Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 59/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6331 Zasiłek dla bezrobotnych
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 76 ust 3 i 77
journal: Dz.U. 2022 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniuna posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 kwietnia2023r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2015r.,znak: [...] Starosta Powiatu orzekł o obowiązku zwrotu przez M.W. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] grudnia 2012r. do [...] grudnia 2013 r. w kwocie 9.836,30 zł brutto. w związku z wykonywaniem w tym czasie pracy na podstawie umowy o pracę orazumowy zlecenia. W wyniku wniesionego odwołania od powyższej decyzji Wojewoda decyzją z [...] sierpnia 2015r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. M.W. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z dnia 17 grudnia 2015r., sygn. akt II SA/Go 843/15 skargę oddalił.

Następnie w wyniku złożonego przez M.W. wniosku o umorzenie Powiatowy Urząd Pracy, działający w imieniu Starosty Powiatu decyzją z [...] września 2016 r. odmówił umorzenia w całości lub w części nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za wyżej wymieniony. Decyzją z [...] grudnia 2016r. organ I instancji zmienił decyzję własną z [...] października 2016 r. rozkładając stronie spłatę kwoty zadłużenia na 36 rat. Z uwagi na to, że zobowiązany dokonał tylko jednej wpłaty w dniu 8 marca 2017 r. w wysokości 100 zł, organ I instancji w dniu [...] maja 2017r. działając w trybie przepisówustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualny tekstjedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 479, dalej jako u.p.e.a.) wystawił tytuł wykonawczy. W związku ze śmiercią w dniu [...] maja 2020 r. M.W., Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2022. r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy orzekł, że A.W. nabyła w całości spadek po zmarłym w dniu [...] maja 2020r. M.W.

Pismem z dnia [...] czerwca 2022r. spadkobierczyni A.W. wniosła

o umorzenie należności stwierdzonych tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] maja 2017r. wskazując, że jest jedyną spadkobierczynią po mężu, który pozostawił po sobie udział w 1/2 do lokalu mieszkalnego o pow. 33,6 m2 o wartości ok. 48.900 zł. Jednocześnie wyjaśniła, że zmarły pozostawił po sobie długi w kwocie ok. 99.651,77 zł. Podniosła również, że otrzymuje emeryturę w wysokości 2.699,36 zł i nie stać jej na spłatę długów męża, tym bardziej, że ponosi następujące koszty: rata kredytu 459,07 zł, prąd 120 zł, czynsz 195,20 zł, telewizja 53 zł, fundusz remontowy 48,90 zł, abonament rtv 22,70 zł. Dodała, że ma nowotwór złośliwy trzonu macicy oraz zaćmę. Do pisma dołączyła postanowienie z sądu, wykaz inwentarza, wydruk z rachunku, dokumenty medyczne oraz umowę pożyczki.

W związku z powyższym organ I instancji w dniu [...] lipca 2022r. zawiadomił A.W. o wszczęciu postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku przez spadkodawcę M.W. oraz wezwał do złożenia dokumentów przedstawiających sytuację materialno-bytową, którą strona nadesłała w dniu 7 września 2022 r.

Decyzją z dnia [...] października 2022r., znak [...] Starosta Powiatu, działając na podstawie art. 9 ust. 7, art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d, art. 76 ust. 1, art. 76 ust. 7 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 690 ze zm., dalej jako u.p.z.) iart. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej jako k.p.a.) orzekł o odmowie umorzenia A.W. nienależnie pobranego przez spadkodawcę M.W. zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] grudnia 2012r. do [...] grudnia 2013r. w kwocie 14.833,55 zł. w tym: należność główna

– 9.736,30 zł, odsetki za opóźnienie na dzień [...] października 2022r. – 5.097,25 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał treść art. 76 ust. 7 u.p.z.

i stwierdził, że A.W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w lokalu mieszkalnym o pow. 32,6 m2 (kawalerka) o wartości 97.800 zł, którego jest jedynym właścicielem. Posiada środki zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości ok. 2856,90 zł (uprawdopodobnione potwierdzeniem transakcji bankowej). Strona nie posiada papierów wartościowych, wierzytelności, czy majątku ruchomego powyżej 10 000 zł. Nie korzysta również ze świadczeń pomocy społecznej. Tym samym w ocenie organu I instancji strona nie spełniła przesłanki do umorzenia wskazanej w art. 76 ust. 7 pkt 1 u.p.z., gdyż dysponuje majątkiem nieruchomym, w postaci lokalu mieszkalnego, z którego można dochodzić należności.

Analizując natomiast,czy w sprawie zaistniała przesłanka określona w pkt 2 wspomnianego przepisu, organ I instancji ustalił, że miesięczny dochód A.W. stanowi renta rodzinna w wysokości 2.699,36 zł. Zgodnie z oświadczeniami i załącznikami złożonymi przez stronę stałemiesięczne zobowiązania wynoszą 1.349,16 zł, w tym: opłaty za energię 47 zł, czynsz 287,24 zł (w tym fundusz remontowy 48,90 zł), spłata zadłużenia spadkodawcy na rzecz O. sp. z o.o. 333,15 zł, rata pożyczki 459,07 zł (termin spłaty 31 grudnia 2025 r.), leki 200 zł, abonament RTV 22,70 zł. Z uwagi zaś na nadpłatę za energię elektryczną w wysokości 836,53 (stan na dzień [...] kwietnia 2022 r.), organ podał, że nie uwzględnił miesięcznych wpłat w wysokości 120 zł, tylko kwotę 47 zł, wynikającą z rozliczenia rocznego. Jednocześnie organ zauważył, że nie wszystkie wskazane przez stronę wydatki można zaliczyć do kategorii "niezbędnych środków utrzymania" określonych w art. 76 ust. 7 u.p.z. Co prawda ustawodawca nie definiuje pojęcia "niezbędne środki utrzymania", jednakże należy pod nim rozumieć, że są to niezbędne środki na wyżywienie, leki, opłaty za mieszkanie (czynsz, gaz, woda, prąd). Nie stanowią takowych wydatki związane z usługami telefonicznymi, telewizyjnymi, ubezpieczeniowymi. Zatem, wydatki takie jak: M. w kwocie 53 zł, telefon - 30 zł, ubezpieczenie na życie - 84,77 zł, ubezpieczenie mieszkania - 115 zł nie stanowią niezbędnych środków utrzymania. Organ nie uwzględnił nadto wydatków na rzecz kliniki weterynaryjnej, ponieważ nie zostały poniesione w badanym okresie, jak również zajęcia bankowego z dnia [...] lipca 2022 r. tytułem kredytu - spłaty raty w łącznej kwocie 500 zł (w tym odsetki karne 333,50 zł, kapitał 166,50 zł), ponieważ zostały one zwrócone przez bank. Mając na uwadze wskazany dochód netto w wysokości 2 699,36 zł, organ przyjął, że po odjęciu niezbędnych środków utrzymania stanowiących kwotę 1 349,16 zł, pozostająca stronie kwota niezbędnych środków utrzymania to 1.350,20 zł miesięcznie.

Organ I instancji stwierdził również, że nie wystąpiła przesłanka wskazana

w pkt. 3 analizowanego przepisu, gdyż zmarły pozostawił po sobie połowę lokalu mieszkalnego o wartości 48 900 zł, z którego można dochodzić należności.

Odnosząc się zaś do przesłanki określonej w pkt 4 art. 76 ust.7 u.p.z. organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne wobec spadkobierczyni nie zostało wszczęte.

Z tej również przyczyny wnioskodawczyni nie spełniła wyżej wymienionej przesłanki, gdyż zachodzi przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwotę nienależnie pobranego świadczenia przewyższającą wydatki egzekucyjne. Zatem ewentualne postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne, albowiem wnioskodawczyni osiąga stały dochód z tytułu renty rodzinnej, jak również dysponuje majątkiem nieruchomym.

Jednocześnie organ I instancji podkreślił, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przez M.W. wynikał z prawomocnej decyzji z [...] maja 2015 r. i po jego śmierci zobowiązanie przeszło na żonę A.W., zgodnie z art. 77 u.p.z. Z raportu ZUS z dnia [...] września 2022 r. wynika bowiem, że decyzją organu rentowego z dnia [...] czerwca 2022 r. A.W. nabyła prawo do renty rodzinnej. Odnosząc się natomiast do dołączonego do wniosku "Wykazu inwentarza", organ stwierdził, że wykazane w nim zobowiązania spadkodawcy na rzecz instytucji bankowych, firmy pozabankowej udzielającej pożyczek oraz organu administracji publicznej na łączną kwotę 103 402,01 zł, zostały uprawdopodobnione przez wnioskodawczynię jedynie do kwoty 12 508,72 zł (O. sp. z o.o.), nie licząc zadłużenia wobec PUP- 9 736,30 zł.

Organ I instancji podniósł również, że instytucja umorzenia należności winna być stosowana wyjątkowo i to jedynie w sytuacjach, gdy realnie nie jest możliwe odzyskanie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w drodze postępowania egzekucyjnego, bądź gdy takowe dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę zobowiązaną albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania. Przy czym, nawet przy spełnianiu którejkolwiek z przesłanek umożliwiających umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia, nie jest to zasadą, ani obowiązkiem organu, lecz zależy jedynie od jego uznania. Wprzedmiotowej sprawie organ nie dopatrzył się trudnej sytuacji materialnej, mającej trwały charakter, uniemożliwiającej spłatę zobowiązania.

A.W. wniosła odwołanieod powyższej decyzji, w którym wskazała, że o nienależnie pobranych świadczeniach przez zmarłego męża, po którym jest spadkobiercą, dowiedziała się dopiero po otrzymaniu decyzji, a wcześniej zaczęły zgłaszać się liczne firmy i banki wzywając do spłaty zadłużeń. Strona uważa, że powstałe należności sprzed 10 lat są sprzeczne z ogólnymi przepisami przedawnienia. Zdaniem odwołującej wskazane dochody oraz koszty utrzymania nie dają podstawy do uznania, że jest w stanie spłacić zobowiązania.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r., znak [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ potwierdził właściwe zastosowanie przez organ I instancji przepisów prawa i wyjaśnił, że stosownie do treści art. 76 ust. 7 pkt 3 u.p.z. starosta może umorzyć należności w całości lub w części, m.in., wówczas gdy osoba, która pobrała nienależne świadczenie zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że w pierwszej kolejności należy ustalić, czy osoba zmarła nie pozostawiła jakiegoś majątku, z którego można dochodzić należności. Organ wskazał, iż M.W. posiadał udział w wysokości 1/2 w prawie własności do lokalu mieszkalnego o wartości 48 900 zł. Samo zaś istnienie majątku spadkowego, z którego możliwe jest dochodzenie należności wyklucza możliwość umorzenia. Dopiero jeżeli takowego majątku brak, organ może przejść do następnego etapu, tj. rozważyć umorzenie.

Ponadto organ odwoławczy przenalizował pozostałe przesłanki umorzenia wskazane w art. 76 ust. 7 u.p.z. Odnosząc się do punktu 1 tego przepisu wskazał, iż odwołująca posiada nieruchomość, tj. budynek mieszkaniowy o powierzchni 32,6 m2

o wartości rynkowej ok. 97 800zł. Jeśli chodzi o punkt drugi powołanego przepisu organ zwrócił uwagę, iż odwołująca decyzją z [...] czerwca 2022r. nabyła prawo do renty rodzinnej w wysokości 2 699,36 zł. Zgodnie z przedłożonymi przez stronę oświadczeniami i dokumentami łączne miesięczne wydatki niezbędne do utrzymania wynoszą 1 349,16 zł, w tym: energia - 47 zł, czynsz - 287,24 zł, rata pożyczki 459,07zł, spłata zadłużenia spadkodawcy - 333,15 zł, abonament rtv - 22,70 zł, leki - 200 zł. Ponadto strona ponosi inne opłaty, tj. telefon - 30 zł, m. - 53 zł, ubezpieczenie na życie i mieszkania - 199,77 zł w łącznej wysokości 282,77 zł.

Natomiast odnosząc się do czwartej przesłanki z art. 76 ust. 7 u.p.z., tj. wystąpienia uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie egzekucyjne wobec spadkobierczyni nie zostało wszczęte. Jednakże mając na uwadze, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przezNaczelnika Urzędu Skarbowego wobec M.W. koszty te wynosiły 220,44 zł,oznacza to, że wydatki egzekucyjne nie przewyższają kwoty nienależnie pobranego świadczenia.

Tak więc – zdaniem Wojewody - w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 76 ust. 7 pkt 1-4 u.p.z., co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności. Ponadto, nawet gdyby zaistniała jedna z przesłanek to "starosta może" umorzyć należności, lecz nie jest do tego zobligowany. Bowiem użyte w omawianym przepisie wyrażenie "może" oznacza, że przedmiotowa decyzja wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Istotą zaś takiego rodzaju decyzji jest to, że nawet w przypadku, jeżeli dojdzie do sytuacji opisanej przez ustawodawcę, organ nie jest zobowiązany dokonać rozstrzygnięcia w jeden, określony i oczekiwany przez wnioskodawcę sposób, ale ma możliwość swobodnego wyboru jednego z możliwych rozwiązań.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia roszczeń podniesionego w odwołaniu, gdyż minęło 10 lat od wypłaty zasiłku, organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 76 ust. 3 u.p.z. roszczenia z tytułu zasiłków, stypendiów i innych świadczeń pieniężnych finansowanych z Funduszu Pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia spełnienia warunków do ich nabycia przez uprawnioną osobę, a roszczenia powiatowego urzędu pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty. W powyższym zakresie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U z 2022, poz. 1360; dalej jako k.c.), dotyczące przerwania biegu terminu przedawnienia. W przedmiotowej sprawie Powiatowy Urząd Pracy prowadził czynności bezpośrednio zmierzające do odzyskania nienależnie pobranych świadczeń, które skutecznie przerywały bieg terminu przedawnienia roszczenia zgodnie z art. 123 § 1 k.c.

Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że przyznanie ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń należy traktować w sposób wyjątkowy. Jeśli jednak położenie zobowiązanego pozwala na stwierdzenie, że będzie on w stanie uregulować wymaganą należność w dłuższej perspektywie czasowej, przy dołożeniu większej staranności i podjęciu dodatkowych działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji, to wówczas umorzenie należności jest niezasadne i należy wtedy wziąć pod uwagę przede wszystkim możliwość odroczenia terminu płatności, czy też rozłożenia należności na raty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na powyższą decyzję A.W. wniosła o jej uchylenie i umorzenie należności. Wyjaśniła, że nie wiedziała o licznych problemach finansowych męża. Dopiero po jego śmierci okazało się, że ma wiele długów. Podkreśliła, że miała ustaloną rozdzielność majątkową z mężem. Zdaniem skarżącej śmierć męża oraz całkowity brak jej wiedzy na temat przedmiotowego świadczenia, przy jednoczesnym uwzględnieniu jej trudnej sytuacji finansowej i materialnej, daje podstawę do całkowitego umorzenia przedmiotowych należności. Wskazane przez skarżącą dochody oraz koszty utrzymania nie dają podstawy do uznania, że jest w stanie zapłacić to świadczenie. Ponadto organ błędnie wskazał, że skarżąca posiada nieruchomość i tym samym jej stan majątkowy pozwala na spłatę zobowiązań. Zdaniem skarżącej organ zmusza ją do sprzedaży mieszkania i utraty jedynego miejsca zamieszkania. Jednocześnie podkreśliła, że obecny wzrost cen powoduje konieczność podejmowania działań dotyczących zobowiązań kredytowych, z których znacznie trudniej jej wybrnąć.

W odpowiedzi na skargęorgan wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności przeprowadzonej w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie

art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Starostę Powiatu orzekająca o odmowie umorzenia skarżącej nienależnie pobranego przez spadkodawcę M.W. zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] grudnia 2012 r. do [...] grudnia 2013 r. w kwocie 14.833,55 zł, w tym należność główna – 9.736,30 zł oraz odsetki za opóźnienie na dzień [...] października 2022 r. – 5.097,25 zł.

Podstawę materialną powyższych decyzji stanowił art. 76 ust. 7 u.p.z., zgodnie

z którym starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków

w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:

1)w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2)dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2

i 3, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3)osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 i 3, zmarła, nie pozostawiając majątku,

z którego można dochodzić należności;

4)zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W niniejszej sprawie przedmiotem wnioskowanego umorzenia na podstawie powyższego przepisu było nienależnie pobrane przez męża skarżącej M.W. świadczenie w postaci zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] grudnia 2012 r. do [...] grudnia 2013 r. w kwocie 9 836,30 zł wraz z odsetkami, stwierdzone ostateczną decyzją Starosta Powiatu z [...] maja 2015 r., znak: [...].

Odpowiedzialność skarżącej za zwrot powyższych świadczeń wynika z treści art. 77 u.p.z., zgodnie z którym świadczenia z tytułu bezrobocia przysługujące bezrobotnym i innym uprawnionym osobom stanowią ich prawa majątkowe i przechodzą po ich śmierci, w równych częściach, na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W razie braku takich osób prawa te wchodzą do spadku. Ze względu na funkcję dochodową zasiłku dla bezrobotnych, zasady jego przejścia na inne osoby uprawnione po śmierci osoby bezrobotnej są uregulowane podobnie do reguł przechodzenia praw majątkowych ze stosunku pracy na innych uprawnionych w przypadku śmierci pracownika. Jak podkreśla się w piśmiennictwie po śmierci bezrobotnej na wskazane w art. 77 u.p.z. osoby przechodzą nie tylko uprawnienia, ale i obowiązki. Z tego względu obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia spoczywa w równych częściach na małżonku i innych osobach uprawnionych po nim do renty rodzinnej, niezależnie od tego czy dziedziczą oni według reguł prawa spadkowego (por. M. Paluszkiewicz /w/, K. Baran (red), M. Włodarczyk (red), System Prawa Pracy. Tom VIII. Prawo rynku pracy, WKP 2018, rozdział 6.2.2.6.2.6). Skarżąca pobiera rentę rodziną, co wynika z raportu "ZUS-U1 Status", znajdującego się w aktach administracyjnych. Została więc spełniona przesłanka odpowiedzialności z art. 77 zd. 1 u.p.z. Ponadto nawet, gdyby skarżąca nie spełniała tego wymogu i tak odpowiadałaby za zobowiązania zmarłego męża na podstawie art. 77 zd. 2 u.p.z. jako jego jedyna spadkobierczyni (zob. postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2022 r., sygn. akt [...]).

Trafnie organ odwoławczy uznał, iż zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie uległo przedawnieniu, a tym samym były podstawy do badania przesłanek jego umorzenia. Zgodnie zart. 76 ust. 3 u.p.z. roszczenia z tytułu zasiłków, stypendiów i innych świadczeń pieniężnych finansowanych z Funduszu Pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia spełnienia warunków do ich nabycia przez uprawnioną osobę, a roszczenia powiatowego urzędu pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty. Stosownie do art. 76 ust. 5 u.p.z.

w zakresie nieuregulowanym w ust. 2-4 stosuje się odpowiednio przepisy k.c. dotyczące przerwania biegu terminu przedawnienia. W myśl art. 123 § 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się:1)przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia; 2)przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo (art. 124 § 1 k.c). W razie przerwania przedawnienia przez czynność

w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone (art. 124 § 2 k.c).

Podkreślićnależy, iż zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczeniazostało stwierdzone opisaną na wstępie decyzją Starosty Powiatu z dnia [...] maja 2015 r., która pozostaje w obrocie prawnym i poddana była kontroli sądu administracyjnego. Mając na uwadze powołane powyżej przepisy art. 123 i art. 124 k.c wszczęcie tego postępowania po raz pierwszy przerwało biegu terminu przedawnienia. Natomiast jak wynika z akt administracyjnych kolejne przerwanie nastąpiło wskutek:

1. wniosków męża skarżącej: z dnia [...] lutego 2016 r. o umorzenie nienależnie pobranegozasiłku (postępowanie zakończone decyzją odmowną z dnia [...] września 2016 r.), z dnia [...] września 2016 r. o rozłożenie na raty tego świadczenia(postępowanie zakończone decyzją rozkładającą na raty z [...] października 2016 r.), z [...] października 2016 r. o zmianę wspomnianej decyzji z [...] października 2016 r. (postępowanie zakończone decyzją z [...] grudnia 2016 r.) oraz uiszczenia kwoty 100 zł w dniu 8 marca 2017 r.

2. wystawienia w dniu [...] maja 2017 r. administracyjnego tytułu wykonawczego

i wszczęcia na jego podstawie postępowania egzekucyjnego, które - jak wynika z zawiadomienia Naczelnika US z [...] czerwca 2020 r. -było prowadzone co najmniej od [...] stycznia 2018 r. (wówczas dokonano bowiem pierwszej czynności egzekucyjnej powodującej wydatek) i zostało umorzone dopiero w związku ze śmiercią męża skarżącej, która miała miejsce w dniu [...] maja 2020 r. (w czasie trwania postępowania egzekucyjnego nie biegł termin przedawnienia).

Już tylko analiza powyższych okoliczności jednoznacznie wskazuje, iż termin przedawnienia określony w art. 76 ust. 3 u.p.z. nie upłynął jeszcze w dniu wydawania zaskarżonej decyzji w następstwie czynności powodujących jego przerwanie.

Zdaniem Sądu trafnie organy przyjęły, że nie została spełniona zasadnicza przesłanka umorzenia nienależnie pobranego zasiłku wskazana w powołanym art. 76 ust. 3 pkt 3 u.p.z. Niewątpliwe bowiem mąż skarżącej pozostawił majątek,z którego można dochodzić należności w postaci udziału wynoszącego ½ w prawie własności lokalu mieszkalnego, położonego przy ul. [...], o powierzchni 32,6 m2, zapisanego w księdze wieczystej [...], który skarżąca w wykazie inwentarza wyceniła na kwotę 48.900 zł. Prawo własności lokalu mieszkalnego nie zostało wymienione jako podlegające wyłączeniu lub ograniczeniu egzekucji w art. 8 -10 u.p.e.a. również w sytuacji, gdy jest to jedyny lokal przysługujący stronie. Mając na uwadze, iż aktualnie skarżąca jest w całości właścicielką powyższego lokalu, nie można mówić również o spełnieniu przesłanki z art. 76 ust. 7 pkt 1 u.p.z. Tym bardziej, iż otrzymuje również rentę rodziną w wysokości prawie 2 700 zł netto, która znacznie przekracza kwotę renty wolnej od egzekucji, która w 2022 r. wynosiła 980,19 zł (art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a i art. 139 ust. 1 pkt 5 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz.504oraz pkt 4 bKomunikatu Prezesa ZUS z 15 lutego 2022 r.w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych, kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent oraz kwot emerytur i rent wolnych od egzekucji i potrąceńM.P.2022.260). Zderzając li tylko wartość mieszkania wskazywaną przez skarżącą (ok. 100.000 zł) oraz wysokość nienależnego pobranego świadczenia wraz z odsetkami (ok. 14.000) zł nie sposób skonstruować uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 76 ust. 7 pkt 4 u.p.z.), nawet jeśli się uwzględni, że egzekucja z nieruchomości wiąże się najwyższymi kosztami egzekucji z uwagi na konieczność powołania m.in. rzeczoznawcy.

Zasadnie również organy uznały, iż dochodzenie należności nie pozbawi skarżącej niezbędnych środków utrzymania (art. 76 ust. 7 pkt 3 u.p.z.). Podkreślić bowiem należy, iż niezbędne koszty utrzymania - mając na uwadze złożone dokumenty i oświadczenia skarżącej – obejmują: koszty utrzymania mieszkania wraz funduszem remontowym – 287,24 zł(zawiadomienie o wymiarze opłat z dnia [...] lipca 2022 r.), energię elektryczną47,04 zł (roczne rozliczenie z faktury z dnia [...] kwietnia 2022 r.

w kwocie 564,51 zł podzielone przez 12 miesięcy), telefon - 30 zł, żywność - 600 zł, abonament RTV - 22,70 zł, leki – 200 zł, środki czystości 100 zł, łącznie – 1286,98 zł. Do takich niezbędnych kosztów nie sposób natomiast zaliczyć opłat za nieobowiązkowe ubezpieczenie na życie czy też ubezpieczenie nieruchomości oraz opłat za M. Oznacza to, iż miesięczne niezbędne koszty utrzymania stanowią ok. 48 % jej miesięcznych dochodów, co powoduje, że niewątpliwie skarżąca jest w stanie wygenerować oszczędności, które mogłaby przeznaczyć na spłatę zaległości z tytułu nienależnie pobranego zasiłku, oczywiście nie jednorazowo, lecz w systemie ratalnym.Świadczy o tym również analiza obrotów na rachunku bankowym, z którego wynika, iż po wypłaceniu kwoty 3.000 zł, po wpłynięciu renty na dzień [...] czerwca 2022 r. na koncie skarżącej pozostało kwota 2.556,26 zł. Ponadto o możliwościachfinansowych skarżącej świadczy, iż jest w stanie zaspokajać innych wierzycieli, tj. P. (rata miesięczna 459,07 zł) oraz spółkę O. (rata miesięczna 333,15 zł). W istocie więc skarżąca

w sposób wybiórczy traktuje wierzycieli. Posiadane zobowiązania wobec wierzycieli nie mogą być jednak argumentem przemawiającym za umorzeniem nienależnie pobranego zasiłku. Powyższe zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają bowiem

z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami z tytułu składek (art. 115u.p.e.a.).Zaznaczyć ponadto należy, iż funkcję zabezpieczającą dłużnika utrzymującego się, tak jak w przypadku skarżącej, ze świadczeń otrzymywanych z ZUS, przed utratą dochodu pozwalającego na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb życiowych pełni regulacja zawarta we wspomnianym art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które określają, w jakiej części emerytury i renty wolne są od potrąceń i egzekucji. Tak więc nawet ewentualne skierowanie omawianej należności na drogę egzekucji administracyjnej nie pozbawi skarżącej środków na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb życiowych, w przewidzianej przepisami prawa wysokości (por. wyrok NSA z 10 czerwca 2016 r., I OSK 1133/15, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 4 lutego 2015 r., II SA/Go 794/14).

Kwestie związane ze stanem zdrowia skarżącej zostały uwzględnione

w kontekście jej wydatków związanych z zakupem leków. Natomiast ustanowienie rozdzielności majątkowej w małżeństwie skarżącej oraz brak wiedzy o zadłużeniu męża pozostają bez znaczenia w świetle przesłanek umorzenia wskazanych w art.76 ust. 7 u.p.z.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż organy trafnie odmówiły skarżącej umorzenia nienależnie pobranego przez jej męża zasiłku, co w konsekwencji – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – uzasadniało oddalenie skargi.