Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 544/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 279 i art. 285
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 15 maja 2023 r. nr DSS.405.25.2023 w przedmiocie stypendium doktoranckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 21 lutego 2023 roku numer 53dr/st. dok./2023; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu w Białymstoku na rzecz skarżącego J. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z 15 maja 2023 r. nr DSS.405.25.2023 Rektor Uniwersytetu w Białymstoku (dalej powoływany jako: "Rektor") utrzymał w mocy decyzję własną z 21 lutego 2023 r. nr 53dr/st.dok./2023 o odmowie przyznania J. G. (dalej jako: "skarżący") stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

We wniosku z 13 października 2022 r. skarżący zwrócił się do Rektora o przyznanie stypendium doktoranckiego na studiach doktoranckich prowadzonych na Wydziale Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu w Białymstoku w roku akademickim 2022/2023. Do wniosku dołączono opis postępów w pracy naukowej oraz przygotowaniu rozprawy doktorskiej (załącznik nr 1); opis pracy dydaktycznej (załącznik nr 2) i opinię promotora (załącznik nr 3).

Decyzją z 21 lutego 2023 r. Rektor odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego stypendium doktoranckiego z tego powodu, że nie spełnił on przesłanki polegającej na terminowej realizacji studiów doktoranckich, o której mowa w § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1696, dalej: "rozporządzenie").

W uzasadnieniu, powołując się na art. 195 ust. 4a ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej powoływana jako "p.s.w."), organ wyjaśnił, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 4 lata i taki sam zapis został przeniesiony do § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku. W Programie studiów doktoranckich czas trwania studiów doktoranckich został również określony na 4 lata. Dalej, organ przywołał treść § 13 ust. 2 rozporządzenia określający, jakie przesłanki należy spełnić w celu otrzymania stypendium doktoranckiego, wskazując, że jedną z nich jest przesłanka terminowej realizacji programu studiów doktoranckich (pkt 1). W ocenie organu skarżący nie spełnił ww. przesłanki, co wynika wprost z przebiegu jego kształcenia. Skarżący rozpoczął studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018 a zatem rok 2020/2021 oznaczał, zgodnie z § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich, koniec czasu trwania studiów doktoranta. W dniu 15 czerwca 2021 r. skarżący wystąpił do Kierownika studiów doktoranckich z wnioskiem o przedłużenie okresu odbywania studiów o dwa lata z powodu przedłużających się badań. Warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z powodu prowadzenia badań naukowych, było zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego. Powyższa przesłanka została spełniona w odniesieniu do doktoranta, z tego też względu Kierownik studiów doktoranckich w dniu 14 września 2021 r. wydał pozytywną decyzję w przedmiocie przedłużenia odbywania studiów doktoranckich na okres dwóch lat do 30 września 2023 r.

Uwzględniając powyższe okoliczności Rektor doszedł do wniosku, że Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału Historii i Stosunków Międzynarodowych, rekomendująca skarżącego do otrzymania stypendium doktoranckiego (z łączną liczbą punktów – 76), nie wzięła pod uwagę warunku, o którym mowa w § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, tj. terminowej realizacji programu studiów doktoranckich, a brak spełnienia tego warunku przez skarżącego - stanowił przesłankę negatywną do przyznania mu wnioskowanego stypendium.

Skarżący, nie zgadzając się z powyższą decyzją, wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023. Wydanej decyzji zarzucił naruszenie:

1. § 15 ust. 3 rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego niezastosowanie polegające na odmowie przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego z powodu przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, podczas gdy prawidłowo zastosowany powołany przepis upoważnia do przyznania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

2. § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, podczas gdy prawidłowo nie ma on zastosowania do doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

3. art. 8 § 2 Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako: "K.p.a."), poprzez jego niezastosowanie polegające na odstąpieniu bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, a to przyznawania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich.

Decyzją z 15 maja 2023 r. nr DSS.405.25.2023 Rektor utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazano, że J. G. rozpoczął studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018. W roku akademickim 2018/2019 zaliczył II rok studiów, a w roku akademickim 2019/2020 zaliczył III rok studiów. Skarżący będąc na IV roku studiów doktoranckich w roku akademickim 2020/2021, nie uzyskał zaliczenia z seminarium doktoranckiego, złożył wniosek o przedłużenie studiów doktoranckich o dwa lata, tj. na rok akademicki 2021/2022 oraz 2022/2023. Rok 2020/2021 oznaczał - zgodnie z § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich - koniec czasu trwania studiów doktoranckich.

Podkreślono, że zgoda kierownika studiów doktoranckich na przedłużenie okresu ich odbywania ze względu na konieczność prowadzenia długotrwałych badań naukowych realizowanych w ramach tych studiów, nie oznacza równocześnie, że doktorant realizuje terminowo program studiów doktoranckich. Doktorant realizujący program studiów, powinien je ukończyć w okresie nie dłuższym niż 4 lata, tj. 8 semestrów. Stosownie bowiem do § 11 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich UwB doktorant jest zobowiązany do zaliczenia zajęć określonych planem i programem studiów w terminach ustalonych organizacją roku akademickiego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 15 ust. 3 rozporządzenia wskaznao, że

rozporządzenie nie określa dokładnie, że przedmiotowe stypendium rektor może przyznać w każdym przypadku przedłużenia studiów, w tym wypadku z powodu konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych, bowiem nieprzypadkowo § 13 ust. 2 rozporządzenia wskazuje, jakie podstawowe przesłanki należy jednocześnie spełnić, by móc otrzymać stypendium doktoranckie. Jest więc istotne wykazanie aktywności we wszystkich obszarach wskazanych w tym przepisie. Doktorant natomiast przedłużający studia ze względu na przedłużające się badania, nie ma zaliczonego seminarium doktoranckiego i tym samym nie realizuje terminowo programu studiów. Tym samym brak spełnienia warunku terminowości stanowi przesłankę negatywną do przyznania stypendium doktoranckiego.

Nadto wskazano, że w § 15 ust 3 rozporządzenia w sposób nieprzypadkowy zastosowano zwrot "może przyznać", nie zaś "przyznaje". W przypadku doktorantów korzystających z przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, przyznanie stypendium nie jest wymogiem obligatoryjnym. W świetle przepisów prawa nie istnieje bezwzględny obowiązek wspierania finansowego doktorantów, aby umożliwić im dokończenie studiów doktoranckich. Ustawodawca zagwarantował tylko, że doktorant może otrzymać przedmiotowe stypendium a nie, że będzie je otrzymywał.

Nie zgodzono się ze stanowiskiem skarżącego, że przesłanka odnośnie terminowej realizacji programu studiów doktoranckich zawarta w § 13 ust. 2 rozporządzenia, nie ma zastosowania do doktorantów przedłużających studia, albowiem doktorant przedłużający studia jest nadal uczestnikiem IV roku studiów, czyli kolejnych lat studiów, w przeciwnym wypadku nie mógłby wnioskować o przedmiotowe stypendium. Zarówno więc do doktorantów na drugim roku jak i kolejnych latach studiów, w tym doktorantów na przedłużeniu ma zastosowanie § 13 ust. 2 rozporządzenia.

Odnosząc się do zarzutu niezastosowania art. 8 § 2 K.p.a. podkreślono, że wydawanie negatywnej decyzji nie jest równoznaczne z odstąpieniem od utrwalonych praktyk rozstrzygania spraw, w tym przypadku przyznania przedmiotowego stypendium doktorantom spełniającym wszystkie kryteria o ubieganie się o dane stypendium. W roku akademickim 2022/2023, jak w latach poprzednich, sporządzana była lista rankingowa doktorantów rekomendowanych przez Komisje stypendialne, zastosowano procedurę wnioskowania o stypendium doktoranckie, oceniano wnioski złożone przez doktorantów, zgodnie z kryteriami przyjętymi na wydziałach i zgodnie z § 13 rozporządzenia; Komisje stypendialne ds. studiów doktoranckich wydawały rekomendacje w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego a Rektor podejmował decyzje odnośnie przyznania tego stypendium. Utrwalona praktyka rozstrzygania spraw została zatem zachowana.

Wskazano, że w sprawie niniejszej, co prawda Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału Historii i Stosunków Międzynarodowych, Instytutu Filozofii i Instytutu Socjologii rekomendowała J. G. do przyznania mu przedmiotowego stypendium, ale nie wzięła pod uwagę warunków, o których mowa w 13 ust. 2 rozporządzenia. Istotne jest zaś wykazanie aktywności we wszystkich obszarach wskazanych w tym przepisie, a nie zdobycie jedynie określonej liczby punktów.

Mając powyższe na uwadze uznano, że brak jest podstaw prawnych do zmiany decyzji z 21 lutego 2023 r.

W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej jej decyzji, zarzucając organowi naruszenie:

1. § 15 ust. 3 rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego niezastosowanie polegające na odmówieniu skarżącemu stypendium doktoranckiego z powodu przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, podczas gdy prawidłowo zastosowany powołany przepis upoważnia do przyznania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

2. § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie; podczas gdy prawidłowo nie ma on zastosowania do doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

3. art. 8 § 2 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie polegające na odstąpieniu bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, a to przyznawania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że powołana przez Rektora przesłanka terminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania ani do doktorantów na pierwszym roku studiów doktoranckich, ani w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich. W tym ostatnim przypadku, chociaż są oni nadal, jak podnosi Rektor w zaskarżonej decyzji, doktorantami IV roku studiów doktoranckich, to jednak ma do nich zastosowanie przepis § 15 ust. 3 rozporządzenia. Przepis ten nie reguluje zaś, jakimi przesłankami rektor ma się kierować przyznając doktorantom stypendium doktoranckie. Natomiast rozstrzyga jednoznacznie, że doktoranci ci mogą otrzymywać stypendium doktoranckie. W tych okolicznościach fakt przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich na podstawie decyzji Kierownika studiów doktoranckich nie może być przesłanką odmowy przyznania stypendium doktoranckiego w oparciu o § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, który to przepis nie ma zastosowania w przypadku doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia studiów doktoranckich. W ocenie skarżącego w okolicznościach przedmiotowej sprawy organ winien zastosować § 15 ust. 3 rozporządzenia i przyznać mu żądane stypendium.

W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z 15 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 21 lutego 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności zauważyć należy, że skarżący rozpoczął studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, zatem do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego nie miały zastosowania przepisy ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.), lecz przepisy przejściowe przewidziane w akcie wprowadzającym tę ustawę, tj. ustawie Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm., dalej: "ustawa wprowadzająca").

W myśl zaś art. 279 ust. 1 tej ustawy studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. Stosownie do art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej: "p.s.w.") w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 p.s.w., a decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w imieniu uczelni – rektor (ust. 2).

Powołany przepis ustawy wprowadzającej stanowi zatem normę kompetencyjną, pozwalającą rektorowi na przyznawanie stypendium doktoranckiego, przy czym zasad i trybu przyznawania stypendium doktoranckiego należy poszukiwać w dotychczasowych przepisach ustawy p.s.w. i w wydanym na ich podstawie akcie wykonawczym - rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. 2017 r., poz. 1696 ze zm., dalej: "rozporządzenie").

Stosownie do treści art. 200 ust. 1 p.s.w. uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Zgodnie zaś z § 13 ust. 1 rozporządzenia stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Z kolei § 13 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który:

1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;

2) wykazuje się zaangażowaniem w:

a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub

b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową;

3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

W niniejszej sprawie wymaga podkreślenia, że skarżący jest doktorantem, któremu przedłużano studia doktoranckie na dwa dodatkowe lata. Przedłużenie studiów doktoranckich należy uznać za sytuację wyjątkową, tym niemniej przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe. Ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, dlatego też ustawodawca w powołanym wyżej rozporządzeniu wprowadził odrębną podstawę prawną do przyznania stypendiów dla tej grupy doktorantów, a mianowicie § 15 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej może przyznać doktorantowi stypendium doktoranckie w tym okresie. Jako, że prawodawca nie określił przesłanek przyznawania stypendium doktorantom przedłużającym studia, tak jak to uczynił w stosunku do doktorantów drugiego i kolejnych lat w § 13 ust. 2 rozporządzenia, w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że powinny one zostać unormowane w akcie wewnętrznym uczelni lub jednostki naukowej (tak m.in.: WSA w Bydgoszczy w wyroku z 9 sierpnia 2022 r., II SA/Bd 499/22, czy też WSA w Warszawie w wyroku z 9 lutego 2023 r., II SA/Wa 2233/22, pub. CBOSA oraz S. Nitecki [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, P. Stec, LEX/el. 2017, art. 200.).

W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezsporne jest, że w powołanej w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji – uchwale Senatu UwB z 26 kwietnia 2017 r. nr 2061 w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich UwB, brak jest takiej szczegółowej regulacji w tym zakresie. Zapis § 21 ust. 1 tej uchwały stanowi jedynie, że doktorant studiów stacjonarnych może otrzymywać stypendium doktoranckie na zasadach określonych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. W związku z powyższym, co do zasady, uprawnione było sięgnięcie przez organ do przesłanek określonych w § 13 ust. 2 rozporządzenia, jednakże niezbędne było odpowiednie zastosowanie tego przepisu.

W realiach kontrolowanej sprawy Rektor odmawiając przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego wskazał na § 13 ust. 2 pkt 1 oraz § 15 ust. 3 rozporządzenia, a zasadniczą przesłanką odmowy jego przyznania uczynił nieterminową realizację przewidzianego odrębnymi przepisami programu studiów doktoranckich. Zdaniem organu, skoro skarżący, będąc doktorantem IV roku studiów doktoranckich, korzystał z przedłużenia studiów doktoranckich, to nie spełnia przesłanki "terminowej realizacji programu studiów doktoranckich".

W ocenie sądu, nie można zgodzić się z powyższym stanowiskiem, bowiem przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów. Nie bez powodu prawodawca, przewidując w § 15 ust. 3 rozporządzenia możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantom w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, nie odesłał wprost do stosowania § 13 ust. 2 tego rozporządzenia. Zaakceptowanie w takiej sytuacji interpretacji organu skutkowałoby tym, że pomimo, iż zapis § 15 ust. 3 rozporządzenia wprost przewiduje możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantowi przedłużającemu okres odbywania studiów doktoranckich, to jednak poprzez wymóg terminowej realizacji programu studiów doktoranckich, taka osoba zostałaby de facto takiej możliwości pozbawiona. Tymczasem ustawodawca nie wyłączył a priori możliwości przyznania stypendium - doktorantom, którym - tak jak skarżącemu - przedłużony został okres odbywania studiów doktoranckich.

Jakkolwiek zgodzić się należy z Rektorem, że z treści art. 195 ust. 4a p.s.w. oraz § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich UwB wynika, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej nić 4 lata. To regulacja ta nie oznacza jednak, że studia doktoranckie, nie mogą trwać dłużej, co wprost zostało przewidziane w § 9 ust. 2-7 regulaminu studiów doktoranckich. Jak wskazuje § 9 ust. 2 i 3 ww. regulaminu, kierownik studiów doktoranckich, na wniosek doktoranta, po zasięgnięciu opinii opiekuna naukowego lub promotora, może przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich, zwalniając jednocześnie doktoranta z obowiązku uczestniczenia w zajęciach w przypadku konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych, realizowanych w ramach studiów, łącznie nie dłużej niż o 2 lata. Warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z ww. powodu jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego.

Oznacza to, że samo skorzystanie przez skarżącego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, z możliwości przedłużenia studiów doktoranckich o określony czas – w niniejszej sprawie na podstawie decyzji Kierownika Studiów Doktoranckich humanistyczno-społecznych w zakresie historii, filozofii i socjologii z 14 września 2021 r. z uwagi na konieczność prowadzenia długotrwałych badań naukowych realizowanych w ramach studiów - nie może być traktowane jako równoznaczne z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich. Legalne, usprawiedliwione koniecznością prowadzenia badań naukowych, przedłużenie studiów doktoranckich z jednoczesnym zaliczeniem wszystkich przedmiotów objętych programem studiów (z wyłączeniem seminarium doktoranckiego) nie oznacza, jak interpretuje to - organ, nieterminowej realizacji programu studiów. Przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia na podstawie § 9 ust. 2 Regulaminu studiów doktoranckich UwB, bowiem tacy doktoranci nie są już objęci programem studiów – zaliczyli wszystkie wymagane przedmioty, zaś zaliczenie seminarium doktoranckiego zostało uzależnione od przygotowania rozprawy doktorskiej – na przygotowanie której w późniejszym terminie uzyskali zgodę właściwych organów UwB.

Podsumowując tę część uzasadnienia stwierdzić należy, że powołana przez Rektora przesłanka nieterminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania dla oceny spełnienia przesłanek do uzyskania stypendium doktoranckiego, względem doktorantów przedłużających okres odbywania studiów doktoranckich, z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych. Okoliczność legalnego przedłużenia studiów doktoranckich nie może bowiem stanowić podstawy do wykluczenia doktoranta z możliwości ubiegania się o stypendium doktoranckie z uwagi na niespełnienie przesłanki z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Odmienne rozumienie zaistniałego w niniejszej sprawie stanu faktycznego stanowiłoby wykładnię contra legem. Z tego względu zasadny okazał się zarzut naruszenia § 15 ust. 3 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia.

Za trafny sąd uznał również zarzut naruszenia art. 8 § 2 K.p.a. Stosownie do tego przepisu, organ administracji prowadzący postępowanie jest związany swoją wcześniejszą praktyką rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Przez utrwaloną praktykę należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych (zob. wyrok NSA z 17 sierpnia 2023 r., I OSK 1016/22, pub. CBOSA).

Z twierdzeń skarżącego wynika, czemu nie zaprzeczył Rektor na etapie postępowania przed organem jak i w odpowiedzi na skargę, że za wcześniejsze lata akademickie, Rektor w odniesieniu do doktorantów przedłużających studia doktoranckie, przyznawał stypendia doktoranckie. Powyższa praktyka nie została zakwestionowana przez sąd we wcześniejszych wyrokach dotyczących tej tematyki, nie uległ również zmianie stan prawny. Co więcej sąd wypowiedział się już w kwestii przesłanek przyznawania stypendium doktoranckiego osobom przedłużającym studia doktoranckie na Uniwersytecie w Białymstoku. W prawomocnym wyroku z 9 czerwca 2022 r., II SA/Bk 312/22 (CBOSA) dotyczącym odmowy przyznania stypendium doktoranckiego stwierdził wprost, że przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe, jednak ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, co może wpływać też na sferę ubiegania się o określone świadczenia. W tymże wyroku sąd wskazał jednocześnie, że przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów, zatem przesłankę tę należy pominąć. Z akt sprawy nie wynika, a przynajmniej nie wskazał tego Rektor, z jakich przyczyn zmienił swoje ugruntowane stanowisko i obecnie uznaje, że osobom przedłużającym studia doktoranckie nie można przyznawać stypendium doktoranckiego. Niewątpliwie odstąpienie od tej utrwalonej praktyki, bez uzasadnionej przyczyny, jest sprzeczne z art. 8 § 2 K.p.a. Oczywiście, powyższy zakaz nie ma charakteru bezwzględnego, co oznacza, że organ może od niego odstąpić, winien jednak wykazać uzasadnioną przyczynę, dla której tak czyni, czyli uzasadnić dlaczego wcześniejsze stanowisko było nieprawidłowe i w jakim zakresie nie daje się pogodzić z zasadą działania na podstawie i w granicach prawa (zasadą praworządności). Wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji, regulacja art. 8 § 2 K.p.a. nie odnosi się jedynie do kolejności działań podejmowanych w toku postępowania, ale również do merytorycznego sposobu załatwienia sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną, mając przede wszystkim na uwadze, że sama okoliczność przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych (§ 9 ust. 2 regulaminu studiów doktoranckich) nie jest równoznaczna z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich i nie może stanowić negatywnej podstawy do przyznawania wnioskowanego stypendium. Z tego też względu organ powinien ocenić wniosek skarżącego o przyznaniu stypendium z pominięciem przesłanki wynikającej z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Jako, że powodem przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich była konieczność prowadzenia badań naukowych, wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego powinien być oceniony szczególnie w kontekście przesłanki z § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia. Oznacza to, że organ powinien na podstawie całej dokumentacji zgormadzonej w aktach sprawy ocenić czy doktorant w roku poprzedzającym złożenie wniosku wykazał się postępami w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej.

Uwzględniając powyższe zalecenia oraz fakt, że decyzja w przedmiocie stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy - § 15 ust. 3 rozporządzenia, przy ponownym rozpoznaniu sprawy szczególnie istotne będzie wskazanie jasnych i obiektywnych kryteriów, jakimi kierował się organ podejmując decyzję. Rozstrzygnięcie uznaniowe wymaga bowiem szczególnej staranności organu w podejściu do materiału dowodowego i jego oceny, a przede wszystkim należytego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, tak aby uniknąć zarzutu arbitralności i dowolności.

Z podanych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) orzekł o uchyleniu decyzji wydanych w obu instancjach. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powołanego aktu. Na kwotę zasądzonych kosztów składa się wpis od skargi w wysokości 200 zł.