentacji w sytuacji, gdy niemożliwość ta wynika z wprowadzenia Strony w błąd na moment zakończenia procedury wywozu oraz wezwania Spółki do przedłożenia dodatkowej (ponadnormatywnej) dokumentacji transakcyjnej prawie 2 lata i 4 miesiące (848 dni) od zakończenia procedury;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji, mimo wydania jej z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W motywach skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

DIAS, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie miało to miejsca, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Zgodnie z zasadą dyspozycyjności, obowiązującą w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, granice tego związania zakreślają, co do zasady, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, zdefiniowane poprzez wskazanie przez jej autora konkretnych jednostek redakcyjnych przepisów, które jego zdaniem zostały naruszone, a także oparte na tych przepisach twierdzenia, dotyczące mających według skarżącego kasacyjnie miejsce uchybień regulacjom prawa materialnego czy procesowego.

Stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W treści tego przepisu ustawodawca określił zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany przez siebie wyrok oddalający skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelny Sądem Administracyjnym przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., dotyczącego wymogów jakie winno spełniać uzasadnienie wyroku. Powyższy przepis (art. 193 zd. 2 p.p.s.a.) ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył uzasadnienie wyroku w niniejszej sprawie wyłącznie do motywów, jakie legły u podstaw oddalenia skargi kasacyjnej.

Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zapadły już orzeczenia NSA w podobnych sprawach w dniu 18 kwietnia 2023 r., m. in. o sygn. akt: I GSK 202/19, I GSK 203/19, I GSK 593/19, I GSK 594/19 i I GSK 939/19. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela zasadnicze tezy zaprezentowane w powyższych wyrokach i dlatego przywoła poniżej główne motywy w nich zawarte.

Za podstawę zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez organ odwoławczy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera jednoznaczne stanowisko, co do prawidłowości ustalonego w sprawie stanu faktycznego, który został przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia, a także jego prawnej oceny.

Zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konstrukcja tej normy prawnej wskazuje, że stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania, które w ocenie strony skarżącej kasacyjnie zostały naruszone przez Sąd pierwszej instancji, należy uprawdopodobnić nie tylko sam fakt naruszenia regulacji prawa formalnego, ale również istnienie potencjonalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym, a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego. W tym wypadku nie chodzi więc o to, że ewentualne uchybienie mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, lecz o to, aby był to wpływ istotny. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd pierwszej instancji, albowiem czynienie tego rodzaju ustaleń wiąże się wprost ze stosowaniem tego rodzaju przepisów.

W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w pkt II petitum skargi kasacyjnej, Spółka zarzuciła naruszenie przepisów art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Odnosząc się do przedmiotowych zarzutów stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uznania ich zasadności.

Skarżąca kasacyjnie, podnosząc naruszenie przepisów prawa procesowego, w pierwszej kolejności wskazała na uchybienie przez Sąd pierwszej instancji regulacji art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niedokładne zbadanie sprawy i błędną ocenę stanu faktycznego, będącego przedmiotem skargi, w szczególności poprzez pominięcie tego, że organ II instancji uznał za prawidłowe działalnie organu I instancji, polegające na wymaganiu od Spółki przedłożenia niemożliwej do uzyskania dokumentacji w sytuacji, gdy niemożliwość ta wynika z wprowadzenia Spółki w błąd na moment zakończenia procedury wywozu oraz wezwania Spółki do przedłożenia dodatkowej (ponadnormatywnej) dokumentacji transakcyjnej prawie 2 lata i 4 miesiące od zakończenia procedury.

Regulacja, do której Skarżąca kasacyjnie bezpośrednio się odwołuje, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. dotyczy wyłącznie wymogów, jakim winno odpowiadać uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie do art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W niniejszej sprawie Skarżąca kasacyjnie w ramach powyższego zarzutu nie kwestionuje w istocie konstrukcji i sposobu zredagowania uzasadnienia zaskarżonego wyroku, do czego odnosi się art. 141 § 4 p.p.s.a., ale zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne poczynione przez organy, o czym świadczy argumentacja skargi kasacyjnej (na poparcie tego zarzutu) dotycząca niemożności wykazania wywozu towarów. Tymczasem poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zakwestionować prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można także łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje Sąd pierwszej instancji, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, a do tego w istocie zmierza autor skardze kasacyjnej. Za bezskuteczne uznać zatem należy wywody w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., kwestionujące ustalenia faktyczne w sprawie. W konsekwencji stwierdzić należy, że rozpatrywany zarzut Spółki został przez nią wadliwie sformułowany, wobec czego, z tego już tylko z tego względu nie można uznać jego zasadności.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego motywy zaskarżonego orzeczenia zawierają elementy wymagane art. 141 § 4 p.p.s.a., a zawarty w uzasadnieniu wyroku wywód w sposób wystarczająco logiczny i jasny przedstawia stanowisko WSA w Warszawie w zakresie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Brak akceptacji autora skargi kasacyjnej oceny prawnej Sądu pierwszej instancji wyrażonej w zaskarżonym wyroku nie jest wystarczającą podstawą do jego skutecznego zakwestionowania z perspektywy naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji w ocenianym uzasadnieniu w sposób prawidłowy przedstawił przesłanki oddalenia skargi.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. należy zauważyć, że powyższy zarzut Spółka oparła wyłącznie na przepisach p.p.s.a., które mają wynikowy charakter, tj. odnoszący się do sposobu orzekania przez wojewódzki sąd administracyjny, bez powiązania ich z regulacjami procesowymi, stosowanymi przez organ wydający ostateczną decyzję, z naruszenia których wywodzi wydanie wadliwego jej zdaniem orzeczenia. Tak sformułowany zarzut uznać należy przede wszystkim za niepełny, co wyklucza rzeczowe odniesienie się do jego treści. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zaś ani uprawniony, ani też zobowiązany do uzupełniania, czy też korygowania wadliwie sformułowanych zarzutów skarg kasacyjnych.

W ramach zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego Skarżąca kasacyjnie podniosła uchybienie art. 796e, art. 796da, art. 251 i art. 4e RWWKC w zw. z art. 161 i art. 162 WKC przez ich błędną wykładnię oraz związane z tym niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym, w którym nie powinny mieć łącznego zastosowania. W ramach tego zarzutu również nie wskazano, na czym dokładnie uchybienie to polegało, tj. jaką postać owo naruszenie, w ocenie Strony, przybrało, w szczególności w czym uchybiono regulacjom wynikającym ze wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów. Prawidłowe sformułowanie podstawy skargi kasacyjnej, opierającej się na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie - musi polegać na wskazaniu jednej z dwóch lub obu postaci naruszenia prawa materialnego, przy czym musi to zostać wyraźnie i precyzyjnie opisane. Twierdzenia skargi kasacyjnej w tym względzie nie mogą ograniczać się do powtórzenia samych tylko ustawowych podstaw zarzutów oraz przewidzianych w przepisach możliwych jego form.

Błędna wykładnia przepisu oznacza niewłaściwe - mylne odczytanie jego treści, a więc błędne odkodowanie normy prawnej, zawartej w tym przepisie. Autor skargi kasacyjnej, wskazując na tę postać naruszenia prawa materialnego winien wykazać, na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy, tj. wyjaśnić dlaczego przeprowadzony proces interpretacji danej jednostki redakcyjnej aktu prawnego doprowadził do niewłaściwych rezultatów. Z kolei naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie to błąd subsumcji, a więc uznanie, że stan faktyczny sprawy błędnie zakwalifikowano jako odpowiadający albo nieodpowiadający stanowi hipotetycznemu, przewidzianemu w danej normie prawnej. Innymi słowy, zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego (w formie pozytywnej) wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, albo (w formie negatywnej) z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego. Niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego przez sąd administracyjny jest więc rozumiane jako sytuacja polegająca albo na bezzasadnym tolerowaniu błędu subsumcji popełnionego przez organ administracyjny, albo wręcz przeciwnie - na bezzasadnym zarzuceniu organowi popełnienia takiego błędu.

Jak wspomniano w niniejszej sprawie Skarżąca kasacyjnie, poza ogólnikowymi stwierdzeniami odnośnie błędu, co do wykładni oraz subsumpcji, nie tylko nie wskazała na czym konkretnie miało polegać naruszenie powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, ale również nie podała w jaki sposób, według Strony, prawidłowo należało odczytać treść zawartych w nich norm prawnych.

Niezależnie od powyższego należy zaznaczyć, że stawianie Sądowi pierwszej instancji zarzutu dotyczącego obu form naruszenia prawa materialnego jest zasadne w przypadku, gdy stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. W przeciwnym wypadku ich formułowanie jest przedwczesne. Podnoszenie opisanych zarzutów, w oparciu o podstawy wymienione w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., nie jest skuteczne w przypadkach, gdy strona chce zakwestionować wadliwe, jej zdaniem, ustalenia stanu faktycznego.

W rozpatrywanej skardze kasacyjnej Spółka poprzez zarzut obrazy art. 796e, art. 796da, art. 251 i art. 4e RWWKC w zw. z art. 161 i art. 162 WKC, polegający na błędnej wykładni oraz związane z tym niewłaściwe zastosowanie, w istocie podważa nie tyle prawidłowość tego rodzaju etapów procesu stosowania prawa, ale poczynione w sprawie ustalenia faktyczne (w tym zakresie wskazuje na dochowanie przez siebie należytej staranności co do weryfikacji kontrahenta oraz podnosi wprowadzenie jej w błąd przez organ). Już tylko z tego powodu przedmiotowy zarzut, odnoszący się formalnie do regulacji prawa materialnego, nie może odnieść zamierzonego przez Skarżącą kasacyjnie rezultatu. Co istotne prawidłowość poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych nie została przez Spółkę podważona, natomiast w kwestii wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego, Spółka ograniczyła się do ogólnikowych twierdzeń, co uniemożliwia ustosunkowanie się do tego rodzaju okoliczności.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego bez znaczenia na gruncie niniejszej sprawy pozostaje podnoszona przez Spółkę okoliczność weryfikacji przez nią jej kontrahenta z Ukrainy. Odpowiedzialność na gruncie regulacji celnych ma bowiem zobiektywizowany charakter i nie jest uzależniona, czy też powiązana z dochowaniem aktów staranności, w zakresie sprawdzenia kontrahenta.

Ogólnikowość zarzutów i wadliwość ich konstrukcji, a także nieprecyzyjna treść wniosku o wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym, dotyczącego zbadania zgodności wymienionych regulacji RWWKC i WKC z bliżej nieokreślonym prawem unijnym, znajdujących zastosowanie na gruncie przedmiotowej sprawy regulacji sprawia, że wniosek ten nie może zostać uwzględniony.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną Spółki jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na rzecz organu odwoławczego, na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

M. Bejgerowska M. Kowalski B. Sobocha-Holc