Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 980/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART. 36-36(9)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 7, 77, 80, 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (spr.) Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2012 r. sprawy ze skargi T. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lutego 2012 r., znak: [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. (dalej: "Komisja Odwoławcza"), działając na podstawie art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.; dalej: "u.r.p.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej: "k.p.a.") - utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] (dalej: "Komisja Egzaminacyjna"), w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego T. S. (dalej: "skarżący").

Do wydania niniejszych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. – działając na podstawie art. 366 ust. 2 u.r.p. stwierdziła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z jej uzasadnienia wynika, skarżący z części pierwszej egzaminu (zestaw pytań testowych) otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę dobrą, z trzeciej części (prawo cywilne) ocenę niedostateczną, z czwartej części (prawo gospodarcze) ocenę dobrą oraz z piątej części (prawo administracyjne) ocenę niedostateczną, co w świetle art. 366 ust. 1 u.r.p. przesądza o negatywnym wyniku z egzaminu radcowskiego.

W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] sierpnia 2011 r. skarżący wniósł o: zmianę oceny cząstkowej z trzeciej i piątej części egzaminu na ocenę pozytywną, a w konsekwencji o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Uzasadniając, odnośnie pracy z zakresu prawa cywilnego skarżący przytoczył zarzuty stawiane przez egzaminatorów w uzasadnieniach ocen cząstkowych i stwierdził, że nie może się z nimi zgodzić oraz że w części wzajemnie się one wykluczają. Podniósł m.in., iż:

– do wartości przedmiotu zaskarżenia doliczył skapitalizowane odsetki (co jest prawidłowe);

– wniosek o zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje sformułowano w pkt 7 apelacji (w ocenie skarżącego zarzut w tym zakresie jednego z egzaminatorów jest chybiony);

– zarzut naruszenia art. 212 w zw. z art. 227 k.p.c. jest trafny, gdyż należy go brać pod uwagę łącznie z innymi postawionymi w pracy zarzutami;

– zarzut naruszenia art. 222 w zw. z art. 286 k.p.c. dotyczący niedopuszczenia przez sąd z urzędu dodatkowej opinii biegłego jest trafny;

– zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest trafny i wyczerpująco uzasadniony;

– w pracy postawiono także prawidłowe zarzuty naruszenia art. 362 k.c.;

– zarzut naruszenia art. 455 k.c. jest trafny, wskazano na datę początkową naliczania odsetek - 16 maja 2008 r. błąd w tym zakresie popełniono na korzyść strony;

– wniosek o zmianę pkt I wyroku jest prawidłowy;

– wniosek o zwolnienie powódki od kosztów sądowych nie wpływa negatywnie na interes powódki;

Odnosząc się natomiast do pracy z zakresu prawa administracyjnego podniósł, że w skardze omyłkowo nazwał postanowienia decyzjami, a nadto odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazujących na cztery różne koncepcje odnoszące się do zagadnienia występującego w kazusie oraz opinii prof. zw. dr hab. M. W. sporządzonej na zlecenie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] dotyczącej sposobu i kierunków oceny zadania egzaminacyjnego z prawa administracyjnego.

Komisja Odwoławcza utrzymując w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] sierpnia 2011 r. wskazała, iż skarżący trafnie sporządził apelację, a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, co w przedstawionym stanie faktycznym było zgodne z interesem mocodawcy. Jednocześnie wskazała, iż sporządzona praca spełnia wymogi konstrukcyjne z art. 368 k.p.c., natomiast wartość przedmiotu zaskarżenia określona została nieprawidłowo. Komisja Odwoławcza uznała, iż wliczenie do niej skapitalizowanych odsetek nie narusza interesu strony, która zwolniona była od kosztów, początkowa data ich naliczania wskazana została błędnie. W przedmiotowym stanie faktycznym powód nie dochodził jednak obok kwoty głównej nadto innej kwoty tytułem skapitalizowanych odsetek od tej kwoty za określony okres czasu, lecz kwoty głównej z odsetkami od konkretnej daty. Dlatego też, zdaniem Komisji Odwoławczej brak jest podstaw do uwzględnienia przedstawionym w tym zakresie uwag. Jednocześnie wskazała, iż w stanie faktycznym przedstawionym w materiałach egzaminacyjnych zasadne było zaskarżenie pkt III - oddalenie powództwa w pozostałej części - w tym także niezasądzonych prawidłowo odsetek i pkt V wyroku - koszty procesu. Odwołujący się zaskarżył wyrok w części zasądzającej odsetki ustawowe od kwoty 33.100 zł - pkt I wyroku oraz w części oddalającej powództwo co do kwoty 20.000 zł wraz z odsetkami - pkt III wyroku. Zaskarżenie pkt I wyroku w części dotyczącej ustalenia terminu, od którego naliczane będą odsetki ustawowe nie stanowi znaczącego uchybienia. Za nieprawidłowe Komisja Odwoławcza uznała nie zaskarżenie pkt V wyroku.

Komisja Odwoławcza podniosła, iż w zarzuty odwołania (dotyczące naruszenia art. 233 § 1 oraz art. 362 k.c.) są trafne, jednak nie można odmówić racji zarzutom egzaminatorów dotyczącym niewystarczającego uzasadnienia w tym zakresie. Wskazała, iż uzasadnienie ogranicza się jedynie do zasygnalizowania błędnej interpretacji opinii przez sąd nie wskazuje na jej wewnętrzną sprzeczność, koncentruje się natomiast na argumentacji dotyczącej innych zarzutów naruszenia prawa procesowego, które niestety są chybione. Nadto podniosła, iż wskazano naruszenie art. 455 k.c. ale nie wskazano naruszenia art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 817 k.c. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą zasądzeniem odsetek od zadośćuczynienia od daty późniejszej niż wynikająca ze stanu faktycznego sprawy (w pracy zażądano błędnie odsetek od dnia zgłoszenia roszczenia przez powódkę). Nie wskazano naruszenia art. 361 § 1 k.c. Zdaniem Komisji Odwoławczej za błędne należy uznać także zarzuty naruszenia art. 212 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., art. 227 w zw. z art. 299 k.p.c., art. 227 w zw. z art. 286 k.p.c., art. 227 w zw. z art. 278 § 3 k.p.c. Nadto podniosła, iż istotnym błędem apelacji jest brak postawienia zarzutu naruszenia art. 445 § 1 k.c., w sytuacji, kiedy powódka w apelacji wniosła o zasądzenie dodatkowo 20.000 zł. Zarówno z treści apelacji, a nawet z zarzutów odwołującego wynika, brak zrozumienia istoty wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, jego motywów oraz zależności pomiędzy żądaniem pozwu, jego podstawą faktyczną i prawną, a rozstrzygnięciem. W realiach niniejszego postępowania powódka oceniała bowiem rozmiar swojej krzywdy w zakresie zadośćuczynienia na podstawie art. 445 § 1 k.c. na kwotę 60.000 zł, przy braku swego przyczynienia się. Wobec spełnienia tego roszczenia przez stronę pozwaną w toku postępowania likwidacyjnego w kwocie 6.900 zł dochodziła kwoty 53.100 zł. Komisja Odwoławcza wskazał, iż w tej sytuacji chcąc w efekcie dochodzić całej kwoty dochodzonej pozwem należało nie tylko zakwestionować przyczynienie się powódki do powstania szkody, do czego jedynie ograniczył się apelujący, ale również zakwestionować rozmiar krzywdy powódki określony w zakresie wysokości należnego zadośćuczynienia w pozwie na kwotę 60.000 zł, a przez sąd I instancji jedynie na kwotę 50.000 zł. Okoliczności tej apelujący w apelacji w jakimkolwiek stopniu nie dostrzegł, ani nie poruszył, ograniczając się jedynie do wywodów związanych z przyczynieniem się powódki. W tej sytuacji apelacja nie zawierała jakiegokolwiek uzasadnienia odnośnie wniosku o zasądzenie kwoty 20.000 zł w części dotyczącej kwoty 10.000 zł stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością zadośćuczynienia dochodzona pozwem, a wysokością ustaloną przez sąd I instancji. Zdaniem Komisji Odwoławczej za główne mankamenty pracy uznać trzeba sformułowanie w większości chybionych zarzutów apelacji, które godzi w interes strony. Praca nie zawiera prawidłowego rozstrzygnięcia problemu, błędna interpretacja opinii biegłego przez sąd pozostaje jedynie zasygnalizowana, uzasadnienie w głównej mierze dotyczy zarzutów chybionych, zarzutów trafnych jest zbyt mało by zabezpieczony został interes powódki. Zabezpieczenie interesu klienta stanowić powinno istotne kryterium przy ocenie prac egzaminacyjnych. Interes powódki narusza zwłaszcza brak prawidłowych zarzutów co do kwestii wysokości przyznanego zadośćuczynienia. Te mankamenty pracy są – w ocenie Komisji Odwoławczej – kluczowe dla jej oceny oraz powodują, że praca nie może zostać oceniona pozytywnie. Jednocześnie Komisja Odwoławcza podniosła, iż przy ocenie pracy istotna jest cała jej merytoryczna treść, która w związku ze wskazanymi mankamentami nie pozwala uznać, że zdający w sposób wystarczający posiadł wiedzę i umiejętności niezbędne do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Komisja Odwoławcza ustosunkowując się do pracy z zakresu prawa administracyjnego podniosła, iż istotą tego zadania było dokonanie przez zdających oceny prawidłowości rozstrzygnięcia przez organy administracji publicznej wniosku o wznowienie postępowania wniesionego przez właściciela działki sąsiedniej do działki, co do której udzielano pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania budynku gospodarczego na budynek mieszkalny.

Podniosła, iż z treści uzasadnienia ocen cząstkowych egzaminatorów kontrolujących pracę z zakresu prawa administracyjnego wynika, że podstawą oceny niedostatecznej nie było to, że zdający nie zarzucił naruszenia treści art. 149 k.p.a. Brakiem skargi było sformułowanie zarzutów odnoszących się do wad decyzji, a nie postanowień administracyjnych wznowienia postępowania. W ocenie Komisji Odwoławczej jest to istotny błąd, gdyż decyzja pod adresem, której podniesiono zarzuty jest ostateczna i nie może być przedmiotem skargi na tym etapie sprawy. Na taki zakres zaskarżenia wskazuje też treść uzasadnienia skargi w którym podnosi się argumenty zwalczające decyzję, a nie postanowienia. W uzasadnieniu skargi zdający nie nawiązał do wniosku strony o wznowienie postępowania tak, jakby nie dostrzegając, że uruchomił on odrębne, nadzwyczajne postępowanie administracyjne. Skarga miała szansę na jej uwzględnienie ale tylko dlatego, że w wyniku jej wniesienia możliwe będzie zastosowanie przez sąd art. 134 p.p.s.a. Komisja Odwoławcza uznała zatem, iż nie jest wystarczającym sporządzenie poprawnej formalnie skargi skoro jej uzasadnienie nie wskazuje na zrozumienie zagadnienia zawartego w zadaniu oraz nie zawiera poprawnego prawniczego wywodu wiążącego zarzuty z wnioskami. Dlatego też weryfikacja oceny z piątej części egzaminu radcowskiego z zakresu prawa administracyjnego na pozytywną nie jest możliwa.

Konkludując podzieliła w całości oceny wyrażone w opiniach Komisji Egzaminacyjnej, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały z dnia [...] lutego 2012 r. Autor skargi zarzucił naruszenie przepisów:

1) art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 9 oraz art. 368 ust. 12 u.r.p., polegającą na wydaniu przez Komisję Odwoławczą uchwały z dnia [...] lutego 2012 r. bez dokładnego wyjaśnienia przez nią stanu faktycznego, tj. nieprawidłowym rozpatrzeniu odwołania poprzez nie odniesienie się przez Komisję Odwoławczą do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu, ograniczenie się przez Komisję do podania okoliczności faktycznych, powielenie przez Komisję w skarżonej uchwale uzasadnień egzaminatorów Komisji I stopnia bez dostatecznego uzasadnienia, na jakiej podstawie Komisja Odwoławcza podziela poglądy Komisji I stopnia, a na jakiej podstawie odmawia słuszności zarzutom odwoławczym, i w efekcie przyjęcie błędnych ustaleń faktycznych Komisji Egzaminacyjnej I stopnia w zakresie odwołania z prawa administracyjnego oraz częściowo błędnych ustaleń w zakresie prawa cywilnego, a ponadto poczynienie przez Komisję Odwoławczą, na podstawie niewyczerpująco, a przez to błędnie ustalonego stanu faktycznego nowych, błędnych ustaleń w niniejszej sprawie z zakresu oceny cząstkowej z prawa administracyjnego, dokonanej przez egzaminatora K. N., powodujących uznanie przez Komisję Odwoławczą, iż podstawa tej oceny cząstkowej była tożsama z podstawą oceny cząstkowej egzaminatora S. B.;

2) art. 7, art. 77 w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. polegającą na niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, w zakresie zbadania poprawności treści zadania egzaminu radcowskiego z dziedziny prawa administracyjnego w odniesieniu do możliwych, innych poprawnych rozwiązań tego zadania;

3) sformułowanie przez Komisję Odwoławczą nowych zarzutów w zakresie pracy z prawa cywilnego, co stanowi nieuprawnione wyjście poza zakres kontroli odwoławczej w niniejszej sprawie, do czego Komisja nie była uprawniona z uwagi na specyfikę przedmiotowego postępowania odwoławczego jako postępowania szczególnego, którego zakres określa strona w odwołaniu, a Komisja zaś zobowiązana jest kontrolować tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów przez stronę postawionych;

4) w konsekwencji powyższych naruszeń naruszenie art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.p. przez ich niezastosowanie, tj. nie dokonanie przez Komisję Odwoławczą na podstawie tych przepisów zmiany ocen z prawa cywilnego oraz z prawa administracyjnego z ocen negatywnych na oceny pozytywne.

W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wskazała, iż ocena pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego oraz prawa administracyjnego została dokonana przez pryzmat wymagań określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p., została uzasadniona w sposób jasny i wystarczający oraz mimo swej surowości nie narusza zasad swobodnej oceny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.").

Dokonując oceny zasadności wniesionej skargi na uchwałę Komisji Odwoławczej z dnia [...] lutego 2012 r., Sąd doszedł do przekonania, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Na gruncie niniejszej sprawy skarżący nie zgodził się z ustalonym uchwałą Komisji Egzaminacyjnej negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, któremu został poddany w dniach 14 -17 czerwca 2011 r., kwestionując prawidłowość oceny z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne) oraz z piątej części egzaminu (prawo administracyjne), z których otrzymał ocenę niedostateczną. Zarzuty skarżącego w tym względzie determinowały zakres rozpatrzenia sprawy w II instancji przez Komisję Odwoławczą, jak i obecnie określają ramy kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie. Wynika to z faktu, że innych – pozytywnych ocen, uzyskanych z pozostałych części egzaminu – skarżący nie kwestionuje.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach od art. 36 do art. 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 u.r.p., a także rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 u.r.p.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisji Odwoławczej). Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 u.r.p.). Powołane wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, ustalających wynik z egzaminu radcowskiego.

Zgodnie art. 364 ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W myśl art. 366 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 368 u.r.p.), ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Odwoławczej, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p., podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji.

W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Odwoławcza jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak jak postąpił.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy – prace pisemne skarżącego zarówno z części trzeciej, jak i z piątej egzaminu radcowskiego, ocenione w świetle mających zastosowanie do objętych nimi kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny – został prawidłowo (wbrew zarzutom skargi) uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.

Należy przy tym odnotować sformalizowany tryb podjęcia tej uchwały. Mianowicie, zgodnie z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314), regulującymi zasady funkcjonowania tej komisji (Komisji Odwoławczej), odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Jak wynika z uzasadnienia spornej uchwały z dnia [...] lutego 2012 r., Komisja Odwoławcza odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Zarzuty skargi wynikają natomiast przede wszystkim z innej, niż przyjęta przez organ, oceny materiału dowodowego sprawy i mają względem niej charakter w znacznej mierze polemiczny.

Prace pisemne (zarówno apelacja, jak i skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego) sporządzone przez skarżącego w wykonaniu zadań egzaminacyjnych zostały sprawdzone i ocenione przez dwóch wymienionych wyżej egzaminatorów, stosownie do przepisów art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p. w świetle których przy ocenie pracy należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny. Według tych samych kryteriów prace egzaminacyjne oceniała też Komisja Odwoławcza, ponownie rozpatrując sprawę skutkiem odwołania od uchwały organu I instancji.

Wymaga podkreślenia, że z uwagi na indywidualny charakter każdej ze spraw rozpatrywanych przez komisje egzaminacyjne nie było zasadne badanie stanów faktycznych postępowań, w wyniku których wystawiono oceny pozytywne. W przedmiotowym stanie faktycznym nie doszło do wykroczenia poza ramy, w których organ miał kompetencje do podjęcia decyzji. W postępowaniu zbadano zasadność przyjętych przez skarżącego rozwiązań kazusów stanowiących przedmiot trzeciej i piątej części egzaminu i zgodnie z ustawowymi kryteriami dokonano ich oceny.

Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługują one na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. należy uznać za niezasadne, albowiem stan faktyczny sprawy został przez Komisję Odwoławczą ustalony prawidłowo, a uzasadnienie zaskarżonej uchwały spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

Jako niezasadny należy uznać zarzut dotyczący przekroczenia przez Komisję Odwoławczą granic kontroli instancyjnej. Dokonując analizy zaskarżonej uchwały Komisji Odwoławczej Sąd stwierdza, iż poddała ona zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyczerpującej analizie i w sposób prawidłowy dokonała ponownej oceny prac zdającego, w granicach odwołania.

Zdaniem Sądu, niezasadne są także zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego tj. art. 364 ust. 10 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p. Komisja Odwoławcza odnosząc się do argumentacji skarżącego, w uchwale z dnia [...] lutego 2012 r. w sposób szczegółowy wskazała na czym polegały uchybienia i nieprawidłowości w ocenianych pracach z zakresu : prawa cywilnego oraz prawa administracyjnego które je dyskwalifikują. A zatem uznać należy, że Komisje orzekające w rozpoznawanej sprawie przeprowadziły wszechstronną analizę stanu faktycznego i prawnego szczegółowo wyjaśniając motywy i podstawy prawne rozstrzygnięć. Posłużyły się przy tym argumentacją czysto prawną, wykorzystując konkretne normy prawne, prezentując stanowisko doktryny i orzecznictwa sądowego. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisją Odwoławcza słusznie uznała, iż sporządzona apelacja, jak i skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie mogą zostać ocenione pozytywnie. Komisje orzekające nie dopuściły się rażących uchybień, jak i nie wyszły poza granice uznania administracyjnego.

Jak już wykazano powyżej – w ocenie Sądu – Komisja Odwoławcza w sposób prawidłowy, zgodny z kryteriami ustawy o radcach prawnych dokonała sprawdzenia przygotowania prawniczego skarżącego do wykonywania zawodu radcy prawnego. Nadto analizy zadań egzaminacyjnych dokonała po ponownym, szczegółowym zapoznaniu się z treścią prac sporządzonych w trakcie egzaminu przez skarżącego. Powyższe wyraz znalazło w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, w której w sposób szczegółowo odniesiono się do konkretnych wad prac, merytorycznie omówiono wszystkie błędy rzutujące na podjęte rozstrzygnięcie. Jednocześnie Sąd pragnie zauważył, iż Komisja Odwoławcza zwróciła także uwagę na pozytywne elementy w ocenianej pracy.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że ocenę pozytywną na egzaminie prawniczym może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym, jak i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony. Zróżnicowanie ocen pozytywnych nie może mieć zastosowania w odniesieniu do prac niespełniających podstawowych kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p. Prace skarżącego z zakresu prawa cywilnego, jak i prawa administracyjnego – jak wykazała Komisja Odwoławcza – tych warunków nie spełniły, co zasadnie skutkowało ich negatywną oceną.

W ocenie Sądu, oceniana apelacja, jak i skarga autorstwa skarżącego były sprawdzana niezależnie, stosownie do przepisów art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., przez dwóch egzaminatorów (odpowiednio wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości oraz przez KRRP). Zarówno egzaminatorzy, jak i Komisja Odwoławcza (co potwierdza arkusz ocen oraz treść uchwały) stosowali przy ocenianiu kryteria wskazane w ww. art. 365 ust. 2 u.r.p., a więc zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego rozstrzygnięcia uwzględniającego interes strony.

Zdaniem Sądu, Komisja Odwoławcza wykazała, że zaproponowane przez skarżącego sposoby rozwiązania spornych części egzaminu zawierają na tyle istotne uchybienia, że prace ta nie zasługiwały na ocenę pozytywną, gdyż świadczą o niewystarczającym stopniu przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowo-administracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (por. wyroki NSA: z 23 kwietnia 1998 r. [I SA/Kr 1227/97], z 7 lutego 2001 r. [I SA/Gd 1507/00]), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2008 r., [II SA/Łd 852/07]).

Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 u.r.p. odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.). Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 9 i 10 u.r.p. przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych też przyczyn nieuzasadniony jest podniesiony przez stronę skarżącą zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 u.r.p., ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac osoby zdającej.

Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Powyższe pozwala przyjąć, iż zaskarżona uchwała z dnia [...] lutego 2012 r. odpowiada kryterium legalności.

Dlatego też mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.