Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 333/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-09-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zwolniono od uiszczenia wpisu w części
w pozostałym zakresie wniosek oddalono
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M s.c. M.M., A.F. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M s.c. M.M., A.F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2014 r. postanawia: 1. Zwolnić skarżącą Spółkę od wpisu od skargi w części przekraczającej 2.000 (dwa tysiące) złotych. 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić.


UZASADNIENIE

M M.M., A.F. spółka cywilna, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 15.671 zł, spółka złożyła wniosek na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego.

Na wstępie zaznaczyć należy, że sytuacja finansowa spółki oraz stan rodzinny i majątkowy jej wspólników były już przedmiotem analizy pod kątem przesłanek przyznania prawa pomocy w postępowaniu prowadzonym pod sygn. akt I SA/Go 143/17. Ustalenia zawarte w orzeczeniu wydanym w ww. postępowaniu w dniu 16 maja 2017 r. są jedną z podstaw faktycznych niniejszego postanowienia.

Z zawartych w formularzu PPPr informacji wynika, że z uwagi na wstrzymanie zwrotu podatku VAT za miesiąc sierpień 2014 r. w kwocie 1.070.524,64 zł, a także wrzesień 2014 r. w kwocie 1.560.517,00 zł, skarżąca Spółka, jak i jej wspólnicy stali się całkowicie niewypłacalni. Wszczęto przeciwko nim postępowania egzekucyjne. Spółka nie posiada żadnego majątku, środków finansowych i środków trwałych. W maju 2015 r. zawiesiła działalność gospodarczą. W 2016 i 2017 r. nie osiągnęła żadnych dochodów i kosztów związanych z prowadzeniem działalności. Za 2016 r. nie sporządzała bilansu. Spółka posiada 8 rachunków bankowych z "zerowym" stanem środków każdy. Wspólnicy oświadczyli nadto, że Spółka posiada zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek na łączną kwotę prawie 2 mln zł.

Jednocześnie, każdy ze wspólników skarżącej Spółki złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi (PPF).

Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M.M. wynika, że jest żonaty. Wspólnie z żoną i dwójką dzieci (lat 9 i 15) prowadzą gospodarstwo domowe. Po uwzględnieniu zajęć komorniczych z tytułu alimentów osiąga on dochód z tytułu emerytury wojskowej w kwocie netto 689,90 zł oraz z tytułu zatrudnienia na ⅛ etatu w wysokości 195 zł miesięcznie. Z kolei żona, jako nauczyciel, uzyskuje dochód netto 2.525,23 zł miesięcznie. Oświadczył nadto, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności. Mieszka w domu jednorodzinnym, stanowiącym własność żony, który jest obciążony kredytem hipotecznym. Dodał, że wszystkie bieżące wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz kosztami kredytu hipotecznego pokrywa jego żona. W oświadczeniu nadesłanym w sprawie I SA/Go 143/17, małżonkowie M. określili swoje bieżące wydatki miesięczne na łączną kwotę około 1.554 zł (gaz, prąd, abonamenty telefoniczne, telewizja, odpady komunalne, internet, woda, zajęcia karate córek). Oświadczyli nadto, że korzystają z samochodu [...] rok prod. 2014. Miesięczny koszt jego utrzymania wynosi 1.400 zł

Z przedłożonego w sprawie I SA/Go 143/17 zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2016 r. wynika, że M.M. osiągnął przychód w wysokości 57.955,23 zł i poniósł koszty w wysokości 528,43 zł, co pozwoliło uzyskać dochód w wysokości 57.426,80 zł. Z kolei K.M. w 2016 r. uzyskała przychód w kwocie 63.177,89 zł i poniosła koszty jego uzyskania w kwocie 1.335,00, co pozwoliło uzyskać dochód w 61.842,89 zł. Z zaświadczenia z dnia [...] kwietnia 2017 r. wystawionego przez Gimnazjum [...] wynika, że wynagrodzenie netto K.M. za luty 2017 r. wynosi 3.884,07 zł, za marzec 2017 r. - 3.892,01 zł oraz za kwiecień 2017 r. – 3.900,94 zł. Obecnie wynosi ono 2.525,23 zł.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach A.F. -drugiego ze wspólników spółki cywilnej M, wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną S.W. oraz 18-letnią córką N.. Jest właścicielem domu o powierzchni 138,00 m², który ma obciążoną hipotekę oraz samochodu osobowego [...] rok produkcji 2012, który to pojazd został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wszystkie wydatki związane z bieżącym prowadzeniem gospodarstwa domowego określone na kwotę około 2.520 zł (kredyt hipoteczny za dom, gaz, prąd, woda, telefon, telewizja, internet, odpady komunalne, podatek od nieruchomości) pokrywane są z dochodów S.W..

Z przedłożonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2016 r. wynika, że S.W. uzyskała przychód w wysokości 203.369,15 zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 163.702,28 zł, co pozwoliło uzyskać dochód w wysokości 39.666,87 zł. Z kolei zestawienia przychodów i kosztów za okres od stycznia do marca 2017 r. wynika przychód w kwocie 27.985,31 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 32.221,90 zł, stratę w kwocie 4.236,59 zł. A.F., jak oświadczył, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie jest też zarejestrowany jako bezrobotny. Pomaga konkubinie w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej.

Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy).

Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej czy innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl.), zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. W związku z powyższym, rozstrzygnięcie w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.

Podnieść też należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 326/08, CBOSA).

Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, s. 568).

Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez stronę skarżącą uznać należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia Spółki od wpisu od skargi w całości.

Co prawda spółka cywilna M wskazała, że nie prowadzi działalności, bo w maju 2015 r. ją zawiesiła. Nie posiada majątku, środków finansowych i środków trwałych. W związku z wstrzymaniem jej zwrotów w podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2014 r. Spółka zaprzestała regulować swoje zobowiązania. Jej zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek wynoszą prawie 2 mln zł, a przeciwko niej wszczęto liczne postępowania egzekucyjne.

Jednakże w tym miejscu należy zauważyć, że jednocześnie z kondycją finansową spółki cywilnej należy ocenić sytuację finansową jej wspólników. W myśl art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2016 r. poz. 380), wspólnicy spółki cywilnej są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania spółki. W sytuacji zatem, gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy, przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników.

Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że M.M. nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności. Mieszka w domu jednorodzinnym, stanowiącym własność żony, który jest obciążony kredytem hipotecznym, i to żona pokrywa wszystkie wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz kosztami kredytu hipotecznego. M.M. uzyskuje jednak dochody z tytułu emerytury wojskowej oraz z tytułu zatrudnienia na ⅛ etatu. Nadto K.M. uzyskuje dochód z umowy o pracę oraz z Wojskowego Biura Emerytalnego. Otrzymują również świadczenie z programu "Rodzina 500+".

Z kolei A.F. posiada dom obciążony hipoteką, zaś samochód został zajęty przez organ egzekucyjny. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z konkubiną S.W., która posiada działalność gospodarczą. Z przedłożonych dokumentów wynika, że S.W. w 2016 r. uzyskała dochód w wysokości 39.666,87 zł, zaś za okres od stycznia do marca 2017 r. wykazała stratę w kwocie 4.236,59 zł. Pomimo tego, zgodnie z oświadczeniem A.F., to ona ponosi wszystkie wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, leczeniem, spłatą zobowiązań itp.

Jak ustalono w wyniku analizy jej rachunku bankowego prowadzonego przez [...], dokonuje wpłat własnych, kilka w miesiącu, na różne kwoty: we wrześniu 2017 r. - łącznie 1000 zł, w sierpniu 2017r. – 7.300 zł, w lipcu 2017r. – 2.800 zł, w czerwcu 6.100 zł.

Z kolei analiza wyciągu z konta w [...] wskazuje, że A.F. dokonał tam [...] sierpnia 2017 r. oraz 4 lipca 2017 r. dwóch wpłat w wysokości 7.000 zł każda.

Powyższe świadczy, że S.W. czy A.F. posiadają inne, znaczne źródła dochodów bądź oszczędności, poza systemem bankowym.

Na podstawie materiałów zgromadzonych w sprawie o sygn. akt I SA/Go 143/17, także oświadczeń i wyciągów bankowych złożonych w niniejszym postępowaniu, uznać należy, że wprawdzie spółka cywilna M znajduje się w trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi, to jej wspólnicy nie wykazali braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Jak bowiem wykazano, wspólnicy bądź osoby pozostające z nimi we wspólnych gospodarstwach zapewniają warunki mieszkaniowe, posiadają stałe źródła dochodów, z których pokrywane są bieżące wydatki, i to nie tylko te niezbędne, konieczne, ale także spłaty salda bankowego, kredytów na dom. Zauważyć w tym miejscu należy, że prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a w szczególności z wydatkami, które związane są z zabezpieczeniem stanu posiadanego majątku. Nadto wskazane wyżej wpłaty gotówkowe na konta bankowe, dokonywane przez A.F. i S.W., utrudniają pełną analizę ich stanu majątkowego.

Co więcej, wspólnicy skarżącej Spółki podjęli decyzję o sfinansowaniu udziału profesjonalnego pełnomocnika w zainicjowanym postępowaniu sądowoadministracyjnym, jeszcze przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Tymczasem, dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą, bez względu na moment dokonania tego wyboru, w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m.in. pełnego wpisu od skargi.

Zauważyć też należy, że wspólnicy nie postawili spółki w stan likwidacji, a jedynie zawiesili działalność, a zatem uznali, że ich wspólne przedsięwzięcie finansowe nie zostało zakończone i będzie kontynuowane. W takiej sytuacji aktualność zachowuje pogląd, zgodnie z którym każde przedsiębiorstwo, które zgłasza roszczenie do istnienia w porządku prawnym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13).

Mając jednak na względzie wysokość ustalonego w niniejszej sprawie wpisu na kwotę 15.671 zł, uznać należy, że jednorazowe poniesienie tego wydatku mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego wspólników skarżącej Spółki. Z tego też względu, a także celem zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu, przyznano jej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi powyżej kwoty 2.000,00 zł.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.