Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 109/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a,
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 21 grudnia 2023 r. nr SKO.4111.2298.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Białogard z dnia 27 lipca 2023 r., nr 155/23-ŚR/2486, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie na rzecz skarżącego M. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21 grudnia 2022 r., Wójt Gminy B., odmówił M. S. (dalej: "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką M. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było uzyskanie przez stronę prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W wyniku rozpoznania sprawy, na skutek złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia 21 czerwca 2023 r., nr SKO.4111.335.2023, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji ze wskazaniem dokonania następujących czynności:

1) ustalenia, czy M. S. posiada aktualne orzeczenia ZUS o częściowej niezdolności do pracy;

2) ustalenia, czy M. S. nadal spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przede wszystkim, czy nadal sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką;

3) uzyskania od M. S. informacji, czy zamierza zawiesić prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a w przypadku wyrażenia takiej woli poinformować, że świadczenie będzie przyznane po przedłożeniu organowi I instancji decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty renty w celu zapobieżenia ewentualnej kumulacji świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rentowego.

Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia 27 lipca 2023 r. nr 155/23-ŚR/2486, wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 17, art. 20 ust. 2 i ust. 3, art. 23 ust. 1 i ust. 2, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r."), Wójt Gminy B. odmówił M. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką M. S. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ I instancji, w oparciu o dołączone do sprawy dokumenty ustalił, że matka skarżącego – M. S., na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B., została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 listopada 2025 r.

Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 września 2022r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie ustalono.

Dodatkowo stwierdzono, że rodzice osoby niepełnosprawnej nie żyją, a rodzeństwo zamieszkuje oddzielnie (siostra w B., zaś brat w D. P.) i nie są w stanie zapewnić odpowiedniej opieki siostrze. M. S. ma jeszcze trzech synów: W. S., który mieszka z matką, choruje na schizofrenię, J. S., który zamieszkuje w B. oraz K. S., z którym nie ma kontaktu i którego miejsce pobytu nie jest znane.

W oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika socjalnego w dniu 5 lipca 2023r. organ ustalił, że wyłączną opiekę nad matką sprawuje M. S..

Wójt zaznaczył, że skarżący od dnia 19 listopada 2020 r. pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1332,77 zł brutto miesięcznie. Renta przysługuje do dnia 31 stycznia 2024 r.

Strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika została wezwana do przedłożenia oświadczenia wskazującego, czy zamierza zawiesić prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Strona została również poinformowana, że w przypadku wyrażenia woli zawieszenia prawa do renty, świadczenie pielęgnacyjne będzie przyznane od dnia zawieszenia prawa do renty, po przedłożeniu organowi I instancji decyzji ZUS o wstrzymaniu jej wypłaty.

W odpowiedzi na powyższe skarżący przesłał zaświadczenie potwierdzające pobieranie renty. Nadto w piśmie z dnia 27 lipca 2023 r., pełnomocnik wnioskodawcy stwierdził brak podstaw do nakazywania osobom spełniającym pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyboru między rentą, a świadczeniem pielęgnacyjnym.

Mając na uwadze, że skarżący nie udzielił jednoznacznej odpowiedzi w kwestii zawieszenia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zaś z treści pisma nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie organu wynika, iż wnioskodawca nie zamierza zawiesić tego prawa, pomimo uznania, iż spełnia pozostałe przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ I instancji odmówił jego przyznania.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. S. wniósł o jej uchylenie oraz orzeczenie o przyznaniu mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17.

W uzasadnieniu odwołujący się podniósł, że w aktualnie obowiązujących przepisach (mowa o ich literalnym brzmieniu) brak jest regulacji - odnoszącej się do osób spełniających przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy - uzależniającej przyznanie im tego pierwszego świadczenia od skutecznej rezygnacji z renty. Brak jest również regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia.

Zdaniem odwołującego niniejsza sprawa, wpisuje się wprost w kontekst prawny, objęty skutkami wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 (Dz.U., poz. 1257, OTK z 2019 r., seria A, poz. 36). Tym samym uznać należy, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, czyli po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez konieczności zawieszenia prawa do renty.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia 21 grudnia 2023 r., nr SKO.4111.2298.2023, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 3, ust. 4, ust. 5, art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, Trybunał Konstytucyjny orzekł w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok ten opublikowany został w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz. U. 2019, poz. 1257), w związku z czym co najmniej od dnia 9 stycznia 2020 r., w następstwie ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w ustawie o świadczeniach rodzinnych jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, czy też możliwość jego uzyskania, dla sprawujących opiekę osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Odwołując się do aktualnego stanowiska judykatury Kolegium stwierdziło, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Na skutek orzeczenia TK z 26 czerwca 2019 r. z dniem 9 stycznia 2020 r. samo posiadanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie wyklucza z automatu tego opiekuna ze skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem renciści częściowo niezdolni do pracy mogą podejmować pracę, a zatem niepodejmowanie przez nich zatrudnienia świadczyłoby o spełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy.

Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który jest uprawniony do świadczenia rentowego, jeżeli spełnione zostały pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe jedynie, gdy zrezygnuje z pobierania świadczenia rentowego.

Zdaniem Kolegium, warunkiem niezbędnym, do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem dokonanie przez niego wyboru tego świadczenia poprzez zawieszenie prawa do przysługującej mu renty.

W wyniku analizy akt sprawy organ odwoławczy uznał, iż skarżący spełnia inne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, to jednak przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt pobierania przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z której to renty nie zamierza zrezygnować.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie złożył M. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Jednocześnie skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17.

Mając powyższe na względzie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumenty uprzednio podniesione w odwołaniu, że niniejsza sprawa, wpisuje się wprost w kontekst prawny objęty skutkami wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17. Norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, uznać należy, iż osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 u.ś.r.

Przyznanie osobie, znajdującej się w sytuacji takiej jak skarżący, świadczenia pielęgnacyjnego trudno uznać za takie, które prowadzi do stanu wtórnej niekonstytucyjności. Osoba posiadająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy uzyskująca świadczenie pielęgnacyjne znajdzie się w korzystnej świadczeniowo sytuacji. Nie prowadzi on do automatycznej dyskryminacji innych opiekunów osób niepełnosprawnych.

W dalszej części skargi podniesiono, że forsowanie potrzeby "wyrównania" sytuacji opiekuna - rencisty (z tytułu częściowej niezdolności do pracy), a zwłaszcza zmuszanie go do rezygnacji z renty, w istocie niweczy skutki wyroku SK 2/17.

Jak już podkreślono, wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest w swej sentencji jednoznaczny. Wyraźnie wskazuje, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wyroku SK 2/17 nie uczyniono bowiem nic, aby wprowadzić ustawowe rozwiązania regulujące specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Nadto sytuacja faktycznego uprzywilejowania pewnych grup podmiotów nie jest niczym nowym na gruncie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to w pełnej wysokości w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, względnie niepodejmowania zatrudnienia, mogą przecież uzyskać osoby otrzymujące nawet znaczne dochody ze źródeł innych niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. W tym ujęciu przyznanie opiekunowi - renciście (z tytułu częściowej niezdolności do pracy) pełnego świadczenia pielęgnacyjnego nie jawi się jako drastyczne uprzywilejowanie. Opiekun ten, tak jak inne osoby zajmujące się niepełnosprawnymi w warunkach określonych art. 17 u.ś.r., rezygnuje bowiem z zatrudnienia, którego przecież legalnie (posiadając rentę) mógł się podjąć i tak jak inni - aktywnie wspiera niepełnosprawnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Skarga okazała się zasadna.

Skarżącemu w badanej sprawie odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że jako osoba częściowo niezdolna do pracy i pobierająca z tego tytułu rentę, nie dokonał wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, o które ubiegał się w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Jak trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W praktyce oznacza to, że ta część przepisu, która odnosiła się do osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy została wyeliminowana z obiegu prawnego.

W ocenie Sądu należy zatem przyznać rację skarżącemu, że posiadanie ustalonego prawa do renty nie mogło stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia, skoro okoliczność ta, w związku ze wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego została wyeliminowana z katalogu przyczyn uniemożliwiających przyznanie świadczenia.

Kwestią sporną pozostaje, czy w okolicznościach badanej sprawy organ miał podstawy do żądania od skarżącego wyboru korzystniejszego świadczenia.

Należy wyjaśnić, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu przed zmianą, dawały w art. 27 ust. 5 możliwość wyboru świadczenia stanowiąc, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W treści tego przepisu nie zastrzeżono możliwości dokonywania wyboru pomiędzy innymi świadczeniami, pobieranymi na podstawie innych ustaw, a świadczeniem pielęgnacyjnym. Możliwość wyboru korzystniejszego świadczenia dla osób mających ustalone prawo do emerytury lub innych świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynika wyłącznie z orzecznictwa sądów administracyjnych.

Również wyłącznie z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika konieczność dokonywania wyboru korzystniejszego świadczenia przez osoby posiadające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zasadność tego rozwiązania motywuje się przede wszystkim koniecznością zachowania zasady równości wobec prawa, a także sprawiedliwości społecznej. Generalnie idzie o to, aby osoby posiadające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie pobierały, na skutek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dwóch świadczeń podczas, gdy osoby o których mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. i osoby mające ustalone prawo do emerytury muszą dokonać wyboru.

W tym miejscu zatem należy słów kilka poświęcić skutkom wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Polski model kontroli konstytucyjności prawa przez Trybunał Konstytucyjny opiera się na koncepcji unieważnialności aktu normatywnego. Konsekwencją wyroku przewidzianą w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP jest wyeliminowanie niekonstytucyjnej normy z systemu prawnego z dniem ogłoszenia orzeczenia TK w organie urzędowym lub – w wypadku skorzystania przez TK z kompetencji określonej w art. 190 ust. 3 zd. 1 in fine Konstytucji RP – z nadejściem terminu wskazanego przez TK i pod warunkiem niedokonania zmian przez prawodawcę w okresie odroczenia (zob. Konstytucja RP, Komentarz pod red. Prof. Dr hab. Marka Safjana i prof. UW dr hab. Leszka Boska, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2016, tom II str. 1207-1208).

W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II SK 2/17 stwierdzono, że:

I. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

II. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 8 lipca 2019 r., poz. 1257, zatem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie wskazanym w tym wyroku utracił moc obowiązującą z upływem terminu wskazanego pkt II.

W piśmiennictwie wskazuje się, że skutkiem "orzeczenia odraczającego" jest to, że przepis uznany za niekonstytucyjny traci moc obowiązującą dopiero z upływem terminu wskazanego w wyroku TK i pod warunkiem niedokonania w okresie odroczenia zmiany lub uchylenia przepisu przez prawodawcę. Orzeczenie odraczające termin utraty mocy obowiązującej przepisu uznanego za niekonstytucyjny nie ma charakteru bezpośrednio kasatoryjnego (derogacyjnego), gdyż nie eliminuje z systemu prawa niekonstytucyjnych przepisów z dniem ogłoszenia wyroku (op.cit. str. 1214).

Dodatkowo wyjaśnić należy, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa jest wyrokiem zakresowym, którego skutkiem jest utrata mocy obowiązującej przepisu polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego termin odroczenia, o którym mowa w punkcie II wyroku upłynął, a ustawodawca nie podjął żadnych działań w kierunku zmiany przepisów, chociaż biorąc pod uwagę tezy uzasadnienia wyroku TK było to pożądane. Zatem konsekwencją utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. we wskazanym w wyroku TK zakresie winna być odmowa stosowania tej części przepisu. W konsekwencji należy uznać, że z kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, posiadających ustalone prawo do emerytury i renty, którym świadczenie z tego powodu nie może zostać przyznane, zostały wyeliminowane osoby posiadające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co z kolei oznacza, że posiadanie ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia.

Skoro tak, to należy przyznać skarżącemu rację, iż nie ma podstaw prawnych do żądania od niego rezygnacji z pobierania tego świadczenia i dokonania wyboru pomiędzy rentą i świadczeniem pielęgnacyjnym. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. enumeratywnie wymienia świadczenia, których pobieranie przez wnioskodawcę uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyliczenie to ma charakter zamknięty, co oznacza, że organ nie może odmówić przyznania świadczenia, gdy wnioskodawca nie należy do grona podmiotów wymienionych w treści tego przepisu i nie zachodzą inne przewidziane w przepisach ustawy przeszkody do przyznania świadczenia.

Zdaniem Sądu taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, jakkolwiek Sąd dostrzega, iż na skutek orzecznictwa dopuszczającego wybór świadczenia korzystniejszego, doszło do sytuacji, w której osoby wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. muszą dokonać wyboru pomiędzy świadczeniami, aby nie pobierać jednocześnie dwóch świadczeń z różnych tytułów, a osoby posiadające ustalone prawo do renty, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego takiego wyboru dokonywać nie muszą. Nie zmienia to jednak, zdaniem Sądu, tego, iż brak jest podstawy prawnej do żądania od skarżącego wyboru pomiędzy świadczeniami.

Podkreślić należy, że organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Podobnie sąd administracyjny, który uprawniony jest do interpretacji norm prawnych i wykorzystywania prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa. Nie mogą jednak ani organy, ani sąd nakładać na stronę obowiązków, które z przepisów nie wynikają (tutaj obowiązku wyboru świadczenia), w szczególności zaś strona nie może zostać, z powodu odmowy realizacji tych obowiązków, pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w sytuacji, gdy spełnia wszystkie pozostałe przewidziane przepisami warunki.

Skoro ustawodawca po wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie podjął w okresie odroczenia działań zmierzających do takiego zmodyfikowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby uniemożliwić osobom posiadającym rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy jednoczesne pobieranie tej renty i świadczenia pielęgnacyjnego, to uznać należy, że świadomie założył, iż takie sytuacje (pobieranie dwóch świadczeń) są dopuszczalne.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a, w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zostało wydane na podstawie art. 200 i 205 § 2 przywołanej ustawy.

Organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę powyższe rozważania.