Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2494/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski Protokolant starszy inspektor sądowy Wioletta Lasota po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 80/21 w sprawie ze skargi H. D. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 5 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 28 maja 2021 r., VII SA/Wa 80/21, oddalił skargę H. D. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 5 listopada 2020 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (GINB) decyzją z 5 listopada 2020 r. [...], na mocy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania H. D. – utrzymał w mocy decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 26 maja 2020 r. nr [...]odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu łódzkiego wsch. (PINB) z 21 sierpnia 2018 r. nr [...]nakazującej rozbiórkę samowolnie rozbudowanej części budynku przy ul. [...] w [...] (dz. nr [...]) położonego w granicy z działką nr [...] przy ul [...]. Pełnomocnik właścicielki H. D. ([...]) oświadczył, że budynek powstał ok. 1998 r. Inwestorka nie występowała o pozwolenie na budowę i nie zgłaszała robót (pismo UG z 15 marca 2018r.). GINB zaznaczył, że charakter inwestycji i sposób jej wykonania wskazuje, że prawidłowo decyzją objęto rozbudowę budynku letniskowego a nie budynek gospodarczy. Organ podkreślił, że wykonywanie robót budowlanych – co do zasady - wymaga pozwolenia na budowę (art. 28 ust. 1) z wyjątkami określonymi w art. 29-31. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 zgłoszenia wymaga m.in. budowa, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2a Prawa budowlanego, tj. wolno stojących parterowych budynków rekreacji indywidualnej, rozumianych jako budynki przeznaczone do okresowego wypoczynku, o powierzchni zabudowy do 35 m². Wymiary tego budynku (8,60 m x 4,50 m x 1,68 m) wskazują, że jego rozbudowa wymagała pozwolenia na budowę. GINB zaznaczył, że ustawa nie definiuje pojęcia rozbudowy. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że rozbudowa to zmiana charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego innych niż określone w art. 3 pkt 7a Prawa budowlanego. Związana jest zatem ze zmianą charakterystycznych parametrów: kubatury, powierzchni zabudowy, długości, szerokości bądź liczby kondygnacji, która nie prowadzi do powstania nowego obiektu, lecz do modyfikacji obiektu istniejącego. Stanowi jeden z rodzajów budowy i wymaga pozwolenia na budowę, którego brak uzasadnia uruchomienie trybu z art. 48 ust. 1-4 Prawa budowlanego. Nakaz rozbiórki jest jednak nakładany dopiero wówczas, gdy nie ma możliwości legalizacji. Dalej organ podniósł, że art. 103 cyt. ustawy dotyczy budowy zakończonej przed 1 stycznia 1995 r. Wówczas budynek podlega legalizacji w trybie ustawy z 24 października 1974 r. Późniejsza rozbudowa nie ma wpływu na zakończenie budowy.

Organ wskazał, że podstawę badanej decyzji stanowił art. 48 ust 1 pkt 1 Prawa budowlanego, zgodnie z którym organ nadzoru budowlanego nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Dalej przytoczył art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego i wskazał, że obowiązek nakazu rozbiórki nie jest bezwzględny, gdyż organ ma obowiązek zbadać, czy obiekt jest zgodny z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz czy nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem. Przepis § 272 ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w spawie warunków technicznym jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1422 ze zm.) stanowi, że budynek usytuowany bezpośrednio przy granicy działki powinien mieć od strony sąsiedniej działki ścianę oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej określonej w § 232 ust. 4 i 5. Tym samym położenie spornej rozbudowy, jak i jej konstrukcja uniemożliwia wykonanie ściany oddzielania przeciwpożarowego, a więc jej legalizację. GINB dodał, że zgodnie z § 12 ust. ww. rozporządzenia budynek na działce budowlanej należy sytuować od granicy w odległości nie mniejszej niż 4 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą z oknami lub drzwiami w stronę tej granicy (pkt 1) i 3 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą bez okien i drzwi w stronę tej granicy (pkt 2). Sytuowanie budynku w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, dopuszcza się w odległości 1,5 m od granicy lub bezpośrednio przy tej granicy, jeżeli plan miejscowy przewiduje taką możliwość (ust. 2). Uchwała Rady Gminy [...] Nr [...] z 12 kwietnia 2005 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] (Dz. Urz. Woj. Łódzkiegonr [...] poz. [...]) dla opisanej działki (pismo UG z 27 lutego 2018 r.), nie przewiduje możliwości sytuowania budynku bezpośrednio przy granicy. PINB nie naruszył zatem art. 48 ust 1 pkt 1 cyt. ustawy, a w konsekwencji badana decyzja nie narusza rażąco prawa.

Odnośnie zarzutu błędnego ustalenia daty powstania rozbudowy GINB podkreślił, że do protokołu z oględzin z 21 lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącej W. D. oświadczył, że "budynek gospodarczy powstał ok. 1998 r." Ponadto, 12 lipca 2018 r. w siedzibie PINB skarżąca zapoznała się z aktami i nie wniosła żadnych uwag, co potwierdziła podpisem na notatce służbowej. Dlatego zmiana stanowiska po dwóch latach nie może być uwzględniona, zwłaszcza że w postępowaniu nieważnościowym nie ma możliwości poszerzenia materiału dowodowego. Dlatego nie można przesłuchać świadków w celu zebrania nowych dowodów. Zdaniem GINB, decyzja z 21 sierpnia 2018 r. nie jest obarczona żadną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów organ stwierdził, że strona w istocie domaga się merytorycznej oceny postępowania zwykłego. Jednak celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz weryfikacja decyzji pod kątem wad z art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.

Skargą H. D. zaskarżyła powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie: art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a.; art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a.; art. 75 § 1 k.p.a., art. 76 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a.; art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku podzielił stanowisko organów, że weryfikowana w tej sprawie decyzja PINB z 21 sierpnia 2018 r. nakazująca rozbiórkę samowolnie rozbudowanej części opisanego budynku nie jest obarczona żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., w tym nie narusza rażąco prawa. Sąd wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu zwyczajnym – w tym kontroli przeprowadzonej w dniu 21 lutego 2018 r. wynika - że rozbudowa dotyczy części budynku rekreacyjnego o wymiarach 1,68 m x 8,60 m x 2,05 m, który przylega do budynku mieszkalnego na sąsiedniej działce i od tej strony nie ma ściany, a nadto posiada dach wysunięty na ścianę ww. budynku mieszkalnego. W imieniu skarżącej występował wówczas pełnomocnik W. D., który jednoznacznie oświadczył do protokołu kontroli, że rozbudowy dokonano ok. 1998 r. Organ powiatowy nie miał zatem żadnych podstaw do kwestionowania w postępowaniu zwyczajnym powyższego faktu, skoro nawet sama skarżąca oświadczenia pełnomocnika nie podważała, zwłaszcza że przeglądała akta sprawy w siedzibie organu w dniu 12 lipca 2018 r. Powyższych okoliczności faktycznych nie mogła zatem skutecznie zakwestionować składając oświadczenie po dwóch latach, jak i zarzucając, że oświadczenia pełnomocnika nie można traktować jako dowodu w sprawie. Sąd w tym miejscu podkreślił, że z samej istoty pełnomocnictwa wynika, że pełnomocnik działa w imieniu i na rzecz strony, którą reprezentuje, a zatem jego działania i zaniechania traktowane są tak, jakby były dokonywane przez stronę osobiście. Czynności prawne pełnomocnika wywołują zatem skutki bezpośrednio w sferze interesów mocodawcy. Ponadto, poza bardzo ogólnym zakwestionowaniem ustaleń organu w tym zakresie, skarżąca nie przedstawiła konkretnych dowodów potwierdzających, że rozbudowy dokonano przed 1995r., co wskazywałoby na konieczność zastosowania w postępowaniu legalizacyjnym przepisów ustawy Prawo budowlane z 1974r., jak nakazuje art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego.

Podobnie w ocenie Sądu nie mógł odnieść oczekiwanego skutku zarzut niewyjaśnienia, czy w istocie rozbudowa została dokonana w warunkach samowoli budowlanej, skoro w zasobach gminnego archiwum Urzędu Gminy [...] nie odnotowano spraw związanych z budową budynków gospodarczych na działce nr ew. [...] (pismo Urzędu Gminy w [...]u z 15 marca 2018 r.). Sąd zwrócił uwagę, że ponowne szerokie prowadzenie postępowania dowodowego nie mieści się w ramach postępowania nieważnościowego.

Prawidłowo również zdaniem Sądu organy ustaliły, że w dacie wydania kontrolowanej decyzji, to jest 21 sierpnia 2018 r., na rozbudowę budynku rekreacyjnego stosownie do art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego wymagane było uzyskanie pozwolenia na budowę wobec braku wyjątków wynikających z art. 29-31 cyt. ustawy. Obowiązkiem zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego objęta była bowiem wyłącznie budowa - stosownie do art. 29 ust. 1 pkt 2a Prawa budowlanego - obejmująca wolno stojące parterowe budynki rekreacji indywidualnej o powierzchni zabudowy do 35 m2. Rozbudowana część budynku (8,60 m x 4,50 m x 1,68 m) przekraczała ww. powierzchnię.

Sąd uznał następnie, że na przeszkodzie legalizacji inwestycji stały natomiast przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w spawie warunków technicznym jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1422 ze zm.), które odnośnie budynku usytuowanego bezpośrednio przy granicy nakładały obowiązek posiadania od strony działki sąsiedniej ściany oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej określonej w § 232 ust. 4 i 5 (§ 272 ust. 3), co uniemożliwiała sama konstrukcja rozbudowy, która z tej strony nie posiada żadnej ściany. Ponadto, wbrew wymogom określonym w § 12 ust. 2 ww. rozporządzenia, plan miejscowy - uchwała Rady Gminy [...] Nr [...] z 12 kwietnia 2005 r. - na tym terenie nie przewiduje możliwości sytuowania budynków bezpośrednio przy granicy. Z podanych przyczyn Sąd podzielił argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji, że weryfikowana w tym postępowaniu decyzja nie jest obarczona wadami wymienionymi w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., a to z kolei oznacza, że skarga nie mogła zostać uwzględniona. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę.

Skargą kasacyjną H. D. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a, art. 3 p.p.s.a i art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych polegające na wydaniu przez WSA w Warszawie wyroku oddalającego skargę pomimo, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektowa Nadzoru Budowlanego wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa polegającym na:

• naruszeniu przez GINB przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji - decyzji ŁWINB, w sytuacji gdy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa;

• naruszeniu przez GINB oraz ŁWINB przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. polegające na wydaniu decyzji administracyjnych bez uprzedniego odniesienia się do zarzutów i argumentacji uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji PINB dla Powiatu Łódzkiego Wschodniego z dnia 21 sierpnia 2018r., nr [...], znak [...] zawartych w we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej oraz w piśmie z dnia 15 października 2019 r.;

• naruszeniu przez GINB oraz ŁWINB przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 75 § 1 k.p.a., art. 76 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. polegające na pominięciu przez organ administracji dowodów wskazanych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej oraz w piśmie z dnia 15 października 2019 r.;

• obrazie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegającym na odmowie stwierdzenia nieważności decyzji PINB dla Powiatu Łódzkiego Wschodniego z dnia 21 sierpnia 2018r., nr [...], znak [...], w sytuacji gdy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, polegającym w szczególności na zastosowaniu przez organ administracji przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414), w sytuacji gdy powinny zostać zastosowane przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz.U. 1974 nr 38 poz. 229) oraz wydaniu decyzji nakazującej rozbiórkę części budynku, w sytuacji gdy w świetle treści dokumentów załączonych do pisma pełnomocnika skarżącej z dnia 15 października 2019 r. nie zostało dostatecznie wyjaśnione czy sporna inwestycja nastąpiła bez pozwolenia na budowę;

2. art. 15 zzs(4) ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonego wyroku, poprzez bezpodstawne rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym;

3. art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 3 p.p.s.a i art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych polegające na całkowitym zaniechaniu skontrolowaniu przez WSA w Łodzi zaskarżonej decyzji pod kątem zarzutów przedstawionych w skardze jak również polegające braku odniesienia przez WSA w Łodzi do tych zarzutów w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Z uwagi na powyższe w skardze kasacyjnej wniesiono o jej rozpoznanie na rozprawie, zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W pierwszej kolejności należało zatem ocenić, czy w rozpoznawanej sprawie występowały przesłanki nieważności postępowania, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zwłaszcza, że na wystąpienie tej - wymienionej w pkt 5 ww. przepisu, wskazano w uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego. Powołany przepis stanowi, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

W przedmiotowej sprawie w skardze kasacyjnej trafnie strona wywodzi o ziszczeniu się przesłanki nieważności postępowania polegającej na pozbawieniu możności obrony swych praw wynikającej z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. wiążąc to z naruszeniem art. 15 zzs4 ust. 2 i 3 ustawy covidowej z dnia 2 marca 2020 r. Przepis ten znalazł zastosowanie w sprawie, choć Sąd pierwszej instancji nie wskazał tego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Natomiast pojęcie powyższe w realiach kontrolowanej sprawy oznacza wydanie zaskarżonego wyroku w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, tj. na posiedzeniu niejawnym, bez podjęcia próby przeprowadzenia rozprawy zdalnej i bez poinformowania stron postępowania o terminie posiedzenia sądowego a przede wszstkim bez poinformowania o możliwości zajęcia stanowiska przed wydaniem wyroku.

Należy bowiem podzielić pogląd prezentowany przez NSA, zgodnie z którym nieważność postępowania z przyczyny, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., zachodzi wówczas, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska (por. wyroki NSA: z 9 listopada 2021 r., III FSK 2822/21; z 9 maja 2022 r., II OSK 1423/19; z 19 lipca 2023 r., II OSK 2768/20, z 12 grudnia 2023 r. II OSK 799/21). Stwierdzenie uchybienia kwalifikowanego w ramach podstawy nieważności nie wymaga wykazania związku pomiędzy tym uchybieniem, a wynikiem sprawy (wyrok NSA z 13 kwietnia 2022 r., III FSK 4134/21).

Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy covidowej (w brzmieniu na datę wydania zaskarżonego wyroku) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).

Z przytoczonych przepisów wynika, że ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875) ustawodawca ustanowił, jako zasadę, przeprowadzanie rozpraw odmiejscowionych w postępowaniu sądowo-administracyjnym, a więc przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Nie ulega wątpliwości, że rozpoznanie sprawy na rozprawie zdalnej jest możliwe tylko wtedy, gdy wszystkie strony mają możliwości techniczne uczestniczenia w niej przy użyciu aplikacji informatycznej. Jednocześnie choć posiedzenie niejawne stanowi niewątpliwie formę ograniczenia zasady jawności rozpatrzenia sprawy, to nie pozbawia ono strony możności obrony swych praw w postępowaniu sądowym. Jednak należy uwzględnić, że dla zachowania prawa do rzetelnego procesu najważniejsze jest zabezpieczenie możliwości przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie. O ile więc rozpoznanie sprawy poza rozprawą następuje w granicach przewidzianych przepisami prawa, a stronie zagwarantowano wyrażenie swojego stanowiska w sprawie przed terminem posiedzenia niejawnego, to nie można mówić o pozbawieniu strony możności obrony swych praw, w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2022 r., II OSK 5288/22).

W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest sporne, iż wniesiona skarga z 16 grudnia 2020 r. do Sądu pierwszej instancji przez pełnomocnika skarżącej zawierała w szczególności wniosek o rozpoznanie tej sprawy na rozprawie. Sąd pismem z dnia 3 lutego 2021 r. powiadomił strony w wykonaniu zarządzenia sędziego z 19 stycznia 2021r. o możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 k.p.a. jak również o możliwości rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Strony nie zgłosiły wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, stąd też zarządzeniem z dnia 13 maja 2021 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej Przewodniczący Wydziału VII skierował sprawę na posiedzenie niejawne wyznaczając termin posiedzenia na 28 maja 2021 r.

Wydając tego rodzaju zarządzenie Sąd pierwszej instancji nie ustalił uprzednio, czy zachodzą możliwości techniczne umożliwiające przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, tj. w trybie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy covidowej, co trafnie zarzucono w skardze kasacyjnej. Ponadto w wyniku takiego działania Sądu pierwszej instancji nie poinformowano stron o możliwości rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym i możliwości zajęcia stanowiska przed wydaniem wyroku. Nie wyznaczono dodatkowego terminu na zajęcie stanowiska przez strony przed terminem posiedzenia niejawnego. Następnie w dniu 28 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym rozpoznano skargę H. D..

Taka sytuacja wyczerpuje przesłankę nieważności postępowania określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., jako pozbawienie strony możliwości obrony jej praw. Podkreślić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym stanowi wyjątek od ogólnej zasady jawności posiedzeń sądowych (art. 90 § 1 p.p.s.a.), dlatego musi odbywać się w warunkach zapewniających stronie gwarancje prawa do sądu, w tym przede wszystkim możność obrony swoich praw.

Stwierdzenie podstawy nieważności postępowania polegającej na pozbawieniu strony możności obrony jej praw powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponowne rozpoznanie sprawy przez Sąd pierwszej instancji jest konieczne w celu usunięcia wady postępowania, która spowodowała jego nieważność. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji powinien zatem przeprowadzić rozprawę, w której udział będą mogły wziąć wszystkie strony postępowania. Taki cel ponownego rozpoznania sprawy powoduje, że Sąd drugiej instancji nie może odnieść się do przytoczonych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych. Odniesienie się do tych podstaw i tym samym ich prawna ocena powodowałoby, że Sąd pierwszej instancji związany byłby dokonaną przez NSA wykładnią prawa (art. 190 p.p.s.a.), co z kolei sprawiałoby, że przeprowadzenie ponownego postępowania z zapewnieniem stronom możności obrony swych praw na rozprawie w istocie byłoby nic nie znaczącą czynnością (wyrok NSA z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 1927/22).

Z powyższych powodów przedwczesne jest rozpoznanie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej jak i zawartego w niej wniosku dowodowego, skoro sprawa musi raz jeszcze być przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Wojewódzkiego.

Z tych wszystkich względów uznać należy, że doszło do nieważności postępowania, to zaś nakazuje orzec na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. O kosztach postepowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.