Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 394/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 89 § 1 i 3, art.168e § 1 i 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Andrzej Niezgoda Protokolant starszy asystent sędziego Anna Strzelec po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 października 2018 r. sprawy ze skargi S. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia [...]., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz S. B. kwotę [...]zł (sto złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I SA/Lu 394/18

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia S. B. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z [...] w sprawie nałożenia kary pieniężnej w wysokości [...] zł, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. - w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego skierowanego do majątku zobowiązanej M. B. - wydał zawiadomienie z [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, adresowane do S. B. jako dłużnika zajętej wierzytelności. Zajęciem objęto wierzytelności wynikające z wpływów uzyskiwanych przez M. B. z działalności gospodarczej (wpływy na rachunki bankowe, transakcje gotówkowe, bezgotówkowe). Powyższe zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone 25 stycznia 2017 r. dorosłemu domownikowi - M. B. w miejscu zamieszkania dłużnika zajętej wierzytelności. Zawiadomienie zawierało m.in. wezwanie, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył on organowi egzekucyjnemu stosowne oświadczenie. Dodatkowo skarżący został pouczony o treści art. 168e ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, możliwości nałożenia kary pieniężnej oraz o fakcie, że zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia zawiadomienia.

W związku z nieudzieleniem odpowiedzi na dokonane zajęcie, pismem z [...] ponaglono skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności o niezwłoczne nadesłanie odpowiedzi na wcześniejsze pismo (ponaglenie odebrała 10 lutego 2017 r. M. B. - pełnoletni domownik), informując o możliwości nałożenia kary pieniężnej. Pomimo ponaglenia odpowiedź nie wpłynęła do organu egzekucyjnego.

W tych okolicznościach postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. nałożył na S. B. karę pieniężną w kwocie [...]zł za odmowę udzielenia informacji i wyjaśnień, dotyczących egzekucji wierzytelności M. B., uwzględniając wysokość kwoty egzekwowanej od M. B. oraz wysokość dochodów dłużnika zajętej wierzytelności. W osnowie postanowienia organ egzekucyjny wskazał przepis art. 168d § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postanowienie zostało doręczone [...] czerwca 2017 r. dorosłemu domownikowi - M. B..

W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie postanowienia i umorzenie sprawy wskazując, że brak odpowiedzi wynikał z nieistnienia zobowiązań wobec M. B.. Wobec powyższego uznał doręczone wezwanie za bezprzedmiotowe. Zapewnił, że jeśli zajęcie nie zostanie odwołane, to w przypadku powstania zobowiązań do uregulowania wobec M. B., wierzytelność przekaże na rachunek wskazany przez organ egzekucyjny. Stwierdził też, iż dotychczas nie miał podobnych spraw i dlatego nie wiedział o konieczności informowania o braku zobowiązań. W związku z tym wniósł o odstąpienie od karania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia, wydał postanowienie z [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

W wyniku rozpoznania skargi na powyższe postanowienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 871/17 uchylił zaskarżone postanowienie.

Organ, związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stwierdził, że – jak wskazano w treści uzasadnienia wyroku - "nałożona przez organ egzekucyjny na skarżącego kara pieniężna jest w istocie sankcją określoną w przepisie art. 168e § 1 u.p.e.a. W pouczeniu zawartym w skierowanym do skarżącego zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności, zamieszczona została informacja o obowiązkach przypisanych z mocy ustawy (art. 89 § 1 i 3 u.p.e.a.) dłużnikowi zajętej wierzytelności. Również w uzasadnieniu postanowienia o nałożeniu kary pieniężnej organ nawiązał do obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności związanych z egzekucją wskazując, że nie zostały one przez skarżącego wykonane. Oznacza to, że mimo wskazania w osnowie postanowienia przepisu art. 168d u.p.e.a. jako podstawy prawnej nałożenia kary pieniężnej, w istocie została ona wymierzona w oparciu o przepis art. 168e u.p.e.a., ponieważ niewykonanie przez dłużnika zajętej wierzytelności obowiązków związanych z egzekucją wyczerpuje hipotezę normy prawnej zawartej w art. 168e u.p.e.a. (dotyczącego wprost odpowiedzialności porządkowej dłużnika zajętej wierzytelności), a nie w art. 168d u.p.e.a. W konsekwencji należy uznać, że zawarte w tym postanowieniu pouczenie co do prawa wniesienia środka zaskarżenia było prawidłowe, gdyż znajdowało uzasadnienie w treści art. 168e § 6 u.p.e.a. Również zwarta w tym postanowieniu informacja o powtarzalności kary wskazuje na prawidłowy kierunek subsumcji stanu faktycznego, co znalazło wyraz w powołanym w tym zakresie przez organ egzekucyjny przepisie art. 168e § 2 u.p.e.a."

Z uwagi na powyższe Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przyjął, że podstawę materialnoprawną wydanego przez organ egzekucyjny postanowienia z [...] stanowił przepis art. 168e u.p.e.a. Jak wynika z jego treści, na dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją lub zabezpieczeniem wierzytelności lub prawa majątkowego, można nałożyć karę pieniężną do wysokości [...] zł (§ 1). Kara powyższa może być powtarzana w przypadku uchylania się od wykonania, w dodatkowo wyznaczonych terminach, obowiązków wynikających z zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego (§ 2). Postanowienie w sprawie nałożenia kary pieniężnej wydaje organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem niemającym zastosowania w niniejszej sprawie (§ 4). Na postanowienie o nałożeniu kary pieniężnej przysługuje zażalenie (§ 6).

Dłużnikiem zajętej wierzytelności jest - zgodnie z definicją zawartą w art. 1a pkt 3 u.p.e.a. dłużnik zobowiązanego, jak również bank, pracodawca, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasat oraz inne podmioty realizujące, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego.

Zgodnie z treścią art. 89 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zgodnie z § 2 tego przepisu, zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.

W niniejszej sprawie w ocenie organu odwoławczego organ egzekucyjny dopełnił wymogu z art. 89 § 2 u.p.e.a., tj. doręczył adresowane do dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienie o zajęciu innych wierzytelności. Z akt egzekucyjnych wynika bowiem, że zawiadomienie o zajęciu z [...] zostało doręczone 25 stycznia 2017 r. dorosłemu domownikowi - M. B. w miejscu zamieszkania skarżącego.

Stosownie do art. 89 § 3 ust. 1 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność.

Doręczone zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zawierało wezwanie do złożenia oświadczenia, o którym mowa w cytowanym przepisie, jednak skarżący nie zareagował w przewidzianym terminie na to zawiadomienie i nie złożył wymaganych oświadczeń, co oznacza, że nie wykonał nałożonego obowiązku. W tych warunkach zaistniały podstawy do nałożenia na dłużnika zajętej wierzytelności kary pieniężnej. Treść art. 168e § 1 u.p.e.a. jest w tym zakresie jasna - karą pieniężną można ukarać dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją. Wymieniony przepis zbudowany jest na zasadzie uznania administracyjnego. Zatem przy rozstrzyganiu kwestii nałożenia bądź nienałożenia kary oraz przy określaniu jej wysokości w konkretnym przypadku organ egzekucyjny korzysta z tzw. luzu decyzyjnego w granicach uznania administracyjnego, co jednak nie oznacza dowolności. Kara pieniężna musi być karą sprawiedliwą, adekwatną do wagi naruszenia prawa i odpowiadającą wymogom celowości. Dla spełnienia swych celów powinna stanowić istotnie odczuwalną dolegliwość ekonomiczną, proporcjonalną do możliwości płatniczych karanego i adekwatną do rodzaju i stopnia naruszenia prawa (tak: NSA w wyroku z 6 lipca 2006 r. sygn. akt II FSK 965/05, WSA w Gliwicach w wyroku z 17 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 975/15).

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w przedmiotowej sprawie skarżący nie wypełnił obowiązków, które wynikały z zawiadomienia o zajęciu, nie złożył także stosownych oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomień o zajęciu, tj. w terminie do [...] lutego 2017 r. Został następnie ponaglony do wykonania obowiązków pismem organu egzekucyjnego z [...] lutego 2017 r. Pomimo tego, również nie uczynił zadość obowiązkowi poinformowania organu egzekucyjnego. Zachowanie skarżacego dawało zatem podstawy do nałożenia na niego kary za niewykonanie obowiązków. Jak zostało to wcześniej wskazane, kara ta może zostać nałożona nie tylko w przypadku, gdy dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazuje wymagalnych kwot, lecz również wówczas, gdy nie udziela organowi egzekucyjnemu wymaganych informacji. Wobec powyższego zawarte w zażaleniu stwierdzenie, że skarżący nie miał podstaw do przekazania żadnych kwot z tytułu zajęcia, wobec braku zobowiązań związanych z rozliczeniami z M. B., nie usprawiedliwia jego bezczynności w zakresie obowiązku poinformowania o tym organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem, że niezłożenie informacji o wierzytelnościach, przy ich braku, nie miało żadnego istotnego znaczenia.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej organ egzekucyjny, nakładając karę pieniężną, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zważywszy na wysokość kwoty egzekwowanej od M. B., kwotę wykazaną przez skarżącego w zeznaniu rocznym za 2015 r. (dochód z wynagrodzenia za pracę - [...] zł; dochód z innych źródeł - [...] zł, zasiłki z ZUS - [...] zł), otrzymywane przychody w wysokości [...] zł miesięcznie w latach 2016-2017 z tytułu najmu lokali mieszkalnych, treść umowy o podziale majątku dorobkowego, na mocy której M. B. została zobowiązana do spłaty na rzecz skarżącego kwoty [...]tys. zł do 2025 r. uznano, że kara w wysokości [...] zł została nałożona w umiarkowanej wysokości. W ocenie organu odwoławczego, zastosowana przez organ egzekucyjny kara nie jest zbyt surowa, sprawiedliwa i adekwatna do wagi naruszenia prawa.

Na powyższe postanowienie S. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wniósł o uchylenie postanowienia i umorzenie postępowania, z uwagi na podnoszony przed organami fakt, że brak udzielonej odpowiedzi wynikał z nieistnienia zobowiązań wobec M. B. i braku wiedzy na temat konieczności złożenia oświadczenia o takim stanie rozliczeń.

W uzasadnieniu stanowiska skarżący podkreślił, że w opisywanych okolicznościach uznał doręczone wezwanie za bezprzedmiotowe. Ponieważ nie miał podobnych spraw, nie wiedział o konieczności informowania o braku zobowiązań. Podkreślił, że nie miał i nie ma żadnych zobowiązań związanych z rozliczeniami z M. B., dlatego też toczące się postępowanie jest bezprzedmiotowe w stosunku do jego osoby.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu organ naruszył w rozpoznawanej sprawie przepisy postępowania, a mianowicie art. 89 § 1 i 3, art.168e § 1 i 3 u.p.e.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z treścią art. 89 § 1 i 2 wymienionej ustawy, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.

W myśl art. 89 § 3 cytowanej ustawy, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1 organ egzekucyjny:

1. wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia jego przekazania

c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność.

Wskazane przepisy dotyczą zatem sytuacji, gdy konkretny podmiot (określony jako zobowiązany) jest dłużnikiem wobec urzędu skarbowego i jednocześnie jest wierzycielem w stosunku do innego podmiotu (określonego jako dłużnik zobowiązany). W takiej sytuacji organ egzekucyjny przesyła dłużnikowi zobowiązanemu zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego wraz z wezwaniem, aby należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu, a nie zobowiązanemu. Jednocześnie dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązek złożyć w terminie 7 dni oświadczenie, o którym mowa w art. 89 § 3 u.p.e.a. W razie zaś niewykonania tego obowiązku może zostać nałożona na niego kara pieniężna.

Jak stanowi z kolei art. 71b u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.

Przepis art. 71a § 9 zdanie pierwsze u.p.e.a. stanowi natomiast, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Z przepisu tego wynika więc, że przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: (1) fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny w stosownym trybie; (2) bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Zgodnie z treścią art. 168e § 1 u.p.e.a., na dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją lub zabezpieczeniem wierzytelności lub prawa majątkowego można nałożyć karę pieniężną do wysokości [...] zł.

Analiza powyższych przepisów wskazuje, iż przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest skuteczne zawiadomienie dłużnika zobowiązanego o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego. W sytuacji natomiast, gdy zawiadomienie o zajęciu wierzytelności nie zostało przesłane dłużnikowi zobowiązanego, tylko podmiotowi, który nie jest dłużnikiem i nie może być stroną postępowania, to uznać należy, że nie doszło do skutecznego zajęcia tej wierzytelności. Konsekwencją tego jest, iż nie można nałożyć na skarżącego kary pieniężnej na podstawie art. 168e § 1 u.p.e.a. (p. wyrok WSA w Łodzi z 26 lutego 2009 r., sygn. III SA/Łd 401/08).

Treść art. 168e § 1 u.p.e.a. jest w tym zakresie jasna - karą pieniężną można ukarać wyłącznie dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją. Dopóki nie zostanie jednoznacznie ustalone, że skarżący będąc dłużnikiem zajętej wierzytelności uchylał się od prawidłowego wykonania ciążących na nim obowiązków, nie jest dopuszczalne nakładanie na niego kary pieniężnej ( wyrok WSA w Lublinie z 7 grudnia 2017 r., sygn. I SA/Lu 870/17, dotyczący Pawła Barei uznanego również przez organy egzekucyjne za dłużnika zajętej wierzytelności).

Pozycję prawną dłużnika zajętej wierzytelności określają szczegółowo przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, normujące egzekucję należności pieniężnych. Przepisy te przewidują, że w razie zajęcia wierzytelności dłużnikowi nie wolno wypłacać zobowiązanemu zajętej kwoty, lecz jest on zobowiązany do jej przekazania organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Ponadto na dłużniku zajętej wierzytelności ciążą też inne, szczegółowo określone w ustawie obowiązki (np. obowiązek naliczania odsetek, obowiązek zawiadamiania organu egzekucyjnego o wskazanych w ustawie okolicznościach). Trzeba też zwrócić uwagę na art. 67a § 1 ustawy, zgodnie z którym organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z przepisu tego wynika zatem, że organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego co oznacza, że przysługują mu wobec dłużnika wyłącznie takie uprawnienia, jakie posiadał zobowiązany. Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia zatem charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny.

Zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować natomiast jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Innymi słowy, uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, na przykład trudnej sytuacji ekonomicznej, będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Pogląd ten jest powszechnie akceptowany zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie prawniczym (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06, Lex nr 364771, wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2007 r., II FSK 751/06, Jur. Pod. 2008, nr 2, str. 51, R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, s. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, s. 780). O braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Innymi słowy mówiąc, podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, przelewu wierzytelności itp.). Pojęcie to oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" (p. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wziąć pod uwagę konsekwentnie prezentowaną linię obrony strony, która zarówno w zażaleniu, jak i w skardze do sądu podkreślała, że nie jest dłużnikiem M. B.. Tym samym nie jest zasadnym na badanym etapie postępowania przypisywanie jej statusu dłużnika zajętej wierzytelności, co stanowi o bezzasadności nałożenia na niego obowiązków wynikających z art. 89 § 1 i 3 u.p.e.a. oraz kary pieniężnej na podstawie art. 168 e u.p.e.a. Podzielając oczywiście co do zasady konstatację organu dotyczącą związania prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w sprawie sygn. akt I SA/Lu 871/17 wskazać należy, że związanie to dotyczyło wyłącznie określenia podstawy rozstrzygnięcia o nałożeniu kary pieniężnej i to w aspekcie prawnym, a nie faktycznym. Oznacza to, że Sąd nie przesądził we wskazanej sprawie, co sugeruje stanowisko organu, że spełnione zostały przesłanki z art. 168 e u.p.e.a., w tym i ta dotycząca wypełnienia przez stronę statusu dłużnika zajętej wierzytelności oraz skutecznego skierowania do niej żądań zawartych w ustawie egzekucyjnej. Okoliczności te wykraczały poza zakres kognicji Sądu w tym postępowaniu i w żadnym razie nie determinują rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Organ odwoławczy, pomimo zgłaszanych zarzutów przez skarżącego i rzeczywistej odmowy wykonania przez niego obowiązków wynikających z zajęcia, nie zdecydował o konieczności wszczęcia kontroli w trybie art. 71a § 1 u.p.e.a. Należy bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 71a § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny uprawniony jest do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, natomiast na podstawie art. 7 k.p.a. powinien podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie, organy nie dokonały żadnych ustaleń potwierdzających status skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności. Z treści uzasadnienia postanowienia organu I instancji wynika jedynie enigmatyczne stwierdzenie, że na rachunek bankowy strony wpływały należności stanowiące przychody M. B. z działalności gospodarczej. Nie wiadomo jednak, o jakie wpłaty (od kogo i kiedy dokonane) chodzi i czy w istocie S. B. był z tego tytułu dłużnikiem M. B.. Nie sposób zatem uznać, że zajęcie zostało dokonane skutecznie, a tym samym, że dalsze czynności w jego wykonaniu, w tym również nałożenie kary pieniężnej, są zasadne. Jak zaznaczył WSA w Lublinie w przywołanej już sprawie sygn. akt I SA/Lu 870/17, dopiero ustalenie okoliczności wymienionych w postanowieniu dotyczącym określenia nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności pozwoli na ocenę skuteczności dokonanych zajęć i ewentualne prawidłowe określenie nieprzekazanej kwoty. Z kolei dopiero postanowienie w tym przedmiocie może być podstawą do nałożenia na dłużnika zajętej wierzytelności kary pieniężnej. Co ciekawe, we wskazanej sprawie takie stanowisko prezentował sam Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, który w ramach kontroli instancyjnej uchylił postanowienie organu I instancji.

Należy też stanowczo podkreślić, iż z uwagi na zasadę prowadzania postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), istotne jest przedstawienie spornych zagadnień w uzasadnieniu aktu administracyjnego (decyzji), które powinno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Te same warunki dotyczą zaskarżalnego postanowienia, co wynika z treści art. 124 § 2 oraz art. 126 k.p.a. (odpowiednie stosowanie przepisów o decyzji). Zasada z art. 8 k.p.a. również znajduje swoje odzwierciedlenie w treści art. 107 § 3 k.p.a., który przewiduje, że uzasadnienie decyzji (postanowienia) powinno zawierać ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie rozstrzygnięcia administracyjnego jest istotne również z uwagi na zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej winien wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Tym samym powinien informować strony postępowania o stanie prawnym oraz o wszystkich okolicznościach faktycznych mających znaczenie dla sprawy, przekazywać informacje zmierzające do wykazania racjonalności, słuszności i skuteczności rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 21 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2815/15).

W ocenie Sądu zatem, biorąc powyższe pod uwagę, organy nie wykazały, aby S. B. w niniejszej sprawie posiadał status dłużnika zajętej wierzytelności wobec M. B. w rozumieniu zarówno art. 89 § 1 u.p.e.a. oraz 168e u.p.e.a. Bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które wykazałoby powyższe, nie było podstaw, aby przyjmować, że nie wykonywał on lub nienależycie wykonywał ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją lub zabezpieczeniem wierzytelności lub prawa majątkowego. W sytuacji bowiem, gdy zawiadomienie o zajęciu wierzytelności nie zostało przesłane dłużnikowi zobowiązanemu (a tego organy w niniejszym postępowaniu nie wykazały), tylko podmiotowi, który nie jest dłużnikiem i nie może być stroną postępowania, to nie doszło do skutecznego zajęcia tej wierzytelności. Konsekwencją tego jest to, iż nie można nałożyć na taki podmiot kary pieniężnej za naruszenie obowiązków wskazanych w art. 89 § 3 u.p.e.a.

Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia [...] Wobec tego, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Jest to wartość uiszczonego przez stronę, działającą w sprawie osobiście, wpisu od skargi.