Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 172/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
article: art. 76 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Teza: Stwierdzenie, że osoba która w chwili wejścia w życie Traktatu pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisanego w Rydze dnia 18 marca 1921 r. (Dz.U. RP Nr 49, poz. 300), nie miała ukończonych 18 lat, nabyła obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7,  poz. 44  ze zm.), wymaga  ustalenia, że była zapisana lub miała prawo być zapisana do ksiąg stałej ludności b. Królestwa Polskiego, ewentualnie, że jego rodzice spełniali ten warunek, a zarazem w drodze opcji, na mocy art. VI ust. 1 Traktatu  ryskiego, nie wybrali obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego.

TEZY

Stwierdzenie, że osoba która w chwili wejścia w życie Traktatu pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisanego w Rydze dnia 18 marca 1921 r. (Dz.U. RP Nr 49, poz. 300), nie miała ukończonych 18 lat, nabyła obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7,  poz. 44  ze zm.), wymaga  ustalenia, że była zapisana lub miała prawo być zapisana do ksiąg stałej ludności b. Królestwa Polskiego, ewentualnie, że jego rodzice spełniali ten warunek, a zarazem w drodze opcji, na mocy art. VI ust. 1 Traktatu  ryskiego, nie wybrali obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej I. vel Y.V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1553/06 w sprawie ze skargi I. vel Y.V. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. vel Y.V.’a na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2006 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Wnioskiem z dnia 23 maja 2005 r. skarżący wystąpił do Wojewody Mazowieckiego o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Wyjaśnił, że urodził się w dniu 10 stycznia 1905 r. w W. jako syn D. i T. i tam, na ul. K., zamieszkiwał do 1923 r. W 1923 r. skarżący wyemigrował na pobyt stały do Palestyny, z dniem 15 maja 1948 r. nabył obywatelstwo izraelskie. Do wniosku skarżący dołączył zaświadczenie z Urzędu Stanu Cywilnego w Warszawie, wskazujące na brak akt urodzenia na nazwisko I. (I.) V., akt naturalizacji na nazwisko V., dokument o przebiegu służby wojskowej w wojsku izraelskim oraz akt małżeństwa Y.V., zawartego w dniu [...] grudnia 1934 r. w Izraelu.

W ramach przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Wojewoda Mazowiecki ustalił, że w Archiwum Państwowym Akt Dawnych oraz Żydowskim Instytucie Historycznym brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających dane wnioskodawcy. Wojewoda zwrócił się zatem do strony o nadesłanie dodatkowych dokumentów, na podstawie których możliwe byłoby potwierdzenie posiadania przez niego obywatelstwa polskiego. W odpowiedzi organ otrzymał informację, że skarżący nie dysponuje dokumentami polskimi, takimi jak paszport lub książeczka wojskowa. W tym stanie rzeczy, decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Wojewoda Mazowiecki odmówił stronie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Decyzję tą utrzymał w mocy Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców decyzją z dnia [...] lipca 2006 r.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyniki przeprowadzonego postępowania administracyjnego nie pozwalały na uznanie, iż skarżący posiadał obywatelstwo polskie. Nie odnaleziono bowiem żadnych dokumentów pozwalających na ustalenie, że skarżący mieszkał w Warszawie oraz legitymował się polskimi dokumentami. Także sam skarżący nie dołączył do wniosku wystarczających dowodów wskazujących na posiadanie przez niego obywatelstwa polskiego. Zgodnie zaś z Wyciągiem z Centralnego Archiwum Syjonistycznego, skarżący, przybywając do Palestyny w 1923 r., posiadał obywatelstwo rosyjskie, co jednoznacznie wskazuje, że nie posiadał obywatelstwa polskiego.

W skardze kasacyjnej skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez błędne uznanie, że wyniki przeprowadzonego postępowania administracyjnego nie pozwalały na potwierdzenie posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego. Zdaniem strony, w znajdujących się w aktach sprawy urzędowych dokumentach izraelskich (poświadczenie obywatelstwa palestyńskiego, akt małżeństwa) znajdują się adnotacje wskazujące na posiadanie obywatelstwa polskiego przez skarżącego. Dokumenty te, zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. oraz art. 1 i 2 Konwencji haskiej z dnia 5 października 1961 r. znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych (Dz. U. z 2005 r., Nr 112, poz. 938), mają taką samą moc dowodową jak dokumenty polskie. Dokumenty te są tym bardziej istotne, że archiwa polskie nie mogły potwierdzić faktu zamieszkania skarżącego w Warszawie przed 1923 r. nie z powodu braku stosownej adnotacji w księgach, lecz z powodu braku ksiąg meldunkowych z ulicy K. Zdaniem strony, wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności wskazują, że skarżący nabył obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7 poz. 44 ze zm.). Zasada ciągłości obywatelstwa, wyrażona w art. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, wymaga zatem, aby wobec braku okoliczności powodujących utratę obywatelstwa polskiego, skarżący otrzymał poświadczenie posiadania tego obywatelstwa. Z powołanych względów strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

Żądanie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego skarżący wywodzi z faktu nabycia przez niego tego obywatelstwa z mocy prawa z tytułu stałego zamieszkania (domicylu) na terytorium odrodzonego po I wojnie światowej państwa polskiego na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Należy więc zauważyć, że Traktat pokoju między głównymi Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi a Polską, podpisany w Wersalu 28 czerwca 1919 r. (Dz.U. RP z 1920 r., Nr 110, poz. 728, dalej: Traktat Wersalski) jako tytuł do generalnego uznania obywatelstwa polskiego z mocy prawa dotychczasowych obywateli państw zaborczych ustanowił stałe zamieszkanie na terytorium Polski (art. 3) lub urodzenie się na tym terytorium (art. 4 i 6). Zgodnie z art. 3 Traktatu Wersalskiego, Polska uznała za obywateli polskich, z samego prawa i bez żadnych formalności, tych obywateli niemieckich, austriackich i węgierskich lub rosyjskich, którzy w chwili uzyskania przez traktat mocy obowiązującej posiadali stałe zamieszkanie (domicilies) na terytorium uznanym lub które zostało uznane za część składową Polski, jednak z zastrzeżeniem wszelkich właściwych postanowień Traktatów pokoju z Niemcami lub Austrią co do osób, posiadających stałe zamieszkanie na tym terytorium po pewnej określonej dacie. Osoby mające więcej niż 18 lat, mogły dokonać wyboru (opcji) każdej innej przynależności, dla nich dostępnej. Prawo opcji nie dotyczy zatem bezpośrednio skarżącego, który w dacie wejścia w życie Traktatu Wersalskiego (10 stycznia 1920 r.) nie miał ukończonych 18 lat. Jednakże, zgodnie z treścią omawianej regulacji, wybór dokonywany przez męża rozciągał się również na żonę, zaś wybór rodziców - na dzieci poniżej 18 lat. Obywatelstwo obce w drodze opcji mogli zatem nabyć rodzice skarżącego, o ile spełniali warunki wskazane w art. 3 zd. pierwsze Traktatu.

Domicyl, czyli osiedlenie się, jest pojęciem prawnym, którego treść nie została ustalona w ogólnym prawie międzynarodowym, ani też w traktacie. W piśmiennictwie przyjęto, że traktat posługuje się tym terminem jako oznaczającym pojęcie określone w ustawodawstwach miejscowych (S. Rundstein, Ustawa o obywatelstwie państwa polskiego, wyd. II, Warszawa 1927, s. 97, cyt. w W. Ramus, Instytucje prawa o obywatelstwie polskim, Warszawa 1980, s. 55). Ustawodawca polski pojęcie osiedlenia na terytorium państwa polskiego zdefiniował w art. 2 pkt 1 ustawy z 20 stycznia 1020 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. A zatem, za osiedlonego w Państwie Polskim w znaczeniu tej ustawy był uważany kto:

a) był zapisany lub miał prawo być zapisanym do ksiąg stałej ludności b. Królestwa Polskiego;

b) miał prawo swojszczyzny w jednej z gmin na obszarze Państwa Polskiego, stanowiącym poprzednio część składową Państwa Austrjackiego lub Węgierskiego;

c) miał już przed 1-ym stycznia 1908 r. z tytułu obywatelstwa niemieckiego stałe miejsce zamieszkania na obszarze Państwa Polskiego, stanowiącym poprzednio część składową Państwa Pruskiego;

d) był zapisany do gminy miejskiej lub wiejskiej, albo do jednej z organizacji stanowych na ziemiach b. Cesarstwa Rosyjskiego, jakie wchodziły w skład Państwa Polskiego".

W rozpoznawanej sprawie znaczenie mogłaby mieć wyłącznie przesłanka wskazana w art. 2 pkt 1 lit. a ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Skarżący swoje prawo do nabycia obywatelstwa polskiego wywodzi bowiem z faktu zamieszkania w Warszawie, a więc na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego, wchodzących w skład b. Cesarstwa Rosyjskiego w ramach b. Królestwa Polskiego. Dla wykazania, że skarżący nabył obywatelstwo polskie na podstawie art. 3 Traktatu wersalskiego i art. 2 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego niezbędne było więc wykazanie, że był zapisany lub miał prawo być zapisanym do ksiąg stałej ludności b. Królestwa Polskiego. Kwestię zapisu do ksiąg ludności stałej w b. Królestwie Polskim oceniać należało według przepisów obowiązujących na tych ziemiach za rządów b. zaborcy rosyjskiego. Osoby osiedlone na terytorium państwa polskiego w rozumieniu art. 2 pkt 1 lit. a ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego nabyły z mocy prawa obywatelstwo polskie niezależnie od tego, czy zamieszkiwały w kraju czy poza granicami Polski (W. Ramus, op. cit., s. 69 - 70). Zmiany w tym stanie prawnym wprowadził Traktat pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisany w Rydze dnia 18 marca 1921 r. (Dz.U. RP Nr 49, poz. 300). Na jego mocy wszystkie osoby, które ukończyły 18 lat i w chwili ratyfikacji tego traktatu (30 kwietnia 1921 r.) znajdowały się na obszarze Polski, a w dniu 1 sierpnia 1914 r. posiadały obywatelstwo byłego Imperium Rosyjskiego i m.in., były zapisane lub miały prawo być zapisanymi do ksiąg ludności stałej byłego Królestwa Polskiego (w rozważanym przypadku nie wchodzi w grę przesłanka zapisania do gminy miejskiej lub wiejskiej albo jednej z organizacji stanowych byłego Imperium Rosyjskiego) jakie weszły w skład Polski, miały prawo zgłosić życzenie w przedmiocie opcji obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego (art. VI ust. 1 Traktatu). Wybór męża rozciągał się na żonę i dzieci do lat 18. W świetle tych postanowień, które nie odbiegają od postanowień Traktatu Wersalskiego dotyczących prawa do wyboru przynależności państwowej, nie jest wykluczone, że nawet jeśli rodzice skarżącego byli zapisani lub mieli prawo być zapisanymi do ksiąg ludności stałej byłego Królestwa Polskiego, w drodze opcji nabyli obywatelstwo rosyjskie, który to wybór rozciągał się na ich małoletniego syna. Traktat zawarty w Rydze, w przeciwieństwie do Traktatu Wersalskiego (art. 3 ust. 3), nie przewidywał bowiem bezwzględnego obowiązku przeniesienia się do państwa, którego obywatelstwo dane osoby wybrały.

Reasumując, stwierdzenie, że skarżący, który w chwili wejścia w życie Traktatu ryskiego nie miał ukończonych 18 lat, nabył obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 pkt 1 lit. a) ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, jest uzasadnione w przypadku ustalenia, że był zapisany lub miał prawo być zapisanym do ksiąg stałej ludności b. Królestwa Polskiego, ewentualnie, że jego rodzice spełniali ten warunek, a zarazem w drodze opcji, na mocy art. VI ust. 1 Traktatu ryskiego, nie wybrali obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego.

Istota sporu w sprawie sprowadza się zatem do ustalenia, czy informacje dotyczące miejsca urodzenia oraz zamieszkania skarżącego przed przyjazdem do Palestyny, zawarte w złożonych do akt sprawy dokumentach izraelskich, wobec braku odpowiednich dokumentów polskich, mogły stanowić dowód wskazujący na nabycie przez stronę obywatelstwa polskiego na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, co uzasadniałoby wydanie decyzji poświadczającej posiadanie tego obywatelstwa.

Przepis art. 76 § 1 k.p.a., którego zarzut naruszenia zgłoszono w skardze kasacyjnej stanowi, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. W celu stwierdzenia mocy dowodowej dokumentu urzędowego należy odróżnić część "zaświadczającą" od pozostałej części dokumentu oraz właściwy zakres zaświadczenia (J. Krajewski, Glosa do wyroku SN z 16 marca 1974r., II CR 46/74, cyt. w Komentarzu do k.p.c. pod red. T. Erecińskiego, Warszawa 2004, t. I, str. 513). Reguła ta odnosi się zarówno do dokumentów polskich, jak i obcych dokumentów urzędowych. A zatem, nie odmawiając mocy dowodowej złożonemu do akt sprawy np. aktowi małżeństwa należało uznać, że stanowi on jedynie dowód faktu, miejsca i daty zawarcia związku małżeńskiego przez oznaczone w tym akcie z imienia i nazwiska osoby. Nie stanowi on dowodu na okoliczność miejsca urodzenia skarżącego, jego zamieszkania czy obywatelstwa. Dokument poświadczający nabycie obywatelstwa izraelskiego stanowi zaś dowód na nabycie przez skarżącego z dniem 15 maja 1948 r. obywatelstwa izraelskiego. Pozostałe dane, zawarte w złożonych do akt sprawy dokumentach izraelskich, dotyczące miejsca urodzenia, zamieszkania czy obywatelstwa polskiego/rosyjskiego, jako nie wchodzące w zakres działań organów izraelskich, podlegają zatem ocenie nie na podstawie art. 76 § 1 k.p.a., ale na podstawie zasad ogólnych. Strona nie wskazała jednak przepisów postępowania, uchybienie którym mogło spowodować przyjęcie nieprawidłowego stanu faktycznego w sprawie, a zatem nie wskazała, naruszenie jakich zasad doprowadziło do bezpodstawnej odmowy mocy dowodowej dokumentów izraelskich na okoliczność nabycia przez skarżącego obywatelstwa polskiego na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Do uwzględnienia skargi kasacyjnej nie mogły przyczynić się zarzuty naruszenia art. 1 i 2 Konwencji haskiej. Przedstawione przez stronę urzędowe dokumenty izraelskie zostały bowiem dopuszczone przez organy i podlegały ich ocenie, a zatem nie uchybiono konwencyjnej zasadzie nakazującej zwolnienie tych dokumentów z obowiązku legalizacji. Odmowa nadania im znaczenia w sprawie nie wiązała się zatem z odmową uznania autentyczności podpisu, charakteru, w jakim działała osoba podpisująca te dokumenty, ewentualnie tożsamości pieczęci lub stempla (zob. art. 2 Konwencji haskiej).

Mając na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach sformułowanych w niej podstaw kasacyjnych, co wynika z treści art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a., należało więc przyjąć, że Sąd I instancji nie dopuścił się zarzucanych mu w skardze kasacyjnej uchybień, a w szczególności, że w sposób prawidłowy przyjął, iż materiał dowodowy zgromadzony w rozpoznawanej sprawie nakazywał stwierdzić, że odmowa poświadczenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego była zasadna. W wyniku postępowania wyjaśniającego nie odnaleziono dokumentów pozwalających na ustalenie, że skarżący posiadał obywatelstwo polskie. Skarżący również nie przedstawił takich dokumentów. Należy podkreślić, że wystąpienie z wnioskiem o potwierdzenie posiadania obywatelstwo polskiego wiąże się z obowiązkiem współpracy wnioskodawcy z organem prowadzącym postępowanie w celu ustalenia wszystkich niezbędnych w tym zakresie okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonych okoliczności może prowadzić do wydania decyzji niekorzystnej dla strony. Należy ponadto zauważyć, że informacje zawarte w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy są rozbieżne, niektóre z nich wskazują na posiadanie przez skarżącego, w dacie przyjazdu do Palestyny obywatelstwa rosyjskiego, czego w świetle dokonanej powyżej analizy przepisów materialnoprawnych nie można również wykluczyć.

Reasumując, ustalony przez Sąd I instancji i niezakwestionowany skutecznie w skardze kasacyjnej stan faktyczny sprawy nakazywał oddalić zarzut naruszenia art. 2 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.