Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 396/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1 pkt 2 i § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz, WSA Krystyna Czajecka-Szpringer Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 września 2018 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Lu [...]

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, dalej: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej", "organ nadzoru", po rozpatrzeniu sprawy z zażalenia A. G., dalej: zobowiązany", "skarżący", utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L., dalej: "wierzyciel", "organ egzekucyjny", z dnia [...] stycznia 2018 r. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...]

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. wierzyciel określił zobowiązanemu zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy: od stycznia 2008 r. do sierpnia 2010 r. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz za okres od grudnia 2001 r. do sierpnia 2010 r. z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne - w łącznej wysokości [...] zł. Wobec braku odwołania decyzja stała się prawomocna.

Ponieważ strona nie uregulowała zaległości wynikających z ww. decyzji w dniu [...] listopada 2012 r. wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze o numerach: [...], od [...] do [...] W tym samym dniu tytuły te przyjęte zostały do egzekucyjnej realizacji przez organ egzekucyjny, który na ich podstawie stosownymi zawiadomieniami dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego. Odpisy zawiadomień o zajęciu oraz odpisy ww. tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...] listopada 2012 r. Dłużnik zajętej wierzytelności przedmiotowe zajęcia przyjął do realizacji [...] listopada 2012 r.

W toku postępowania egzekucyjnego w całości zrealizowane zostały tytuły wykonawcze nr [...], od [...] do T[...] i [...] oraz w części tytuł wykonawczy nr [...]

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2017 r. zobowiązany zwrócił o umorzenie postępowania egzekucyjnego realizowanego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], obejmujących zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2004 r. do marca 2006 r., w części niewyegzekwowanej do dnia [...] listopada 2017 r. oraz o wydanie decyzji umarzającej pozostałą część zaległości i zwolnienia świadczenia spod zajęcia. W uzasadnieniu wniosku zobowiązany wskazał, że zobowiązania objęte ww. tytułami wykonawczymi wygasły z uwagi na przedawnienie w oparciu o art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Według zobowiązanego na mocy ww. art. 5 - letni okres przedawnienia upłynął w całości w stosunku do zaległości powstałych przed 31 grudnia 2011 r.

Przedmiotowy wniosek został przez wierzyciela zakwalifikowany jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie pozostałego do realizacji tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], obejmującego przedawniony - w ocenie zobowiązanego - okres zaległości.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. na podstawie art. 19 § 4 w związku z art. 59 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. W uzasadnieniu postanowienia przytaczając przepisy prawa regulujące przedawnienie dochodzonych należności organ egzekucyjny wyjaśnił, że egzekwowane na podstawie ww. tytułu wykonawczego zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne zarówno w dacie wszczęcia egzekucji, jak i nadal są wymagalne i podlegają egzekucji administracyjnej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązany argumentował jak we wniosku z [...] grudnia 2017 r. wniósł o wydanie decyzji umarzającej pozostałą część zaległości i o zamknięcie postępowania egzekucyjnego z jego świadczenia rentowego i zwolnienie świadczenia spod zajęcia. Zanegował stanowisko wierzyciela, iż opisane w zaskarżonym postanowieniu czynności podejmowane w trakcie 2012 r. spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Według zobowiązanego fakt podjęcia przez organ jakichkolwiek czynności skutkuje zawieszeniem biegu okresu przedawnienia niejako na dowolną przyszłość, co jest sprzeczne z faktami w niniejszej sprawie i z powszechnie obowiązującą wykładnią zasad naliczania biegu okresu przedawnienia, jego zawieszenia lub przerywania. W jego ocenie tymczasem, czynność zawieszająca biegu okresu przedawniania zawiesza go tylko na czas trwania tej czynności, po zakończeniu wykonania tej czynności okres biegu terminu przedawnienia biegnie dalej, a nie jak przy przerwie, kiedy to okres biegu przedawnienia biegnie od nowa. Zatem, należności pozostające do wyegzekwowania przedawniły się w dniu 11 stycznia 2016 r. wg 10-letniego okresu przedawnienia, a więc organ miał obowiązek umorzyć postępowanie po tej dacie i bez znaczenia dla sprawy mają okoliczności, które po tej dacie zawiesiły bieg okresu przedawnienia. Już w chwili składania przedmiotowego wniosku upłynął 5-letni okres przedawnienia, liczony od ostatniej, wskazanej w zaskarżonym postanowieniu, czynności zawieszającej bieg terminu przedawnienia, tj. od dnia 14 listopada 2012 r.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, utrzymując w mocy postanowienie z [...] stycznia 2018 r. w pierwszej kolejności odniósł się do przesłanek obligatoryjnego umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny z art. 59 § 1 u.p.e.a., zwłaszcza do art. 59 § 1 pkt 2 tej ustawy, który stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, albo jeżeli obowiązek nie istniał. Na tej właśnie podstawie prawnej wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego oparł skarżący.

Następnie organ nadzoru wyjaśnił, że z uwagi na to, że część tytułów wykonawczych wystawionych na zobowiązanego została zrealizowana do dnia wniesienia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wniosek zobowiązanego został zakwalifikowany jako wniosek o umorzenie postępowania prowadzonego na podstawie pozostałego do realizacji tytułu wykonawczego o numerze [...] W ocenie organu brak jest jednak podstaw do uwzględnienia ww. żądania.

W uzasadnieniu organ nadzoru wskazał, że zaskarżonym postanowieniem organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego, gdyż objęte nim należności nie uległy przedawnieniu. Następnie organ przypomniał, że nieuregulowane składki na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od kwietnia 2004 r. do marca 2006 r. wynikały z orzeczenia z dnia [...] czerwca 2012 r. Zgodnie z art. 47 ust. 1 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.), termin płatności ww. składek za dany miesiąc, za który należna była składka przypadał do 10 dnia następnego miesiąca.

Organ wskazał także, że kwestia przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne regulowana jest:

- do 31 marca 2003 r. przez przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. z 1997 r. nr 28 poz. 153),

- od 1 kwietnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. przez przepisy art. 33 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. nr 45, poz. 391); zgodnie z tymi przepisami należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna; bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik; należności z tytułu składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich wymagalności upłynęło 10 lat,

- od 1 lipca 2004 r. przez przepis art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.). Mocą art. 17 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264) zmianie uległ art. 33 ust. 2 ww. ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz uchylony został ust. 3 ww. regulacji. W ust. 2 ustanowiono zasadę, że przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne odbywa się na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Z dniem 1 października 2004 r. uregulowanie to w tym samym brzmieniu zawarte zostało w art. 93 ust. 2 aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1938 ze zm.).

Wskazać należy, iż przepis art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w okresie od 1 lipca 2004 r. do chwili obecnej ulegał kilkukrotnej zmianie. Zgodnie z brzmieniem obowiązującym w dniu 1 lipca 2004 r. - art. 24 ust. 4 tej ustawy stanowił, że należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. W myśl ust. 5b ww. regulacji, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Następnie w dniu 20 lipca 2011 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 138, poz. 808), która w art. 1 ust. 1b dodaje do art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ust. 5f, zgodnie z którym zawieszenie biegu terminu przedawnienia powoduje wydanie przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia; bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Jednocześnie w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej ustanowiono, że do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, nieopłaconych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli nie upłynął jeszcze termin ich dochodzenia, stosuje się art. 24 ust. 5f w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Okoliczności uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia, określone w art. 24 ust. 5f ustawy, o której mowa w art. 1, uwzględnia się również wtedy, gdy okoliczności te wystąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

Kolejna zmiana nastąpiła na podstawie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 232 poz. 1378), która weszła w życie 1 stycznia 2012 r. Artykułem 11 ust. 1a tej ustawy zmieniony został art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i termin przedawnienia składek skrócony został do 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa w art. 27 ust. 1 i 2 przewiduje przepisy przejściowe, stanowiąc, iż do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli natomiast przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Odnosząc się do zawieszenie biegu terminu przedawnienia organ wyjaśnił, że polega ono na tym, że gdy po rozpoczęciu jego biegu pojawiają się okoliczności, które wstrzymują ten bieg, okresu trwania tych okoliczności nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia. Oznacza to jednocześnie, że po ich ustaniu, bieg terminu przedawnienia nie biegnie od początku, lecz w dalszym ciągu z wyłączeniem okresu, w jakim występowała okoliczność zawieszająca ten bieg.

Zatem, w świetle ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych upływ terminu przedawnienia składek objętych egzekucją w pozostałym do realizacji tytule wykonawczym o nr [...], tj. za grudzień 2005 r. oraz styczeń-marzec 2006 r., nastąpiłby odpowiednio w dniach [...] stycznia 2016 r., [...] lutego, [...] marca i [...] kwietnia 2016 r. Zgodnie z ustawą deregulacyjną upływ terminu przedawnienia pierwszej składki objętej egzekucją w pozostałym do realizacji ww. tytule wykonawczym za grudzień 2005 r. nastąpiłby w dniu 2 stycznia 2017 r. Jednakże przed upływem wskazanych dat stanowiących terminy przedawnienia ww. należności wystąpiły okoliczności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia przedmiotowych składek, o których mowa w art. 24 ust. 5b ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to jest, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Odpisy wskazanych wyżej tytułów wykonawczych wraz z odpisami zawiadomień o zastosowanym środku egzekucyjnym w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego w ZUS organ egzekucyjny skutecznie doręczył zobowiązanemu w trybie art. 42 K.p.a. w dniu 16 listopada 2012 r. Była to czynność zmierzająca do wyegzekwowania powyższych należności, która w świetle art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zawiesza bieg terminu przedawnienia. Czynność ta spowodowała tym samym zawieszenie biegu terminu przedawnienia przedmiotowych składek na ubezpieczenie zdrowotne za ww. okresy, egzekwowane na podstawie ww. tytułów wykonawczych do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przedmiotowe postępowanie egzekucyjne dotyczące tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], jak wynika z akt sprawy, zostało zakończone w wyniku wyegzekwowania dochodzonych na ich podstawie należności.

Za błędne organ uznał stanowisko zobowiązanego, że w wyniku m.in. czynności doręczenia odpisów ww. tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu świadczenia emerytalnego - zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności mogło nastąpić co najwyżej na jeden dzień (będący dniem doręczenia powyższych informacji). Takie zapatrywanie sprzeczne jest z treścią art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na koniec organ wskazał, że tytuł wykonawczy nr [...] jest realizowany ze świadczenia emerytalnego skarżącego, tym samym nie ustała jeszcze przyczyna powodująca zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności objętych tym tytułem wykonawczym. Okres zawieszenia (przerwy w liczeniu) biegu terminu przedawnienia egzekwowanych należności nie zakończył się i nadal trwa, zatem egzekwowane na podstawie ww. tytułu należności nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.

Na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest

- art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. w aktualnym brzmieniu w związku z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców poprzez jego błędne zastosowanie, w sytuacji, gdy przepis ten jest niezgody z art. 2 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zakresie w jakim wyłącza całkowicie możliwość skorzystania z instytucji przedawnienia przez dłużników, których zobowiązania z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne winny być uznane za przedawnione wobec upływu terminów przedawnienia zaległości ubezpieczeniowych określonych w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. w brzmieniu obowiązującym od 2 lipca 2004 r. oraz po późniejszych zmianach, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny wykładnią przepisów prawa zawartą w wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12;

- art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w aktualnym brzmieniu w związku z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu przez organ, że w sytuacji niniejszej sprawy nie nastąpiło przedawnienie, gdyż w trakcie postępowania w sprawie były podejmowane czynności zawieszające bieg przedawnienia, co skutkuje brakiem jego upływu;

- art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na błędnej interpretacji ww. przepisu i jego niezastosowaniu w sytuacji, gdy zgodnie z treścią ww. normy prawnej organ ma obowiązek umorzyć postępowanie egzekucyjne, jeżeli obowiązek nie jest już wymagalny z powodu przedawnienia.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zobowiązanie organu II instancji do wydania postanowienia zmieniającego postanowienie organu I instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w części niewyegzekwowanej do dnia [...] listopada 2017 r. oraz nakazanie organowi II instancji orzeczenie zwrotu wszystkich środków nienależnie pobranych na poczet niniejszej egzekucji po dniu [...] listopada 2017 r.

W uzasadnieniu skargi zobowiązany wyraził pogląd, że norma prawna zawarta w art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. w aktualnym brzmieniu w związku z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców jest niezgoda z art. 2 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zakresie w jakim wyłącza całkowicie możliwość skorzystania z instytucji przedawnienia przez dłużników, których zobowiązania z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne winny być uznane za przedawnione wobec upływu terminów przedawnienia zaległości ubezpieczeniowych, bo wyłącza możliwość realnej redukcji zobowiązań przedsiębiorców w oparciu o przepisy ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

Skarżący odwołał się do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, i stwierdził, że przepis art. 24 ust 5b ww. zasadniczo eliminuje instytucję przedawnienia dla osób, wobec których wszczęto egzekucję, pomimo to, że co do zasady zawieszenie biegu przedawnienia powinno być ograniczone w czasie do realnego czasu trwania czynności egzekucyjnej. Każda czynności organu ma jakiś wymiar czasowy i ten wymiar czasowy co do zasady wydłuża okres przedawnienia, lecz nie w nieskończoność. Kwestionowany przepis czyni to w nieskończoność, a zatem jest sprzeczny z ustawą zasadniczą we wskazanych powyżej normach.

W ocenie skarżącego nieprawidłowa jest również stosowana przez organ interpretacja art. 24 ust. 5 f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w aktualnym brzmieniu w związku z art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, bowiem czynność zawieszająca bieg okresu przedawnienia zawiesza go tylko na czas trwania tej czynności, po zakończeniu wykonania czynności okres biegu przedawnienia biegnie nadal, a nie jak przy przerwie, kiedy to okres biegu przedawnienia biegnie od nowa.

Zgodnie z normą art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców do zaległości powstałych przed dniem 31 grudnia 2011 r. zastosowanie mają dwa równoległe sposoby obliczania upływu okresu przedawnienia, z tym, że w konkretnej sprawie zastosowanie ma ten reżim obliczania biegu okresu przedawnienia, który skutkuje wcześniejszym jego upływem, a zatem wcześniejszym przedawnieniem - wygaśnięciem zobowiązania. W niniejszej sprawie organ w swym uzasadnieniu wykazał, że pozostająca do wyegzekwowania kwota składek na ubezpieczenie zdrowotne w reżimie 10 letniego przedawnienia przedawniłaby się z końcem 11 stycznia 2016 r. a według ustawy deregulacyjnej (5-letni okres przedawnienia) w dniu 2 stycznia 2017 r., jak więc wynika wprost z tych faktów daty te już dawno upłynęły. Dlatego, zdaniem zobowiązanego, organy bezzasadnie odmówiły zastosowania w niniejszej sprawie art. 59 § 1 pkt 2 § 3 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zobowiązanie nie jest już bowiem wymagalne z powodu przedawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W konsekwencji sąd administracyjny dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania), co oznacza, że kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

W rozpoznawanej sprawie, podniesione przez skarżącego zarzuty oraz wspierająca je argumentacja zmierzają do podważenia zasadności odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2012 r., dotyczącego zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne, w części niewyegzekwowanej do dnia [...] listopada 2017 r., w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Skarżący stoi na stanowisku, że zobowiązanie do zapłaty tych składek wygasło z uwagi na przedawnienie w oparciu o art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 27 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

W ocenie Sądu stanowisko skarżącego nie jest zasadne.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do istoty umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazać należy, iż polega ono na przerwaniu postępowania, uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięciu o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą wystąpić zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także z inicjatywy zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być zarówno obligatoryjne, jak i fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 u.p.e.a. Zgodnie z treścią powołanego przepisu postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub, gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Zgodnie natomiast z art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy kwestii wygaśnięcia obowiązku z uwagi na upływ terminu przedawnienia niewyegzekwowanych składek na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2015 r. i styczeń – marzec 2006 r. Odnosząc się do powyższego zagadnienia Sąd zauważa, że zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wynikają z uregulowań art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie bez znaczenia zatem ma ustalenie wpływu zmian stanu prawnego, jakie nastąpiły po 1 stycznia 2003 r., na bieg terminu przedawnienia należności z tytułu tych składek. Należy bowiem wskazać, iż w dacie powstania zobowiązań skarżącego za grudzień 2005 r. i styczeń – marzec 2006 r., obowiązywała ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074). Przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązujący od 1 styczna 2003 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Zaznaczyć należy, że nowela ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonana ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r., wprowadziła instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Natomiast ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378), w art. 11, znowelizowano przepis art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez wskazanie, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zawarty w art. 27 ust. 1 cyt. ustawy przepis przejściowy wskazuje, że do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym nową ustawy, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Przy czym ust. 2 art. 27 stanowi, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Bez zmian pozostał natomiast przepis art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu od 1 kwietnia 2004 r.), który stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Jak wskazał organ odwoławczy w swoim rozstrzygnięciu, w rozpoznawanej sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia egzekwowanych należności na podstawie art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony i zawieszenie to trwa w dalszym ciągu.

W tym miejscu, w kontekście argumentacji skargi dodać należy, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia polega na tym, że gdy po rozpoczęciu jego biegu pojawiają się okoliczności, które wstrzymują ten bieg, okresu trwania tych okoliczności nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia, co oznacza, że po ich ustaniu, bieg terminu przedawnienia nie biegnie od początku, lecz w dalszym ciągu, z jednak wyłączeniem okresu w jakim występowała okoliczność zawieszająca ten bieg. Oczywistym jest też, co słusznie podnosi organ, że skoro zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), to wynika z tego, że przepis tej w sposób jasny określa moment początku i końca zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Przerwa w biegu terminu przedawnienia wyznaczana jest od dnia do dnia – daty te zaś wyznaczają konkretne zdarzenia: podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności i dzień zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przerwa, o której mowa, nie może zatem trwać – jak wykazuje strona skarżąca tyle, ile trwa fizycznie czynność wyznaczająca początkową datę terminu zawieszającego bieg przedawnienia (według skarżącego - najwyżej jeden dzień). Takie rozumienie zawieszenia biegu terminu przez czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności prowadziłoby do zawieszenia biegu terminu na np. kilka minut, bo tyle trwa przecież doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego.

Dalej wskazać trzeba, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego. Podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek.

Jak wynika z akt sprawy, postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okresy wskazane w decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. zostało wszczęte, a odpisy tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu przesyłką pocztową w dniu [...] listopada 2012 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu prawa majątkowego, stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego. W związku z tym, jak prawidłowo stwierdził to organ nadzoru, doręczenie zobowiązanemu odpisów tych tytułów skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Jednocześnie mając na względzie, że zostało zakończone postępowanie egzekucyjne dotyczące jedynie tytułów wykonawczych od [...] do [...] (na skutek wyegzekwowania wynikających z nich zaległości), to w stosunku do pozostałych zaległości bieg terminu przedawnienia pozostał nadal zawieszony (był zawieszony również w momencie składania wniosku). Podniesiony przez skarżącego zarzut przedawnienia należności objętych wskazanym w zaskarżonym postanowieniu tytułem wykonawczym należy zatem uznać za niezasadny.

Reasumując, Sąd uznał, że w sprawie, na dzień złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (tj. [...] grudnia 2017 r.) nie wystąpiła - określona w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - przesłanka stanowiąca podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż - wbrew twierdzeniom skarżącego - nie doszło do przedawnienia przedmiotowych należności składkowych.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze zauważyć należy, iż powoływanych przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 dotyczył zbadania zgodności z Konstytucją 33 § 2 pkt 2 w związku z art. 33 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. do 31 sierpnia 2005 r., w zakresie, w jakim uzależnia zabezpieczenie należności podatkowej w toku kontroli podatkowej od przesłanki "uzasadnionej obawy" niewykonania zobowiązania podatkowego oraz art. 70 § 6 tej ustawy. W pkt 2 wyroku Trybunał uznał, że ostatni z powołanych w poprzednim zdaniu przepisów jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny badał zatem w powołanym wyroku zgodność z ustawą zasadniczą państwa innych przepisów, niż mające zastosowanie w sprawie i z tego powodu nie wpływa na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Nie jest również w żaden sposób adekwatna do oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia argumentacja zawarta w uzasadnieniu wyroku w sprawie SK 40/12 odnosząca się do zgodności z określonymi wzorcami konstytucyjnymi przepisu art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. Nie jest bowiem tak, co zresztą Sąd już wyżej wyjaśnił, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ogóle nie mogą się przedawnić. Przeciwnie, przedawniają się. Jedynie bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dla porządku dodać należy, że zgodnie z treścią art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia - w brzmieniu do końca czerwca 2004 r. - należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Przepis ustępu 3 tego artykułu stanowił zaś, że bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Należności z tytułu składek nie można było jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich wymagalności upłynęło 10 lat. Od 1 lipca 2004 r. art. 33 ust. 2 uzyskał brzmienie, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (na podstawie art. 17 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 121, poz.1264)., ustęp 3 zaś został uchylony. Z kolei obowiązująca od 1 października 2004 r. ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1510), w art. 93 ust. 2, stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. obejmuje natomiast przypadające od zobowiązanego należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2005 r. do marca 2006 r.

Mając na uwadze powyższe, a także i to, że Sąd nie dopatrzył się w sprawie innych naruszeń prawa proceduralnego czy też materialnego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) oddalił skargę, uznając ją za niezasadną.