Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 207/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2023 r. sprawy ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 12 grudnia 2022 r. nr SKO.4111/1003/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 12 września 2022 r. nr MOPS-ŚR.5222/001312/2022.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi G.J. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO", "Kolegium") w Rzeszowie z dnia 12 grudnia 2022 r. nr SKO.4111/1003/2022 wydana w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. – zwana dalej: "u.ś.r.").

Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z 23 czerwca 2022 r. skarżący zwrócił się do Burmistrza Miasta [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z.J.

Organ ten decyzją z 12 września 2022 r. nr MOPS-SR.5222/001312/2022 odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] czerwca 2002 r. nr [...], z którego wynika, że jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od [...] czerwca 2022 r. Ww. orzeczenie określa datę powstania niepełnosprawności od 70-ego roku życia, a zatem nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Organ wskazał także na brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (względnie niepodejmowaniem zatrudnienia) przez wnioskodawcę a zakresem sprawowanej przez niego opieki nad matką.

W odwołaniu od ww. decyzji skarżący zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Podał, że w kwestii momentu powstania niepełnosprawności wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny (TK) w wyroku z 21.10.2014 r., sygn. K 38/13, który stwierdził w tej części niezgodność przepisu z Konstytucją RP. Zatem powstanie niepełnosprawności w okresie niewymienionym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako bezzasadne ocenił odmawianie mu świadczenia z powodu powstania u jego mamy niepełnosprawności po 70 roku życia. Odwołujący zakwestionował także stanowisko organu, że zakres jego opieki wobec matki jest niewystarczający – nieskutkujący tym, że nie może podjąć zatrudnienia. Wyjaśnił, że dojeżdża do matki aby zapewnić jej odpowiednią opiekę. Matka choruje na [....] i zdarzają się sytuacje, że musi pozostać dyspozycyjny (pod telefonem) i dojechać w każdej chwili. Z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia. Stwierdzenie organu "że zapewnia matce opiekę 4 razy w tygodniu" nie odzwierciedla w pełni jak ta opieka wygląda. Są to nieraz wyjazdy dwudniowe. Jako niesłuszne ocenił odmawianie mu przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Po rozpoznaniu odwołania SKO wskazaną na wstępie decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium podało, że w rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy zakresu stosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., a konkretnie spełnienia przez odwołującego przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

SKO wskazało, że prawidłowe rozumienie ww. przepisu musi uwzględniać cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki.

SKO wskazało, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Z.J. mieszka sama w domu jednorodzinnym w miejscowości [....]. Od wielu lat choruje na [...] i opiekę nad nią sprawuje syn G.J. (dojeżdża ok. 4 razy w tygodniu z [...] oddalonej ok. 25 km od miejsca zamieszkania matki). Opieka polega na: przygotowywaniu i podawaniu posiłków, sprzątaniu, robieniu zakupów, praniu, dbaniu o higienę osobistą i przede wszystkim sprawowaniem stałego nadzoru nad systematycznym zażywaniem lekarstw zleconych przez [....]. Odwołujący wozi także matkę na wizyty do lekarza. Zdaniem Kolegium prawidłowo organ I instancji wykazał, że zakres sprawowanej opieki nie jest na tyle duży, aby odwołujący bezwzględnie musiał zrezygnować z zatrudnienia na rzecz sprawowania takiej opieki. Decyzja odwołującego o rezygnacji z zatrudnienia nie nastąpiła w związku z koniecznością opiekowania się chorą niepełnosprawną matką.

Końcowo Kolegium nie podzieliło argumentacji organu I instancji co do zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., co jednak pozostało bez wpływu na treść orzeczenia z uwagi na brak spełnienia wymogów z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył G.J. domagając się jej uchylenia w całości.

Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy tj. sprawności chorej, faktycznej możliwości samodzielnego wykonywania przez nią jakichkolwiek pielęgnacyjnych, zakresu i czasu trwania niezbędnej pomocy, faktycznej częstotliwości udzielanej pomocy oraz konieczności pełnej dyspozycyjności skarżącego wobec chorej, które to naruszenie skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że skarżący nie sprawuje stałej ani długotrwałej opieki nad swoją matką, pomimo, że jest on jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad chorą i z tego powodu nie podejmuje pracy.

Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego w szczególności dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym - niezdolna do samodzielnej egzystencji, wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

Skrzący podkreślił, że ustalenia organów obu instancji stoją w sprzeczności z ustaleniami przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, w którym wskazano zarówno zakres jak i stały charakter opieki. Zarzucił, że organ II instancji nie wziął pod uwagę niektórych okoliczności wskazanych w odwołaniu - w szczególności w zakresie wyjaśnienia czasu i okresu sprawowania opieki. Wyjaśnił, że wskazanie, że zapewnia matce opiekę 4 razy w tygodniu, o czym jest mowa w decyzji organu I jak i II instancji - to nie są cztery krótkie wizyty u matki (jak najprawdopodobniej to zinterpretował organ I instancji). Taki "jednorazowy" pobyt u matki celem zapewnienia jej opieki wielokrotnie polega na tym, że zostaje u niej na cały dzień lub nawet dwa. Matka choruje na [...], zdarzają się różne sytuację gdy musi nagle do niej jechać, wcześniej tego nie planując. Musi być zatem praktycznie cały czas dyspozycyjny. Zauważył, że nikt go nie zatrudni, gdy w każdej chwili może zaistnieć konieczność wyjazdu do matki i zaopiekowania się nią, czasami krócej, a czasami nawet właśnie dzień lub dwa. Wskazał także, że w odwołaniu podał, że w czerwcu 2022 r. miał propozycję zatrudnienia, lecz zmuszony był odmówić właśnie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Podał, że często musi być u matki w nagłych momentach, w dni w które nie planował. Musi być dyspozycyjny w każdy dzień i jest u matki w bardzo różnych dniach i porach. Musi mieć możliwość pojechania do niej w każdej chwili, a ze względu na stan jej zdrowia i charakter schorzenia, często jak najszybciej. Nie może podjąć zatrudnienia, gdyż uniemożliwiłoby mu to opiekę nad matką. Organ tych okoliczności nie rozważył i nie ocenił. Sprawowanie opieki winno być rozważone indywidualnie z uwzględnieniem w szczególności orzeczenia o niepełnosprawności i potrzeb osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na skargę SKO w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w postępowaniu, mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259., dalej jako: "P.p.s.a.").

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Oczywiście prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę wymagającą opieki, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, art. 17 ust. 1b ustawy u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.

Jako drugą podstawę odmownej decyzji wskazano art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tym unormowaniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis ten określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo–skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Jednak zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też, mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Dla ustalenia niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki wystarczające jest stwierdzenie, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, nie ma przeszkód faktycznych ani prawnych do podjęcia przez niego zatrudnienia i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej lub długotrwałej pomocy w zakresie obiektywnie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np.: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Nie chodzi tu o ocenę charakteru sprawowanej opieki, ale o ustalenie częstotliwości świadczonej pomocy. Nie jest właściwa ocena czy zakres opieki wykracza poza zwykłe warunki w jakich żyją rodziny, które nie muszą się zmagać z niepełnosprawnością członków rodziny. Dokonywanie takich porównań prowadzi w istocie do podważenia uznania, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga stałej lub długotrwałej opieki. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19 (dostępny w CBOSA) wyjaśnił, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. NSA wskazał, że nie można wymagać wspólnego zamieszkiwania opiekuna z osobą wymagającą opieki ani też sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może wymagać stałej ("już na zawsze") lub długotrwałej (przez okres powyżej 12 miesięcy – § 29 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności - Dz. U. z 2021 r. poz. 857) opieki lub pomocy. Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień". Należy przez to rozumieć, że skoro matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki, to rozważeniu przez organy może podlegać tylko to, czy skarżący tę opiekę zapewnia w wymiarze uniemożliwiającym mu podjęcie zatrudnienia.

Zdaniem Sądu przedwczesne jest stanowisko organów w tym zakresie, a dokonywane ustalenia są niepełne i budzą wątpliwości Sądu. Najistotniejszy jest tu fakt, że ustalenia organów obu instancji stoją również w sprzeczności do ustaleń przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, w którym wskazano na zakres opieki jak i na stały jej charakter.

W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on element postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń opiekuńczych. Wywiad jest specyficznym sposobem zebrania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia – tak uznał m.in. WSA w Łodzi w wyroku o sygn. II SA/Łd 583/20 z dnia 13 października 2020 r.

W przedmiotowej sprawie z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika przekonanie pracownika socjalnego, że skarżący spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia. Osoba przeprowadzająca wywiad nie zauważyła żadnych zaniedbań i uznała, że opieka jest wykonywana właściwie.

W szczególności z wywiadu (karta D) wynika, ze skarżący bywa u matki codziennie, a jego opieka ma charakter stały, bezpośredni i konieczny. Pracownik socjalny oceniając zastałą sytuację domową i rodzinną matki skarżącego stwierdził, że jest ona od wielu lat leczona [....], wiele razy hospitalizowana w Szpitalu w [...] z powodu [...]. Ponadto – leczona jest z powodu innych długotrwałych chorób. Chora wymaga szczególnego nadzoru ze strony drugiej osoby oraz pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, tj. przygotowaniu i podawaniu posiłków, sprzątaniu, robieniu zakupów, praniu, dbaniu o higienę osobistą, a przede wszystkim stały nadzór nad systematycznym zażywaniem lekarstw zleconych przez [...]. Opieka syna G. jest stała, wzmożona, szczególnie z powodu złego stanu [....] matki, która zdarza się, że pod wpływem choroby zachowuje się agresywnie.

Z wywiadu wynika konieczność stałego nadzoru nad funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej i konieczność pełnej dyspozycyjności opiekuna, który mimo, że zamieszkuje osobno jest na każde zawołanie matki.

Organy wydając decyzję odmowną skupiły się na oświadczeniu skarżącego z dnia 15 czerwca 2022 r. przyjmując, że zapewnia on matce opiekę 4 razy w tygodniu. Pominęły jednak okoliczność, że z oświadczenia tego dalej wynika, że "gdy sytuacja tego wymaga to codziennie".

SKO przemilczało podniesione w odwołaniu zarzuty w tej mierze. Skarżący zarzucił tam, że "samych wyjazdów może jest ok. 4, ale taki "jednodniowy" pobyt u matki celem zaspokojenia jej potrzeb trwa cały dzień lub dwa". Organy nie rozważyły kwestii kluczowej w sprawie, tj. obligatoryjnej dyspozycyjności skarżącego, który musi reagować na nieprzewidywalne zachowania matki uwarunkowane choroba [...]. Zdaniem Sądu należy ustalić czy takie sytuacje zdarzają się często i czy dezorganizują na tyle plany życiowe skarżącego, uniemożliwiając mu podjęcie pracy.

Z odwołania i skargi wynika, ze z tej przyczyny nie mógł się zatrudnić, chociaż proponowano mu pracę.

Zakres opieki i zaangażowania skarżącego przyjęty przez organy nie znalazł akceptacji Sądu.

Okoliczności te będą przedmiotem szczegółowego postępowania wyjaśniającego. Dotyczyć ma ono wnikliwego wyjaśnienia funkcjonowania osoby niepełnosprawnej, jej stanu zdrowia, potrzeb, zakresu samodzielności. Wyjaśnienia wymaga też czas i zakres opieki wykonywanej przez skarżącego, za szczególnym uwzględnieniem częstotliwości nagłych wyjazdów do matki warunkowanych w szczególności jej chorobą [...]. Dopiero poczynienie tych ustaleń pozwoli usunąć zaistniałe rozbieżności we wnioskach wywiadu środowiskowego i przyjętych przez organy, sprzecznych z nimi, ustaleniach.

Końcowo należy podkreślić, że organy administracji mają obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym muszą ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przepisu tego wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy lub jej niepodejmowanie z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Rację ma skarżący podnosząc, że w zakresie sprawowania samej opieki i jej czasu należy stwierdzić, że sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nie może być rozumiane jako sprawowanie opieki w każdej minucie, czy każdej godzinie w ciągu doby. Sprawowanie opieki powinno być w każdym przypadku rozważane indywidualnie z uwzględnieniem w szczególności orzeczenia o niepełnosprawności i potrzeb osoby wymagającej opieki. Jak wskazał NSA w wyroku z 29 maja 2020 r., I OSK 1854/19: "sprawowanie opieki zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych stale przez cały dzień“.

Na potrzebę indywidualnego podejścia do rozumienia pojęcia opieki wskazał m.in. WSA w Kielcach w wyroku o sygnaturze II SA/Ke 425/22 z .10.2022r. w którym stwierdzono, że warunku stałej opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Nie można sztywno określić czynności dokonywanych w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną. Potrzeba ich wykonania może być różna, a nawet może być trudne do przewidzenia, jakie czynności będą niezbędne danego dnia do wykonania, ponieważ stan zdrowia i kondycja osoby chorej może się zmieniać. Podkreślić bowiem trzeba, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą. Warunku stałej opieki nie można rozumieć jako wykonywanie jej przez 24 godziny na dobę.

Również inne sądy wypowiadały się co do tego, że opieka nie musi być całodobowa, a powinna być dopasowana do osoby niepełnosprawnej. Przykładowo wskazanie, że: opieka nie oznacza zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z osobą wymagającej opieki zawiera również wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 03.07.2019r. II SA/Rz 535/19.

Sam art. 17 ust. 1 u.ś.r nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę - wyrok NSA o sygnaturze sygn. akt I OSK 3946/2018 z 7.05.2019r.

Wskazać należy, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki - wyrok NSA o sygnaturze sygn. akt I OSK 516/19 z 12.02.2020r.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.