Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 467/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 64 par. 1 pkt 4 i par. 6
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 6 ust. 1, art. 7, art. 8
journal: Dz.U. 2019 poz 1553
law: Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
article: art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 124 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędzia WSA Damian Bronowicki Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Czajkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi Zarządu Województwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. Uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] r. nr [...], w całości. 2. Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Zarządu Województwa kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zarząd Województwa wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] października 2022 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z [...] czerwca 2022 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Z zaskarżonego postanowienia wynika następujący stan faktyczny:

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] listopada 2020 r. wystawionego przez Zarząd Województwa, na zaległości Stowarzyszenia [...] z tytułu niezwróconych pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich.

W celu realizacji należności objętych ww. tytułem wykonawczym organ egzekucyjny zawiadomieniem nr [...] z [...] grudnia 2020 r. zajął wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w [...]. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone do banku drogą elektroniczną, natomiast zobowiązanemu za pośrednictwem Poczty Polskiej w dniu 21 grudnia 2020 r. W wyniku realizacji zajęcia [...] grudnia 2020 r. bank przekazał na rachunek bankowy organu egzekucyjnego kwotę w wysokości 140,92 zł, która została zaliczona na poczet opłaty manipulacyjnej. Pismem z [...] grudnia 2020 r. bank poinformował organ egzekucyjny o przeszkodach w realizacji zajęcia ze względu na brak środków na zajętym rachunku bankowym. Następnie pismem z [...] lutego 2021 r. bank poinformował organ egzekucyjny, że rachunek bankowy prowadzony dla zobowiązanego został zamknięty.

W dniu [...] grudnia 2021 r. organ egzekucyjny, powołując się na przepisy art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479), dalej jako: "u.p.e.a.", postanowieniem nr [...], umorzył postępowanie egzekucyjne, wobec stwierdzenia jego bezskuteczności. Postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało doręczone wierzycielowi 10 stycznia 2022 r.

W związku z brakiem możliwości dalszego dochodzenia w toku postępowania powstałych kosztów egzekucyjnych, Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z [...] stycznia 2022 r. poinformował wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnych w kwocie 20.535,08 zł naliczonych w ww. postępowaniu egzekucyjnym. Zawiadomienie zostało doręczone wierzycielowi 14 stycznia 2022 r. Następnie na wniosek Zarządu Województwa z [...] stycznia 2022 r., postanowieniem z [...] lutego 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego orzekł o obciążeniu Urzędu Marszałkowskiego Województwa kosztami egzekucyjnymi w kwocie 20.535,08 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] listopada 2020 r.

Na skutek wniesionego przez stronę zażalenia, postanowieniem z [...] maja 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] lutego 2022 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. DIAS wskazał, iż w niniejszej sprawie występuje rozbieżność pomiędzy podmiotem, na wniosek którego wszczęto postępowanie egzekucyjne, a podmiotem, na który nałożono obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych. Organ nadzoru wskazał, iż przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ I instancji powinien przede wszystkim w sposób jednoznaczny ustalić wierzyciela należności dochodzonych na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] listopada 2020 r., będącego stroną postępowania w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Następnie w przypadku uznania, że spełnione zostały przewidziane przez ustawodawcę wymogi formalne wydania postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, powinien sporządzić postanowienie w tym zakresie zawierające wszystkie elementy, w szczególności zaś prawidłowo określoną stronę postępowania, będącą adresatem tego postanowienia.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z [...] czerwca 2022 r. obciążył Zarząd Województwa kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego [...] listopada 2020 r. na zaległości Stowarzyszenia, w wysokości 20.535,10 zł. Przedmiotowe postanowienie Wierzyciel odebrał 1 lipca 2022 r.

Nie godząc się z ww. postanowieniem, Zarząd Województwa 7 lipca 2022 r. złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Postanowieniem z [...] października 2022 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że nie stwierdził wadliwości zaskarżonego postanowienia, które uzasadniałoby wycofanie go z obrotu prawnego. Badając zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami u.p.e.a., organ II instancji stwierdził, że w rozważanej sprawie nie zaistniały przesłanki, które wskazywałyby na nieprawidłowe obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Organ egzekucyjny naliczył koszty według zasad określonych w u.p.e.a. z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego przedstawionego w formie tabeli zamieszczonej na stronie 8 zaskarżonego postanowienia. Organ II instancji podkreślił, że w przedmiotowym postępowaniu miały zastosowanie przepisy u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 20 lutego 2021 r. Uwzględniając przedmiotowe przepisy oraz ograniczenia wynikające z ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553), dalej jako: "ustawa zmieniająca", organ egzekucyjny naliczył koszty egzekucyjne w wysokości: 140,92 zł (opłata manipulacyjna) 20.519,48 zł (opłata za czynność zajęcia rachunku bankowego), 15,60 zł (wydatki egzekucyjne).

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 115 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu przed 20 lutego 2021 r., z kwoty uzyskanej z egzekucji w pierwszej kolejności zaspokajane są koszty egzekucyjne i koszty upomnienia. Organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie przed dniem 20 lutego 2021 r. wyegzekwował kwotę 140,92 zł, którą zaliczył na poczet opłaty manipulacyjnej. W ocenie organu II instancji zgodnie z art. 7 ustawy zmieniającej organ egzekucyjny prawidłowo ograniczył wysokość opłaty manipulacyjnej do wyegzekwowanej kwoty. Opłatę za czynność dokonaną zawiadomieniem nr [...] z [...] grudnia 2020 r., tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...], w wyniku którego wyegzekwowano wymienioną wyżej kwotę 142,92 zł –organ egzekucyjny naliczył w wysokości 5% egzekwowanej należności, tj. 20.519,48 zł. Organ odwoławczy stwierdził, że wysokość tej opłaty jest zgodna z ograniczeniem wynikającym z art. 8 ustawy zmieniającej, bowiem nie przekracza ona kwoty 40.000 zł wskazanej przez ustawodawcę jako maksymalna wysokość przedmiotowej opłaty. Natomiast wydatki egzekucyjne, w myśl art. 64b § 1 u.p.e.a. w brzmieniu przed 20 lutego 2021 r., stanowią faktycznie poniesione koszty przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z 64c § 4, § 4 i § 7 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię pojęcia "zajęcie innych wierzytelności pieniężnych niż wymienione w art. 64 § 1 pkt 2 i 3, organ odwoławczy stwierdził, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...], na podstawie zawiadomienia nr [...] z [...] grudnia 2020 r. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu z rachunku bankowego Urzędu Skarbowego, w dniu 23 grudnia 2020 r. na rachunek organu egzekucyjnego wpłynęła kwota 140,92 zł tytułem częściowej realizacji zajęcia nr [...] z rachunku bankowego w [...] należącego do Stowarzyszenia. W wyniku zajęcia organ egzekucyjny wyegzekwował kwotę 140,92 zł, którą zgodnie z przepisami u.p.e.a., zaliczył na poczet opłaty manipulacyjnej. DIAS podkreślił, że przedmiotowe zajęcie było skuteczne, a tym samym zasadnie organ I instancji naliczył opłaty za zajęcie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, iż brak środków na rachunku może być traktowany, co najwyżej, jako przeszkoda w dokonaniu wpłaty, o której to przeszkodzie bank jest obowiązany zawiadomić organ egzekucyjny. Jak wynika z akt sprawy, pismem z [...] grudnia 2020 r. Bank poinformował organ egzekucyjny o braku środków na zajętym rachunku, po uprzedniej częściowej realizacji zajęcia przez przekazanie organowi egzekucyjnemu [...] grudnia 2020 r. kwoty 140,92 zł.

W związku z powyższym w ocenie organu odwoławczego zarzut naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie zasługiwał na uwzględnienie. Organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie przy obliczaniu kosztów egzekucyjnych prawidłowo zrealizował wytyczne wynikające z przepisów przejściowych zawartych w ustawie zmieniającej. Organ stwierdził, iż postanowienie organu I instancji zawierało pełne i wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne i w sposób szczegółowy wyjaśniło, w jaki sposób organ egzekucyjny obliczył wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego oraz z jakich okoliczności faktycznych i prawnych wynika, iż to wierzyciel powinien zostać nimi obciążony. Organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zostało zakończone poprzez umorzenie z uwagi na jego bezskuteczność spowodowaną brakiem majątku, z którego można skutecznie prowadzić egzekucję – tym samym koszty egzekucyjne nie mogły zostać wyegzekwowane od zobowiązanego, w związku z czym obowiązkiem tym obciążony został wierzyciel.

Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] czerwca 2022 r. Zdaniem organu II instancji organ egzekucyjny obliczył wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed 20 lutego 2021 r., zaokrąglając należną kwotę do pełnych dziesiątek groszy, a następnie w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego ze względu na bezskuteczność egzekucji, powstałymi w toku postępowania kosztami obciążył wierzyciela.

Skargę na powyższe postanowienie wniósł Zarząd Województwa i działając przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciło:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.) w zw. z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, poprzez ustalenie wysokości opłaty za czynności egzekucyjne, to jest kosztów zajęcia wierzytelności, w oparciu o przepisy uznane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt. SK 31/14 za niezgodne z Konstytucją RP, co skutkowało zobowiązaniem skarżącego do zapłaty kosztów postępowania egzekucyjnego w wysokości pozostającej w rażącej dysproporcji do faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny wydatków;

2. naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 64b § 1 w zw. art. 64c § 4 w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 6-8 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP, poprzez ustalenie opłaty egzekucyjnej w wysokości rażąco niewspółmiernej do nakładów pracy organu egzekucyjnego;

3. naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak pełnego i wszechstronnego uzasadnienia postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego;

4. art. 7. art. 7a, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3

w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego, rozstrzygnięcie wątpliwości wynikających z normy prawnej na korzyść organu egzekucyjnego, niedostateczne wyjaśnienie nakładu rzeczywiście wykonanej pracy i poniesionych wydatków w celu egzekucji należności, a także pominięcie standardów Trybunału Konstytucyjnego wynikających z wyroku TK, co do właściwego zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i ustalenia prawidłowej wysokości kosztów egzekucyjnych;

5. art. 9, art. 11, art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak wskazania przez organ II instancji, jakie konkretnie czynności egzekucyjne zostały przeprowadzone w niniejszej sprawie i ograniczenie się jedynie do stwierdzenia, iż organ I instancji działał w ramach obowiązujących przepisów prawa, przez co na skarżącego nałożono obowiązek uiszczenia kosztów postępowania egzekucyjnego w wysokości nieadekwatnej do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania;

6. art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności przejawiający się w braku należytej aktywności po stronie organu II instancji w fazie postępowania odwoławczego, poprzez niezbadanie adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania, co skutkowało powieleniem stanowiska organu I instancji.

Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia DIAS z [...] października 2022 r. w całości, przeprowadzenie dowodu z dokumentów na okoliczność ustalenia faktu, iż możliwy jest stały i szybki kontakt z członkami zarządu Stowarzyszenia [...] w miejscu ich zamieszkania oraz o przeprowadzenie dowodu z wyciągu z rachunku bankowego z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] na okoliczność ustalenia faktu, iż Stowarzyszenie posiadało środki pozwalające na zaspokojenie części roszczenia egzekwowanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako: "p.p.s.a.", tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, czy organ w sposób prawidłowy ustalił koszty postępowania egzekucyjnego i czy obliczając je uwzględnił standardy określone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. W art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawodawca określił, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. W art. 7 ust. 3 ww. ustawy zmieniającej określił zaś, że nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł. Ponadto w art. 8 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej określił zaś, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnych w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40.000 zł. W art. 8 ust. 2 ww. ustawy zmieniającej określił zaś, że jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata, o której mowa w ust. 1, została częściowo wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 40.000 zł, opłatę pobiera się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 40.000 zł a kwotą opłaty wyegzekwowanej lub zapłaconej.

Przypomnieć należy, że postępowanie egzekucyjne wszczęto [...] listopada 2020 r., tj. z dniem wydania tytułu wykonawczego nr [...], a zakończono w dniu [...] grudnia 2021 r., tj. w dniu wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność.

Tym samym, prawidłowo organy w swoich rozważaniach uwzględniły stan prawny sprzed zmian dokonanych ustawą z dnia 4 lipca 2019 r., tj. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.

Jednak jako nieprawidłowe należało uznać stanowisko organu egzekucyjnego w zakresie wykładni art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., gdyż nie uwzględnia ono treści wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), który odnosi się właśnie do stanu prawnego sprzed 20 lutego 2021 r. Zdaniem sądu, nie można zatem podzielić stanowiska organu, że wobec zmiany stanu prawnego od 20 lutego 2021 r., wcześniejsze wytyczne dotyczące miarkowania kosztów egzekucyjnych nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie.

Zdaniem sądu, dla rozstrzygnięcia sprawy, istotne znaczenie ma prawidłowa interpretacja ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym. W przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją, nie powoduje utraty mocy tego przepisu. Tym samym przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany, jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 725/21).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie, ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji, powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami, stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania, podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym, stają się więc obciążeniem podatkowym. Nadto Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. W konkluzji swoich rozważań Trybunał Konstytucyjny uznał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie, konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków, wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Skutkiem analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. Zadaniem organów jest więc określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji RP (art. 8 ust. 2). Do czasu postulowanej przez Trybunał Konstytucyjny nowelizacji ustawy, możliwe i konieczne jest bowiem orzekanie o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem standardów i wskazówek określonych we wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2019 r., I GSK 232/19 i cyt. tam orzecznictwo).

W ocenie sądu, w rozpoznawanej sprawie organy, określając wysokość opłaty za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego nie zastosowały się do standardów i wskazań, zawartych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Owo naruszenie należy postrzegać w kategoriach adekwatności ustalonej opłaty względem poziomu skomplikowania, czasochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Podkreślić należy, na co zwracał uwagę w swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika, stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Podkreślić należy, że stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych i czynności za dokonanie których zostały one pobrane, powinien pozostawać w rozsądnej (racjonalnej) zależności, czyli tak, jak przedstawił to Trybunał Konstytucyjny. W tym też właśnie objawiać się będzie miarkowanie z uwzględnieniem standardów określonych w tymże wyroku.

W ocenie sądu, w kontrolowanej sprawie, organy nie przeprowadziły tak rozumianego "miarkowania". Brak jest jakiejkolwiek argumentacji, w tym wywodów wspartych stosownymi dokumentami, która wskazywałaby w sposób klarowny i jednoznaczny na faktyczny nakład pracy i rzeczywiście poniesione koszty finansowe w aspekcie podnoszonej już czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych. Należy zatem stwierdzić, że w zaskarżonym postanowieniu organu I i II instancji nie wykazano, iż określone wobec strony skarżącej, koszty egzekucyjne za zajęcie rachunku bankowego, pozostają w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności, mających na celu wyegzekwowanie należności, wynikających z tytułu wykonawczego, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 2, 107 § 3 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 18, art. 64 § 1 pkt 4 art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Tym samym, uwzględniając skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, organy powinny odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2020 r., I GSK 536/20, 30 lipca 2020 r., I GSK 736/20, I GSK 836/20). Opłaty te powinny być przy tym tak obliczone, aby wierzyciel nie odebrał ich jako swoistej kary. Trzeba również zauważyć, że wysokość opłat nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności, jak też stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ powinien uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna, powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednak, organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, istotne jest zachowanie racjonalnej zależności, pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone tak, aby nie można było postawić organowi skutecznego zarzutu pozyskania nieuzasadnionego dochodu (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2019 r., I SA/Kr 408/19).

Z przytoczonych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie w całości (pkt 1 wyroku). O kosztach postępowania w kwocie 580 zł orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt 2 wyroku).