Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SAB/Ke 71/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
658
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Zobowiązano do wydania aktu
Powołane przepisy: article: art. 149 § 1a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 26a ust. 1-5
journal: Dz.U. 2023 poz 1587
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
article: art. 12, art. 35
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Pińczowie na bezczynność Starosty Pińczowskiego w przedmiocie usunięcia odpadów I. zobowiązuje Starostę Pińczowskiego do wydania aktu w przedmiocie rozpoznania wniosku Prokuratora Rejonowego w Pińczowie z dnia 15 października 2021 r. – w terminie 14 dni od daty zwrotu organowi akt sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku; II. stwierdza, że Starosta Pińczowski dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.


UZASADNIENIE

W piśmie z 16 maja 2024 r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, Prokurator Rejonowy w Pińczowie zaskarżył bezczynność Starosty Pińczowskiego w przedmiocie rozpoznania jego wniosku o wydanie decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 26a ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku odpadach (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1587 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o odpadach", o usunięcie odpadów znajdujących się w [...] na terenie działek ew. nr [...] w przypadku gdy ze względu na zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi bądź środowiska jest konieczne niezwłoczne usunięcie odpadów – znak postępowania RLIO.VIL6233.1.2023.

W uzasadnieniu skargi Prokurator wyjaśnił, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego złożył w dniu 15 października 2021 roku do Starosty Pińczowskiego wniosek o wszczęcie ww. postępowania. Starosta pismem z dnia 12 stycznia 2023 roku poinformował, iż wszczął postępowanie w sprawie niezwłocznego usunięcia odpadów z działek ewid. [...] położonych w [...], w toku postępowania pozyskano wymagane przepisami opinie organów, tj.: PPIS w Busku Zdroju z dnia 23 stycznia 2023 roku, ŚWIOŚ z dnia 25 stycznia 2023 roku, RDOŚ w Kielcach z dnia 25 stycznia 2023 roku oraz Komendanta PPS w Pińczowie z dnia 31 stycznia 2023 roku. Powyższe podmioty wskazały, iż zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku prokuratora. W dniu 28 lutego 2023 roku przeprowadzono wizję w terenie. Włączono również w poczet materiału dowodowego wnioskowane przez prokuratora opinie biegłych. Pismem z dnia 21 lutego 2023 roku organ poinformował, iż postępowanie dotyczy odpadów niebezpiecznych.

Kolejnymi pismami Starosta informował o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy, wskazując jako przyczynę brak środków w budżecie i brak zgody Rady Powiatu na zaciągnięcie kredytu celem zagospodarowania odpadów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej "SKO") postanowieniem z 29 grudnia 2022 roku uwzględniając ponaglenie wniesione przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w Pińczowie, wyznaczyło Staroście Pińczowskiemu dodatkowy termin dla rozpoznania sprawy do dnia 16 stycznia 2023 roku. Z kolei postanowieniem z 18 sierpnia 2023 roku ten sam organ uznał kolejne ponaglenie wniesione przez prokuratora za zasadne i wyznaczył Staroście Pińczowskiemu kolejny termin dla rozpatrzenia sprawy do dnia 18 września 2023 roku, a także stwierdził, że niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Decyzją z 26 września 2023 roku Starosta Pińczowski umorzył postępowanie na podstawie art. 105 K.p.a. Na skutek odwołania stron Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z dnia 6 marca 2024 roku uchyliło zaskarżoną decyzję przekazując sprawę dla dalszego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W konsekwencji, do dnia złożenia skargi, pomimo upływu ponad dwóch i pół roku licząc od dnia złożenia wniosku przez prokuratora o wszczęcie postępowania, postępowanie nie zostało zakończone.

W dniu 17 kwietnia 2024 roku prokurator wywiódł kolejne ponaglenie na bezczynność Starosty Pińczowskiego. Postanowieniem z dnia 6 maja 2024 roku SKO uznało ponaglenie prokuratora za zasadne. Mimo upływu wskazanego terminu organ nie zakończył postępowania, jak również w sprawie nie są prowadzone żadne czynności, co wskazuje że ma miejsce bezczynność Starosty Pińczowskiego w prowadzeniu postępowania z wniosku prokuratora. Od dnia 28 lutego 2023 roku, kiedy w sprawie wykonano czynności wizji lokalnej, organ nie wykonuje jakichkolwiek czynności zamierzających do merytorycznego zakończenia postępowania, mimo istnienia ustawowego obowiązku przeprowadzenia postępowania, a także obowiązku samodzielnego zebrania materiału dowodowego celem ustalenia stanu faktycznego sprawy i wydania decyzji merytorycznej w sprawie. Wydane zostały jedynie postanowienia dowodowe o włączeniu materiałów przesłanych przez prokuratora w poczet materiału dowodowego.

W sprawie brak jest również jakichkolwiek okoliczności uzasadniających wyznaczanie kolejnych terminów na załatwienie sprawy w sytuacji gdy organ nie wykonuje żadnych czynności. Okoliczności podniesione przez Starostę Pińczowskiego wskazane jako podstawa niezałatwienia sprawy w terminie, to jest brak środków finansowych oraz brak zgody Rady Powiatu Pińczowskiego, również nie należą do okoliczności koniecznych dla wydania decyzji, bowiem rolą organu jest ustalenie stanu faktycznego sprawy na okoliczność tego czy zachodzą przesłanki dla zastosowania instytucji z art. 26a ustawy o odpadach, a następnie wydanie decyzji merytorycznej w sprawie. Zebrany został materiał dowodowy niezbędny dla podjęcia decyzji merytorycznej uwzględniającej wniosek prokuratora. Poza tym zdaniem Prokuratora fakt wydania przez Starostę Pińczowskiego opisanej wyżej decyzji z dnia 26 września 2023 roku o umorzeniu postępowania nie konwaliduje faktu przewlekłości postępowania. Przedmiotowe orzeczenie zostało bowiem uchylone.

Skarżący podkreślił również istotę wnioskowanego postępowania, którego celem jest zagospodarowanie odpadów stanowiących zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska. Z załączonego do wniosku materiału dowodowego, a także dalszych materiałów wynika, iż zachodzą ustawowe przesłanki dla uwzględnienia wniosku prokuratora i wydania decyzji z art. 26a ustawy o odpadach. Powyższe jest uprawdopodobnione również opiniami podmiotów, o których mowa w art. 26a ust. 5 ustawy o odpadach, wskazującymi na konieczność wydania przedmiotowej decyzji. Z posiadanej przez organ dokumentacji wynika, iż na objętych postępowaniem działkach składowane są odpady m.in. z przemysłu chemicznego, petrochemicznego i farbiarskiego. Odpady posiadają głównie właściwości niebezpieczne. Z tego względu organ winien zakończyć postępowanie wydaniem wnioskowanej decyzji.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o:

1) zobowiązanie organu - Starosty Pińczowskiego - do wydania w terminie 14 dni od doręczenia organowi prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy decyzji rozpoznającej opisany wyżej wniosek prokuratora Prokuratury Rejonowej w Pińczowie i określającej zakres i sposób przeprowadzenia działań mających na celu usunięcie odpadów poprzez: określenie władającym nieruchomością zlokalizowaną w [...] stanowiącą działki ewidencyjne nr [...] M. S. oraz S. S. zakresu i terminu udostępnienia przez nich powierzchni ziemi, obiektów lub innych miejsc, w których znajdują się odpady, to jest udostępnienia opisanej wyżej nieruchomości do podjęcia działań mających na celu usunięcie odpadów zalegających na opisanej wyżej nieruchomości przez Starostę Pińczowskiego poprzez umożliwienie wjazdu pojazdami, wejścia pracowników oraz przejęcia i odbioru odpadów, następnie określenie zakresu i sposobu przeprowadzenia działań mających na celu usunięcie odpadów przez Starostę Pińczowskiego poprzez usunięcie wszelkich opadów objętych przedmiotowym postępowaniem, a także nakazanie aby ww. odpady zostały odebrane z terenu opisanej nieruchomości, przetransportowane i unieszkodliwione przez specjalistyczny podmiot prowadzący działalność w tym zakresie, posiadający stosowne uprawnienia i zezwolenia oraz indywidualne konto w Bazie danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO), na podstawie zlecenia Starosty Pińczowskiego, a także określenie terminu rozpoczęcia i zakończenia przedmiotowych działań w celu usunięcia odpadów i gospodarowania nimi,

2) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności,

3) stwierdzenie, że bezczynność Starosty Pińczowskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że Starosta Pińczowski decyzją z dnia 21 sierpnia 2018 r. cofnął A Sp. z o.o. z siedzibą w [...] zezwolenie na zbieranie odpadów innych niż niebezpieczne. W dniu 12 stycznia 2023 r. ten sam organ wszczął postępowanie administracyjne w trybie art. 26a ustawy o odpadach w sprawie niezwłocznego usunięcia odpadów niebezpiecznych z działek nr ewid. [...]. O zakwalifikowaniu odpadów do grupy odpadów niebezpiecznych zadecydowała opinia z dnia 28 czerwca 2019 r. biegłych sądowych z zakresu ochrony środowiska, przedłożona do przez Prokuraturę Rejonową w Pińczowie. Z opinii tej wynika, że pozostawione przez Spółkę A odpady nieobjęte zezwoleniem Starosty Pińczowskiego stanowią zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska.

Starosta w toku prowadzonego postępowania wystąpił do właściwych organów o wydanie opinii w sprawie spełnienia przesłanek konieczności niezwłocznego usunięcia odpadów, uzyskując pozytywne opinie. Kolejnym krokiem winno być wydanie decyzji merytorycznej w sprawie. Aby wszcząć procedurę wykonania zastępczego usunięcia odpadów Starosta Pińczowski musi mieć zabezpieczone środki finansowe na wykonanie ciążącego na nim obowiązku, do czego w swoich działaniach nieustannie dąży. Nie ma możliwości sfinansowania ze środków Powiatu Pińczowskiego usunięcia odpadów niebezpiecznych, nieobjętych udzielonym i cofniętym zezwoleniem. Koszty utylizacji są ogromne, a Powiat nie dysponuje takimi środkami. Wydanie decyzji z art. 26a ustawy o odpadach wiąże się z nadaniem jej rygoru natychmiastowej wykonalności, w związku z czym Starosta Pińczowski musiałby mieć zabezpieczone środki na wykonanie utylizacji. Dążąc do realizacji nakładanych na Powiat Pińczowski obowiązków Starosta Pińczowski jako przewodniczący Zarządu Powiatu Pińczowskiego, mając na celu zdrowie i życie mieszkańców Pińczowa oraz ochronę środowiska wystąpił do Rady Powiatu w Pińczowie o zgodę na zaciągniecie pożyczki. Rada nie wyraziła zgody, gdyż zaciągniecie kredytu na tak dużą kwotę (16 mln zł) doprowadziłoby do utraty płynności finansowej Powiatu. Ponadto indywidualny wskaźnik zadłużenia Powiatu, wynikający z art. 243 ustawy o finansach publicznych w roku 2024, kształtuje się na poziomie 1,52% przy dopuszczalnym limicie spłaty zobowiązań w wysokości 7,81%, co wskazuje na ograniczoną możliwość zaciągania oraz spłaty nowych zobowiązań. Również skumulowane zadłużenie w przypadku zaciągnięcia zobowiązania w wysokości szacowanego kosztu utylizacji i usunięcia odpadów, przy aktualnie posiadanym zadłużeniu w stosunku do dochodów Powiatu ogółem, kształtowałoby się na poziomie 26,90%. Wskazywałoby to na olbrzymie obciążenie budżetu Powiatu Pińczowskiego, którego zdolność do realizacji zadań publicznych i tak jest już zagrożona.

Ponadto w marcu 2024 roku Starosta Pińczowski wystąpił do wszystkich organów związanych z ochrona środowiska w tym: Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Kielcach, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska, Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, Wojewody Świętokrzyskiego o bezzwrotne wsparcie finansowe. W międzyczasie Prokurator Prokuratury Rejonowej w Pińczowie złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach ponaglenie na bezczynność Starosty Pińczowskiego w sprawie wydania przez Starostę Pińczowskiego decyzji, o której mowa w art. 26a ustawy o odpadach, tj. decyzji skierowanej do władającego powierzchnią ziemi celem usunięcia odpadów niebezpiecznych znajdujących się w [...] i ich zagospodarowaniu. Postanowieniem z 6 maja 2024 r. SKO uznało ponaglenie na bezczynność Starosty Pińczowskiego. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, iż brak środków finansowych na utylizację odpadów i oczekiwanie na odpowiedź w sprawie przyznania pomocy i przekazania środków finansowych na powyższy cel od Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Wojewody Świętokrzyskiego, nie stanowią okoliczności usprawiedliwiających bezczynność organu i konieczność wydania decyzji.

Starosta podkreślił dalej, że wydanie decyzji, o którą wnosi Prokurator, wiąże się z koniecznością określenia w niej zakresu i terminu udostępnienia przez władającego terenem, obiektów lub innych miejsc w których znajdują się odpady, zakresu i sposobu przeprowadzenia działań mających na celu usunięcie odpadów przez ten organ oraz terminu rozpoczęcia i zakończenia działań. Nadto decyzji tej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności, o czym stanowi art. 26a ust. 4 ustawy o odpadach. Wobec powyższego, po wydaniu tej decyzji należy w wyznaczonym terminie dokonać usunięcia i zagospodarowania odpadów, a co za tym idzie Powiat musi posiadać na ten cen cel zabezpieczone środki finansowe, o które cały czas się stara.

W oparciu o powyższe organ wniósł o oddalenie skargi Prokuratora z uwagi na fakt, że nie pozostaje bezczynny. Cały czas podejmuje działania mające na celu pozyskanie środków i wywiązanie się z narzuconego mu obowiązku. Prokurator niejednokrotnie był informowany o sytuacji materialnej Powiatu, jednak domaga się rzeczy na obecną chwilę niemożliwej.

W piśmie z 20 sierpnia 2024 r., w odpowiedzi na zapytanie Sądu, Starosta Pińczowski wyjaśnił, że w sprawie postępowania prowadzonego z wniosku Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Pińczowie po wydaniu przez SKO decyzji z dnia 6 marca 2024 r. do zwrotu akt przez ten organ doszło 13 marca 2024 r. Po tej dacie Prokurator pismem z dnia 17 kwietnia 2024 r. ponownie złożył ponaglenie na bezczynność Starosty do SKO. Organ ten wydał w dniu 6 maja 2024 r. postanowienie, uznając ponaglenie za uzasadnione i wyznaczając Staroście Pińczowskiemu dodatkowy termin do zakończenia sprawy do dnia 17 czerwca 2024r. Prokurator pismem z dnia 16 maja 2024 r. złożył skargę na bezczynność Starosty Pińczowskiego w przedmiotowym postępowaniu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W dniu 23 maja 2024 r. akta sprawy będące w posiadaniu Starosty zostały przekazane do Sądu, na którego rozstrzygnięcie organ obecnie oczekuje. Nie doszło do wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Oznacza to, że celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ decyzji administracyjnej (lub innego aktu) albo do dokonania czynności w sprawie wszczętej żądaniem strony.

Naczelna zasada postępowania administracyjnego, wyrażona w art. 12 K.p.a., stanowi, że organy administracji publicznej winny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2). Zgodnie z art. 35 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 K.p.a.).

Z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy – w ustalonym przepisami terminie – organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionej w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.). Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać wydane/dokonane.

Należy w tym miejscu podkreślić, że przedmiotem badania Sądu w niniejszej sprawie – wbrew stanowisku skarżącego Prokuratora – mogła być wyłącznie bezczynność organu obejmująca okres począwszy od uchylenia decyzji Starosty Pińczowskiego z dnia 26 września 2023 r. umarzającej postępowanie w sprawie (decyzją SKO z 6 marca 2024 r.) i zwrotu akt sprawy organowi I instancji, co nastąpiło w dniu 13 marca 2024 r. W tej kwestii tut. Sąd wypowiedział się już zresztą w prawomocnym postanowieniu z dnia 29 listopada 2023 r. w sprawie o sygn. II SA/Ke 101/23, odrzucającym skargę Prokuratora Rejonowego w Pińczowie na bezczynność Starosty Pińczowskiego (w tym samym postępowaniu dotyczącym usunięcia odpadów). W uzasadnieniu tegoż postanowienia Sąd podniósł, że w rozpatrywanej tam sprawie skarga została wniesiona w dniu 28 września 2023 r., zaś Starosta Pińczowski decyzję umarzającą postępowanie wydał w dniu 26 września 2023 r., a zatem wcześniej. Skarga w sprawie została więc wniesiona po zakończeniu przez Starostę postępowania poprzez wydanie decyzji kończącej postępowanie. Nie miał tu znaczenia fakt, że była to decyzja umarzająca postępowanie – w sprawie ze skargi na bezczynność istotne jest to, że doszło do zakończenia (przez wydanie decyzji) postępowania przed organem, który miał dopuścić się tej bezczynności. Jeśli zaś zarzut bezczynności dotyczy organu rozpatrującego sprawę w pierwszej instancji, to momentem granicznym będzie wydanie decyzji kończącej postępowanie przez ten organ. Sąd nie podzielił poglądu, że w przypadku ewentualnego uchylenia decyzji przez organ odwoławczy "ponownie zaistnieje stan bezczynności organu uzasadniający uwzględnienie niniejszej skargi na bezczynność". W przypadku takiego rozstrzygnięcia ze strony SKO (co ostatecznie miało miejsce w decyzji z 6 marca 2024r.), podejmowanie czynności przez organ I instancji będzie oceniane na nowo, natomiast etap ewentualnej bezczynności objętej wniesioną skargą (rozpatrywaną w sprawie II SA/Ke 101/23) został zakończony poprzez wydanie decyzji umarzającej postępowanie z dnia 26 września 2023 r.

W ocenie Sądu trafnie natomiast zarzuca Prokurator bezczynność Starosty Pińczowskiego począwszy od daty zwrotu akt przez SKO, tj. 13 marca 2024 r.

Zgodnie z art. 26a ust. 1-5 ustawy o odpadach w przypadku gdy ze względu na zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska konieczne jest niezwłoczne usunięcie odpadów, właściwy organ podejmuje działania polegające na usunięciu odpadów i gospodarowaniu nimi (ust. 1). Właściwym organem w sprawach, o których mowa w ust. 1, jest – w przypadku gdy obowiązek usunięcia odpadów powstał w związku z wydaniem decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzeniem nieważności, uchyleniem lub wygaśnięciem decyzji związanej z gospodarką odpadami - organ właściwy do wydania tej decyzji (ust. 2 pkt 2). W celu wykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1, właściwy organ określa, w drodze decyzji skierowanej do władającego powierzchnią ziemi:

1) zakres i termin udostępnienia przez niego powierzchni ziemi, obiektów lub innych miejsc, w których znajdują się odpady;

2) zakres i sposób przeprowadzenia działań mających na celu usunięcie odpadów przez ten organ;

3) termin rozpoczęcia i zakończenia działań, o których mowa w pkt 2 (ust. 3).

Decyzja, o której mowa w ust. 3, podlega natychmiastowemu wykonaniu, a przepisów art. 61 § 3 i 4 p.p.s.a. nie stosuje się (ust. 4). Decyzję, o której mowa w ust. 3, wydaje się po zasięgnięciu opinii w sprawie spełnienia przesłanek konieczności niezwłocznego usunięcia odpadów:

1) wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska;

2) odpowiednio organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej albo organu Wojskowej Inspekcji Sanitarnej stosownie do ich właściwości miejscowej w odniesieniu do:

a) oceny występowania znaczącego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi w związku z obecnością tych odpadów,

b) zanieczyszczenia w ujęciach wody przeznaczonej do spożycia w związku z obecnością tych odpadów;

3) regionalnego dyrektora ochrony środowiska, z wyjątkiem przypadku gdy decyzję wydaje ten organ;

4) komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej (ust. 5).

W rozpatrywanym przypadku Prokurator w dniu 15 października 2021 r. złożył do Starosty Pińczowskiego wniosek o wszczęcie postępowania, o którym mowa w ww. art. 26a ustawy o odpadach, w sprawie wydania decyzji skierowanej do władającego powierzchnią ziemi celem usunięcia odpadów niebezpiecznych znajdujących się w [...] na terenie działek ewid. nr [...], uznając że ze względu na zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska konieczne jest niezwłoczne usunięcie tych odpadów. Starosta pismem z 12 stycznia 2023 r. poinformował o wszczęciu postępowania w sprawie. Następnie pozyskano wymagane przepisami opinie organów, jak również przeprowadzono wizję w terenie oraz włączono w poczet materiału dowodowego wnioskowane przez prokuratora opinie biegłych. Uchylając decyzją z 6 marca 2024 r. rozstrzygnięcie Starosty z 26 września 2023 r. umarzające postępowanie w sprawie, SKO w Kielcach przekazało sprawę do dalszego prowadzenia temu właśnie organowi jako organowi I instancji. Kolegium podniosło, że Starosta Pińczowski jest organem właściwym do przeprowadzenia postępowania i zakończenia go wydaniem stosownego rozstrzygnięcia, odwołując się zresztą do postanowienia NSA z 15 września 2022 r., sygn. III OW 220/21, w którym Sąd ten wskazał właśnie Starostę Pińczowskiego jako organ właściwy w sprawie do podjęcia działań polegających na niezwłocznym usunięciu odpadów z nieruchomości ze względu na zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska (stosownie do art. 26a ust. 1-5 ustawy o odpadach).

W dniu 17 kwietnia 2024 roku Prokurator wywiódł ponaglenie na bezczynność Starosty Pińczowskiego, a postanowieniem z dnia 6 maja 2024 roku SKO uznało to ponaglenie za zasadne podnosząc, że brak środków finansowych na utylizację odpadów i oczekiwanie na odpowiedź w sprawie przyznania pomocy i przekazania środków finansowych na powyższy cel od Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Wojewody Świętokrzyskiego, nie stanowią okoliczności usprawiedliwiających bezczynność organu i konieczność wydania decyzji. Kolegium wyznaczyło Staroście dodatkowy termin do zakończenia sprawy do dnia 17 czerwca 2024 r. zarządzając wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności oraz stwierdzając, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Mimo to organ nie zakończył postępowania wydaniem decyzji, tłumacząc to brakiem środków na jej wykonanie. W odpowiedzi na skargę podniósł, że cały czas podejmuje działania mające na celu pozyskanie środków i wywiązanie się z narzuconego mu obowiązku, "Prokurator (...) niejednokrotnie był informowany o sytuacji materialnej Powiatu, jednak domaga się rzeczy na obecną chwilę niemożliwej". W odpowiedzi na zapytanie Sądu, w piśmie z 20 sierpnia 2024 r., Starosta przyznał że nie doszło do wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. W dniu 23 maja 2024 r., jak podniesiono, akta sprawy będące w posiadaniu Starosty zostały przekazane do Sądu, na którego rozstrzygnięcie organ obecnie oczekuje.

W ocenie Sądu w świetle opisanego wyżej stanu sprawy Prokurator zasadnie zarzuca Staroście Pińczowskiemu bezczynność, ocenianą począwszy od zwrotu akt po wydaniu decyzji SKO z 6 marca 2024 r., i to mającą charakter rażącego naruszenia prawa. Organ I instancji nie przeczy temu, że w sprawie zgromadzone zostały wszelkie materiały niezbędne do wydania decyzji (w odpowiedzi na skargę Starosta wprost podniósł, że: "Kolejnym krokiem winno być wydanie decyzji merytorycznej w sprawie"), a jedynym powodem braku zakończenia postępowania jest brak środków finansowych po stronie Powiatu na jej wykonanie. Uznając za zrozumiałe obawy związane z kwestią wykonania decyzji należy jednak podkreślić, że nie są to okoliczności mogące skutecznie – z punktu widzenia prawnego – blokować wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, co niejednokrotnie podkreślał zarówno Prokurator, jak i SKO choćby w postanowieniu z 6 maja 2024 r. (kwestia dochodzenia zwrotu kosztów została odrębnie uregulowana w art. 26a ustawy o odpadach – ust. 6-11).

Z powyższych powodów Sąd stwierdził, że Starosta dopuścił się bezczynności, zobowiązując go w punkcie I wyroku do wydania aktu w przedmiocie rozpoznania wniosku Prokuratora z dnia 15 października 2021 r. – w terminie 14 dni od daty zwrotu organowi akt sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku. Jednocześnie należy podkreślić, że rozpoznając skargę w przedmiocie bezczynności Sąd nie ocenia zasadności zgłoszonego przez stronę żądania ani nie wskazuje kierunku rozstrzygnięcia (jak chce tego Prokurator), czy też jego formy procesowej. Zobowiązanie Sądu kierowane do organu w tym trybie ma na celu przymuszenie do rozpoznania wniosku w zakreślonym terminie, jego celem jest zniesienie stanu bezczynności organu (por. też wyrok WSA we Wrocławiu z 24 maja 2023 r., sygn. IV SAB/Wr 772/22).

Bezczynność o charakterze rażącym ma miejsce wtedy, gdy w sposób znaczący i jednoznaczny doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wyłączające w jakimkolwiek zakresie winę organu za tę bezczynność. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie ustawowych obowiązków, czyli terminów do załatwienia sprawy. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Istotą rażącego naruszenia prawa jest pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 381/18, dostępny j.w.). W ocenie Sądu z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku. Począwszy od uzyskania akt sprawy od SKO w dniu 13 marca 2024 r., a zatem przez ponad 5 miesięcy, Starosta nie podjął w sprawie żadnej czynności w celu jej wyjaśnienia – nie zaprzeczając temu, że zachodzą już podstawy do wydania decyzji w trybie art. 26a ustawy o odpadach, a wręcz tę okoliczność przyznając. Niewątpliwe jest również, że takiej decyzji Starosta nie wydał. Organ zignorował zarazem zarówno ponaglenie Prokuratora, jak i postanowienie wydane przez SKO w dniu 6 maja 2024 r. w wyniku jego rozpatrzenia, gdzie stwierdzono bezczynność organu z rażącym naruszeniem prawa, jak też wyznaczono termin załatwienia sprawy na 17 czerwca 2024 r. Bezczynności nie usprawiedliwia także w tej sytuacji przekazanie akt postępowania Sądowi wraz z wniesioną skargą. Otóż organ przekazując akta sprawy do sądu administracyjnego w związku ze skargą winien zadbać o wykonanie kopii dokumentów niezbędnych dla dalszego procedowania. Dysponuje również prawem wystąpienia do sądu o ich udostępnienie celem wykonania ich kopii.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.