Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 544/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Protokolant: Iga Nowik po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi P.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 13 czerwca 2022 r. nr SKO 4316/233/22 w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje radcy prawnemu B. J. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym 23 % VAT, tytułem zwrotu kosztów niopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. Ś. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO, organ drugiej instancji) z dnia 13 czerwca 2022 r. (nr SKO 4316/233/22), wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Burmistrza Gminy Trzebnica z dnia 12 maja 2022 r. (nr OPS-DPR.8252.000135.2015), uchylającej decyzję własną z dnia 15 listopada 2016 r. (nr OPS-SSRIA.8252.000025.2015) w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:

Decyzją z dnia 15 listopada 2016 r. organ pierwszej instancji ustalił stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem (M. Ś.) od dnia 1 października 2016 r. w wysokości 1.300 zł miesięcznie. Decyzja ta była zmieniana przez organ pierwszej instancji w części dotyczącej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie, w związku z informacjami, jakie ukazały się w lokalnej prasie (dotyczące uprowadzenia niepełnosprawnego M. Ś. przez jego matkę), organ pierwszej instancji pismem z dnia 2 lutego 2022 r, wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w sprawie okoliczności mających wpływ na dalsze pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Organ pierwszej instancji zwrócił się również do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, przewidzianego w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu oceny, czy strona zajmuje się niepełnosprawnym synem oraz na czym ta opieka polega.

W oświadczeniu z dnia 30 marca 2022 r. skarżący podał, że jest opiekunem prawnym niepełnosprawnego syna M., który ze względu na stan zdrowia (autyzm) został ubezwłasnowolniony całkowicie. Wskazał, że od 18 lat opiekuje się 22-letnikm synem. Codzienna i całodzienna opieka polega na: pomocy w higienie, przygotowywaniu odzieży, prasowaniu, przygotowywaniu 3-4 posiłków, nauce liter i cyfer, wspólnych spacerach i ćwiczeniach na przyrządach rehabilitacyjnych, wychodzeniu na basen, na wizyty lekarskie i szczepienia, wychodzeniu do kościoła, wyjazdach na grzyby. Obecnie, syn M. został uprowadzony przez matkę, która go bezprawnie przetrzymuje. Z uwagi na powyższe, obecne czynności opiekuńcze skarżącego w stosunku do syna zostały ograniczone do przygotowywania posiłków oraz zakupów różnych rzeczy i leków (z zaznaczonym ich dawkowaniem).

W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania strony w dniu 30 marca 2022 r. skarżący podał, że w dniu 30 grudnia 2021 r. jego niepełnosprawny syn został uprowadzony przez matkę dziecka – J. S. Od momentu uprowadzenia, oprócz spotkania w dniu 1 lutego 2022 r. jakie miało miejsce w aptece w związku ze sczepieniem syna na Covoid-19, strona nie miała kontaktu z synem. Podjęte próby kontaktu z synem w miejscu jego zamieszkania okazały się bezowocne. Obecnie, strona dba o syna w ten sposób , że przygotowuje mu obiady (które przekazuje córka A.), kupuje leki, odzież, obuwie, środki czystości i higieny osobistej, produkty spożywcze i inne (według potrzeb). Załatwia wszelkie sprawy związane z powrotem syna do opiekuna prawnego (którym jest skarżący).

W sprawie, rodzinny wywiad środowiskowy został też przeprowadzony z J. S., co miało miejsce w dniu 7 kwietnia 2022r.

W dniu 19 kwietnia 2022 r. organ pierwszej instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji z dnia 15 listopada 2016 r. z uwagi na zmianę sytuacji rodzinnej.

Decyzją z dnia 12 maja 2022 r. organ pierwszej instancji uchylił decyzję własną z dnia 15 listopada 2016 r., mocą której przyznane zostało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem M. od 1 października 2016 r. bezterminowo. W podstawie prawnej tej decyzji organ powołał się m.in. na art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej: u.ś.r.), a następnie wskazał, że z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że od 30 grudnia 2021 r. M. Ś. przebywa całodobowo u swojej matki – J. S., która od tej chwili sprawuje całkowitą opiekę nad synem.

W ocenie organu, zakres czynności opiekuńczych jakie strona wykonuje wobec syna od dnia 30 grudnia 2021 r. nie pozwala przyjąć, że skarżący nadal sprawuje stałą, całodobową i absorbującą opiekę nad synem, w stopniu adekwatnym do tego, jaki miał miejsce przed 30 grudnia 2021 r. (kiedy syn przebywał u strony codziennie od godziny 10.00 do godziny 18.00, a następnie był zabierany przez matkę u której nocował).

W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu XIII Wydział Cywilny I Rodzinny z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt XII Ca 590/19, jest opiekunem prawnym niepełnosprawnego i ubezwłasnowolnionego całkowicie syna M. Od dnia przyznania opieki prawnej, a właściwie stale od dnia jego narodzin, codziennie i całodziennie zajmował się synem. Pomagał mu w ubieraniu się, higienie (myciu, czesaniu), codziennie przygotowywał dla syna co najmniej trzy posiłki (w tym, co najmniej jeden posiłek ciepły), dbał o rehabilitację, chodził na spacery, chodził na wizyty lekarskie, podawał synowi leki, prał, sprzątał, ogrzewał mieszkanie, chodził do kościoła, wspierał syna we wszystkich sprawach administracyjnych. Niestety, matka dziecka w dniu 30 grudnia 2021 r. uprowadziła syna, o czym strona poinformowała policję. Obecnie, pomimo uprowadzenia syna i bezprawnego przetrzymywania go w miejscu zamieszkania matki, skarżący jest stale zaangażowany w czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym synem. Przedstawiony w odwołaniu opis czynności był zgodny z ustaleniami rodzinnego wywiadu środowiskowego jaki został przeprowadzony ze stroną w dniu 30 marca 2022 r.

Powołaną na wstępie decyzją organ drugiej instancji działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000; dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 12 maja 2022 r. W uzasadnieniu tej decyzji SKO wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi rekompensatę za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Tym samym, choć przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania tej opieki nieustannie przez całą dobę, to jednak okoliczności sprawy wskazują, że strona od 30 grudnia 2021 r. nie ma w ogóle możliwości sprawowania osobistej opieki nad synem w stopniu i zakresie usprawiedliwiającym jej bierność zawodową. Jak podniósł organ drugiej instancji, od 30 grudnia 2021 r. strona nie ma faktycznej możliwości całodobowego i stałego angażowania się i podejmowania jakichkolwiek czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych wobec syna o różnych porach dnia i nocy. Strona nie ma z synem bezpośredniego kontaktu, a od 30 grudnia 2021 r. nie wykonywała przy nim żadnej czynności opiekuńczej czy pielęgnacyjnej, stanowiącej reakcję na jej potrzeby.

Zwrócił uwagę, że przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, czy podejmowanie czynności mających na celu powrót syna do miejsca zamieszkania strony nie wypełniają opieki, od której istnienia ustawa uzależnia przyznanie i korzystanie z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczył, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje za samą tylko wolę sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W podsumowaniu SKO podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że od 30 grudnia 2021 r. strona zaprzestała sprawować opiekę nad synem uprawniającą ją do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie decyzji z dnia 15 listopada 2016 r. W konsekwencji SKO uznało, że decyzja organu pierwszej instancji o uchyleniu decyzji z dnia 15 listopada 2016 r. na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. miała swoje uzasadnienie prawne.

W skardze na ostateczną decyzję SKO z dnia 13 czerwca 2022 r. skarżący wniósł o jej zmianę oraz o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Podniósł, że mimo uprowadzenia syna przez matkę i jego bezprawnego przetrzymywania w miejscu zamieszkania matki, skarżący pozostaje stale zaangażowany w czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym synem. W tym kontekście podniósł, że przygotowuje synowi posiłki (albowiem to, co przygotowuje mu matka syn nie chce zjadać), odzież (jako że matka dziecka nie skompletowała synowi pełnego zestawu odzieży), kupuje i przekazuje synowi leki wraz z dawkowaniem (jako że matka dziecka nie ma o tym wiedzy), kupuje i przekazuje dla syna inne produkty spożywcze.

W dalszej części skargi skarżący zawarł polemikę z wyrażonym w zaskarżonej decyzji stanowiskiem organu drugiej instancji podnosząc, że przygotowywanie dla syna obiadów, zakup dla niego odzieży, leków i artykułów spożywczych wpisuje się pod pojęcie czynności opiekuńczych. To, że na skutek bezprawnych działań matki dziecka, skarżący został pozbawiony możliwości wykonywania czynności opiekuńczych bezpośrednio przy synu, tak jak to czynił do czasu uprowadzenia syna, nie oznacza, że nie opiekuje się on synem. Jak podniósł skarżący, sprawowana przez niego opieka nad synem jest wykonywana każdego dnia i dotyczy podstawowych aspektów życia syna jak – żywienie, ubranie, leczenie.

Końcowo skarżący dodał, że gdyby zrezygnował z wykonywanych czynności opiekuńczych wobec syna i podjął pracę, jego niepełnosprawny syn z dużym prawdopodobieństwem pozostawałby głodny.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wyznaczony z urzędu pełnomocnik strony skarżącej w piśmie procesowym z dnia 23 marca 2023 r. podtrzymał stanowisko skargi i wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W treści tego pisma pełnomocnik strony wydane w sprawie decyzje ocenił jako niesłuszne i niesprawiedliwe. Podkreślił, że syn M. został wbrew swojej woli i wbrew woli ojca zabrany przez matkę. Od października 2022 r. skarżący nie ma kontaktu z synem, ale do tego czasu był zaangażowany w czynności opiekuńcze wskazane w skardze. Zaznaczył, że skarżący nadal czuje się odpowiedzialny za losy niepełnosprawnego dziecka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu.

Powołany w podstawie prawnej decyzji organu pierwszej instancji, utrzymanej następnie w mocy decyzją z dnia 13 czerwca 2022 r., przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądowym, w powołanym przepisie ustawodawca wprowadza nadzwyczajny tryb zmiany lub uchylenia decyzji, który stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji administracyjnej i w związku z tym winien być stosowany jedynie w ściśle w nim określonych okolicznościach.

W ocenie Sądu, poczynione w sprawie przez organy obu instancji ustalenia faktyczne wpisują się w zakres normowania art. 32 ust. 1 u.ś.r., a zatem wydana w sprawie decyzja organu pierwszej instancji i utrzymująca ją w mocy decyzja organu drugiej instancji zostały wydane na podstawie i w granicach prawa.

Rozważania w sprawie należy rozpocząć od zwrócenia uwagi, że przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy w trakcie wypłaty świadczenia zmianie uległ "pierwotny stan sprawy", tj. stan z chwili ustalania prawa do świadczenia, powodujący konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji (tak WSA w Białymstoku w wyroku z 19 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 311/18, WSA w Lublinie w wyroku z 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 221/19, WSA w Kielcach w wyroku 9 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 6/22, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA).

W ocenie Sądu, z taką sytuacją mamy do czynienia w stanie faktycznym sprawy, albowiem w trakcie pobierania przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego na mocy decyzji z dnia 15 listopada 2016 r. uległ zmianie stan faktyczny stanowiący podstawę przyznania jej rzeczonego świadczenia. Przy czym co najistotniejsze, w konsekwencji tej zmiany, odpadły przesłanki ustawowe uprawniające stronę do dalszego pobierania tego świadczenia. W sprawie, ziściły się zatem przesłanki dające podstawę do zastosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r.

Z niespornych okoliczności sprawy wynika, że do 30 grudnia 2021 r. sprawowana przez skarżącego opieka nad synem była opieką stałą i długoterminową, a zatem uprawniała stronę do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust.1 u.ś.r., które to świadczenie zostało stronie przyznane na mocy decyzji z dnia 15 listopada 2016 r. Ustaleń faktycznych w tym zakresie w żaden sposób nie podważają organy orzekające w sprawie. Utrzymują natomiast, że stan faktyczny uprawniający stronę do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem uległ zmianie od 30 grudnia 2021 r. i to w taki sposób, że rzutował na dalsze prawo skarżącego do pobieranego tego świadczenia

Sąd stanowisko organów w pełni podziela podkreślając jednocześnie, że okolicznością niesporną w sprawie, przyznaną przez skarżącego zarówno w toku postępowania administracyjnego, jaki i na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. jest to, że od 30 grudnia 2021 r. niepełnosprawny syn strony znajduje się pod opieką matki, a skarżący nie ma z synem bezpośredniego kontaktu. Od 30 grudnia 2021 r. do chwili obecnej czynności opiekuńcze skarżącego względem niepełnosprawnego syna ograniczają się do - przygotowywania mu obiadów (które przekazuje córka A.), kupna leków, odzieży, obuwia, środków czystości i higieny osobistej, produktów spożywczych i innych (według potrzeb). Załatwiania wszelkich spraw związanych z powrotem syna do ojca (jako opiekuna prawnego).

Od 30 grudnia 2021 r. wystąpiła zatem istotna zmiana jeśli chodzi o sposób sprawowania przez skarżącego opieki nad synem, albowiem do 30 grudnia 2021 r. skarżący opiekował się niepełnosprawnym synem codziennie od godziny 10.00 do godz. 18.00, a syn jedynie nocował w mieszkaniu swojej matki.

Kwestionując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji skarżący stoi na stanowisku, że jakkolwiek został on (na skutek bezprawnych - zdaniem skarżącego - działań matki dziecka) pozbawiony bezpośredniego kontaktu z synem (wykonywania bezpośrednio przy nim czynności opiekuńczych) to nadal troszczy się o syna, zapewnia mu wyżywienie, odzież, leki, środki higieny, artykuły spożywcze, a nadto jak również podkreślał – czyni starania związane z powrotem syna do ojca. Wskazując na powyższe skarżący utrzymuje, że nadal spełnia przesłanki do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem.

W ocenie Sądu, stanowisko skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., który to przepis reguluje przesłanki uprawniające do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i z tych oczywistych względów musi stanowić punkt odniesienia w sprawie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z zatrudnienia należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania zarobkowego, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi odbywać się przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki.

Przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być zatem rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 841/22).

W nawiązaniu do okoliczności faktycznych sprawy nie może być wątpliwości, że omówione wyżej przesłanki, warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, muszą występować nie tylko w chwili ustalania tego prawa, ale też przez cały czas jego pobierania. Przemawia za tym istota świadczenia pielęgnacyjnego, które ma rekompensować opiekunowi utratę wynagrodzenia w ramach jednej z form wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. z uwagi na sprawowaną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Oczywiście skarżący ma rację zwracając uwagę w skardze, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest definicji sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy. Sporne pojęcie należy wykładać przez prymat celu świadczenia pielęgnacyjnego. Jak już wspomniano, świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną

Stosując wykładnię funkcjonalną sądy administracyjne w wydawanych wyrokach wielokrotnie objaśniały zwrot sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 u.ś.r. zwracając uwagę, że użyty w treści i tego przepisu zwrot – "stała lub długotrwała opieka" wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to nie może być ona sprawowana sporadycznie, jedynie przez część doby (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, Lex nr 2240790).

Opieka w rozumieniu art. 17 u.ś.r. musi stanowić w obiektywny i oczywisty sposób przeszkodę do wykonywania pracy przez opiekuna. Przepis art. 17 u.ś.r. nie wymaga wprawdzie zamieszkiwania z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, ale nie ulega wątpliwości, że opieka w rozumieniu tego przepisu musi być na tyle angażująca czas opiekuna, że nie jest on - w sposób obiektywny - podjąć zatrudnienia, nawet w innej formie niż umowa o pracę (czyli w ramach umowy zlecenia, o dzieło).

Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego sprawy, Sąd nie ma wątpliwości, że wskazywane przez stronę czynności opiekuńcze względem syna jak gotowanie mu obiadów, kupowanie odzieży, środków czystości i higieny osobistej, środków spożywczych, czy leków wraz z we wskazaniem ich dawkowania jakkolwiek stanowią wyraz niewątpliwej troski skarżącego o niepełnosprawnego syna, to nie mogą zostać uznane za wpisujące się w przesłankę opieki w rozumieniu art. 17 u.ś.r. Czynności tych nie można bowiem obiektywnie rzecz biorąc uznać za absorbujące na tyle czas opiekuna, by nie mógł on podjąć zatrudnienia w jakiejkolwiek z form zatrudnienia wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Nie można zgodzić się z argumentacją skarżącego zaprezentowaną w skardze, że podjęcie przez niego zatrudnienia wiązałoby się z brakiem możliwości przygotowywania posiłków dla syna, w efekcie czego niepełnosprawny syn skarżącego prawdopodobnie pozostawałby głodny. W nawiązaniu do tej argumentacji dostrzec trzeba, że taka czynność dnia codziennego jak gotowanie obiadów (czy szerzej – ogólnie posiłków) jest na ogół powszechnie wykonywana we wszystkich gospodarstwach domowych, a więc także przez osoby aktywne zawodowo. Odwołując się do zasad doświadczenia życiowego Sąd wskazuje, że skarżący, przy odpowiedniej organizacji czasu i odpowiednim planowaniu rozkładu dnia, mógłby przygotowywać synowi posiłki, bez kolizji z faktyczną możliwością podjęcia zatrudnienia w jednej z form wymienionych w art. 3 pkt. 22 u.ś.r. Także pozostałe czynności, wskazywane przez stronę jako wyraz troski i opieki nad synem jak: kupowanie synowi odzieży, środków czystości i higieny osobistej, środków spożywczych oraz leków nie stanowią tego rodzaju aktywności, o takim stopniu codziennego zaangażowania opiekuna, której nie można by było pogodzić z zatrudnieniem. Powyższa uwaga odnosi się także do akcentowanych przez stronę starań związanych z powrotem syna do ojca jako opiekuna prawnego.

W sprawie trzeba wyraźnie podkreślić, że Sąd nie kwestionuje prawdziwości twierdzeń skarżącego co do tego, że jest on w stanie nieść synowi opiekę i pomoc w dzień i w nocy, oraz że troszczy się o syna, zaś opieka ta przybiera od 30 grudnia 2021 r. formę przygotowywania synowi posiłków, kupowania ubrań, środków czystości i higieny, leków, środków spożywczych (oraz wszelkich innych jeżeli jest taka potrzeba). Podziela natomiast Sąd stanowisko organów orzekających w sprawie, że taki zakres opieki, w istotny sposób odbiegający od zakresu opieki na podstawie której stronie zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji z dnia 15 listopada 2016 r., nie uprawnia do dalszego pobierania przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka nad synem sprawowana przez skarżącego w formie jaka ma miejsce od 30 grudnia 2021 r. nie spełnia kryteriów opieki w rozumieniu art. 17 u.ś.r.

Ubocznie należy wskazać, że przedstawiony przez stronę w oświadczeniu z dnia 30 marca 2022 r. opis czynności opiekuńczych względem syna odnosi się do stanu faktycznego na podstawie którego została wydana decyzja z dnia 15 listopada 2016 r. i jest nieadekwatny do zakresu opieki jaką strona sprawuje wobec syna od 30 grudnia 2021 r., co znajduje potwierdzenie w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym ze skarżącym w dniu 30 marca 2022 r. Zresztą, w tym oświadczeniu sama strona przyznaje, że od dnia "uprowadzenia syna przez matkę", zakres czynności opiekuńczych jakie wykonuje aktualnie wobec syna został ograniczony do czynności, które wedle jej opisu są zgodne z tymi, jakie skarżący podał podczas wywiadu środowiskowego w dniu 30 marca 2022 r. Fakt pozostawania niepełnosprawnego M. od dnia 30 grudnia 2021 r. pod opieką matki, z ograniczeniem zakresu opieki skarżącego do przedstawionych przez niego czynności opiekuńczych jak: gotowanie obiadów, kupowanie odzieży, środków czynności i higieny osobistej, leków, środków spożywczych (i innych) nie jest kwestionowany przez skarżącego i został potwierdzony przez niego na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r.

Końcowo należy wskazać, że podnoszone przez skarżącego kwestie związane z bezprawnym – w jego ocenie – uprowadzeniem syna przez matkę dziecka (bezprawnym jego przetrzymywaniem, nie dopuszczaniem do bezpośredniego kontaktu skarżącego z synem) pozostają poza ustrojowymi kompetencjami kontrolnymi sądu administracyjnego, który nie jest uprawniony do oceny tych kwestii, jako wchodzących w zakres kompetencji sądu powszechnego i organów ścigania. Z tych względów, Sąd nie mógł odnieść się merytorycznie do tego rodzaju argumentacji skarżącego. Przypomnieć w tym miejscu należy, że sąd administracyjny dokonuje kontroli zgodności decyzji organów administracji publicznej z przepisami prawa materialnego i procesowego. W sprawie, zaskarżona decyzja została poddana kontroli Sądu przez pryzmat przesłanki z art. 32 ust. 1 u.ś.r. i art. 17 u.ś.r.

Nie stwierdzając naruszenia tych przepisów przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, nadto, uznając, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został wyczerpująco zebrany i właściwie oceniony, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) wniesioną w sprawie w skargę w całości oddalił, o czym orzekł jak w punkcie I wyroku.

Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (punkt II sentencji wyroku) oparto o przepis art. 250 p.p.s.a., § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r poz. 68).