Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 581/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 54 par. 1, art. 7 par. 2, art. 81 par. 4 i 5, art. 1a pkt 12 lit.a
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Dnia 10 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2023 roku sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadzi wobec M. W. (dalej jako: "spółka", "skarżąca") postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego [...] z 03 marca 2023 r., nr [...], obejmującego zaległości w podatku VAT za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., na kwotę [...]zł należności głównej plus należne odsetki za zwłokę oraz tytułu wykonawczego wystawionego przez Burmistrza [...] z 10 lutego 2023 r., nr [...], obejmującego zaległość w podatku od nieruchomości osób prawnych na kwotę [...]zł należności głównej plus należne odsetki.

Zawiadomieniem z 06 marca 2023 r. nr [...] zajęto wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w banku.

Spółka pismem z 13 marca 2023 r. wniosła skargę na wskazaną czynność egzekucyjną. W jej ocenie zastosowany środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy. Podniesiono, że zajęcie uniemożliwi wywiązanie się z zawartego układu restrukturyzacyjnego z wierzycielami.

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2023 r., nr [...] oddalił skargę na czynność egzekucyjną.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że spółka została we wcześniejszym postępowaniu pismem z 07 lutego 2023 r. wezwana do wskazania innego majątku, z którego można przeprowadzić skuteczną egzekucję. W odpowiedzi spółka w piśmie z 20 lutego 2023 r. wskazała na cztery należące do niej nieruchomości. Naczelnik ustalił, że wszystkie wskazane przez spółkę nieruchomości są obciążone hipoteką umowną łączną na kwotę [...]EUR i [...] zł na rzecz wierzyciela S. W ocenie organu I instancji o zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić wówczas, gdy istnieje w tym względzie możliwość wyboru. W jego ocenie wszczęcie egzekucji z nieruchomości skarżącej wydaje się być nieuzasadnione z uwagi na ich znaczne obciążenie hipoteczne. Wskazano również, że podmiot przystępujący do postępowania restrukturyzacyjnego powinien mieć zdolność do wykonania układu oraz winien wywiązywać się z bieżących, nieobjętych układem należności.

Spółka w zażaleniu z 20 kwietnia 2023 r. na ww. postanowienie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 29 maja 2023 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z 12 kwietnia 2023 r.

W uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że w okolicznościach sprawy nie sposób uznać aby zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w banku stanowiło zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Skarżąca spółka nie wskazała składnika majątku, z którego egzekucja byłaby mniej uciążliwa i jednocześnie skuteczna. Wskazane przez skarżącą nieruchomości obciążone są hipotekami na znaczne kwoty. Stwierdzono ponadto, że egzekucja z nieruchomości jest procesem długotrwałym, kosztownym i niepewnym co do końcowego rezultatu. Egzekucję z nieruchomości uważa się powszechnie za najbardziej uciążliwy środek egzekucyjny. Podkreślono również, że w związku z kwestionowaną czynnością egzekucyjną bank do 24 maja 2023 r. nie przekazał tytułem zajęcia żadnej kwoty. W konsekwencji za bez znaczenia uznano argumenty dotyczące braku możliwości realizowania układu z wierzycielami z uwagi na zajęcie rachunku bankowego. Stwierdzono również, że zawarty układ nie obejmuje zaległości w podatku VAT za 2022 r. i zaległości z tytułu podatku od nieruchomości osób prawnych za okres od 15 grudnia 2022 r., które powstały po jego zatwierdzeniu.

Skarżąca pismem z 4 lipca 2023 r. wniosła skargę na ww. postanowienie organu II instancji, zarzucając rażące naruszenie art. 54 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wniosła również o zasądzenie kosztów sądowych wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazała m.in, że z uwagi na zawarty przez nią układ z wierzycielami, zajęcie rachunku bankowego jest zbyt uciążliwym środkiem, gdyż całkowicie pozbawia możliwości wywiązania się z tej umowy. Skarżąca podniosła, że głównym założeniem postępowania restrukturyzacyjnego jest wdrożenie skutecznych instrumentów pozwalających na przeprowadzenie restrukturyzacji przedsiębiorstwa dłużnika i zapobieżenie jego likwidacji. Spółka podkreśliła, że kluczowym przedmiotem postępowania restrukturyzacyjnego jest zawarcie przez dłużnika układu z wierzycielami, jak również wywiązanie się z zawartego układu, poprzez zachowanie przedsiębiorstwa dłużnika i jego możliwości produkcyjnych. Skarżąca wskazała, że postępowanie restrukturyzacyjne nie może prowadzić do pozbawienia ochrony prawnej wierzycieli dłużnika. Postępowanie restrukturyzacyjne ma doprowadzić do zaspokojenia wierzycieli w drodze wykonania zawartego i zatwierdzonego przez sąd układu. Skarżąca podniosła, że dokonanie zajęcia rachunku bankowego nie pozwoli na zrealizowanie warunków wynikających z zawartego układu, a więc faktycznie zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, w ramach którego dokonano czynność egzekucyjną.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Skarżąca kwestionując zaskarżone postanowienie wskazuje, że z uwagi na zawarty przez nią układ z wierzycielami zajęcie rachunku bankowego jest zbyt uciążliwym środkiem, gdyż całkowicie pozbawia spółkę możliwości wywiązania się z tej umowy.

Zgodnie z art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.") zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (pkt 1); zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (pkt 2). Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

Na tle przytoczonych regulacji wyjaśnić należy, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej lub ocenia się zasadność zgłoszonego zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 02 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13). Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu.

Treść zarzutów kierowanej w niniejszej sprawie do Sądu skargi świadczy o tym, że skarżąca uważa, że organ egzekucyjny zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

W ocenie Sądu organy trafnie uznały, że względem skarżącej nie zastosowano zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Sąd podziela pogląd wyrażany w wyroku NSA z 13 kwietnia 2016 r., II FSK 1069/14 głoszący, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów u.p.e.a. stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotą. Ponadto z mocy art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wypłat z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego na bieżące wynagrodzenia za pracę, które mogą być dokonane po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a także na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne należne od wypłat dokonywanych na bieżące wynagrodzenia. Jak trafnie wskazuje się w doktrynie prawniczej (por. W. Cisowska-Sakrajda, Komentarz do art. 1(a) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji LEX 2010) kolejność, w jakiej ustawa wylicza środki egzekucji, ma znaczenie w przypadku egzekucji należności pieniężnych, są one bowiem uszeregowane od najłagodniejszego do najbardziej dolegliwego (art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.). Tym samym powinny być stosowane w takiej kolejności, zgodnie z zasadą stosowania najłagodniejszego środka prowadzącego bezpośrednio do wykonania obowiązku. W świetle systematyki u.p.e.a. przyjąć należy, że egzekucja z rachunków bankowych (art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 u.p.e.a.) jest środkiem mniej dolegliwym niż egzekucja z nieruchomości (art. 1a pkt 12 lit. a tiret 14 u.p.e.a.). Niezależnie od powyższego organy prawidłowo ustaliły, że należące do skarżącej nieruchomości są obciążone hipotecznie co negatywnie rokuje co do skuteczności przeprowadzenia z nich egzekucji. Dokonując oceny uciążliwości związanej z zastosowaniem środka egzekucyjnego należy mieć również na uwadze, że w związku z kwestionowaną czynnością egzekucyjną nie uzyskano jakichkolwiek kwot.

Wyjaśnić również należy, że powołane w uzasadnieniu skargi argumenty dotyczące braku możliwości realizowania zawartego z wierzycielami układu z uwagi na zajęcie rachunku bankowego nie mają znaczenia. Skoro bowiem zajęcie nie skutkowało przekazaniem na poczet przedmiotowej zaległości jakichkolwiek kwot, to nie może mieć również żadnego wpływu na realizację przez skarżącą układu z wierzycielami.

Podkreślić również należy, że z wpisu zamieszczonego w K. R. S. prowadzone przed Sądem Rejonowym [...] postępowanie restrukturyzacyjne (sygn. akt [...]) zostało zakończone przez zatwierdzenie układu 25 listopada 2021 r. Nie obejmuje ono zatem egzekwowanej na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych zaległości w podatku VAT za 2022 r. i zaległości z tytułu podatku od nieruchomości osób prawnych za okres od 15 grudnia 2022 r., gdyż zaległości te powstały po zatwierdzeniu układu. Tym samym powołane w skardze zasady postępowania restrukturyzacyjnego, t.j. zasada ochrony słusznych praw dłużnika i zasada dominacji grupowego zbiorowego interesu wierzycieli, jak również ogólne reguły charakterystyczne dla tego postępowania (np. postępowanie restrukturyzacyjne ma doprowadzić do zaspokojenia wierzycieli w drodze wykonania zawartego i zatwierdzonego układu, założeniem postępowania wspólnego jest priorytet wspólnego interesu wierzycieli nad interesem pojedynczego wierzyciela lub grupy wierzycieli, itd.) nie mają zastosowania w sprawach dotyczących zapłaty egzekwowanych zobowiązań podatkowych.

Podsumowując, stwierdzić należy, że organ I instancji prawidłowo orzekł o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną. Za prawidłowe należało uznać również zaskarżone postanowienie o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.