Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 260/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (spr.), Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 24 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. sp. z o.o. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Po 159/20 w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu z dnia 9 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. sp. z o.o. z siedzibą w P. na rzecz Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 17 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Po 159/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalił skargę B. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: Skarżąca/Spółka) na postanowienie Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu (dalej: Organ) z 9 stycznia 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania.

2. W skardze kasacyjnej Skarżąca, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając:

- błędne przyjęcie, iż Organ doręczał pismo w oparciu o art. 148 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. 2018, poz. 800, z późn. zm., dalej: O.p.), a zatem przyjął, że pismo mogła odebrać osoba upoważniona przez pracodawcę, podczas gdy pismo było doręczane w oparciu o art. 148 § 2 pkt 1 O.p., tj. na adres do doręczeń w kraju podany w toku postępowania, o czym świadczy zaadresowanie pisma jako ,,P. P. — doradca podatkowy". Z uwagi na powyższe a zgodnie z art. 149 O.p. pismo mógł odebrać jedynie adresat lub pełnoletni domownik, którym nie była J. W. (pracownik KANCELARIA DORADZTWA PODATKOWEGO [...]), a zatem nie doszło do prawidłowego doręczenia pisma, co w konsekwencji rodziło obowiązek przywrócenia terminu.

- błąd w ustaleniach stanu faktycznego przez przyjęcie, że J. W. była upoważniona do odbioru korespondencji kierowanej do "P. P. —doradca podatkowy", podczas gdy nie była ona upoważniona do odbioru korespondencji związanej z działalnością gospodarczą P. P., a tym bardziej do odbioru korespondencji indywidualnie adresowanej do P. P..

- naruszenie art. 223 § 2 pkt 1 O.p. poprzez błędne ustalenie, że odwołanie od decyzji Organu z 29 lipca 2019 r. zostało wniesione bez zachowania terminu, podczas gdy z uwagi na brak prawidłowego doręczenia decyzji termin wskazany w art. 223 § 2 pkt 1 O.p. w ogóle nie rozpoczął biegu, a zatem odwołanie zostało wniesione z zachowaniem terminu wskazanego w art. 223 § 2 pkt 1 O.p..

- przekroczenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego poprzez pominięcie, iż z oświadczenia J. W. i P. P. niezbicie wynika, iż J. W. odebrała pismo bez upoważnienia i nie przekazała go od razu adresatowi (pismo przekazano dopiero 31 października 2019 r., a Spółka dowiedziała się o wydanej decyzji 24 października 2019 r. poprzez doręczenie jej upomnienia poprzedzającego egzekucję z przedmiotowej decyzji).

- pominięcie i nie ustosunkowanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do zarzutu postawionego Organowi, a dotyczącego kwestii, iż przesłana decyzja nie zawierała ostatniej strony z pouczeniem i podpisem jej wystawcy, a zatem nie została Skarżącej skutecznie doręczona; nadto Wojewódzki sąd Administracyjny w ogóle nie uwzględnił, iż brak pouczenia o prawie do odwołania nie może rodzić negatywnych skutków wobec jej adresata.

A ponadto w przypadku nawet hipotetycznego przyjęcia, iż w sprawie doszło do skutecznego doręczenia decyzji Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu z dnia 29.07.2019 r. nr [...], czemu Skarżąca stanowczo zaprzecza, ww. wyrokowi zarzuciła:

- przekroczenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego przez pominięcie, iż z oświadczenia J. W. i P. P. oraz sprawozdania z komisji wynika, iż J. W. odebrała pismo bez upoważnienia, a nadto iż dopiero 31 października 2019 r. z uwagi na przełożenie pisma przez osobę z poza kancelarii (z zewnętrznej firmy sprzątającej kancelarię) przekazała pismo adresatowi, a zatem dopiero w tym dniu adresat miał realną możliwość zapoznania się z treścią pisma,

- powyższe naruszenie w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż brak wiedzy adresata o piśmie nie stanowi okoliczności niezależnych, które to uzasadniają przywrócenie terminu, podczas gdy odebranie przesyłki przez inną osobę, która była do tego nieupoważniona i poinformowanie adresata ze znacznym opóźnieniem o odebranej przesyłce uzasadnia przywrócenie terminu do odwołania.

- powyższe w konsekwencji spowodowało naruszenie art. 162 § 1 O.p. polegające na uznaniu, że Skarżąca nie spełniła przesłanek wskazanych w tym przepisie, podczas, gdy Spółka uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu na wniesienie odwołania od decyzji Organu nastąpiło bez jej winy, bowiem mimo odbioru pisma przez J. W., nie wywiązała się ona z obowiązku oddania pisma adresatowi, który nie miał wiedzy o treści pisma, a co za tym idzie o upływającym terminie do złożenia odwołania. Przeto należy uznać, iż Skarżąca uchybiła terminowi bez jej winy, a tym samym ziściły się przesłanki do przywrócenia terminu.

3. Przy tak sformułowanych zarzutach kasacyjnych Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.

6. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest postanowienie Organu o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Sądowi znana jest z urzędu okoliczność, że Spółka wniosła również skargę kasacyjną od wyroku oddalającego skargę na postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania. Podstawą faktyczną dla obu spraw są te same okoliczności faktyczne. Zarzuty skargi kasacyjnej w obu sprawach są tożsame w treści łącząc oba rozstrzygnięcia, co z założenia czyni je w części nieuzasadnionymi (w takim zakresie w jakim dotyczą rozstrzygnięcia o przywróceniu terminu).

7. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty, z które sprowadzają się do twierdzenia, że decyzja organu I instancji nie została prawidłowo doręczona. Pełnomocnik Skarżącej wadliwości doręczenia decyzji upatruje w wydaniu przesyłki osobie nieupoważnionej, pracowniczce kancelarii, J.W..

8. Podstawą do stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania jest uznanie, że przekroczony został 14 dniowy termin do wniesienia odwołania od decyzji, liczony od dnia jej doręczenia zgodnie z art. 223 § 2 pkt 1 O.p. Przepisy regulujące doręczanie pism pełnią funkcję gwarancyjną i ochronną dla stron. Unormowania prawne w tym zakresie mają zagwarantować, że określone pismo dotarło do strony lub jego pełnomocnika w określonym momencie. Doręczenie bowiem, które zaliczane jest do czynności materialno-technicznych, wywołuje szereg istotnych konsekwencji procesowych, wywołując również skutki materialnoprawne. Stąd też przepisy o doręczeniach mają gwarantować, że dane pismo dotarło do adresata w oznaczonym terminie, w taki sposób, że miał on faktyczną możliwość zapoznania się z treścią pisma.

9. W skardze kasacyjnej nie podważono ustalenia, że J. W. w dniu 1 sierpnia 2019 r. przebywała w siedzibie kancelarii i odbierając przesyłkę pokwitowała odbiór swoim podpisem oraz odciskiem pieczęci firmowej, którą miała w dyspozycji. W tej zaś sytuacji, jak prawidłowo przyjął to Sąd pierwszej instancji za Organem, doręczyciel miał pełne i obiektywne podstawy do uznania, że odbierający korespondencję jest osobą upoważnioną w rozumieniu art.151 O.p., która podjęła się oddać przesyłkę. W myśl bowiem tego przepisu osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby w miejscu prowadzenia działalności – osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Przepis art. 146, art. 148 § 2 pkt 1 i 3 oraz art. 150 O.p. stosuje się odpowiednio. Skoro więc, ani uprzednio przed Sądem pierwszej instancji, ani w skardze kasacyjnej Spółka nie wskazywała, że w momencie doręczania korespondencji istniały obiektywne okoliczności, które mogłyby poddać w wątpliwość upoważnienie J. W. do odbioru korespondencji, to przyjęty przez doręczającego i prawidłowo udokumentowany model postępowania wypełniał przesłanki skutecznego doręczenia, o których mowa w art.151 O.p.

10. W orzecznictwie przy tym nie budzi wątpliwości stanowisko, że upoważnienie do odbioru korespondencji może być udzielone także w sposób dorozumiany (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 5 sierpnia 1999 r. sygn. akt II CKN 509/99, OSNC 2000/2/42 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lipca 2009 r. sygn. akt II FSK 1456/08 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Potwierdzić należy również słuszność poglądu, że listonosz nie ma obowiązku legitymowania osoby, której doręcza pismo przeznaczone dla osoby prawnej. Wystarczy, że na uprawnienie danej osoby do odbioru korespondencji wskazują okoliczności towarzyszące doręczeniu, w tym m.in. dysponowanie odpowiednią pieczęcią i podpisanie dowodu doręczenia (zob. B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, R. Hauser. A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, J. Rudowski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, WKP 2017, komentarz do art.151 Ordynacji podatkowej, t.3 oraz cyt. tam orzecznictwo). Inaczej rzecz ujmując, doręczyciel korespondencji nie ma obowiązku żądania od tej osoby upoważnienia do odbioru korespondencji, czy też sprawdzania w inny sposób, czy osoba taka rzeczywiście uprawnienie takie posiada, skoro urzęduje w miejscu wskazanym jako adres ma dostęp do urządzeń biurowych (pieczęć), składa pismo i nie odmawia jego przyjęcia.

11. Dla oceny prawidłowości działania Organu w zakresie ustalenia terminu doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, którego podstawą były dane umieszczone na zwrotnym potwierdzeniu doręczenia przesyłki, nie miały znaczenia eksponowane przez Skarżącą twierdzenia, że odbierający korespondencję pracownik nie był upoważniony do czynności odbioru korespondencji lecz "odebrała ją przez przypadek i mechanicznie". Sposób bowiem organizacji pracy kancelarii, w tym w zakresie obiegu dokumentów i określenia sposobu odbioru kierowanej do niej korespondencji pozostaje wewnętrzną sprawą organizacji tego podmiotu. Uzewnętrznione natomiast względem doręczającego przejawy działania osoby odbierającej korespondencję, odnajdujące następnie odzwierciedlenie na dokumencie zwrotnego potwierdzenia odbioru, nie poddawały w wątpliwość, że osoba ta jest upoważniona do przyjmowania korespondencji. Dysponowała wyraźnym atrybutem potwierdzającym takie uprawnienie, to jest pieczęcią firmową Spółki.

12. W takim stanie rzeczy, skoro doszło do skutecznego doręczenia decyzji 1 sierpnia 2019 r., a odwołanie od decyzji zostało wniesione przez Spółkę 31 października 2019 r., to wbrew temu co zarzuca się w skardze kasacyjnej, były podstawy do zastosowania art. 228 § 1 pkt 2 O.p., zgodnie z którym to przepisem organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Termin do wniesienia odwołania wynosi stosownie do art. 223 § 2 pkt 1 O.p. 14 dni od doręczenia decyzji stronie. Termin ten w tym przypadku upływał 15 sierpnia 2019 r. Wniesione 31 października 2019 r. odwołanie zostało złożone więc z uchybieniem terminu. Dodać też należy, że podejmując rozstrzygnięcie w oparciu o ten przepis, organ odwoławczy ogranicza się wyłącznie do badania, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Uchybienie terminowi do wniesienia odwołania jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, lecz ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu. W ramach realizacji tych obowiązków procesowych, wbrew temu czego oczekuje Skarżąca, organ odwoławczy nie ma uprawnienia, do badania istnienia przeszkód dla zachowania przez stronę terminu do złożenia odwołania. Temu służy bowiem instytucja przywrócenia terminu, o której mowa w art. 162 i nast. O.p.

13. Niezrozumiały był zarzut skargi kasacyjnej odnoszący braku odniesienia się w zaskarżonym wyroku do podnoszonej niekompletności przesłanej decyzji wobec przesłania jej bez ostatniej strony, która zawiera pouczenie o prawie odwołania albowiem w pisemnym oświadczeniu z 5 listopada 2019 r. pełnomocnik Skarżącej stwierdził, że decyzja była jednak kompletna. Powracanie w skardze kasacyjnej do argumentu, który został podniesiony a następnie wycofany, nie było uzasadnione.

14. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się bezzasadne i w związku z tym skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.. Zarzucane naruszenia przepisów postępowania w istocie nie miały miejsca, co prawidłowo ocenił Sąd pierwszej instancji oddalając skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 w związku z art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w związku z pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).

Sędzia WSA del. Sędzia NSA (spr.) Sędzia NSA

D. Mączyński I. Najda-Ossowska J. Zubrzycki