Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 44/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17b ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 54 par. 3, art. 145 par. 1 pkt1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 6
journal: Dz.U. 2011 nr 34 poz 173
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] listopada 2023 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 30 listopada 2023 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium"), po zapoznaniu się z zarzutami skargi B. M., na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.":

uchyliło zaskarżoną decyzję własną z 12 października 2023 r. znak: [...] oraz decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. z

10 maja 2023 r. znak: [...] odmawiającą przyznania B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na M. R. w okresie od 1 września 2022 r. do 31 października 2023 r. w całości i w to miejsce orzekło:

w pkt 1) o odmowie przyznania B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. R. za okres od 1 września 2022 r. do 18 maja 2023 r.;

w pkt 2) o przyznaniu B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. R. na okres od 19 maja 2023r. do dnia śmierci M. R., tj. do 3 września 2023 r.

stwierdziło, że decyzja z 12 października 2023 r. znak: [...] 2023 nie została wydana bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że na skutek rozpatrzenia odwołania od decyzji Wójta Gminy B. z 10 maja 2023 r. organ odwoławczy decyzją z 12 października 2023 r. uchylił tę decyzję i w to miejsce orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką za okres od 1 września 2022 r. do dnia jej śmierci tj. do 3 września 2023 r.

Na powyższą decyzję Kolegium skargę wniosła B. M., zarzucając naruszenie: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. przez niezbadanie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwanej dalej: "u.ś.r." lub "ustawą"; art. 79a § 1 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącej przed wydaniem decyzji o przeszkodzie w wydaniu pozytywnej decyzji, tj. braku przedłożenia decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji krajowych producentów rolnych i uchyleniu nr identyfikacyjnego; art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę zebranych dowodów skutkującą przyjęciem, że była osobą prowadzącą gospodarstwo rolne, w sytuacji gdy jest to sprzeczne z faktami, bowiem w chwili wydania decyzji przez Kolegium, tj. 12 października 2023 r. nie była rolnikiem, gdyż przestała nim być w wyniku wydania 19 maja 2023 r. decyzji Kierownika ARiMR w K. o wykreśleniu jej z ewidencji producentów rolnych oraz uchylenia nr identyfikacyjnego; art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego" przez skarżącą jako rolnika, co miało bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z ww. decyzji ARiMR w K. z 19 maja 2023 r. oraz potwierdzenia przyjęcia dokumentu 17 stycznia 2023 r. na okoliczność podjęcia czynności zmierzających do wykreślenia z wpisu do ewidencji producentów, które zostały błędnie zinterpretowane przez pracownika ARiMR jako zmiana danych i nadanie jej mężowi pełnomocnictwa. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Po ponownym zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy oraz zarzutami skargi, Kolegium stwierdziło, że skarga zasługuje na uwzględnienie i powołało się na przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy.

Kolegium wskazało, że wnioskiem z 4 listopada 2022 r. skarżąca zwróciła się do GOPS w B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, która jest wdową. Nie jest sporne w niniejszej sprawie, że M. R. na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 17 października 2022 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do 31 października 2023 r. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 69-go roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 września 2022 r. Zatem bezspornym jest, że M. R. jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Wobec tego nie ulega wątpliwości, że w tej sprawie została spełniona przesłanka dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Akta sprawy potwierdzają również, że opiekę nad M. R. sprawuje jej córka B. M., a zatem osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki. W tych okolicznościach organ odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 b ustawy, gdyż niepełnosprawność matki powstała po 25 roku życia.

Odnosząc się do argumentów uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, Kolegium wyjaśniło, że w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K [...], skarżącemu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy w sytuacji kiedy, zgodnie z orzeczeniem, niepełnosprawność u osoby chorej nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia. Odnosząc się do powyższego, Kolegium powołało się na treść ww. wyroku TK i wyjaśniło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Okoliczność, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia nie wyklucza możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie ma znaczenia wiek, w którym ta niepełnosprawność powstała, istotne zaś jest, że występuje ona w stopniu znacznym.

Niezależnie od powyższego Kolegium podkreśliło, że z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wynika, że skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 9 września 2022 r. W oświadczeniu z 21 listopada 2022 r. strona wskazała, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 9 września 2022 r. w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mamą. Dodała, że w roku 2022 składała wniosek o zwrot akcyzy oraz dopłaty bezpośrednie do ARiMR w K.. Gospodarstwo rolne o pow. 0,45 ha przeliczeniowego od września 2022 r. użytkuje mąż i będzie on ubiegał się o podatek akcyzowy i dopłaty. Z przeprowadzonego dodatkowego postępowania wyjaśniającego, prowadzonego w wyniku ponownego rozpatrywania sprawy wynika zaś, że skarżąca figuruje jako podatnik gruntów rolnych o pow. 2,7893 ha fizycznych, co stanowi 0,5098 ha przeliczeniowych. Powyższe wynika z pisma Wójta Gminy B. z 20 kwietnia 2023 r., gdzie wskazano nadto, że skarżąca 1 sierpnia 2022 r. złożyła wniosek na 2022 r. o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, jako posiadacz użytków rolnych o pow. 2,78936 ha. Wyjaśniono, że w pierwszym okresie przyjmowania wniosków o zwrot podatku akcyzowego na 2023 r. nie składała wniosku. Z pisma z 25 kwietnia 2023 r. ARiMR w K. wynika, że skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności i pobierała płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, nie złożyła wniosku o dopłaty bezpośrednie na rok 2023, a termin składania wniosków upłynie 15 maja 2023 r. Natomiast z przedłożonego przez skarżącą na etapie skargi dowodu w postaci decyzji ARiMR z 19 maja 2023 r. wynika, że po rozpatrzeniu jej wniosku z 28 kwietnia 2023 r. organ ten wykreślił wpis z ewidencji producentów rolnych B. M. oraz uchylił numer identyfikacyjny [...]

Wobec powyższego Kolegium wskazało, że zgodnie z najnowszym orzecznictwem WSA w Kielcach z 30 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 260/23 dopóki rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stalą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne.

W realiach tej sprawy Kolegium dokonało weryfikacji dowodów i oświadczeń skarżącej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, uznając, że skoro skarżąca została wykreślona z ewidencji producentów rolnych decyzją z 19 maja 2023 r. i zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego, to od tego dnia zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W konsekwencji Kolegium, powołując się na treść art. 24 ust. 2 ustawy, podkreśliło, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (orzeczenie wydano 17 października 2022 r. a wniosek został złożony 14 listopada 2022 r.). Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności M. R. złożyła do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. w 9 września 2022 r. Tak więc świadczenie pielęgnacyjne winno przysługiwać od 1 września 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. [...] z uwagi na to, że skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym od 19 maja 2023 r. (data wykreślenia z ewidencji producentów ARiMR), zdaniem Kolegium, należało odmówić jej wnioskowanego świadczenia za okres od 1 września 2022 r. do 18 maja 2023 r., zaś przyznać od 19 maja 2023 r. Kolegium dodało, że przesłany przez organ pierwszej instancji 11 września 2023 r. odpis skrócony aktu zgonu potwierdza, że M. R. zmarła 3 września 2023 r. W związku z tym, wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej do daty śmierci matki.

Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Kolegium uchyliło własną decyzję z 12 października 2023 r. oraz decyzji organu pierwszej instancji i w to miejsce orzekło jak w zaskarżonej decyzji, stwierdzając jednocześnie, że nie działało bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa.

B. M. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzuciła temu rozstrzygnięciu naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. przez niezbadanie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art.17b ust.1 pkt 1 ustawy;

- art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę zebranych w sprawie dowodów skutkującą przyjęciem, że skarżąca była osobą prowadzącą gospodarstwo rolne, w sytuacji gdy jest to sprzeczne z faktami, bowiem w chwili wydania decyzji przez Kolegium, tj. 12 października 2023 r., nie była rolnikiem - formalnie przestała nim być w wyniku wydania decyzji 19 maja 2023 r. przez ARiMR o wykreśleniu jej z ewidencji producentów rolnych oraz uchylenia numeru identyfikacyjnego. Faktycznie zaś przestał być rolnikiem na skutek złożenia oświadczenia zgodnie z wymogami art. 17b ust. 2 ustawy;

- art.17b ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego" przez skarżącą, co miało bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów:

- potwierdzenia przyjęcia dokumentu 17 stycznia 2023 r. na okoliczność podjęcia czynności zmierzających do wykreślenia z wpisu do ewidencji producentów rolnych, które zostały błędnie zinterpretowane przez pracownika ARiMR jako zmiana danych i nadanie mężowi skarżącej pełnomocnictwa;

- kopia decyzji z 18 stycznia 2023 r. wydanej przez ARiMR, dotyczącej aktualizacji danych producenta o numerze identyfikacyjnym: 029189022.

Nadto skarżąca wniosła o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą o sygn. akt II SA/Ke 695/23, gdyż pozostają ze sobą w związku.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty i wnioski dowodowe skarżąca wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji w zakresie punktu 1 tego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skargi jej autorka przedstawiła argumentację na poparcie postawionego zarzutu, podnosząc w szczególności, że Kolegium oparło swoje rozstrzygnięcie jedynie na okoliczności wykreślenia jej z rejestru producentów rolnych, podczas gdy jeszcze przed wydaniem decyzji z 19 maja 2023 r. skarżąca zainicjowała działania zmierzające do wykreślenia jej z tego rejestru. Wyjaśniła, że w styczniu 2023 r. była w ARiMR w celu dowiedzenia się, czy jej mąż może złożyć wniosek o dopłaty, gdyż ona zrezygnowałam z prowadzenia gospodarstwa rolnego i była przekonana, że to jest wystarczające do uznania, że nie jestem już rolnikiem. Pod koniec kwietnia 2023 r. mąż skarżącej uzyskał informację w ARiMR, że skarżąca nadal figuruje jako właściciel gospodarstwa. Dopiero na skutek uzyskania tej informacji skarżąca złożyłam wniosek o wykreślenie z ewidencji. Podniosła, że zostałam błędnie pouczona przez ARiMR, że wystarczy zmiana danych, żeby nie figurowała w ewidencji ona, ale jej mąż.

Skarżąca nie podzieliła stanowiska Kolegium, że figurowanie w ewidencji krajowych producentów rolnych jest jednym z elementów koniecznych do przyjęcia, że mamy do czynienia z rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne. Zdaniem skarżącej, przesłanka pozwalająca na przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego wynika ze stanu faktycznego sprawy, bowiem zgodnie z wymogami art. 17b ust. 2 ustawy, złożyła oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organ pierwszej instancji nie kwestionował tego oświadczenia, a organ odwoławczy nie przedstawił żadnej argumentacji przemawiającej za utożsamieniem posiadania gospodarstwa rolnego z jego faktycznym prowadzeniem a oparł swoją odmowę na figurowaniu przez skarżącą w ewidencji krajowych producentów rolnych.

Skarżąca dodała, że była przekonana, że oświadczenie stanowi wystarczający dowód zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podkreśliła, że nie składała wniosku na 2023 r. o zwrot podatku akcyzowego oraz wniosku o dopłaty bezpośrednie na 2023 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie 14 marca 2024 r. Sąd dopuścił dowód z akt tutejszego Sądu sygn. II SA/Ke 695/23 ze skargi B. M. na decyzję Kolegium z 12 października 2023 r. znak: [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 54 § 3 p.p.s.a. i w związku z tym podlegała uchyleniu.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 54 § 3 p.p.s.a. zgodnie z którym organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa.

Zapis zawarty w ostatnim zdaniu przytoczonego przepisu został dodany ustawą z dnia 20 stycznia 2011r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U. z 2011r. Nr 34, poz. 173).

W orzecznictwie sądowym i doktrynie wskazuje się, że tryb uregulowany w powyższym przepisie jest trybem szczególnym, który uprawnia organ do zastąpienia sądu administracyjnego w rozpoznaniu skargi. Tryb ten wymaga jednocześnie, aby wydany akt spełniał najwyższe standardy stosowania prawa tak, aby w rezultacie nie było już potrzeby dalszej kontroli sądowoadministracyjnej. Redakcja powyższego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że organ, uwzględniając skargę w trybie autokontroli, jest obecnie zobowiązany w sentencji decyzji każdorazowo zawrzeć rozstrzygnięcie w przedmiocie tego, czy działanie (bezczynność, przewlekłe prowadzenie sprawy) organu miały miejsce bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Powołany przepis nie pozostawia w tym zakresie organowi dowolności, uznaniowości, ani nie przewiduje jakichkolwiek możliwości odstąpienia od tego obowiązku. Organ, stwierdzając naruszenie prawa, jest przy tym zobligowany precyzyjnie wskazać na konkretne naruszenie, które miało miejsce w ramach zaskarżonego działania. Ma to istotne znaczenie z punktu widzenia późniejszego ewentualnego dochodzenia przez adresata tej działalności odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu dopuszczenia się przez organ rażącego naruszenia prawa. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 2011r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa funkcjonariusz publiczny ponosi odpowiedzialność majątkową w razie łącznego zaistnienia następujących przesłanek:

- na mocy prawomocnego orzeczenia sądu lub na mocy ugody zostało wypłacone przez podmiot odpowiedzialny odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa;

- rażące naruszenie prawa, o którym mowa w pkt 1, zostało spowodowane zawinionym działaniem lub zaniechaniem funkcjonariusza publicznego;

- rażące naruszenie prawa, o którym mowa w pkt 1, zostało stwierdzone zgodnie z art. 6.

Z kolei stosownie do art. 6 pkt 3 tej ustawy, przez stwierdzenie rażącego naruszenia prawa należy rozumieć stwierdzenie braku podstawy prawnej lub rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. Organ, wydając decyzję autokontrolą jest zatem zobligowany do zawarcia rozstrzygnięcia dotyczącego tego czy postępowanie prowadzono bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa.

Warunkiem skorzystania z uprawnienia do autokontroli jest uwzględnienie skargi w całości, a więc uznanie za uzasadnione zarówno zarzutów oraz wniosków skargi, jak i wskazanej w niej podstawy prawnej, co oznacza, iż organ może skorygować zaskarżone rozstrzygnięcie wyłącznie w kierunku wskazanym przez stronę skarżącą. Przez uwzględnienie skargi w całości należy rozumieć doprowadzenie do stanu, w którym istota sprawy zostaje rozstrzygnięta ostatecznie, zgodnie z oczekiwaniem strony wynikającym z jej skargi skierowanej do sądu. Przy czym oczekiwania strony co do załatwienia (zakończenia) sprawy należy odnosić do meritum sprawy, a nie do formalnej kwestii brzmienia rozstrzygnięcia.

W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, podzielany przez skład orzekający w sprawie niniejszej, zgodnie z którym organ - podejmując rozstrzygnięcie w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. - jest związany treścią żądania skarżącego i nie ma możliwości wybiórczego uwzględnienia skargi (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1575/07, LEX nr 525966; wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 934/12, LEX nr 12355300; wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 1379/13). Jak już wyżej wskazano na wstępie rozważań, organ jest uprawniony zastosować art. 54 § 3 p.p.s.a tylko wówczas, jeżeli zgadza się w pełni ze stanowiskiem strony skarżącej, a więc akceptuje wskazane w skardze naruszenia jak i zgłoszone żądania i wnioski.

Podkreślenia wymaga, co umknęło Kolegium, że co prawda autokontrola uprawnia organ do zastąpienia sądu administracyjnego w rozpoznaniu skargi, to organ - w przeciwieństwie do sądu - związany jest sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi zarzutami, wnioskami i żądaniami. W trybie art. 54 § 3 p.p.s.a niedopuszczalne jest naprawianie błędów, jakie organ popełnił, jeżeli nie prowadzi to do orzeczenia zgodnego z interesem strony skarżącej.

Jak już wskazano wyżej, tryb autokontroli umożliwia organowi weryfikację wydanego rozstrzygnięcia, bez potrzeby angażowania sądu administracyjnego. Instytucja ta realizuje założenie, aby uchybienia organu administracji, co do istnienia których nie ma sporu pomiędzy tym organem, a stroną postępowania, usuwano jeszcze na drodze administracyjnej, rezerwując kontrolę sądowoadministracyjną tylko na wypadek nieusuwalnej rozbieżności stanowisk między organem, a stroną. W oczywisty sposób służy to ekonomii rozstrzygania spraw administracyjnych.

W kontrolowanej sprawie należy stwierdzić, że Kolegium wydając decyzję autokontrolą nie uczyniło zadość wszystkim wnioskom i żądaniom strony zawartym w skardze na decyzję tego organu z dnia 12 października 2023 r. Żądanie zawarte w skardze na powyższą decyzję dotyczyło uchylenia w całości zaskarżonej decyzji w związku z zarzucanym organowi naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. oraz naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Co istotne, strona nie wnosiła o wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia - co wydaje się logiczne w kontekście zgłaszanych przez nią w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania w tym przepisów dotyczących postępowania dowodowego. Natomiast Kolegium wydając decyzję w trybie autokontroli uchyliło wnioskowaną przez stronę skarżącą decyzję, ale jednocześnie - poza wnioskami skargi - uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i wydało rozstrzygnięcie merytoryczne, które również zostało zakwestionowane przez skarżącą. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że organ wyszedł poza wnioski skargi, a zatem nie mógł wydać rozstrzygnięcia na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a.

W świetle wykładni art. 54 § 3 p.p.s.a. nie może budzić wątpliwości fakt, że uwzględnienie w ramach autokontroli skargi na decyzję nie może się ograniczyć do uchylenia tego aktu. Zgodnie z przywołanym przepisem organ dokonujący autokontroli ma obowiązek orzec w sposób ostateczny w sprawie administracyjnej bądź przez jej rozstrzygnięcie co do istoty, bądź przez umorzenie postępowania. W art. 54 § 3 p.p.s.a. ustawodawca wprost wskazał, że w przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję.

Sumując, skoro w ramach autokontroli nie jest możliwe wydanie decyzji uchylającej wyłącznie zaskarżoną decyzję to w przypadku nie podzielenia przez Kolegium poglądów i wniosków strony skarżącej w całości, powinno ono zrezygnować z trybu autokontroli.

Końcowo należy zaznaczyć, że z uwagi na opisaną wyżej specyfikę decyzji autokontrolnej oraz charakter stwierdzonej przez Sąd wadliwości zaskarżonej decyzji Kolegium, Sąd nie może się odnieść do zarzutów skargi związanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego - prowadziłoby to bowiem do oceny prawidłowości wydania decyzji Kolegium z dnia 12 października 2023 r., co będzie przedmiotem kontroli sądowej WSA w Kielcach w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 695/23.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (tj. przepisu art. 54 § 3 p.p.s.a.).