Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 697/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 1-3a i art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 30 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Asesor WSA Małgorzata Kowalska, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi B.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokat A.J. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 270 p. XV pokój 13, kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu B. K. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokat A. J. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 300), dalej u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia B. K. należności z tytułu składek w łącznej kwocie 138 889,18 zł.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne

W dniu 7 września 2018 r. B. K. złożył wniosek o umorzenie odsetek i należności z tytułu nieopłaconych składek wynikających z umowy z powodu, jak wskazał trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej.

Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że strona prowadzi działalność gospodarczą od dnia 1 czerwca 2004 r. W prowadzeniu działalności występowały przerwy w okresach: od 25 lutego 2005 r. do 11 lipca 2006 r. oraz od 6 lutego 2013 r. do 4 lutego 2015 r., a zadłużenie wobec ZUS powstało, ponieważ w okresie prowadzenia działalności wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 3 października 2018 r. podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jedynym źródłem utrzymania jest dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w okresie od stycznia do sierpnia 2018 r. działalność gospodarcza generowała straty. Oświadczył, że ponosi miesięczne wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 80,00 zł, a na ochronę zdrowia przeznacza kwotę 180 zł miesięcznie. Oprócz zadłużenia wobec ZUS podał, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 13 250,00 zł, które spłaca w układzie ratalnym w wysokości 250 zł miesięcznie. Ustalono również, że wnioskodawca nie posiada nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 138 889,18 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z uwagi na brak podstawy prawnej, w odniesieniu do której ZUS ma rozpatrzyć wniosek, wniosek został rozpatrzony w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s.

Odwołując się do treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. W stosunku do prowadzonej przez skarżącego działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z powyższym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zaistniały. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., ponieważ zobowiązanie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w tej sytuacji nie ma zastosowania. Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Figurujące na koncie zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, na podstawie których dokonano zajęcia rachunków bankowych. Postępowanie egzekucyjne zawieszono z uwagi na zawarty układ ratalny (umowa nr [...] z dnia 6 lutego 2017 r.). W dniu 9 października 2018 r. układ ratalny został zerwany, w związku z tym zostaną podjęte działania egzekucyjne. Ponadto ani naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Z dokumentów złożonych przez skarżącego wynika, że nie posiada żadnych nieruchomości oraz majątku ruchomego. Zakład ustalił, że wnioskodawca jest właścicielem trzech samochodów osobowych o wartości niewystarczającej do dokonania zastawu skarbowego. Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w niniejszym przypadku.

Z ww. powodów ZUS stwierdził, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, póz. 1365) zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a źródło utrzymania stanowi dochód, jaki uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w okresie od stycznia do sierpnia 2018 r. działalność gospodarcza zaczęła generować straty. Skarżący oświadczył, że ponosi miesięczne wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 80,00 zł. Ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat, zdaniem organu nie stanowi jednak podstawy do umorzenia należności. Nie można uznać, że opłaty związane z bieżącym utrzymaniem, tj. czynsz, czy opłata za energię elektryczną są nadzwyczajnymi, czy nieprzewidzianymi wydatkami. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Oprócz przedmiotowego zadłużenia skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 13 250,00 zł, które spłaca w układzie ratalnym po 250,00 zł miesięcznie. Zakład stwierdził, że zobowiązania wobec ZUS, podobnie jak wobec Urzędu Skarbowego, mają charakter publicznoprawny i skoro skarżący może spłacać raty z tytułu zaległych zobowiązań podatkowych to powinien dołożyć wszelkich starań by układ ratalny wobec ZUS trwał nadal. Tymczasem skarżący nie wywiązał się z warunków umowy i układ ratalny został rozwiązany.

Oragn wskazał, że łączna kwota wydatków gospodarstwa domowego wynosi około 510,00 zł. Skarżący nie wskazał, że w wyniku deficytu finansowego ma trudności w ich opłacaniu, czy też jest zmuszony korzystać z pomocy państwa, co pozwala wnioskować, że posiada dodatkowe źródła dochodu lub korzysta z pomocy innych osób.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności ZUS stwierdził, że sytuacja finansowa strony pomimo, że jest trudna, nie ma charakteru permanentnego bowiem działalność jest nadal prowadzona co stwarza możliwość dalszego uzyskiwania dochodu z tego tytułu. Pomimo trudności finansowych, nieopłacania składek przez dłuższy czas, skarżący nie zlikwidował działalności i nadal pozostaje na rynku pracy.

Zdaniem Zakładu, nie wystąpiły zatem okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia.

Następnie Zakład wyjaśnił, że wnioskodawca podał, iż ma problemy zdrowotne i na ochronę zdrowia przeznacza kwotę 180 zł miesięcznie. W aktach sprawy nie odnotowano dokumentów, które świadczyłyby, że nie może zaspokoić podstawowych potrzeb w oparciu o uzyskiwany dochód, z uwagi na swój stan zdrowia lub konieczność opieki nad członkiem rodziny. Stan zdrowia sam w sobie nie jest przesłanką do zastosowania umorzenia należności z tytułu składek, lecz w zestawieniu z niemożliwością podjęcia pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad chorą osobą. Strona nie wykazała, że z uwagi na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny nie może osiągnąć dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Skarżący podał, że ponosi koszty związane z leczeniem, ale nie udowodnił, że brakuje mu środków finansowych na ten cel, np. nie załączył niezrealizowanych recept lekarskich albo dokumentów potwierdzających, że nie może skorzystać z koniecznych badań lekarskich bądź zabiegów rehabilitacyjnych, co oznacza, że nie zachodzą również przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w rozpatrywanym przypadku zastosowania, ponieważ ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, aby skarżący poniósł jakiekolwiek straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Zakład podniósł, że z załączonych dokumentów wynika, że aktualnie działalność nie przynosi zysku. Wyjaśnił, że zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że zysk ten rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Tak więc, obecne kłopoty finansowe nie mogą zwalniać z obowiązku opłacenia należności.

Podkreślono, że Zakład nie bagatelizuje żadnych problemów, w tym również finansowych czy zdrowotnych, jednakże stosownie do regulacji wynikającej z art. 47 powołanej ustawy, na płatniku składek ciąży ustawowy obowiązek terminowego, comiesięcznego rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i FGŚP. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów finansowych czy zdrowotnych. Obligatoryjność opłacania składek na ubezpieczenia dotyczy wszystkich płatników składek.

Opłacanie składek z tytułu prowadzonej działalności jest ustawowym obowiązkiem płatnika. Brak możliwości jednorazowej ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia należności. Zakład wskazał, że w dniu 6 lutego 2017 r. został zawarty układ ratalny na spłatę zadłużenia, który w dniu 9 października 2018 r. uległ rozwiązaniu, ponieważ skarżący nie wywiązał się z warunków umowy. Skarżący miał zatem możliwość sukcesywnej spłaty należnych zobowiązań, ale do końca z niej nie skorzystał.

Zakład odmówił uwzględnienia wniosku strony przedkładając interes społeczny nad interes zobowiązanego wskazując, że trudna sytuacja materialna nie ma charakteru permanentnego, skarżący nadal prowadzi działalność która w przyszłości może stanowić źródło dochodu, a więc nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek. ZUS jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością (należnościami z tytułu składek), lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest od zaistnienia konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek, a Zakład nie ma podstaw do swobodnego rozszerzania zakresu zasad zdefiniowanych przez ustawodawcę. Podkreślenia wymaga fakt, iż umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procesowaniu spraw z zakresu umarzania należności z tytułu składek.

W podsumowaniu Zakład stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu składek.

W dniu 27 listopada 2018 r. B. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji. Podał, że od dawna nie jest już właścicielem wskazanych w decyzji trzech samochodów osobowych, a wskazane dane wynikają z błędów w systemach informatycznych. Wskazał, że nie posiada innego majątku i jest zmuszony podjąć kroki w celu usunięcia błędnych danych, a po zakończeniu wszystkich spraw podatkowych w grudniu 2018 r. zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję wskazując, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 3 października 2018 r. wynika, że prowadzona przez skarżącego działalność ma charakter mikroprzedsiębiorstwa. W roku 2016 – dochód wyniósł 16 167,50 zł, w roku 2017 - 35 184,65 zł, w roku 2018 (l półrocze) – strata wyniosła 4 087,19 zł. Wnioskodawca nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, tj. opłaty eksploatacyjne w kwocie 80,00 zł i koszty związane z leczeniem w wysokości 180 zł. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada zobowiązania finansowe z tytułu zaległych podatków w kwocie 13.250,00 zł, które spłaca w kwocie 250 zł miesięcznie. Nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności. Przedstawiając swoją sytuacji zdrowotną wnioskodawca podał, że jest pod opieką lekarza rodzinnego, neurologa oraz lekarza chorób układu nerwowego, a w ramach dodatkowych informacji, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie wniosku wskazał, że wnioskuje o umorzenie w ramach pomocy de minimis.

Odnosząc się do przesłanek wystąpienia całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ stwierdził, że przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Ponadto skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Działalność gospodarcza jest prowadzona nadal, więc może stanowić źródło pozyskania dochodów, które pozwoliłyby na spłatę zadłużenia. Nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zadłużenie zobowiązanego zostało skierowane na drogę przymusowego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone ze względu na zawarty układ ratalny zawarty w dniu 6 lutego 2017 r. W dniu 7 września 2018 r. umowa o raty została rozwiązana (brak wpłat 18 i 19 raty oraz składek bieżących), dlatego pismem z 23 stycznia 2019 r. postępowanie egzekucyjne zostało podjęte. W postępowaniu egzekucyjnym zostały zajęte rachunki w A. BANK SA oraz w BANKU B. SA- informacje o braku środków. Egzekucja za okres od kwietnia 2018 r. do listopada 2018 r. z uwagi na nieskuteczną egzekucję prowadzoną z rachunków bankowych została skierowana do Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. do egzekucji ze środka do którego nie jest uprawniony Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Egzekucja jest nieskuteczna z powodu braku wpłat.

Zakład stwierdził, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Odwołując się z kolei do przesłanek określonych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. stanowiących podstawę umorzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ podkreślił, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, a odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, było natomiast wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej wnioskodawca powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Skarżący pomimo powoływanej trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej przejawiającej się m.in. w nieregulowaniu należnych składek wobec ZUS (zaległości sięgają 2005 r., a więc krótko po rozpoczęciu działalności w 2004 r.) nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. W 2017 r. skorzystał z możliwości spłaty zadłużenia poprzez zawarty w dniu 6 lutego 2017 r układ ratalny. Jednak nie wywiązał się z warunków umowy i z dniem 7 września 2018 r. umowa została rozwiązana.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji świadczącej o stanie zdrowia. Tym samym nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, zwłaszcza, że uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości, o której mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem stanowią opłaty eksploatacyjne w wysokości 80 zł i koszty związane z leczeniem w wysokości 180 zł. Nie są to jednak nadzwyczajne koszty, a wydatki, które ponosi ogół społeczeństwa. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji gdy strona nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Skarżący wykazał, że otrzymywany dochód jest bardzo zróżnicowany i kształtuje się następująco: rok 2016 -16 167,50 zł, rok 2017 – 35 184,65 zł, rok 2018 (do 30 czerwca 2018 r.) - strata 4.087,19 zł. Nawet jednak w sytuacji, gdy otrzymywany dochód nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Dodatkowo, podniesione przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi.

Pomimo powoływanej trudnej sytuacji życiowej i materialnej skarżący nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. To zaś wskazuje, że nie jest potrzebna pomoc państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem. Organ nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z należnymi odsetkami za zwłokę na sytuację bytową, ale jest to niewystarczające do umorzenia należności. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy strona nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości z tytułu składek nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Mimo wdrożonego postępowania egzekucyjnego, istniejąca zaległość składkowa nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych. Nie zaistniały też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym umorzeniem zaległości.

Zakład podkreślił, że płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym jak i przyszłym. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

ZUS podkreślił, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącego żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne, a zatem to skarżący musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania.

ZUS dokonał także analizy sprawy pod kątem udzielenia pomocy publicznej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2018 r., po z. 362 ze zm.) wskazując, że zakres prowadzonej działalności - roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych oraz fakt, że zobowiązany jest mikroprzedsiębiorcą przemawiają za tym, że udział działalności gospodarczej zobowiązanego w rynku jest minimalny, a usługi świadczone są na rynku lokalnym. Udzielone ewentualnie wsparcie nie zakłóciłoby i nie zagroziłoby zakłóceniem konkurencji oraz nie wpłynęłoby na wymianę handlową wewnątrzwspólnotową. Przyznana pomoc nie skutkowałaby też przyciągnięciem inwestycji, a wpływ na konsumentów z sąsiednich państw członkowskich byłby jedynie marginalny. Ponadto udzielona ulga nie wzmocniłaby pozycji rynkowej B. K. w stosunku do jego konkurentów. Zatem mając na uwadze przedmiot działalności, tj. roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych oraz jej zasięg należy uznać, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (nie spełniona przesłanka 4). Ewentualnie udzielone wsparcie nie stanowiłoby pomocy publicznej.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości, ponieważ organ niewłaściwie dokonał oceny sytuacji życiowej i materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czym naruszył interes prawny skarżącego. Podał, że bez obiektywnie realnej oceny jego sytuacji i uchylenia ww. decyzji nie jest w stanie egzystować. Wskazał, że sytuacja, w jakiej się znalazł z powodów zdrowotnych i z powodu ówczesnej sytuacji na rynku pracy zagraża dalszemu bytowi, a brak środków do życia zagraża egzystencji. Zaskarżona decyzja powoduje, że sytuacja jeszcze bardziej się pogarsza, ponieważ skarżący nie jest w stanie bez uszczerbku dla swojej egzystencji spłacać zadłużenia. Nadmienił, że planował podjęcie zatrudnienia i wystąpił o rozłożenie zaległości na raty. Teraz nie ma możliwości ich dalszej spłaty. Aktualnie, z uwagi na sytuację zdrowotną nie może podjąć zatrudnienia i pozostaje na utrzymaniu rodziny. Wskazał, że jest to dla niego sytuacja trudna i powoduje stany depresyjne, ponieważ skarżący nie widzi możliwości rozwiązania problemów. Nie zna się na procedurach, a korzystanie z pomocy prawnika wymaga posiadania środków finansowych, którymi nie dysponuje. Wskazał, że ma poważne problemy z kręgosłupem, wypadający dysk i zwyrodnienie kręgosłupa.

Skarżący podniósł, że w związku z tym, że nie jest w stanie spłacić należności zmuszony jest zamknąć zupełnie działalność gospodarczą, bo nie ma możliwości dalszego kontynuowania zatrudnienia jako likwidator szkód, ponieważ nie ma żadnych zleceń. Skarżący podniósł, że nie prowadzi działalności budowlanej ani remontowej, nie posiada sprzętu ani narzędzi, miał taki pomysł, ale okazało się, że zainwestowanie w taką działalność kosztuje. Podał, że aktualnie nie ma żadnych propozycji ani nowych zleceń i żadnych widoków na poprawę sytuacji. Wskazał, że, nie posiada żadnych oszczędności, co powoduje że jego stan psychiczny się pogarsza.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 30 stycznia 2020 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego przedłożył do akt sądowych dokumentację w postaci wypisu z CEIDG, Porozumienie o rozwiązaniu współpracy z firmą InterRisk oraz dokumentację lekarską skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola pod względem zgodności z prawem przebiega w trzech płaszczyznach, tj. oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym, dochowania wymaganej prawem procedury oraz respektowania reguł kompetencji.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi i wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą oceny przez organ administracji wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP oraz odsetek za zwłokę stanowiły art. 28 ust. 1-3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), zwane dalej rozporządzeniem.

U.s.u.s. przewiduje możliwość umorzenia przez Zakład należności z tytułu składek w całości lub w części na zasadach określonych w tej ustawie oraz w rozporządzeniu (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zostały określone w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Przepis § 3 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 kwietnia 2015 r., II GSK 406/14, nie ulega wątpliwości, że w art. 28 ust. 1–3 u.s.u.s. ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, jeżeli zachodzi ich całkowita nieściągalność, natomiast w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek – przesłankę całkowitej nieściągalności zastąpiono istnieniem ich ważnego interesu przemawiającego za koniecznością umorzenia należności. Niewątpliwie do płatników składek na ubezpieczenie społeczne zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z dnia 21 stycznia 2009 r., II GSK 650/08; z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09).

Na podkreślenie zasługuje uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Użycie w tych przepisach sformułowań "należności ... mogą być umarzane", "może umorzyć" oznacza, że mamy do czynienia z regulacją prawną należącą do sfery uznania administracyjnego. Organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. W wypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy też zaistnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości. Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10 i z dnia 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14). Zawarte w powołanych przepisach unormowania należy łączyć z istotą Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego celem jest realizacja zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłatą świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.

Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Oceniając w tym kontekście zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju naruszeń, które powodowałyby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Sąd stwierdza, że co do zasady ustalenia faktyczne poczynione przez organ są prawidłowe, w związku z czym będą one stanowiły podstawę kontroli zaskarżonej decyzji.

Organ administracji jednoznacznie wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności, których dotyczy wniosek skarżącego o umorzenie.

Zdaniem sądu jest to wniosek znajdujący uzasadnienie w aktach sprawy.

Należy podkreślić, że zobowiązany w skardze w ogóle nie forsował wystąpienia jakiejkolwiek okoliczności wskazanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w związku z tym nie ma konieczności powielania w tym miejscu argumentacji organu.

Brak przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. sprawia, że organ nie mógł umorzyć składek i odsetek w oparciu o tę podstawę prawną.

Organ administracji rozważył możliwość umorzenia należności pod kątem zaistnienia szczególnych przypadków, które zostały określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust.1 pkt 1-3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku wystąpienia okoliczności enumeratywnie wskazanych w punktach 1 – 3.

Z treści przywołanej regulacji wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok z 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3467/18 – dostępny na stronie internetowej NSA w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, podobnie jak pozostałe orzeczenia przywołane w uzasadnieniu). W konsekwencji, to strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Nie wykazując ich czy podając rozbieżne informacje, nie może czynić zarzutów organowi administracyjnemu, że nie poczynił w tym zakresie dodatkowych ustaleń.

Odmawiając umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ administracji wskazał, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 3 października 2018 r. wynika, że prowadzona przez skarżącego działalność ma charakter mikroprzedsiębiorstwa. W roku 2016 – dochód wyniósł 16 167,50 zł, w roku 2017 - 35 184,65 zł, w roku 2018 (l półrocze) – strata wyniosła 4 087,19 zł. Skarżący nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, tj. opłaty eksploatacyjne wynoszą 80,00 zł i koszty związane z leczeniem w wysokości 180 zł. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada zobowiązania finansowe z tytułu zaległych podatków w kwocie 13.250,00 zł, które spłaca w kwocie 250 zł miesięcznie. Nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności. Przedstawiając swoją sytuacji zdrowotną wnioskodawca podał, że jest pod opieką lekarza rodzinnego, neurologa oraz lekarza chorób układu nerwowego, a w ramach dodatkowych informacji, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie wniosku wskazał, że wnioskuje o umorzenie w ramach pomocy de minimis.

Nie jest również sporne, że w dacie złożenia wniosku skarżący prowadził działalność gospodarczą.

Analiza złożonych przez skarżącego dokumentów wskazuje zatem, że jego miesięczne podane wydatki wynoszą 510 zł (80 zł opłaty eksploatacyjne, 180 zł koszty związane z leczeniem 250 zł spłata zadłużenia podatkowego) co przy braku dochodu w I półroczu 2018 r. (z prowadzonej działalności skarżący poniósł stratę w wysokości 4 087,19 zł), zasadnym czyni wniosek Zakładu że skarżący nie wskazując, że w wyniku deficytu finansowego ma trudności w opłacaniu wskazanych wydatków, czy też jest zmuszony korzystać z pomocy państwa, pozwala wnioskować, że posiada dodatkowe źródła dochodu lub korzysta z pomocy innych osób.

Dopiero w skardze skarżący oświadczył, że jest zmuszony korzystać z pomocy najbliższej rodziny, która umożliwia mu egzystencję, zapewniając środki do życia i możliwość leczenia. Tymczasem na etapie rozpoznawania wniosku organy nie miały takiej wiedzy (skarżący w oświadczeniu podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe), a jeżeli taka sytuacja faktycznie ma miejsce skarżący był obowiązany wykazać wiarygodność tego twierdzenie, że comiesięcznie uzyskuje od rodziny pomoc w wysokości umożliwiającej mu ponoszenie chociażby wykazanych wydatków w kwocie 510 zł i otrzymuje pomoc na zakup chociażby jedzenia. W przeciwnym wypadku zachodzi podejrzenie, że wnioskodawca osiąga dochody, których nie wykazał.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że skarżący nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji materialnej i bytowej, chociaż obowiązek wskazania tych informacji spoczywał na nim.

Jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, skarżący mimo podnoszonej pogarszającej się sytuacji materialnej, nie korzysta z pomocy społecznej w żadnym zakresie, która z założenia udzielana jest osobom znajdującym się w ciężkim położeniu (trudnej sytuacji materialnej). Należy zaznaczyć, że pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Korzystanie z takiej formy wsparcia, stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Z akt sprawy wynika również, że skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 13 250,00 zł, które spłaca w układzie ratalnym po 250,00 zł miesięcznie. W tej sytuacji słusznie zauważył Zakład, że zobowiązania wobec ZUS, podobnie jak wobec Urzędu Skarbowego, mają charakter publicznoprawny i skoro skarżący może spłacać raty z tytułu zaległych zobowiązań podatkowych to powinien dołożyć wszelkich starań by układ ratalny wobec ZUS trwał nadal.

Zasadne jest również twierdzenie organu, że osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Sąd podziela stanowisko Zakładu, że decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Brak środków finansowych na opłacenie składek ZUS nie uzasadnia prowadzenia nierentownej działalności gospodarczej i generowanie nowego zadłużenia. W tym kontekście na uwagę zasługuje fakt, że zaległości skarżącego sięgają 2005 r., a więc krótko po rozpoczęciu działalności w czerwcu 2004 r. Pomimo trudności finansowych, nieopłacania składek przez dłuższy czas, skarżący nie zlikwidował działalności i w dacie złożenia wniosku pozostawał na rynku pracy.

Jednocześnie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym dowody przedłożone przez stronę, nie wskazywały na wystąpienie przesłanki związanej z poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Wręcz przeciwnie skarżący do dnia złożenia wniosku prowadził działalność. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, było natomiast wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Podkreślić jeszcze raz należy, że zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2018r. sygn.akt II GSK 2937/17 stwierdził, że "Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie sprzeciwia się interpretacji art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. prowadzącej do przyjęcia, że przedsiębiorca, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i związaną z tym dysproporcję między tymi dochodami, a zaległościami".

Prawidłowe jest również stanowisko organu w kwestii niespełnienia przez skarżącego przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Organ nie negował problemów zdrowotnych skarżącego, ale stwierdził, że nie przedłożył on dowodów potwierdzających przewlekłą chorobę skutkującą pozbawieniem go możliwości uzyskiwana dochodu. Skarżący nie udowodnił również, by ze względu na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nie był w stanie uzyskiwać dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia Zatem, jak słusznie zauważył organ, skarżący pomimo schorzeń jest zdolny do pracy, prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu dochody.

W orzecznictwie podkreśla się, że powołując się na tę przesłankę wnioskodawca winien wykazać, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy wskazanymi schorzeniami, a niemożnością uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności składkowych. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi skoro skarżący w toku postępowania nie przedstawił żadnych dowodów dotyczących jego sytuacji zdrowotnej a w dacie złożenia wniosku prowadził działalność gospodarczą.

Zdaniem Sądu skarżący nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

Według Sądu, przeprowadzone ustalenia i ich ocena dają podstawę, by twierdzić, że interes indywidualny i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Z omówionych powyżej powodów przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Trzeba bowiem jeszcze raz podkreślić, że skarżący nierzetelnie przedstawił swoją sytuację materialną wskazując brak dochodów i jednocześnie wykazując wydatki na poziomie 510 zł miesięcznie. W tej sytuacji słuszny jest wniosek organu, że przedstawione dane budzą wątpliwość w kontekście uzyskiwanego przez skarżącego przychodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ jego wydatki przekraczają wielkość uzyskiwanych dochodów, a skarżący oświadczył, że nie korzysta z zasiłków pomocy społecznej oraz z innych form wsparcia. Strona, która nierzetelnie przedstawia swoją sytuację materialną nie może zarzucać organom niewłaściwej oceny sytuacji życiowej i materiału dowodowego.

Konkludując Sąd stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przed wydaniem decyzji przeprowadził postępowanie dowodowe podejmując czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, ustalił aktualną sytuację życiową i materialną skarżącego, w tym źródła jego dochodów, posiadany majątek, ponoszone wydatki. W sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgromadzony materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadą wyrażona w art. 80 K.p.a., a sporządzone uzasadnienie decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 K.p.a.

Na zakończenie należy wskazać, że przedstawiony na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego materiał dowodowy w postaci wypisu z CEIDG (z którego wynika, że z dniem 22 sierpnia 2019 r. skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej), Porozumienia o rozwiązaniu współpracy z firmą InterRisk oraz dokumentacji lekarskiej skarżącego, nie miał wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w tym przepisie nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie lecz ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie – czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego. W niniejszej sprawie mimo, iż w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego skarżący był wzywany do przedstawienia dokumentów/dowodów obrazujących jego sytuację materialną i zdrowotną przedmiotowych dokumentów nie złożył. Analiza tych dokumentów przez sąd prowadziłaby zatem do ponownego ustalenie stanu faktycznego w sprawie, co nie byłoby zgodne z celem art. 106 § 3 p.p.s.a. tym bardziej, że z przepisu tego wynika także, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Reasumując, z powyższych względów Sąd nie podzielił podniesionych w skardze zarzutów i na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.

e.o.