Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 641/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1-2, art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3, art. 30
journal: Dz.U. 2023 poz 581
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
article: art. 145  par. 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Justyna Mazur, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Domagalska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 7 lipca 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza J.- [...] z dnia 28 kwietnia 2023 r., znak: [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącego M. K. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez M. K. (dalej: "Skarżący", "Wnioskodawca" lub "Strona") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: "Kolegium" lub "SKO") z [...] lipca 2023 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza J. –[...] (dalej jako "organ I instancji" lub "Burmistrz") z [...] kwietnia 2023 r. nr [...]o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: S. i E. K. za okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 9.600,00 zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Decyzją administracyjną z [...] września 2016 r. zostały przyznane D. Ś., występującej jako przedstawiciel ustawowy dzieci świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna S. K. w kwocie 300,00 zł miesięcznie

oraz na córkę E. K. w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r.

Skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że Wnioskodawca zamieszkuje wraz z dziećmi S. i E.. Matka dzieci, D. Ś. zmarła. Rodzina utrzymuje się z renty rodzinnej przyznanej na dzieci w kwocie 1.338,44 zł miesięcznie oraz świadczenia wychowawczego w wysokości

po 500,00 zł miesięcznie na każde dziecko wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wnioskodawca otrzymuje zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na dziecko S. K. w wysokości 124,00 zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 193,00 zł miesięcznie, z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego płatny jednorazowo w miesiącu wrześniu 2023 r. oraz dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, w związku z dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły w wysokości 69,00 zł miesięcznie przyznane od 1 września 2023 r.

do 31 października 2023 r., a także zasiłek rodzinny na córkę E. K. w kwocie po 124,00 zł miesięcznie, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości

po 193,00 zł miesięcznie, dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 110,00 zł miesięcznie na okres ważności orzeczenia tj. do 30 września 2023 r. oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego

w wysokości 100,00 zł jednorazowo we wrześniu 2023 r. Ponadto, Wnioskodawca ma przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką E. K. w wysokości 2.458,00 zł miesięcznie do 30 września 2023 r. Łączna kwota uzyskiwanych dochodów rodziny wynosi 5.201,44 zł miesięcznie.

Miesięczne obciążenia rodziny to: opłata za energię elektryczną w kwocie 371,69 zł, gaz w kwocie 97,84 zł, telefon 133,98 zł, wywóz śmieci 66,00 zł, podatek

od nieruchomości 14,17 zł, spłata kredytu w wysokości 134,99 zł, wydatki związane

z leczeniem 159,77 zł i inne wydatki, tj. zakup pieluch dla córki w kwocie 474,00 zł oraz zgodnie z oświadczeniem z 18 kwietnia 2023 r. zakup żywności ok. 2.500,00 zł, zakup środków czystości ok. 1.000,00 zł oraz zakup ubrań w miarę potrzeb ok. 1.500,00 zł nie potwierdzone rachunkami.

Wnioskodawca ma [...] lata, pracował zawodowo w N.. Po śmierci matki, dzieci ([...] maja 2022 r.) sprawuje opiekę nad dziećmi. Burmistrz uznał, że pomimo tego istnieje możliwość pojęcia pracy przez Wnioskodawcę. Jest on osobą zdrową i nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, zatem jest w stanie podjąć zatrudnienie chociażby w systemie prac zdalnej lub zadaniowej, która nie kolidowałaby z opieką nad córką. Takie działanie przyczyniłoby się do możliwości spłaty zadłużenia.

Dalej Burmistrz wskazał, że organ właściwy wierzyciela każdorazowo informował Wnioskodawcę o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przedstawicielowi ustawowemu dzieci na adres wskazany przez komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne, zaś korespondencja była odbierana prawidłowo. Dłużnik alimentacyjny musiał zatem liczyć się z tym, że Państwo będzie dochodzić zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Organ I instancji stwierdził, że nie może jednoznacznie stwierdzić, iż dokumenty przekazane przez wnioskodawcę, to jest kopie przelewów przekazywanych D. Ś. były tytułem alimentów na dzieci, a nie dobrowolnymi wpłatami.

Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. wynika, że dokonana przez Wnioskodawcę wpłata z 2 czerwca 2022 r. w kwocie 5.681,78 zł została zaliczona na koszty egzekucyjne.

Organ I instancji uznał, że umorzenie w całości, zobowiązania przypisanego

do zwrotu byłoby sprzeczne z celem ustawy. Nie przysporzyłoby stronie dochodu, natomiast pozbawiłoby Państwo możliwości egzekwowania należności, gdyby sytuacja materialna strony w przyszłości uległa poprawie lub z powodu zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie majątku. W podstawie prawnej wskazano przepisy art. 7, art. 41 § 1 i 2, art. 104, art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 12 ust. 1 i ust. 2, art. 27 ust 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 3, art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 581 ze zm.; dalej: "ustawa o pomocy" lub "u.p.o.u.a.").

W odwołaniu od decyzji organu I instancji, Skarżący zarzucił:

1. obrazę art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ orzekający wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, niedokonanie rzetelnego i wszechstronnego rozpoznania i oceny całego materiału dowodowego (dokumentów przedłożonych przez Stronę) i tym samym naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że:

a) skarżący nie realizował obowiązku alimentacyjnego na rzecz swoich małoletnich dzieci S. i E. K. w tym, w okresie pobierania przez D.Ś. świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

b) D. Ś. była uprawiona do pobrania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, mimo że brak było ku temu podstaw z racji regularnego uiszczania alimentów na rzecz rodzeństwa S. i E. K. przez ich ojca (skarżącego);

2. obrazę art. 2 pkt 7 lit. b, art. 2 pkt 2 lit. d w zw. z art. 23 ustawy o pomocy poprzez niezastosowanie wyżej wymienionych przepisów i w efekcie błędne przyjęcie przez organ, że D. Ś. była uprawiona do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a Strona jako dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu tego świadczenia, w sytuacji gdy skarżący realizował obowiązek alimentacyjny wobec małoletnich dzieci do rąk ich matki, a świadczenie pobrane przez D. Ś. z funduszu alimentacyjnego ma charakter nienależnego, którego zwrot powinien obciążać osobę, które je otrzymała;

3. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. polegające

na dokonaniu nieprawidłowej oceny dowodów dokumentów dołączonych przez Skarżącego do wniosku z 29 marca 2023 r. (data wpływu do organu) w postaci potwierdzeń dokonania przelewów i wpłat, oświadczenia Strony dotyczącego wysokości uiszczanych alimentów, przekazywania D. Ś. alimentów w gotówce na rzecz małoletnich S. i E. K., co doprowadziło do bezpodstawnego przyjęcia przez organ I instancji, iż skarżący nie regulował alimentów na rzecz swoich dzieci, jest dłużnikiem alimentacyjnym w świetle ustawy o pomocy i w efekcie uznanie przez organ, iż umorzenie w stosunku do niego należności z tytułu świadczeń wypłaconych

z funduszu alimentacyjnego jest sprzeczne z interesem społecznym i celem wyżej wymienionej ustawy;

4. obrazę art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny dowodu z przesłuchania skarżącego i uznanie ich za niewiarygodne w zakresie, w jakim zeznał on, że przekazywał on w formie przelewów, przekazów, wpłat gotówkowych środki pieniężne D. Ś. w łącznej kwocie 117.709,00 zł tytułem alimentów na rzecz E. i S. K. w okresie, w którym pobierała ona świadczenie z funduszu alimentacyjnego, co spowodowało błędne ustalenie, iż nie regulował on świadczenia alimentacyjnego na rzecz dzieci E. i S. K., jest dłużnikiem alimentacyjnym, D. K. była uprawniona do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

5. obrazę art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny dowodu z przesłuchania Skarżącego i uznanie ich za niewiarygodne w zakresie, w jakim zeznał on o swojej sytuacji rodzinnej i w efekcie poczynienie błędnych ustaleń, co do sytuacji rodzinnej, bezpodstawne przyjęcie przez organ, że ma on możliwość podjęcia pracy zarobkowej, podczas gdy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dziećmi, w tym nad niepełnosprawną córką, nie może podjąć pracy zawodowej;

6. obrazę art. 86, art. 89 § 1, art. 77 § 1, art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ przeprowadzenia rozprawy, dowodu z przesłuchania Skarżącego

na okoliczność jego wiedzy o toczącym się wobec niego postępowaniu egzekucyjnym, przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przedstawicielowi ustawowemu E. i S. K. – D. Ś., co doprowadziło do bezpodstawnego i błędnego ustalenia, że Skarżący wiedział o toczącym się wobec niego postępowaniu egzekucyjnym, przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przedstawicielowi ustawowemu E. i S. K. – D. Ś., obierał korespondencję przesyłaną w toku wyżej wymienionych postępowań, w sytuacji gdy nie miał on takiej wiedzy, gdyż przebywał za granicą, o czym D. Ś. wiedziała i rozmysłem zatajała tą informację przed właściwymi organami;

7. naruszenie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy poprzez błędną wykładnię pojęcia skuteczności egzekucji, zawężenie tego pojęcia wyłącznie do skuteczności egzekucji komorniczej i w konsekwencji zaniechania przez organ wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. podjęcia czynności zmierzających do ustalenia, czy Skarżący realizował obowiązek alimentacyjny na rzecz E. i S. K., czy zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu pobranych świadczeń

z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy;

8. błąd w ustaleniach faktycznych

a) polegający na przyjęciu przez organ I instancji, że sytuacja finansowa,

w jakiej znajduje się Skarżący, umożliwia mu spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego D. Ś. działającej jako przedstawiciel ustawowy S. i E. K., w sytuacji gdy z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Skarżący uzyskiwany dochód w całości przeznacza na utrzymanie dzieci E. i S. K. oraz swoje;

b) polegający na uznaniu przez organ I instancji, że Skarżący może podjąć zatrudnienie w formie pracy zdalnej, podczas gdy po śmierci matki małoletnich S. i E. K. sprawuje on nad nimi opiekę, E. K. jest osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej opieki ze strony ojca, Skarżący ma wykształcenie podstawowe oraz doświadczenie wyłącznie w charakterze pracownika fizycznego i w efekcie niesłusznego uznania, że ma on możliwość zapłacenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego D. Ś..

Powyższe doprowadziło do błędnego przyjęcia przez organ, że nie zachodzą w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniające umorzenie wobec Skarżącego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów.

SKO utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji. Uzasadniając zaskarżoną decyzję na wstępie przytoczyło treść art 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy. Następnie, przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie, w tym dokonane

przez organ I instancji ustalenia faktyczne.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Trudności uniemożliwiające spłatę należności muszą mieć charakter trwały, bez szans na poprawę. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie i edukację. Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Zasadą jest pełna spłata należności względem Państwa, które zastępczo pokryło za dłużnika alimentacyjnego jego zobowiązania, natomiast zastosowanie ulg w tym zakresie jest

po pierwsze uzależnione od pojawienia się w sytuacji dochodowej lub rodzinnej wyjątkowych i nadzwyczajnych okoliczności, po drugie rozstrzygnięcie w przedmiocie udzielenia ulgi zostawione zostało uznaniu właściwych organów, które nawet w razie ustalenia, że zachodzą tego rodzaju wyjątkowe okoliczności w sytuacji dochodowej

lub rodzinnej, nie mają obowiązku wydania decyzji uwzględniającej w całości lub

w części wniosek dłużnika alimentacyjnego.

Oceniając sytuację Wnioskodawcy, Kolegium stwierdziło, że należy mieć

na względzie bieżącą sytuację dłużnika, ale też jego perspektywy na przyszłość. Wnioskodawca ma [...] lata, jest osobą zdrową i nie jest wykluczone, że może podjąć w przyszłości pracę zawodową, która umożliwi mu spłatę zadłużenia wobec Państwa. Umorzenie należności alimentacyjnych w takiej sytuacji należy uznać za przedwczesne.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji oparł się na pełnym materiale dowodowym i nie można czynić mu zarzutów naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Zdaniem Kolegium, dowody przedstawione w postępowaniu przed organem I instancji, jak i wnioskowane do przeprowadzenia w postępowaniu odwoławczym dotyczą istnienia długu alimentacyjnego. W postępowaniu mającym za przedmiot udzielnie ulgi płatniczej w postaci umorzenia należności nie ustala się istnienia długu, ani jego wysokości. Jeżeli dług nie istnieje, wniosek o umorzenie długu jest bezprzedmiotowy. Dłużnik składając wniosek o umorzenie należności potwierdza, iż dług istnieje. W aktach znajdują się decyzje o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego małoletnim S. i E. K. na wniosek ich przedstawiciela ustawowego, matki D. Ś.. Decyzje te są ostateczne. Ocena tych decyzji, zdaniem Kolegium w niniejszym postępowaniu nie jest możliwa.

Strona zaskarżyła omówioną decyzję Kolegium w całości. Zarzuciła tej decyzji:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1. obrazę art. 2 pkt 7 lit. b, art. 2 pkt 2 lit. d w zw. z art. 23 ustawy o pomocy poprzez niezastosowanie wyżej wymienionych przepisów i w efekcie błędne przyjęcie przez organ, że D. Ś. była uprawiona do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego a Skarżący jako dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu tego świadczenia, w sytuacji gdy realizował on obowiązek alimentacyjny wobec małoletnich dzieci do rąk ich matki, a świadczenie pobrane przez D. Ś.

z funduszu alimentacyjnego ma charakter nienależnego świadczenia, którego zwrot powinien obciążać osobę, które je otrzymała;

2. art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy poprzez błędną wykładnię pojęcia skuteczności egzekucji, zawężenie tego pojęcia wyłącznie do skuteczności egzekucji komorniczej

i w konsekwencji zaniechania przez organ wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. podjęcia czynności zmierzających do ustalenia, czy Skarżący realizował obowiązek alimentacyjny na rzecz E. i S. K., czy zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. art. 107 § 3 k.p.a. polegające

na zaniechaniu przez organ podjęcia wszelkich czynności koniecznych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, niedokonanie rzetelnego i wszechstronnego rozpoznania i oceny całego materiału dowodowego (dokumentów przedłożonych przez Skarżącego, jego zeznań) i tym samym naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że:

a) Skarżący nie realizował obowiązku alimentacyjnego na rzecz swoich małoletnich dzieci S. i E. K. w tym, w okresie pobierania przez D. Ś. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest dłużnikiem alimentacyjnym w świetle ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i w efekcie uznanie przez organ, iż umorzenie w stosunku do Skarżącego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest sprzeczne z interesem społecznym i celem wyżej wymienionej ustawy;

b) D. Ś. była uprawiona do pobrania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, mimo że brak było ku temu podstaw z racji regularnego uiszczania alimentów na rzecz rodzeństwa S. i E. K. przez ich ojca (Skarżącego);

2. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny dowodu z przesłuchania Skarżącego, dowodu z dokumentu - jego oświadczenia

i uznanie ich za niewiarygodne w zakresie, w jakim skarżący zeznał

i oświadczył, że przekazywał w formie przelewów, przekazów, wpłat gotówkowych środki pieniężne D. Ś. w łącznej kwocie 117.709,00 zł tytułem alimentów

na rzecz E. i S. K. w okresie, w którym pobierała ona świadczenie

z funduszu alimentacyjnego, co spowodowało błędne ustalenie, iż Skarżący nie regulował świadczenia alimentacyjnego na rzecz dzieci E. S. K., jest dłużnikiem alimentacyjnym, D. K. była uprawniona do pobierania świadczeń

z funduszu alimentacyjnego;

3. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny dowodów:

- z przesłuchania Skarżącego i uznanie ich za niewiarygodne w zakresie, w jakim zeznał on o swojej sytuacji rodzinnej i materialnej,

- z dokumentu - orzeczenia o stopniu niepełnosprawności E. K. i pominięcie okoliczności wynikających z tego dokumentu, tj. okoliczności, iż córka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku

ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i w efekcie poczynienie błędnych ustaleń, co do sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącego, bezpodstawne przyjęcie przez organ, że Skarżący ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej obecnie lub w przyszłości, podczas gdy z uwagi na konieczność sprawowania opieki

nad dziećmi, w tym nad niepełnosprawną córką, nie może on podjąć pracy zawodowej;

4. art. 86, art. 89 § 1, art. 77 § 1, art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie

przez organ przeprowadzenia rozprawy, dowodu z przesłuchania Skarżącego

na okoliczność jego wiedzy o toczącym się wobec niego postępowaniu egzekucyjnym, przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przedstawicielowi ustawowemu E. i S. K. – D. Ś., co doprowadziło do bezpodstawnego

i błędnego ustalenia, że Skarżący wiedział o toczącym się wobec niego postępowaniu egzekucyjnym, przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przedstawicielowi ustawowemu E. S. K. – D. Ś., obierał korespondencję przesyłaną w toku wyżej wymienionych postępowań, w sytuacji gdy Skarżący nie miał takiej wiedzy, gdyż przebywał za granicą, o czym D. Ś. wiedziała i rozmysłem zatajała tą informację przed właściwymi organami;

5. art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przyczyn, dla których organ w ramach uznania administracyjnego podjął decyzję niekorzystną dla skarżącego;

III. błąd w ustaleniach faktycznych 1. polegający na uznaniu przez organ, że sytuacja finansowa, w jakiej znajduje się Skarżący, umożliwia mu spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń

z funduszu alimentacyjnego D. Ś. działającej jako przedstawiciel ustawowy S. i E. K., w sytuacji gdy Skarżący utrzymuje siebie oraz dzieci S. i E. K. wyłącznie ze środków pochodzących ze świadczeń socjalnych, wychowawczych, zasiłku rodzinnego, renty rodzinnej i świadczenia pielęgnacyjnego a z uwagi na wysokość ponoszonych kosztów utrzymania skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków na zapłatę długu wobec Gminy J.- [...];

2. polegający na przyjęciu przez organ, że w przyszłości Skarżący będzie mógł podjąć zatrudnienie, w sytuacji, gdy skarżący po śmierci matki małoletnich S.

i E. K. sprawuje nad nimi opiekę, a E. K. jest osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej i dożywotniej opieki ze strony ojca i w efekcie niesłusznego uznania, że Skarżący ma możliwość zapłacenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń

z funduszu alimentacyjnego D. Ś. lub będzie miał taką możliwość

w przyszłości;

3. polegający na niesłusznym ustaleniu przez organ, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności wyjątkowe, nadzwyczajne uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego D. Ś., podczas gdy skarżący nie tylko regularnie łożył na utrzymanie E. i S. K.

w okresie, w jakim D. Ś. pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego, ale obecnie sprawuje opiekę nad dziećmi, w tym nad niepełnosprawną córką

i w związku tym jego sytuacja rodzinna i dochodowa wyróżnia go spośród osób zadłużonych względem funduszu alimentacyjnego.

Powyższe doprowadziło do błędnego przyjęcia przez organ, że nie zachodzą

w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniające umorzenie wobec Skarżącego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych (dzieci strony).

Podnosząc te zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza J. -[...] oraz o zasądzenie na jego rzecz od organu kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej

pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że są one dotknięte wadami uzasadniającymi ich uchylenie.

Przypomnienia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Należności przypadające od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podlegają ściągnięciu wraz z odsetkami w drodze egzekucji sądowej na podstawie przepisów o egzekucji świadczeń alimentacyjnych, z uwzględnieniem przepisów u.p.o.u.a. (art. 27 ust. 3 u.p.o.u.a.). Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może być ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Mianowicie w myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna

przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna

przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna

przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Ponadto stosownie do art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową

i rodzinną. Zauważyć przy tym należy, że art. 30 ust. 2 u.o.p.u.a. dotyczy wyłącznie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. dotyczy należności wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4.

Decyzja w sprawie umorzenia należności jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. sformułowanie "organ może umorzyć". Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności nie zezwala jednak organowi na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że organ jest szczególnie związany zasadami ogólnymi unormowanymi w rozdziale 2 k.p.a. Organ powinien zatem podejmować wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. Organ zobowiązany jest zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania oraz stworzyć stronie warunki do wypowiedzenia się, jeszcze przed wydaniem decyzji, co do zebranego materiału dowodowego (art. 10 § 1 k.p.a.),

jak również wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Natomiast kontrola sądowa decyzji wydanej

w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, czy zgodnie

z nimi ustalono stan faktyczny sprawy, a rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń i nie ma znamion rozstrzygnięcia dowolnego.

Ze stanu faktycznego wynika, że skarżący [...] marca 2023 r. wystąpił w realiach rozpoznawanej sprawy z wnioskiem o umorzenie świadczeń alimentacyjnych

za wskazane w decyzji okresy rozliczeniowe. Argumentował między innymi, że

w sprawie brak było podstaw do uznania go za dłużnika alimentacyjnego z powodu faktu, że systematycznie przekazywał zmarłej matce wpłaty z tytułu alimentów na rzecz ich małoletnich dzieci. Ogółem wpłaty, w tym gotówkowe do rąk własnych matki

w okresie alimentacyjnym od 1 stycznia 2014 r. do 31 maja 2022 r. stanowiły łącznie kwotę 117.709 zł.

Organy, odmawiając wnioskowanej ulgi zgodnie przyjęły, że w sprawie

nie wystąpiły żadne wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności w sytuacji dochodowej

lub rodzinnej Skarżącego przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Z treści decyzji Kolegium wynika jednocześnie, że świadczenie alimentacyjne za wskazane

w decyzji okresy zostało zrealizowane i wypłacone uprawnionej zmarłej matce dzieci. Niemniej jednak dostrzec trzeba, że Sąd nie dopatrzył się w aktach sprawy dokumentów potwierdzających tak tytuł jak i wysokość zadłużenia Skarżącego,

tj. ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej (zmarłej matce dzieci), dokumentów dotyczących realizacji tej decyzji,

w tym wskazujących na terminy wypłat świadczeń oraz przebieg postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego. Kwestie te, choć ważne z punktu widzenia wysokości kwot do zwrotu mają jednak drugorzędne znaczenie w realiach niniejszej sprawy, gdyż dotyczy ona wyłącznie postępowania w zakresie wniosku

o przyznanie ulgi płatniczej, tj. umorzenia w całości wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. A zatem, jak słusznie wywiodło Kolegium w tej sprawie nie bada się zarówno kwestii istnienia długu czy też statusu osoby uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego.

Z tych względów, podniesione w tej mierze zarzuty skargi nie mogły zasługiwać na uwzględnienie. Kwestie uprawnień zmarłej matki do wypłaty alimentów podlegały ocenie w odrębnym postępowaniu.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że zainicjowane wnioskiem Skarżącego postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń

z funduszu alimentacyjnego nie zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami k.p.a.

Decyzje organów obydwu instancji dotknięte są bowiem wadami uzasadniającymi konieczność ich uchylenia.

Skarga podlega zatem uwzględnieniu z uwagi na niedostateczność rozważenia

i oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej Skarżącego, co mogło mieć istotny wpływ

na wynik sprawy.

Jak Sąd wskazał powyżej kluczowym w sprawie jest przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., warunkujący przyznanie wnioskowanej ulgi. Nie ulega też wątpliwości, że decyzja wydana na wskazanej podstawie jest decyzją uznaniową dającą organowi pewien zakres swobody. Nie jest to jednak decyzja wolna od obowiązku wszechstronnego zbadania i oceny okoliczności sprawy w ich całokształcie. To zbadanie i ocena mogą ale nie muszą prowadzić do przyznania ulgi wymienionej w ww. przepisie. Argumentacja, która zadecydowała o kształcie rozstrzygnięcia powinna jednak wynikać z uzasadnienia decyzji sporządzonego zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

i powinna uwzględniać wszystkie aspekty sytuacji rodzinnej i dochodowej strony.

Nie ulega wątpliwości, że Skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym zobowiązanym do zwrotu wypłaconych (w jego imieniu) świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich dzieci w latach 2014-2022. Bezspornie to on jest pierwszym zobowiązanym w tej sytuacji. Trafnie też Kolegium podkreśliło, że nie może być tak, iż ciężar utrzymania dzieci jest przenoszony na ogół społeczeństwa w sytuacji, gdy ojciec dziecka jest osobą w wieku produkcyjnym, zdolną do pracy, nieuskarżającą się na problemy zdrowotne eliminujące z możliwości zatrudnienia.

Niemniej jednak, w ocenie Sądu, w rozważaniach organów obydwu instancji w sprawie niniejszej pojawił się automatyzm, który nie w pełni przystaje do okoliczności sprawy. Ocena przy tym możliwości przyznania skarżącemu ulgi w postaci umorzenia zaległości nie została sformułowana przekonująco w oparciu o całokształt sytuacji strony.

Do zastosowania ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinno prowadzić ustalenie okoliczności wyjątkowych, szczególnych, wyróżniających konkretnego dłużnika alimentacyjnego na tle innych ubiegających się o tę ulgę na tożsamej podstawie. Orzekające w sprawie organy nie dopatrzyły się wystąpienia takich okoliczności, które niewątpliwie wystąpiły jednak w sytuacji Skarżącego. Organy skoncentrowały swoje rozważania zasadniczo z jednej strony na ocenie, że Skarżący jest w wieku produkcyjnym ([...] lata), jest osobą zdrową i nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, z drugiej strony dostrzegając, że aktualnie (po śmierci matki) małoletnie dzieci pozostają na wyłącznym utrzymaniu Strony, zaś na dochód rodziny (miesięcznie w kwocie 5.201,44 zł) składają się: przyznane świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawną córkę, świadczenia wychowawcze, zasiłek rodzinny oraz renta rodzinna. Cech wyjątkowości w ocenie organów nie nosi również fakt,

że córka Skarżącego od urodzenia legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności

i wymaga stałej lub długotrwałej opieki w codziennej egzystencji, stałej opieki na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, które to okoliczności wynikają wprost z orzeczenia o niepełnosprawności. Okoliczności te, zdaniem organu nie stanowią przeszkody do podjęcia pracy przez Skarżącego z uwagi na młody wiek (zdalnej lub zadaniowej) pozwalającej na spłatę zadłużenia. Bez najmniejszej uwagi organ potraktował nadto twierdzenia strony, że w całym okresie alimentacji nie uchylał się on od obowiązku łożenia na swoje dzieci. Pracował wówczas w N.

i przekazywał znaczne kwoty, zarówno poprzez wpłaty elektroniczne, jak i gotówkowe do rąk własnych matki dzieci, co stosownie udokumentował w części i okazał dowody, które nie zostały jednak właściwie ocenione w toku postępowania z lakonicznym wnioskiem, że nie można uznać czy były to wpłaty z tytułu alimentów czy też dowolne wpłaty. Okoliczności te winny być wnikliwie wyjaśnione, tymczasem rozważań brak w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.

Skarżący przedstawił wreszcie wnikliwie katalog ponoszonych wydatków, zarówno z tytułu utrzymania rodziny i gospodarstwa domowego, które to dane w ocenie Sądu uznać należy za wiarygodne. Organy natomiast nie przeanalizowały wskazywanych przez Skarżącego wydatków, a w konsekwencji nie sprawdziły

czy rodzinie Skarżącego po ich uiszczeniu (z dochodu stanowiącego w całości środki

od Państwa) pozostaje kwota nadprogramowa, z której bez uszczerbku

w podstawowym utrzymaniu rodziny Skarżący jest w stanie spłacić zaległość w całości bądź jest w stanie spłacić ją w jakiejś części. Organy w sprawie nawet nie poczyniły próby takiego zestawienia dochodu z tymi wydatkami, która już na pierwszy rzut oka bez głębszych wyliczeń stanowi o tym, że sytuacja rodzinna i finansowa Strony jest bardzo trudna, a każda złotówka potrącana z otrzymywanych świadczeń od Państwa tytułem wpłat na zaległy fundusz alimentacyjny mogłaby oznaczać zagrożenie egzystencji tego gospodarstwa domowego i odbyłaby się kosztem małoletnich dzieci,

w tym niepełnosprawnej córki i stanowiłaby o braku możliwości zapewnienia dzieciom należytej opieki.

W uzasadnieniach wydanych decyzji nie ma jakiejkolwiek analizy tych wydatków (poza ich przytoczeniem jak w pismach Skarżącego), jak i nie ma wzmianki na temat tego, czy wydatkowanie kwot ponad te, które Skarżący ponosi i które - jak on sam twierdzi - w całości są ponoszone na zaspokajanie bieżących potrzeb rodziny, nie spowoduje nadmiernego uszczerbku w utrzymaniu tej rodziny. Sąd podziela stanowisko organów, zgodnie z którym na rodzicach ciąży obowiązek utrzymania i wychowania dzieci. Jednak organy nie ustosunkowały się i nie rozważyły, czy spłata całości zaległości (kwoty głównej wraz z odsetkami) nie odbyłaby się kosztem bieżącego utrzymania tych dzieci, na które świadczenia z funduszu alimentacyjnego były wypłacane. Jest to istotna okoliczność, która ma kluczowe znaczenie w sprawie. W tym bowiem tkwi wyjątkowość sytuacji rodziny Skarżącego, że "na szali" należy położyć

z jednej strony interes społeczny polegający na obowiązku dłużnika alimentacyjnego spłaty zaległości w całości (zaległości związanej z nieuiszczaniem alimentów na rzecz dzieci, co miało miejsce z ich pokrzywdzeniem i obciążeniem budżetu państwa)

z aktualnym interesem tych samych małoletnich, z których środków przeznaczanych

na bieżące utrzymanie spłacana byłaby zaległość w całości. Organy muszą się zastanowić, czy tak zarysowany konflikt interesów (pod względem ekonomicznym ale

i społecznym) jest możliwy do rozstrzygnięcia bez uszczerbku dla każdej ze stron (ogółu społeczeństwa i małoletnich) i czy właściwym rozwiązaniem jest utrzymanie obowiązku spłaty w całości, aby uzyskać wynik gwarantujący zachowanie balansu między wielkością zobowiązania dłużnika, która realnie byłaby możliwa do pokrycia

a interesem jego rodziny.

Zdaniem Sądu bowiem, sytuacja gdy Skarżący jako dłużnik alimentacyjny pozostaje wobec śmierci matki jedynym rodzicem sprawującym bezpośrednią opiekę nad nieletnimi dziećmi, w tym jednym niepełnosprawnym wymagającym stałej opieki jest sytuacją wyjątkową, nadzwyczajną okolicznością przemawiającą za umorzeniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Umorzenie w części nie byłoby działaniem adekwatnym, co wynika wprost z zestawienia wydatków z uzyskiwanym dochodem

z budżetu państwa, w tym pobieranym świadczeniem w związku z opieką

nad niepełnosprawnym dzieckiem co niejako z natury rzeczy wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

Nadto, zdaniem Sądu, sytuacja, gdy być może istniałyby przesłanki do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu na podstawie art. 23 ustawy o pomocy,

co praktycznie nie mogłoby mieć miejsca w realiach rozpoznawanej sprawy ze względu na śmierć matki pobierającej (być może) nienależne świadczenie (ze względu

na płacenie alimentów przez Skarżącego) również przemawia za uznaniem wyjątkowych okoliczności, dlatego też kwestia rzeczywistego płacenia alimentów powinna być przez organ zbadana. Wbrew twierdzeniom Organów dokonywane przez Skarżącego wpłaty powinny być w pierwszej kolejności traktowane jako wpłaty z tytułu alimentów. Nie sposób przyjąć, by z jednej strony uznawać, że zobowiązany nie płacił alimentów, skoro niepłacenie było przesłanką wypłat z funduszu alimentacyjnego,

a dokonywane przezeń wpłaty na dzieci czy ich matki uważać za dokonywane z innego tytułu niż alimenty.

Tym samym decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązkiem organów administracji publicznej jest podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych

do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.). W myśl art. 8 k.p.a. organy powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Przepisy te znajdują doprecyzowanie m.in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 k.p.a. stanowi natomiast, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Rozpoznając ponownie sprawę, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku organy przeprowadzą postępowanie wyjaśniające zgodnie

ze wskazaniami podanymi w niniejszym uzasadnieniu, czemu dadzą wyraz w uzasadnieniu swoich decyzji. Przyjmą w szczególności, że konieczność opieki

nad małoletnimi dziećmi, w tym dzieckiem niepełnosprawnym wymagającym stałej opieki, oraz fakt, że w istocie Skarżący wywiązywał się z obowiązków alimentacyjnych (o ile zostanie to potwierdzone w toku postępowania) stanowią wyjątkowe okoliczności przemawiające za umorzeniem długu. Z wyżej powołanych powodów, Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak

i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)

w związku z art. 134 i 135 p.p.s.a., orzekając jak w punkcie 1 wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania, w punkcie 2 wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Do kosztów tych zaliczono wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.