Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 730/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2025-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 24 ust. 2, ust. 2a
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 43, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 132
journal: Dz.U. 2023 poz 2809
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 151, art. 269 par.1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2, ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 12 czerwca 2024 r., nr SKO.40.847.2024.śr w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. C. (zwana dalej też: stroną, skarżącą) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej też: SKO lub Kolegium) z dnia 12 czerwca 2024 r., nr SKO.40.847.2024.śr, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Nysy (wydaną przez upoważnionego Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych w Ośrodku Pomocy Społecznej w Nysie) z dnia 25 marca 2024 r., nr ŚRiA.5211.SP.000209.2024.JS, orzekającą o odmowie przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad babcią E. Z.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 8 marca 2024 r. (data wpływu do organu) strona wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią E. Z. Do wniosku dołączyła oświadczenie, w którym wskazała zakres czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad babcią, która jak wyjaśniła, z uwagi na chorobę [...] ([...]) nie może samodzielnie funkcjonować w domu. Zaznaczyła też, że babcia ma jednego syna, a ojca strony, który zamieszkuje w Stanach Zjednoczonych i nie utrzymuje ze swoją matką żadnego kontaktu.

W toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzono ze stroną wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że strona sprawuje opiekę nad babcią praktycznie całodobowo i w razie potrzeby u niej nocuje, w związku z czym nie ma możliwości podjęcia normalnej pracy, a nie ma innych osób, które mogłyby pomagać E. Z. Ustalono również (na podstawie danych z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności), że E. Z. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 12 lutego 2024 r., nr [...], którym zaliczono ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności bezterminowo ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością stałej egzystencji. Orzeczenie to wydane zostało na podstawie wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, złożonego w dniu 14 grudnia 2023 r. Ponadto, do akt sprawy zostały dołączone odpisy oświadczeń strony, datowane na 10 listopada 2021 r. i 28 kwietnia 2022 r. potwierdzające, że wspólnie z ojcem zamieszkałym na stałe w Stanach Zjednoczonych wspomaga babcię finansowo.

Decyzją z dnia 25 marca 2024 r., nr ŚRiA.5211.SP.000209.2024.JS, Burmistrz Nysy odmówił stronie przyznania prawa do wnioskowanego przez nią świadczenia.

W uzasadnieniu wskazał, że wobec ustaleń faktycznych dotyczących dat złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, wniosku o ustalenie niepełnosprawności oraz daty wydania babci strony orzeczenia o niepełnosprawności, zachowany został trzymiesięczny termin z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2024 r. poz. 323), dalej także: ustawa lub u.ś.r. - w niezmiennym brzmieniu, a jej wniosek podlegał rozpoznaniu na podstawie przepisów ustawy obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Analizując zgromadzone dowody organ I instancji wyjaśnił, że obowiązek alimentacyjny wnuków względem dziadków powstaje dopiero w drugiej kolejności, ponieważ w pierwszej są zobowiązani krewni bliższego stopnia, czyli dzieci dziadków, a rodzice wnuków. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Organ I instancji wskazał także, że na podstawie wydruku komputerowego (Aplikacja Centralna Rynku Pracy oraz weryfikacja informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne) ustalono, że strona była zarejestrowana w urzędzie pracy w 2013 r., a od dnia 1 marca 2021 r. do chwili obecnej wykonuje umowę cywilnoprawną. Dokonując oceny na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b ustawy i wskazując, że prawo do ubiegania się o świadczenie wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego organ I instancji stwierdził, że przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego mogłoby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że syn osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tylko bowiem w takiej sytuacji doszłoby do przejścia na nią obowiązków alimentacyjnych wobec babci. Z akt sprawy nie wynika natomiast, że ojciec strony a syn jej babci posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w związku z art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uzależnia z kolei przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec czy opiekun faktyczny danej osoby, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznej obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Strona jest wnuczką osoby wymagającej opieki czyli krewnym w linii prostej lecz jej obowiązek powstaje dopiero, gdy nie jest możliwe jego zrealizowanie przez syna. Nadto niemożność sprawowania opieki przez dzieci musi być spowodowana przyczyną obiektywną: niepełnosprawnością lub długotrwałą ciężką chorobą. Dalej organ podkreślił też, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom rezygnującym z pracy lub innego zatrudnienia lub niepodejmującym tego zatrudnienia. Jak wynika natomiast z akt sprawy skarżąca wykonuje pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej i z tego tytułu odprowadzane są składki na ubezpieczenie zdrowotne. W konsekwencji nie zachodzą podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia. Obowiązek sprawowania opieki nad babcią skarżącej spoczywa bowiem w pierwszej kolejności na jej synu, a skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym wskazała, że nie zgadza się z jej treścią i wniosła o merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2014 r.

Przytoczoną na wstępie decyzją z dnia 12 czerwca 2024 r., nr SKO.40.847.2024.śr, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium w pierwszej kolejności dostrzegło, że ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323), zwana dalej nadal: ustawą lub u.ś.r., została z dniem 1 stycznia 2024 r. zmieniona w zakresie treści art. 17 ustawy, regulującego warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na mocy art. 43 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), zwanej dalej u.ś.w. Ustalając stan prawny znajdujący zastosowanie w sprawie, na podstawie przepisu przejściowego, tj. art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, za istotne i wymagające rozważenia Kolegium uznało to, czy w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki pozytywne do nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia, z jednoczesnym brakiem przesłanek negatywnych, wykluczających przyznanie tego prawa określonych w ustawie, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W tym zakresie, powołując regulacje art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy oraz uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odnoszący się do regulacji art. 17 ust. 1b ustawy, Kolegium ustaliło na podstawie akt sprawy, że bez wątpienia strona, jako wnuczka E. Z., mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, tzn. jest osobą na której względem niepełnosprawnej babci spoczywa obowiązek alimentacyjny. Wyjaśniło, że obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.) - dalej k.r.o. i stosownie do art. 128 k.r.o. obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Należy jednak mieć na względzie, że zasady wprowadzone w art. 17 ust. 1a ustawy uzależniają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego również od tego, czy istnieją inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, mogące sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom podejmującym faktyczną i osobistą opiekę, jednak w przypadku osób spokrewnionych w dalszym stopniu ustawodawca uzależnił prawo do niego od tego, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powołując się na orzecznictwo sądowe w tym uchwałę NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, Kolegium zaznaczyło, że nie można przyznać świadczenia członkowi rodziny spokrewnionemu w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki, gdy zobowiązani w pierwszej kolejności nie chcą dostarczać środków pieniężnych, czy zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny. Nie są to bowiem – jak zaznaczyło Kolegium – przyczyny niezależne od nich i ich woli, a tylko takie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego. Stosownie do tego dostrzegło, że zgromadzone w sprawie dokumenty nie odnoszą się w ogóle do okoliczności, czy zamieszkujący w Stanach Zjednoczonych syn osoby wymagającej opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowiłoby kryterium obiektywne wskazujące na przesunięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z syna na wnuczkę. Niemniej jednak, jako stwardziło, organ pierwszej instancji w oparciu o posiadane dowody, tj. oświadczenia wnioskodawczyni z 2021 r. i 2022 r. wskazał, że wnuczka wraz z ojcem pomaga babci finansowo oraz że brak jest dokumentu potwierdzającego przeniesienie obowiązku alimentacyjnego z syna na wnuczkę, co oznacza, że skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na babcię. Ponadto Kolegium podniosło, że z informacji uzyskanych z systemu ZUS wynika, że od 1 marca 2021 r. do nadal strona wykonuje pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług i z tego tytułu ma odprowadzane składki na ubezpieczenie zdrowotne. Oznacza to, że w sprawie nie został spełniony podstawowy warunek uprawniający do świadczenia pielęgnacyjnego wynikający z art. 17 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli osoba nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Tym samym, w ocenie Kolegium słuszna jest odmowa przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na nie spełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy.

Wobec przedstawionych ustaleń Kolegium stwierdziło, że pomimo iż z akt sprawy nie wynika jednoznacznie czy syn osoby wymagającej opieki posiada własne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowiłoby jednoznaczną okoliczność wskazującą na przesunięcie prawa do ubiegania się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą, w związku z opieką nad babcią, to inne okoliczności rozpoznawanej sprawy wprost wskazują, że wnioskodawczyni, w dniu składania wniosku o ustalenie prawa do omawianego świadczenia, nie spełniła podstawowej przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy, tj. nie zrezygnowała z podejmowania pracy lub innych zajęć zarobkowych. Może to również wskazywać, że niepełnosprawność E. Z. nie wymaga zapewniania jej na tyle intensywnej opieki, która wykluczałaby opiekunowi możliwość zarobkowania. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mają w sprawie zastosowania w brzmieniu dotychczasowym, obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. i wobec tego sprawę należy rozstrzygnąć w oparciu o aktualne przepisy ustawy, obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. Wskazują na aktualne brzemiennie art. 17 ust. 1 ustawy, obowiązujące od 1 stycznia 2024 r., organ odwoławczy uwzględnił, że E. Z. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak jak wskazał nie jest osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia, bowiem urodziła się [...] 1929 r. Tym samym organ odwoławczy uznał, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 ustawy, umożliwiający przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że zaskarżoną decyzję należy utrzymać w mocy, jako w swej istocie prawidłową, gdyż nie ma podstaw do podjęcia, także w aktualnym stanie prawnym, odmiennego rozstrzygnięcia. Wyjaśniło, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, a podjęcie przez Kolegium rozstrzygnięcia w oparciu o stan prawny odmienny, niż przyjęty przez organ pierwszej instancji, nie prowadzi do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania określonej w art. 15 k.p.a. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co zasadniczo oznacza, że organ administracji publicznej ma obowiązek stosować przepisy obowiązujące w dniu rozstrzygania sprawy. W rozpoznawanej sprawie mają natomiast zastosowanie aktualne przepisy ustawy, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Istotą postępowania odwoławczego, w świetle obowiązującej w procedurze administracyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania, jest natomiast dwukrotne merytoryczne badanie sprawy przez organy administracji I i II stopnia. To z kolei wyklucza ograniczenie postępowania przed organem odwoławczym jedynie do kontroli orzeczenia wydanego przez organ pierwszej instancji i obliguje organ odwoławczy do uwzględnienia wszelkich zmian stanu prawnego i faktycznego sprawy, zaistniałych po wydaniu zaskarżonej decyzji.

W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, strona zarzuciła decyzji odwoławczej naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), dalej: k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym:

- niewyjaśnieniu istotnych okoliczności związanych z brakiem wykonywaniem pracy zarobkowej przez skarżącą;

- niewyjaśnieniu istotnych okoliczności związanych z istnieniem nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym przez syna E. Z. z powodu zamieszkiwania poza granicami kraju w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej;

co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy poprzez błędne przyjęcie, że zaistniała przesłanka do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji skarżąca wyjaśniła w uzasadnieniu skargi, że jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w N.

Wskazała też, że organ dokonał błędnej interpretacji art. 132 k.r.o., w którym zostały wymienione trzy grupy stanów faktycznych uzasadniających powstanie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, a mianowicie: 1) brak osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, 2) niemożność zadośćuczynienia przez nią swemu obowiązkowi lub 3) brak możliwości lub nadmierne utrudnienia w otrzymaniu od niej na czas środków utrzymania potrzebnych uprawnionemu.

Stosownie do tego zwróciła uwagę na to, że syn E. Z. zobowiązany jest w pierwszej kolejności do alimentowania swojej matki jednak przebywa na terenie USA od kilkunastu lat i nie przyczynia się w żaden sposób do jej utrzymania, a całkowity ciężar opieki nad E. Z. spadł na nią. Wywodziła skarżąca, że więzi moralne, które uzasadniają obowiązek pomocy drugiemu człowiekowi, są najsilniejsze między osobami spokrewnionymi w linii prostej. Realia społeczne i ekonomiczne nakazują nadać niektórym więziom moralnym wymiar prawnego obowiązku, który nie powinien być w przedmiotowej sprawie pomijany. Stąd należy zwrócić uwagę na relacje pomiędzy stronami. W tym zakresie skarżąca wskazała, że jej ociec od wielu lat nie utrzymuje kontaktów ze swoją matką, pomimo tego, że jest ona poważnie schorowana. Zaznaczyła, że wytoczenie powództwa o alimenty przez babcię przeciwko synowi wiązałoby się z nadmiernymi trudnościami, chociażby z ustaleniem miejsca pobytu zobowiązanego. Ponadto, postępowanie przed sądem a następnie egzekucja komornicza zajęłyby kilka lat, co z uwagi na wiek babci jest równoznaczne z nadmiernymi utrudnieniami w otrzymaniu przedmiotowych środków na czas. Tym samym, na skarżącej ciąży nie tylko prawny, ale i moralny obowiązek wsparcia finansowego babci w miarę swoich możliwości zarobkowych i materialnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i oddalenie skargi. Przywołało okoliczności faktyczne oraz wyjaśnienie co do przyjętego w sprawie stanu prawnego, wskazane w zaskarżonej decyzji i stwierdziło, że podjęte w sprawie czynności wyjaśniające doprowadziły do wniosku, że skarżąca mimo, iż jak wskazuje zapewnia babci opiekę, to nie spełnia przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia zarówno obowiązujących w stanie prawnym do 31 grudnia 2023 r., jak również tych obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. Przedstawione w skardze wyjaśnienia nie dostarczają natomiast żadnych nowych argumentów uzasadniających zmianę stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia 20 września 2024 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy, a podczas rozprawy w dniu 18 marca 2024 r. przedłożyła zaświadczenie z ZUS, datowane na dzień 18 marca 2024 r., o zgłoszeniu do obowiązkowych ubezpieczeń oraz kserokopię postanowienia Sądu Okręgowego w O. [...] Wydział Cywilny z dnia 4 grudnia 2024 r., sygn. akt [...], orzekające o częściowym ubezwłasnowolnieniu E. Z. z powodu objawów [...] w stopniu umiarkowanym. Oświadczyła również, że z ojcem mieszkającym w Stanach nie ma poprawnego kontaktu. Kontakt wprawdzie jest, ale z jej strony, a ojciec nie wspomaga jej ani swojej mamy czyli babci finansowo. Stan zdrowia i sprawności babci ulega pogorszeniu co wymaga większego zaangażowania z jej strony. Złożyła wniosek o asystenta z PCPR i otrzymała decyzję odmowną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej.

Podkreślić należy, że badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. To powoduje, że rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie mógł uwzględniać wskazanych w skardze aspektów moralnych związanych z obowiązkiem udzielania pomocy osobom najbliższym, czy też względów słusznościowych odnoszących się do podnoszonych przez skarżącą trudności wyegzekwowania tego obowiązku od osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych kryteriów, ocena legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Zdaniem Sądu, w sprawie nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone właściwie, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej ustawą, w brzmieniu - jak trafnie przyjęło Kolegium - obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 323), a więc po nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzonej na mocy art. 43 powołanej wcześniej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, zwanej dalej w skrócie u.ś.w. Stosownie bowiem do art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo uwzględniło w dacie orzekania zmianę stanu prawnego i ustaliło, że prawo skarżącej do wnioskowanego świadczenia nie powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., wobec czego sprawę należało rozstrzygnąć na podstawie przepisów ustawy w jej brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r.

Wyjaśnić przyjdzie, że dokonując interpretacji art. 63 ust. 1 u.ś.w. zasadniczo należy przyjąć, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie nowego brzmienia art. 17 ustawy) organ rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję, biorąc za podstawę przepisy ustawy dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 ustawy.

Należy jednak też dostrzec, że przepisy u.ś.w. nie określają co oznacza zwrot "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.". Dokonanie wykładni w tym zakresie wymaga zatem odwołania się do art. 24 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym, z zastrzeżeniem wynikającym z ust. 2a tego artykułu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Dla powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego decydująca zatem jest data wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie.

W niniejszej sprawie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w dniu 8 marca 2024 r., a więc już po wprowadzonej nowelizacji art. 17 ustawy. Niemniej jednak, w ocenie Sądu podzielić należy poglądy orzecznictwa, zgodnie z którym na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2, 2a i 4 ustawy, nie tylko spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., ale również spełnienie tych przesłanek do 31 grudnia 2023 r., jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został złożony po 31 grudnia 2023 r., jednakże z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy i w sytuacji, gdy wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony do 31 grudnia 2023 r., a ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający do 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Łodzi z 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 493/24; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zauważyć należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy, który to nie uległ zmianie na skutek wskazanej nowelizacji i którego treść była taka sama przed 1 stycznia 2024 r. jak obecnie, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przepis ten przewiduje zatem możliwość wstecznego przyznanie prawa do takiego świadczenia tj. od miesiąca wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie orzeczenia dotyczącego niepełnosprawności.

W wyroku z dnia 11 maja 2023 r., sygn.. akt I OSK 1080/22, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przepis art. 24 ust. 2a ustawy stanowi normę prawa materialnego, który w ujęciu czasowym wyznacza zakres materialnego prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności. Jest to jednak także norma procesowa regulująca zależności pomiędzy postępowaniem w sprawie ustalenia niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności a postępowaniem w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego. W procesowym kontekście należy odczytywać zawarte w tym przepisie sformułowanie odnoszące się do wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, od którego złożenia ustala się prawo do świadczeń rodzinnych.

Stosowanie art. 63 ust. 1 u.ś.w. w ocenie Sądu należy zatem rozciągnąć również na sytuacje, w których wprawdzie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony po 31 grudnia 2023 r., jednakże wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności został złożony do 31 grudnia 2023 r., a następnie wydane orzeczenie o niepełnosprawności potwierdzało powstanie przed 1 stycznia 2024 r. znacznego stopnia niepełnosprawności, względnie niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 września 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 529/24, wyrok WSA w Bydgoszczy z 6 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 561/24 i powołane w nich orzecznictwo).

Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych, uznać należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., w sytuacji spełnienia warunków z art. 24 ust. 2a ustawy, przesądza spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku, a jeżeli wniosek został złożony od 1 stycznia 2024 r., zasadniczo chodzi tu najpóźniej o dzień 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy.

W niniejszej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności babci skarżącej został złożony w dniu 14 grudnia 2023 r., a więc przed dniem 31 grudnia 2023 r. Orzeczenie o ustaleniu stopnia niepełnosprawności wydano z kolei w dniu 12 lutego 2024 r. W orzeczeniu tym potwierdzono, że orzeczona niepełnosprawność powstała od 18 września 2016 r. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła natomiast w dniu 8 marca 2024 r., a więc za zachowaniem trzymiesięcznego terminu od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Prawidłowo też w tych okolicznościach, w celu ustalenia jakie przepisy mają w sprawie zastosowanie, Kolegium zweryfikowało czy prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed 31 grudnia 2023 r., tj. w oparciu o przepisy w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. Co do zasady bowiem, jeżeli wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną zostanie złożony z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy, to wnioskodawca nabywa prawo do tego świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Istotne jest jednak, że może to nastąpić dopiero po spełnieniu wszystkich warunków do przyznania świadczenia. W tym zakresie, w ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo ustaliło i rozważyło przesłanki do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. i słusznie uznało, że prawo skarżącej do wnioskowanego świadczenia nie powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r.

Wskazać należy, że dokonując oceny w zakresie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia Kolegium dokonało prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy. W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko SKO uwzględniające wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443), którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Orzecznictwo sądów administracyjnych, aprobujące zaprezentowane stanowisko jest w tym zakresie utrwalone i jednolite (por. wyrok WSA w Opolu z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Op 34/18, z 10 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Op 138/18 i z 14 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Op 127/19; wyroki NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 40/20 i z 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 984/20, a także powołane w tych wyrokach orzecznictwo dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego należało zatem w niniejszej sprawie przyjąć, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, nie mógł wyłączać prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1 b ustawy.

Dokonując analizy akt sprawy prawidłowo jednak Kolegium ustaliło, że skarżąca nie mogła nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia warunków wynikających z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom niż wskazane w pkt 1- 3 (tj. matka, ojciec, opiekun fatyczny dziecka czy osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a ustawy omawiane świadczenie przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione były łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca będąc wnuczką osoby wymagającej opieki niewątpliwie należy do osób, o których mowa w art. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Jak ustalono w sprawie babcia strony ma jednak syna (ojca skarżącej), który to jest osobą spokrewnioną z nią w pierwszym stopniu. Dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej konieczne więc byłoby spełnienie przez nią przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy i jednocześnie, stosownie do art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy, legitymowanie się przez syna osoby wymagającej opieki orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca nie wykazała, aby osoba spokrewniona z jej babcią w pierwszym stopniu, czyli ojciec strony, legitymowała się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że w przypadku skarżącej nie można przyjąć, że spełniony został warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy, zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 usatwy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Prawidłowość oceny Kolegium w tym zakresie potwierdza uchwała podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. W pkt 1 rozstrzygnięcia tej uchwały NSA stwierdził, że "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)".

Podkreślić należy, że uchwała ta wiąże skład orzekający w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie bowiem art. 269 § 1 P.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z treści powołanej regulacji zasadnie wywodzi się moc wiążącą uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, a istota tego związania oznacza, że stanowisko zajęte w uchwale wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dokonana w uchwale interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca dla składów orzekających. Oznacza to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jeżeli sąd w toku rozpoznania sprawy nie podzieli stanowiska wyrażonego w uchwale składu powiększonego, może jedynie powstałe zagadnienie prawne przedstawić do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi poszerzonemu.

Rozpoznając niniejszą sprawę skład orzekający nie dostrzegł powodów do kwestionowania wyżej wskazanej uchwały NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. Odwołując się zatem do jej uzasadnienia należy wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o., regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. NSA zważył, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Analogicznie zatem należy skonstatować, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa członka rodziny osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

W ocenie NSA, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Sąd orzekający ten pogląd podziela.

Taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w jej art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość to zagadnienie przedmiotowo dotyczące problemu rozdziału wszelkich podlegających dystrybucji "dóbr i ciężarów", włączając w to kwestię nakładania obowiązków i kar, udzielania zezwoleń i ulg, przyznawania uprawnień oraz przyjmowanych w związku z tym kryteriów. W odniesieniu do sprawiedliwości społecznej zwraca się uwagę, że jest ona jedną z możliwych form sprawiedliwości jako takiej, jest zastosowaniem kryteriów sprawiedliwości rozdzielczej (dystrybutywnej) z elementami sprawiedliwości wyrównawczej w związku z realizacją takich wartości konstytucyjnych, jak: solidarność społeczna czy bezpieczeństwo socjalne (S. Tkacz, Rozumienie sprawiedliwości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Katowice 2003, s. 29–34; Ch. Perelman, O sprawiedliwości, Warszawa 1959, s. 30–58). Również sprawiedliwość społeczna oznacza jednak nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

Zaznaczyć przy tym trzeba, że opieka, o której mowa nie musi być sprawowana osobiście przez zobowiązane osoby lecz może być realizowany np. poprzez zatrudnienie pielęgniarki, czy też zorganizowanie innej formy opieki dla osoby niepełnosprawnej (por. wyrok NSA z 8 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1246/22 i powołane tam orzecznictwo).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wystarczy sama okoliczność sprawowania opieki. Nie ma bowiem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która faktycznie – w miejsce osób spokrewnionych w pierwszym stopniu – sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - jeżeli osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prawidłowo więc Kolegium uznało, że obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. przepisy nie pozwalają na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej jako wnuczce w sytuacji, gdy nie zostało wykazane, że syn babci strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tych okolicznościach bez znaczenia są zarzuty skarżącej dotyczące braku kontaktu z synem osoby wymagającej opieki. Brak tego kontaktu może przy tym budzi wątpliwości w świetle załączanych do akt oświadczeń skarżącej, z których wynika, że w 2021 i 2022 r. wspomagała ona finansowo babcię wraz z jej synem. Ich wyjaśnianie nie było jednak konieczne dla stwierdzenia, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a pkt 2 ustawy.

Prawidłowo natomiast Kolegium ustaliło w niniejszej sprawie, że skarżąca nie spełniła również kolejnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, w postaci nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad E. Z.

Wyjaśnić przyjdzie, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy faktyczne sprawowanie opieki musi wiązać się z zaprzestaniem z tego powodu wykonywania zatrudnienia i utratą wcześniej uzyskiwanych dochodów z pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej uprzednio zawodowo i ma zastąpić dochód ze świadczenia pracy, której nie może podjąć opiekun. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego utraconego dochodu i strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 9 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 445/19).

Zgodnie z definicją sformułowaną w art. 3 pkt 22 ustawy, zatrudnienie lub inna praca zarobkowa, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Przepis ten wiąże pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z określonymi stosunkami prawnymi, nie zaś z okolicznościami faktycznymi, takimi jak: wykonywanie pracy czy uzyskiwanie wynagrodzenia. Norma prawna wyprowadzona z wykładni art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy wyraźnie wskazuje zatem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem w przypadku rezygnacji ze świadczenia pracy na podstawie wskazanych stosunków prawnych. Pozostawanie natomiast w stanie zatrudnienia w oparciu o którąkolwiek z ww. podstaw prawnych uniemożliwia uznanie, iż nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W niniejszej sprawie w toku postępowania wyjaśniającego, na podstawie informacji uzyskanych z Aplikacji Centralnego Rynku Pracy oraz informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne ustalono, że skarżąca była zarejestrowana w urzędzie pracy w 2013 r., natomiast od dnia 1 marca 2021 r. do chwili pobrania informacji, tj. do dnia 12 marca 2024 r. wykonywała umowę cywilnoprawną. Skarżąca nie przedstawiała żadnego dowodu mogącego podważyć te ustalenia. W tych okolicznościach prawidłowo Kolegium uznało, że skarżąca w chwili złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie spełniała koniecznego warunku przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia wynikającego z art. 17 ust. 1 ustawy, w postaci rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką.

Reasumując, w niniejszej sprawie brak było podstaw do uznania, że skarżąca spełniła przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji, uwzględniając art. 63 ust. 1 u.ś.w., prawidłowo Kolegium rozpatrzyło sprawę na podstawie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 ustawy, obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r.

Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie bez wątpienia nie został spełniony warunek określony w przytoczonym przepisie. Skarżąca ubiegała się wszak o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad babcią, a nie nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. W konsekwencji SKO prawidłowo stwierdziło, że obowiązujące przepisy nie dają podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Ubocznie zauważyć przy tym można, że obecnie osobie w wieku od ukończenia 18 roku życia przysługuje świadczenie wspierające, które wraz ze zmianą przepisów dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostało wprowadzone do systemu prawnego wskazana wcześniej ustawą nowelizującą od 1 stycznia 2024 r.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i oceny stanu faktycznego, zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W szczególności organ odwoławczy nie naruszył wskazanych w skardze regulacji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowane przepisy prawa, co uprawniało go do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek bowiem ustalenie stanu prawnego i ocena dokonana przez organ pierwszej instancji nie były prawidłowe, utrzymane w mocy rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. Sąd miał również na uwadze to, że organ odwoławczy wskazał - stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.