Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 240/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 26
journal: Dz.U. 2023 poz 103
law: Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 października 2024 r. sprawy ze skargi: V. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 marca 2024 r. nr 010070/680/1821407/2023 w przedmiocie zmiany okresu świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2023 r. postępowanie nr 385503625.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2023 r. wydane wobec V. T. zmieniające okres świadczenia wychowawczego na dziecko I. S.

Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 20 lutego 2023 r. Skarżąca wystąpiła o świadczenie wychowawcze na dziecko, które jest obywatelem U. i przybyło do Polski w związku z działaniami wojennymi na okres świadczeniowy od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r.

W dniu 2 marca 2023 r. organ poinformował Skarżącą o przyznaniu świadczenia na wnioskowany okres w kwocie 500 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia 13 czerwca 2023 r. organ wstrzymał wypłatę ww. świadczenia informując, że wg danych rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej Skarżąca w dniu 6 czerwca 2023 r. wyjechała z Polski. Organ powołał się na art. 26 ust. 3g, ust. 1 pkt 2 i art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym ne terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 ze zm., dalej: ustawa z dnia 12 marca 2022 r.), stwierdzając, że prawo do świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu jeżeli pobierający świadczenie wyjedzie z terytorium Polski. Organ poinformował, że wznowi wypłatę świadczeń od miesiąca jego wstrzymania jeżeli wyjazd Strony nie przekroczy 30 dni i zostanie spełniony warunek zamieszkiwania w Polsce z dzieckiem.

W dniu 30 sierpnia 2023 r. Skarżąca poinformowała, że nie otrzymała świadczeń za lipiec i sierpień 2023 r. W odpowiedzi, w dniu 7 września 2023 r. organ wezwał Skarżącą do wyjaśnienia rozbieżności wynikających ze złożonego wniosku z danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej (dalej: SG), ponownie informując, że zgodnie z ww. rejestrem ustalono, że Strona utraciła legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem w dniu 6 czerwca 2023 r. Nie odnotowano przyjazdu do kraju, wobec tego poproszono Stronę o wyjaśnienie niezgodności w najbliższym Urzędzie Miejskim (Gminy) w sprawie statusu UKR. Nadto organ wskazał, że wznowienie wypłaty świadczenia nastąpi po zaktualizowaniu danych w rejestrach SG.

W dniu 29 września 2023 r. Skarżąca wnosiła o odblokowanie wypłaty świadczenia wyjaśniając, że wraz z dziećmi jest w Polsce, dzieci chodzą do szkoły. Na potwierdzenie przesłała aktualny PESEL i paszporty, wpłatę za mieszkanie, przedszkole i legitymację szkolną dziecka.

W dniu 9 listopada 2023 r. organ ponowił wezwanie o wyjaśnienie rozbieżności wynikających z wniosku o rejestru SG. W piśmie wskazał, że zgodnie w ww. rejestrem Skarżąca utraciła legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem w dniu 6 czerwca 2023 r., w związku z tym poinstruował o konieczności skontaktowania się w Komendantem Przejścia Granicznego, gdzie miało miejsce przekroczenie granicy i zaktualizowanie rejestru prowadzonego przez SG. Organ zaznaczył, że wznowienie wypłaty świadczeń nastąpi po uzupełnieniu danych zawartych ww. rejestrze.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia 5 grudnia 2023 r. organ zmienił okres przyznanego świadczenia, ustalając go na czas od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r., nie przyznał zaś świadczenia od dnia 1 lipca 2023 ro do dnia 31 maja 2024 r. Wyjaśnił, że zmiana okresu świadczeń jest spowodowana niewyjaśnieniem rozbieżności wynikających ze złożonego wniosku o świadczenie wychowawcze z danymi zawartymi w rejestrze SG, o co wzywał organ w dniach 7 września i 9 listopada 2023 r. Dalej wskazał, że przyjazd Skarżącej po dniu 6 czerwca 2023 r. nie został odnotowany w rejestrze SG w następstwie czego Skarżąca utraciła prawo legalnego pobytu w Polsce. W podstawie prawnej organ przywołał art. 11 ust. 2 i art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. oraz przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2023 r., poz. 810, ze zm., dalej ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci).

W odwołaniu od tej decyzji Skarżąca prosiła o uwzględnienie jej wniosku i uchylenie decyzji organu. Oświadczała, że w dniu 5 marca 2022 r. przyjechała do Polski z dziećmi w następstwie działań wojennych w U. Z ważnych powodów osobistych musiała wyjechać z Polski do U. w dniu 6 czerwca 2023 r., jednak w dniu 27 czerwca 2023 r. powróciła do Polski przez przejście graniczne w Medyce. Straż Graniczna "zawróciła Stronę o czym świadczą stemple w paszporcie". Wyjaśniała, że obecnie mieszka w Polsce z dziećmi, do SG wysłała prośbę o dokonanie zmian w rejestrze, deklarowała, że przekaże odpowiedź SG. Do odwołania załączyła zaświadczenia PESEL, kserokopie paszportów. Zapewniała, że świadczenia są wydatkowane na potrzeby dzieci.

W dniu 29 listopada 2023 r. Komendant Straży Granicznej w Medyce udzielił odpowiedzi Skarżącej stwierdzając, że przy przekraczaniu granicy dane są poprawnie zewidencjonowane i posiadają kategorię ewakuowany/uchodźca wojenny. Wskazał, że w razie dalszych pytań właściwy jest administrator prowadzący rejestr (Komendant Główny Straży Granicznej).

Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji, stwierdzając, że brak podstaw do jego uchylenia i przyznania świadczeń za okres od dnia 1 lipca 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r., gdyż zgodnie z danymi zwartymi w rejestrze SG Skarżąca nie posiada prawa do legalnego pobytu w Polsce w okresie od dnia 7 czerwca 2023 r.

W uzasadnieniu wskazał, że świadczenia wychowawcze przysługują obywatelom Ukrainy przebywającym leganie w Polsce na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. Na podstawie tego przepisu za legalny uznaje się pobyt obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z Ukrainy po dniu 23 lutego 2023 r. jeżeli został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR" i został umieszczony w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po dniu 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. W ww. rejestrze odnotowywany jest pobyt obywatela Ukrainy przybyłego do Polski w związku z działaniami wojennymi. Zgodnie z art. 11 ww. ustawy wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Polski na okres powyżej jednego miesiąca pozbawia go prawa do legalnego pobytu, który uzyskał na podstawie ww. ustawy. Dalej organ wskazał, że na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie gminy jest nadawany numer PESEL ze statutem "UKR", co potwierdza, że obywatel Ukrainy przebywa w Polsce legalnie. W przypadku wyjazdu na okres powyżej jednego miesiąca status ten zostaje utracony.

Odnosząc te uwagi do okoliczności faktycznych organ wskazał, że na podstawie rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że Skarżąca i jej dziecko utracili legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem w dniu 6 czerwca 2023 r. Przyjazd do Polski w podawanej przez Skarżąca dacie 27 czerwca 2023 r. nie został przez Komendanta odnotowany jako związany z przyjazdem obywatela Ukrainy w związku z działaniami wojennymi, co wynika ze zaktualizowanego rejestru.

W skardze z dnia 12 kwietnia 2024 r. Strona nie zgadzała się z decyzją organu. Podkreślała, że wraz z dziećmi posiada prawo legalnego pobytu w Polsce. Granicę przekroczyli w dniu 5 marca 2023 r. w związku z działaniami wojennymi i od tego czasu mieszkają w Polsce, co potwierdzają nadanie im nr PESEL UKR. Wyjazd z Polski nie przekraczał trzydziestu dni, w dniu 6 czerwca 2023 r. Skarżąca wyjechała wraz z synem do U. i powróciła w dniu 27 czerwca 2023 r. nieobecność w Polsce trwała dwadzieścia jeden dni. Z urzędu miasta otrzymała zaświadczenia z rejestru PESEL, że posiadają status UKR, wprowadzono także nowe dane paszportowe. Od Komendanta Straży Granicznej otrzymała odpowiedź, że dane są poprawnie zewidencjonowane i posiada kategorię "ewakuowany/uchodźca wojenny".

Wnioskowała o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia za okres od dnia 1 lipca 2023 r. do dnia 31 maja 2023 r. oraz wypłatę świadczeń na jej konto.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Jednocześnie stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Powyższe oznacza, że zadaniem Sądu jest ocena zgodności z prawem wydanego orzeczenia, bez względu na podnoszone przez stronę zarzuty i formułowane wnioski. W razie stwierdzenia naruszenia prawa we wskazanym na wstępie zakresie Sąd uchyla takie rozstrzygnięcie, nie jest zatem uprawniony od orzekania w zastępstwie organów ale w wyniku stwierdzonych uchybień, uchylając orzeczenia organów administracji, jest zobowiązany do udzielenia wskazań, co do dalszego postępowania.

Poczyniona uwaga jest konieczna ze względu na wnioski zawarte w skardze o przyznanie Stronie uprawnień do świadczenia wychowawczego, jak wskazano, w ramach nakreślonej prawem kognicji Sądu takie orzeczenie nie jest możliwe.

Przystępując zatem do oceny legalności zaskarżonej decyzji trzeba stwierdzić, że narusza ona przepisy prawa procesowego i prawa materialnego w stopniu powodującym jej uchylenie, co odnosi się także do orzeczenia wydanego w I instancji. W opinii Sądu organy nie dochowały wymogów procesowych umożliwiających ocenę istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, błędnie też wyłożyły przepisy prawa materialnego. Wbrew wypowiadanym w decyzji poglądom organ dysponował możliwością ustalenia niezbędnych danych dotyczących prawa do świadczenia wychowawczego.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do: świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Stosownie do zapisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r., w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania Skarżącej świadczenia, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy licząc od dnia 24 lutego 2022 r. Do określenia okresu pobytu uznawanego za legalny stosuje się art. 57 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185). Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki.

Przy czym okres graniczny legalnego pobytu w Polsce został przez ustawodawcę wydłużony, na moment wydania zaskarżonej decyzji do dnia 30 czerwca 2024 r.

Przepis art. 4 ust. 1 ww. ustawy stwierdza, że obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497, 1394 i 1941).

Z dalszych zaś zapisów ustawy z dnia 12 marca 2022 r. wynika, że opisany status – osoby przebywającej legalnie na terytorium Polski może ulec utracie, w przypadku wyjazdu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni (art. 11 ust. 2). W takiej sytuacji następuje utrata nadanego statusu UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r., poz. 510, ze zm., dalej: ustawa o ewidencji ludności), czyli statusu osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 ww. ustawy. W konsekwencji następuje także utrata uprawnień do świadczeń, o których mowa w art. 26 ustawy, w tym świadczenia wychowawczego.

Istotne z punktu widzenia spornej sprawy są także przepisy art. 26 ust. 3, ust. 3a i ust. 3i ustawy z dnia 12 marca 2022 r. Stanowią one, że obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru. Wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w ust. 1, zawiera numer PESEL wnioskodawcy oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - numer PESEL dziecka oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy (art. 26 ust. 3). Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 (art. 26 ust. 3a). Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL (art. 26 ust. 3i).

Z zapisów dotychczas przywołanych wynika, że istotne – choć nie jedyne - znaczenie dla ustalenia okresu jak i prawa do świadczeń mają zapisy powołanego rejestru, o którym mowa w art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. W opinii organu wskazany rejestr stanowi wyłączne i jedyne odniesienie do dokonania ustaleń w zakresie prawa do świadczeń wychowawczych. Odnosząc się do tego poglądu dostrzec jednak trzeba, że zapisy w nim dokonywane – jak już wskazano – następują zarówno na podstawie rejestracji ruchu osobowego dokonywanego przez komendanta właściwej placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej ale także w trybie wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2022r. Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 (podkreśl. Sądu). W rejestrze umieszczane są m.in. informacje o dacie końcowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 (art. 3 ust. 4 pkt 3). Jednocześnie zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej lub nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1.

Z zapisów art. 4 ust. 2, ust. 17a, ust. 17b ustawy z dnia 12 marca 2022 r. wynika zaś, że wniosek, o którym mowa w ust. 1 (o nadanie nr PESEL – uwaga Sądu), obywatel Ukrainy składa osobiście w siedzibie organu wykonawczego gminy w terminie 30 dni od dnia przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek składa się na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonym własnoręcznym czytelnym podpisem wnioskodawcy, wypełnionym przez wnioskodawcę albo przez pracownika organu wykonawczego gminy na podstawie danych podanych przez wnioskodawcę (art. 4 ust. 2).

Status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zwany dalej "statusem UKR", jest automatycznie zmieniany na status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c tej ustawy, po przekazaniu przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, informacji o: wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 (art. 4 ust. 17a pkt 1);

W przypadku automatycznej zmiany statusu, o której mowa w ust. 17a, jeżeli osoba, której nadano numer PESEL, potwierdzi, że jej pobyt poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie trwał dłużej niż okres, o którym mowa w art. 11 ust. 2, status UKR może zostać przywrócony w trybie art. 11 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (art. 4 ust. 17b). Wreszcie zgodnie z art. 4 ust. 20 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. dane, o których mowa w art. 8 pkt 1, 2, 3a-6, 9-11, 24, pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, minister właściwy do spraw informatyzacji przekazuje z rejestru PESEL do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3.

Z treści obszernie powołanych regulacji prawnych wynika, że prawo do świadczeń wychowawczych dla obywateli Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. jest uzależnione od posiadania legalnego pobytu na terytorium Polski wraz z dziećmi i nieopuszczanie tego terytorium na okres powyżej 30 dni. Dane dotyczące statusu i pobytu ww. cudzoziemców potwierdzają zapisy wskazanego rejestru – prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, wprowadzane przez Straż Graniczną w chwili przekraczania granicy lub na podstawie wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ww. ustawy, czyli w trybie nadania nr PESEL UKR.

W sytuacji, gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ww. ustawy, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta właściwej placówki granicznej lub nie jest przeprowadzana tam kontrola osób przekraczających granicę ujęcie danych w rejestrze przez Komendanta Głównego Straży Granicznej następuje na wniosek składany w gminie w trybie ustawy o ewidencji ludności. W tym trybie ww. osoby, które utraciły status UKR, a nie wyjechały z Polski na okres przekraczający 30 dni mogą domagać się przywrócenia ww. statusu poprzez potwierdzenie opisanych okoliczności.

Dane ujęte w rejestrze PESEL, a odnoszące się do statusu UKR są przekazywane przez właściwego ministra do spraw informatyzacji do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3.

Z zapisami tymi koresponduje art. 26 ust. 3i ustawy z dnia 12 marca 2022 r. wskazując na konieczność dalszej weryfikacji - a więc istniejącej w toku realizacji prawa – pobieranych świadczeń nie tylko na podstawie danych dostępnych z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, ale także z rejestru PESEL. Zdarzyć się może, że dane z rejestru PESEL nie zostaną w sposób właściwy przetransponowane do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ww. ustawy, co w opinii Sądu nie może obciążać świadczeniobiorców.

Tym samym przekazana organowi przez Komendanta Głównego Straży Granicznej informacja o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2, nie ma charakteru wiążącego w tym znaczeniu, że nie uniemożliwia stronie dowodzenia za pomocą innych dowodów, że jej pobyt poza terytorium rzeczypospolitej Polskiej nie przekraczał 30 dni i w konsekwencji, że stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy nie skutkował utratą uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba stwierdzić, że nie jest sporne, że Skarżąca przybyła do Polski wraz z dziećmi w dniu 5 marca 2022 r. w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie, uzyskała nr PESEL UKR (tak ona jak i dzieci) i w dacie przyznania uprawnień przebywała w Polsce legalnie, zgodnie z przywołanymi przepisami.

Nie jest też negowane, że w dniu 6 czerwca 2023 r. wyjechała z Polski, co odnotowano w rejestrze, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. (dalej: rejestr) Sporne jest natomiast to, czy opuściła Polskę na okres przekraczający 30 dni.

Z akt sprawy wynika, że w toku pobierania świadczeń, pod dniu 6 czerwca 2023 r. i przed dniem wydania zaskarżonej decyzji, w rejestrze nie odnotowano powrotu Skarżącej ani jej dzieci do Polski. Jednakże Strona wzywana do złożenia w tym zakresie wyjaśnień wskazała, że do Polski powróciła wraz z dziećmi w dniu 27 czerwca 2023 r., na dowód przedstawiła kserokopie stron paszportu zawierające pieczątki przekroczenia granicy oraz, co w sprawie ma ważące znaczenie – zaświadczenia z rejestru PESEL datowane na 6 grudnia 2023 r. Z ich treści wynika, że zarówno Skarżąca jak i dzieci posiadają status UKR, a datą zmiany jest 27 czerwca 2023 r. Na wcześniejszym etapie postępowania – w odpowiedzi na wezwanie z dnia 7 września 2023 r. - Skarżąca przedłożyła zawiadomienia o sprawdzeniu danych i ewentualnym usunięciu niezgodności w rejestrze PESEL datowane na dzień 23 sierpnia 2023 r. Wynikało z nixh, że w dniu 6 czerwca 2023 r. nastąpiła zmiana dokonana przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, a status został oznaczony jako cudzoziemiec niebędący obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, obywatelem państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub obywatelem Konfederacji Szwajcarskiej oraz nie będący członkiem rodziny takiego cudzoziemca. Kolejna zmiana miała miejsce w dniu 27 czerwca 2023 r. przez organ Gminy Szklarska Poręba, a dane poprawiono w zakresie statusu cudzoziemca na UKR – cudzoziemiec, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy.

Tym samy, z dokumentów tych wynika, że Skarżąca podjęła czynności w trybie art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. oraz ustawy o ewidencji ludności mające na celu wyjaśnienie jej statusu. Nie jest sporne, że dane te nie zostały ujęte w rejestrze, jednakże w świetle opisanych okoliczności taki brak nie może obciążać Strony. Powołane przepisy art. 4 ust. 17b i z art. 26 ust. 3i ustawy z dnia 12 marca 2022 r. wskazują bowiem, że zarówno przy weryfikacji uprawnień do świadczenia wychowawczego jak i danych zawartych w rejestrze PESEL, możliwe jest dowodzenie okoliczności faktycznych dotyczących charakteru wyjazdu z terytorium Polski (tj. czy skutkował on z uwagi na długość trwania utratą uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy) niezależnie od informacji przekazanej przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, o wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 305/24, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).

Nieprawidłowe jest zatem stanowisko organu, że weryfikując uprawnienie Skarżącej do świadczenia wychowawczego związany był tylko i wyłącznie treścią rejestru i że dopiero po zmianie danych w tym rejestrze, tj. po ustaleniu daty ponownego uzyskania statusu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, możliwe będzie przyznanie świadczenia od daty ponownego uzyskania przez Stronę statusu uprawniającego do otrzymania świadczenia. Przedstawione przez Stronę dowody wskazują, że jej pobyt wraz z dziećmi, poza granicami RP nie trwał dłużej niż 30 dni, okoliczność ta została uwzględniona w rejestrze PESEL - Skarżącej został przywrócony status UKR z dniem 27 czerwca 2023 r. Okoliczność ta winna zatem zostać uwzględniona przez organ przy weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 26 ust. 3i ustawy z dnia 12 marca 2022 r. Dowodzi tego treść i analiza przywołanych na wstępie przepisów.

Brak dokonania istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych i ich właściwej oceny doprowadził od błędnych wniosków i nieprawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, co skutkować musiało uchyleniem orzeczeń organów obu instancji. Organy bowiem naruszyły przepisy prawa procesowego, w szczególności art. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm, dalej k.p.a.), poprzez wybiórczą ocenę dowodów prowadzącą do błędnych wniosków, błędne też zinterpretowały przepisy prawa prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 3i, art. 11 ust. 2, art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy zobowiązane będą do właściwego ustalenia faktów, z uwzględnieniem przedstawionych przez Skarżącą okoliczności, a następnie ich oceny oraz prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego z uwzględnieniem wykładni dokonanej przez Sąd.

W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i lit. a p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzający ją akt.