Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2706/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 lit. a art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Protokolant specjalista Ewa Kielak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Portu Lotniczego [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...], 2. zasądza od Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na rzecz Portu Lotniczego [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (dalej: "Szef SzG WP", "organ II instancji") z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej: "k.p.a.", decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w G. (dalej: "Szef WSzW w G.", "organ I instancji") z dnia [...] stycznia 2021r. nr [...] o odmowie wypłaty na rzecz P. Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej: "pracodawca", "strona skarżąca") świadczenia pieniężnego - odprawy wypłaconej w związku z powołaniem pracownika do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie.

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] listopada 2019 r. P. Sp. z o.o. zwrócił się do Szefa WSzW w G. o wypłatę świadczenia pieniężnego w związku z zatrudnieniem P. S., który w okresie od dnia [...] września 2019 r. pełnił terytorialną służbę wojskową rotacyjnie i któremu została wypłacona odprawa na podstawie art. 125 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1541 ze zm.), dalej: "u.p.o.o.RP".

Szef WSzW w G. postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty świadczenia pieniężnego - odprawy stwierdzając, że w świetle przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej nie można ustalić początku biegu terminu do złożenia wniosku o refundację wypłaconego świadczenia.

Na skutek zażalenia pracodawcy, Szef Sztabu Generalnego WP postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. nr [...], powołując w podstawie prawnej art. 124 § 2, art. 125 i 107 § 2 - 3 w związku z art. 126 i art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 134a ust. 1 - 5 i 7 u.p.o.o.RP, uchylił zaskarżone postanowienie stwierdzając, iż argumentacja przedstawiona przez organ I instancji nie stanowi przeszkody do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Wobec powyższego, Szef WSzW w G. decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], powołując w podstawie prawnej art. 104 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 134a u.p.o.o.RP oraz § 1 pkt 1 lit. c, § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 21 lipca 2017 r., w sprawie świadczenia pieniężnego przysługującego pracodawcom zatrudniającym żołnierzy rezerwy posiadających nadany przydział kryzysowy za okres odbywania przez tych żołnierzy ćwiczeń wojskowych lub pełnienia okresowej służby wojskowej oraz żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową rotacyjnie (Dz. U. z 2019, poz. 1837), dalej: "rozporządzenie MON z dnia 21 lipca 2017 r.", odmówił wypłaty na rzecz pracodawcy świadczenia pieniężnego - odprawy wypłaconej w związku z powołaniem pracownika – P. S. do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że P. S. został powołany do terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie w [...]. [...] Brygadzie Obrony Terytorialnej w G. w dniu [...] września 2019 r. Przed zakończeniem okresu pierwszego powołania do OT, tj. przed dniem [...] grudnia 2020 r., złożył pisemny wniosek o przedłużenie pełnienia terytorialnej służby wojskowej, która zgodnie z przesłanym zaświadczeniem została przedłużona na kolejny okres od dnia [...] stycznia 2021 r. do dnia [...] grudnia 2026 r. O ww. okoliczności pracodawca został powiadomiony w dniu [...] grudnia 2020 r.

Z art. 125 u.p.o.o.RP wynika, że "Pracownik powołany do (...) terytorialnej służby wojskowej otrzymuje od pracodawcy odprawę w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Odprawa nie przysługuje w razie ponownego powołania do tej samej służby".

Wypłacona odprawa daje pracodawcy prawo do złożenia wniosku o wypłatę świadczenia pieniężnego. Jednak w odniesieniu do TSW przepisy rozporządzenia MON z dnia 21 lipca 2017 r. dodają warunek wypłaty "za okres" (...) pełnienia (...) terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez tego żołnierza", co oznacza, że może to nastąpić w związku ze zwolnieniem ze służby.

Zgodnie z art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP "pracodawca przesyła wniosek w sprawie wypłaty świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty (...) szefowi wojewódzkiego sztabu wojskowego nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy z (...) pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie".

Zatem skoro pracownik został powołany do TSW na okres od dnia [...] września 2019 r. do dnia [...] grudnia 2020 r., a następnie powołanie to zostało przedłużone na okres od dnia [...] stycznia 2021 r. do dnia [...] grudnia 2026 r., to nadal pozostaje żołnierzem w służbie czynnej, pełniącym terytorialną służbę wojskową rotacyjnie.

Pracodawca złożył wniosek zanim pracownik ten będący żołnierzem OT zakończył okres pełnienia terytorialnej służby wojskowej na jaki został powołany. Tym samym nie została spełniona przesłanka merytoryczna określona w art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP. Nie ma zatem podstaw, w świetle obowiązujących przepisów prawa, do uwzględnienia przedmiotowego wniosku.

Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. P. Sp. z.o.o. wniosła odwołanie od powyższej decyzji zarzucając organowi I instancji naruszenie:

- art 134a ust 1 i 5 u.p.o.o.RP poprzez niezasadne przyjęcie, że pracodawca nie może skutecznie złożyć wniosku o wypłatę świadczenia pieniężnego należnego na podstawie art 134a ust 5 u.p.o.o.RP przed zakończeniem pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez pracownika będącego żołnierzem OT,

- art 7a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść strony pozostających w sprawie wątpliwości, co do interpretacji normy art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP w zakresie ustalenia początku biegu terminu do złożenia wniosku o wypłatę świadczenia pieniężnego określonego w tym przepisie,

- art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować zasadę bezstronności i równego traktowania, z uwagi na wydanie decyzji skutkującej faktycznym przeniesieniem ciężaru ekonomicznego związanego z wypłatą pracownikowi odprawy na podstawie art 125 u.p.o.o.RP na pracodawcę, bez realnej możliwości uzyskania jej zwrotu na podstawie art 134a ust 1 u.p.o.o.RP.

W związku z powyższymi zarzutami pracodawca wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wydanie decyzji uwzględniającej wniosek o wypłatę świadczenia pieniężnego - odprawy, w związku z powołaniem pracownika do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], Szef Sztabu Generalnego WP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji powołał się m.in. na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 493/18, w którym wskazano, iż "Aby pracodawcy żołnierza przysługiwało skuteczne roszczenie o przyznanie świadczenia pieniężnego za okres pełnienia przez pracownika terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, muszą łącznie zaistnieć dwie przesłanki, tj. pracownik będący żołnierzem musi pełnić powyższe czynności praz pracownik ten musi być żołnierzem rezerwy. Brak zaistnienia jednej z powyższych przesłanek wyklucza możliwość przyznania pracodawcy omawianego świadczenia".

Wskazał, że w czasie pełnienia terytorialnej służby wojskowej nie można być jednocześnie żołnierzem w czynnej służbie wojskowej i żołnierzem rezerwy. Z kolei art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP stanowi, że pracodawca przesyła wniosek w sprawie wypłaty świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty szefowi wojewódzkiego sztabu wojskowego nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy z pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, a zatem przewiduje termin prawa materialnego na złożenie wniosku o rekompensatę świadczenia. Z powyższego wynika, zdaniem organu II instancji, że żołnierz OT, o którym mowa w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP, uzyskuje przymiot żołnierza rezerwy dopiero z dniem następnym po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej lub z upływem okresu powołania określonego w karcie powołania (decyzji administracyjnej) o ile złożył przysięgę wojskową. Z tą też chwilą (uzyskania statutu żołnierza rezerwy) pracodawca pracownika - żołnierza zwolnionego z odbywania terytorialnej służby wojskowej - nabywa prawo do świadczenia pieniężnego przewidzianego w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP.

Organ II instancji wskazał również, że w trakcie pozostawania w czynnej służbie wojskowej żołnierz OT może pełnić terytorialną służbę wojskową rotacyjnie w formach: szkolenia podstawowego, uzupełniającego, rozłożonego na kilka okresów w ciągu czterech miesięcy, w dniach wolnych od pracy oraz w trybie natychmiastowego stawiennictwa na wezwanie dowódcy jednostki wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień, a także może być kierowany na kurs podoficerski, oficerski, lub szkolenie specjalistyczne. Ze względu zaś na nieustaloną w chwili powołania całkowitą liczbę dni TSW pełnionych rotacyjnie, reguły określone w art. 134 ust. 8, a w konsekwencji także ust. 10 u.p.o.o.RP, można - zdaniem organu - zastosować dopiero po spełnieniu przesłanek określonych w art. 134a ust. 1 - 5 u.p.o.o.RP.

Dalej organ II instancji powołał art. 71 ust. 1 i ust. 6 u.p.o.o.RP oraz § 26 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 lutego 2017 r. w sprawie powoływania do terytorialnej służby wojskowej i sposobu jej pełnienia (Dz. U. poz. 465), dalej: "rozporządzenie MON z dnia 24 lutego 2017 r.". Podkreślił, że w świetle ww. przepisów zwolnienie z jednostki wojskowej po odbyciu szkolenia: wyrównawczego (uzupełniającego wcześniej zdobyte przeszkolenie), podstawowego (szesnastodniowego), podstawowego rozłożonego na kilka okresów w ciągu czterech miesięcy w czasie wolnym od pracy, czy jednej z wielu TSW pełnionych rotacyjnie - nie wiąże się z uzyskaniem statusu żołnierza rezerwy. Zwolnienie po odbyciu np. pierwszej TSW pełnionej rotacyjnie, a także kolejnych TSW pełnionych rotacyjnie, ma charakter organizacyjno-porządkowy i nie wpływa na zmianę statusu z żołnierza OT na żołnierza rezerwy.

Na podstawie art. 125 u.p.o.o.RP obowiązek wypłaty odprawy aktualizuje się w związku z powołaniem pracownika do pełnienia TSW. Natomiast prawo do rekompensaty odprawy powiązane jest z faktem jej wypłacenia pracownikowi i w związku z odbyciem TSW rotacyjnie przez pracownika, ale po zwolnieniu z obowiązku pełnienia tej służby i uzyskaniu statusu żołnierza rezerwy (art. 134a ust. 1-5 u.p.o.o.RP). Ustawodawca używa w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP wyrażenia: "Pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego (...) żołnierzem OT", a zatem wiąże prawo do rekompensaty z istnieniem ciągłości związku, relacji pracowniczej między pracodawcą a żołnierzem OT.

P. S. został powołany do pełnienia terytorialnej służby wojskowej w okresie od dnia [...] września 2019 r. do dnia [...] grudnia 2020 r. (karta powołania z dnia [...] sierpnia 2019 r.). Następnie pełnienie terytorialnej służby wojskowej zostało przedłużone na kolejny, bezpośrednio następujący, okres od dnia [...] stycznia 2021 r. do dnia [...] grudnia 2026 r. Zatem ww. pracownik nadal pozostawał w czynnej służbie wojskowej i nie był zwolniony z obowiązku pełnienia służby wojskowej ani przeniesiony do rezerwy. Niewystąpienie przesłanek wynikających z art. 134a ust. 1 w związku z ust. 2 i 5 u.p.o.o.RP powoduje, że nie można było uwzględnić żądania pracodawcy.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji stwierdził, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Nie zostały bowiem naruszone przepisy procesowe (art. 7a § 1 oraz art. 8 § 1 k.p.a.) ani materialne. Pracodawca polemizuje z wykładnią przepisów materialnych dokonaną przez organ I instancji, jednak nie zakwestionował ustaleń faktycznych. Z tego względu nie ma możliwości skutecznego powoływania się na zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego, w tym art. 135a ust. 1 i 5 u.p.o.o.RP.

Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. P. Sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia [...] czerwca 2021 r. zarzucając naruszenie:

- art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować zasadę bezstronności i równego traktowania, z uwagi na wydanie decyzji skutkującej faktycznym przeniesieniem ciężaru ekonomicznego związanego z wypłatą pracownikowi odprawy zgodnie z art. 125 u.p.o.o.RP na pracodawcę, bez realnej możliwości uzyskania jej zwrotu na podstawie art 134a ust 1 u.p.o.o.RP,

- art. 8 § 2 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pewności prawa wskutek wydania odmiennej decyzji, przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych w innych sprawach,

- art. 107 § 2 i 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji, polegającą na niedostatecznym i niepełnym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z którego nie wynika dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji,

- art. 134a ust. 1 i 5 w związku z art. 125 u.p.o.o.RP poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że pracodawca może domagać się zwrotu wypłaconej odprawy dopiero po zwolnieniu pracownika z obowiązku pełnienia służby i uzyskaniu statusu żołnierza rezerwy, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 134a ust. 1 i 5 w związku z art. 125 u.p.o.o. RP prowadzi do wniosku, że świadczenie należne pracodawcy z tytułu zwrotu poniesionej odprawy dotyczy także sytuacji, gdy pracownik - żołnierz OT nie jest jeszcze przeniesiony do rezerwy.

W związku z powyższymi zarzutami strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi, powołując orzecznictwo sądów administracyjnych, podniesiono w szczególności, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że początkowym terminem do złożenia wniosku pracodawcy jest dopiero dzień przeniesienia powołanego do pełnienia terytorialnej służby wojskowej żołnierza do rezerwy, a nie dzień w którym świadczenie to zostało przez pracodawcę wypłacone. Z przepisu art. 125 u.p.o.o.RP, w oparciu o który pracodawca obowiązany jest wypłacić odprawę, wynika, że obowiązek ten powstaje już w chwili powołania pracownika do odbywania terytorialnej służby wojskowej, a nie dopiero z chwilą przeniesienia go do rezerwy, czyli po odbyciu służby. Brak jest przesłanek pozwalających przyjąć odmienne w tym przedmiocie stanowisko. Również wykładnia celowościowa przemawia za powyższym rozumowaniem. Trudno bowiem zaakceptować pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy czas trwania terytorialnej służby wojskowej zostałby określony na maksymalny okres sześciu lat (art. 98j ust. 1 u.p.o.o.RP) pracodawca musiałby oczekiwać na zwrot wypłaconej odprawy przez tak długi okres czasu, co stanowiłoby zerwanie związku czasowego między wypłatą przez pracodawcę świadczenia, a datą możliwości uzyskania jej zwrotu.

Wskazano nadto, iż nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji, jakoby pracodawca i pracownik (będący żołnierzem OT) mogli ułożyć wzajemne relacje "tak, aby uzyskać od pracownika zwolnienie z TSW, a także wiarygodne potwierdzenie tego faktu". Celem ustawodawcy było wprowadzenie takiego rozwiązania legislacyjnego w art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP, które pozwoli uniknąć konfliktów na linii pracodawca - pracownik na tle odbywania przez pracownika TSW pełnionej rotacyjnie. Bezsprzecznie organowi umyka okoliczność, iż pracownik, będąc jednocześnie żołnierzem OT, może w każdym czasie rozwiązać stosunek pracy z dotychczasowym pracodawcą i dokonać zmiany miejsca zatrudnienia. W takim przypadku nie sposób egzekwować od byłego już pracownika obowiązek powiadomienia poprzedniego pracodawcy o uzyskaniu statusu żołnierza rezerwy. Stanowisko przyjęte przez organ stwarza ryzyko uchybienia przez pracodawcę terminowi złożenia wniosku z przyczyn przez niego niezawinionych oraz powoduje po jego stronie stan niepewności, gdyż nie jest on w stanie określić, czy doszło do zwolnienia pracownika ze służby, czy też czas trwania służby zostanie przedłużony. Nie można wykluczyć również takiej sytuacji, że pracownik zostanie zwolniony z TSW pełnionej rotacyjnie przed końcem okresu służby wskazanego w karcie powołania, o czym pracodawca może nie zostać powiadomiony.

Uwzględniając powyższe podkreślono, iż wykładnia celowościowa i funkcjonalna art. 134a ust. 1 i ust. 5 w związku z art. 125 u.p.o.o.RP prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy poprzez użycie sformułowania "nie później niż przed upływem (...)" było wyłącznie zakreślenie terminu końcowego na złożenie przez pracodawcę stosownego wniosku o wypłatę świadczenia rekompensującego poniesione koszty. Natomiast pracodawca ma prawo skutecznie złożyć wniosek o zwrot wypłaconej odprawy już w momencie powołania pracownika do TSW, a nie dopiero z chwilą przeniesienia takiego pracownika do rezerwy.

W sytuacji, gdy wysokość wypłaconej odprawy jest znana już w momencie pierwszego powołania pracownika do służby i zgodnie z art. 125 u.p.o.o.RP wypłacana jest ona w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, niezrozumiałym jest narażanie pracodawcy na kilkuletnie oczekiwanie na zwrot wypłaconej odprawy. W konsekwencji powyższego, niekorzystne skutki ekonomiczne związane z wypłatą przedmiotowej odprawy ponosi wyłącznie pracodawca, który nie posiada faktycznej możliwości otrzymania zwrotu wypłaconego świadczenia.

W realiach niniejszej sprawy przepis art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP ma de facto fikcyjny charakter, gdyż strona skarżąca nie może skorzystać z dobrodziejstwa rozwiązania przewidzianego w tym przepisie. Nie można mówić o zachowaniu przez organ II instancji zasady równego traktowania i bezstronności, gdy zaskarżona decyzja zamyka stronie skarżącej na okres kilku lat możliwość odzyskania wypłaconego pracownikowi świadczenia pieniężnego.

W odpowiedzi na skargę Szef Sztabu Generalnego WP wniósł o oddalenie skargi; oddalenie wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, od strony skarżącej według norm przepisanych.

Organ II instancji wskazał w szczególności, iż podjął rozstrzygnięcie mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a przede wszystkim zgodnie z art. 134a ust. 1, 2 i 5 u.p.o.o.RP, uwzględniając utrwaloną praktykę rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym. Z przepisów prawa materialnego odnoszącego się do niniejszej sprawy wynika, że rekompensata odprawy jest związana z odbyciem TSW rotacyjnie przez pracownika zatrudnianego przez pracodawcę, będącego równocześnie żołnierzem OT i za okres pełnienia TSW rotacyjnie w trakcie pozostawania żołnierzem OT (w okresie wskazanym w karcie powołania), ale po zwolnieniu z TSW i uzyskaniu statusu żołnierza rezerwy. Zaznaczył, iż niezawinione przez pracodawcę zerwanie ciągłości pracy z pracownikiem (żołnierzem OT) nie powinno mieć negatywnego wpływu na realizację uprawnienia pracodawcy w okresie od dnia zakończenia stosunku pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, bowiem - podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy wypłaty odprawy wypłaconej przez pracodawcę w związku z powołaniem pracownika – P. S. do pełnienia terytorialnej służby wojskowej - orzekające w sprawie organy dokonały błędnej wykładni zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z art. 125 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, pracownik powołany do zasadniczej służby wojskowej, okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej otrzymuje od pracodawcy odprawę w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Odprawa nie przysługuje w razie ponownego powołania do tej samej służby.

Stosownie do art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP, pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem rezerwy posiadającym nadany przydział kryzysowy lub żołnierzem OT przysługuje świadczenie pieniężne za okres odbywania ćwiczeń wojskowych, pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez tego żołnierza. Świadczenie, jak stanowi art. 134a ust. 2 u.p.o.o.RP, obejmuje wyłącznie rekompensatę kosztów, bez kwot wynagrodzenia, poniesionych przez pracodawcę z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony nowego pracownika w celu zastępstwa żołnierza rezerwy, o którym mowa w ust. 1, lub z tytułu powierzenia tego zastępstwa innemu pracownikowi zatrudnionemu dotychczas u tego pracodawcy, a także wypłaty żołnierzowi rezerwy odprawy, o której mowa w art. 125.

W myśl art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP pracodawca przesyła wniosek w sprawie wypłaty świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty, o których mowa w ust. 2, szefowi wojewódzkiego sztabu wojskowego właściwemu ze względu na siedzibę pracodawcy nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych, z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie.

Zgodnie natomiast z art. 134a ust. 8 i 9 u.p.o.o.RP kwota świadczenia za każdy dzień odbywania przez żołnierza rezerwy ćwiczeń wojskowych, pełnienia przez żołnierza rezerwy okresowej służby wojskowej lub pełnienia przez żołnierza OT terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie nie może być wyższa od 1/21 dwuipółkrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw obowiązującego w okresie poprzedzającym termin powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych albo w okresie poprzedzającym dany miesiąc pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie, którego wysokość ogłasza Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Kwotę świadczenia ustala się i wypłaca każdorazowo za czas odbywania danego rodzaju ćwiczeń wojskowych, a w przypadku okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie - za dany miesiąc ich pełnienia.

W świetle powyższego nie jest sporne, że świadczenie, o którym mowa w powołanych przepisach, obejmuje odprawę wypłaconą przez pracodawcę w związku z powołaniem pracownika do terytorialnej służby wojskowej.

Kierując się treścią art. 134 ust. 5 u.p.o.o.RP organ I instancji stwierdził, a stanowisko to zaakceptował organ II instancji, że pracodawca nabywa prawo do wnioskowanego świadczenia pieniężnego dopiero z chwilą zwolnienia ze służby żołnierza odbywającego terytorialną służbę wojskową i uzyskania statusu żołnierza rezerwy. P. S. nadal pozostaje w czynnej służbie wojskowej (TSW), ponieważ nie został przeniesiony do rezerwy i dlatego jego pracodawca nie nabył prawa do przedmiotowego świadczenia pieniężnego.

Zdaniem Sądu, powyższe stanowisko organów nie zasługuje na aprobatę.

Sąd w składzie orzekającym podziela argumentację zawartą m.in. w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1392/20; z dnia 9 września 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1130/21; z dnia 13 września 2021 r. II SA/Wa 2076/21 (publ. CBOSA), gdzie zaprezentowano stanowisko odmienne do przyjętego przez organ. Wskazuje się tam mianowicie, powołując się na względy wykładni celowościowej i systemowej, że w świetle przepisów art. 134a u.p.o.o.RP nie może budzić wątpliwości istnienie prawa pracodawcy do tego świadczenia także w sytuacji, gdy zatrudnia on osobę powołaną do terytorialnej służby wojskowej, której wypłacono odprawę w myśl art. 125 u.p.o.o.RP, a nie jest ona jeszcze żołnierzem rezerwy.

Warto również powołać stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 3027/19 (publ. CBOSA), zgodnie z którym "(...) brak jest podstaw do przyjęcia tak jak to uczyniły organy, że początkowym terminem do złożenia takiego wniosku (o zwrot wypłaconej pracownikowi odprawy - uwaga Sądu) jest dopiero dzień przeniesienia powołanego do pełnienia terytorialnej służby wojskowej żołnierza do rezerwy, a nie dzień, w którym świadczenie to zostało przez pracodawcę wypłacone. Z przepisu art. 125 ustawy, w oparciu o który pracodawca obowiązany jest wypłacić odprawę, wynika, że obowiązek ten powstaje już w chwili powołania pracownika do odbywania terytorialnej służby wojskowej, a nie dopiero z chwilą przeniesienia go do rezerwy, czyli po odbyciu służby. Brak jest przesłanek pozwalających przyjąć odmienne w tym przedmiocie stanowisko. Również wykładnia celowościowa przemawia za powyższą wykładnią. Trudno bowiem zaakceptować pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy czas trwania terytorialnej służby wojskowej zostałby określony na maksymalny okres sześciu lat (art. 98j ust. 1 ustawy) pracodawca musiałby oczekiwać na zwrot wypłaconej odprawy przez tak długi okres czasu, co stanowiłoby zerwanie związku czasowego między wypłatą przez pracodawcę świadczenia, a datą możliwości uzyskania jej zwrotu".

Odnosząc się do argumentacji organu wskazać należy, że art. 134a ust. 2 i 5 u.p.o.o.RP może budzić wątpliwości, co wymaga zastosowania właściwej wykładni tych przepisów. Z regulacji art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP wprost wynika, że pracodawca powinien złożyć wniosek o zwrot wypłaconej pracownikowi odprawy w określonym terminie, którego początek zaczyna biec od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych, z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie. Odczytując ww. przepis zgodnie z jego literalnym brzmieniem należałoby przyjąć - odmiennie niż uczynił to organ - że ww. regulacja nigdy nie znajdzie zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Nie dojdzie bowiem do zwolnienia żołnierza rezerwy z pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie. Żołnierz, któremu pracodawca wypłacił wcześniej odprawę nie będzie bowiem (jeszcze) posiadał - w dniu zwolnienia z terytorialnej służby wojskowej - statusu żołnierza rezerwy.

O ile więc trafnie organ wskazał, że strona skarżąca jest uprawniona do świadczenia pieniężnego z tytułu wypłacenia odprawy ww. pracownikowi, to jednak błędnie powiązał to uprawnienie "ze zwolnieniem żołnierza rezerwy z pełnienia terytorialnej służby wojskowej" wskazując, że zaktualizuje się ono z chwilą uzyskania przez żołnierza pełniącego TSW statusu żołnierza rezerwy.

W ocenie Sądu, błędna wykładnia art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP wynika z odniesienia pojęcia "żołnierza rezerwy" zarówno do ćwiczeń wojskowych, okresowej służby wojskowej, jak i terytorialnej służby wojskowej. Nie ulega wątpliwości, że przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej wyraźnie odróżniają status żołnierza rezerwy od statusu żołnierza pełniącego terytorialną służbę wojskową - pozostającego w czynnej służbie, wiążąc z tymi statusami różne i odrębne formy pełnienia służby wojskowej. Według art. 100 ust. 1 u.p.o.o.RP obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej. Z kolei terytorialna służba wojskowa może być pełniona w jednej z dwóch form przewidzianych ustawą: rotacyjnie lub dyspozycyjnie (art. 98m ust. 1 u.p.o.o.RP). Osoba o statusie żołnierza rezerwy nie może jednocześnie pełnić terytorialnej służby wojskowej, która jest formą czynnej służby wojskowej, co zauważył zresztą sam organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

To rozróżnienie statusów żołnierza i związanych z nimi form pełnienia służby wojskowej zachowano również w treści art. 134a ust. 1, 5, 8, 9 i 10 u.p.o.o.RP. W przepisach tych jest mowa o żołnierzu rezerwy odbywającym ćwiczenia wojskowe lub pełniącym okresową służbę wojskową i żołnierzu pełniącym terytorialną służbę wojskową rotacyjnie. Stąd też, zdaniem Sądu, przepis art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP nie daje podstaw do łączenia statusu żołnierza rezerwy z pełnieniem terytorialnej służby wojskowej w sposób uzależniający prawo do świadczenia od posiadania statusu żołnierza rezerwy. Prawo pracodawcy do świadczenia z tytułu pełnienia przez pracownika terytorialnej służby wojskowej nie ma w istocie związku z posiadaniem przez pracownika statusu żołnierza rezerwy. Przepis art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP określa jedynie termin końcowy do złożenia wniosku w sprawie wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 3027/19; publ. j.w.). Bieg tego (końcowego) terminu rozpoczyna się z chwilą zwolnienia żołnierza z pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, a nie przeniesienia go do rezerwy.

Przyjęta przez organ teza wiążąca prawo do świadczenia z przeniesieniem żołnierza zwolnionego z odbycia TSW do rezerwy, nie znajduje również oparcia w przepisach ustawy, regulujących kwestie zwolnienia z terytorialnej służby wojskowej (art. 98t u.p.o.o.RP). Z art. 98t ust. 4 u.p.o.o.RP wynika, że zwolnienie żołnierza z terytorialnej służby wojskowej wiąże się z przeniesieniem go do rezerwy tylko w jednym przypadku określonym w art. 98m ust. 5. W pozostałych przypadkach zwolnienia, wyczerpująco określonych w art. 98t u.p.o.o.RP, nie ma mowy o przeniesieniu do rezerwy żołnierza zwolnionego z terytorialnej służby wojskowej. Jeżeli tak, to nie ma żadnych podstaw prawnych, aby uzależniać (zresztą wbrew brzmieniu art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP) prawo do świadczenia określonego w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP od przeniesienia żołnierza zwolnionego z terytorialnej służby wojskowej do rezerwy.

Wykładnia przepisów art. 134a u.p.o.o.RP dokonana przez organ nie może być więc uznana za właściwą. Co więcej, prowadzi ona do odkodowania rozwiązań, których intencji wprowadzenia nie sposób przypisać racjonalnemu prawodawcy.

Mianowicie, przedstawiony przez organ sposób rozumienia przepisów prowadziłby do sytuacji, w której - przy bezspornym obowiązku wypłaty odprawy spoczywającym na pracodawcy - zwrot poniesionych w związku z tym kosztów przysługiwałby mu dopiero po zakończeniu pełnienia przez żołnierza terytorialnej służby wojskowej (i przeniesieniu go do rezerwy). Jak zauważył sam organ, terytorialna służba wojskowa pełniona rotacyjnie - do której pełnienia pracownik może być powołany kilkakrotnie - może trwać nawet kilka lat. W niniejszej sprawie okres pełnienia przez pracownika TSW, powołanego pierwotnie do służby w dniu [...] września 2019 r., został przedłużony do dnia [...] grudnia 2026 r. (k. 60 verte akt admin.).

Trudno tym samym zaakceptować jako właściwą zasadę, że świadczenia pieniężne, stanowiące rekompensatę ponoszenia obowiązków publicznoprawnych, tj. określony w art. 125 u.p.o.o.RP obowiązek wypłaty przez pracodawcę odprawy osobom powołanym do TSW, miały być systemowo - z mocy ustawy - regulowane dopiero po kilku latach. Intencji takiej nie można przypisać racjonalnemu prawodawcy.

Konkludując Sąd stwierdza, że organ dokonał błędnej wykładni art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP przyjmując, że obowiązek wypłacenia pracodawcy świadczenia przewidzianego w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP aktualizuje się po zwolnieniu pracownika - żołnierza z odbywania terytorialnej służby wojskowej i przeniesieniu go do rezerwy. Postawienie warunku przeniesienia do rezerwy wykracza w sposób oczywisty poza niebudzącą raczej wątpliwości treść art. 134a ust. 9 u.p.o.o.RP, który mówi o ustalaniu i wypłacaniu kwoty świadczenia - w przypadku terytorialnej służby wojskowej - za dany miesiąc pełnienia służby, czyli na bieżąco, nie zaś dopiero po jej zakończeniu i przeniesieniu żołnierza do rezerwy. Nie ulega natomiast wątpliwości, że świadczenie pieniężne przysługuje pracodawcy, który ponosi (poniósł) koszty związane z powołaniem pracownika do pełnienia terytorialnej służby wojskowej, a więc pracodawcy, który zatrudnia tego pracownika (pozostaje z nim w stosunku pracy) podczas odbywania tej służby.

W świetle powyższego uzasadniony jest zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 134a ust. 1 i 5 w związku z art. 125 u.p.o.o. Z kolei zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) powiązane są w istocie z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w G. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...].

Rozpatrując sprawę ponownie organ I instancji uwzględni dokonaną ocenę prawną i odniesie ją do ustalonych okoliczności faktycznych.

Mając na względzie wszystko powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej (480 zł) wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa (17 zł), Sąd postanowił w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., jak w punkcie 2 sentencji wyroku.