Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 99/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 11 ust. 2, art. 39, art. 107 ust. 4, art. 107 ust. 4a
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 4 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Nina Krzemieniewska-Oleszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 17 listopada 2023 roku znak SKO.4115.253.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z 17 listopada 2023 r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 20 września 2023 r., którą odmówiono M. M. zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w czerwcu 2023 r.

Z niekwestionowanych ustaleń wynika, że Prezydent Miasta Łodzi, decyzją z 23 czerwca 2023 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego na czerwiec 2024 r. zasiłku na zakup posiłku lub żywności.

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, ostateczną decyzją z 29 sierpnia 2023 r. (protokół z rozprawy w sprawie II SA/Łd 98/24) uchyliło ww. decyzje organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wyrażając stanowisko, że skoro od 1 lipca 2023 r. na obszarze RP odwołano stan zagrożenia epidemicznego, niezbędne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, celem ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej, która według oświadczenia strony uległa pogorszeniu.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, powołaną na wstępie decyzją z 20 września 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego zasiłku wskazując, iż pomimo podejmowanych przez pracowników organu pomocowego prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, skarżąca uniemożliwiła jego przeprowadzenie. Skarżąca w rozmowie telefonicznej przeprowadzonej 11 sierpnia 2023 r. wyjaśniła, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania, ze względu na to, że wszelkie informacje niezbędne do pozytywnego rozpoznania wniosku przesłała pocztą tradycyjna oraz elektroniczną, zaś sam wywiad powinien być przeprowadzony telefonicznie, na co zezwala art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Powyższe okoliczności, stosownie do brzmienia art. 107 ust. 4 i ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 – u.p.s.), stanowiły, w ocenie organu podstawę do negatywnego rozpatrzenia żądania.

W odwołaniu M. M. zarzucała naruszenie art. 7, art. 8, art. 10, art. 40, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., art. 2 ust. 1 w zw. z art. 4, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s., a nadto art. 15o ustawy covidowej. Wnosiła o zmianę kwestionowanej decyzji i przyznanie wnioskowanego zasiłku. W obszernym uzasadnieniu odwołania strona kwestionowała stanowisko organu, co do braku współpracy z organem pomocowym, to jest uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wskazując w tym zakresie, iż z uwagi na jej stan zdrowia, znany organowi pomocowemu, jak również sytuację epidemiczną w kraju, skarżąca wnosiła o przeprowadzenie przedmiotowego wywiadu środowiskowego telefonicznie, tak jak przy rozpatrywaniu wcześniej składanych przez nią wniosków. Strona podnosiła nadto, iż spełnia ustawowe warunki otrzymania wnioskowanej pomocy, a jej sytuacja życiowa i majątkowa nie uległa poprawie od momentu poprzednio przeprowadzonego wywiadu, który miał miejsce niespełna 6 miesięcy wcześniej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji wyjaśniło, że wskutek ww. decyzji z 29 sierpnia 2023 r. pracownik socjalny podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, 12 września 2023 r. nie zastał skarżącej w miejscu zamieszkania, bezskutecznie próbował także skontaktować się ze stroną telefonicznie oraz przy pomocy sms. W rozmowie telefonicznej przeprowadzonej 11 sierpnia 2024 r. skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania, domagając się przeprowadzenia tegoż wywiadu telefonicznie, wskazując jednocześnie, że pocztą przekazała wszystkie niezbędne informacje, pozwalające na pozytywne rozpoznanie wniosku. Kolegium podkreśliło, że strona konsekwentnie odmawia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Takie próby podejmowane były od maja 2023 r. i do dnia wydania decyzji organu pierwszej instancji okazały się bezskuteczne. Jednocześnie strona oczekuje przeprowadzenia wywiadu telefonicznie, stosownie do treści art. 15o ustawy covidowej.

W ocenie Kolegium fakt odwołania, z dniem 1 lipca 2023 r. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego, prowadzi do stwierdzenia, iż brak było przesłanek do zastosowania trybu określonego w art. 15o ustawy covidowej, a wskazana wyżej postawa strony, skutkująca w rezultacie brakiem możliwości przeprowadzenia obligatoryjnego wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania, stanowi przejaw braku współdziałania strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, co z kolei uzasadniało negatywne rozpatrzenie żądania skarżącej. Stąd też podnoszone w odwołaniu zarzuty, co do naruszenia zarówno przepisów prawa procesowego, jak i prawa materialnego nie zasługują na uwzględnienie, a objęta odwołaniem decyzja odpowiada prawu.

W skardze M. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., poprzez wadliwe, sprzeczne z rzeczywistością ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz ocenę zgromadzonego materiału dowodowego;

- art. 8 k.p.a., poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw, to jest oparcie kwestionowanego rozstrzygnięcia na fałszywych okolicznościach i odstąpienie od utrwalonej, stałej praktyki przeprowadzania wywiadów środowiskowych u wnioskodawczyni telefonicznie, za czym przemawiała i nadal przemawia sytuacja życiowa skarżącej, jej stan zdrowia oraz sytuacja epidemiczna w kraju;

- art. 10 k.p.a., poprzez niezapewnienie stronie możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w szczególności poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji;

- art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2 art. 38, art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s., poprzez pominięcie, iż skarżąca spełnia ustawowe przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia i oparcie negatywnego rozstrzygnięcia o stwierdzenie, iż skarżąca nie współpracowała z organem pomocowym poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy skarżąca z uwagi na liczne schorzenia, swoją sytuację bytową, w tym fakt samodzielnego zamieszkiwania, jak i panującą w kraju sytuację epidemiczną Covid 19 wnosiła o przeprowadzenie wywiadu w formie telefonicznej;

- art. 15o ustawy covidowej poprzez jego niezastosowanie.

W obszernym uzasadnieniu skargi zakwestionowano twierdzenie organu, co do podejmowanych prób nawiązania kontaktu ze skarżącą, czy to telefonicznego, czy to e-mail, w celu umówienia się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony. Skarżąca oświadczyła, że poza przeprowadzoną 11 sierpnia 2023 r. w obecności pełnomocnika rozmową telefoniczną ze skarżącą, wykaz połączeń z telefonu jego mocodawczyni, z którym zapoznał się jako pełnomocnik, nie potwierdza argumentacji organu. Odnośnie do wskazywanych przez organ prób nawiązania kontaktu ze skarżącą za pośrednictwem poczty elektronicznej, wskazano, że strona już w kwietniu informowała organ pomocowy o awarii komputera, która wykluczyła jakąkolwiek możliwość nawiązania z nią kontaktu w ten sposób. Jednocześnie podejmowane próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, bez uprzedniego zawiadomienia strony o tym zamiarze pozostają sprzeczne z obowiązującymi przepisami. Zakwestionowana została również zasadność skierowania do skarżącej, bez uprzedniego telefonicznego, czy też sms uprzedzenia strony, pisma z 11 lipca 2023 r. zawierającego wezwanie do osobistego stawiennictwa w placówce organu pomocowego, które to pismo, co istotne odebrane zostało przez stronę, po upływie wyznaczonego w nim terminu. Co więcej, przed wysłaniem przedmiotowego pisma organ nie ustalił, czy strona przebywa pod wskazanym adresem i czy ma możliwość odbioru przesyłki. Dalej strona podkreśliła, iż jej sytuacja zdrowotna i rodzinna była znana organowi pomocowemu, w oparciu o składane przez stronę pisemne wnioski i wyjaśnienia, zarówno w sprawie przedmiotowego zasiłku, jak i w innych postępowaniach z udziałem strony. Co więcej, od daty ostatnio przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie upłynął okres 6 miesięcy, a sytuacja strony nie uległa poprawie, a wręcz pogorszeniu. Tym samym za nieuprawnione w ocenie skarżącej uznać należy stanowisko organu, co do uniemożliwienia przez skarżącą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ miał bowiem świadomość, że orzeczony w stosunku do skarżącej umiarkowany stopień niepełnosprawności, szereg schorzeń, na które cierpi skarżąca, ryzyko ponownego zarażenia strony wirusem covid lub inną chorobą zakaźną wyłącza możliwość przyjmowania osób postronnych, a tym samym uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w inny sposób niż w drodze wywiadu telefonicznego, co strona konsekwentnie podnosiła. Co więcej, wbrew twierdzeniu organu, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w tej formie nadal jest możliwe, co wcześniej przyznawali pracownicy organu, którzy taki wywiad przeprowadzali chociażby w marcu 2023 r. Wobec powyższego kierowanie do skarżącej pism, pomimo braku możliwości ich odbioru, czy też nakładanie na stronę obowiązku osobistego stawiennictwa w siedzibie organu, uznać należy za postępowanie niehumanitarne, z góry nastawione w sposób negatywny do strony, co skarżąca wiąże z wniesioną przez nią wcześniej skargą na pracownika organu pomocowego. Za zasadnością powyższego świadczy między innymi okoliczność pozostawienia skarżącej bez jakichkolwiek środków do życia i wnioskowanej pomocy rzeczowej, pomimo posiadanej wiedzy o trudnej sytuacji życiowej strony.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 3 czerwca 2024 r. skarżąca podtrzymała stanowisko zaprezentowane w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Materialnoprawną podstawę kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

W myśl art. 3 ust. 1-4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Z powyższych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. m.in. wyroki NSA: z 23 września 2008 r., I OSK 1511/07; z 5 września 2017 r., I OSK 2031/16; wyrok WSA w Warszawie z 23 marca 2022 r., I SA/Wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2022 r., II SA/Gl 571/22 – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jedną z ustawowych form pomocy społecznej jest wnioskowany przez skarżącą zasiłek celowy, który może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opalu, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne (art. 39 ust. 1-3 u.p.s.). W przypadku tego świadczenia organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także, że zostanie przyznana w formie i wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Innymi słowy spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej wysokości.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 11 ust. 2 wymienia szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że brak aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia.

Natomiast jak wynika z art. 107 ust. 4 u.p.s. w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a u.p.s.). Wskazać również należy, iż jak wynika z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 893), co do zasady rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Wywiad ten jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Na stronie ubiegającej się oświadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych w takiej formie. Co do zasady ta forma postępowania wyjaśniającego nie może zostać zastąpiona innymi środkami dowodowymi (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2019 r., I OSK 3598/18). Obligatoryjna czynność, jaką jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji z uwagi na swą istotę, stanowi formę współpracy beneficjenta z organem pomocowym, której brak może przynieść dla niego negatywne skutki. Jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2016 r., I OSK 2186/16; wyrok NSA z 19 kwietnia 2011 r., I OSK 60/11). W orzecznictwie podkreśla się również, iż uwzględnienie jedynie wykładni językowej powołanego przepisu art. 107 ust. 4 zd. 1 u.p.s. prowadziłoby do wniosku, że każdorazowo po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ ma obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zakładając jednak domniemanie racjonalności prawodawcy oraz cel tego przepisu - zapoznanie się przez organ z aktualną sytuacją życiową wnioskodawcy, należy przyjąć, iż wolą ustawodawcy było - o czym świadczy treść zdania drugiego art. 107 ust. 4 ustawy - by wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową, kolejną aktualizacją wywiadu, a następował on nie rzadziej, niż co 6 miesięcy (por. wyrok WSA w Krakowie z 26 października 2023 r., III SA/Kr 1775/22).

Niemniej, w ocenie sądu rozpoznającego przedmiotową skargę, użyty przez ustawodawcę zwrot "nie rzadziej niż co 6 miesięcy", nie wyłącza uprawnienia organu pomocowego do wcześniejszego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji między innymi w przypadku powzięcia wiedzy o zmianie istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych dotyczących osoby objętej pomocą społeczną, czy też w celu weryfikacji zasadności udzielanej pomocy. Zatem konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji przed upływem wskazanego wyżej 6 miesięcznego okresu winna być oceniania każdorazowo, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy. Tym bardziej, iż jak wskazuje się w orzecznictwie aktualizacja wywiadu środowiskowego ma być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie, a korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy (por. wyrok NSA z 5 października 2021 r., I OSK 501/21).

Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy sąd stwierdza, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż przedmiotowa skarga jest jedną z kilkunastu skarg, tożsamych pod względem podniesionych zarzutów i przedstawionej argumentacji, wniesionych do tutejszego sądu na podjęte przez Kolegium rozstrzygnięcia odmawiające przyznania skarżącej wnioskowanych przez nią form pomocy społecznych, w zbliżonym okresie. Zarówno z akt administracyjnych przesłanych do sądu wraz z przedmiotową skargą, jak i z akt załączonych do pozostałych skarg (np. akta sprawy II SA/Łd 78/24) bezspornie wynika, iż w okresie następującym po złożeniu przez skarżącą wniosku o przyznanie przedmiotowego zasiłku do dnia wydania decyzji organu pierwszej instancji, a także później organ pomocowy wielokrotnie podejmował próby nawiązania kontaktu zarówno ze skarżącą, jak i z ustanowionym przez nią pełnomocnikiem, celem ustalenia dogodnej dla strony daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. O powyższym świadczą złożone zarówno do akt niniejszej sprawy, jak i znajdujące się aktach administracyjnych nadesłanych do sądu wraz ze skargami na kolejne decyzje Kolegium protokoły (w tym ich kserokopie) kontroli w miejscu zamieszkania skarżącej, notatki służbowe pracownika organu pomocowego na okoliczność bezskutecznych prób przeprowadzenia wywiadu w środowisku skarżącej, czy też wydruki dokumentujące przebieg rozmów telefonicznych oraz korespondencji sms ze skarżącą oraz jej pełnomocnikiem, z których wprost wynika, iż strona miała wiedzę, co do konieczności przeprowadzenia tego wywiadu w miejscu i w formie wskazywanej przez organ, jako niezbędny warunek rozpatrzenia zgłoszonego przez nią żądania. W aktach niniejszej sprawy znajdują się notatki służbowe z 18 września 2023 r., protokół z 12 września 2023 r., pismo pracownika socjalnego z 20 września 2023 r., potwierdzające powyższe okoliczności. Z przedłożonych dokumentów wynika również, iż pomimo deklarowanego przez pracownika organu pomocowego zachowania wszelkich dostępnych środków ostrożności, strona skarżąca konsekwentnie odmawiała przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, argumentując to złym stanem zdrowia i żądała przeprowadzenia tego wywiadu, tak jak dotychczas w drodze telefonicznej.

Powyższe ustalenia potwierdza także zaprezentowane na rozprawie przeprowadzonej 15 maja 2024 r., w sprawie II SA/Łd 100/24 stanowisko pełnomocnika skarżącej, który oświadczył, iż według jego wiedzy pracownicy organu pomocowego przychodzili do domu skarżącej i kontaktowali się z nią telefonicznie, w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W jednym przypadku, w dniu 11 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej był świadkiem nawiązania tego kontaktu. Wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej nie mógł być przeprowadzony bądź to z uwagi na stan zdrowia skarżącej bądź też z uwagi na jej nieobecność. Jednocześnie skarżąca nie jest w stanie przewidzieć, czy nawet w przypadku umówienia się na konkretną datę z pracownikami organu pomocowego w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jego przeprowadzenie będzie możliwe, ze względu na jej stan zdrowia. Stanowisko skarżącej zostało potwierdzone także na rozprawie przeprowadzonej 4 czerwca 2024 r. w sprawie II SA/Łd 98/24, z którego wynika, że skarżąca ze względu na swoją sytuację zdrowotną i osobistą nie jest w stanie przyjąć pracownika socjalnego w domu i z tego względu wnosiła o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w oparciu o przepisy covidowe. W żadnym z terminów proponowanych przez pracowników socjalnych nie było możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżąca podejmowała próby kontaktu z organem pomocowym, ale pełnomocnik nie może wskazać dat ani częstotliwości tych prób. Skarżąca obawia się kontaktu z osobami z zewnątrz ze względu na swoją sytuację zdrowotną. Jednocześnie w sytuacjach, w jej ocenie, wyjątkowych kontaktuje się z osobami z zewnątrz. Przykładem są wizyty lekarskie w przychodni, czy zakupy w sklepie osiedlowym. Skarżąca stoi na stanowisku, że wywiad środowiskowy powinien być przeprowadzony na podstawie art. 15o ustawy covidowej, czyli w formie rozmowy telefonicznej.

Biorąc pod uwagę powyższe, sąd za nieuzasadnioną uznał argumentację skargi, co do braku wykazania przez organ administracji podejmowanych prób nawiązania kontaktu ze skarżącą w celu umówienia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Powyższemu twierdzeniu strony przeczą dokonane w sprawie, udokumentowane ustalenia faktyczne, które nie zostały skutecznie podważone przez stronę skarżącą. Co więcej, zawarte w treści skargi stwierdzenie pełnomocnika o braku wykazania przez organ podejmowanych prób nawiązania kontaktu pozostaje w wewnętrznej sprzeczności z przedstawioną w dalszej części skargi argumentacją strony, co do zasadności i skuteczności podejmowanych w tym zakresie działań procesowych organu pomocowego, jak i z powołanymi wyżej wyjaśnieniami złożonymi do protokołu rozpraw.

W ocenie sądu ze stanowiska prezentowanego konsekwentnie przez skarżącą wynika, że jej celem jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie rozmowy telefonicznej. Skarżąca, unika kontaktu z pracownikami socjalnymi jednocześnie w tym samym czasie potrafi załatwiać sprawy związane z czynnościami życia codziennego, jak wizyty lekarskie, czy robienie zakupów, kontaktując się tym samym z osobami z zewnątrz. W tej sytuacji sąd nie aprobuje stanowiska skarżącej, z którego wynika niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z uwagi na obawę o stan zdrowia skarżącej, który może być zagrożony poprzez kontakt z obcymi osobami. Przeprowadzenie wywiadu jest to co do zasady czynność jednorazowa, a konsekwentna odmowa jego przeprowadzenia w obawie o stan zdrowia, w sytuacji, w której wnioskodawca jednocześnie podejmuje inne czynności dnia codziennego musi zostać uznana za brak współpracy z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. Natomiast uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej (por. wyroki: WSA w Łodzi z 7 marca 2019 r., II SA/Łd 111/18, WSA we Wrocławiu z 21 maja 2019r., IV SA/Wr 53/19 oraz z 17 listopada 2022 r., IV SA/Wr 124/22; WSA w Gliwicach z 21 sierpnia 2023 r., II SA/Gl 1184/22).

Wobec powyższego, w ocenie sądu procedujące w sprawie organy administracji obu instancji zasadnie uznały, iż postępowanie strony skarżącej wypełnia przesłankę braku współdziałania z organem, które jak wcześniej wskazano jest obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 4 u.p.s.), a w świetle brzmienia art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a ustawy może stanowić powód wydania decyzji odmownej. Podkreślić w tym należy, że odmawiając skarżącej pomocy, organy w żaden sposób nie kwestionowały jej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, a jedynie uznały, że konieczne jest przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego, wskazując w tym zakresie na podnoszone przez stronę pogorszenie sytuacji w jakiej się znajduje, jak również na konieczność przeprowadzenia oceny rzeczywistych potrzeb skarżącej oraz ich zakresu w miejscu zamieszkania strony, co dotychczas nie było możliwe z uwagi na ogłoszony Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii , a następnie stan zagrożenia epidemicznego wirusem Covid 19 (odwołany z dniem 1 lipca 2023 r.) i wynikające z powyższego ograniczenia. Z materiału sprawy administracyjnej wynika dostatecznie jasno, że skarżąca nie miała woli współdziałania, mimo przychylnej postawy organu. W toku postępowania skarżąca bądź ignorowała wezwania organu, bądź wskazywała, że przeprowadzenie wywiadu w jej ocenie nie jest zasadne i nie ma takiego obowiązku. Przy czym, co w sprawie ma istotne znaczenie, była informowana o obowiązku przeprowadzenia wywiadu i skutkach niedochowania tej czynności. Toteż zasadnie doszło do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia.

Wobec powyższego zarzuty skargi, co do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, w zw. art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie.

Natomiast, co do zarzutu skargi odnoszącego się do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. wskazać należy, iż zgodne z ugruntowanym poglądem orzecznictwa sam fakt pozbawienia strony czynnego uczestnictwa w toku postępowania administracyjnego nie oznacza, że decyzja taka, choć naruszająca zasadę postępowania administracyjnego będzie musiała zostać uchylona w trybie sądowej kontroli. Uchylenie bowiem takiej decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy strona skarżąca wykaże, że umożliwienie jej wzięcia udziału w postępowaniu, a w szczególności przedsięwzięcie konkretnych czynności procesowych, mogłoby mieć istotny wpływ na treść wydawanej decyzji. A contrario, nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji sam brak zawiadomienia strony o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy jej czynny udział i tak nie mógłby doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia odmiennego niż to wydane bez jej aktywnego uczestnictwa. W tak przedstawionej sytuacji uchylenie decyzji, z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. nie będzie miało racjonalnych podstaw i mogłoby prowadzić do przewlekłości postępowania. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z 15 marca 2024 r., I GSK 287/23; wyrok NSA z 23 listopada 2023 r., II OSK 563/21; wyrok NSA z 20 czerwca 2023, II OSK 2157/20). W rozpoznawanej sprawie strona wywodząc zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie wykazała jednocześnie, iż naruszenie to uniemożliwiło dokonanie jej jakiejkolwiek czynności procesowej.

Wobec dokonanych w sposób bezsporny, wskazanych wyżej ustaleń, co do braku współpracy skarżącej z organem pomocowym sąd za nieuzasadnione uznał również zarzuty skargi, co od naruszenia wskazanych w niej przepisów art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2 art. 38, art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s.

Natomiast, co do zarzucanego naruszenia art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych wskazać należy, iż zgodnie z brzmieniem tej normy z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie: 1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824), oraz, 2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub 3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy. Z treści przywołanego przepisu wynika zatem, że możliwość odstąpienia od przeprowadzenia wywiadu w sposób określony w ustawie o pomocy społecznej wystąpi w sytuacji uzasadniającej izolację osób zobowiązanych z uwagi na Covid-19. Jednak z uwagi na charakter omawianych czynności i ich znaczenia dla prowadzonych postępowań odstąpienie od wywiadu przeprowadzanego w miejscu zamieszkania podmiotów zobowiązanych i z ich bezpośrednim udziałem musi być traktowane jako wyjątek od reguły. W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie wskazywały organy administracji wyjątek ten nie wystąpił, gdyż w dacie ponownego rozpoznawania wniosku skarżącej, po wcześniejszym wydaniu decyzji Kolegium z 29 sierpnia 2023 r. na terenie kraju nie obowiązywał już stan zagrożenia epidemicznego. W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie organ pomocowy słusznie przyjął, że konieczne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie tradycyjnej.

Ponadto w myśl art. 15o ust. 1a tejże ustawy w sytuacji, o której mowa w art. 15o ust. 1, w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, u których nie nastąpiła zmiana danych, aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego nie sporządza się, pomimo upływu ustawowego terminu. W takim przypadku aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządza się niezwłocznie po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Nawet jeśli przyjąć, że skarżąca przed 1 lipca 2023 r. przekazała, jak twierdzi wszelkie niezbędne informacje, co do swojej sytuacji majątkowej i życiowej, to w myśl art. 15o ust. 1a organ pomocowy zobligowany był do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego.

Stąd zarzut naruszenia art. 15o ustawy covidowej nie znajduje uzasadnienia.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

ds