Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2886/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 18 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 1984
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1105/19 w sprawie ze skargi [...] i [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 kwietnia 2019 r. nr DAP-WN-727-18/2019/BŁ w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r. znak: [...]; 2) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz [...] kwotę 1.120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1105/19 oddalił skargę Gminy Miasta Rzeszów i Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Rzeszowa na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 kwietnia 2019 r. nr DAP-WN-727-18/2019/BŁ w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie nabycia z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości oznaczonej jako dz. nr [...].

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że w przedmiotowej sprawie ważne jest, czy Skarb Państwa w dniu istotnym dla komunalizacji był właścicielem działki nr [...]. Wskazano, że bezsporne w sprawie pozostaje, że przedmiotowa nieruchomość przed przeniesieniem prawa własności na rzecz Skarbu Państwa stanowiła własność S. F. (zaświadczenie Sądu Rejonowego w Rzeszowie nr D.Odp.6618/07, VII Wydział Ksiąg Wieczystych). Bezsporne jest również to, że prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 17 października 2006 r., sygn. akt I Ca 460/06 wydanym w wyniku wznowienia postępowania sądowego, Sąd Okręgowy w pkt II 2 zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Rzeszowie z 6 lutego 1985 r., sygn. akt I Ns 42/85 w części dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia z dniem 1 marca 1984 r. własności, m. in. przedmiotowej działki w ten sposób, że wniosek o zasiedzenie oddalił. Sąd pierwszej instancji wskazał, że oznacza to, że Skarb Państwa nie był właścicielem działki nr [...]. Wskazano, że przedmiotowe postanowienie oddalające wniosek o zasiedzenie nieruchomości przez Skarb Państwa wywarło skutek ex tunc, co powoduje, że decyzja komunalizacyjna została wydana w stosunku do mienia, które nie stanowiło własności Skarbu Państwa. Zauważono, że kwestie te były przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 470/09 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt OSK 1385/09. Jednakże pomimo stwierdzenia przez organ nadzoru nieważności decyzji komanalizacyjnej z 30 kwietnia 1991 r. w części dotyczącej działki nr [...] i wyżej wskazanych wyroków sądów administracyjnych Wojewoda Podkarpacki 5 stycznia 2013 r. wydał decyzję komuanlizacyjną na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 18 ust. 1 i 4 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) do ułamkowej części przedmiotowej działki wraz z zabudowaniami i urządzeniami trwale z gruntem związanymi. Wojewoda uznał, że skoro Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt I Ca 561/11 zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie z 8 czerwca 2011 r., sygn. akt I C 21/10 o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i powództwo S. F. oddalił, to przedmiotowa nieruchomość nadal stanowi własność Skarbu Państwa. Jednakże stanowisko Wojewody, jak wskazano, było błędne. Wyjaśniono, że jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie Sąd Rejonowy wyrokował co do przedmiotu nie objętego żądaniem pozwu. Powód wnosił bowiem o wykreślenie z działu II księgi wieczystej wpisu Skarbu Państwa podczas gdy, jako właściciel wpisana była Gmina Miasta Rzeszów. Skoro powód żądał wykreślenia z działu II księgi wieczystej podmiotu, który nie był w nim ujawniony, to nie powinno dojść do nakazania wykreślenia innego podmiotu, czego powód nie żądał.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że wbrew stanowisku Wojewody wyżej powołany wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie nie skutkował przyjęciem, że Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości (czy też jej części) w dniu 27 maja 1990 r. Wniosek o zasiedzenie spornej nieruchomości przez Skarb Państwa został oddalony. Powyższe oznacza, że skomunalizowano mienie, które nie było mieniem ogólnonarodowym. Wyjaśniono, że z tych przyczyn słusznie Minister stwierdził, że decyzja komunalizacyjna rażąco naruszała prawo, tj. art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., co w konsekwencji - z mocy przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa - stanowiło podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Trafnie, w ocenie Sądu pierwszej instancji organ uznał, że decyzja komunalizacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Skutkiem prawnym decyzji komunalizującej zabudowaną nieruchomość nie była sprzedaż trzech lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku posadowionym na nieruchomości. Pierwotnie sprzedaż lokali poprzedzona była decyzjami administracyjnymi. Natomiast kolejny obrót tymi lokalami został dokonany przed wydaniem decyzji komunalizacyjnej z 5 stycznia 2013 r. Wskazano, że Spółka [...] nabyła lokal nr [...] i związane z nim prawo użytkowania wieczystego 16 maja 2002 r. To samo dotyczy lokali nabytych przez Gminę Miasto Rzeszów, gdyż lokal nr [...] Gmina nabyła 7 października 2000 r., a lokal nr [...] nabyła 9 listopada 2000 r. Oznacza to, że nabycie wskazanych lokali wraz z udziałem w prawie użytkowania wieczystego nie było skutkiem powyższej decyzji komunalizacyjnej.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że przy ocenie ujemnej przesłanki z art. 156 § 2 kpa nie chodzi o "odwracalność" skutków prawnych w ogóle, lecz o odwrócenie skutków prawnych wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Już z tego powodu nie podlegały badaniu przez organ skutki czynności cywilnoprawnych obrotu nieruchomościami. Kwestie te - jak przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - mogą być rozpatrywane w postępowaniach dotyczących legalności tych czynności.

W tym kontekście za chybione Sąd pierwszej instancji uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez zaskarżoną decyzję art. 232 § 1 k.c. i art. 5 ustawy o księgach wieczystych. Wskazano, że wprawdzie Sąd Okręgowy w Rzeszowie w wyroku z 26 października 2012 r., sygn. akt I Ca 561/11 wypowiedział się odnośnie kwestii nabycia i ustanowienia prawa użytkowania wieczystego oraz ochrony nabywcy tego prawa, jednakże moc wiążąca wyroku, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c, dotyczy związania sentencją, a nie uzasadnieniem. Poza tym postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym dotyczy regulacji aktualnego stanu prawnego. Natomiast w postępowaniu nadzorczym organ kontrolując decyzję komunalizacyjną bada stan prawny na 27 maja 1990 r.

Odnosząc się do zarzutu skarżących dotyczącego naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 kpa, poprzez brak zawieszenia postępowania do czasu rozpatrzenia zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny podniesiono, że skarżący nie wskazali o jakie postępowanie chodzi. Z akt administracyjnych wynika, że w czasie toczącego się postępowania nadzorczego zawisła w Sądzie Rejonowym w Rzeszowie sprawa o sygn. akt I C 1514/13 z powództwa S. F. przeciwko Gminie Miastu Rzeszów, Skarbowi Państwa i [...] Spółce z o.o. w [...] o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym dotyczy regulacji aktualnego stanu prawnego, wobec czego nie było podstaw do zawieszenia postępowania z wyżej wskazanej przyczyny.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. wskazano, że przepis ten nie ma w sprawie zastosowania. Wyroki wydane przez sądy administracyjne dotyczyły kontroli decyzji nadzorczych, których przedmiotem była decyzja komunalizacyjna z 30 kwietnia 1991 r. Postępowanie nadzorcze w przedmiocie oceny legalności tej decyzji zostało zakończone.

Pismem z dnia 19 marca 2020 r. sporządzono "Skargę kasacyjną Gminy Miasto Rzeszów". Żądaniem skargi kasacyjnej Gminy Miasto Rzeszów objęto uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi w trybie art. 188 p.p.s.a. przez stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji znak: DAP-WN-727-18/2019/BŁ z dnia 12 kwietnia 2019r. oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia 22 lutego 2019r., nr DAP-WPK-727-101/2016/MSte oraz zasądzenie na rzecz Gminy Miasto Rzeszów oraz Skarbu Państwa kosztów postępowania według norm przepisanych, z uwzględnieniem obydwu instancji.

Sądowi pierwszej instancji zarzucono:

1. przepisów postępowania tj.:

- art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez odmowę zawieszenia postępowania, pomimo tego, iż rozstrzygnięcie niniejszej sprawy sądowo administracyjnej zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowego, która toczy się aktualnie przed Sądem Okręgowym w Rzeszowie sygn. akt I C 1245/19 z powództwa Skarbu Państwa-Prezydenta Miasta Rzeszowa reprezentowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa przeciwko V. S. i J. F. o ustalenie, iż Skarb Państwa nabył z dniem 29 marca 1990r. własność całej nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] obr [...] objętej KW nr [...],

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz ew. 151 p.p.s.a. oba w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez niezasadne przyjęcie, iż decyzja Wojewody Podkarpackiego z dnia 5 stycznia 2013r. znak N-III.7532.1.15.2013 dotknięta jest sankcją nieważności. Wskazano, że w związku z tym zarzucić należy również iż Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia art. 97 § 1 pkt. 4 kpa, który zobowiązuje organ administracji do zawieszenia postępowania w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Sąd w tym przypadku Sąd Powszechny. Wskazano, że naruszenie wymienionych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ Sąd I instancji a wcześniej organ administracji w błędny sposób i z przekroczeniem przysługujących im kompetencji rozstrzygnęły prejudycjalną dla niniejszej sprawy kwestię cywilną, i z naruszeniem obowiązujących przepisów cywilnych uznały brak uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa odnośnie działki nr [...] obr [...] objętej kw nr [...] w dniu 27 maja 1990r.

- art. 232 § 1 kc i art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (dalej ukwh) poprzez nieuwzględnienie, iż Skarb Państwa pomimo wpisu w księdze wieczystej bez podstawy prawnej nabywa własność nieruchomości oddawanej w użytkowanie wieczyste, jako wtórny skutek prawny czynności, którą chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych;.

Wskazano, że Skarżący przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ponawia również złożony przed Sądem I instancji, a oparty o art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu zakończenia sprawy cywilnej zawisłej przed Sądem Okręgowym w Rzeszowie pod sygn. akt I C 1245/19 z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Rzeszowa przeciwko w/w uczestnikom o ustalenie, iż Skarb Państwa nabył z dniem 29 marca 1990r. własność całej nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] obr [...] objętej kw nr [...]. W tym względzie wskazano, iż ewentualne ustalenie przez właściwy w tym względzie Sąd Powszechny okoliczności, iż Skarb Państwa nabył z dniem 29 marca 1990r. własność całej nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] obr [...] objętej kw nr [...] wpływa niewątpliwie na sposób rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy sądowo administracyjnej.

Na okoliczność toczącej się z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Rzeszowa sprawy o ustalenie, iż Skarb Państwa nabył z dniem 29 marca 1990r. własność całej nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] obr [...] objętej kw nr [...] sprawy skarżący zgłosił dowód z odpisu pozwu z dnia 27 sierpnia 2019r.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną Gminy Miasta Rzeszowa udzielił pełnomocnik uczestników postępowania, domagając się oddalenia skargi kasacyjnej.

Postanowieniem z dnia 11 marca 2021 r. sygn. I OSK 2886/20 Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie wskazując, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja z dnia 12 kwietnia 2019 r., nr DAP-WN-727-18/2019/BŁ utrzymująca w mocy decyzję z 22 lutego 2019 r., w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Podkarpackiego z 5 stycznia 2013 r., N-III.7532.1.15.2013 stwierdzającej, że Gmina Rzeszów nabyła z mocy prawa nieodpłatnie prawo własności spornej nieruchomości położonej w Rzeszowie. Wobec tego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro postępowanie zawisłe przed sądem powszechnym dotyczy ustalenia, że Skarb Państwa nabył z dniem 29 marca 1990 r., własność spornej nieruchomości, zasadne było zawieszenie niniejszego postępowania.

Wyrokiem z dnia 16 lutego 2022 r. sygn. I ACa 36/21 Sąd Apelacyjny w Rzeszowie oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie I Wydział Cywilny z dnia 30 października 2020 roku sygn. I C 1245/19, którym Sąd ten ustalił, iż Skarb Państwa nabył z dniem 29 marca 1990 roku prawo własności nieruchomości oznaczonej jako położona w Rzeszowie - Śródmieściu, obręb [...], działka ewidencyjna nr [...], o obszarze 0,0358 ha, objęta księgą wieczystą kw. nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Rzeszowie, VII Wydział Ksiąg Wieczystych, a to na skutek oddania ułamkowej części przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym, na podstawie umowy wieczystego użytkowania i sprzedaży lokalu z dnia 29 marca 1990 roku, Rep. A nr [...] dawnego Państwowego Biura Notarialnego w Rzeszowie.

Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. I OSK 2886/20 Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie stwierdzając, że z uwagi na fakt, że Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 16 lutego 2022 r. sygn. akt I ACa 36/21 oddalił apelację pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 30 października 2020 r. sygn. akt I C 1245/19, przyczyna zawieszenia postępowania ustała.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Zasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. "sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sadowego, przed trybunałem Konstytucyjnym, lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej". Zawieszenie z przyczyn wymienionych w tym przepisie następuje z urzędu, lecz jego celowość została pozostawiona ocenie sądu. Na tym też polega fakultatywność zawieszenia postępowania uregulowanego w tym przepisie. Uznanie sądu w tym zakresie nie może być dowolne. Musi on rozważyć, czy w konkretnym przypadku zachodzą przesłanki uzasadniające zawieszenie. Aktualny pozostanie pogląd Sądu Najwyższego, że ze względów celowościowych nieuzasadnione jest zawieszenie postępowania do czasu wydania orzeczenia w innym postępowaniu przed sądem administracyjnym, gdy można samodzielnie dokonać ustaleń potrzebnych do rozstrzygnięcia - por. uchwała SN z 17 maja 1985 r., III CZP 69/84, LexPolonica nr 296798 (OSNCP 1986, nr 3, poz. 24). Podstawy zawieszenia postępowania wskazane w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. można określić jako przyczyny prejudycjalne w szerokim znaczeniu tego słowa. Rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej zależy od wyniku innego postępowania, jeżeli rozstrzygnięcie, które zapadnie w tym drugim postępowaniu, będzie miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy będącej przedmiotem pierwszego postępowania (kwestia prejudycjalna). Przyjęte w analizowanym przepisie rozumienie kwestii prejudycjalnej zakłada istnienie ścisłego związku pomiędzy sprawą rozpoznawaną w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a kwestią będącą przedmiotem postępowania prejudycjonalnego (por. wyrok NSA z 15 marca 2024 r. sygn.. III OSK 259/23).

Zważywszy na okoliczności badanej sprawy niesłusznie Sąd Wojewódzki na rozprawie w dniu 13 grudnia 2019 r. oddalił wniosek z 26 listopada 2019 r. o zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. z uwagi na zawisłość przed sądem powszechnym sprawy dotyczącej ustalenia, że Skarb Państwa nabył z dniem 29 marca 1990 r., własność spornej nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej stanowiła decyzja utrzymująca w mocy decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej, że Gmina Rzeszów nabyła z mocy prawa nieodpłatnie prawo własności spornej nieruchomości położonej w Rzeszowie. Skoro zatem postępowanie zawisłe przed sądem powszechnym dotyczyło ustalenia, że Skarb Państwa nabył z dniem 29 marca 1990 r., własność spornej nieruchomości, zasadne było zawieszenie niniejszego postępowania.

Aktualnie już przesądzone pozostaje wyrokiem z dnia 16 lutego 2022 r. sygn. I ACa 36/21, że Sąd Apelacyjny w Rzeszowie oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie I Wydział Cywilny z dnia 30 października 2020 roku sygn.. I C 1245/19, którym Sąd ten ustalił, iż Skarb Państwa nabył z dniem 29 marca 1990 roku prawo własności nieruchomości oznaczonej jako położona w Rzeszowie - Śródmieściu, obręb [...], działka ewidencyjna nr [...], o obszarze 0,0358 ha, objęta księgą wieczystą kw. nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Rzeszowie, VII Wydział Ksiąg Wieczystych, a to na skutek oddania ułamkowej części przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym, na podstawie umowy wieczystego użytkowania i sprzedaży lokalu z dnia 29 marca 1990 roku, Rep. A nr [...] dawnego Państwowego Biura Notarialnego w Rzeszowie. To z kolei przesądza o zasadności zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W tym miejscu należy poczynić uwagę porządkującą, że jakkolwiek skarga kasacyjna stawia zarzut naruszenia "k.p.a." to w istocie nie definiuje tego skrótu. Analiza treści skargi kasacyjnej prowadzi jednak do wniosku, że chodzi o ustawę z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096; aktualnie: Dz.U. z 2024, poz. 572) i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał.

Podstawę stwierdzenia nieważności z uwagi na rażące naruszenie prawa stanowiło ustalenie Ministra, że Skarb Państwa nie posiadał w dacie komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r. tytułu prawnego do działki nr [...]. Ustalenie to było wadliwe, bowiem prawomocnie przesądzone pozostaje, że Skarb Państwa nabył z dniem 29 marca 1990 roku prawo własności nieruchomości oznaczonej jako położona w Rzeszowie - Śródmieściu, obręb [...], działka ewidencyjna nr [...]. To oznacza, że zaskarżone do Sądu pierwszej instancji decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Na uwzględnienie nie zasługiwał natomiast zarzut naruszenia art. 232 § 1 k.c. i art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (aktualnie: Dz.U. z 2023, poz. 1984). Stawiając ten zarzut nie nawiązano do art. 156 § 1 k.p.a., pomimo że kontrola sądowoadministracyjna dotyczy decyzji wydanej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności. Kontrola sądowa w niniejszej sprawie dotyczy decyzji administracyjnej wydanej w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie w trybie przewidzianym w art. 156 k.p.a. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. Instytucję stwierdzenia nieważności zalicza się do nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji i stanowi ona odstępstwo od ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie. Inny jest bowiem przedmiot i zakres postępowania administracyjnego, które toczy się w trybie zwykłego postępowania, a inny w przypadku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. O ile w postępowaniu zwykłym organ rozpatrując odwołanie ponownie merytorycznie rozpoznaje sprawę, to w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, bada jedynie czy nie ziściła się żadna z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym organ nie rozpoznaje ponownie sprawy, która w postępowaniu zwykłym zakończyła się decyzją ostateczną. Zważywszy na przedstawione różnice pomiędzy trybem zwykłym, a postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, formułowanie zarzutów skargi kasacyjnej nie może następować w oderwaniu od tego, w jakim trybie zapadła decyzja administracyjna, która była przedmiotem kontroli przez Sąd pierwszej instancji. Skoro zatem zarzut naruszenia art. 232 § 1 k.c. i art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie nawiązuje do art. 156 § 1 k.p.a., to nie mógł on przynieść pożądanego rezultatu.

Niemniej jednak, skarga kasacyjna okazała się zasadna. Biorąc pod uwagę zasadność skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jednocześnie uznając że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał skargę. Uznając, że skarga wniesiona do sądu administracyjnego zasługiwała na uwzględnienie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).