Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 222/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 § 1 pkt 10, art. 5 § 1 pkt 2; art. 33, art. 34
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 1 i 2, art. 17
journal: Dz.U. 2008 nr 234 poz 1570
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
article: art. 16
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Samcik po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2015 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. Ł. na postanowienie Wojewódzki Inspektor Sanitarny, z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do sądu postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w L., po rozpatrzeniu zażalenia K. Ł., utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy:

K. Ł. jest ojcem M. Ł., urodzonego w 2007 r., który podlega obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Ojciec nie zgłosił się z dzieckiem w wyznaczonych terminach w celu wykonania szczepień w zakresie: błonica, tężec, krztusiec, poliometis, objętych obowiązkiem szczepień ochronnych na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013 r. poz. 947, ze zm.). W związku z powyższym Państwowy Powiatowy Inspektora Sanitarnego w R. wystawił w dniu [...] czerwca 2014 r. tytuł wykonawczy nr [...] i wystąpił do [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w L. o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. nałożył na K. Ł. grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązków w zakresie obowiązkowych szczepień dziecka. Na to postanowienie skarżący wniósł pismo zatytułowane jako "Zażalenie" (pismo z 11 sierpnia 2014 r.). Na wezwanie organu rozpatrującego zażalenie skarżący wyjaśnił, że jego pismo z 11 sierpnia 2014 r. należy traktować jednocześnie jako zażalenie na postanowienie o nałożeniu grzywny, jak i zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego.

Skarżący sformułował w piśmie z 11 sierpnia 2014 r. cztery zarzuty. Po pierwsze zarzucił niewykonalność obowiązku w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uzasadniając zarzut skarżący podniósł, że w dniu wystawienia tytułu wykonawczego jego dziecko nie miało przeprowadzonego badania kwalifikacyjnego, które zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych musi poprzedzać wykonanie szczepienia. Bez wykonania badania szczepienie byłoby niezgodne z prawem.

Po drugie, skarżący zarzucił naruszenie art. 119 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619, ze zm.; dalej jako: u.p.e.a.) poprzez nieistnienie obowiązku w dniu wydania postanowienia. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że przepisy ustawy i rozporządzeń wykonawczych wyznaczają na przeprowadzenie szczepień terminy określone wiekiem dziecka. Skoro w przypadku błonicy termin ten określono na okres od 7 tygodnia do ukończenia 19 roku życia, nie można stwierdzić, aby syn skarżącego przekroczył przedział wiekowy. Z kolei Program Szczepień Ochronnych na dany rok ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, nie może więc stanowić podstawy określenia obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

Pozostałe dwa zarzuty odnosiły się bezpośrednio do postanowienia o ukaraniu grzywną i dotyczyły braku prawidłowego uzasadnienia oraz niezapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. Państwowy Powiatowy Inspektora Sanitarnego w R., działający jako wierzyciel, uznał zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione. W uzasadnieniu wierzyciel wskazał, że egzekwowanie obowiązku szczepień oznacza równoczesne egzekwowanie nierozerwalnie związanego ze szczepieniem obowiązku poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu. Nie można więc faktem nieprzeprowadzenia badania dziecka, na które rodzic nie wyraził zgody, uzasadniać niewykonalności szczepienia.

Odnośnie zarzutu nieistnienia obowiązku wierzyciel wskazał, że programy szczepień na poszczególne lata wskazują przeciw jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu i roku życia dziecko powinno zostać zaszczepione. Wystawiony tytuł wykonawczy obejmuje obowiązek szczepień niezrealizowanych mimo konieczności ich odbycia w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień i mimo ukończenia przez dziecko skarżącego wieku wymaganego kalendarzem szczepień. Wierzyciel nie uznał tez zasadności pozostałych zarzutów.

Na postanowienie wierzyciela skarżący wniósł zażalenie, podnosząc naruszenie konstytucyjnych gwarancji praw i wolności człowieka i obywatela, które wykluczają stosowanie przymusu w przypadku szczepień ochronnych; brak kompetencji i właściwości rzeczowej Wojewody w sprawach realizacji obowiązku szczepień ochronnych u osób zdrowych; fakt, że komunikat GIS nie jest źródłem prawa; brak prawidłowego postępowania administracyjnego; ignorowanie prawa pacjenta do wyrażenia zgody na zabieg medycznych.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w L. utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych osoby przebywające na terytorium RP są zobowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym w stosunku do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tych obowiązków ponoszą rodzice. Jednocześnie zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych.

Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych nadto określają przepisy art. 17-21 ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1086). Uzupełnieniem wskazanych regulacji jest ogłaszany corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego komunikat Programu Szczepień Ochronnych.

Wbrew twierdzeniom strony wskazany Program Szczepień Ochronnych stanowi prawne źródło obowiązku strony, bowiem jest wydawany na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego stanowi akt administracyjny wiążący także strony, wydawany przez właściwy i kompetentny organ administracji publicznej realizujący określone zadania publiczne w zakresie zapobiegania chorób zakaźnych, zawierający informacje oraz wytyczne dotyczące sposobu realizacji obowiązku szczepień ochronnych, w tym wskazuje wiek, w którym dane szczepienie powinno być przeprowadzone, zgodne z aktualną wiedzą medyczną.

Zgodnie z ustawą lekarze są zobowiązani do powiadomienia o obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Obowiązek poddania się szczepieniom aktualizuje się w terminie zgłoszenia się do badania kwalifikacyjnego do szczepienia wskazanym przez lekarza POZ w powiadomieniu wysłanym do osoby zobowiązanej i samego szczepienia, pod warunkiem, że w wyniku badania kwalifikacyjnego nie stwierdzono istnienia przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia.

Zadania organu egzekucyjnego w zakresie obowiązków o charakterze niepieniężnym dotyczące poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym powierzone zostały [...] Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu w L., na mocy porozumienia zawartego z Wojewodą [...] dnia 13 września 2010 r., Nr rej. 186/10, w oparciu o ustawę z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206 ze zm).

W skardze do sądu administracyjnego na postanowienie z [...] stycznia 2015 r. K. Ł. zarzucił po pierwsze naruszenie art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji. Uzasadniając zarzut skarżący stwierdził, że nie istnieje obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Skarżący powołał się na konstytucyjne gwarancje wolności człowieka oraz na prawo pacjenta odmowy wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych. Z przepisów tych wynika, że nikt nie może być zmuszony do poddania się określonemu leczeniu czy innym świadczeniom zdrowotnym. Jest to istotne zwłaszcza w odniesieniu do sczepień, gdzie reakcja organizmu dziecka na zastosowane szczepienie nie jest do końca przewidywalna. Z przepisów prawa nie wynika więc obowiązek poddania się szczepieniom, który mógłby być egzekwowany w drodze egzekucji administracyjnej. Ponadto skarżący podniósł, że przepisy ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przyznają Państwowej Inspekcji Sanitarnej uprawnienia do prowadzenia postępowania w przedmiocie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. W związku z tym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie tylko nie miał prawa egzekwować obowiązku, ale nie był nawet uprawniony do prowadzenia jakichkolwiek czynności, w tym wystawienia tytułu wykonawczego.

Po drugie skarżący podniósł zarzut niewykonalności obowiązku w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., z uwagi na brak aktualnego badania kwalifikacyjnego w dniu wystawienia tytułu wykonawczego. Przeprowadzenie szczepienia bez wykonania badania byłoby niezgodne z prawem.

Po trzecie skarżący zarzucił naruszenie art. 119 § 1 u.p.e.a. poprzez nieistnienie obowiązku w dniu wydania postanowienia. W uzasadnieniu skarżący powołał te same argumenty co w zgłoszeniu zarzutów: że jego syn nie przekroczył jednoznacznie przedziału wiekowego obowiązku szczepień oraz że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego – Program Szczepień Ochronnych nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego i nie może stanowić określenia obowiązku wynikającego z przepisów prawa.

Skarżący podniósł także zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, poprzez wadliwe uzasadnienie postanowienia, niezbadanie kluczowego dla sprawy faktu – przyczyny, dla której szczepienie nie zostało wykonane oraz niezapewnienie stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów.

W piśmie procesowym z 28 października 2015 r. skarżący uzupełnił zarzuty skargi podnosząc argument, iż wojewoda nie może upoważnić wojewódzkich inspektorów sanitarnych do prowadzenia w jego imieniu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym dotyczących szczepień ochronnych. Na poparcie tej tezy skarżący dołączył opinię prawną przygotowaną na zlecenie Biura Analiz Sejmowych.

W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie jest dotknięte wadami prawnymi skutkującymi koniecznością jego uchylenia (stwierdzenia nieważności).

Przed przejściem do merytorycznych rozważań w sprawie należy dokładnie określić przedmiot kontroli sądu, z uwagi na treść skargi, która w dużej mierze nawiązuje do postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia.

Należy przypomnieć, że w sprawie zostały wydane postanowienia w dwóch zupełnie różnych kwestiach związanych z prowadzonym wobec skarżącego postępowaniem egzekucyjnym. Czym innym jest kwestia postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia, stanowiącej środek egzekucji świadczeń niepieniężnych (art. 119 i n. u.p.e.a.), a czym innym jest kwestia zgłoszonych przez skarżącego zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, do których ma obowiązek ustosunkować się wierzyciel (Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R.) w formie postanowienia i na które służy zażalenie do organu wyższego stopnia nad wierzycielem (art. 34 u.p.e.a.). Choć obydwie kwestie dotyczą tego samego postępowania egzekucyjnego, są rozstrzygane niezależnie od siebie, na wydawane w tych kwestiach postanowienia służą odrębne zażalenia, podlegały też odrębnemu zaskarżeniu do sadu administracyjnego (w aktualnym stanie prawnym wyłączona jest dopuszczalność skargi do sadu na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów, nie dotyczy to jednak badanej sprawy, ze względu na datę wniesienia skargi – luty 2015 r.).

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest wyłącznie kwestia stanowiska wierzyciela w sprawie podniesionych przez skarżącego zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem bezpośrednio zaskarżone postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2015 r. oraz poprzedzające je postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] grudnia 2014 r., które może być objęte kontrola sądu na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym; Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd nie może natomiast kontrolować w tym postępowaniu postanowień w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia, wykraczałoby to bowiem poza zakres sprawy.

Dla porządku należy przypomnieć, że zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie szczególnego przepisu. Państwowy wojewódzki inspektor sanitarny i państwowy powiatowy inspektor sanitarny są organami rządowej administracji zespolonej, pierwszy w województwie, drugi w powiecie (art. 10 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej; Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 z późn. zm.). Do zadań organów inspekcji sanitarnej należy realizacja zadań z zakresu zdrowia publicznego (art. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej), definiowanego jako stan zdrowotny całego społeczeństwa lub jego części, określany na podstawie wskaźników epidemiologicznych i demograficznych (art. 2 pkt 35 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Wykonywanie przez organy inspekcji sanitarnej zadań z zakresu zdrowia publicznego polega między innymi na prowadzeniu działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych (art. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej), w ramach której zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest, między innymi, ustalanie zakresów i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie (art. 5 pkt 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej). Sprawując z mocy ustawy nadzór nad realizacją ustawowego obowiązku szczepień, organy inspekcji sanitarnej są uprawnione i zobowiązane do jego egzekwowania. Mając powyższe na uwadze trzeba stwierdzić, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny jest organem uprawnionym do wystawienia tytułu wykonawczego dotyczącego ustawowego obowiązku szczepień ochronnych jako organ uprawniony do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 u.p.e.a. (ściśle w art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a.) – zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem organem uprawniony do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny jest niewątpliwie organem bezpośrednio zainteresowanym w wykonaniu przez zobowiązanego ustawowego obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym a także powołanym do czuwania nad wykonaniem tego obowiązku. Jest zatem wierzycielem uprawnionym do wystawienia tytułu wykonawczego. Wynika to z wymienianych wcześniej art. 2 i art. 5 pkt 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Bezzasadny jest zatem zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oparty na kwestionowaniu prawa Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego do wystawienia tytułu wykonawczego.

Bezzasadne jest również kwestowanie wykonalności obowiązku szczepienia. Obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia dziecka. Z art. 5 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W art. 5 ust. 2 tej ustawy określono, że odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku poddania się szczepieniom osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 ze zm.).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5).

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Obowiązek osób przeprowadzających szczepienia ochronne prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym przechowywania kart uodpornienia oraz dokonywania wpisów potwierdzających wykonanie szczepienia a także sporządzania sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych i sprawozdań ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną i przekazywania tychże sprawozdań państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu.

Wyżej wymienione obowiązki ustawowe rozwinęły przepisy wykonawcze zawarte w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 182, poz. 1086 ze zm.). Rozporządzenie to określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

Z powyższych uregulowań jednoznacznie wynika, że obowiązek szczepień jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (zob. art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W ramach realizacji tego obowiązku państwo opracowuje Program Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a do którego to programu odsyła § 5 rozporządzenia.

Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m. in. ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz odmiennie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki NSA z 17 kwietnia 2014 r., II OSK 338/13 i z 4 lutego 2015 r., II OSK 1509/13).

Niesłuszne są również zarzuty naruszenia konstytucyjnych gwarancji wolności i praw człowieka, w tym art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Wbrew argumentom skarżącego, obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma silne oparcie w przepisach Konstytucji RP, a przede wszystkim art. 31 ust. 3, który stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi, a ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, przede wszystkim chronione powinny być inne osoby narażone w ten sposób na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych (por. wyżej przytaczane wyroki NSA z 17 kwietnia 2014 r. i z 4 lutego 2015 r., a także wyroki NSA z 12 czerwca 2012 r., II OSK 1312/13 i II OSK 97/13).

W ocenie Sądu nie można również uwzględnić argumentów skarżącego podważających istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym z uwagi na charakter komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego - Program Szczepień Ochronnych.

Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Rozporządzenie odsyła do tzw. kalendarza szczepień. Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie zaś wskazują, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Jednocześnie do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta. Tytuł wykonawczy obejmuje zaś obowiązek szczepień niezrealizowanych mimo konieczności ich odbycia w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień i mimo nieukończenia przez dziecko skarżącego wieku wymaganego kalendarzem do odbycia tych szczepień. Na podstawie delegacji zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. Minister Zdrowia określił między innymi, że obowiązkiem szczepień ochronnych objęte są choroby zakaźne (§ 2): błonica ( pkt 1), tężec (pkt 11), krztusiec (pkt 5), ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis) (pkt 9). Oznacza to, że obowiązek poddania dziecka skarżącego szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. W związku z tym nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom wskazując na brak badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, któremu nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego skarżący odnosi bezpośrednio do postanowienia w sprawie nałożenia grzywny w celu przymuszenia, które – jak wskazano wyżej – nie jest przedmiotem oceny sądu w analizowanej sprawie. Gdyby odnieść je do postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, należałoby je uznać za bezzasadne. Postanowienia organów obydwu instancji są prawidłowo uzasadnione, uwzględniają wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Wątpliwe jest, czy w postępowania egzekucyjnym powinien znaleźć zastosowanie mechanizm zawiadomienia strony o zebraniu materiału dowodowego przed wydaniem decyzji (art. 81 k.p.a.), gdyż specyfika postępowania egzekucyjnego wyklucza raczej taką potrzebę. Niezależnie od tego, skarżący miał w pełni zapewnione możliwości przedstawiania swoich racji w toku postępowania zmierzającego do wyrażenia stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów.

Nie jest możliwa w tym postępowaniu ocena przez sąd podniesionego dopiero w piśmie procesowym z dnia 28 października 2015 r. zarzutu braku podstaw prawnych do upoważnienia przez wojewodę wojewódzkich inspektorów sanitarnych do prowadzenia w jego imieniu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym dotyczących szczepień ochronnych.

Należy jeszcze raz podkreślić, że przedmiotem kontroli Sądu jest tylko pewien aspekt prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego – stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd ma ocenić, czy postanowienie wierzyciela w tym względzie i utrzymujące jej w mocy postanowienie organu II instancji są zgodne z prawem. Ocena sądu może się więc odnosić wyłącznie do kwestii zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w toku postępowania egzekucyjnego, do których miał się ustosunkować wierzyciel (Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R.). Nie można w tej ocenie odnosić się do zarzutów nowych, które w ogóle nie zostały objęte kontrolowanym stanowiskiem wierzyciela, ponieważ nie zostały zgłoszone jeszcze na etapie egzekucji administracyjnej, a więc wierzyciel w ogóle do nich się nie odnosił. Sąd nie kontroluje w tym postępowaniu całości prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, ale tylko i wyłącznie kwestie związane ze stanowiskiem wierzyciela. W zakresie innych czynności i aktów wydawanych w toku postępowania egzekucyjnego skarżącemu służą odrębne środki prawnej ochrony, włącznie z możliwością wnoszenia skarg do sądu, ale w oddzielnych sprawach.

Analogiczne stanowisko przyjmowane jest w orzecznictwie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 sierpnia 2011 r. (II FSK 474/10) zarzut złożony w postępowaniu egzekucyjnym stanowi swoisty środek zaskarżenia, przysługujący wyłącznie zobowiązanemu. Można go złożyć skutecznie tylko powołując się na przyczyny wymienione w art. 33 u.p.e.a., przy czym, co nie budzi wątpliwości, katalog tych przyczyn wskazany w powołanym przepisie ma charakter zamknięty. Złożenie zarzutu ograniczone jest także terminem. Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy. Zatem zarówno organ odwoławczy, rozpatrujący zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów, jak i sąd administracyjny, do którego skierowano skargę na rozstrzygnięcia organu nadzoru nie są uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy przez zobowiązanego w zażaleniu od postanowienia organu egzekucyjnego, a tym bardziej dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Stanowiłoby to bowiem naruszenie przepisu określającego termin do ich zgłoszenia. Organ – wobec konieczności wskazania przez zobowiązanego konkretnej przyczyny zarzutu – nie może także zastępować strony w formułowaniu zarzutu i przy okazji rozpoznawania zarzutu zgłoszonego przez stronę badać, czy nie zachodzą inne przyczyny wymienione w art. 33 u.p.e.a., a niewskazane przez zobowiązanego bądź modyfikować jej zarzut. Ustawodawca – odmiennie niż przykładowo w odwołaniu (art. 128 k.p.a.) nakazuje bowiem zobowiązanemu w środku zaskarżenia wskazanie wad postępowania egzekucyjnego, a nie ograniczenie się do wyrażenia sprzeciwu wobec czynności tego organu.

Biorąc pod uwagę omówione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.