Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1593/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1 pkt.1 ust.5 pkt. 1 lit.a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art.141 § 4 art 151 art 183 § 1 i 2 art 184 art 207 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: NSA Mariola Kowalska del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant: asystent sędziego Marek Szwed-Lipiński po rozpoznaniu w dniu 26 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych A.Z. i Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 109/21 w sprawie ze skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargi kasacyjne, 2. odstępuje od zasądzenia od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz A.Z. kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 16 marca 2021 r., po rozpoznaniu skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z [...] października 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Wrocławia z [...] sierpnia 2020 r.

Od powyższego wyroku odrębne skargi kasacyjne wnieśli skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego oraz organ.

Pełnomocnik skarżącej zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania bądź zmianę wyroku przez skorygowanie oznaczeń numerów spraw i osób opisanych w zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, przez jego niezastosowanie przez zaakceptowanie przez Sąd błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy w kontekście zastosowanego prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111. z późn. zm.), dalej: uśr, przez uznanie, że jedynie konieczna jest tutaj wykładnia językowa wspomnianego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien prowadzić do wniosku, że organ odwoławczy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji popełnił szereg błędów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż błędnie oznaczono sygnaturę sprawy przez organ gminy decyzji administracyjnej i dotyczącej jej osoby oraz nie połączono do wspólnego rozpoznania spraw dotyczących tych decyzji, przez co naruszono art. 134 § 1 ppsa oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolegium zaskarżyło przywołany na wstępie wyrok w całości. Wniosło o jego uchylenie i oddalenie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciło naruszenie:

1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr przez jego błędną interpretację i zastosowanie, polegające na uznaniu, że przepis ten:

a) interpretowany przy zastosowaniu dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej nie może prowadzić do wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku posiadania ustalonego prawa do renty socjalnej oraz

b) przewidując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty socjalnej, jednocześnie nie wyklucza uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zawieszenia wypłaty renty socjalnej na podstawie art. 10 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. z 2020 r., poz. 1300), dalej: urs;

2) art. 151 ppsa przez niezastosowanie tego przepisu, w sytuacji, gdy skarga powinna zostać oddalona.

W odpowiedzi na skargę Kolegium pełnomocnik skarżącej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego.

Pismem procesowym z 26 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego przez dopuszczenie w poczet dowodów uwierzytelnionej kopii dokumentacji medycznej syna skarżącej na okoliczności wskazane dotychczas przez skarżącą w sprawie i skardze kasacyjnej oraz na pogorszenie się stanu zdrowia w związku z wystąpieniem nowej dolegliwości.

Pismem procesowym z 25 sierpnia 2022 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego przez dopuszczenie w poczet dowodów sprawy uwierzytelnionej kopii odpisu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia Śródmieścia we Wrocławiu z 29 lipca 2022 r., sygn. akt IV U 581/20, oraz dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy IV U 581/20, a w szczególności odwołania skarżącej od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności z 12 sierpnia 2020 r., protokołów rozpraw z zeznaniami odwołującej się i opinii biegłego z zakresu medycyny oraz dokumentacji medycznej syna skarżącej na okoliczności wskazane dotychczas przez skarżącą w sprawie i skardze kasacyjnej oraz na pogorszenie się stanu zdrowia w związku z wystąpieniem nowej dolegliwości oraz zaliczenia syna skarżącej do osób niepełnosprawnych.

Pismem procesowym z 20 marca 2023 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego w postaci uwierzytelnionej kopii odpisu prawomocnego postanowienia z 19 października 2022 r. Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu, III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt III RC 453/22 oraz dokumentacji znajdującej się w aktach tej sprawy, a w szczególności pozwu skarżącej i załączonych do niego dokumentów, protokołów rozpraw zawierających przesłuchanie stron oraz opinii biegłego z zakresu medycyny oraz dokumentacji medycznej syna skarżącej na okoliczności wskazane dotychczas przez skarżącą w sprawie i skardze kasacyjnej oraz na pogorszenie się stanu zdrowia w związku z wystąpieniem nowej dolegliwości.

Pismem procesowym z 13 września 2023 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego i przeprowadzenie dowodów z uwierzytelnionej kopii odpisu skróconego aktu urodzenia córki skarżącej i powiadomienia o nadaniu numeru PESEL, orzeczenia lekarskiego nr [...] z [...] kwietnia 2018 r. oraz orzeczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu Lekarza Orzecznika z [...] listopada 2011 r. co do możliwości pracy przez skarżącą jako pracownika administracyjno-biurowego, wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia z 29 lipca 2022 r., sygn. akt IV U 581/20 i postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia Fabrycznej z 19 października 2022 r., a także dowodów znajdujących się w aktach sprawy Sądu Rejonowego dla Wrocławia Fabrycznej, sygn. akt III RC 453/22, a w szczególności znajdującej się tam opinii biegłego na okoliczności wskazane dotychczas przez skarżącą w sprawie i skardze kasacyjnej oraz na pogorszenie się stanu zdrowia w związku z wystąpieniem nowej dolegliwości, podwyższenia alimentów płatnych na rzecz syna, a także "faktu stanu zdrowia skarżącej jak też urodzenia się córki skarżącej w dniu 15 czerwca 2023 r.".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skargi kasacyjne nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.

Osią sporu w rozpoznawanej sprawie pozostaje kwestia dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do renty socjalnej. Odnotować należy, że orzekające w sprawie organy odmówiły przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem z powodu posiadania przez nią ustalonego prawa do renty socjalnej. Kontrolujący działanie organów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzje organów obu instancji, wskazując na konieczność uzupełnienia wykładni językowej obowiązujących przepisów wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. W ocenie Sądu uzyskane wyniki przemawiają za umożliwieniem skarżącej uzyskania wnioskowanego świadczenia w sytuacji, w której doprowadzi ona do wstrzymania wypłacania jej renty socjalnej.

Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Analiza zacytowanych przepisów wskazuje, że brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia taka naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, bez różnicowań dyskryminujących czy faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach, a ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

W orzecznictwie sądów administracyjnych analizowano kwestię, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona ma prawo do świadczenia emerytalnego, o którym (podobnie jak w przypadku renty socjalnej) jest mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. O ile Naczelny Sąd Administracyjny, pierwotnie opowiadał się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do świadczenia w postaci emerytury czy renty, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia, to w ostatnim okresie stanowisko to uległo zmianie, co można zaobserwować w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1149/22, czy z 8 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1749/21.

W orzeczeniach tych wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Mimo że proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można ograniczać się wyłącznie do rezultatów uzyskanych przy pomocy tej metody wykładni i uprawnione jest odstąpienie od tak uzyskanych wyników na rzecz sposobu rozumienia tego przepisu, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr nie może być traktowany jako nieusuwalna przeszkoda uniemożliwiająca uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć bowiem należy, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych funkcją tego przepisu jest zapobieżenie kumulacji pobieranych świadczeń w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1006/22).

Przyjąć także należy, że w sytuacji, gdy prawo do określonego świadczenia blokującego możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niezbywalne, to już samo zawieszenie pobierania takiego świadczenia powoduje, że nie występuje niepożądana kumulacja pobieranych świadczeń (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1303/22, czy z 11 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1071/22).

Zauważyć należy, że eliminacja negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powoduje, że świadczenie to powinno zostać automatycznie przyznane wnioskodawcy. Przyznanie bowiem świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się nie tyle z niespełnieniem przesłanek negatywnych wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, co w pierwszej kolejności z wypełnieniem warunków przyznania tego świadczenia wynikających z art. 17 ust. 1 uśr.

Wyjaśnić jednocześnie należy, że przyznanie skarżącej renty socjalnej nie powoduje, że nie ma ona możliwości podjęcia pracy zarobkowej, co powoduje, że nie może ona wypełnić przesłanki rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodjęcia pracy zarobkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie podziela stanowiska orzekających w sprawie organów, które przyjęły, że okoliczność pobierania przez skarżącą renty socjalnej wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna. Istotnie jest tak, że przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o rencie socjalnej stanowi, iż renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18. roku życia.

Jednakowoż dopiero legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - czyli według terminologii ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, jak chce tego art. 3 pkt 21 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych - wyklucza z kręgu osób mogących, zdaniem ustawodawcy, sprawować opiekę nad niepełnosprawnym i ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne z tego tytułu oraz skutkuje przejściem tego uprawnienia na inne osoby (zwykle: zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności).

Podnieść również należy, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o rehabilitacji do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Z kolei art. 5 pkt 2 tej ustawy stanowi, że orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wymienionej w pkt 1 (tj. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu (ust. 1). Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (ust. 2). Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (ust. 3).

Od zasady wskazanej w art. 12 ust. 2 ww. ustawy przewidziany został wyjątek. Zgodnie z art. 13 ust. 4 ustawy emerytalnej zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Oznacza to, że możliwość uznania całkowitej niezdolności do pracy jest wykluczona przy zachowaniu choćby ograniczonej zdolności do pracy, ale jedynie w tzw. normalnych (otwartych) warunkach pracy. Konieczność odniesienia się do normalnych (typowych) warunków pracy można uznać za pogląd utrwalony w piśmiennictwie (zob. H. Pławucka, Niezdolność do pracy w przepisach prawa emerytalno-rentowego, PiZS 1998, nr 1, s. 4).

Możliwość uznania całkowitej niezdolności do pracy jest wykluczona przy zachowaniu choćby ograniczonej zdolności, ale w normalnych warunkach, tj. na tzw. ogólnym rynku pracy, co potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 grudnia 2000 r. wydanym w sprawie II UKN 134/00 (opubl. OSNP 2002 r., Nr 15, poz. 369). Sąd stwierdził, że przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia ale w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu. Natomiast wyjaśnienie treści pojęcia "pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji" wymaga uwzględnienia zarówno kwalifikacji formalnych (zakresu i rodzaju przygotowania zawodowego udokumentowanego świadectwami, dyplomami, zaświadczeniami), jak i kwalifikacji rzeczywistych, czyli wiedzy i umiejętności faktycznych, wynikających ze zdobytego doświadczenia zawodowego (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2012 r., I UK 279/11, LEX nr 1165283).

W judykaturze zgodnie przyjmuje się zatem, że przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy z art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., II UK 403/12 , LEX nr 1350309).

Orzeczenie całkowitej niezdolności do pracy jest zatem wykluczone wówczas, gdy zachowana została choćby ograniczona zdolność do wykonywania zatrudnienia, jednakże co należy podkreślić, podejmowanego w tzw. normalnych warunkach, czyli nie w warunkach pracy chronionej (por. również wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 25 września 2013 r., III AUa 1267/13, LEX nr 1381340 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 8 stycznia 2016 r., III AUa 409/15, LEX nr 2026192). W świetle przywołanego powyżej orzecznictwa w pełni uprawniona jest konstatacja, iż osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy na ogólnodostępnym rynku pracy, z wyłączeniem zatrudnienia w warunkach specjalnie przystosowanych dla potrzeb osób niepełnosprawnych, spełnia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 listopada 2016 roku, sygn. akt III AUA 1811/15.

Pobieranie zatem przez skarżącą renty socjalnej nie oznacza absolutnej utraty zdolności do wykonywania pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 13 ust. 4 ustawy emerytalnej). Skarżąca legitymuje się orzeczeniem lekarskim wskazującym na możliwość podjęcia zatrudnienia na stanowisku przystosowanym lub w zakładzie pracy chronionej. Oczywiście zgodzić należy się z organem, że orzeczenie to wskazuje, że skarżąca nie jest w stanie podjęcia zatrudnienia w normalnych warunkach, ale odnotować należy, że art. 17 ust. 1 uśr nie wymaga, aby rezygnacja z zatrudnienia lub niepodjęcie pracy zarobkowej miało nastąpić w normalnych warunkach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że przepis ten dotyczy zarówno zajęć zarobkowych podejmowanych przez osoby nielegitymujące się wspomnianym orzeczeniem lekarskim, jak i pracy na stanowisku przystosowanym lub w zakładzie pracy chronionej.

W świetle powyższych wywodów zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr należało uznać za niezasadny.

Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 151 ppsa, wyjaśnić należy, że przepis ten określa kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Jako taki nie może on stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia wspomnianego przepisu, zobowiązana jest powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym Sąd pierwszej instancji miał uchybić w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie art. 151 ppsa jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2023 r., sygn. akt I GSK 1021/22). Przyjmując jednakże, że intencją autora skargi kasacyjnej było powiązanie zasadności tego zarzutu z zarzutem naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, należało przyjąć, że skoro zarzut ten – omówiony powyżej – okazał się niezasadny, to konsekwentnie brak było podstaw do uwzględnienia funkcjonalnie z nim powiązanego zarzutu naruszenia art. 151 ppsa.

Odnosząc się z kolei do zarzutu zawartego w skardze kasacyjnej pełnomocnika skarżącej, należy odnotować, że zarzut ten został oparty na art. 141 § 4 ppsa, podczas gdy jego uzasadnienie wskazuje, że zarzutem tym pełnomocnik skarżącej dąży do zakwestionowania ustaleń faktycznych dokonanych w rozpoznawanej sprawie. Należy wskazać, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa nie ma możliwości merytorycznego odniesienia się do ustaleń i ocen prawnych prezentowanych przez Sąd pierwszej instancji. Rozpoznanie zarzutu naruszenia tego przepisu polega wyłącznie na zweryfikowaniu, czy uzasadnienie wyroku zawiera wszystkie prawem wymagane elementy. Zgodnie bowiem z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Analiza tego przepisu wskazuje, że może on zostać naruszony przez pominięcie któregokolwiek z elementów wymienionych w tym przepisie lub takie sformułowanie wywodów sądu, które powoduje, że kontrolowany przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej.

Kontrolowany pod tym kątem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu nie wykazuje wad przemawiających za koniecznością jego uchylenia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wskazane w zacytowanym powyżej przepisie, a wywody Sądu w sprawie są logiczne, wyczerpujące i odnoszą się do przepisów prawa znajdujących zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Nie sposób tym samym podzielić stanowiska pełnomocnika skarżącej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wydając zaskarżony wyrok i sporządzając jego motywy, nie zastosował art. 141 § 4 ppsa, jak wskazano to w omawianym zarzucie.

Niezależnie od powyższych wywodów, odnosząc się do wniosków dowodowych pełnomocnika skarżącej, wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 3 ppsa sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 ppsa, stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 ppsa. Ponadto co do zasady rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola ustaleń Sądu Wojewódzkiego, a nie zastępowanie tego Sądu. Zauważyć także należy, że uwzględnienie nowych dowodów przedłożonych na etapie postępowania kasacyjnego implikowałoby nowe ustalenia faktyczne, które mogłyby mieć wpływ na wynik oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny mógłby w takiej sytuacji przypisać naruszenie prawa wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu z przyczyn temu sądowi nieznanych. Podczas procedowania kasacyjnego zakres badania legalności zaskarżonego wyroku, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z art. 183 § 1 ppsa, zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Przywołany przepis wyłącza zatem zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art. 106 § 3 w związku z art. 193 ppsa. Odmienne zapatrywanie byłoby ewidentnie sprzeczne z treścią przywołanego art. 183 § 1 ppsa.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosków dowodowych formułowanych przez pełnomocnika skarżącej w pismach procesowych z 26 maja 2022 r., 25 sierpnia 2022 r., 20 marca 2023 r. i 13 września 2023 r.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargi kasacyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 207 § 2 ppsa, odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego w całości na rzecz skarżącej, mając na uwadze nakład pracy profesjonalnego pełnomocnika w przygotowanie odpowiedzi na skargę kasacyjną organu.