Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 599/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 165 § 1, art. 165a § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant asystent sędziego Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Ż. Spółki Akcyjnej w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr SKO.41/2959/P/2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Lu 599/23

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania A. S.A. z siedzibą w W. od decyzji Prezydenta Miasta Puławy z dnia 22 marca 2023 r. nr P0.3120.7.17.2023 w sprawie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w celu określenia wysokości zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami w podatku od nieruchomości za lata od 1999 roku do 2017 roku, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podstawą odmowy wszczęcia postępowania były: brak podstaw do wszczęcia postępowania obejmującego należność za rok 1999, objęcie należności podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2000 - 2004 odrębnym postępowaniem, określenie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2005 - 2017 w ostatecznych decyzjach Prezydenta Miasta Puławy określających wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości odrębnie za każdy rok podatkowy (FNP.31100/10/06 z dnia 16 sierpnia 2006 r., FNP.31100/11/07 z dnia 31 października 2007 r., FN. P. 31100-4-259/08 z dnia 15 grudnia 2008 r., FN.P.31100-1 -210/09-3 z dnia 14 listopada 2009 r., FN.P.31100-1/10-4 z dnia 29 listopada 2010 r., FNP.3120.7.54.2011 z dnia 1 sierpnia 2011 r., PO.3120.7.54.2012 z dnia 25 października 2012 r., PO.3120.7.72.2014 z dnia 31 października 2014 r., PO.3120.7.48.2015 z dnia 2 lipca 2016 r., PO.3120.7.6.2016 z dnia 20 czerwca 2016 r. (utrzymana w mocy przez organ odwoławczy decyzją nr SKO.41 /5013/P/2021), PO.3120.7.15.2017 z dnia 27 października 2022 r. (utrzymana w mocy przez organ odwoławczy decyzją nr SKO.41/6106/P/2022). W podstawie rozstrzygnięcia powołano art. 165a O.p.

Prezydent Miasta Puławy stwierdził, że intencją spółki jest doprowadzenie do wydania przez organ podatkowy decyzji (lub innego aktu) potwierdzającej wygaśnięcie zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości zabezpieczonych hipoteką - z uwagi na zmianę stanu prawnego (zmianę przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa będącą następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie SK 40/12).

Organ podatkowy pierwszej instancji wskazał, iż ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ostateczną (ponowne merytoryczne rozpoznanie wniosku oraz wydanie merytorycznej decyzji kończącej postępowanie) możliwe jest wyłącznie po przeprowadzeniu postępowania w trybach nadzwyczajnych. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające wszczęcie któregokolwiek z takich postępowań. Nadto, żądanie ponownego wszczęcia postępowania podatkowego mającego na celu określenie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2000, 2001, 2002, 2003, 2004 zostało objęte odrębnie złożonym wnioskiem. Wniosek ten stał się podstawą wydania w dniu 14 marca 2023 r. decyzji nr PO.3120.7.1.2023 odmawiającej wszczęcia postępowania. Organ podatkowy nie ma więc prawa ponownego wypowiadania się w tej samej materii.

Nie ma też podstaw do wszczęcia postępowania podatkowego celem określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 1999 rok, ponieważ zobowiązanie w tym podatku powstaje z mocy prawa i wynika ze złożonej przez podatnika informacji (deklaracji), w której ten samodzielnie określał podstawę opodatkowania oraz wysokość podatku.

W rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wskazało, że w sprawie doszło wprawdzie do naruszenia przepisów postępowania regulujących formę odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie żądania spółki poprzez wydanie decyzji zamiast postanowienia, jednak naruszenie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy i tym samym uzasadniać uchylenie zaskarżonej decyzji. Na skutek wydania decyzji strona nie poniosła żadnej szkody. Decyzja ta zawiera wszystkie elementy wymagane dla postanowienia, a nadto przedłuża termin do złożenia odwołania (zamiast zażalenia) z 7 dni właściwych dla zażalenia do 14 dni przewidzianych dla odwołania. Wobec powyższego omawiane uchybienie nie mogło mieć istotnego wypływu na wynik sprawy, a tym samym nie może doprowadzić do wyeliminowania zaskarżonego orzeczenia z obrotu prawnego.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie sposobu zakwalifikowania żądania wniosku, co potwierdza także treść odwołania. Spółka nie żądała w szczególności wznowienia postępowania, czy też stwierdzenia nieważności decyzji i nie powoływała się na okoliczności, które można byłoby zakwalifikować jako podstawy wznowienia postępowania podatkowego (art. 240 § 1 O.p.), czy podstawy stwierdzenia nieważności decyzji (art. 247 § 1 O.p.). Natomiast tryb wskazany w art. 253 § 1 O.p. nie ma zastosowania do decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego (art. 253b pkt 1 O.p.). Niemniej organ wskazał, że zasadniczo tożsamą argumentację spółka wskazywała w sprawach o stwierdzenie wygaśnięcia ostatecznych decyzji Prezydenta Miasta Puławy: nr FnP.3205/85/99 z dnia 15 listopada 1999 r. w sprawie określenia wysokości zaległości w podatku od nieruchomości od miesiąca maja do miesiąca października 1999 r., nr FNP.3120.7.54.2011 z dnia 1 sierpnia 2011 r. w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2011, nr PO.3120.7.54.212 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2012, PO.3120.7.72.2014 z dnia 31 października 2014 r. w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2013, PO.3120.7.73.2014 z dnia 31 października 2014 r. w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2014, nr PO.3120.7.48.2014 z dnia 2 lipca 2015 r. w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2015. Organ pierwszej instancji odmówił stwierdzenia wygaśnięcia ww. decyzji podatkowych decyzją z dnia 15 października 2021 r. nr PO.3120.7.178.2021. Orzeczenie to na skutek odwołania zostało uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji (decyzja z dnia 11 lutego 2022 r. nr SK0.41/4757/P/2021). Prezydent Miasta Puławy - po ponownym rozpatrzeniu sprawy - decyzją z dnia 27 maja 2022 r. nr PO.3120.7.178.2021 odmówił stwierdzenia wygaśnięcia ww. decyzji podatkowych. Od tej decyzji spółka nie wniosła odwołania, zaś decyzja stała się ostateczna i prawomocna.

Powyższa okoliczność – zdaniem organu - potwierdza, że spółka korzystając z różnych środków prawnych domaga się od Prezydenta Miasta Puławy potwierdzenia wygaśnięcia zobowiązań podatkowych wskutek przedawnienia.

Organ wskazał też, że z uwagi na przedawnienie spółka domagała się od Prezydenta Miasta Puławy wydania zaświadczenia w przedmiocie potwierdzenia wygaśnięcia wierzytelności podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową na nieruchomości objętej księgą wieczystą [...] i księgą wieczystą [...] Organ pierwszej instancji w drodze postanowienia odmówił wydania przedmiotowego zaświadczenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło to postanowienie (z uwagi, iż postanowienie Prezydenta Miasta Puławy dotyczyło też kwestii, która nie była objęta żądaniem spółki) i odmówiło wydania zaświadczenia (postanowienie z dnia 4 lutego 2022 r.).

Zdaniem organu, w sprawie istnieją dwie przyczyny odmowy wszczęcia postępowania. Pierwsza to fakt, że w sprawie zapadły już decyzje w przedmiocie żądania podatnika. Decyzje te są decyzjami ostatecznymi. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r. nr SK0.41/4313/P/2021 odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Puławy z dnia 20 czerwca 2016r. nr PO.3120.7.6.2016 w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 rok. Ponadto, w odniesieniu do decyzji z dnia 8 grudnia 2004 r. nr FNP.3110/P/23/04 dotyczącej zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2000 - 2004, objętej odrębnym wnioskiem spółki z dnia 21 lutego 2023 r., organ wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania z dnia z dnia 14 marca 2023 r. nr PO.3120.7.1.2023, utrzymaną w mocy przez SKO decyzją z dnia 8 sierpnia 2023 r. nr SK0.41/2958/P/2023. W odniesieniu do roku 1999, Prezydent Miasta Puławy wydał decyzję FnP.3205/85/99, określając spółce zaległość podatkową w podatku od nieruchomości od maja do października 1999 r. (w pozostałym zakresie spółka uiściła bowiem podatek). Wydanie takiej decyzji i jej wejście do obrotu prawnego wyklucza, zdaniem organu, wszczęcie i prowadzenie postępowania podatkowego w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 1999 rok. Skoro bowiem zaległość jest podatkiem niezapłaconym w terminie płatności, wynikającym ze zobowiązania podatkowego, to jej decyzyjne określenie wyklucza orzekanie co do wysokości samego zobowiązania podatkowego.

Druga przyczyna odmowy wszczęcia postępowania na wniosek spółki dotyczy sytuacji braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego. Skoro na skutek upływu przedawnienia z mocy prawa następuje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego to stwierdzić należy, iż brak jest podstaw prawnych do wydania przez Prezydenta Miasta Puławy decyzji podatkowej stwierdzającej, że zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości za okres objęty wnioskiem wygasły wskutek przedawnienia.

W tej sytuacji, zdaniem organu, mimo błędnej formy rozstrzygnięcia (decyzja zamiast postanowienia), kontrolowana decyzja jest prawidłowa. Równocześnie organ wskazał, że skarżącej przysługują środki prawne przewidziane w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz roszczenie o usunięcie niezgodności przewidziane w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

W skardze na powyższą decyzję A. S.A. wniosła o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie 9 sierpnia 2023 r. oraz decyzji Prezydenta Miasta Puławy z dnia 17 kwietnia 2023 r. Wskazała, że najpóźniej z dniem 31 grudnia 2011 roku wygasły na podstawie art 59 § 1 pkt.9 O.p. w zw. z art. 70 § 1 O.p., w zw. z art. 70 § 4 O.p. oraz w związku z w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 zobowiązania w podatku od nieruchomości do 2006 roku wraz wygaśnięciem hipoteki przymusowej wpisanej 2 lutego 2011 roku, która zabezpieczała te zobowiązania na majątku spółki. Skarżąca wskazała, że na podstawie art. 823 kpc z dniem 7 stycznia 2007r. doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego w sprawie II Km [...] na podstawie tytułów wykonawczych Prezydenta Miasta Puławy, obejmujących w części zobowiązania podatkowe, o których mowa w sprawie.

Z kolei, najpóźniej z dniem 31 grudnia 2022 roku wygasły z tej samej przyczyny pozostałe zobowiązania w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami na rzecz Gminy Miasto Puław wraz wygaśnięciem zabezpieczającej je hipoteki przymusowej. Z dniem 15 lipca 2009 roku doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego w sprawie Km [...] i w sprawie KM [...] na podstawie ww. tytułów wykonawczych Prezydenta Miasta Puławy.

Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia:

1. art. 59 § 1 pkt 9 O.p., art. 70 § 1 O.p. i art. 70 § 8 O.p. i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 oraz naruszenie art. 170 p.p.s.a., poprzez zignorowanie prawomocnego wyroku WSA w Lublinie w sprawie sygn. akt I SA/Lu 252/23, w którym przesądzono, że organy nie mogły powoływać się na przepis art. 70 § 8 O.p.;

2. art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, w zw. art. 59 § 1 pkt 9 O.p., w zw. z art. 70 § 1 O.p. w zw. z art. 70 § 4 O.p. przez zastosowanie przepisu art. 70 § 8 O.p. oraz naruszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 i naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 30 lipca 2020 r., poprzez błędne zastosowanie przepisu art. 70 § 8 O.p., który jest wtórnie niekonstytucyjny w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12, jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych, wyroku Sądu Najwyższego z 17 marca 2016r., sygn. akt V CSK 377/15 oraz uchwały NSA z dnia 16 października 2006 r.; sygn. akt I FPS 2/06, uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 3 grudnia 2012 r., sygn. akt I FPS 1/12, uchwały NSA z dnia 29 września 2014 r., sygn. akt II FPS 4/13 i uchwały NSA z dnia 7 marca 2023r., sygn. akt I FPS 2/22;

3. art. 70 § 8 O.p. przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że przepis ten nie ma analogicznej treści do art. 70 § 6 O.p., uznanego za niezgodny z art. 64 ust.2 Konstytucji R.P. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 40/12, a w konsekwencji nieprzyjęcie, że skutkiem powyżej powołanego wyroku TK jest przedawnienie i wygaśniecie wraz z hipoteką najpóźniej z dniem 31 grudnia 2022 roku należności podatkowych za lata 1999 – 2017;

4. art. 59 § 1 pkt.9 O.p. w zw. z art. 70 § 1 O.p. przez jego niezastosowanie i błędne uznanie, że zobowiązania za lata 1999 – 2017 zabezpieczone hipotecznie na rzecz Gminy Miasto Puławy nie wygasły i tym samym nie wygasła zabezpieczająca je hipoteka przymusowa, podczas gdy art. 70 § 8 O.p. jest wtórnie niekonstytucyjny;

5. art. 59 § 1 pkt 9 O.p. i art. 70 § 1 O.p. i naruszenie wtórnie niekonstytucyjnego art. 70 § 8 O.p. przez jego błędne zastosowanie;

6. art. 64 ust. 2 Konstytucji R.P., w zw. art. 59 § 1 pkt 9 O.p. w zw. z art. 70 § 1 O.p. i w zw. z art. 70 § 4 O.p., przez błędne zastosowanie przepisu art. 70 § 8 O.p. oraz naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 30 lipca 2020r., poprzez błędne zastosowanie przepisu art. 70 § 8 O.p., który jest wtórnie niekonstytucyjny w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12;

7. niezastosowanie wykładni prokonstytucyjnej, która obowiązuje nie tylko sądy, ale też organy administracji publicznej oraz brak respektowania orzecznictwa w celu usunięcia stanu niepewności podatnika co do stanu jego zobowiązań podatkowych;

8. art. 122 O.p., art. 187 § 1 O.p. oraz art. art. 67a § 1 O.p. i art. 208 § 1 O.p., ponieważ Prezydent Miasta Puławy i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie nie zbadali istnienia wnioskowanego przez spółkę przedmiotu postępowania, podczas gdy przedmiot ten potwierdza m.in. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 654/22.

W uzasadnieniu skargi zawarto liczne cytaty z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych na okoliczność wtórnej niekonstytucyjności przepisu art. 70 § 8 O.p. Podkreślono, że wpis hipoteki przymusowej zabezpieczającej zobowiązania skarżącej z tytułu podatku od nieruchomości za wskazane lata podatkowe nie wywołał skutku w postaci braku upływu terminu przedawnienia tych zobowiązań.

Skarżąca wskazała, że Gmina Miasto Puławy nie egzekwuje wygasłych zobowiązań, ponieważ posiada wiedzę, że te zobowiązania wygasły najpóźniej do 31 grudnia 2022 roku, jednak unika potwierdzenia tego faktu urzędowym pismem. Sądy cywilne nie posiadają natomiast kompetencji do kontroli rozstrzygnięć wydawanych przez organy podatkowe, ani też kompetencji do wiążącego orzekania w sprawach wymagających aktu tych organów. Tymczasem A. S.A. od wielu lat nie może uzyskać dokumentu urzędowego od Prezydenta Miasta Puławy, potwierdzającego wtórną niekonstytucyjność art. 70 § 8 O.p. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, co umożliwiałoby wystąpienie o usunięcie niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym i faktycznym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Skarżąca złożyła dodatkowo dwa pisma procesowe, w których poparła zarzuty skargi i dodatkowo przywołała obszernie orzecznictwo sądów administracyjnych na okoliczność wtórnej niekonstytucyjności art. 70 § 8 O.p. oraz obowiązku uwzględniania upływu terminu przedawnienia z urzędu. Do jednego z pism dołączono fragment (str. 1, 5 i 6) odpisu postanowienia Prezydenta Miasta Puławy z 19 października 2023 r. w przedmiocie potrącenia zobowiązań podatkowych, wydane po uchyleniu w sprawie sygn. akt I SA/Lu 252/23 poprzedniego rozstrzygnięcia organu w tym przedmiocie. Strona powołała się w szczególności na zapisy tego postanowienia ze str. 5, gdzie wskazano, że fakt zabezpieczenia wierzytelności hipoteką przymusową nie chroni tej wierzytelności przed przedawnieniem. Organ w tym rozstrzygnięciu przyznał, że zobowiązania spółki za lata poprzedzające 2018 r. uległy przedawnieniu (potrąceniem w tym rozstrzygnięciu objęto wyłącznie zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości za lata 2018-2023).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w takim zakresie, który uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Poza sporem pozostaje wadliwość formy rozstrzygnięć organów obu instancji (Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozstrzygnęło sprawę decyzją z uwagi na fakt, iż taką formę przybrało orzeczenie organu pierwszej instancji, nadało też bieg środkowi zaskarżenia od decyzji organu pierwszej instancji w terminie właściwym dla odwołania), jednak naruszenie przepisów w tym zakresie nie powoduje w realiach sprawy – jak słusznie podkreślono w zaskarżonej decyzji – podstawy do jej uchylenia. Rozstrzygnięcie o sprawie w formie decyzji, zamiast postanowienia, nie wpłynęło bowiem w żaden sposób na ograniczenie praw strony w postępowaniu. W szczególności, zgodnie ze skierowanym do strony pouczeniem, organy uwzględniły terminowość oraz nadały bieg środkowi zaskarżenia w postaci odwołania.

W ocenie Sądu, organy prawidłowo zinterpretowały treść wniosku strony z dnia 18 lutego 2023 r. Okoliczność ta nie była zresztą przedmiotem zarzutów skargi. Strona nie zgodziła się bowiem nie z tym, w jaki sposób odczytano jej intencję, ale z tym, że organy zdecydowały o braku podstaw do procedowania jej wniosku. Potwierdza to również treść skargi, z której wynika, że strona jest zainteresowana wydaniem aktu o takiej treści, która stanowić będzie prejudykat do wystąpienia do sądu powszechnego o wykreślenie hipoteki przymusowej zabezpieczającej zobowiązania w podatku od nieruchomości, które wygasły wskutek przedawnienia, a równocześnie zabezpieczy interesy spółki w przyszłości poprzez stanowcze wskazanie, że zobowiązania te nie mogą być już egzekwowane. Równocześnie przyznano, że obecnie nie toczy się przeciwko spółce postępowanie egzekucyjne, obejmujące zaległości w podatku od nieruchomości za wskazane w sprawie okresy.

Niewątpliwym i niespornym jest, że strona nie inicjowała w niniejszej sprawie żadnego z trybów nadzwyczajnych, w tym w szczególności nie domagała się wznowienia postępowania lub też stwierdzenia nieważności którejkolwiek z decyzji wymiarowych, które dotyczą wskazanych przez nią lat podatkowych, nie domagała się też uchylenia decyzji ostatecznych wydanych w tej kwestii i przedstawionych wraz z aktami podatkowymi, w trybie art. 253 § 1 O.p. Należy podnieść, że w każdym z poszczególnych lat podatkowych (poza 1999 r.) wydano decyzje wymiarowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 grudnia 2021r. stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta Puławy z dnia 9 sierpnia 2017 r., obejmującej określenie zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2017 r., ale o zobowiązaniu tym orzeczono ponownie w decyzji z dnia 27 października 2022 r. (utrzymanej w mocy decyzją SKO z dnia 14 lutego 2023 r.).

Z kolei na podstawie wniosku strony z 2020 r. Prezydent Miasta Puławy wydał decyzję z dnia 12 lipca 2021 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z 8 grudnia 2004 r. obejmującej podatek od nieruchomości za lata 2000 – 2004, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 grudnia 2021 r. utrzymało decyzję tę w mocy. Stała się ona prawomocna, bowiem skarżąca w sprawie sygn. akt I SA/Lu 186/22 cofnęła wniesioną od niej skargę. Co istotne, wobec zobowiązań podatkowych za lata 2000 – 2004 spółka złożyła odrębny wniosek o tej samej treści co w niniejszej sprawie, który został rozstrzygnięty decyzją w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, kontrolowaną w sprawie I SA/Lu 598/23.

Decyzją z dnia 15 października 2021 r. organ pierwszej instancji odmówił stwierdzenia wygaśnięcia decyzji wymiarowych za lata 2011 – 2015, a decyzja ta (zasadniczo ze względów formalnych) została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 11 lutego 2022 r. Decyzją z 27 maja 2022 r. Prezydent Miasta Puławy orzekł ponownie o wniosku strony i odmówił stwierdzenia wygaśnięcia decyzji określających zobowiązanie w podatku od nieruchomości za miesiące maj – październik 1999 r. oraz za lata 2011 – 2015.

Decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej obejmującej określenie zobowiązania za 2016 r. (decyzję tę utrzymano w mocy decyzją własną z dnia 19 lipca 2022 r.).

Organ zwrócił uwagę na wielość wszczynanych na analogicznej podstawie faktycznej postępowań, które kończyły się wydaniem ostatecznych decyzji lub postanowień, które jednak nie satysfakcjonowały strony w zakresie rozstrzygnięcia, bowiem nie wskazywały wprost, że zobowiązania w podatku od nieruchomości za lata 1999-2017 uległy przedawnieniu. Istotnym przy tym jest, że strona była pouczana o możliwości składania określonych środków prawnych w postępowaniu egzekucyjnym lub też o prawie do zainicjowania postępowania przed sądem wieczystoksięgowym. Jak jednak ustalono w sprawie (co wynika z treści skargi), postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości w podatku od nieruchomości za lata 1999-2017 nie jest aktualnie prowadzone (zdaniem strony, organ ma świadomość niemożności prowadzenia tego postępowania z uwagi na upływ terminu przedawnienia). Oznacza to, że wierzyciel nie domaga się od skarżącej zapłaty należności przedawnionych, co wprost zagrażałoby jej interesom. Z drugiej strony, skarżąca nie ma realnej możliwości potwierdzenia swojej sytuacji prawnej i faktycznej poprzez skorzystanie z prawa do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym lub wniosku o umorzenie tego postępowania z uwagi na upływ terminu przedawnienia egzekwowanej należności.

Z kolei wskazywana przez skarżącą sprawa sygn. akt I SA/Lu 654/22 dotyczy odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. i 2003 r., zaś sprawa I SA/Lu 252/23 - potrącenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za 1999 r. W obu tych sprawach Sąd wskazał na konieczność analizy przedawnienia zobowiązań podatkowych, których dotyczyły te postępowania, zwracając przy tym uwagę na jednolite stanowisko judykatury, zgodnie z którym art. 70 § 8 O.p. przewidujący, że nie wygasają zobowiązania podatkowe zabezpieczone m.in. wpisem hipoteki i mogą być one egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki nawet po upływie terminu przedawnienia, jest powtórzeniem (rozszerzonym o zobowiązania zabezpieczone zastawem skarbowym) normy prawnej zawartej w okresie od 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. w art. 70 § 6 O.p., na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12. Zdaniem Trybunału, naruszenie przez ocenianą normę prawną zasady równości ochrony praw majątkowych podatników ma charakter kwalifikowany i niebudzący wątpliwości, co powoduje konieczność uznania niekonstytucyjności art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu, pomimo że brak przedawnienia zobowiązań podatkowych korzystnie przyczynia się do egzekwowania obowiązku płacenia podatków (por. art. 84 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny krytycznie odniósł się do dwóch aspektów art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu, a mianowicie tego, że całkowicie wyłącza on przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych, a równocześnie czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium, jakim jest forma zabezpieczenia należności podatkowych. Równocześnie Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że choć zakwestionowany przepis od 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona o zastaw skarbowy w art. 70 § 8 O.p. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, lecz Trybunał uznał, że w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, jakie należało podnieść w stosunku do nieobowiązującej już normy zawartej poprzednio w treści art. 70 § 6 O.p., badanej przez Trybunał. Uzasadnia to, zdaniem Trybunału, konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 O.p.

W obu wskazanych sprawach Sąd w sposób jasny uznał, że zobowiązania w podatku od nieruchomości za lata 1999, 2000 i 2003 uległy przedawnieniu i z tego powodu wygasły przed wszczęciem obu tych postępowań. Przez to uznał, że okoliczność ta w jednej ze spraw uniemożliwia orzekanie o umorzeniu zaległości podatkowych na podstawie art. 67a O.p., w drugiej zaś powoduje, że zastosowanie potrącenia zobowiązania podatkowego nie jest możliwe.

Obie powołane sprawy w sposób jasny i czytelny (a równocześnie wiążący organy podatkowe) przesądzają o kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych, o których stanowią. W żadnym jednak razie nie można uznać, że orzeczenia te, poprzez art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a., determinują rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, bowiem ich przedmiot był zasadniczo odmienny od przedmiotu niniejszej sprawy. Rzeczą Sądu nie pozostawała bowiem ocena przedawnienia zobowiązań podatkowych za lata 1999 – 2017, ale ocena możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania, którego przedmiot określał wniosek strony.

Nie podważając w żadnym razie przywoływanego przez stronę orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, sądów administracyjnych oraz poglądów doktryny w zakresie niekonstytucyjności przepisu art. 70 § 8 O.p., ale też treści przywoływanych wyroków tut. Sądu i ich oceny przedawnienia zobowiązań spółki w podatku od nieruchomości, w ocenie Sądu organy zasadnie stwierdziły, że brak jest podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania, którego przedmiot został przez stronę wskazany jako "określenie wysokości zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami w podatku o nieruchomości za lata 1999 – 2017". Z tego też względu zasadnie zastosowały przepis art. 165a § 1 O.p., odmawiając wszczęcia postępowania podatkowego.

W myśl art. 165 § 1 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a ( art. 165 § 3 ww. ustawy). Zgodnie z art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn" należy przy tym wiązać z przypadkami, gdy wszczęciu postępowania, a w konsekwencji rozpoznaniu sprawy, sprzeciwiają się przepisy prawa procesowego lub materialnego. W doktrynie i orzecznictwie sądowoadmininstracyjnym wśród przyczyn tych wymienia się m.in.: brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego, sytuację, gdy w sprawie toczy się już postępowanie podatkowe lub przypadek, gdy w sprawie zapadła już decyzja. Przyczyna przedmiotowa stojąca na przeszkodzie wszczęciu postępowania musi być znana już w chwili złożenia wniosku, a więc musi wynikać z jego treści, bądź być znana organowi z urzędu. Użyte w ww. przepisie wyrażenie "nie może być wszczęte" należy więc odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa, którego wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny.

Jakkolwiek więc w pełni zrozumiałymi dla Sądu są intencje strony, która zmierza wprost do zabezpieczenia swoich interesów majątkowych i usunięcia swoistej niepewności w sytuacji prawnej, to jednak próba zainicjowania postępowania, o którym mowa w tej sprawie, nie może stanowić odpowiedniego instrumentu dla osiągnięcia tego celu.

Z jednej bowiem strony, w obrocie prawnym istnieją już ostateczne decyzje określająca wysokość zobowiązań podatkowych za wskazany okres, z drugiej zaś skarżąca w odrębnych postępowaniach domagała się już wydania zaświadczenia oraz uchylenia decyzji ostatecznych w trybie art. 253 § 1 O.p., a sprawy te zostały rozstrzygnięte ostatecznie i prawomocnie przez organy podatkowe. Nawet gdyby jednak tak nie było, co do zasady brak byłoby także podstawy do orzekania o wysokości zobowiązań podatkowych za wskazany we wniosku okres z uwagi na upływ terminu ich przedawnienia (jak słusznie wskazała strona, przy braku innych niż wpis hipoteki przymusowej okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia – najstarsze ze zobowiązań przedawniło się z końcem 2004 r., dotyczące zaś 2017 r. - z końcem 2022 r.), a wszczęte postępowania musiałyby ulec umorzeniu. To oznacza, że dla rozstrzygnięcia o wniosku strony brak jest podstawy prawnej.

Podkreślić też należy, że organ nie ma obowiązku występować z wnioskiem o wykreślenie hipoteki przymusowej. Nie można więc złożyć ponaglenia, zarzucając mu w tej kwestii bezczynność (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II FSK 2320/12). Organ jest natomiast zobligowany do dokonania wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej, w tym na wniosek spółki winien wystawić dokument potwierdzający wygaśnięcie wierzytelności podatkowej (zaświadczenie). Jeżeli organ podatkowy odmawia wystawienia takiego dokumentu (a tak – jak wynika to z decyzji – stało się w niniejszej sprawie, chociaż do akt nie dołączono postanowień w tym przedmiocie, nie są zatem Sądowi znane motywy takiego rozstrzygnięcia, zaś skarżąca w sprawach sygn. akt I SA/Lu 224/22 i I SA/Lu 225/22 cofnęła skargi), właściciel nieruchomości może domagać się wykreślenia hipoteki w drodze powództwa. Chodzi o powództwo mające na celu usunięcie rozbieżności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Wnosi się je na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zaś sąd cywilny jest zobowiązany do zgromadzenia materiału dowodowego oraz własnej oceny sprawy, z uwzględnieniem brzmienia przepisów ustawy podatkowej i przy współdziałaniu z organami podatkowymi. Wpisu potrzebnego do usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym dokonuje się, gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu (o którym mowa powyżej) lub innymi odpowiednimi dokumentami, co wynika z art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zobowiązaniem organu podatkowego jest należyte współdziałanie z podatnikiem w tym względzie, ale od podatnika z kolei oczekiwać należy właściwego zainicjowania postępowania, które pozwoli na wywiązanie się z obowiązku poświadczenia okoliczności związanej z wygaśnięciem zobowiązań podatkowych. Nie sposób bowiem podzielić stanowiska organu, że fakt, iż z chwilą upływu terminu przedawnienia zobowiązanie wygasa z mocy prawa powoduje, iż organ nie będzie zobowiązany do poświadczenia tego faktu, szczególnie że na bieg terminu przedawnienia mogą mieć wpływ określone w ustawie Ordynacja podatkowa zdarzenia prawne.

Mając więc powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.