Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 699/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 czerwca 2022 r., nr SKO Gd/630/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego Z. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Z. T., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 30 czerwca 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję z 17 stycznia 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 5 sierpnia 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy G. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku wniesionego odwołania decyzja z 5 sierpnia 2021 r. została uchylona przez Kolegium decyzją z 22 grudnia 2021 r. a sprawa została skierowana do rozpoznania ponownie przez organ I instancji.

Wskazaną wyżej decyzją z 17 stycznia 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy G. odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, S. T.

Organ I instancji ustalił, że S. T. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność istnieje przy tym od 29 listopada 2010 r., czyli od 71 roku życia. W okresie od 29 listopada 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. Z. T. pobierał świadczenie pielęgnacyjne. Strona ma przyznany zasiłek dla opiekuna od 1 lipca 2013 r. decyzją z 18 czerwca 2014 r. Z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika nadto, że Z. T. dopiero w przypadku przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek dla opiekuna. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Po ponownym zebraniu materiału dowodowego organ I instancji ustalił także, że Z. T. nie posiada świadectwa pracy z Norwegii. Z oświadczenia strony z 11 stycznia 2022 r. wynika, że w okresie od 2006 r. pracował w Oslo, a od grudnia 2009 r. przebywał na zasiłku dla bezrobotnych. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu pracy w Tczewie wynika, że wnioskodawca w okresie od 13 października 2010 r. do 2 listopada 2010 r. był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Z przeprowadzonego wywiadu z 3 stycznia 2022 r. wynika natomiast, że siostra strony U. P. nie sprawowała opieki nad matką, gdyż przebywała za granicą u córki. Obecnie z powodu pandemii wyjeżdża rzadziej. Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia siostry skarżącego (problemy z kręgosłupem) nie jest w stanie sprawować opieki nad matką.

Z. T. jest przy matce całodobowo. Około 7.00 rano pomaga matce wstać z łóżka i pomaga w porannej toalecie i ubieraniu. Przeprowadza matę do kuchni, gdzie przygotowuje śniadanie i podaje leki. Następnie pomaga powrócić do łóżka, gdzie matka odpoczywa z powodu astmy i serca (używa inhalatora). Mierzy ciśnienie oraz wykonuje masaż nóg i wciera maści. Przygotowuje napary, których matka musi dużo pić. Dodatkowo wkrapla do oczu krople 4 x dziennie. Gdy matka leży i odpoczywa strona wykonuje czynności domowe (zakupy, pali w piecu, przygotowuje obiady, pierze, prasuje). Z powodu problemu matki z pęcherzem często zaprowadza ją do toalety lub zakłada pampersy. Po obiedzie ponownie podaje matce leki. Stara się zapewnić potrzeby matki w miarę możliwości. Zabiera matkę na spacer, aby mogła się dotlenić. Przygotowuje kolację, po której wykonuje toaletę wieczorną.

Oceniając powyższe, organ I instancji stwierdził w pierwszej kolejności, że nie zostały spełnione przesłanki art. 17 ust. 1b ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji uwzględnił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Nadto organ wskazał także, że do dnia wydania decyzji ustawodawca nie dokonał zmian wskazanego przepisu.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania decyzją z 30 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia po raz pierwszy, organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych odnosząca się do wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że wedle orzecznictwa sądów administracyjnych przesłanka, wskazana w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinna być stosowana, mimo że ustawodawca nie zadbał o stosowną modyfikację przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 17 ust. 1b nadal obowiązuje. Jednocześnie Kolegium wskazało organowi I instancji, że materiał dowodowy wymaga uzupełnienia o informacje dotyczące zakresu opieki sprawowanej nad matką, aktywności zawodowej Z. T. przed podjęciem się sprawowania opieki, miejsca zamieszkania i aktywności zawodowej U. P. - siostry Z. T.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji wydał decyzję z 17 stycznia 2022 r. odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanek z art 17 ust. 1b oraz art. 17 ust 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Oceniając zaskarżoną decyzję organu I instancji w kontekście poczynionych ustaleń co do stanu faktycznego, Kolegium doszło do wniosku, że organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium ponownie wskazało, że niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić uzasadnienia dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy uznał, że świadczenia należy odmówić z uwagi na niespełnienie przesłanka przyznania świadczenia wskazanej w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które zmuszone zostały do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również nie są w stanie jej podjąć, ponieważ zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest tak rozległy, że pogodzenie pracy zarobkowej ze sprawowaniem opieki jest niemożliwe. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku z koniecznością rezygnacji z aktywności zawodowej z uwagi na sprawowana opiekę, co w przypadku Z. T. nie miało miejsca. W ocenie Kolegium Z. T. nie został zmuszony do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również do jej niepodejmowania z powodu sprawowanej opieki. S. T. uznana została za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 29 listopada 2010 r. Potwierdzone zatrudnienie Z. T. miało natomiast miejsce w okresie sierpień 2006 - marzec 2007. W październiku 2010 r. skarżący zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tczewie, jednak już w listopadzie 2010 r. nie stawił się w Urzędzie bez podania przyczyny. Na okoliczność wykonywania pracy zarobkowej lub jej poszukiwania w latach 2007 - 2010 skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, nie podając nawet zawodu, jaki wykonywał, czy miejsca wykonywania pracy. Powyższe okoliczności, w ocenie Kolegium, świadczą o tym, że skarżący, podejmując się w 2010 r. sprawowania opieki nad matką, nie był zmuszony do rezygnacji z pracy zarobkowej, jak i z jej poszukiwania. Brak bowiem dowodów na aktywność zawodową Z. T. czy też aktywne poszukiwanie przez niego zatrudnienia przed 2010 r.

Zdaniem Kolegium organy administracji nie mogą przy tym opierać się wyłącznie zapewnieniach strony o wykonywaniu pracy zarobkowej lub o chęci podjęcia pracy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi bowiem wykazać, że podejmując się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, był zmuszony do zaprzestania aktywności zawodowej. Powinien zatem przedstawić dokument wystawiony przez pracodawcę, z którego wynikać będzie, jaki był okres zatrudnienia i z jakiej przyczyny stosunek pracy ustał. Z kolei starania o podjęcie pracy powinny być udokumentowane chociażby poprzez informacje z Powiatowego Urzędu Pracy o zarejestrowaniu się jako osoba bezrobotna, zainteresowaniu przedstawianymi ofertami pracy, korzystaniu z poradnictwa zawodowego, podnoszeniu kwalifikacji zawodowych. Związek pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny a rezygnacją z zatrudnienia i niepodejmowaniem go musi być bezpośredni i ścisły i nie może wzbudzać jakichkolwiek wątpliwości. Jeśli wnioskodawca był za granicą zarejestrowany jako osoba bezrobotna, powinien również fakt ten udokumentować. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje bowiem w związku ze sprawowaniem opieki, ale w związku z koniecznością zaprzestania aktywności zawodowej z powodu sprawowania opieki. Brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających zatrudnienie, ewentualnie poszukiwanie zatrudnienia, nie pozwala na ustalenie, że z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wnioskodawca został zmuszony do rezygnacji z pracy i do niepodejmowania jej. Ponieważ Z. T. nie wykazał w żaden sposób, że pracował zarobkowo lub poszukiwał pracy przed podjęciem się sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, Kolegium stwierdziło, że związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką w przypadku Z. T. nie występuje.

Okolicznością przemawiającą za odmową przyznania skarżącemu świadczenia było także i to, że jego siostra U. P., w równym, co wnioskodawca stopniu, jest zobowiązana do sprawowania opieki nad matką. Opieka nad niepełnosprawnym rodzicem jest bowiem obowiązkiem dziecka - z prawnego i moralnego punktu widzenia.

W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący podał, że siostra zamieszkuje w tej samej miejscowości, co on, często wyjeżdża za granicę, jednak nie w celach zarobkowych, tylko po to, by odwiedzić córkę. Według skarżącego siostra nie może wykonywać czynności opiekuńczych, gdyż ma problemy z kręgosłupem oraz doznała urazu ręki. Odpowiadając na ten argument, Kolegium wyjaśnia, że z obowiązku opieki nad niepełnosprawnym rodzicem może zwolnić jedynie własne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub trudna sytuacja finansowa nie pozwalająca na finansowanie profesjonalnej opieki. Kolegium uważa więc, że nawet jeśli siostra skarżącego nie może wykonywać czynności opiekuńczych związanych z większym wysiłkiem, to mogłaby podzielić się z wnioskodawcą opieką nad matką w ten sposób, że wykonywałaby czynności lżejsze. Usprawiedliwieniem dla uchylania się od opieki nie mogą być w żadnym wypadku wyjazdy za granicę do córki. Kolegium uważa, że w takiej sytuacji siostra powinna współdzielić opiekę nad matką poprzez sfinansowanie profesjonalnej opieki. W ocenie Kolegium nie do pogodzenia z zasadą praworządności byłaby bowiem sytuacja, w której świadczenie pielęgnacyjne zostałoby przyznanej jednemu z dzieci osoby niepełnosprawnej, podczas gdy pozostałe dzieci uchylałby się od udziału w opiece nad tą osobą.

W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi przytoczono art. 17 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych, wskazując, że z jego dyspozycji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zdaniem skarżącego podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Jak przy tym wskazuje orzecznictwo (wyrok WSA w Gdańsku z 16 września 2021 r. sygn. III SA/Gd 577/21) warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). W skardze podkreślono, że nie sposób przyjąć, że skoro świadczona pomoc nie jest wykonywana przez całą dobę a jedynie we wskazanych godzinach, to nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Skarżący wyjaśnił także, że z utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych wynika, iż nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, iż rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Tym samym jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżąca ma prawo wyboru czy podejmie zatrudnienie i będzie dzieliła się obowiązkiem alimentacyjnym względem matki z pozostałym rodzeństwem czy też będzie czyniła osobiste starania poprzez osobistą opiekę. Organy administracyjne nie mogą decydować za stronę w jaki sposób będzie wywiązywała się ona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego (wyrok WSA w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 1781/21, wyrok WSA w Gliwicach SA/G1 737/21, II SA/G1 504/21, WSA Poznaniu II SA/Po 999/21, II SA/Po 834/21).

W ocenie skarżącego na uwagę zasługuje także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2006 r., w którym to Trybunał zważył, iż w przypadku kiedy członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to od opiekuna rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać wsparcie państwa. Jak zostało to wskazane powyżej na skarżącej nie spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego siostrzeńca, lecz nie oznacza to, że przez prawo skarżąca nie jest postrzegana jako członek rodziny. Skarżący podkreślił jednocześnie, że zgodnie z art. 7 Konstytucji i art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a tym samym mają obowiązek dokonywać wykładni ustaw i przepisów podustawowych, kierując się dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe to jest wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 30 czerwca 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 17 stycznia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką stwierdził, że narusza ona prawo procesowe w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), którego ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi zaś, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Podkreślić przy tym należy, na co zasadnie zwróciło uwagę Kolegium, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Z unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie nie jest przy tym przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej nawet w minimalnym wymiarze. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W niniejszej sprawie nie jest sporne, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz że matka skarżącego posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istota sporu sprowadza się do oceny, czy skarżący zaprzestał i nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium bowiem stoi na stanowisku, że skarżący nie zaprzestał aktywności zawodowej z uwagi na opiekę sprawowaną nad matką. Kolegium wskazało, że Z. T. co prawda oświadczył, że przed rozpoczęciem w 2010 r. opieki nad matką pracował zarobkowo w Norwegii do 2009 r. a następnie pobierał tam zasiłek dla bezrobotnych, jednakże nie przedstawił dowodów na okoliczność wykonywania pracy zarobkowej lub jej poszukiwania w latach 2007 – 2010. W ocenie Kolegium, skarżący podejmując się w 2010 r. opieki nad matką nie był zmuszony do rezygnacji z pracy zarobkowej, jak i z jej poszukiwania.

Zdaniem Sądu, ocena tej przesłanki została jednak dokonana pobieżnie i schematycznie, bez wnikliwej analizy konkretnych okoliczności niniejszej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20, CBOSA).

W niniejszej sprawie obowiązkiem organu w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie wyłącznym powodem (celem) rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a jeżeli tak to ustalenie również, czy – co do zasady – to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego i koniecznej w związku z niepełnosprawnością matki opieki rzeczywiście wyklucza skarżącemu możliwość podjęcia przez niego jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia. Ocena w tym zakresie wymagała zatem odniesienia się również do zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad matką, czego w ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy zabrakło. Kolegium wskazało w uzasadnieniu skarżonej decyzji czynności wykonywane przez skarżącego, jednak nie dokonało ich oceny z perspektywy ich ewentualnego pogodzenia z możliwością zatrudnienia choćby na ograniczonym wymiarze.

Dokonując natomiast wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium poprzestało na uznaniu, że skarżący nie udokumentował swojej aktywności zawodowej w latach 2007 - 2010. Tym samym Kolegium zakwestionowało oświadczenie skarżącego o zatrudnieniu w tym okresie. W ocenie Sądu Kolegium uczyniło to przedwcześnie.

Wskazać należy, że prawidłowo interpretowana norma wyrażona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną (za: wyrok NSA z 18 maja 2021 r. I OSK 275/21). Z. T. oświadczył, że przebywał w Norwegii od 2006 do 2010 r., pracując tam a następnie pobierając zasiłek dla bezrobotnych, jednak przedłożone do akt postępowania świadectwo pracy w P. Sp. z o .o. dokumentuje zatrudnienie do 31 marca 2007 r. Z. T. oświadczył przy tym, że nie posiada dokumentów potwierdzających pracę w późniejszym terminie.

Jednak Kolegium dokonując oceny w zakresie dotyczącym niepodejmowania lub rezygnowania przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, całkowicie pominęło, że w okresie poprzedzającym podjęcie tej opieki był on zarejestrowany jako bezrobotny, co może wskazywać na chęć podjęcia pracy zarobkowej, a podejmując się opieki nad matką zrezygnował on z potencjalnej możliwości podjęcia takiej pracy. Zgodnie bowiem z zaświadczeniem Powiatowego Urzędu Pracy w Tczewie od 13 października 2010 r. do 2 listopada 2010 r. skarżący posiadał status bezrobotnego. Natomiast ustalony znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego datuje się - zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności - od 29 listopada 2010 r. Nadto organ odwoławczy, koncentrując się przy tym na okresie od 2007 do 2010 roku nie dokonał oceny niepodejmowania zatrudnienia w czasie występowania przez skarżącego z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu zatem, wbrew stanowisku Kolegium, istnieje łączność czasowa pomiędzy chęcią podjęcia zatrudnienia w październiku 2010 r. a rezygnacją z tej możliwości w listopadzie 2010 r. – biorąc pod uwagę datę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącego (od 29 listopada 2010 r.).

Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by strona skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 października 2021 r., sygn. I OSK 493/21).

Na gruncie niniejszej sprawy Sąd nie podziela także argumentacji Kolegium w zakresie dotyczącym obowiązku alimentacyjnego siostry skarżącego względem niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki. Zdaniem Sądu okoliczność, że siostra skarżącego zobowiązana jest do opieki nad matką, co jest oczywiste, nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia, w sytuacji, gdy siostra tej opieki nie sprawuje. Sąd podziela bowiem pogląd orzecznictwa (wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. I OSK 925/21), że w sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, Kolegium nie zbadało należycie istotnych w tej sprawie okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji nie rozważyło całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i wynikających z niego okoliczności faktycznych, a we wskazanym wyżej zakresie, dotyczącym związku czasowego pomiędzy niepodjęciem zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką, dokonało niewłaściwej oceny tej przesłanki. Organ ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia/niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, skupiając się na wcześniejszej bierności zawodowej skarżącego oraz odbywaniu przez niego kary pozbawienia wolności na krótko przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Co więcej, Kolegium nie dokonało oceny dotyczącej zakresu sprawowanej przez skarżącego rzeczywistej opieki nad matką, udokumentowanej w aktach sprawy, a ewentualną możliwością pogodzenia jej z aktywnością zawodową skarżącego, które to okoliczności determinują ocenę spełnienia przesłanki umożliwiającej przyznanie świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do tego, czy zakres i wymiar sprawowanej przez skarżącego opieki uniemożliwiają podjęcie przez niego jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia. W tym zakresie zatem postępowanie dotknięte jest brakami, które mają istotny wpływ na ostateczny wynika niniejszej sprawy.

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego nałożony na organy administracji publicznej stanowi gwarancję realizacji zasady prawdy obiektywnej (materialnej) statuowanej przepisem art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany do podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i do rozpatrzenia zgromadzonego materiału (art. 77 § 1 k.p.a.). Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a następnie organ winien dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a swoje stanowisko powinien przekonująco uzasadnić (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.). W ocenie Sądu przeprowadzone przez Kolegium w niniejszej sprawie postępowanie nie sprostało powyższym wymogom.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję (punkt 1 wyroku), uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno – reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Rozpatrując zatem ponownie odwołanie skarżącego organ odwoławczy oceni, czy posiadany przez niego materiał dowodowy jest wystarczający w zakresie dokonania wnikliwej analizy i oceny tego, czy brak podjęcia zatrudnienia przez skarżącego pozostaje w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Jednocześnie, dokonując tej analizy organ odniesie się do zakresu (rozmiaru) opieki świadczonej przez wnioskodawcę. Kluczowe jest bowiem określenie, czy zakres sprawowanej opieki – biorąc pod uwagę całokształt wykonywanych wobec mamy skarżącego czynności – wyklucza podjęcie aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku, zasądzając na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., od organu odwoławczego na rzecz skarżącego, kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia adwokackiego.