Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 463/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2024 r., znak: SKO.41/1525/OS/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

T. S. (dalej jako "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2024 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 28 grudnia 2023 r. skarżący wystąpił do Prezydenta Miasta L. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem – H. S., legitymującym się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 18 grudnia 2023 r. , zaliczającego ww. do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 72 roku życia, zaś ustalony stopień datuje się od 14 listopada 2023 r., orzeczenie wydano na stałe.

Z akt sprawy wynika ponadto, że małżonka niepełnosprawnego H. S. – A. S. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 18 grudnia 2023 r., zaliczającym ww. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy powstała niepełnosprawność, zaś ustalony stopień datuje się od 14 listopada 2023 r., orzeczenie wydano na stałe.

Decyzją z dnia 7 lutego 2024 r. Prezydent Miasta L., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia w oparciu o art. 17 ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") wskazując, że niepełnosprawność ojca wnioskodawcy powstała po 25 roku życia. Ponadto organ I instancja wskazał na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdyż małżonka niepełnosprawnego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto Organ I instancji stwierdził, że z art. 17 ust.1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką jaką musi spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowane spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad bliską osobą. W realiach niniejszej spraw, zdaniem Prezydenta, nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniu ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną bowiem skarżący od dłuższego czasu pozostaje bez pracy.

W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 4 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w zakresie przepisów regulujących procedowanie w sprawach związanych ze świadczeniem pielęgnacyjnym została poddana znacznej nowelizacji, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Powyższe zmiany zostały zawarte w art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm. - dalej: "u.ś.w.").Także ww. ustawą wprowadzono od 1 stycznia 2024 r. nowy rodzaj świadczenia w postaci "świadczenia wspierającego", które zgodnie z art. 2 tej ustawy przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 100,173,240, 852, 1234 i 1429), zwanej dalej "decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia", w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W myśl przepisów przejściowych tj. art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Z uwagi na datę złożenia wniosku o ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia tj. 28 grudnia 2023 r. zastosowanie w analizowanej sprawie będą miały przepisy cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Następnie organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych mających zastosowanie w sprawie oraz wskazał na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Kolegium wskazało, że prawo do świadczenia przysługuje niezależnie od momentu, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Zatem, odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na okres powstania niepełnosprawności H. S. była nieuprawniona.

Kolegium podało ponadto, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że ma on jednego brata A. S., który mieszka poza L. wraz z żoną i trojgiem dzieci, pracuje zawodowo i nie może zajmować się niepełnosprawnymi rodzicami (k. 6). Według oświadczenia skarżącego A. S. nie może zajmować się mężem, ponieważ sama potrzebuje wsparcia. Wnioskodawca przebywał w Areszcie Śledczym w L. od 3 grudnia 2022 r. do dnia 14 września 2023 r. (k.8). T. S. jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku od dnia 18 września 2023 r.

W toku prowadzonego postępowania organ celem weryfikacji wniosku przeprowadził w dniu 17 stycznia 2024 r. rodzinny wywiad środowiskowy. Z ustaleń wywiadu wynika, że niepełnosprawny ze względu na zły stan zdrowia jest niezdolny do samoobsługi. Wnioskodawca przygotowuje posiłki, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, załatwia wszystkie sprawy lecznicze i urzędowe ojca. Sprawność fizyczna H. S. jest ograniczona w znacznym stopniu. Nie porusza się samodzielnie w domu oraz poza domem. Pomoc i opiekę nad w/w wnioskodawca sprawuje z dużym zaangażowaniem. Żona niepełnosprawnego jest osobą starszą, schorowaną i nie może dźwigać. Na k. 17 akt sprawy znajduje się orientacyjny plan czynności wykonywanych przy niepełnosprawnym.

Kolegium wyjaśniło, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do niestosowania wcześniej cyt. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., bowiem A. S. nie należy do grona osób legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza konieczność pozostawienia w obrocie prawnym kontrolowanej decyzji, bowiem syn T. S. względem ojca jest zobowiązany alimentacyjne w dalszej kolejności, niż żona względem męża, a taka sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej. Na potwierdzenie swojego stanowiska Kolegium wskazało na podjętą w dniu 14 listopada 2022 r. NSA w Warszawie składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę o sygn. akt I OSK 2/22, w której w pkt 2 wskazał, iż "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

Organ odwoławczy wskazał także, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawał w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Sprawowana opieka bowiem musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Aby spełnione były przesłanki określone wart. 17 ust. 1 u.ś.r.. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

W ocenie Kolegium w realiach niniejszej sprawy nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę lub o jego niepodejmowaniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, ponieważ skarżący od dłuższego czasu pozostaje bez pracy.

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych, zarzucił naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 17 ust. 1 i ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. przez nieprawidłową wykładnię w/w przepisów, która narusza Konstytucję RP, tj.: zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust.1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2), zasadę obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69).

Skutkiem tego, jest pozbawienie skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem w sytuacji, gdy jego żona opieki tej nie może sprawować.

II. przepisów postępowania tj.:

1) art.6, 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez: niedostateczne i niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, oraz przez niewłaściwe uzasadnienie postanowienia w szczególności:

- pominięcie faktu, iż ojciec skarżącego jest mężczyzną postawnym, ważącym 90 kg, w sytuacji gdy jego małżonka jest osobą drobnej postury (waga 50 kg), schorowaną (choroba zwyrodnieniowa wielostawowa, dyskopatia kręgosłupa LS, niedoczynność tarczycy, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia funkcji poznawczych, zaburzenia lękowo - depresyjne), która sama potrzebuje pomocy;

- błędne przyjęcie, że usprawiedliwieniem dla zaniechania wszechstronnej analizy materiału dowodowego i zarzutów może być to, że skarżący przez kilka miesięcy przebywał w Areszcie Śledczym, chociaż obecnie nie ma to żadnego przełożenia na możliwość podjęcia przez niego pracy. A jedyną przyczyną tego, że takiego zatrudnienia nie podjął, jest konieczność opieki nad rodzicami;

- niedokonanie wszechstronnej analizy stanu faktycznego z punktu widzenia faktycznej możliwości zaopiekowania się mężem przez żonę;

- dowolne uznanie, że nie ma bezpośredniego związku między opieką nad niepełnosprawnym ojcem, a niepodejmowaniem przez skarżącego pracy, w sytuacji gdy obecnie nie ma żadnej przeszkody, by np. pracował w branży budowlanej jak wcześniej, poza koniecznością zapewnienia ojcu opieki;

- brak rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz błędne uzasadnienie wydanej decyzji ograniczające się do podjęcia kwestii literalnego brzmienia przepisu, w sytuacji gdy nadrzędna w wypadku przepisów dotyczących praw obywatelskich, zagwarantowanych w Konstytucji, powinna być całościowa wykładnia celowościowo – systemowa;

- niewskazanie przez organ na jakich to dowodach oparł swoje rozstrzygnięcie, dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej przedstawionym przez stronę dowodom oraz uzasadnienia dlaczego ostatecznie rozstrzygając kwestię dopuszczalności wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, uznał że argumenty strony nie zasługują na uwzględnienie. Organ nie odniósł się również do podniesionych przez stronę zarzutów;

2) art. 8 k.p.a. tj. zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej (samorządowej) poprzez odmienne potraktowanie wniosku skarżącego niż innych spraw tego rodzaju i wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy w innych sprawach tego rodzaju wydawane są decyzje odmienne;

3) art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania ) art. 8 k.p.a. ( zasad pogłębiania zaufania do organów Państwa ) i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na całkowicie wadliwym uzasadnieniu decyzji przez organy obu instancji a w szczególności nie odniesienie się do konkretnych okoliczności sprawy wskazywanych przez stronę, które w jej ocenie miały podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia i zawarcie w uzasadnieniu okoliczności które w istocie są obojętne dla rozstrzygnięcia;

4) art. 80 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. polegające na przyjęciu ustaleń faktycznych i przypisaniu im rozstrzygającego znaczenia wyłącznie w oparciu o subiektywny wybór i analizę niektórych dowodów przeprowadzonych w sprawie podczas gdy przepis art. 80 wymaga, aby ocena uznania danej okoliczności za udowodnioną była oparta na całokształcie;

W uzasadnieniu strona cytując orzecznictwo sadów administracyjnych nie zgodziła się, że literalne brzmienie przepisów czyni zadość zasadom konstytucyjnym i jest zgodne z założeniami systemu uposażenia społecznego budowanego przez Państwo polskie. Zdaniem wnioskodawcy dywagacje czynione przez organ są tym bardziej rażące, że jak wynika z treści uzasadnienia, doskonale zdaje on sobie sprawę z tego, że H. S. potrzebuje pomocy osoby trzeciej i tę pomoc otrzymuje od syna, który jak wynika z wywiadu środowiskowego podporządkował całe swoje życie opiece nad ojcem. W ocenie skarżącego skutkiem bezdusznej interpretacji przepisu, sprzecznej z założeniami systemu oraz celem jego ustanowienia w ustawie, jest pozbawienie skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem w sytuacji, gdy jego żona opieki tej nie może sprawować. Skarżący podniósł, że organowi można zarzucić również niedokonanie wszechstronnej analizy stanu faktycznego z punktu widzenia faktycznej możliwości zaopiekowania się mężem przez żonę. Brak jest rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz błędne uzasadnienie wydanej decyzji ograniczające się do podjęcia kwestii literalnego brzmienia przepisu, w sytuacji gdy nadrzędna w wypadku przepisów dotyczących praw obywatelskich, zagwarantowanych w Konstytucji, powinna być całościowa wykładnia celowościowo - systemowa. Ponadto organ nie wskazał na jakich to dowodach oparł swoje rozstrzygnięcie, dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej przedstawionym przez stronę dowodom oraz uzasadnienia dlaczego ostatecznie rozstrzygając kwestię dopuszczalności wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, uznał że argumenty strony nie zasługują na uwzględnienie.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

Na wstępie wyjaśnić należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.). Ustawa fundamentalnie zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Zgodnie z przepisami przejściowymi, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "prawo powstało" należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony do końca 2023 r. (jak w rozpoznawanej sprawie), należy go rozpoznać z zastosowaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, pod warunkiem, że wszystkie ustawowe przesłanki przyznania świadczenia zostały spełnione do końca 2023 r. Innymi słowy do końca 2023 r. musiały zostać spełnione zarówno przesłanki pozytywne, jak i usunięte przesłanki negatywne przyznania świadczenia. Dopiero w takiej sytuacji można mówić, że zaistniał stan opisany w hipotezie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, tj. że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w pełni zasadne jest stanowisko Kolegium, iż podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być przesłanka wieku powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Orzecznictwo sądów administracyjnych na tle skutków tego wyroku jest już tak ugruntowane, że powtarzanie tych argumentów jest w tym miejscu zbędne. Stanowisko Kolegium bazuje prawidłowo na tych utrwalonych poglądach.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium wynika, że o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zadecydowała w pierwszej kolejności przesłanka negatywna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podniosło jeszcze drugi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego – uznając, że nie została spełniona przesłanka bezpośredniego związku między rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a opieką nad ojcem (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Zdaniem Sądu ocena Kolegium w zakresie obydwu przesłanek rozstrzygnięcia odmownego jest zasadna w świetle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Wyjaśnić należy, że wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanka związku przyczynowego ma charakter pierwotny i podstawowy dla oceny prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z (niepodejmowaniem) zatrudnienia (innej aktywności zawodowej) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską (m.in. ojcem) należy do samej istoty konstrukcji prawnej świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazuje się w utrwalonym już orzecznictwie, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana wyłącznie opieką. Istotne jest to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Odnosząc powyższe rozważania do oceny niniejszej sprawy wskazać należy, że Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż pomiędzy sprawowaniem opieki nad ojcem, a nie podejmowanie zatrudnienia przez skarżącego, nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Do września 2023 r. przez okres ponad 9 miesięcy przebywał w areszcie śledczym. Z zaświadczenia z Miejskiego Urzędu Pracy (k. 39 akt admin.) wynika, że skarżący jest od 2017 r. osobą bezrobotną z przerwą na prowadzenie działalności gospodarczej. W związku z powyższym brak jest ścisłego, bezpośredniego związku pomiędzy sprawowaną opieką nad ojcem, a rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia.

Istotne znaczenie dla oceny przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym ma również sytuacja rodzinna – w przypadku, gdy niepełnosprawny ma kilkoro najbliższych krewnych (np. dzieci), bowiem na wszystkich tych osobach spoczywa nie tylko moralny, ale również prawny obowiązek alimentacyjny, a realizacja tego obowiązku może wyrażać się zarówno w bezpośrednim sprawowaniu opieki, jak we wspieraniu finansowym – pokrywaniu kosztów opieki, jeśli dana osoba (np. ze względu na aktywność zawodową, bądź mieszka w innej miejscowości) nie może bezpośrednio sprawować opieki. Zupełnie inaczej należy oceniać sytuację, kiedy wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest jedyną osobą, która może realizować obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego. W niniejszej sprawie niepełnosprawny ma jeszcze jednego syna – A. S., który pracuje zawodowo. Jak już wskazano, na obu braciach spoczywa nie tylko moralny, ale również prawny obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego ojca. Jeśli drugi z synów nie może bezpośrednio pomagać ojcu, z uwagi na pracę zawodową, powinien realizować swój obowiązek poprzez wsparcie finansowe.

Prawidłowa jest również ocena Kolegium w zakresie zaistnienia w rozpoznawanej sprawie przesłanki negatywnej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a p.p.s.a.

Bezsporne w rozpoznawanej sprawie jest to, że niepełnosprawny ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z A. S., która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że w orzecznictwie sądowym przez długi okres istniały rozbieżności co do tego, czy kwestia realnych możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka osoby niepełnoprawnej (np. wynikająca np. z wieku i stanu zdrowia) powinna być brana pod uwagę przy ocenie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czy też rozstrzygające znaczenie – zgodnie z językową wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ma wyłącznie posiadanie przez współmałżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Rozbieżności te zostały ostatecznie rozstrzygnięte przez Naczelny Sąd Administracyjny w powoływanej przez Kolegium uchwale składu 7 sędziów z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. W orzeczeniu tym jednoznacznie przyjęto w tezie drugiej, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z treści powołanej regulacji wywodzi się moc wiążącą uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, a istota tego związania oznacza, że stanowisko zajęte w uchwale wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie nie znajduje podstaw, aby zakwestionować stanowisko zajęte w zacytowanej uchwale.

W tej sytuacji podnoszone w toku postępowania okoliczności, że małżonka niepełnosprawnego z uwagi na wiek i problemy ze zdrowiem nie jest w stanie opiekować się mężem, nie mają żadnego znaczenia w sprawie, wobec jednoznacznej treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

W świetle powyższej argumentacji wszystkie zarzuty podniesione w skardze należy uznać za niezasadne. Czynienie ustaleń w kwestii stanu zdrowia, warunków osobistych i predyspozycji A. S. do sprawowania opieki nad mężem było całkowicie zbędne, gdyż kwestie te nie mają żadnego znaczenia dla oceny przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpoznawanej sprawie.

Za niezasadne Sąd uznał również zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Wszelkie okoliczności sprawy niezbędne do jej rozstrzygnięcia zostały ustalone prawidłowo, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, a uzasadnienie decyzji zawiera wszystkie elementy nakazane przepisami prawa, w tym przede wszystkim wyjaśnienie podstawy prawnej i wskazanie faktów na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie.

W związku z powyższym niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Zastosowana przez Kolegium wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest zgodna z linią orzeczniczą, utrwaloną przywołaną wyżej uchwałą NSA z 14 listopada 2022 r. Jak wskazano wyżej, Kolegium prawidłowo oceniło na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, że nie została spełniona kluczowa przesłanka związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad ojcem. Organ prawidłowo zastosował zatem art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.