Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1522/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 193 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1426
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi P. N. (N.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 lipca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/758/2023/14637 w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku P. N. Burmistrz Miasta T., decyzją z dnia 31 maja 2023 r. nr [...], odmówił wnioskodawcy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt małoletniego syna w rodzinnej pieczy zastępczej od dnia 1 kwietnia 2022 r. Wskazał, że strona, prowadząc gospodarstwo domowe ze swoją matką, zarabia 800 funtów miesięcznie (jego matka 830). Tym samym łączny dochód wynosi 1630 funtów i wg przelicznika na dzień wydania zaskarżonej decyzji (kurs na dzień 31 maja 2023 r. - 5,2567 zł) wynosi 8568,42 zł. Wnioskodawca oświadczył również, że płaci alimenty na dwójkę dzieci w wysokości 1200,00 zł, które zmniejszają kwotę uzyskiwanych dochodów rodziny do kwoty 7368,42 zł (8568 zł - 1200 zł). Kwota dochodu przekracza zatem kwotę 275% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej, tj. dla dwuosobowego gospodarstwa domowego jest to kwota 3300 zł. Nadto strona nie spełnia pozostałych przesłanek wynikających z Uchwały Rady Powiatu T. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, zakładzie opiekuńczo - leczniczym , pielęgnacyjne - opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej, który udziela świadczeń całodobowych - stanowiących podstawę do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Podniósł, że mieszka poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nic go z krajem rodzimym nie wiąże i nie zamierza do niego wracać. Zasadnym jest rozpatrywanie przedmiotowej sprawy przy uwzględnieniu rzeczywistych dochodów oraz stałych miesięcznych kosztów jakie ponosi strona.

Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazał, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości [...] przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Na podstawie zaś art. 194 ust. 1 powołanej ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.

Kolegium wskazało również, że szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 określa rada powiatu w drodze uchwały. Zgodnie z § 8 ust. 1 Uchwały nr [...] Rady Powiatu T. z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, zakładzie opiekuńczo - leczniczym, pielęgnacyjne - opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej, który udziela świadczeń całodobowych odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej następuje w sytuacji, gdy spełniona jest przynajmniej jedna z przesłanek:

1) dochód osoby zobowiązanej nie przekracza lub jest równy 275% kryterium dochodowego,

2) nieznane jest miejsce pobytu osoby zobowiązanej na podstawie :

a) przebiegu zameldowania,

b) informacji z Centralnego Zarządu Służby Więziennej,

c) informacji z właściwego ośrodka pomocy społecznej wskazującego, czy osoba zobowiązana przebywa pod adresem zgodnym z przebiegiem zameldowania,

d) informacji organizatora pieczy zastępczej,

e) informacji od drugiego rodzica biologicznego,

3) wysokość umorzenia określona zgodnie z § 7 ust. 1 niniejszej uchwały jest wyższa niż 99% ustalonej opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej,

4) wysokość umorzenia określona zgodnie z § 7 ust. 1 niniejszej uchwały jest wyższa niż 99,8% ustalonej opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej lub ZOL,

5) osoba zobowiązana jest:

a) niepełnoletnia,

b) całkowicie, lub częściowo ubezwłasnowolniona,

c) bezdomna,

6) osoba zobowiązana przebywa:

a) w pieczy zastępczej po osiągnięciu pełnoletności,

b) w jednostce penitencjarnej,

c) w domu pomocy społecznej, zakładzie opiekuńczo

leczniczym, zakładzie pielęgnacyjne - opiekuńczym, zakładzie rehabilitacji leczniczej, szpitalu psychiatrycznym łub hospicjum,

7) osoba zobowiązana legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź równoznacznym,

8) osoba zobowiązana legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności bądź równoznacznym i posiada status osoby bezrobotnej zarejestrowanej w urzędzie pracy,

9) osoba zobowiązana poniosła znaczne straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub zdarzenia losowego,

10) całkowity pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub ZOL trwał krócej niż 30 dni.

Organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie i właściwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. Podkreślono, że przebywanie strony poza granicami Polski nie ma znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia. Strona jest osobą pracującą, miesięczny dochód rodziny wynosi w przeliczeniu 7368,42 zł, co przekracza znacznie ustawowe kryterium dochodowe, określone w ustawie o pomocy społecznej, ponadto strona nie wykazała, aby w jej przypadku zachodziły szczególnie uzasadnione okoliczności, takie jak: niepełnosprawność, długotrwała choroba, bezrobocie, zdarzenie losowe, które stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu osoby zobowiązanej.

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się jej zmiany, poprzez odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka skarżącego w pieczy zastępczej względnie o jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zarzucił SKO w Katowicach naruszenie:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. w zw. z art. 217 k.p.a. poprzez niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego w całości, który umożliwiłby wszechstronne wyjaśnienie wszelkich okoliczności istotnych dla sprawy oraz wydanie decyzji merytorycznej w sposób prawidłowy.

2) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie sprawy w sposób nieprawidłowy, uniemożliwiający stronie należyte działanie i reprezentowanie jej praw, nieuzasadniony okolicznościami i stopniem skomplikowania sprawy oraz zaniechanie przeprowadzenie postępowania dowodowego celem wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i nie wyjaśnienie okoliczności istotnych dla sprawy, które organ odwoławczy winien brać pod rozwagę z urzędu,

3) art. 75 k.p.a., 77 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez oparcie orzeczenia na podstawie części przeprowadzonego materiału dowodowego, który nie został rozpatrzony wyczerpująco i zweryfikowany, oraz zaniechanie zebrania w całości w sposób wyczerpujący materiału dowodowego niezbędnego dła wydania rozstrzygnięcia w sprawie,

4) art. 84 k.p.a. i art. 85 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i pominięcie stanowiska skarżącego oraz nie przeprowadzenie czynności które organ winien był przeprowadzić z urzędu.

W skardze zarzucono również błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia, który miał wpływ na jego treść poprzez przyjęcie, że wysokość dochodu skarżącego oraz jego sytuacja osobista jak brak związku z Polską nie uzasadnia umorzenia opłat od skarżącego, a także poprzez przyjęcie, że uznanie administracyjne organu może mieć dowolne podstawy.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że strona zamieszkuje na stałe w [...], gdzie znajduje się jego centrum życiowe. Nie posiada związków z Polską, nie mieszka w Polsce i nie zamierza wrócić do Polski. Skarżący obecnie płaci zasądzone alimenty na bieżąco. W toku rozpoznania niniejszej sprawy zasadne jest rozpatrzenie jej przy uwzględnieniu rzeczywistych dochodów oraz stałych miesięcznych kosztów jakie ponosi odwołujący.

Zarzucono, że organy w swych rozważaniach poczynionych przy wydaniu decyzji pominęły całkowicie przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, określone w przepisach uchwały nr [...] Rady Powiatu [...] z dnia [...] r., których ocena nie wymaga ustaleń odnośnie sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, a które to przesłanki winny wziąć pod uwagę z urzędu. Taką przesłanką jest zamieszkiwanie odwołującego poza granicami kraju, co uniemożliwia prowadzenie egzekucji.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W postępowaniu w sprawie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, zastosowanie znajdują m.in. przepisy art. 193 ust. 1 pkt 1 i art. 194 ust. 3 z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U . 2023 r. poz. 1426 – dalej "u.w.r."). Zgodnie z nimi starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.

Uchwałą podejmowaną na podstawie art. 194 ust. 2 u.w.r. jest uchwała rady powiatu określająca szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty. Przy czym ustawowa delegacja do wydania uchwały zawierająca szczegółowe warunki stosowania ulg w opłatach za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie zawiera regulacji, z której wynikałoby, jakiego rodzaju przesłanki mogłyby być zawarte w takiej uchwale. Zwrot "szczegółowe warunki" sugeruje wskazanie konkretnych okoliczności stosowania ulg, nie oznacza jednak całkowitego wyłączenia oceny indywidualnego przypadku dokonywanej przez organ w ramach uznania administracyjnego. Z tego względu w postępowaniu administracyjnym szczególnego znaczenia nabiera zasada ogólna postępowania administracyjnego wyrażona w art. 7 k.p.a. nakazująca organom uwzględniać interes społeczny oraz słuszny interes obywatela. Organ nie przekroczy granic uznania administracyjnego, jeżeli zdoła wykazać, że wydane rozstrzygnięcie o charakterze negatywnym nie narusza słusznego interesu strony, a więc nie pozbawia jednostki korzyści chronionych prawem. Dlatego też uzasadnienie decyzji uznaniowej ma wykazać, że organ rozważył i wszechstronnie ocenił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a przyjęte rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Organy działając w ramach uznania administracyjnego w sprawie zastosowania ulg w obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, winny również uwzględnić wniosek, który zainicjował postępowanie administracyjne. Starosta w oparciu o tę regulację wydaje decyzję administracyjną nie tylko z inicjatywy osoby zobowiązanej, ale także z urzędu, czyli bez odpowiedniego żądania podmiotu uprawnionego. Na organie administracji publicznej ciąży bowiem obowiązek należytego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia, co ma istotne znaczenie także w niniejszej sprawie.

Przepisy prawa przewidują również możliwość odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty. Zgodnie z art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. może to uczynić starosta przy uwzględnieniu uchwały rady powiatu w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.

W rozstrzyganej sprawie organy ustaliły sytuację dochodową strony. Następnie dokonały oceny powyższych ustaleń w kontekście obowiązującej uchwały

nr [...] Rady Powiatu [...] z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, zakładzie opiekuńczo - leczniczym, pielęgnacyjne - opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej, który udziela świadczeń całodobowych. Uchwała ta w § 8 ust. 1 wprowadza kryterium dochodowe w zakresie odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Kryterium to jest spełnione, jeśli dochód osoby zobowiązanej nie przekracza lub jest równy 275% kryterium dochodowego. W gospodarstwie skarżącego ten dochód jest znacząco wyższy.

Jak podkreśliły organy strona nie wykazała innej okoliczności, która w świetle przedmiotowej uchwały uzasadniałaby odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty.

Należy podkreślić, że odstąpienie od opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może następować tylko w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach. Skarżący podnosi, że zamieszkuje na stałe w [...], gdzie znajduje się jego centrum życiowe. Nie posiada związków z Polską, nie mieszka w Polsce i nie zamierza wrócić do Polski.

Powyższa argumentacja nie może w żaden sposób uzasadniać zwolnienia skarżącego od ponoszenia przedmiotowych kosztów. Jest ojcem syna, który musi przebywać w rodzinie zastępczej. Alternatywą jest ponoszenie tych kosztów przez osoby trzecie (rodzinę zastępczą lub społeczeństwo jako takie). Brak ku temu jakichkolwiek podstaw. Takie rozstrzygnięcie nie tylko naruszałoby zasady współżycia społecznego, ale również stało w oczywistej sprzeczności z interesem społecznym.

Na marginesie Sąd zwraca uwagę, iż dochód skarżącego jest faktycznie, jak na warunki brytyjskie, niski. W 2023 r. godzinowa stawka minimalna (National Minimum Wage) wynosiła 10.42 £, choć obecnie jest wyższa o 1 £ (https://www.gov.uk/national-minimum-wage-rates). Oznacza to, że pracuje on tylko około 80 godzin w miesiącu (gdyż oświadczył, iż jego dochód wynosi 800 £).

Sąd nie uznaje za zasadne zarzuty o charakterze procesowym. Organy wyjaśniły sprawę w stopniu wystarczającym do podjęcia rozstrzygnięcia. Badanie innych okoliczności, w tym związanych z sytuacją życiową skarżącego, ze względu na stan faktyczny, nie jest możliwe. Ciężar wykazania dodatkowych okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłaty ciążył na skarżącym. Ten jednak argumentacji w tym zakresie nie podniósł.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.