Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 235/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 138 par 1 pkt 1, art. 144, art. 17 par. 1, art. 64, art. 64c
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kowalczyk (sprawozdawca) Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Gilowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi P. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz P. N. kwotę [...]([...]) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia P. N. na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64, art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), dalej u.p.e.a. – uchylił zaskarżone postanowienie w całości i określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w kwocie [...]zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne.

P. N. wystawił wobec zobowiązanego J. S. tytuł wykonawczy o nr [...]. [...] z [...] r. obejmujący należności z tytułu obowiązkowej wpłaty na rzecz P. i skierował go do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. ("organ egzekucyjny") w celu przymusowego wykonania wskazanego w nim obowiązku. Zawiadomieniem z dnia 10 października 2016 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]. Bank otrzymał powyższe zawiadomienie w dniu 17 października 2016 r. a zobowiązany w dniu 13 października 2016 r. Bank poinformował o braku środków na zajętym rachunku. W dniu 10 marca 2017 r. organ egzekucyjny dokonał również zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w "T. " Spółka z o.o. w Ś., lecz pracodawca w odpowiedzi z 29 marca 2017 r. poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia spowodowanej tym, że pobierane wynagrodzenie jest wynagrodzeniem minimalnym i nie ma możliwości potrącania i przekazywania należności. Odpis zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę został doręczony zobowiązanemu 21 marca 2017 r.

W dniu 30 maja 2018 r. do organu egzekucyjnego wpłynął wniosek P. N. ("wierzyciel", "skarżący") z dnia 18 maja 2018 r. o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2018 r. organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł.

Na powyższe postanowienie wierzyciel złożył zażalenie z 3 stycznia 2019 r., w którym kwestionował zasadność naliczania i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie zajęcia wynagrodzenia za pracę, skoro nie zostało ono skutecznie zajęte, a organ egzekucyjny nie wyegzekwował z tego tytułu żadnej kwoty. Odnośnie zaś obciążenia opłatą manipulacyjną wierzyciel argumentował, że przepis stanowiący podstawę materialnoprawną obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK [...] w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. W oparciu o te zarzuty wierzyciel wniósł o zmianę postanowienia organu egzekucyjnego lub jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ("organ nadzoru") uchylając zaskarżone postanowienie i określając wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł wskazał, że na podstawie art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej w przypadku umorzenia postępowania, odpowiedzialność za koszty egzekucyjne ponosi wierzyciel jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Przywołując następnie tezy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK [...] (Dz. U. poz. 1244) organ nadzoru uznał w okolicznościach sprawy za celowe odstąpienie od naliczania opłaty egzekucyjnej za zajęcie wynagrodzenia za pracę (w kwocie[...] zł), pomimo dokonania tej czynności, lecz z uwagi na nieskuteczność egzekucji. Odnośnie zaś opłaty manipulacyjnej w kwocie [...]zł organ wskazał, że wejście w życie przedmiotowego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej. Przepisy te utraciły jedynie walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętej stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym. W ocenie organu oznacza to, iż przepisy te nadal obowiązują i jako obowiązujące i funkcjonujące w systemie prawnym stanowią podstawę do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, natomiast dopiero uchwalenie przez ustawodawcę nowych regulacji w powyższym zakresie, które zastąpią aktualnie obowiązujące przepisy prawa, skutkować będzie utratą przez nie mocy obowiązującej. Organ argumentował dalej, że organy egzekucyjne działają na podstawie przepisów prawa i obowiązane są do ich stosowania w zakresie w jakim nie utraciły mocy obowiązującej, powołując się przy tym na przepisy art. 6 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej.

W ocenie organu nadzoru, opłata manipulacyjna ma szczególny charakter i pobiera się ją niejako ryczałtowo za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, co oznacza, że zasadą jest pobieranie jej niezależnie od tego, czy kwota została wyegzekwowana, czy też nie, bowiem opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności. Organ nadzoru stwierdził zatem, że poniesienie przez wierzyciela opłaty manipulacyjnej jest zasadne, gdyż odpis tego tytułu został doręczony zobowiązanemu 13 października 2016 r., co na podstawie art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej uprawniało organ egzekucyjny do naliczenia należnych za tę czynność kosztów egzekucyjnych.

Organ nadzoru wyjaśnił również, że przekazując przedmiotowy tytuł wykonawczy do egzekucyjnej realizacji, wierzyciel nie wskazał majątku zobowiązanego, z którego można skutecznie prowadzić egzekucję. Z tego też względu w toku postępowania egzekucyjnego dokonano weryfikacji danych w zakresie posiadanego przez zobowiązanego majątku w [...] kierowano zapytania w systemie [...] oraz analizowano własne bazy danych. W wyniku tych czynności dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego a następnie zajęcia wynagrodzenia za pracę. Organ podkreślił przy tym, że niemożność wyegzekwowania żadnej kwoty wynikała z tego względu, że zobowiązany otrzymywał wynagrodzenie niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę, które jest zwolnione od zajęcia na podstawie art. 9 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 87(1) § 1 pkt 1 k.p.

W podsumowaniu organ uznał, że w świetle obowiązujących przepisów ustawy egzekucyjnej, łączna kwota kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wynosi po zaokrągleniu [...] zł. z tytułu opłaty manipulacyjnej.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący zarzucił naruszenie art. 190 § 4 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 64 § 6 u.p.e.a., który wyrokiem TK z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK [...] został uznany za niekonstytucyjny, a w konsekwencji oparcie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. bez uwzględnienia treści orzeczenia.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części określającej wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle przedstawionych kryteriów kontroli, skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej uchylające postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł i ustalające wysokość tych kosztów na kwotę [...]zł.

Okoliczności stanu faktycznego nie były pomiędzy stronami sporne. Wynikało z nich, że organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego. O wszczęciu postępowania i dokonanych czynnościach zobowiązany został zawiadomiony. W związku z bezskutecznością egzekucji, postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, a wierzyciel został przez organ egzekucyjny obciążony kosztami egzekucyjnymi, na które złożyła się opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wynagrodzenia za pracę na podstawie art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w wysokości [...] zł oraz opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

W wyniku rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym na skutek zażalenia skarżącego, organ nadzoru uznał za celowe odstąpienie od naliczania i obciążania wierzyciela kwotą opłaty za zajęcie wynagrodzenia za pracę, wobec nie uzyskania w jego wyniku żadnej należności. Za zasadne uznał natomiast obciążenie go opłatą manipulacyjną, z tytułu doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, niezależnie od faktu, że dochodzona kwota nie została wyegzekwowana.

Z kolei wierzyciel wnosząc skargę na takie rozstrzygnięcie, nie kwestionował co do zasady podstawy prawnej naliczenia opłaty manipulacyjnej, utrzymując jedynie, że w realiach sprawy jej wysokość nie odzwierciedla kosztów poniesionych w rzeczywistości przez organ egzekucyjny w związku z podjętymi czynnościami.

W świetle tak zarysowanego sporu, zagadnieniem podlegającym ocenie była zasadność obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, na które składała się opłata manipulacyjna w wysokości określonej w art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. 1% egzekwowanej należności, co w rozpoznawanej sprawie wynosiło [...] zł.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że dla rozstrzygnięcia sprawy doniosłe znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK [...] (opublikowany w Dz.U. z 2016 r., poz. 1244). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3 uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził również, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te, nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych.

Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, na które składa się w tym przypadku opłata manipulacyjna, organ w bardzo lakoniczny sposób odniósł się do kwestii adekwatności ustalonej opłaty względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny i poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności. Organ nadzoru nie rozważył też, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłaty a czynnościami podejmowanymi w toku postępowania egzekucyjnego, za które opłata ta została naliczona. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia ogranicza się w tym zakresie jedynie do wymienienia czynności podjętych przez organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania.

Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, czy też konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego, co podkreślono w skardze, w zestawieniu z wysokością ustalonej opłaty, powstaje uzasadniona wątpliwość, czy ustalona opłata na podstawie stawki procentowej wskazanej w art. 64 § 6 u.p.e.a. przystaje do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Na wadę konstrukcyjną regulacji, wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15 (ten wyrok i kolejne powołane w uzasadnieniu dostępne na stronie [...]).

Konieczność uwzględniania przez organy skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15), przy czym najdalej idącą tezę wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 stycznia 2019 r. sygn. akt II FSK 2576/18, przyjmując iż "stosowanie tych przepisów w zgodzie z Konstytucją wymaga zrezygnowania z pobierania tych opłat".

Opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych. Zgodnie z art. 64 ust. 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż [...] zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Motywując swoje rozstrzygnięcie organ nadzoru argumentował, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, a utraciły one jedynie walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętej stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym. Nie sposób temu zaprzeczyć, jak też nie można kwestionować, że przepisy te nadal funkcjonują w systemie prawnym i w myśl art. 6 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. mogą stanowić podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Formułując wniosek o zasadności pobierania opłaty manipulacyjnej, organ nadzoru wskazuje na jej ryczałtowy charakter, wywodząc z niego możliwość jej pobrania w określonej w art. 64 § 6 u.p.e.a. stawce niezależnie od tego, czy kwota należności została wyegzekwowana, czy też nie, w sytuacji gdy były podejmowane czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych.

Taka interpretacja przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a. jest zdaniem sądu nieuprawniona, albowiem wyraża brak respektu dla wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a w konsekwencji prowadzi do naruszenia art. 190 § 1 i 3 Konstytucji RP. Zgodnie z tymi przepisami orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej.

Należy bowiem podkreślić, na co zwracał uwagę w swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Tego aspektu rozumowanie organu nadzoru nie uwzględnia. Nie uwzględnia również, że wyrok TK w sposób jednoznaczny zmienił normatywną treść przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej opłaty za manipulacyjnej.

Dla organów stosujących prawo oznacza to obowiązek ustalania kosztów egzekucyjnych w taki sposób aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych tym wyrokiem. W praktyce należy to postrzegać w kategoriach adekwatności ustalonej opłaty manipulacyjnej względem poziomu skomplikowania i czasochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny. Należy przy tym zaznaczyć, że warunków tych nie spełnia lakoniczne wymienienie podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności takich jak: wgląd do bazy danych [...], kierowanie zapytania w systemie [...], czy analizę własnej bazy danych. W zaskarżonym postanowieniu organ nadzoru nie wykazał zachowania racjonalnej zależności pomiędzy ustaloną wysokością opłaty manipulacyjnej a czynnościami, za podjęcie których została ona naliczona.

Problematyka wysokości kosztów egzekucyjnych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych. Również stricte w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej wypowiedzi sądów są zgodne. Wyrażają one bowiem pogląd o potrzebie określania wysokości opłaty manipulacyjnej w powiązaniu z nakładem pracy organu (por. wyroki WSA: w Łodzi z dnia z 25 października 2018 r. III SA/Łd 674/18, z 9 kwietnia 2019 r. III SA/Łd 198/19, we Wrocławiu z 14 marca 2019 III SA/Wr 445/18, w Lublinie z 7 listopada 2018 r. I SA/Lu 428/18, z 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17, czy w Szczecinie z 14 czerwca 2018 r. sygn. akt i SA/Sz 325/18, z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17).

Zgadzając się z wyrażonymi tam poglądami sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, ponieważ ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych (opłaty manipulacyjnej) organy nie wzięły pod uwagę skutków jakie przy określeniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. SK 31/14. Nie uwzględniono mianowicie, że sposób wyliczenia opłaty manipulacyjnej określony w art. 64 § 6 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust.1 i art. 81 Konstytucji RP. W zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, iż określona wobec skarżącego opłata manipulacyjna pozostaje w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności mających na celu wyegzekwowanie należności wynikających z tytułu wykonawczego, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 190 Konstytucji RP, art. 64§ 6 u.p.e.a.) oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a i art. 18 u.p.e.a.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Istotne będzie wykazanie zachowania racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Innymi słowy, dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie skarżący został obciążony, tak aby można było postawić organowi skutecznego zarzutu pozyskania nieuzasadnionego dochodu. Organ winien wykazać w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono skarżącego, są adekwatne także ze względu na efektywność podjętych działań, lub długotrwałość postępowania egzekucyjnego, czego w realiach sprawy zabrakło w zaskarżonym postanowieniu.

Z powyższych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w pkt I wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1804 ze zm.), na które złożyły się uiszczony wpis od skargi (100 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).