Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 719/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2018 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 16 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 maja 2018 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 16 sierpnia 2018 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 18 maja 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania W. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną J. K..

Jako podstawę prawną wydania decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 2 pkt 2, 17 ust. 1 i ust. 1 a, ust. 3 oraz art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 24 ust. 1 i ust. 4, art. 26, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2017, poz. 1952 ze zm.). Z kolei organ odwoławczy powołał się na art. 17 i art. 3 pkt 21 lit a i art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem organów strona nie spełnia wszystkich przesłanek koniecznych do przyznania świadczenia. W sprawie ustalono, że J. K. jest osobą o stwierdzonym znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że wnioskodawca opiekuje się żoną w ustalonym podczas wywiadu zakresie (pomaga w zakupach, dźwiga ciężary sprzątnie mieszkania, pomaga w rehabilitacji) i nie pracuje. Organy zwróciły jednak uwagę na fakt, że wnioskodawca od wielu lat nie pracuje, ponieważ ostatnio był zatrudniony w 2006 r. w ¼ wymiaru czasu pracy. Jednocześnie W. K. sam posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w którym zawarto wskazanie "niezdolny do zatrudnienia".

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkiem koniecznym przyznania świadczenia jest ustalenie, że wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bliska osobą niepełnosprawną. W ocenie organów sytuacja taka nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie. Oceniając sytuację strony pod kątem niepodejmowania pracy konieczne jest bowiem rozważenie czy strona byłaby zdolna i gotowa do podjęcia pracy w hipotetycznej sytuacji braku konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z kolei oceniając sytuację strony pod kątem "rezygnacji z pracy" należy rozważyć czy strona zrezygnowała z zatrudnienia jedynie przez wzgląd na konieczność sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ponieważ w chwili złożenia wniosku o przyznanie świadczenia tj. 30 marca 2018 r. skarżący, jak wskazano wyżej nie pracował już od 12 lat, nie można zatem przyjąć, że zrezygnował z pracy w celu sprawowania opieki nad żoną. Ponadto w przypadku W. K. przesłanka "niepodejmowania zatrudnienie" w ogóle nie może się zaktualizować. W wydanym wobec wnioskodawcy orzeczeniu z dnia 4 października 2016r. o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wskazano bowiem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się do 17 czerwca 2009 r., natomiast w ramach wskazań dotyczących odpowiedniego zatrudnienia wpisano, że W. K. jest niezdolny do zatrudnienia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. K. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławczego w G. z 16 sierpnia 2018 r. sygn. akt [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zdaniem skarżącego spełnia on wszelkie warunki przyznania świadczenia. Wskazał, że niepełnosprawność żony powstała w 1994 r., zatem, przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 1 listopada 2005 r. Żona wymaga stałej opieki w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymaga stałego współudziału opiekuna w procesie jej leczenia i rehabilitacji. Skarżący potwierdził, że nie pracuje od 2006 r. i zrezygnował z pracy w tamtym czasie właśnie w związku z koniecznością opieki nad żoną. Zaznaczył jednak, że opiekuje się on żoną od czasu uzyskania przez nią orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności w 2005 r. Skarżący uznał za nieuprawnione odmówienie mu przez organ prawa do świadczenia z powodu posiadania przez wnioskodawcę orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Organ pominął bowiem fakt, że jeśli pracodawca stworzy niepełnosprawnemu specjalne, dopasowane do jego niepełnosprawności warunki pracy, to taka osoba może pracować. Zatem można mieć orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i być jednocześnie sprawnie pracującym pracownikiem. Niezdolność do pracy nie jest całkowitym zakazem pracy. Osoba niepełnosprawna, niezdolna do pracy, może bowiem zostać zatrudniona. Organy nie miały zatem podstaw do odrzucenia wniosku skarżącego tylko z powodu zapisu w orzeczeniu o niepełnosprawności, że jest niezdolny do pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o wyżej wskazane kryterium prowadzi do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania Sądu była skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 16 sierpnia 2018r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 18 maja 2018r., którą odmówiono przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z przedłożonych sądowi akt administracyjnych bezspornie wynika, że w dniu 20 marca 2018 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną J. K.. Z kolei W. K. legitymuje się orzeczeniem z dnia 4 października 2016r. o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się do 17 czerwca 2009 r., natomiast w ramach wskazań dotyczących odpowiedniego zatrudnienia wpisano, że W. K. jest niezdolny do zatrudnienia.

W ocenie obu orzekających w sprawie organów zwłaszcza ta ostatnia okoliczność powodowała, że nie było podstaw do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego.

Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - dalej zwana "ustawą". W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter norm prawnych bezwzględnie obowiązujących, a to znaczy, że aby móc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne trzeba spełnić wszystkie wymienione w nim przesłanki.

Organy odmówiły przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w ich ocenie, wnioskodawca nie spełniła przesłanki - jaką jest nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - określonej w art. 17 ust. 1 ustawy. Organy obu instancji przyjęły, że skoro skarżący od lutego 2006r. roku nie pracował, a nadto jest osobą niepełnosprawną z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, ze wskazaniem "niezdolny do zatrudnienia", to powyższa przesłanka nie zaszła. Nie można bowiem przyjąć, że wniesienie wniosku nastąpiło w związku z rezygnacją zatrudnienia, nadto ponieważ skarżący jest osobą "niezdolną do zatrudnienia", zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności, nie może się w jego przypadku zaktualizować przesłanka "nie podjęcia zatrudnienia".

Organy w tej sytuacji stwierdziły brak podstaw do przyjęcia istnienia związku przyczynowego pomiędzy pozostawaniem bez pracy przez skarżącego, a datującą się od 2005 r. koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną.

Powyższego stanowiska organów nie można podzielić. Prezentowana zaś przez organy w niniejszej sprawie interpretacja art. 17 ust. 1 ustawy nie zasługuje na

akceptację. Brzmienie przywołanego przepisu ustawy obejmuje dwa stany faktyczne: pierwszy, dotyczący nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz drugi, dotyczący rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W pierwszym przypadku, podmiot zainteresowany przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, a w drugim, rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej. Zatem rezygnacja lub nie podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowią podstawę dla uzyskania świadczenia, o ile mają na celu sprawowanie opieki.

Należy zauważyć, że powołany przepis nie warunkuje możliwości otrzymania świadczenia od okresu rezygnacji czy nie podejmowania pracy. Stanowi jedynie, aby rezygnacja z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej czy ich nie podejmowanie, miały na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przepis akcentuje jedynie cel rezygnacji z zatrudnienia lub jego nie podejmowania - jakim jest opieka nad bliską osobą niepełnosprawną i niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Nie można przy tym zaaprobować wykładni, która powodowałoby, że osoby rezygnujące z zatrudnienia w celu opieki zostałyby z trwałym skutkiem na przyszłość pozbawione możliwości występowania o przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych, co może być szczególnie dotkliwe wobec opiekunów osób chorych przewlekle przez wiele lat. Wykluczenie to objęłoby bowiem m.in. osoby, które dokonały rezygnacji z zatrudnienia po rozpoczęciu opieki nad niepełnosprawnym. Należy mieć na uwadze, że "rezygnacja z zatrudnienia" nie oznacza jedynie faktycznego zaprzestania wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22, czy rezygnacji z realnej propozycji takiej pracy, ale oznacza także nie podejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Trudno wymagać by osoba, która musi sprawować opiekę nad osobą chorą podejmowała zatrudnienie mając świadomość, że nie będzie w stanie pogodzić zatrudnienia ze sprawowaniem opieki.

Idąc dalej, jedną ze wskazanych przez organy przyczyn odmowy przyznania świadczenia był fakt, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niezdolnym do zatrudnienia i w tej sytuacja przesłanka "nie podjęcia zatrudnienia" nie może się w ogóle ziścić. Mając na uwadze treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, należy zauważyć, że okoliczność, iż skarżący jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie pozbawia go możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej możliwości zostały bowiem pozbawione jedynie wymienione w tym przepisie osoby posiadające znaczny stopień niepełnosprawności.

Należy w tym miejscu wskazać na przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, na podstawie których wydano orzeczenie o zaliczeniu skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

W myśl art. 4 ust. 2 tej ustawy do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 5 ustawy zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, o której mowa w ust. 1 lub 2, nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach:1) przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej; 2) zatrudnienia w formie telepracy.

Z literalnego brzmienia powołanego wyżej przepisu wynika, że dotyczy on wszystkich osób niepełnosprawnych wymienionych w ust. 1 i 2 art. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że orzeczenie o niepełnosprawności stwierdzające niezdolność do zatrudnienia nie jest równoznaczne z orzeczeniem zakazu pracy. Osoba posiadająca takie orzeczenia może zatem podjąć pracę, ustawodawca nie wykluczył bowiem możliwości podjęcia przez taką osobę zatrudnienia.

Mając to na uwadze należało stwierdzić, że stanowisko organów, iż przesłanka "niepodejmowania zatrudnienia", z uwagi na treść orzeczenia o niepełnosprawności, w ogóle nie może się w odniesieniu do skarżącego zaktualizować, jest nieprawidłowe.

Przechodząc dalej, to ustalenia organu w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinny przede wszystkim koncentrować się na tym - czy podmiot

wnioskujący faktycznie sprawuje opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec której jest obowiązany do alimentacji, a także czy w celu sprawowania tej opieki rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobowej lub czy ich nie podejmuje.

Materiał dowodowy w niniejszej sprawie, potwierdza jednoznacznie okoliczność sprawowania przez wnioskodawcę opieki nad żoną. Wynika to zwłaszcza z treści wywiadu środowiskowego z dnia 13 kwietnia 2018 r. oraz oświadczeń wnioskodawcy. Nadto w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wydanym na rzecz J. K. stwierdzono, że wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący zamieszkuje z żoną, nie mają dzieci, zaś z treści wywiadu wynika, że stan zdrowia żony jest poważny i nie pozwala jej na samodzielny byt. Dodatkowo skarżący stwierdził, że nie pracuje od lutego 2006 r. i zrezygnował z pracy w tamtym czasie właśnie w związku z koniecznością opieki nad żoną, której niepełnosprawność powstała już w 1994 r., a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 1 listopada 2005 r.

Okoliczność sprawowania przez wnioskodawcę opieki nad żoną, jak i fakt, że nie jest on aktualnie zatrudniony, nie mogą nasuwać wątpliwości i nie są również kwestionowane.

W ocenie Sądu, podniesione powyżej okoliczności pozwalają na wypełnienie przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia określonego w art. 17 ust. 1 ustawy. Przedstawiony tu bowiem stan zdrowia żony, a zwłaszcza sposób i zakres opieki sprawowanej przez męża, wystarczająco potwierdzają i wskazują, że wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak i ich nie podejmuje - w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Jak wskazano już w rozważaniach, wbrew przekonaniu organów okoliczność, że wnioskodawca już w lutym 2006r. zrezygnował z pracy i już jej nie podjął, jak równie okoliczność, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym ze wskazaniem, że nie jest zdolny do zatrudnienia, powinny pozostać bez wpływu dla oceny przesłanek przyznania świadczenia. Złożenie wniosku w dniu 19 kwietnia 2018 r., po ustaniu w dniu 9 lutego 2006r. stosunku pracy i nie podejmowaniu potem zatrudnienia, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie niweczy związku pomiędzy rezygnacją i nie podejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję organu pierwszej instancji, zostały bowiem wydane z naruszeniem mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny dokonać oceny określonych w art. 17 ust. 1 ustawy przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię tego przepisu, którą są związane z mocy art. 153 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.