Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1482/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 - 9, art. 11, art. 15, art. 75, art. 77, art. 78, art. 80-81, art. 107 § 3, art. 127, art. 138 § 1, art. 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 133, art. 134
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz (spr.) Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ł.D. G.-F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 sierpnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1225/10 w sprawie ze skargi Ł. D. G.-F. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Łukasza D. G.-F. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1225/10, oddalił skargę Ł. D. G. – F. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką.

Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Komisja Egzaminacyjna uchwałą z dnia [...] września 2008 r., stwierdziła, że skarżący otrzymał z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 187 punktów, tym samym uzyskał negatywny wynik egzaminu.

Minister Sprawiedliwości utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę, poddał analizie prawidłowość przygotowania egzaminu oraz jego przebieg. Nie dopatrzył się w tym zakresie uchybień mających wpływ na rozstrzygnięcie. Odniósł się także do poszczególnych pytań i odpowiedzi zakwestionowanych przez skarżącego w odwołaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 943/09, uwzględnił skargę Ł. D. G. – F. od tej decyzji. Uznał, że doszło do naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, gdyż pytania nr 75, nr 186 i nr 204, wbrew wymogom z art. 75i ust. 1 i art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze zawierały więcej aniżeli jedną prawidłową odpowiedź.

Zdaniem WSA, pozostałe pytania konkursowe zakwestionowane w skardze, zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w art. 75i ust. 1 przywołanej ustawy, zaś odpowiedź wskazana jako właściwa wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Sąd I instancji podzielił także stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że pytania konkursowe z zakresu prawa podatkowego oparte były na przepisach prawa wchodzących w zakres egzaminu.

W konkluzji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wobec treści uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymanej w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., ustalającej wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 187 punktów, w sytuacji gdy okazało się, że trzy z zakwestionowanych pytań testu sformułowano nieprawidłowo tj. z naruszeniem art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, istniały uzasadnione podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 968/09, orzekając w sprawie ze skarg kasacyjnych Ministra Sprawiedliwości i Ł. D. G. – F. od wyroku WSA w W. z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 943/09, odrzucił skargę kasacyjną Ł. D. G. – F. oraz uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W powyższym wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości podzielił stanowisko Sądu I instancji, że pytania nr 75 i nr 186 nie odpowiadają wymogom art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Za uzasadniony uznał natomiast zarzut Ministra Sprawiedliwości odnośnie dokonanej w zaskarżonym wyroku oceny sposoby sformułowania pytania nr 204 stwierdzając, że w pytaniu tym nie ma błędu rodzącego wątpliwości przy wyborze jednej spośród trzech wskazanych propozycji odpowiedzi. W konsekwencji powyższego stwierdził, że Sąd I instancji powinien ponownie rozpoznać skargę strony na decyzje Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., mając na uwadze, że wiążąca jest dla niego ocena prawna wyrażona w odniesieniu do pytań egzaminacyjnych nr 75, nr 186 i nr 204.

Dokonując zaś oceny skargi kasacyjnej wniesionej przez Ł. D. G. – F. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jest ona niedopuszczalna, gdyż nie odpowiada warunkom z art. 176 p.p.s.a. Podkreślił, że wnioski skargi kasacyjnej Ł. D. G. – F., nie są wnioskami w rozumieniu art. 176 p.p.s.a. Skarżący wnosząc skargę kasacyjną od bliżej nie określonej części wyroku, jednocześnie domagał się jego zmiany w całości poprzez "...stwierdzenie nieważności uchylonej decyzji...", ewentualnie poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu uchybień, których Sąd I instancji nie uwzględnił w zaskarżonym wyroku. Tak sformułowane wnioski kasacyjne nie pozostawały w związku z sentencją zaskarżonego wyroku oraz zakresem zaskarżenia. Sąd kasacyjny doszedł do konkluzji, że z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynikało, iż w istocie dotyczyła ona uzasadnienia zaskarżonego wyroku. W konsekwencji, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna Ł. D. G. – F., jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 178 w z związku z art. 193 p.p.s.a.

W następstwie uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości, odnośnie dokonanej przez WSA oceny udzielonej przez Ł. D. G. – F. odpowiedzi na pytanie nr 204, NSA zaskarżony wyrok uchylił, a sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. ponownie orzekając w sprawie ze skargi Ł. D. G. – F. na decyzje Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacka, wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1225/10, skargę tę oddalił.

Według Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Odnosząc się do argumentacji skargi, Sąd I instancji wskazał, że Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej ocenia kwestię wyniku przeprowadzonego egzaminu i bada czy wynik ten został ustalony prawidłowo. Zależy to od prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz prawidłowości zastosowanych procedur egzaminacyjnych. Kwestia oceny merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako prawidłowe w kluczu testowym, jest istotnym zadaniem tego organu na tym etapie postępowania. Istotą postępowania konkursowego na aplikację adwokacką jest wynik egzaminu w tym znaczeniu, czy jest on pozytywny, czy też negatywny. Zgodnie z art. 75i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskuje z testu co najmniej 190 punktów. Przedmiotem sprawy administracyjnej jest wynik egzaminu na aplikację adwokacką. W sytuacji uzyskania 190 punktów wynik ten jest pozytywny, natomiast otrzymanie mniejszej liczby punktów oznacza wynik negatywny. Liczba punktów uzyskanych przez kandydata na aplikanta na egzaminie testowym należy więc do sfery ustaleń faktycznych.

Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do wszystkich pytań zakwestionowanych przez skarżącego, zasadnie uznając, że pytania nr: 68, 109, 139, 201, 202, 203, 207, 225 zostały sformułowane w sposób prawidłowy, zgodnie z zawartym w teście pouczeniem, a spośród zaproponowanych odpowiedzi tylko jedna jest prawidłowa. Minister Sprawiedliwości ostatecznie ustalił, iż ilość uzyskanych przez skarżącego punktów z egzaminu testowego na aplikację adwokacką była niższa od wymaganej ilości 190 punktów, a ustalenie to nie narusza przepisów procesowych ani też przepisów Konstytucji RP.

Sądu I instancji podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że prawo podatkowe mieści się w pojęciu prawa finansowego, na które składa się szereg gałęzi prawa. Uzyskanie statusu aplikanta jest z woli ustawodawcy poprzedzone postępowaniem konkursowym, mającym na celu weryfikację wiedzy kandydatów aspirujących do zawodu adwokata i wyłonienie spośród nich najlepiej do tego przygotowanych merytorycznie, przy zapewnieniu równych szans wszystkim ubiegającym się o możliwość odbywania aplikacji. Nie ma więc przeszkód do takiej interpretacji przepisu art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, żeby przygotowanym na jego podstawie egzaminem konkursowym objąć możliwie jak najszerszy zakres materiału prawniczego (z dziedzin prawa wymienionych w tym przepisie). Kwestia zaś, stopnia trudności i szczegółowości pytań egzaminacyjnych z kolejnych egzaminów konkursowych ma charakter subiektywny i ocenny. Minister Sprawiedliwości uważa, że zasada równości w odniesieniu do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką wyraża się w: 1) zapewnieniu wszystkim kandydatom na aplikację adwokacką równego dostępu do egzaminu konkursowego, 2) przeprowadzanego na jednakowych dla wszystkich przystępujących do tego egzaminu zasadach i 3) ocenianego w oparciu o te same w stosunku do wszystkich egzaminowanych obiektywne kryteria. Skarżący nie wykazał zaś, aby ograniczono mu dostęp do egzaminu, bądź żeby zastosowano wobec niego odrębne zasady jego przeprowadzenia, jak również żeby zastosowano inne kryteria oceny jego testu.

Odnosząc się do oceny konkretnych pytań - kwestionowanych w odwołaniu, a potem w skardze - Sąd uznał, że prawidłowo, w sposób odpowiadający prawu zostały zredagowane pytania nr: 68, 109, 139, 201, 202, 203, 207, 225, a także nr: 123, 130, 199, 200, 84 i 85, Sąd podzielił dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ich ocenę i uznał, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżący udzielił niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania nie przekroczyły zakresu przedmiotowego egzaminu oraz zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. W ocenie Sądu udzielenie przez skarżącego błędnych odpowiedzi na te pytania było wynikiem błędnej interpretacji przepisów prawa dokonanej przez zdającego lub też czynienia przez niego pewnych dodatkowych założeń, nie wynikających z treści pytania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Ł. D. G. – F. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 75i ust. 1 w zw. z art. 75a ust. 3 ustawy Prawa o adwokaturze (w brzmieniu obowiązującym w dniu 20 września 2008 r.) przez błędną wykładnię (operatywną) polegającą na błędnym uznaniu za prawidłową i podzieleniu oceny Ministra Sprawiedliwości dotyczącej pytań testowych nr, 68, 109, 139, 199-203 i 207 – pytania te były rzekomo prawidłowo skonstruowane, dopuszczalne oraz zawierały jedną i tylko jedną – wskazaną w kluczu odpowiedzi – poprawną odpowiedź;

2. art. 75a ust. 1 w zw. z art. 75 ust. 1 w zw. z art. 75b ust. 4 w zw. z art. 75 a ust. 3, art. 75i ust. 1 i art. 75b ust. 9 ustawy Prawo o adwokaturze oraz art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3 w zw. z art. 65 ust. 1, art. 32 ust. 1 - 2 Konstytucji RP przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy kompetencyjne do przeprowadzenia egzaminu konkursowego i przepisy określające jego charakter pozwalają na dowolne określenie egzaminu, w oderwaniu od kryteriów wynikających z charakteru egzaminu jako egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką (pytania nr 130, 199-200 i in.);

3. art. 75a ust. 3 i art. 75 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 54 ust. 1 i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie przejawiające się nieuznaniu za niezgodne z prawem sytuacji, w której uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką zależy od opowiedzenia się po jednej ze stron sporu w doktrynie postępowania cywilnego (dot. pytania nr 109);

II. naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) poprzez błędne przyjęcie, że w uchylonej decyzji i poprzedzającym ją postępowaniu nie doszło do mających istotny wpływ na wynik sprawy naruszeń przepisów postępowania w postaci przepisów art. 6, 7, 8, 9, 11, 75 §1, 77 §1, 78 §1, 80, 81 i 107 § 3 k.p.a. oraz art. 138 §1 w zw. z art. 127 §1 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a.; przepisu art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. poprzez brak stwierdzenia nieważności uchylonej decyzji;

2. przepisu art. 133 §1 p.p.s.a. z uwagi na obecność w uzasadnieniu stwierdzenia, że pytania nr 123, 130, 199 i 200 nie były kwestionowane na etapie postępowania administracyjnego, podczas gdy pytania te były obszernie kwestionowane w odwołaniu, co świadczy orzekaniu w warunkach nieznajomości lub ograniczonej znajomości akt sprawy wbrew jednoznacznej dyspozycji ww. przepisu, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy, co pozbawia stronę realnej możliwości obrony swych praw w postępowaniu, możliwej jedynie w sytuacji, gdy sąd zapozna się z aktami sprawy.

3. przepisu art. 134 §1 p.p.s.a przez nieustosunkowanie się do znacznych partii zarzutów skargi, w zakresie niektórych pytań w większości lub prawie do wszystkich zarzutów dotyczących danego pytania.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił stan faktyczny sprawy, dokonał ponownej analizy zakwestionowanych i zaskarżonych pytań egzaminu adwokackiego. Podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko prezentowane na wcześniejszych etapach postępowania administracyjnego i sądowego.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej wskazując, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, a zarzuty w niej stawiane są bezzasadne.

Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. skarżący złożył replikę na odpowiedz na skargę kasacyjną Ministra Sprawiedliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nie stwierdzając wystąpienia w rozpoznawanej sprawie przesłanek określonych w przepisie § 2 art. 183 p.p.s.a., kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku może być więc dokonana w zakresie zdeterminowanym podstawami, na których została oparta skarga kasacyjna.

Strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., tj. naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (2).

W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych rozpatrzenia w pierwszej kolejności wymagają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej sformułowanych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., wyjaśnić należy na wstępie, że z normatywnej treści tego przepisu wynika, że o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny przepisów procesowych, ale jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej.

Dokonując oceny zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, w pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutów naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a, które zdaniem strony skarżącej, odpowiednio polegały na tym, że Sąd I instancji: nie ustosunkował się do znacznych części zarzutów skargi, tj. w odniesieniu do niektórych pytań do większości spośród tych zarzutów lub prawie do wszystkich spośród zarzutów dotyczących danego pytania; orzekał w sprawie w warunkach nieznajomości lub ograniczonej znajomości akt sprawy.

Zarzuty naruszenia art. 134 § 1 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny I instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten determinuje więc zakres kognicji sądu administracyjnego. Sąd operuje w granicach sprawy, którą w rozumieniu przywołanego przepisu, jest sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem, co prowadzi do wniosku, że tym samym wyznacza on przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego oraz jego ramy. Granice kontroli sądowoadministracyjnej wyznaczone więc zostają przez granice sprawy administracyjnej. Na sprawę administracyjną składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, co powoduje, że przy ustalaniu tożsamości sprawy należy uwzględniać te właśnie elementy, których tożsamość, w odniesieniu do elementów podmiotowych wyraża się w tożsamości podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, w odniesieniu zaś do elementów przedmiotowych do tożsamości treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Zakres sądowej kontroli wyznacza więc przedmiot danej sprawy administracyjnej zdeterminowany prawnymi podstawami wydanego w niej rozstrzygnięcia, poza którymi sąd orzekający w sprawie nie jest uprawniony do podejmowania żadnej interwencji, tj. innymi słowy nie może uczynić przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Granice orzekania sądu administracyjnego I instancji wyznacza sprawa administracyjna w znaczeniu materialnym (a nie procesowym), a skoro skarżący przedmiotem skargi może uczynić określony akt lub czynność z zakresu administracji publicznej w całości lub tylko w części, to tak określony w skardze przedmiot zaskarżenia wyznacza jednocześnie wiążące granice sprawy rozpoznawanej przez sąd (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 73/10; wyrok NSA z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 854/09; wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I GSK 1158/09; wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 618/09; wyrok NSA z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt II OSK 1739/09; wyrok NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt I FSK 1904/09).

W kontekście zasady braku związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi podkreślić również należy, że sąd administracyjny I instancji nie jest zobowiązany odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji nie mających istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu (wyrok NSA z 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 850/09). Zwłaszcza gdy podkreślić, że pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Jeżeli ponadto, wyczerpujące przedstawienie i wyjaśnienie podstawy prawnej zamyka zagadnienie stanu prawnego sprawy, to zbędne jest ustosunkowanie się do tych argumentów skargi, które pozostają bez związku z istotą normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1824/10; wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II OSK 1766/10).

Operując w granicach sprawy, sąd administracyjny, jak wynika z przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a., orzeka na podstawie akt sprawy (z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 55 § 2 p.p.s.a.). Uzasadnia to twierdzenie, iż sąd ten orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, uwzględniając również w tej mierze, jak stanowi art. 106 § 4 p.p.s.a., powszechnie znane fakty, a także, jak wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a. dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w tym przepisie.

Konsekwencją obowiązywania przywołanej regulacji jest to, że sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną, lecz dokonuje kontroli legalności zaskarżonego aktu z perspektywy uwzględniającej faktyczne podstawy jego wydania, tj. ustaleń faktycznych, które przyjęte zostały przez organ administracji publicznej, jako podstawa wydawanego w sprawie rozstrzygnięcia. Proces kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu uwzględnia więc kontrolę realizacji i przestrzegania przez organ orzekający w sprawie wiążących go, w zakresie dotyczącym dokonywania ustaleń stanu faktycznego sprawy, reguł proceduralnych. Sąd administracyjny, orzeka więc na podstawie akt sprawy, rozpatrując ją na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 391 - 392).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się ponadto, że obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy – rozumiany, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach udokumentowanych w aktach sprawy stanowiących przedmiot analizy sądu administracyjnego I instancji (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 22/09) - oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu, a w konsekwencji zakaz wykraczania poza ten materiał (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 470/08; wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 806/10; wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09).

Z powyższego wynika, że naruszenie zasady wynikającej z art. 133 § 1 p.p.s.a., może stanowić podstawę kasacyjną wskazaną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w szczególności, jeżeli polega na: 1) oddaleniu skargi, mimo niekompletnych akt sprawy, 2) pominięciu istotnej części tych akt, 3) przeprowadzeniu postępowania dowodowego z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a.; 4) oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09). Naruszeniem obowiązku określonego w art. 133 § 1 p.p.s.a. będzie więc takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu, które wyraża się w przedstawieniu przez sąd administracyjny I instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie (wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09). Ocena o skuteczności zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. zdeterminowana jest więc sytuacją przyjęcia przez sąd jakiegoś faktu na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, nie zaś niedokładną lekturą akt sprawy. Ewentualne bowiem błędy w odczytaniu akt skutkować będą błędnym przedstawieniem stanu sprawy, uzasadniającym zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., nie zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, op. cit., s. 503).

W świetle normatywnej treści przepisów 134 § 1 i art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz konsekwencji ich obowiązywania stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu przywołanych przepisów nie są usprawiedliwione.

Sprawą stanowiącą przedmiot orzekania Sądu I instancji była ocena zgodności z prawem decyzji Ministra Sprawiedliwości wydana w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, tj. wynik egzaminu na aplikację adwokacką. Kontrolując jej zgodność z prawem, Sąd I instancji zobowiązany był więc, do: 1) orzekania w granicach sprawy, zdeterminowanych ramami (granicami) sprawy administracyjnej rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją wyznaczającą przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego oraz jego ramy; 2) orzekania na podstawie akt sprawy; 3) rozpatrzenia sprawy na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu – z uwzględnieniem tego, że prawidłowe ustalenie wyniku egzaminu zależy od prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz prawidłowości zastosowanych procedur egzaminacyjnych, determinują w konsekwencji ocenę o merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako prawidłowe w kluczu testowym.

Ponadto, ponownie orzekając w sprawie, w związku z uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjnych wyrokiem z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 968/09, pierwotnie wydanego w sprawie wyroku WSA w W. z dnia 20 lipca 2009 r., sygn. akt VI Sa/Wa 943/09, Sąd i instancji, zobowiązany był również uwzględnić prawne konsekwencje wskazanego wyroku sądu kasacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a., sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten stwierdził, pytania nr 75 i nr 186 nie odpowiadają wymogom art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, zaś pytanie nr 204 zostało prawidłowo sformułowane i nie ma w nim błędu rodzącego wątpliwości przy wyborze jednej spośród trzech wskazanych odpowiedzi. W konsekwencji stwierdził, że ponowna kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości wywołana wniesioną musi uwzględniać to, że dla Sądu I instancji wiążąca jest ocena prawna w zakresie pytań nr 75, nr 186 i nr 204.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ostatecznej Ministra Sprawiedliwości nie daje podstaw, aby uznać, że w jej toku Sąd I instancji nie uwzględnił przywołanych konsekwencji prawnych wynikających z treści art. 134 § 1 w związku z art. 190 p.p.s.a. i art. 133 § 1 p.p.s.a.

O zasadności tego stanowisko przekonuje treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Zrelacjonowane w nim istotne okoliczności stanu sprawy, znajdujące swoje potwierdzenie oraz odzwierciedlenie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy nie dają podstaw, aby twierdzić, że jego rekonstrukcja nie została poprzedzona kontrolą realizacji i przestrzegania przez organ administracji, wiążących go reguł, czy też, że nastąpiła bez uwzględnienia akt sprawy albo w sposób niekorespondujący (niezgodny) z rzeczywistym stanem rzeczy. Jakkolwiek więc faktem jest, że wbrew stanowisku Sądu I instancji, skarżący kwestionował w postępowaniu administracyjnym prawidłowość konstrukcji pytań o nr: 123, 130, 199 i 200, to jednak, w świetle przywołanych wyżej argumentów, okoliczność ta nie przesądza o tym, że zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. ma usprawiedliwione podstawy.

Brak jest również podstaw aby uznać, że w okolicznościach stanu sprawy, jak sugeruje to strona skarżąca, Sąd I instancji mimo, że powinien był to uczynić, nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi. Pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Istotne jest bowiem to, aby kontrola zgodności z prawem zaskarżonego wyroku uwzględniała zasadę wyrażoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd I instancji zasadę tę uwzględnił. Czyniąc zadość stanowisku skarżącego przeprowadził również analizę testu rozwiązanego przez skarżącego w kontekście uwzględniającym udzielone przez niego odpowiedzi na pytania, których konstrukcja w innych postępowaniach sądowoadministracyjnych została zakwestionowana, i której wynik zrelacjonował (por. s. 29 – 30 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma również podstaw aby za zasadny uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. formułowany w powiązaniu z przywołanymi przepisami k.p.a., czy też równocześnie stawiany z nim, zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a formułowany w powiązaniu z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Wobec tak postawionego zarzutu wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję administracyjną, jeżeli stwierdzi: 1) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), co w ramach tej przesłanki, może polegać na błędnej wykładni prawa albo na błędnym jego zastosowaniu, o ile miało wpływ na wynik sprawy, jak również o ile nie stanowi kwalifikowanego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego z przyczyn określonych w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a., z zastrzeżeniem okoliczności wskazanych w art., 146 § 1 i § 2 k.p.a., stwierdzenie których skutkuje wydaniem orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a (lit. b); 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c), w którego ramach nie mieszczą się naruszenia przepisów postępowania dające podstawę do wznowienia postępowania oraz naruszenia prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, i przez które to naruszenie należy rozumieć tylko i wyłącznie taką sytuację, w której istnieje prawdopodobieństwo oddziaływania (wpływu) tegoż naruszenia na treść zaskarżonego aktu. Z kolei, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji (lub postanowienia) w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. W kontekście konstrukcji wskazanego zarzutu skargi kasacyjnej wyjaśnienia wymaga, że rozstrzygnięcie sądu wydane na podstawie przywołanego przepisu p.p.s.a. nie wymaga uprzedniego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji, treść rozstrzygnięcia sądowego uwzględniającego skargę determinowana jest ostatecznym i konkretnym rezultatem kontroli sądowoadministracyjnej, stwierdzonym w jej toku konkretnym naruszenia prawa, rodzajem i charakterem naruszonych przepisów, skalą tego naruszenia (wyrażającą się w istotnym wpływie na wynik sprawy) oraz jego rodzajem (zwykłe; dające podstawę do wznowienia postępowania; kwalifikowane).

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a stawianego w powiązaniu z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wyjaśnić również należy, że przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zawiera w sobie także elementy materilanoprawne, gdyż ocena zawartej w nim przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji łączy się z zagadnieniami materialnoprawnymi. Formułując więc zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegający na niestwierdzeniu nieważności decyzji strona skarżąca powinna powiązać go z przepisem prawa (materialnego), w odniesieniu do którego tego rodzaju, rażący, stopień naruszenia zarzuca. Wskazany zarzut skargi kasacyjnej tego elementu nie zawiera, co uniemożliwia przeprowadzenie jego merytorycznej oceny.

W kontekście wyżej przywołanych argumentów odnoszących się do oceny zasadności zarzutów naruszenia art. 133 § 1 i 134 § 1 p.p.s.a., Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest podstaw, aby uznać że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nastąpiła z pominięciem kontroli stosowania i przestrzegania przez organ administracji, wiążących go w prowadzonym postępowaniu administracyjnym przepisów regulujących jego bieg (w tym przepisów k.p.a. wymienionych w skardze kasacyjnej), które to przepisy stanowią (i stanowiły) wzorzec oceny legalności zaskarżonego aktu.

Podkreślając w tej mierze, że istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym merytorycznym rozstrzygnięciu tej samej sprawy (a nie na ocenie i kontroli zasadności argumentów formułowanych wobec rozstrzygnięcia wydanego w I instancji), za prawidłowe uznać należy stanowisko Sądu I instancji, który argumentował, że rozpatrując sprawę Minister Sprawiedliwości, jako organ odwoławczy, uwzględnił cały materiał dowodowy istotny w sprawie, na podstawie którego wydał konkretne rozstrzygnięcie, które szczegółowo uzasadnił odwołując się, w przeprowadzonej w tej mierze analizie, do stosownych (adekwatnych) aktów normatywnych. Z tego punktu widzenia, Sąd I instancji słusznie wskazał, że okoliczność, iż organ administracji nie odniósł się do wszystkich argumentów strony pozostaje jednak - podobnie, jak i kierunek wydanego rozstrzygnięcia niekorespondującego z oczekiwaniami strony - bez wpływu na wynik sprawy. Trafne jest również stanowisko że rezultat kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ostatecznej nie daje podstaw, aby uznać, iż wskazywane przez skarżącego pytania testowe nie były prawidłowo skonstruowane i sformułowane, w zakresie odnoszącym się do ich jednoznaczności oraz propozycji zawartych w nich odpowiedzi, spośród których tylko jednak była prawidłowa, a ponadto uzasadnia twierdzenie, że błędne odpowiedzi na te pytania stanowiły konsekwencję czynionych przez zdającego założeń nie wynikających z treści pytania. W konsekwencji, nie stwierdzając naruszenia przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy, Sąd I instancji uznał, że Minister Sprawiedliwości prawidłowo ustalił, iż ilość uzyskanych przez skarżącego punktów z egzaminu testowego na aplikację adwokacką była niższa od wymaganej, w związku z czym otrzymał on notę negatywną.

Brak jest więc podstaw do przyjęcia, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób określony w skardze kasacyjnej. Sąd I instancji miał podstawy aby zaakceptować ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, a tym samym miał podstawy aby uznać, iż w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, w tym przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 75 §1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 81 i art. 107 §3 k.p.a. oraz art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 1 k.p.a.

Ponadto, strona skarżąca, w rozbudowanej argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi, podnosząc kwestie pytań nr 75, nr 186 oraz nr 204 (por. s. 33 - 36) pomija, że została ona, odnośnie ich prawidłowości/nieprawidłowości ostatecznie rozstrzygnięta w niniejszej sprawie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 968/09.

Prawidłowo więc operując na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i w granicach sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd I instancji przedstawił opis jej stanu na etapie postępowania przed organem administracji i nie kwestionując szczegółowych ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji i uznając je za prawidłowe, co we właściwy sposób wykazał, przyjął je za podstawę wyrokowania. W konsekwencji, z perspektywy przepisów k.p.a. stanowiących wzorzec kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, przeprowadził kontrolę jej legalności, w rezultacie której uznał, że decyzja ta nie narusza przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, za nieuzasadnione uznać należy również zarzuty naruszenia prawa materialnego.

W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, które w odniesieniu do wskazanych przepisów ustawy Prawo o adwokaturze oraz Konstytucji RP miało polegać na ich błędnej wykładni – zarzuty zawarte w pkt 1 i pkt 2 – oraz na ich niewłaściwym zastosowaniu – zarzut zawarty w pkt 3. Sposób skonstruowania i uzasadniania zarzutów błędnej wykładni prawa materialnego uzasadnia jednak twierdzenie, że strona skarżąca zarzuca naruszenie wskazanych przepisów przez niewłaściwe ich zastosowanie. Ponadto, analiza sposobu sformułowania i uzasadnienia zarzutów naruszenia prawa materialnego (przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie) uzasadnia również twierdzenie, że zmierzają one do podważanie faktycznych podstaw wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, a więc wobec sfery faktów, nie zaś wobec sfery prawa.

Tymczasem, uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź, jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu – dlaczego powinien być zastosowany (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1554/09).

Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być więc skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustaleń faktycznych, a ocena jego zasadności może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z 22 października 2004 r., sygn. akt FSK 192/04).

W rozpoznawanej sprawie, zarzut naruszenia przepisów postępowania formułowany wobec faktycznych podstaw rozstrzygnięcia przyjętych przez Sąd I instancji za podstawę wyrokowania, nie odniósł skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą.

Odnosząc się w do zarzutu naruszenia art. 75a ust. 3 i art. 75 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze (w zw. z art. 54 ust. 1 i art. 65 ust. 1 Konstytucji) polegającego na ich niezastosowaniu poprzez nieuznanie za niezgodne z prawem sytuacji, w której uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką zależy od opowiedzenia się po jednej ze stron sporu w doktrynie postępowania cywilnego, co odnosi się do pytania nr 109 oraz do zarzutu naruszenia art. 75i ust. 1 w zw. z art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez ich błędną wykładnię (operatywną) polegającą na wadliwym uznaniu za prawidłową i podzieleniu oceny Ministra Sprawiedliwości odnośnie tego, że pytania testowe nr: 68, 109, 139, 199 -203 i 207 były prawidłowo skonstruowane, dopuszczalne oraz zawierały jedną i tylko jedną – wskazaną w kluczu odpowiedzi – poprawną odpowiedź, stwierdzić należy, że zarzuty te nie są usprawiedliwione.

Z przepisu art. 75 ust. 1 w związku z art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze wynika, że nabór na aplikację adwokacką przeprowadza się w drodze egzaminy konkursowego, który polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu. Zgodnie z art. 75i ust. 1 przywołanej ustawy, egzamin o którym mowa wyżej polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa i kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź.

Konfrontując treść przywołanej regulacji z pytaniem 109 testu egzaminacyjnego, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest podstaw, aby uznać, że pytanie to skonstruowane zostało niezgodnie z wzorcem normatywnym określonym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze Wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze kasacyjnej skarżący, jako zdający, nie był postawiony w sytuacji - ani też nie podlegał presji - opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego, co stanowić miało warunek uzyskania pozytywnej noty za udzielenie prawidłowej odpowiedzi na to pytanie, a w konsekwencji warunek uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego. O ile bowiem, tego rodzaju sytuacja rzeczywiście zaistniała w odniesieniu do pytania nr 186 testu egzaminacyjnego, co krytycznej ocenie, w świetle stanowiska doktryny oraz judykatury, poddał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie sygn. akt II GSK 968/09, stwierdzając, że pytanie to nie odpowiadało wymogom określonym w art. 75i ust 1 ustawy Prawo o adwokaturze, to sytuacje tego rodzaju nie zaistniała w odniesieniu do pytania nr 109. Podzielając argumentację Sądu I instancji, że w sytuacji opisanej w treści tego pytania, a mianowicie, jeżeli strona nie złożyła wniosku o doręczenie jej odpisu wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem, to nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że odpowiedź na to pytanie wprost wynika z art. 3985 § 1 k.p.c. - skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej. Regulację zawartą w art. 3985 k.p.c. należy rozumieć bowiem w ten sposób, iż termin dwumiesięczny liczony jest od doręczenia orzeczenia dokonanego w sposób prawidłowy, tj. zgodnie z wymaganiami przewidzianymi w art. 387 § 3 k.p.c. Oznacza to, że tylko wtedy, gdy strona zażądała w terminie tygodniowym doręczenia jej orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem, można mówić, iż spełnione zostało wstępne wymaganie dla powstania możliwości wniesienia skargi. Natomiast, gdy z takim żądaniem nie wystąpiła, bądź też występując z nim przekroczyła siedmiodniowy termin do zgłoszenia żądania doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem (art. 387 § 3 k.p.c.), dwumiesięczny termin, przewidziany w art. 3985 k.p.c., w ogóle nie może rozpocząć biegu, a tym samym niemożliwe jest wniesienie skargi (por. korespondujące ze stanowiskami judykatury wskazanymi przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i świadczące o jednolitości jej stanowiska w analizowanym zakresie: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt II UZ 45/10; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt II UZ 21/10; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt I PZ 36/08; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2008 r., sygn. akt I CSK 342/08).

Z perspektywy treści przywołanych przepisów ustawy Prawo o adwokaturze, za niezasadne uznać należy również stanowisko, że Sąd I instancji wadliwie uznał, akceptując stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że pytania testowe nr: 68, 109, 139, 199 - 203 i nr 207 nie były prawidłowo skonstruowane. Zgodnie z wzorcem określonym w art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, pytania te zawierają po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Konstrukcja pytania nr 68 była jasna i przejrzysta, a spośród trzech propozycji odpowiedzi na to pytanie tylko jedna była prawidłowa, a mianowicie odpowiedź "C". Podzielając stanowisko prezentowane w tym względzie przez Sąd I instancji wskazać należy, że oświadczenie woli pozorne jest nieważne. Jest to nieważność bezwzględna, na którą może powołać się każdy, kto ma w tym interes prawny (por. np. A. Wolter, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1986, s. 313 i n.).

Odwołując się w zakresie odnoszącym się do pytania nr 109 do wyżej przywołanych już argumentów, stwierdzić należy, że również w przypadku tego pytania, jego konstrukcja była zgodna z wymogami określonymi ustawą Prawo o adwokaturze.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że odpowiedź na pytanie 139 determinowana była treścią przepisów k.s.h., do którego to aktu prawnego pytanie to w swej treści nawiązywało. Zgodnie z art. 266 § 1 k.s.h., z ważnych przyczyn dotyczących danego wspólnika sąd może orzec jego wyłączenie ze spółki na żądanie wszystkich pozostałych wspólników, jeżeli udziały wspólników żądających wyłączenia stanowią więcej niż połowę kapitału zakładowego. Z § 2 art. 266 k.s.h. wynika, że umowa spółki może przyznać prawo wystąpienia z powództwem, o którym mowa w § 1, także mniejszej liczbie wspólników, jeżeli ich udziały stanowią więcej niż połowę kapitału zakładowego. W tym przypadku powinni być pozwani wszyscy pozostali wspólnicy. Zgodnie z zaś z art. 266 § 3 k.s.h. udziały wspólnika wyłączonego muszą być przejęte przez wspólników lub osoby trzecie, a cenę przejęcia ustala sąd na podstawie rzeczywistej wartości w dniu doręczenia pozwu. Na gruncie przywołanej regulacji ustawodawca operuje pojęciami "powództwa", "pozwanych" i "pozwu", stanowiąc również, że " ...ważnych przyczyn dotyczących danego wspólnika sąd może orzec jego wyłączenie ze spółki ...". Z powyższego wynika więc, że w sprawie o wyłącznie wspólnika rozstrzygnięcie sądu zapada w postępowaniu procesowym w formie wyroku. Ponadto, w wyroku uwzględniającym powództwo o wyłącznie wspólnika (art. 266 § 1 k.s.h.), sąd zobowiązany jest ponadto orzec o osobach przejmujących udziały wyłączonego wspólnika oraz o ustaleniu rzeczywistej ceny, za którą udziały te mają być przejęte (art. 266 § 3 k.s.h.), a ponadto o terminie, w którym ma nastąpić zapłata za udziały – zgodnie bowiem z art. 267 § 1 k.s.h, sąd orzekając o wyłączeniu, wyznacza termin, w ciągu którego wyłączonemu wspólnikowi ma być zapłacona cena przejęcia wraz z odsetkami, licząc od dnia doręczenia pozwu.

Również w odniesieniu do pytań testowych nr 199 - 203 i nr 207, z zakresu prawa finansowego, brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, że Sąd I instancji niewłaściwie zastosował wskazywane w skardze kasacyjnej, jako naruszone, przepisy ustawy Prawo o adwokaturze, uznając, że prawidłowe jest stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że również i te pytania zgodne są z wymogami konstrukcyjnej poprawności i zawierają tylko jedną propozycje prawidłowej odpowiedzi.

Pytania nr 199 i nr 200 obejmowały swoim zakresem ustawę o podatku rolnym. Abstrahują od tego, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor nie wyjaśnił na czym miało polegać niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego w odniesieniu do pytania nr 199, brak jest podstaw, aby uznać, że wskazane pytania skonstruowane zostały w sposób niejasny, nieprecyzyjny, a przez to wadliwy i dający podstawę do udzielenia, więcej niż jednej poprawnej odpowiedzi. W tym względzie, odnośnie pytania nr 200, w kontekście treści art. 12 ust. 1 ustawy o podatku rolnym, na gruncie którego, poprzedzając wyliczenie zawarte w pkt od 1 do 12, ustawodawca stanowi, iż "zwalnia się od podatku rolnego ...", po czym w ust. 6 stanowi, że "po upływie okresy zwolnienia [...] stosuje się ulgę w podatku rolnym, polegająca na obniżeniu podatku [...]" brak jest podstaw, aby uznać, że treść przedmiotowego pytania - "Zgodnie z ustawą o podatku rolnym, ulga z tytułu zagospodarowania nieużytków w celu utworzenia nowego gospodarstwa rolnego (po upływie okresu zwolnienia od podatku rolnego z tego samego tytułu) stosowana jest w podatku rolnym poprzez: ..." - mogła w jakikolwiek sposób wprowadzać w błąd.

Odnośnie pytania nr 201 z zakresu ustawy o podatku od spadków i darowizn, brak jest podstaw, aby podważać zasadność stanowiska Sądu I instancji, że zaliczenie podatnika do jednej z grup podatkowych odbywa się na podstawie osobistego stosunku łączącego nabywcę z osobą, po której lub od której zostały nabyte rzeczy lub prawa majątkowe, co prowadzi do wniosku, że odnosi się do pochodnego nabycia rzeczy lub prawa majątkowych, nie zaś do nabycia pierwotnego, jakim jest zasiedzenie.

Pytaniem z zakresu prawa finansowego, tj. ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, co należy w tym względzie podkreślić, było pytanie nr 202. Dotyczyło ono tylko i wyłącznie kwestii opodatkowania darowizny praw autorskich dokonanej przez osobę prawną na rzecz osoby fizycznej, co wprost wynika z zawartych w tym pytaniu propozycji odpowiedzi, nie zaś zagadnień podnoszonych przez skarżącego. Sposób ich prezentacji wskazuje na to, iż odpowiedź udzielona na to pytanie, wbrew instrukcji rozwiązywania testu, poprzedzona była poczynieniem przez zdającego nieuzasadnionych założeń.

Wobec jednoznacznej treści przepisu art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług brak jest również podstaw, aby podważać trafność stanowiska Sądu I instancji odnośnie konstrukcyjnej poprawności pytania nr 203, które dotyczyło płatnika podatku, nie zaś podatnika podatku VAT.

Tożsamą ocenę odnieść należy również do pytania nr 207, którego zakres odnosił się do ustawy Ordynacja podatkowa, i które sformułowane zostało w jednoznaczny sposób.

Nie stwierdzając naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie - tj. naruszenia przepisów 75a ust. 3 i art. 75 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze oraz art. 75i ust. 1 w zw. z art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze – w sposób wskazywany w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje również podstaw, aby za zasadny, w tym względzie, uznać zarzut naruszenia wskazanych przepisów ustawy stawiany w powiązaniu z art. 54 ust. 1 i art. 65 ust. 1 Konstytucji.

Skoro bowiem z przepisu art. 75 ust. 1 w związku z art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze wynika, że nabór na aplikację adwokacką przeprowadza się w drodze egzaminy konkursowego, który polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu określonych dziedzin prawa, to brak jest podstaw, aby uznać, uwzględniając w szczególności cel, przedmiot i testową formę postępowania konkursowego, że w ramach tak określonego postępowania, negatywne kwalifikowanie i ocenianie odpowiedzi zdającego na postawione mu do rozwiązania pytania egzaminacyjne narusza konstytucyjną wolność wypowiedzi. Za forum, na którym wolność ta może być realizowana nie sposób więc uznać egzaminu, na podstawie wyników którego następuje nabór kandydatów na aplikację prawniczą. W rozpoznawanej sprawie - granice której zdeterminowane zostały podstawami, na których została oparta skarga kasacyjna – treść oraz konstrukcja kwestionowanych pytań nie zakładały, że warunkiem uzyskania pozytywnej noty za udzielenie odpowiedzi na pytanie, a w konsekwencji warunkiem uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego jest legitymowanie się przez kandydata wiedzą odnośnie istnienia sporu doktrynalnego w obrębie konkretnej instytucji prawnej oraz wymóg wyrażenia poglądu odnośnie tego sporu i opowiedzenia się, z rozwinięciem, po jednej z jego stron. Założenie egzaminu opierało się rozwiązaniu testu składającego się z zestaw pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa i kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź.

Negatywne ustalenie wyniku konkursowego na aplikację adwokacką, nie narusza również konstytucyjnej wolności wyboru i wykonywania zawodu adwokata. Zwłaszcza, gdy w tym względzie podkreślić, że ustawa Prawo o adwokaturze nie ustanawia żadnych barier, które uniemożliwiałyby ponowny udział w egzaminie konkursowym na aplikację adwokacką. Podkreślić również należy, że zgodnie z ustawą Prawo o adwokaturze, warunkiem wykonywania zawodu adwokata jest wpis na listę adwokatów, osoby która uzyskała pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego (art. 65 ust. 1 w związku z art. 68 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze), nie zaś pozytywny wynik postępowania kwalifikacyjnego na aplikację adwokacką.

Za niezasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 75a ust. 1 w zw. z art. 75 ust. 1 w zw. z art. 75b ust. 4 w zw. z art. 75a ust. 3, art. 75i ust. 1 i art. 75b ust. 9 ustawy Prawo o adwokaturze oraz art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3 w zw. z art. 65 ust. 1, art. 32 ust. 1 - 2 Konstytucji RP przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy kompetencyjne do przeprowadzenia egzaminu konkursowego i przepisy określające jego charakter pozwalają na dowolne określenie egzaminu, w oderwaniu od kryteriów wynikających z charakteru egzaminu jako egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką.

Wbrew argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej, warunki przeprowadzania egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką nie były (i nie są) dowolne, ani w zakresie odnoszącym się do przedmiotowego zakresu tego postępowania, ani też w zakresie odnoszącym się do kryteriów weryfikacji wiedzy obowiązujących w tym postępowaniu. Są one określone ustawą Prawo o adwokaturze. Zgodnie z art. 75 ust. 1 w związku z art. 75a ust. 3 tej ustawy egzamin konkursowy – rozwiązanie, z wynikiem co najmniej 190 pkt, testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa i kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, co oznacza, że ustawodawca wyraźnie wyłączył dopuszczalność pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie jak i w orzecznictwie (art. 75i ust. 1 i ust. 3 ) - polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

Jakkolwiek faktem jest, że zakres przedmiotowy egzaminu określony został stosunkowo szeroko, a ustawodawca nie uregulował kwestii dotyczących stopnia szczegółowości oraz stopnia trudności pytań egzaminacyjnych przygotowywanych przez zespół konkursowy, to jednak, w świetle przywołanej wyżej regulacji, brak jest podstaw, aby za uzasadnione uznać stanowisko, że egzamin konkursowy na aplikację adwokacką ma zupełnie dowolną formułę. W jej ramach mieści się, wbrew stanowisku strony skarżącej, również weryfikacja wiedzy kandydatów z zakresu prawa podatkowego. Skoro bowiem na gruncie przywołanych przepisów ustawodawca operuje terminem "wiedzy z zakresu prawa finansowego" i nie odwołuje się do pojęcia "gałęzi prawa" to, brak jest podstaw, aby uznać, że prawo podatkowe nie mieści się w pojęciu prawa finansowego. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw, aby podważać prawidłowość, rozbudowanego argumentacyjnie, stanowiska Sądu I instancji w tej kwestii (s. 22 – 24 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Kwestia stopnia trudności egzaminu, nie może stanowić przesłanki oceny prawidłowości/nieprawidłowości jego przebiegu, z punktu widzenia zgodności z przepisami obowiązującego prawa, w tym również z zasadami wyrażonymi w art. 54 ust. 1, art. 65 ust. 1 i art. 32 ustawy zasadniczej.

W kontekście wyżej już przywołanych argumentów, w świetle których za niezasadne uznać należało stanowisko strony skarżącej o naruszeniu wolności wypowiedzi oraz wolności wyboru i wykonywania zawodu, za niezasadne uznać należy również jej twierdzenie, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia zasady równego traktowania.

Słusznie Sąd I instancji argumentował bowiem, że te same pytania w teście wyboru dotyczyły wszystkich zdających egzamin na aplikację adwokacką w 2008 roku, jak również, że uzyskanie statusu aplikanta jest z woli ustawodawcy poprzedzone postępowaniem konkursowym, mającym na celu weryfikację wiedzy kandydatów aspirujących do zawodu adwokata i wyłonienie spośród nich najlepiej do tego przygotowanych merytorycznie, przy zapewnieniu równych szans wszystkim ubiegającym się o możliwość odbywania aplikacji. Z tego więc punktu widzenia stopień trudności egzaminu konkursowego – taki sam przecież w odniesieniu do wszystkich biorących w nim udział - nie może mieć istotnego prawnie znaczenia.

W kontekście celu, w jakim przeprowadzany jest egzamin konkursowy na aplikację prawniczą, stopień trudności pytań egzaminacyjnych nie może również uzasadniać stanowiska o naruszeniu zasady proporcjonalności. Określone ustawą rygory procedury egzaminacyjnej oraz zasady ustalania wyniku egzaminu na aplikację adwokacką nie naruszają istoty wolności wyboru i wykonywania zawodu adwokata, skoro ustawa Prawo o adwokaturze, nie pozbawia prawa do udziału w kolejnych edycjach postępowania kwalifikacyjnego osób, które wcześniej z egzaminu na aplikację uzyskały notę negatywną.

Faktem jest, że w 2008 roku, wszystkim kandydatom zdającym na aplikację adwokacką zapewniony został równy i taki sam dostęp do egzaminu konkursowego, że egzamin ten, w odniesieniu do wszystkich spośród kandydatów na aplikantów, przeprowadzony został na jednakowych i takich samych zasadach, że w postępowaniu egzaminacyjnym, w odniesieniu do wszystkich biorących w nim udział kandydatów na aplikantów, obowiązywały i były stosowane te same kryteria oceny. Formułując zarzut naruszenia zasady równego traktowania, strona skarżąca nie wyjaśniła, ani też nie wykazała, że wskazane warunki gwarantujące realizację zasady równego traktowania nie miały do niej zastosowania albo, że zostały w odniesieniu do niej naruszone, ani też na czym, naruszenie to, jeżeli wystąpiło, polegało.

Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie orzekającym w sprawie, podziela, poparte stanowiskiem doktryny i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, stanowisko Sądu I instancji, że cechą relewantną, z punktu widzenia kryterium oceny realizacji standardu postępowania wyznaczonego zasadą równości, jest udział w egzaminie konkursowym na aplikację adwokacką przeprowadzonym w grupie rocznika 2008, zakładający podobny stopień wiedzy, konkurencji, tożsamość pytań egzaminacyjnych i kryteriów ich oceny. Nie spełnia go więc porównanie do sytuacji egzaminacyjnej na aplikację adwokacką w latach poprzedzających, ani też w latach kolejnych. Podzielić należy więc ten kierunek interpretacji, zgodnie z którym zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 ustawy zasadniczej lokować należy w określonym miejscu i czasie. Czas przeszły, nie może być miarą odniesienia dla oceny stopnia trudności egzaminu i wyciągania na ten temat wniosków na podstawie pytań testowych i stopnia zdawalności analogicznych egzaminów w latach poprzednich. W kontekście zasady równego traktowania liczą się wyłącznie realia i uwarunkowania, w jakich przeprowadzono egzamin w 2008 r. (por. wyrok WSA w W. z dnia 21 lipca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 791/09).

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.