Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 431/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 21,  art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 września 2024 r. sprawy ze skargi D. C. (C.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 15 lutego 2024 r. nr SKO.IV/424/141/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta U. z dnia 15 grudnia 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 15 lutego 2024 r. nr SKO.IV/424/141/2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), art. 3 pkt 21, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. – dalej u.ś.r.) oraz art. 63 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429), po rozpoznaniu odwołania D. C. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta U. (dalej – organ I instancji) z dnia 15 grudnia 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Burmistrz Miasta decyzją z dnia 15 grudnia 2023 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej, odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem L. C. Organ I instancji uznał, że zachodzą przeszkody dla przyznania świadczenia określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Mianowicie - według organu I instancji – nie wykazano, aby mąż Wnioskodawczyni był osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. Ponadto, w oparciu o wieloletnie doświadczenia wynikające z pracy socjalnej z rodziną Skarżącej, organ I instancji nie podzielił stanowiska dotyczącego zakresu opieki sprawowanej przez Wnioskodawczynię nad mężem. Zwrócono uwagę również, że Skarżąca w okresie od 27 września 2023 r. do 7 listopada 2023 r. podjęła zatrudnienie na umowę zlecenia.

W odwołaniu z dnia 5 stycznia 2024 r. pełnomocnik Skarżącej zakwestionował rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne zarzucając mu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegająca na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez Skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 15 lutego 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego uzasadnia twierdzenie, że mąż Skarżącej aktualnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym nie został spełniony warunek z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednocześnie wskazano, że Wnioskodawczyni podjęła zatrudnienie w okresie od 27 września 2023 r. do 7 listopada 2023 r., z czego wynika, iż opieka sprawowana nad mężem pozwala jej na wykonywanie pracy zarobkowej.

W skardze z dnia 5 marca 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawczyni zarzuciła decyzji Kolegium:

1) naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy;

b) art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r. w związku z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuzasadnionym uznaniu, iż mąż Skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem uzasadniającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie wprost wynika, iż niepełnosprawny uprawniony jest do dodatku pielęgnacyjnego, który przyznawany jest jedynie osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji albo osobom w wieku 75 lat;

2) naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. bowiem organy nie wyjaśniły stanu faktycznego w sprawie w sposób dostatecznie dokładny, co doprowadziło do błędnego stwierdzenia, iż niepełnosprawny mąż, nad którym opiekę sprawuje Skarżąca, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem równoznacznym.

Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

W motywach skargi pełnomocnik podniósł, że związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy opieką a rezygnacją z zatrudnia winien być badany na czas złożenia wniosku i przez pryzmat okoliczności, które zaistniały w przeszłości. Stanął na stanowisku, że mąż Wnioskodawczyni wymaga ciągłej jej obecności i pomocy w większości czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem. Potwierdzeniem tego jest – jak twierdzi pełnomocnik – zasadniczy dowód w sprawie, a więc wywiad środowiskowy.

W skardze zwrócono również uwagę, że nieuprawnionym jest twierdzenie o tym, że mąż Wnioskodawczyni nie legitymuje się aktualnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Organy w swych rozważaniach pominęły zaświadczenie ZUS Oddział w B. z dnia 23 lutego 2023 r., w którym stwierdzono, że mężowi Skarżącej, Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. akt nie wskazano) przyznano rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na stałe wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Jak zaznaczył pełnomocnik, kwestia przyznania dodatku pielęgnacyjnego ma kluczowe znaczenie. Zgodnie bowiem z art. 75 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - obowiązującym w dniu orzekania przez Sąd Okręgowy - dodatek pielęgnacyjny przysługiwał osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia. Ponieważ mąż Wnioskodawczyni w dacie orzekania przez Sąd Okręgowy miał 41 lat, to przesłanką warunkującą przyznanie tego dodatku musiała być całkowita niezdolność do pracy oraz samodzielnej egzystencji. Jak zauważył pełnomocnik, jeżeli organ I instancji miał wątpliwości co do tego, to winien zwrócić się do organu rentowego o wyjaśnienie tej kwestii.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Spór dotyczy wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Mianowicie organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne z uwagi na to, że Skarżąca nie wykazała, aby jej mąż, nad którym sprawuje opiekę, był osobą niepełnosprawną w znaczeniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. Ponadto – zdaniem Burmistrza Miasta – zakres sprawowanej opieki, który został nakreślony przez Skarżącą, nie odpowiada rzeczywistości, co ma wynikać z doświadczeń wynikających z wieloletniej pracy socjalnej z jej rodziną. Tym samym nie dostrzega przeszkód w podjęciu zatrudnienia przez Wnioskodawczynię, gdyż czynności, jakie wykonuje nie są na tyle absorbujące, aby stanowiły uzasadnienie dla rezygnacji z pracy zarobkowej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Okolicznością warunkującą uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby osoba nad którą sprawowana jest opieką była niepełnosprawna w stopniu znacznym. Ustawodawca w art. 3 pkt 21 u.ś.r. wyjaśnił, że niepełnosprawność w stopniu znacznym oznacza:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wiadomym jest, że mąż Skarżącej legitymuje się obecnie "Orzeczeniem o wskazaniach do ulg i uprawnień" z dnia [...] r. nr [...], którym zaliczono go do grupy osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym na stałe. Zaznaczyć jednak należy, że nastąpiło to – jak wynika z uzasadnienia wspomnianego orzeczenia - na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS-u z dnia [...] r. nr [...] o całkowitej niezdolności do pracy męża Skarżącej. Zgodnie bowiem z art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm.) orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ponadto pełnomocnik Wnioskodawczyni przedłożył odpisy Orzeczeń Lekarza Orzecznika ZUS w sprawie procentowego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami wypadku z dnia: [...] r. i [...] r. Wskazane dokumenty w świetle art. 3 pkt 21 u.ś.r. nie pozwalają na uznanie męża Skarżącej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Natomiast uwagę zwraca pismo ZUS-u z dnia 23 lutego 2023 r., w którym poinformowano o tym, że mężowi Skarżącej wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r. przyznano prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z tytułu wypadku w związku z wykonywaniem pracy w warunkach pozbawienia wolności na stałe wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym od 1 lipca 1999 r. na stałe. Według stanu prawnego obowiązującego na dzień 1 lipca 1999 r., uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego przysługiwało osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia (art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.). Biorąc pod uwagę, że mąż Skarżącej w tym czasie osiągnął wiek 40 lat, to przyjąć należy, że przesłanką, która legła u podstaw wydania wspomnianego orzeczenia była jego niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Najprawdopodobniej orzeczenie to zapadło wobec negacji stanowiska ZUS-u w kwestii stanu zdrowia męża Wnioskodawczyni (nie wykluczone, że dotyczyło to orzeczenia lekarza orzecznika ZUS-u z dnia [...] r. nr [...]). W takim przypadku wyrok sądu powszechnego rozstrzygający o prawie do świadczenia rentowego i dodatków do niego stanowi podstawę do wypłaty określonego nim świadczenia. Wyrok ten zastępuje więc orzeczenie lekarza orzecznika ZUS-u o całkowitej niezdolności do pracy oraz do samodzielnej egzystencji męża Skarżącej.

W takiej sytuacji organ winien zwrócić się do organu rentowego o potwierdzenie, czy mąż Wnioskodawczyni nadal jest uprawniony do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz dodatku pielęgnacyjnego i czy przesłanką przyznania prawa do dodatku była całkowita niezdolność do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Najbardziej pożądanym byłoby również uzyskanie kopii wspomnianego orzeczenia sądu powszechnego wraz z uzasadnieniem. Takich ustaleń organ I instancji zaniechał.

W przypadku potwierdzenia wskazanych okoliczności należy przeprowadzić postępowanie w kierunku wystąpienia pozostałych warunków decydujących o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności koniecznym jest przeprowadzenie ustaleń w zakresie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą a sprawowaniem opieki nad mężem. Zaznaczyć należy, że wszelkie twierdzenia zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej winny być poparte dowodami. Nie wystarczy samo powołanie się na wiedzę wynikającą z pracy socjalnej z rodziną Skarżącej.

Z tego też względu w ramach ponownie prowadzonego postępowania – w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 - dalej p.p.s.a.) - organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu.

Organ będzie miał na uwadze, że stosownie do art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm. – dalej u.ś.w.) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu – w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie – ustalając zakres stosowania wskazanego przepisu przejściowego należy uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tą regulacją prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie – świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W konsekwencji art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożono skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę przepisy u.ś.r. dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Dlatego też o kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 z późn. zm.).

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Skarżącej w tym zakresie i brakiem żądania organu o przeprowadzenie rozprawy.