Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1657/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5 pkt 7b, art. 24 ust. 8a, art. 24 ust. 8b pkt 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2647
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - t.j.
article: art. 14c par. 1 i 2 w zw. z art. 14h, art. 121 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 310 poz 34 art. 8 ust. 1-6, art. 15 ust. 1 lit. a
law: Dyrektywa Rady 2009/133/WE z dnia 19 października 2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w  przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw  członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego.
Teza: Artykuł 8 ust. 1 dyrektywy Rady 2009/133/WE -  mający zastosowanie w przypadku, m. in., wymiany udziałów - należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie regulacji krajowej, a to art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, uzależniającej możliwość skorzystania z tego przepisu od wymogu, aby wnoszone przez wspólnika udziały (akcje) nie zostały nabyte lub objęte w wyniku transakcji wymiany udziałów. Literalna jak i celowościowa wykładnia art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE nakazuje przyjąć, że przepis ten potwierdza zasadę odroczenia opodatkowania zysków po stronie udziałowców lub akcjonariuszy, do czasu ich realizacji, natomiast nie ogranicza w zakresie neutralności ilości dokonywanych transakcji wymiany udziałów.

TEZY

Artykuł 8 ust. 1 dyrektywy Rady 2009/133/WE -  mający zastosowanie w przypadku, m. in., wymiany udziałów - należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie regulacji krajowej, a to art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, uzależniającej możliwość skorzystania z tego przepisu od wymogu, aby wnoszone przez wspólnika udziały (akcje) nie zostały nabyte lub objęte w wyniku transakcji wymiany udziałów. Literalna jak i celowościowa wykładnia art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE nakazuje przyjąć, że przepis ten potwierdza zasadę odroczenia opodatkowania zysków po stronie udziałowców lub akcjonariuszy, do czasu ich realizacji, natomiast nie ogranicza w zakresie neutralności ilości dokonywanych transakcji wymiany udziałów.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Konrad Aromiński, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Cichoń, sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca), Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Dominiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 8 maja 2023 r. nr 0115-KDIT1.4011.223.2023.2.MR w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz A. K. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąta siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

A.K. (dalej: wnioskodawca, wspólnik lub skarżąca) wystąpiła o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie skutków podatkowych wymiany udziałów.

W powyższym wniosku przedstawiono zdarzenie przyszłe, z którego wynikało, że wnioskodawca jest polskim rezydentem podatkowym i podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych (zwanego dalej PIT) w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U.2022.2647, dalej ustawa o PIT).

Wspólnik prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą "A.", m.in., w przedmiocie opracowywania i tworzenia receptur gastronomicznych. Jednocześnie wspólnik jest:

1) właścicielem akcji spółki pod nazwą S. S.A. z siedzibą w W. (KRS [...], NIP: [...]; dalej Spółka Nabywana);

2) właścicielem udziałów spółki pod nazwą Y. sp. z o.o. z siedzibą w W. (KRS [...], NIP: [...]; zwanej Spółka Nabywająca).

Spółka nabywana jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych (zwanego dalej CIT) i podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U.2022.2587, dalej jako ustawa o CIT).

31 października 2019 r. Spółka Nabywana została wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Spółka nabywana powstała w wyniku przekształcenia spółki pod nazwą S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W. (KRS [...], NIP: [...]; dalej Spółka Przekształcana) w trybie art. 551 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (dalej k.s.h.).

Spółka Nabywana prowadzi działalność gospodarczą w branży gastronomicznej w zakresie prowadzenia punktów gastronomicznych szybkiej obsługi ze zdrową żywnością. Aktualnie wspólnik jest właścicielem 78.856 akcji Spółki Nabywanej o wartości nominalnej 10 zł każda oraz łącznej wartości nominalnej w wysokości 788.560 zł, uprawniających do bezwzględnej większości głosów na Walnym Zgromadzeniu oraz odpowiadających 76,71% kapitału zakładowego Spółki Nabywanej (zwanych dalej Akcjami Spółki Nabywanej), w tym: 1) 77.711 akcji Spółki Nabywanej serii A, uprawniających do bezwzględnej większości głosów na Walnym Zgromadzeniu oraz odpowiadających 75,60% kapitału zakładowego Spółki Nabywanej (zwane dalej Akcjami Serii A), które zostały objęte lub nabyte przez wspólnika w ten sposób, że:

a) 77.704 Akcje Serii A zostały objęte przez wspólnika w wyniku przekształcenia Spółki Przekształcanej w Spółkę Nabywaną w trybie art. 551 § 1 k.s.h.;

b) 7 Akcji Serii A zostało nabytych przez wspólnika na podstawie umowy sprzedaży w zamian za zapłatę ceny sprzedaży;

3) 1.145 akcji Spółki Nabywanej serii B, które zostały objęte przez wspólnika 4 grudnia 2019 r. w zamian za wniesienie do Spółki Nabywanej wkładu niepieniężnego w postaci własności 50 udziałów spółki pod nazwą S. sp. z o.o. z siedzibą w W. (KRS [...], NIP: [...]), o wartości nominalnej 50 zł każdy, łącznej wartości nominalnej w wysokości 2.500 zł oraz łącznej wartości rynkowej w wysokości 320.901,64 zł (określonej w dokumencie o charakterze podobnym do statutu Spółki Nabywanej), w ramach transakcji wymiany udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a ustawy o PIT, dokonanej w celu uproszczenia struktury oraz zwiększenia efektywności zarządzania grupą S. (zwane dalej Akcjami Serii B).

Spółka Nabywająca jest podatnikiem CIT i podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o CIT. 19 października 2021 r. Spółka Nabywająca została wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Aktualnie wspólnik jest właścicielem 138 udziałów Spółki Nabywającej o wartości nominalnej 50 zł każdy oraz łącznej wartości nominalnej w wysokości 6.900 zł, odpowiadających 98,57% kapitału zakładowego Spółki Nabywającej, które objął w zamian za wniesienie do Spółki Nabywającej wkładu pieniężnego w wysokości 6.900 zł. Przedmiotowe udziały uprawniają wspólnika do 138 głosów na Zgromadzeniu Wspólników Spółki Nabywającej, a zatem wspólnik posiada bezwzględną większość głosów na Zgromadzeniu Wspólników Spółki Nabywającej.

Oprócz wspólnika Spółka Nabywająca ma drugiego wspólnika będącego właścicielem 2 udziałów o wartości nominalnej 50 zł każdy oraz łącznej wartości nominalnej w wysokości 100 zł, uprawniających do 2 głosów na Zgromadzeniu Wspólników Spółki Nabywającej oraz odpowiadających 1,43% kapitału zakładowego Spółki Nabywającej.

Obecnie Spółka Nabywająca nie prowadzi żadnej działalności operacyjnej i nie posiada żadnych istotnych składników majątkowych, z wyjątkiem środków pieniężnych wniesionych do Spółki Nabywającej przez wspólników w celu opłacenia jej kapitału zakładowego w wysokości 7.000 zł. Spółka Nabywająca została utworzona w celu prowadzenia działalności gospodarczej jako spółka holdingowa, która będzie wykorzystywana w przyszłości przez wspólnika do realizacji przedsięwzięć inwestycyjnych polegających na nabywaniu akcji lub udziałów innych spółek prawa handlowego, a także budowaniu i zwiększaniu wartości akcji lub udziałów tych spółek. Spółka Nabywająca umożliwi wspólnikowi bezpieczne kumulowanie kapitału, efektywne zarządzanie oraz skuteczne kontrolowanie podmiotów zależnych kapitałowo, a także zmniejszenie ryzyka finansowego oraz zabezpieczenie sukcesji majątku. Gromadzenie kapitału w jednej spółce, posiadającej akcje lub udziały w innych podmiotach, pozwoli na uzyskanie prostej i przejrzystej struktury osobowej oraz kapitałowej. Spółka Nabywająca będzie stanowiła wehikuł bezpieczeństwa pozwalający oddzielić kwestie bieżącego prowadzenia działalności operacyjnej przez poszczególne podmioty należące do tworzącej się grupy kapitałowej od budowania i zwiększania wartości kapitałowej całej grupy powiązanych ze sobą podmiotów. Spółka Nabywająca umożliwi również skumulowanie i zabezpieczenie majątku Wspólnika w razie ewentualnej sukcesji.

Wspólnik zamierza przeprowadzić w przyszłości, przy udziale Spółki Nabywającej, transakcję polegającą na podwyższeniu kapitału zakładowego Spółki Nabywającej poprzez utworzenie nowych udziałów, a następnie objęciu tych nowych udziałów przez wspólnika w zamian za wniesienie do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci wszystkich Akcji Spółki Nabywanej, w tym wszystkich Akcji Serii A oraz wszystkich Akcji Serii B, tj. 78.856 akcji Spółki Nabywanej, uprawniających do bezwzględnej większości głosów na Walnym Zgromadzeniu Spółki Nabywanej, dokonując lub doprowadzając do następujących czynności w kolejności określonej poniżej:

1) specjalista z zakresu wyceny przedsiębiorstw dokona wyceny wartości rynkowej Akcji Spółki Nabywanej;

2) Zgromadzenie Wspólników Spółki Nabywającej podejmie uchwałę w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego z kwoty 7.000 zł do kwoty odpowiadającej sumie kwoty 7.000 zł oraz wartości rynkowej Akcji Spółki Nabywanej, tj. o kwotę odpowiadającą wartości rynkowej Akcji Spółki Nabywanej, poprzez utworzenie nowych udziałów Spółki Nabywającej w ilości odpowiadającej ilorazowi wartości rynkowej Akcji Spółki Nabywanej oraz kwoty 50 zł - z tym zastrzeżeniem, że jeżeli iloraz wartości rynkowej Akcji Spółki Nabywanej oraz kwoty 50 zł nie będzie stanowił liczby całkowitej, to wynik obliczenia ilorazu zostanie zaokrąglony w dół albo w górę do kwoty 50 zł;

3) wspólnik złoży oświadczenie o objęciu wszystkich nowych udziałów Spółki Nabywającej, o których mowa w punkcie 2) powyżej, w zamian za wniesienie do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci własności Akcji Spółki Nabywanej (oraz w razie konieczności dodatkowego wkładu pieniężnego);

4) wspólnik oraz Spółka Nabywająca zawrą umowę przeniesienia własności Akcji Spółki Nabywającej tytułem wniesienia wkładu niepieniężnego przed złożeniem wniosku do właściwego sądu rejestrowego o zmianę wpisu Spółki Nabywającej w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w zakresie podwyższenia kapitału zakładowego oraz utworzenia nowych udziałów;

5) Spółka Nabywająca stanie się właścicielem Akcji Spółki Nabywanej w wyniku zawarcia umowy, o której mowa w punkcie 4) powyżej, z chwilą dokonania stosownego wpisu w rejestrze akcjonariuszy Spółki Nabywanej, zgodnie z art. 328(1) § 1 oraz 328(9) § 1 k.s.h.;

6) Spółka Nabywająca złoży wniosek do właściwego sądu rejestrowego o zmianę wpisu Spółki Nabywającej w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w zakresie podwyższenia kapitału zakładowego oraz utworzenia nowych udziałów;

7) właściwy sąd rejestrowy dokona zmiany wpisu Spółki Nabywającej w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w zakresie informacji o podwyższeniu kapitału zakładowego oraz utworzenia nowych udziałów;

8) wspólnik stanie się właścicielem nowych udziałów Spółki Nabywającej w podwyższonym kapitale zakładowym w zamian za wniesienie do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci własności Akcji Spółki Nabywanej, zgodnie z art. 262 § 4 k.s.h.

W ramach planowanej transakcji Spółka Nabywająca nie zapłaci na rzecz wspólnika żadnej kwoty pieniężnej w związku z nabyciem Akcji Spółki Nabywanej. W zamian za przeniesienie własności Akcji Spółki Nabywanej na podstawie umowy, o której mowa w punkcie 4) powyżej, wspólnik otrzyma od Spółki Nabywającej tylko i wyłącznie nowe udziały w podwyższonym kapitale zakładowym, o których mowa w punkcie 2) powyżej.

Transakcja opisana powyżej zostanie przeprowadzona w celu wyposażenia Spółki Nabywającej, jako spółki holdingowej w składnik majątkowy w postaci Akcji Spółki Nabywanej, będących obecnie własnością wspólnika oraz uprawniających do bezwzględnej większości głosów na Walnym Zgromadzeniu Spółki Nabywanej. Przyczyni się to do realizacji celów, dla których zostanie utworzona Spółka Nabywająca, tzn. realizacja przedsięwzięć inwestycyjnych, polegających na nabywaniu akcji lub udziałów innych spółek prawa handlowego, bezpieczne kumulowanie kapitału, efektywne zarządzanie oraz skuteczne kontrolowanie podmiotów zależnych kapitałowo, a także zmniejszenie ryzyka finansowego oraz zabezpieczenie sukcesji majątku.

W związku z przedstawionym powyżej zdarzeniem przyszłym oraz nowym brzmieniem przepisów ustawy o PIT, obowiązujących od 1 stycznia 2022 r., wspólnik zamierza potwierdzić, że transakcja opisana powyżej spełni warunki wymiany udziałów w rozumieniu ustawy o PIT, a także nie spowoduje powstania po stronie wspólnika żadnego przychodu podlegającego opodatkowaniu PIT, ani obowiązku zapłaty PIT.

Ponadto wnioskodawca wskazał, że przedmiotem wniosku są tylko i wyłącznie Akcje Serii B, tzn. skutki podatkowe wynikające z transakcji wniesienia wkładu niepieniężnego w postaci własności Akcji Serii B do Spółki Nabywającej przez wspólnika. Jednocześnie przedmiotem wniosku nie są Akcje Serii A, tzn. skutki podatkowe wynikające z transakcji wniesienia wkładu niepieniężnego w postaci własności Akcji Serii A do Spółki Nabywającej przez wspólnika, będą przedmiotem oddzielnego wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego.

W związku z powyższym opisem wnioskodawca zapytał:

1. Czy transakcja przedstawiona w zdarzeniu przyszłym, w ramach której wspólnik dokona wniesienia do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci własności Akcji Spółki Nabywanej (Akcji Serii A oraz Akcji Serii B), uprawniających do bezwzględnej większości głosów na Walnym Zgromadzeniu Spółki Nabywanej, w zamian za objęcie nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki Nabywającej, spełni wszystkie warunki wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT w stosunku do Akcji Serii B?

2. Czy w wyniku dokonania transakcji przedstawionej w zdarzeniu przyszłym, w ramach której wspólnik dokona wniesienia do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci własności Akcji Spółki Nabywanej (Akcji Serii A oraz Akcji Serii B), uprawniających do bezwzględnej większości głosów na Walnym Zgromadzeniu Spółki Nabywanej, w zamian za objęcie nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki Nabywającej, po stronie wspólnika nie powstanie przychód podlegający opodatkowaniu PIT w stosunku do Akcji Serii B?

Wyrażając własne stanowisko w zakresie pytania nr 1, wnioskodawca wskazał, że transakcja przedstawiona w zdarzeniu przyszłym, w ramach której jako wspólnik dokona on wniesienia do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci własności Akcji Spółki Nabywanej (Akcji Serii A oraz Akcji Serii B), uprawniających do bezwzględnej większości głosów na Walnym Zgromadzeniu Spółki Nabywanej, w zamian za objęcie nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki Nabywającej, spełni wszystkie warunki wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT w stosunku do Akcji Serii B.

W ocenie wnioskodawcy należy uznać, że transakcja przedstawiona w zdarzeniu przyszłym spełni wszystkie warunki wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT w stosunku do Akcji Serii B, z tym zastrzeżeniem jednak, że w planowanej transakcji przedstawionej w zdarzeniu przyszłym wspólnik będzie mógł pominąć (nie zastosować) warunku określonego w art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, który określa wśród warunków wymiany udziałów również, aby wnoszone przez wspólnika udziały (akcje) nie zostały nabyte lub objęte w wyniku transakcji wymiany udziałów albo przydzielone w wyniku łączenia lub podziału podmiotów. W konsekwencji, planowana transakcja przedstawiona w zdarzeniu przyszłym będzie neutralna podatkowo dla wspólnika w zakresie PIT na podstawie art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT, pomimo tego, że Akcje Serii B zostały objęte przez wspólnika w 2019 r. w ramach dokonanej wcześniej transakcji wymiany udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a ustawy o PIT. Powyższe wynika z tego, że:

1) art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT jest niezgodny z literalnym brzmieniem oraz celowościową i systemową wykładnią przepisów prawa unijnego, implementowanych do ustawy o PIT w zakresie transakcji wymiany udziałów, tzn. art. 8 dyrektywy Rady 2009/133/WE z 19 października 2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (Dz. Urz. UE. L Nr 310; dalej dyrektywa Rady 2009/133/WE), które nie przewidują takiego warunku dla neutralności podatkowej transakcji wymiany udziałów - w konsekwencji należy dokonać prounijnej wykładni przepisów art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT z pominięciem niezgodnego z przepisami dyrektywy Rady 2009/133/WE art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT;

2) art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT narusza konstytucyjny zakaz niedziałania prawa wstecz poprzez objęcie hipotezą normy prawnej zawartą w tym przepisie przypadku, w którym kolejna transakcja wymiany udziałów nie może korzystać z neutralności podatkowej również wtedy, gdy poprzednia transakcja wymiany udziałów została dokonana przed wejściem w życie art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, tzn. w czasie, w którym dokonując transakcji wymiany udziałów podatnicy nie mogli mieć wiedzy, że dokonując kolejnej transakcji wymiany udziałów nie będą już mogli korzystać z neutralności transakcji wymiany udziałów na podstawie art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT.

W zakresie pytanie nr 2, wnioskodawca zajął stanowisko, zgodnie z którym w wyniku dokonania transakcji przedstawionej w zdarzeniu przyszłym, w ramach której wspólnik dokona wniesienia do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci własności Akcji Spółki Nabywanej (Akcji Serii A oraz Akcji Serii B), uprawniających do bezwzględnej większości głosów na Walnym Zgromadzeniu Spółki Nabywanej, w zamian za objęcie nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki Nabywającej, po stronie wspólnika nie powstanie przychód podlegający opodatkowaniu PIT w stosunku do Akcji Serii B.

Zdaniem wnioskodawcy, po pierwsze, ze względu na to, że transakcja przedstawiona przez niego w opisie zdarzenia przyszłego spełni wszystkie warunki wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT, zastosowanie w przedmiotowej sprawie znajdzie art. 24 ust. 8a ustawy o PIT, zgodnie z którym w przypadku wymiany udziałów do przychodów podatkowych wspólnika nie zalicza się wartości udziałów spółki nabywającej otrzymanych w zamian za udziały spółki nabywanej.

Po drugie, w ocenie wnioskodawcy, według stanu na dzień wymiany udziałów wartość rynkowa udziałów Spółki Nabywającej przekazanych wspólnikowi w zamian za Akcje Serii B w ramach transakcji wymiany udziałów oraz wartość rynkowa Akcji Serii B będą równe. Jednocześnie wspólnik nie otrzyma od Spółki Nabywającej żadnych środków pieniężnych w związku z planowaną transakcją wymiany udziałów. W związku z tym w przedmiotowej sprawie nie znajdzie zastosowania art. 24 ust. 5 pkt 7b ustawy o PIT. Wynika to z tego, że:

1) przez dzień wymiany udziałów, o którym mowa w art. 24 ust. 5 pkt 7b ustawy o PIT, należy uznać dzień dokonania zmiany wpisu Spółki Nabywającej w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w zakresie podwyższenia kapitału zakładowego oraz utworzenia nowych udziałów; wnioskodawca odwołał się w tym zakresie do art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o PIT, który wskazuje dzień wpisu do rejestru podwyższenia kapitału zakładowego spółki jako dzień powstania przychodu z tytułu wniesienia do spółki wkładu niepieniężnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT; a także odwołał się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 22 lipca 2021 r., II FSK 2416/20;

2) aktualna wartość rynkowa Akcji Spółki Nabywanej (Akcji Serii A oraz Akcji Serii B), zostanie ustalona na podstawie wyceny sporządzonej przez specjalistę z zakresu wyceny przedsiębiorstw;

3) wspólnik złoży oświadczenie o objęciu nowych udziałów Spółki Nabywającej w ilości odpowiadającej ilorazowi wartości rynkowej Akcji Serii B oraz kwoty 50 zł, zaokrąglonemu w razie konieczności w dół albo w górę do kwoty 50 zł, w zamian za wniesienie do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci własności Akcji Serii B;

4) prawo własności Akcji Serii B zostanie przeniesione na rzecz Spółki Nabywającej przez wspólnika na podstawie stosownej umowy z chwilą dokonania stosownego wpisu w rejestrze akcjonariuszy Spółki Nabywanej, zgodnie z art. 328(1) § 1 oraz 328(9) § 1 k.s.h., oraz przed złożeniem wniosku do właściwego sądu rejestrowego o zmianę wpisu Spółki Nabywającej w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w zakresie podwyższenia kapitału zakładowego oraz utworzenia nowych udziałów;

5) prawo własności nowych udziałów Spółki Nabywającej, objętych przez Wspólnika w zamian za wniesienie do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci własności Akcji Serii B, powstanie z chwilą dokonania przez właściwy sąd rejestrowy zmiany wpisu Spółki Nabywającej w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w zakresie podwyższenia kapitału zakładowego oraz utworzenia nowych udziałów, stosownie do art. 255 § 1 w zw. z art. 257 § 1 k.s.h., zgodnie z którymi podwyższenie kapitału zakładowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością następuje, m.in., poprzez zmianę umowy takiej spółki, a zmiana umowy takiej spółki wymaga uchwały wspólników i wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Tym samym zmiana wpisu Spółki Nabywającej w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w zakresie podwyższenia kapitału zakładowego oraz utworzenia nowych udziałów ma charakter konstytutywny;

6) w dniu poprzedzającym dzień wymiany udziałów, o którym mowa w punkcie 1) powyżej, Spółka Nabywająca będzie właścicielem Akcji Serii B, a wspólnik nie będzie jeszcze właścicielem nowych udziałów Spółki Nabywającej, ponieważ udziały te nie będą jeszcze istniały zgodnie z art. 255 § 1 w zw. z art. 257 § 1 k.s.h.; w konsekwencji wycena wartości rynkowej nowych udziałów Spółki Nabywającej powinna uwzględniać wartość rynkową nabytych wcześniej Akcji Serii B;

7) w dniu wymiany udziałów, o którym mowa w punkcie 1) powyżej, Spółka Nabywająca będzie właścicielem Akcji Serii B, a wspólnik będzie właścicielem nowych udziałów Spółki Nabywającej w ilości odpowiadającej ilorazowi wartości rynkowej Akcji Serii B oraz kwoty 50 zł, zaokrąglonemu w razie konieczności w dół albo w górę do kwoty 50 zł, w zamian za wniesienie do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci własności Akcji Serii B.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: Dyrektor KIS lub organ) w interpretacji indywidualnej z 8 maja 2023 r., nr 0115-KDIT1.4011.223.2023.2.MR, uznał powyższe stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe.

Organ, powołując się na przepisy prawa krajowego, przyjął że jeżeli wcześniej wspólnik objął udziały (akcje) w wyniku transakcji wymiany udziałów, podziału lub połączenia spółek nie wystąpi skutek w postaci neutralności podatkowej przy późniejszej wymianie udziałów. Omawiany warunek - uwzględniając, że nie zostały wprowadzone w tym zakresie przepisy przejściowe - ma zastosowanie również do wskazanych transakcji przeprowadzonych przed 2022 r.

Zdaniem Dyrektora KIS, wbrew stanowisku wnioskodawcy, przesłanka z art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT nie narusza postanowień dyrektywy Rady 2009/133/WE. W tym zakresie organ przywołał treść art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE oraz treść uzasadnienia do ustawy nowelizującej, m.in., przepisy ustawy o PIT, poprzez wprowadzenie do niej art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT.

Dyrektor KIS uznał, że skoro w opisie zdarzenia przyszłego wskazano, iż Akcje Serii B Spółki Nabywanej zostały objęte przez wspólnika w ramach transakcji wymiany udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a ustawy o PIT, dokonanej w celu uproszczenia struktury oraz zwiększenia efektywności zarządzania grupą S., to w analizowanym zdarzeniu przyszłym wspólnik nie spełni - w odniesieniu do Akcji Serii B - warunku wskazanego w art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT. W konsekwencji, skoro w odniesieniu do Akcji Serii B niespełnione będą warunki określone w art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, a w ramach opisanej transakcji Spółka Nabywająca w zamian za przekazane na jej rzecz Akcje Serii B w Spółce Nabywanej wyda wnioskodawcy własne udziały w podwyższonym kapitale zakładowym, wartość uzyskanych przez wnioskodawcę udziałów w Spółce Nabywającej nie będzie wyłączona z przychodów na podstawie art. 24 ust. 8a ww. ustawy.

Strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powyższą interpretację indywidualną w całości, zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT w zw. z art. 8 ust. 1 i 6 oraz art. 15 ust. 1 lit. a dyrektywy Rady 2009/133/WE w zw. z art. 288 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej TFUE) oraz z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej TSUE) w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (dalej Konstytucją RP), poprzez dokonanie ich błędnej wykładni, polegającej na uznaniu, że przywołane przepisy ograniczają neutralność podatkową transakcji wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a ustawy o PIT oraz art. 2 lit. e dyrektywy Rady 2009/133/WE tylko i wyłącznie do pierwszej takiej transakcji, zaś każda kolejna transakcja wymiany udziałów nie jest neutralna podatkowo, podczas gdy prawidłowa wykładnia prounijna tych przepisów powinna prowadzić do uznania, że przywołane przepisy nie wprowadzają ograniczenia neutralności podatkowej transakcji wymiany udziałów tylko i wyłącznie do pierwszej takiej transakcji, zaś art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT jest sprzeczny z art. 8 ust. 1 i 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE, a w konsekwencji Dyrektor KIS błędnie uznał, że skarżąca nie może skorzystać z neutralności podatkowej transakcji wymiany udziałów w stosunku do Akcji Serii B, zamiast dokonać prounijnej wykładni przepisu art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT zgodnie z art. 8 ust. 1 i 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE, albo odmówić zastosowania art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT i zastosować bezpośrednio przepisy art. 8 ust. 1 i 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE), na podstawie art. 91 ust. 3 Konstytucji w zw. z art. 288 TFUE;

b) art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie konstytucyjnej zasady niedziałania prawa wstecz w sytuacji, w której pierwsza transakcja wymiany udziałów została dokonana w 2019 r., tzn. przed wejściem w życie (w 1 stycznia 2022 r.) przepisu art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, więc przeprowadzone przed 1 stycznia 2022 r. czynności restrukturyzacyjne nie powinny być uwzględniane przy ocenie neutralności podatkowej działań dokonanych po wejściu w życie 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, ponieważ dokonując wówczas tych czynności restrukturyzacyjnych skarżąca nie mogła wiedzieć ani przewidzieć, że w przyszłości uniemożliwią one skarżącej ponowne skorzystanie z neutralności podatkowej transakcji wymiany udziałów w stosunku do Akcji Serii B na podstawie art. 24 ust. 8a ustawy o PIT;

c) art. 24 ust. 5 pkt 7b ustawy o PIT, poprzez niewłaściwą ocenę, co do zastosowania tego przepisu, polegającą na błędnym niezastosowaniu tego przepisu w niniejszej sprawie, pomimo że z treści zdarzenia przyszłego przedstawionego przez skarżącej we wniosku o wydanie zaskarżonej interpretacji podatkowej wynika, że wartość rynkowa akcji Spółki Nabywanej oraz wartość rynkowa udziałów Spółki Nabywającej, wydawanych skarżącej w zamian za akcje Spółki Nabywanej, będą równe, a w konsekwencji skarżąca nie uzyska przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem PIT w wysokości nadwyżki wartości rynkowej otrzymanych udziałów Spółki Nabywającej ponad wartość rynkową akcji Spółki Nabywanej;

2) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 14c § 1 i § 2 w zw. z art. 14h w zw. z art. 121 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U.2022.2651, dalej: O.p.), poprzez przedstawienie przed Dyrektora KIS niewyczerpującego oraz niezrozumiałego uzasadnienia prawnego w zakresie uznania za spełnione w zdarzeniu przyszłym przedstawionym przez skarżącą we wniosku o wydanie zaskarżonej interpretacji podatkowej przesłanek określonych w art. 24 ust. 8b pkt 2 i 4 ustawy o PIT, tzn. poprzez lakoniczne stwierdzenie, że skarżąca wskazała na spełnienie tych przesłanek, co mogłoby sugerować błędnie, że skarżąca samodzielnie stwierdziła spełnienie tych przesłanek w treści przedstawionego zdarzenia przyszłego, podczas gdy skarżąca uznała te przesłanki za spełnione tylko i wyłącznie w treści własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej zdarzenia przyszłego, więc Dyrektor KIS powinien samodzielnie dokonać oceny ich spełnienia przy uwzględnieniu okoliczności zdarzenia przyszłego przedstawionego przez skarżącą oraz treści przepisów art. 24 ust. 8b pkt 2 i 4 ustawy o PIT;

b) art. 14c § 1 i § 2 w zw. z art. 14h w zw. z art. 121 § 1 O.p., poprzez pominięcie przez Dyrektora KIS stanowiska skarżącej, niedokonanie oceny oraz nieprzedstawienie uzasadnienia prawnego oceny stanowiska skarżącej w zakresie braku powstania po stronie skarżącej przychodu podlegającego opodatkowaniu PIT w stosunku do zamierzonej transakcji wymiany udziałów Akcji Serii B na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 7b ustawy o PIT, pomimo tego że w treści wniosku o wydanie zaskarżonej interpretacji podatkowej skarżąca przedstawiła swoje stanowisko, zgodnie z którym w wyniku dokonania planowanej transakcji wymiany udziałów po stronie skarżącego nie powstanie przychód podlegający opodatkowaniu PIT w stosunku do Akcji Serii B.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej w całości oraz o zasądzenie od Dyrektora KIS na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zasadnicza oś sporu pomiędzy stronami na tle opisanego we wniosku zdarzenia przyszłego, sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy ograniczenie neutralności podatkowej wymiany udziałów tylko i wyłącznie do pierwszej transakcji, na podstawie przepisu krajowego art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT jest zgodne z unijnym prawem podatkowym, w szczególności czy możliwość taka wynika z art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE. Z opisu zdarzenia przyszłego przedawnionego we wniosku wynikało bowiem, że skarżąca zamierza dokonać w przyszłości transakcji polegającej na wniesieniu do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci wszystkich Akcji Serii A oraz Akcji Serii B (objętych w wyniku wcześniejszej transakcji wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a ustawy o PIT) w zamian za udziały Spółki Nabywającej, a w konsekwencji Spółka Nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu na Walnym Zgromadzeniu Spółki Nabywanej.

W ocenie skarżącej, okoliczności przedstawione we wniosku spełniają warunki neutralności podatkowej wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a ustawy o PIT. Ograniczenie neutralności podatkowej wymiany udziałów tylko i wyłącznie do pierwszej transakcji na podstawie art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT jest bowiem sprzeczne z unijnym prawem podatkowym oraz nie wynika z art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE. W konsekwencji, skarżąca nie uzyska przychodu podlegającego opodatkowaniu PIT.

Natomiast według Dyrektora KIS, w sprawie znajduje zastosowanie art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, zgodnie z którym jednym z warunków neutralności podatkowej wymiany udziałów jest to, aby wnoszone przez wspólnika udziały (akcje) nie zostały nabyte lub objęte w wyniku wcześniejszej transakcji wymiany udziałów. Ograniczenie neutralności podatkowej wymiany udziałów tylko i wyłącznie do pierwszej transakcji na podstawie art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, według organu, jest zgodne z unijnym prawem podatkowym oraz wynika bezpośrednio z art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE. Na uzasadnienie powyższego stanowiska Dyrektor KIS przywołał treść art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE oraz treść uzasadnienia do ustawy nowelizującej, m.in., przepisy ustawy o PIT, poprzez wprowadzenie do niej art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT. W konsekwencji, przychód uzyskany przez skarżącą z tytułu wniesienia przedmiotowego wkładu niepieniężnego do Spółki Nabywającej nie będzie neutralny podatkowo na podstawie art. 24 ust. 8a ustawy o PIT.

Zdaniem sądu orzekającego w sprawie brak jest podstaw do uznania, że przepisy dyrektywy Rady 2009/133/WE pozwalają na opodatkowanie kolejnych (następnych po pierwszej) transakcji wymiany udziałów (połączenia lub podziału spółki). W rezultacie należało stwierdzić, że polskie przepisy w tym zakresie są niezgodne z prawem Unii Europejskiej. Wprowadzają one bowiem warunek neutralności transakcji restrukturyzacyjnych nieznany dyrektywie Rady 2009/133/WE.

Zgodnie z art. 24 ust. 8a ustawy o PIT, jeżeli spółka nabywa od wspólnika innej spółki udziały (akcje) tej innej spółki oraz w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje jej wspólnikowi własne udziały (akcje) albo w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje wspólnikowi tej innej spółki własne udziały (akcje) wraz z zapłatą w gotówce w wysokości nie wyższej niż 10% wartości nominalnej własnych udziałów (akcji), a w przypadku braku wartości nominalnej - wartości rynkowej tych udziałów (akcji), oraz jeżeli w wyniku nabycia:

1) spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, albo

2) spółka nabywająca, posiadająca bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, zwiększa ilość udziałów (akcji) w tej spółce

3) do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych wspólnikowi tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę, pod warunkiem że podmioty biorące udział w tej transakcji podlegają w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągnięcia (wymiana udziałów).

Zgodnie z art. 24 ust. 8b ustawy o PIT, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021 r., art. 24 ust. 8a ustawy o PIT znajdował zastosowanie, jeżeli łącznie spełnione były następujące dwa warunki:

1) spółka nabywająca oraz spółka, której udziały (akcje) są nabywane, są podmiotami wymienionymi w załączniku nr 3 do ustawy o PIT lub są spółkami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania, w innym niż państwo członkowskie Unii Europejskiej państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego;

2) wspólnik jest podatnikiem podatku dochodowego i wnoszone przez niego udziały (akcje) stanowią wkład niepieniężny przeznaczony w całości lub części na podwyższenie kapitału zakładowego spółki nabywającej.

Natomiast, zgodnie z art. 24 ust. 8b ustawy o PIT, o treści obowiązującej od 1 stycznia 2022 r., art. 24 ust. 8a ustawy o PIT stosuje się, jeżeli łącznie spełnione są następujące cztery warunki, w tym dwa określone dotychczas w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2021 r. oraz dwa nowe warunki określone w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2022 r.:

1) spółka nabywająca oraz spółka, której udziały (akcje) są nabywane, są podmiotami wymienionymi w załączniku nr 3 do ustawy o PIT lub są spółkami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania, w innym niż państwo członkowskie Unii Europejskiej państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego;

2) wspólnik jest podatnikiem podatku dochodowego i wnoszone przez niego udziały (akcje) stanowią wkład niepieniężny przeznaczony w całości lub części na podwyższenie kapitału zakładowego spółki nabywającej;

3) wnoszone przez wspólnika udziały (akcje) nie zostały nabyte lub objęte w wyniku transakcji wymiany udziałów albo przydzielone w wyniku łączenia lub podziału podmiotów;

4) wartość nabywanych przez wspólnika udziałów (akcji) przyjęta dla celów podatkowych jest nie wyższa niż wartość wnoszonych przez tego wspólnika udziałów (akcji), jaka byłaby przyjęta dla celów podatkowych, gdyby nie doszło do wymiany udziałów.

W sprawie nie było sporne, że transakcja przedstawiona w zdarzeniu przyszłym spełnia warunki wymiany udziałów określone w art. 24 ust. 8b pkt 1, 2 i 4 ustawy o PIT, o treści obowiązującej od 1 stycznia 2022 r., w stosunku do Akcji Serii B.

Zdaniem sądu orzekającego w sprawie, transakcja przedstawiona w zdarzeniu przyszłym spełni wszystkie warunki wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT w stosunku do Akcji Serii B, z tym zastrzeżeniem jednak, że w planowanej transakcji przedstawionej w zdarzeniu przyszłym wspólnik będzie mógł pominąć (nie zastosować) warunku określonego w art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, który określa wśród warunków wymiany udziałów, aby wnoszone przez wspólnika udziały (akcje) nie zostały nabyte lub objęte w wyniku transakcji wymiany udziałów albo przydzielone w wyniku łączenia lub podziału podmiotów. W konsekwencji, planowana transakcja przedstawiona w zdarzeniu przyszłym będzie neutralna podatkowo dla wspólnika w zakresie PIT na podstawie art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT, pomimo tego, że Akcje Serii B zostały objęte przez wspólnika w 2019 r. w ramach dokonanej wcześniej transakcji wymiany udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a ustawy o PIT.

Zgodnie z art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, przepisy dotyczące neutralności wymiany udziałów, określone w art. 24 ust. 8a ustawy o PIT znajdują zastosowanie, m.in., wtedy, gdy wnoszone przez wspólnika udziały (akcje) nie zostały nabyte lub objęte w wyniku transakcji wymiany udziałów albo przydzielone w wyniku łączenia lub podziału podmiotów.

Sąd orzekający w sprawie podziela stanowisko skarżącej, zgodnie z którym, przepis krajowy art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT jest niezgodny z literalnym brzmieniem oraz celowościową i systemową wykładnią przepisów prawa unijnego, implementowanych do ustawy o PIT w zakresie transakcji wymiany udziałów, w tym art. 8 dyrektywy Rady 2009/133/WE, które nie przewidują takiego warunku dla neutralności podatkowej transakcji wymiany udziałów - w konsekwencji czego należy dokonać prounijnej wykładni przepisów art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT z pominięciem niezgodnego z przepisami dyrektywy Rady 2009/133/WE art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT.

Podkreślić przede wszystkim należy, że przepisy art. 24 ust. 8a oraz 8b ustawy o PIT nie ograniczają swojego oddziaływania do wymiany udziałów spółek mających siedzibę w różnych państwach członkowskich. Zasady określone w przepisach dyrektywy Rady 2009/133/WE mają również zastosowanie do transakcji pomiędzy podmiotami krajowymi.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), w przypadku, gdy zarówno wewnętrzne jak i transgraniczne transakcje, m.in., wymiany udziałów podlegają temu samemu reżimowi prawnemu, przepisy dyrektywy Rady 2009/133/WE mają pośrednie zastosowanie także w transakcjach wewnętrznych. Takie rozszerzenie ma na celu zapobieganie specyficznej formie dyskryminacji podmiotów krajowych na gruncie prawodawstwa unijnego, tj. uniknięcie sytuacji, w której podmioty wewnętrzne znajdowałyby się w sytuacji gorszej aniżeli podmioty zagraniczne. Innymi słowy, na gruncie dyrektywy Rady 2009/133/WE analogiczne przepisy odnoszące się jednocześnie do transakcji transgranicznych jak i wewnętrznych (krajowych) powinny być interpretowane w ten sam sposób, co ma na celu zapobieżenie dyskryminacji podmiotów wewnętrznych (w tym przypadku polskich) na gruncie prawodawstwa unijnego. Stanowisko to znajduje potwierdzenie, np. w wyroku TSUE z 17 lipca 1997 r. w sprawie C-28/95, w którym TSUE wyjaśnił, że: "Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy na podstawie art. 177 Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 234 WE) [a po wejściu w życie Traktatu z Lizbony - na art. 267 TFUE] w zakresie wykładni prawa wspólnotowego wtedy, gdy dana sytuacja nie jest regulowana bezpośrednio przez prawo wspólnotowe, lecz ustawodawca krajowy, dokonując transpozycji przepisów dyrektywy do prawa krajowego, zdecydował się traktować w ten sam sposób sytuacje o charakterze całkowicie wewnętrznym co sytuacje podlegające przepisom dyrektywy, ujednolicając ustawodawstwo wewnętrzne z prawem wspólnotowym". (...) "Jeżeli, regulując sytuacje o charakterze całkowicie wewnętrznym, ustawodawstwo krajowe przyjmuje te same rozwiązania jak te przyjęte w prawie wspólnotowym, w celu w szczególności uniknięcia dyskryminacji obcych obywateli lub zakłócenia konkurencji, w interesie Wspólnoty leży, aby w celu uniknięcia różnic w wykładni w przyszłości przepisy lub pojęcia przejęte z prawa wspólnotowego były interpretowane w sposób jednolity, bez względu na okoliczności, w jakich mają być stosowane". Powyższe stanowisko zostało potwierdzone w późniejszym wyroku TSUE z 15 stycznia 2002 r. w sprawie C-43/00.

Stosowanie do transakcji pomiędzy podmiotami krajowymi zasad określonych w przepisach dyrektywy Rady 2009/133/WE potwierdził również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 maja 2022 r., II FSK 2985/20, uznając za ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że art. 24 ust. 8a ustawy o PIT ma na celu zapewnienie neutralności podatkowej w przypadku restrukturyzacji spółek i umożliwienie uzyskania przez jedną z nich (nabywającą) pozycji dominującej. Istotna jest zatem realizacja celu zakładanego przez ustawodawcę, to jest albo uzyskanie przez spółkę nabywającą większości głosów w spółce, której akcje lub udziały są przenoszone przez jej udziałowców (akcjonariuszy), albo wzmocnienie jej pozycji dominującej poprzez zwiększenie ilości posiadanych udziałów (akcji), a tym samym zwiększenie jej konkurencyjności czy możliwości pozyskania nowych środków na rozwój działalności. Przepisy dyrektywy Rady 2009/133/WE, a w konsekwencji i regulacje zawarte w art. 24 ust. 8a ustawy o PIT mają gwarantować neutralność podatkową, co ma ułatwiać spółce nabywającej udziały (akcje) od udziałowców innej spółki koncentrację praw głosu (a więc z reguły i kapitału) w tej innej spółce, a równocześnie umożliwiać podwyższanie własnego kapitału zakładowego poprzez wydawanie nowych udziałów (emisję akcji), obejmowanych (nabywanych) przez dotychczasowych udziałowców tej innej spółki. Neutralność podatkowa jest istotną przesłanką oceny kryteriów i rodzajów przekształceń prawnych spółek, a co więcej - przepisy podatkowe należy interpretować celowościowo - tak, aby zapewnić przedsiębiorstwom dostosowanie się do wymagań rynku wewnętrznego, zwiększenie produktywności i poprawienie ich siły konkurencyjnej. System podatkowy związany, m.in., z wymianą udziałów powinien chronić interesy finansowe państwa członkowskiego właściwego dla spółki przekazywanej lub nabywanej. Niedopuszczalna więc byłaby taka wykładnia przepisów krajowych, która zapewniałaby osiągnięcie tych celów jedynie w sytuacji, gdy wymiana udziałów była neutralna podatkowo, tylko gdyby przesłanki z art. 28 ust. 8a i 8c ustawy o PIT odnosić językowo jedynie do jednego wspólnika. Byłaby to zagrażająca wykładnia tych przepisów nie uwzględniająca ratio legis ustawodawcy (por. wyroki NSA: z 14 sierpnia 2018 r., II FSK 2148/16; z 4 lipca 2019 r., II FSK 2437/17; z 22 listopada 2019 r., II FSK 3952/17 i II FSK 3886/17; z 20 lutego 2020 r., II FSK 776/18; z 1 grudnia 2020 r., II FSK 2160/18).

Odnosząc się zatem do regulacji zawartych w dyrektywy Rady 2009/133/WE, należy wskazać, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ww. dyrektywy, przy okazji łączenia, podziału lub wymiany udziałów przydział papierów wartościowych, reprezentujących kapitał spółki przejmującej lub nabywającej, na rzecz akcjonariusza spółki przekazującej lub nabywanej w zamian za papiery wartościowe, reprezentujące kapitał tej ostatniej spółki, nie stanowi sam w sobie podstawy do opodatkowania dochodu, zysków lub zysków kapitałowych tego akcjonariusza.

Podkreślić należy jednocześnie, że żaden przepis dyrektywy Rady 2009/133/WE nie wprowadza takiego warunku, jak określony w art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, tzn. nie uzależnia neutralności podatkowej transakcji wymiany udziałów od braku wcześniejszych transakcji restrukturyzacyjnych (łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów), które bezpośrednio dotyczyłyby udziałów wnoszonych w transakcji wymiany udziałów. W szczególności, taki warunek nie został określony w art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE, z którego wynika, że zastosowanie art. 8 ust. 1, 2 i 3 tej dyrektywy nie stanowi przeszkody dla państw członkowskich w opodatkowaniu zysków, powstających z kolejnego przekazania otrzymanych papierów wartościowych, w taki sam sposób jak zyski powstające z przekazania papierów wartościowych istniejących przed nabyciem.

W kontekście przywołanego art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE należy wskazać, że określa on mechanizm derogacji, zgodnie z którym wszelkie akcje (udziały) uzyskane w wyniku wymienionych w tym przepisie transakcji restrukturyzacyjnych powinny podlegać opodatkowaniu w przypadku ich sprzedaży. W takiej sytuacji podatnik sprzedający te akcje (udziały) co do zasady powinien zastosować tę samą regulację, która miałaby zastosowanie do akcji (udziałów) istniejących przed połączeniem, podziałem lub wymianą udziałów, a więc przepisy podatkowe regulujące skutki podatkowe odpłatnego zbycia udziałów. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w literaturze prawniczej, w której wskazuje się, że: "Dalsze zbycie udziałów otrzymanych w drodze restrukturyzacji w zamian lub obok dotychczas posiadanych udziałów może być opodatkowane tak samo, jak zyski związane ze zbyciem tych dotychczas posiadanych papierów. Stanowi o tym art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE. Zastosowanie tego przepisu pozostawiono do wyboru państw członkowskich. Innymi słowy, jeżeli udziałowiec dokona zbycia otrzymanych po restrukturyzacji papierów wartościowych, ta transakcja może zostać odpowiednio opodatkowana (tak trafnie W. Varga, Komentarz do dyrektywy 2009/133/WE dotyczącej opodatkowania fuzji, podziałów i przekształceń spółek, LEX/el. 2015).

Skarżąca trafnie podniosła, że art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE należy odczytywać łącznie z jej art. 8 ust. 4 i 5, które stanowią, że przepisy dyrektywy Rady 2009/133/WE mają zastosowanie tylko w przypadku, gdy akcjonariusz nie przypisuje otrzymanym papierom wartościowym wartości do celów podatkowych wyższej niż wartość wymienionych papierów wartościowych bezpośrednio przed łączeniem, podziałem lub wymianą udziałów, a także gdy akcjonariusz, w stosunku do całości otrzymanych papierów wartościowych oraz tych, które posiada on w przekazującej spółce, nie przypisuje wartości do celów podatkowych wyższej niż wartość papierów wartościowych posiadanych w przekazującej spółce bezpośrednio przed podziałem przez wydzielenie. Błędne zrozumienie przez ustawodawcę krajowego treści przepisów dyrektywy Rady 2009/133/WE dotyczy zatem formuły "zysków, powstających z kolejnego przekazania otrzymanych papierów wartościowych". Należy bowiem przez nie rozumieć późniejszą, ewentualną sprzedaż (odpłatne zbycie), które - jako zdarzenie generujące realny dochód - co do zasady podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie należy jednak tego rozumieć również jako późniejszej wymiany udziałów/późniejszej transakcji restrukturyzacyjnej jak podział czy połączenia, albowiem tego typu transakcje - po spełnieniu warunków określonych w dyrektywy Rady 2009/133/WE - powinny być neutralne dla celów podatkowych.

Sąd orzekający w sprawie doszedł do przekonania, że ograniczenie neutralności podatkowej wymiany udziałów tylko i wyłącznie do pierwszej transakcji na podstawie art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT jest sprzeczne z unijnym prawem podatkowym oraz nie wynika z art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE.

Po pierwsze, z wykładni literalnej art. 8 ust 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE wynika, że przepis ten potwierdza zasadę odroczenia opodatkowania zysków po stronie udziałowców lub akcjonariuszy aż do czasu ich realizacji i w żaden sposób nie ogranicza ilości dokonywanych transakcji wymiany udziałów. Świadczy o tym, m.in., to, że zastosowane w nim wyrażenie "w taki sam sposób" odnosi się do opodatkowania zysków i sposobu tego opodatkowania, a nie do sposobu przeniesienia udziałów lub akcji. Innymi słowy, przepis ten należy interpretować w ten sposób, że w przypadku późniejszego przekazania udziałów lub akcji Państwo Członkowskie może opodatkować zyski powstające z kolejnego przekazania udziałów lub akcji tak samo, jak byłyby opodatkowane zyski powstające z przekazania tych udziałów lub akcji, gdyby nie były one przedmiotem neutralnej podatkowo wymiany udziałów. Jednocześnie przepisu tego nie należy interpretować w ten sposób, że wprowadza on ograniczenie neutralności podatkowej tylko i wyłącznie pierwszej transakcji wymiany udziałów w ten sposób, że w przypadku późniejszego przekazania udziałów lub akcji Państwo Członkowskie może opodatkować zyski powstające z takiego samego kolejnego przekazania udziałów lub akcji, jak byłyby opodatkowane zyski powstające z przekazania tych udziałów lub akcji, gdyby nie były one przedmiotem neutralnej podatkowo wymiany udziałów. Gdyby bowiem ustawodawca unijny chciał wprowadzić ograniczenie neutralności podatkowej tylko i wyłącznie do pierwszej transakcji wymiany udziałów, to sformułowałby ten przepis poprzez wyraźne odwołanie do kolejnego przekazania udziałów lub akcji w taki sam sposób.

Po drugie, w procesie interpretacyjnym należy także uwzględnić wykładnię celowościową art. 8 ust 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE w związku z motywami 2 i 5 preambuły do tej dyrektywy. Według motywu (2) czynności takie jak, m. in., wymiana udziałów mogą być niezbędne w celu stworzenia we Wspólnocie warunków właściwych dla rynku wewnętrznego i w celu zapewnienia w ten sposób skutecznego funkcjonowania takiego rynku wewnętrznego. Takie czynności nie powinny być hamowane przez ograniczenia, niekorzystne warunki lub zniekształcenia wynikające, w szczególności z przepisów podatkowych państw członkowskich. W tym celu niezbędne jest w odniesieniu do takich czynności zapewnienie reguł podatkowych, które są neutralne z punktu widzenia konkurencji, aby umożliwić przedsiębiorstwom dostosowanie się do wymagań rynku wewnętrznego, zwiększyć ich produktywność i poprawić ich siłę konkurencyjną na poziomie międzynarodowym." Z kolei zgodnie z motywem (5) "Wspólny system podatkowy powinien zapobiegać nakładaniu podatku w związku z łączeniem, podziałami, podziałami przez wydzielenie, wnoszeniem aktywów lub wymianą udziałów, chroniąc jednocześnie interesy finansowe państwa członkowskiego właściwego dla spółki przekazującej lub nabywanej".

Z powyższego wynika zatem, że podstawowym celem wspólnotowego systemu opodatkowania operacji restrukturyzacyjnych jest umożliwienie przedsiębiorstwom dokonywania operacji, które będą zwiększać ich produktywność i konkurencyjność na wspólnym (europejskim) oraz międzynarodowym rynku. Natomiast art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT może spowodować, że również uzasadnione gospodarczo reorganizacje będą podlegać opodatkowaniu podatkiem dochodowym. To z kolei oznacza, że obecne brzmienie art 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT w praktyce hamuje dokonywanie przez podatników reorganizacji sprzyjających podnoszeniu konkurencyjności i produktywności prowadzonej przez nich działalności.

Sąd zgadza się ze stroną skarżącą, że jej stanowisko w powyższym zakresie znajduje potwierdzenie w wersji anglojęzycznej dyrektywy Rady 2009/133/WE. I tak, zgodnie z art. 8 ust. 6 tej dyrektywy "The application of paragraphs 1, 2 and 3 shall not prevent the Member States from taxing the gain arising out of the subsequent transfer of secunties received in the same way as the gain arising out of the transfer of securities existing before the acquisition. Należy stwierdzić, że konstrukcja zdania taxinq the gain (...) in the same way as the gain (...)" wskazuje, że wyrażenie "w taki sam sposób" zawarte w polskiej wersji językowej dyrektywy Rady 2009/133/WE odnosi się bezpośrednio do sposobu opodatkowania zysku z tytułu kolejnej transakcji dotyczącej papierów wartościowych, a nie do sposobu dokonania kolejnej transakcji dotyczącej tych papierów wartościowych. Innymi słowy, konstrukcja tego zdania wskazuje, że art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE potwierdza zasadę odroczenia opodatkowania zysków po stronie udziałowców lub akcjonariuszy aż do czasu ich realizacji i w żaden sposób nie ogranicza ilości dokonywanych transakcji wymiany udziałów.

Stanowisko powyższe znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie TSUE, w tym m. in., w wyroku z 18 września 2019 r. w sprawie C-662/18, w której TSUE wyjaśnił, że: "Artykuł 8 ust. 6 tej dyrektywy stanowi jednak, że stosowanie ust. 1 tego artykułu nie stanowi przeszkody dla państw członkowskich w opodatkowaniu zysków powstających z kolejnego zbycia otrzymanych papierów wartościowych w taki sam sposób, jak zyski powstające ze zbycia papierów wartościowych istniejących przed nabyciem. W tym względzie Trybunał stwierdził już, że o ile art. 8 ust. 1 tej dyrektywy, poprzez ustanowienie, że czynność wymiany papierów wartościowych nie może jako taka skutkować opodatkowaniem zysku kapitałowego z tej czynności, zapewnia neutralność podatkowa takiej czynności, o tyle celem tej neutralności podatkowej nie jest jednak wyłączenie takiego zysku kapitałowego z opodatkowania przez państwa członkowskie mające kompetencję podatkowa w zakresie tego zysku, lecz jedynie zakazuje uznania tej czynności wymiany za zdarzenie powodujące powstanie zobowiązania podatkowego (zob. podobnie wyrok z 22 marca 2018 r., Jacob i Lassus, C-327/16i C-421/16, EU:C:2018:210, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo). Jeśli chodzi o zysk kapitałowy związany z papierami wartościowymi otrzymanymi w zamian, jak wynika z brzmienia art. 8 ust. 6 dyrektywy 2009/133, papiery te po prostu zastąpiły papiery wartościowe istniejące przed wymianą. W związku z tym do zysku kapitałowego wynikającego z wymiany i objętego odroczeniem opodatkowania oraz zysku kapitałowego związanego ze zbyciem papierów wartościowych otrzymanych w wyniku wymiany należy zastosować takie samo traktowanie pod względem podatkowym, a w szczególności taką samą kwotę wolna od podatku jak w przypadku zysku kapitałowego, który zostałby zrealizowany przy zbyciu papierów wartościowych istniejących przed czynnością wymiany, gdyby ta ostatnia nie miała miejsca. Oceny tej nie podważa cel, jakim jest ochrona interesów finansowych państw członkowskich. Interesy te, jak wynika z art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE, ograniczają się bowiem do pobrania podatku równego temu, do którego byłyby te państwa uprawnione, gdyby czynność wymiany papierów wartościowych nie miała miejsca. "

Stanowisko, zgodnie z którym ograniczenie neutralności podatkowej wymiany udziałów tylko i wyłącznie do pierwszej transakcji na podstawie art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT jest sprzeczne z unijnym prawem oraz nie wynika z art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE, znajduje także potwierdzenie w literaturze prawniczej, w której wskazuje się m.in. że: "(...) kluczowe dla interpretacji powyższego przepisu dyrektywy 2009/133/WE jest określenie, do której jego części odnosi się zawarte w nim sformułowanie "w taki sam sposób", tj. czy dotyczy ono poprzedzającego go fragmentu "powstających z kolejnego przekazania otrzymanych papierów wartościowych", czy też do następującego po nim stwierdzenia Jak zyski powstające z przekazania papierów wartościowych istniejących przed nabyciem". Tylko bowiem przyjęcie pierwszej wersji interpretacji dawałoby podstawę do przyjęcia, że możliwe na gruncie dyrektywy 2009/133/WE jest opodatkowanie kolejnych transakcji restrukturyzacyjnych. W takim bowiem przypadku z dyrektywy wynikałoby, że nie stanowi ona przeszkody dla państw członkowskich w opodatkowaniu zysków powstających z kolejnego przekazania papierów wartościowych w taki sam sposób, tj. w taki, jaki został opisany w art. 8 ust. 1 dyrektywy 2009/133/WE, czyli w ramach połączenia, podziału lub wymiany udziałów. Taka interpretacja jest jednak, zdaniem komentatora, nieuzasadniona. Dla wyrażenia normy prawnej, że opodatkowaniu podlega kolejne zdarzenie restrukturyzacyjne, wystarczyłoby bowiem sformułowanie tego przepisu w następujący sposób: "Zastosowanie ust. 1, 2 i 3 nie stanowi przeszkody dla państw członkowskich w opodatkowaniu zysków, powstających z kolejnego przekazania otrzymanych papierów wartościowych w taki sam sposób". Niepotrzebne byłoby dodanie całej części przepisu od słowa "jak". Tym samym, po pierwsze wykładnia taka czyniłaby zbędną część przepisu i bez znaczenia prawnego, co, przyjmując kluczowe założenie wykładni prawa racjonalnego prawodawcy, jest niedopuszczalne. Po drugie "jak" jest spójnikiem o określonym zastosowaniu i zakresie znaczeniowym. Łączy on i porównuje lub ukazuje podobieństwo lub tożsamość części zdania występującej przed tym słowem i po nim. Słowo to łączy wyrażenie "w taki sam sposób" z kolejną częścią przepisu. Tym samym zastosowane w tekście dyrektywy 2009/133/WE wyrażenie "w taki sam sposób" odnosi się do opodatkowania zysków i sposobu tego opodatkowania, a nie do przeniesienia udziałów. W rezultacie chodzi tutaj nie o opodatkowanie przeniesienia udziałów lub akcji w taki sam sposób, ale o ich opodatkowanie w taki sam sposób jak byłyby opodatkowane, gdyby nie było neutralnej podatkowo restrukturyzacji. Innymi słowy, powyższy przepis potwierdza właśnie zasadę odroczenia opodatkowania zysków po stronie udziałowców lub akcjonariuszy aż do czasu ich realizacji i w żadnym stopniu nie powinien być traktowany jako przepis pozwalający na opodatkowanie akcjonariusza lub udziałowca z tytułu objęcia udziałów lub akcji w ramach połączenia, podziału lub wymiany udziałów. Świadczą o tym także pozostałe regulacje dyrektywy 2009/133/WE, w szczególności preambuła określająca jej cel. Tak jak wskazano wyżej, motyw 5 preambuły dyrektywy 2009/133/WE stanowi, że wspólny system podatkowy powinien zapobiegać nakładaniu podatku w związku z łączeniem, podziałami, podziałami przez wydzielenie, wnoszeniem aktywów lub wymianą udziałów, chroniąc jednocześnie interesy finansowe państwa członkowskiego właściwego dla spółki przekazującej lub nabywanej. Podstawową zasadą zatem jest brak opodatkowania transakcji restrukturyzacyjnych. Co więcej, dyrektywa 2009/133/WE w motywie 10 preambuły podkreśla zasadę, która dotyczyć ma udziałowców i akcjonariuszy spółek uczestniczących w restrukturyzacji, zgodnie z którą przydział papierów wartościowych spółki przejmującej lub nabywającej akcjonariuszom spółki przekazującej sam w sobie nie powinien stanowić przyczyny opodatkowania tych akcjonariuszy. Preambuła jednoznacznie podkreśla zatem zasadę nieopodatkowania wspólników w związku z objęciem udziałów lub akcji w ramach restrukturyzacji i w żaden sposób tej zasady nie modyfikuje lub nie wprowadza wyjątków od niej. Jednocześnie dyrektywa 2009/133/WE wskazuje w preambule, że opodatkowanie powinno nastąpić w momencie realizacji zysków. Jak stanowi motyw 7 preambuły dyrektywy 2009/133/WE, system odroczenia opodatkowania zysków kapitałowych odnoszących się do przekazywanych aktywów, do chwili ich realizacji, stosowany z tych aktywów, które są przekazywane do zakładu stałego, umożliwi zwolnienie z opodatkowania odpowiadającym im zysków kapitałowych i równocześnie zapewni ich ostateczne opodatkowanie przez państwo członkowskie właściwe dla spółki przekazującej w dniu ich realizacji. (...) Biorąc powyższe rozważania pod uwagę, brak jest podstaw do uznania, że przepisy dyrektywy 2009/133/WE pozwalają na opodatkowanie kolejnych (następnych po pierwszej) transakcji wymiany udziałów, połączenia lub podziału spółki. W rezultacie należy stwierdzić, że polskie przepisy w tym zakresie są niezgodne z prawem Unii Europejskiej. Wprowadzają one bowiem warunek neutralności transakcji restrukturyzacyjnych nieznany dyrektywie 2009/133/WE. Tak jak wskazano wyżej, dyrektywa ta nie ustala minimalnego lub maksymalnego standardu zwolnienia podatkowego w tym zakresie, a tym samym państwa członkowskie nie mogą zarówno rozszerzać, jak i zawężać neutralności podatkowej transakcji restrukturyzacyjnych wynikających z tych regulacji." (zob. Brzeziński Bogumił (red ), Lasiński-Sulecki Krzysztof (red ), Polski ład - wpływ na rozliczenia podatkowe przedsiębiorców, Wolters Kluwer Polska 2022).

Ponadto takżew literaturze podnosi się, że "(...) prawidłowa interpretacja tego przepisu nie uzasadnia wprowadzenia omawianego ograniczenia. Artykuł 8 ust. 6 dyrektywy 2009/133/WE stanowi odzwierciedlenie ogólnej idei, w myśl której neutralność czynności restrukturyzacyjnych, w tym wymiany udziałów, nie ma eliminować prawa państwa członkowskiego do opodatkowania, a jedynie powodować jego odroczenie do momentu zbycia udziałów otrzymanych wcześniej w ramach operacji wymiany udziałów. Ustawodawca europejski dostrzega, że mimo wymogu kontynuacji wyceny udziałów, ewentualna zmiana reżimu opodatkowania, następująca na skutek wymiany udziałów, może prowadzić do tego, iż późniejsze zbycie udziałów byłoby nieopodatkowane. W takiej sytuacji, mimo zmiany reżimu podatkowego art. 8 ust. 6 dyrektywy 2009/133/WE ma pozwolić państwu członkowskiemu opodatkować zbycie udziałów. Wymaga przy tym podkreślenia, że z literalnego brzmienia art. 8 ust. 6 dyrektywy 2009/133/WE wynika, iż analizując, czy późniejsze zbycie podlega opodatkowaniu, należy zweryfikować, czy podlegałoby ono opodatkowaniu, jeżeli do restrukturyzacji by nie doszło. Państwo ma prawo opodatkować zbycie udziałów przez wspólnika jedynie w taki sam sposób, jak zyski powstające z przekazania papierów wartościowych istniejących przed nabyciem. W sytuacji gdy późniejsza wymiana udziałów byłaby neutralna, również gdyby do wcześniejszej restrukturyzacji nie doszło, ustawodawca nie ma prawa jej opodatkować. Brak prawa do uzależnienia przez ustawodawcę neutralności podatkowej od tego, czy udziały zostały objęte przez wspólnika w drodze restrukturyzacji, znajduje też potwierdzenie w celu dyrektywy 2009/133/WE i wskazanego przepisu. Intencją jego wprowadzenia nie było utrudnienie podatnikom dokonywania wielokrotnych restrukturyzacji, lecz zapewnienie, że państwo członkowskie mimo restrukturyzacji zachowa prawo do opodatkowania wzrostu wartości udziałów posiadanych przez wspólnika, który miał miejsce do momentu wymiany udziałów. Wykładnia zarówno literalna, jak i celowościowa wskazują więc na niezgodność wprowadzonego art. 12 ust. 11 pkt 3 u.p.d.o.p. (art. 24 ust. 8b pkt 3 u.p.d.o.f.) z dyrektywą 2009/133/WE." (zob. Kondej Mikołaj, Wicher Mateusz, Wymiana udziałów po 1 stycznia 2022 r., Przegląd Podatkowy 2022/9/19- 28).

Ponadto wskazuje się, że "Dalsze zbycie udziałów otrzymanych w drodze restrukturyzacji w zamian lub obok dotychczas posiadanych udziałów może być opodatkowane tak samo, jak zyski związane ze zbyciem tych dotychczas posiadanych papierów. Stanowi o tym art. 8 ust. 6 dyrektywy. Zastosowanie tego przepisu pozostawiono do wyboru państw członkowskich. Innymi słowy, jeżeli udziałowiec dokona zbycia otrzymanych po restrukturyzacji papierów wartościowych, ta transakcja może zostać odpowiednio opodatkowana" (zob. W Varga, Komentarz do dyrektywy 2009/133/WE dotyczącej opodatkowania fuzji, podziałów i przekształceń spółek, LEX/el. 2015).

Analizując powyższe zagadnienie prawne należy także przywołać stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wyrażone w wyroku z 28 czerwca 2023 r., w sprawie I SA/Ol 118/23. Sąd ten, chociaż analizowanej kwestii spornej nie przesądził (zaskarżona interpretacja indywidualna została uchylona we wskazanym zakresie wobec braku pełnej oceny prawnej stanowiska wnioskodawcy, tzn. zawierającej analizę zgodności regulacji krajowej z prawem unijnym), zwrócił jednak uwagę na to, że choć ustawodawca unijny w art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE wskazał na możliwość opodatkowania zysków, powstających z kolejnego przekazania otrzymanych papierów wartościowych, to w ocenie sądu, intencją jego wprowadzenia nie było utrudnianie podatnikom wielokrotnych restrukturyzacji, a zapewnienie, że państwo członkowskie mimo restrukturyzacji zachowa prawo do opodatkowania wzrostu wartości udziałów posiadanych przez udziałowców spółki przejmowanej, który miał miejsce do momentu połączenia. Jak wskazał bowiem TSUE w wyroku z 18 września 2019 r. w sprawie C-662/18: "(...) o ile art. 8 ust. 1 tej dyrektywy, poprzez ustanowienie, że czynność wymiany papierów wartościowych nie może jako taka skutkować opodatkowaniem zysku kapitałowego z tej czynności, zapewnia neutralność podatkową takiej czynności, o tyle celem tej neutralności podatkowej nie jest jednak wyłączenie takiego zysku kapitałowego z opodatkowania przez państwa członkowskie mające kompetencję podatkową w zakresie tego zysku, lecz jedynie zakazuje uznania tej czynności wymiany za zdarzenie powodujące powstanie zobowiązania podatkowego (...)". WSA w Olsztynie także podkreślił, że dyrektywa Rady 2009/133/WE, jak i jej polska implementacja powinny być interpretowane z uwzględnieniem jej celu, jakim jest wyeliminowanie ograniczeń, niekorzystnych warunków lub zniekształceń mających wpływ na łączenie, podziały, podziały przez wydzielenie, wnoszenie aktywów i wymiany udziałów (por. pkt 5 wstępu do dyrektywy).

Powyższe poglądy wyrażone w orzecznictwie oraz doktrynie sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela.

W konsekwencji, zdaniem sądu orzekającego, w sprawie należy dokonać prounijnej wykładni przepisów art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT z pominięciem niezgodnego z przepisami dyrektywy Rady 2009/133/WE art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT. Wykładnia prounijna, tj. interpretacja prawa krajowego w świetle tekstu oraz celu dyrektywy, po to by osiągnąć rezultat, o którym mowa w art. 288 TFUE, stanowi obowiązek nie tylko sądów krajowych, ale również organów podatkowych, a więc powinna ona iść tak daleko, jak to jest możliwe, aby osiągnąć rezultat założony w dyrektywie (zob. wyrok TSUE z 13 listopada 1990 r. w sprawie Marleasing SA, C-106/89, pkt 8). Jeśli norma prawa krajowego jest sprzeczna z normą prawa wspólnotowego to - mając na względzie ścisłe powiązanie zasady bezpośredniego skutku z zasadą pierwszeństwa prawa wspólnotowego - zastosowanie będzie miała norma wspólnotowa, gdy przepis prawa unijnego, na który powołuje się podatnik jest dostatecznie jasny, precyzyjny i bezwarunkowy (por. wyrok TSUE z 23 lutego 1994 r. w sprawie C- 236/92 oraz wyrok TSUE z 19 stycznia 1982 r. w sprawie 8/81; wyrok NSA z 28 lutego 2013 r. w sprawie I FSK 615/12).

Reasumując, w przekonaniu sądu orzekającego w sprawie, przepis krajowy art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, wprowadzający ograniczenie neutralności podatkowej w zakresie drugiej (i późniejszej) reorganizacji (wymiany udziałów), w ramach której dochodzi do objęcia udziałów, jest sprzeczny z dyrektywą Rady 2009/133/WE, jako że ogranicza neutralność podatkową czynności reorganizacyjnych, które zgodnie z tą dyrektywą są neutralne podatkowo. Artykuł 8 ust. 1 dyrektywy Rady 2009/133/WE - mający zastosowanie w przypadku, m. in., wymiany udziałów - należy interpretować bowiem w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie regulacji krajowej, a to art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, uzależniającej możliwość skorzystania z tego przepisu od wymogu, aby wnoszone przez wspólnika udziały (akcje) nie zostały nabyte lub objęte w wyniku transakcji wymiany udziałów. Literalna jak i celowościowa wykładnia art. 8 ust. 6 dyrektywy Rady 2009/133/WE prowadzi do wniosku, że przepis ten potwierdza zasadę odroczenia opodatkowania zysków po stronie udziałowców lub akcjonariuszy, do czasu ich realizacji, natomiast nie ogranicza w zakresie neutralności ilości dokonywanych transakcji wymiany udziałów.

Z powyżej przedstawionych względów, sąd orzekający w sprawie nie podziela przywołanego przez organ stanowiska WSA w Warszawie wyrażonego w wyroku z 16 marca 2023 r., III SA/Wa 2744/22, w którym - odwołując się, tak do projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw z 29 października 2021 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 2105), druk 1532, jak i art. 8 ust. 6 wspomnianej dyrektywy Rady 2009/133/WE, choć bez szerszej jego analizy i wykładni - podzielono stanowisko Dyrektora KIS, zgodnie z którym jeżeli wcześniej wspólnik objął udziały w wyniku transakcji wymiany udziałów, podziału lub połączenia spółek, nie wystąpi skutek w postaci neutralności podatkowej przy późniejszej wymianie udziałów.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy zatem stwierdzić, że w zaskarżonej interpretacji organ pominął, odnosząc się do art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, kwestię niezgodności regulacji krajowych z prawem unijnym. Należy zaś zauważyć, że obowiązek badania przez organ interpretacyjny poprawności implementacji dyrektywy do krajowych aktów prawnych został zaprezentowany przez NSA w wyroku z 11 grudnia 2011 r, sygn. akt I FSK 1565/11. Tezy zawarte w uzasadnieniu tego wyroku, sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Szczególnie istotna w tym kontekście jest norma art. 91 ust. 3 Konstytucji RP, z której wynika, że prawo wtórne stanowione przez organizację międzynarodową, jest stosowane bezpośrednio i powinno mieć pierwszeństwo przed ustawami - jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej tę organizację, która to ratyfikowana umowa - zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP - jest źródłem obowiązującego w Polsce prawa. Należy też pamiętać, że dyrektywa wiąże każde państwo członkowskie UE, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków. Wynika z tego, że - co do zasady - dyrektywy, w przeciwieństwie do rozporządzeń, nie zawierają przepisów prawa unijnego bezpośrednio obowiązującego w porządku prawnym państwa członkowskiego, lecz państwo takie ma obowiązek implementować przepisy dyrektywy do krajowego prawodawstwa w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty przez dyrektywę. W tym znaczeniu jest ona źródłem prawa dla państw członkowskich, zobowiązując te państwa oraz ich organy do wdrożenia przepisów dyrektywy do ich porządków prawnych.

Mając powyższe na uwadze należy podzielić pogląd wyrażony w orzeczeniu NSA z 11 marca 2010 r., o sygn. akt I FSK 61/09, że: "w świetle art. 91 ust. 3 Konstytucji, przy uwzględnieniu art. 53 i art. 54 Aktu z 16 kwietnia 2003 r. oraz art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w brzmieniu i numeracji ustalonej przez art. 2 pkt 235 i art. 5 ust. 1 Traktatu z Lizbony zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz.U.UE.C.07.306.1) z dniem 1 grudnia 2009 r. (poprzednio: art. 249 TWE) dyrektywa przyjęta przez Radę, jako organ organizacji międzynarodowej jaką jest Unia Europejska, jest źródłem prawa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Konstytucji i powinna mieć - w przypadku kolizji - pierwszeństwo przed ustawami, w zakresie jednak tych tylko przepisów dyrektywy, które są wystarczająco jasne i bezwarunkowe, a więc sformułowanych w sposób pozwalający na ich bezpośrednie zastosowanie." W wyroku tym zawarta została również inna teza zgodnie z którą: "w pojęciu "przepisów prawa podatkowego" w rozumieniu art. 14b §1 w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (...) mieszczą się przepisy Dyrektywy Rady 2006/112/WE, co oznacza, że Minister właściwy do spraw finansów publicznych, na pisemny wniosek zainteresowanego, jest obowiązany wydać, w jego indywidualnej sprawie, pisemną interpretację w zakresie przepisów tej dyrektywy oraz ich implementacji do krajowych aktów prawnych normujących podatek od towarów i usług.". Organ wydający indywidualną interpretację w zakresie prawa krajowego nie może zatem pominąć przepisów dyrektyw, jeżeli zakres przedmiotowy tych norm się pokrywa. Tym bardziej, że w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości również w odniesieniu do dyrektyw wypracowana została tzw. zasada pierwszeństwa norm prawa unijnego nad przepisami prawa krajowego. Zgodnie z tą zasadą: "sąd krajowy, który w ramach swojej jurysdykcji ma zastosować przepisy prawa wspólnotowego, ma obowiązek zapewnić im pełną skuteczność, nie stosując z własnej inicjatywy jakiegokolwiek sprzecznego z nimi przepisu krajowego, nawet jeżeli został on wydany później. Sąd krajowy nie ma obowiązku występować z wnioskiem o ich uchylenie lub oczekiwać uchylenia takich przepisów przez ustawodawcę lub inny kompetentny organ." (por. orzeczenie ETS w sprawie C-106/77 Simmenthal, Rec 1978, pkt. 24).

Uwzględnianie zasady pierwszeństwa norm prawa UE w stosunku do prawa krajowego jest obowiązkiem zatem nie tylko sądów państw członkowskich, ale także organów administracji. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zauważono bowiem, że zastosowanie prawa wspólnotowego w sprawach podatkowych nie jest obowiązkiem tylko sądów administracyjnych, ale także organów podatkowych. Wynika to z faktu, że organy podatkowe mają obowiązek przestrzegania prawa i działania w jego granicach, czyli również w granicach prawa wspólnotowego (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FSK 4/08). Pogląd taki wyraża też ETS wskazując jednoznacznie, że również organy administracji, obok sądów, są zobowiązane do przestrzegania zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego wobec prawa krajowego i do odmowy stosowania prawa krajowego niezgodnego z prawem wspólnotowym (sprawy Fratelli Constanzo C-103/88 - pkt 33; Hansgeorg Lennartz C-97/90 - pkt 33, czy też Marks & Spencer C-62/00).

Organem zobowiązanym do stosowania zasady pierwszeństwa prawa unijnego nad normami prawa krajowego z pewnością jest również organ wydający indywidualne interpretacje. W związku z tym, że proces wydawania indywidualnych interpretacji od stosowania prawa różni jedynie to, że w przypadku indywidualnych interpretacji wykładnia prawa odnosi się nie do zaistniałego stanu faktycznego a jedynie zaprezentowanego we wniosku o interpretację, to organ udzielający interpretacji zobowiązany jest również do odmowy zastosowania normy krajowej w odniesieniu do hipotetycznego stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o interpretację, jeżeli prowadziłoby to do wydania indywidualnej interpretacji podatkowej niezgodnej z treścią normy dyrektywy. Za takim stanowiskiem przemawia również to, że indywidualne interpretacje podatkowe podlegają kontroli sądowej, a nałożenie obowiązku stosowania prawa unijnego jedynie na sądy, przy równoczesnym braku takiego obowiązku w odniesieniu do organów administracyjnych, prowadziłoby do przyjmowania z góry podwójnego standardu stosowania prawa i powodowałoby stan niepewności.

Reasumując stwierdzić należy, że organ udzielający interpretacji w trybie art. 14b § 1 O.p. w odniesieniu do hipotetycznego zdarzenia przyszłego, wynikającego z wniosku o interpretację, zobowiązany był do wykładni przepisów ustawy o PIT w świetle celów i brzmienia dyrektywy Rady 2009/133/WE, jeżeli przepisy te odnoszą się do przedstawionego opisu, a w przypadku stwierdzenia sprzeczności przepisów prawa krajowego z normami wynikającymi z tej dyrektywy do odmowy zastosowania przepisów prawa krajowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 14/23; także wyrok WSA w Olsztynie z 28 czerwca 2023 r., I SA/Ol 118/23).

W związku z powyższym za zasadne należało uznać podniesione w pkt 1a) skargi zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT w zw. z art. 8 ust. 1 i 6 oraz art. 15 ust. 1 lit. a dyrektywy Rady 2009/133/WE w zw. z art. 288 TFUE oraz w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP.

Wobec stwierdzenia, że wprowadzona przez ustawodawcę krajowego przesłanka z art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT narusza postanowienia dyrektywy Rady 2009/133/WE za bezprzedmiotowe jednocześnie sąd uznał w tej sprawie odnoszenia się do zarzutów naruszenia prawa materialnego art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT w zw. z art. 2 Konsystencji RP zawartych w pkt 1b) skargi, poprzez naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz.

Powyższej już stwierdzone naruszenia prawa materialnego uzasadniały bowiem uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości.

Podobnie, za bezprzedmiotowe w tej sytuacji sąd uznał także odnoszenie się do zarzutów naruszenia prawa postępowania zawartych w pkt 2 a) skargi, tzn. art. art. 14c § 1 i § 2 w zw. z art. 14h w zw. z art. 121 § 1 O.p., poprzez przedstawienie przed Dyrektora KIS niezrozumiałego uzasadnienia prawnego w zakresie uznania za spełnione w zdarzeniu przyszłym przedstawionym przez skarżącą we wniosku o wydanie zaskarżonej interpretacji podatkowej przesłanek określonych w art. 24 ust. 8b pkt 2 i 4 ustawy o PIT.

Należało natomiast za zasadne uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania zawarte w pkt 2 b) skargi, tj. art. 14c § 1 i § 2 w zw. z art. 14h w zw. z art. 121 § 1 O.p., poprzez pominięcie przez Dyrektora KIS stanowiska skarżącej, niedokonanie oceny oraz nieprzedstawienie uzasadnienia prawnego oceny stanowiska wnioskodawcy w zakresie braku powstania po stronie skarżącej przychodu podlegającego opodatkowaniu PIT w stosunku do zamierzonej transakcji wymiany udziałów Akcji Serii B na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 7b ustawy o PIT.

Zgodnie z art. 14 § 1 O.p. interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku zdarzenia przyszłego oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Stosownie zaś do art. 14 § 2 O.p., w razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym.

We wniosku o wydanie zaskarżonej interpretacji skarżąca przedstawiła zdarzenie przyszłe oraz postawiła dwa pytania:

1) Czy transakcja przedstawiona w zdarzeniu przyszłym, w ramach której skarżąca dokona wniesienia do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci własności akcji Spółki Nabywanej (Akcji Serii A oraz Akcji Serii B), uprawniających do bezwzględnej większości głosów na Walnym Zgromadzeniu Spółki Nabywanej, w zamian za objęcie nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki Nabywającej, spełni wszystkie warunki wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a i 8b Ustawy o PIT w stosunku do Akcji Serii B?

2) Czy w wyniku dokonania transakcji przedstawionej w zdarzeniu przyszłym, w ramach której skarżąca dokona wniesienia do Spółki Nabywającej wkładu niepieniężnego w postaci własności akcji Spółki Nabywanej (Akcji Serii A oraz Akcji Serii B), uprawniających do bezwzględnej większości głosów na Walnym Zgromadzeniu Spółki Nabywanej, w zamian za objęcie nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki Nabywającej, po stronie Skarżącego nie powstanie przychód podlegający opodatkowaniu PIT w stosunku do Akcji Serii B?

W odpowiedzi na pytanie 2. określone powyżej, skarżąca przedstawiła własne stanowisko oraz jego uzasadnienie, zgodnie z którym po stronie skarżącej nie powstanie przychód podlegający opodatkowaniu PIT w stosunku do Akcji Serii B. Wynika to z tego, że według stanu na dzień wymiany udziałów wartość rynkowa udziałów Spółki Nabywającej przekazanych skarżącej w zamian za Akcie Serii B w ramach transakcji wymiany udziałów oraz wartość rynkowa Akcji Serii B będą równe, a jednocześnie skarżąca nie otrzyma od Spółki Nabywającej żadnych środków pieniężnych w związku z planowaną transakcją wymiany udziałów. W konsekwencji, skarżąca argumentowała, że w przedmiotowej sprawie nie znajdzie zastosowania art. 24 ust. 5 pkt 7b ustawy o PIT. Zdaniem skarżącej, zgodnie z brzmieniem powyższego przepisu, obowiązującego od 1 stycznia 2022 r., dochodem (przychodem) z udziału w zyskach osób prawnych jest dochód (przychód) faktycznie uzyskany z tego udziału, w tym także wartość rynkowa udziałów (akcji) przekazanych wspólnikowi przez spółkę nabywającą przy wymianie udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a ustawy o PIT, wraz z zapłatą w gotówce w części przekraczającej wartość rynkową otrzymanych w zamian od wspólnika udziałów (akcji), ustalona na dzień wymiany udziałów. Oznacza to, że nawet wtedy, gdy dana transakcja spełnia wszystkie warunki wymiany udziałów określone w art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT, to osoba wnosząca do spółki wkład niepieniężny w ramach wymiany udziałów nadal może uzyskać przychód podatkowy z tego tytułu, jeżeli wartość rynkowa akcji albo udziałów otrzymanych przez tę osobę od spółki nabywającej jest większa niż wartość rynkowa akcji albo udziałów przekazanych przez tę osobę na rzecz spółki nabywającej, według stanu na dzień wymiany udziałów. Mając na uwadze opis zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku oraz przywołane przepisy ustawy o PIT, skarżąca twierdziła, że w wyniku dokonania transakcji przedstawionej w zdarzeniu przyszłym po stronie wspólnika nie powstanie przychód podlegający opodatkowaniu PIT.

Tymczasem w treści zaskarżonej interpretacji podatkowej Dyrektor KIS odniósł się tylko i wyłącznie do kwestii określonej w pytaniu 1. powyżej, tzn. do kwestii spełnienia przez zamierzoną transakcję wszystkich warunków wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT w stosunku do Akcji Serii B. Natomiast pominął całkowicie stanowisko skarżącej w zakresie braku przychodu podlegającego opodatkowaniu PIT w stosunku do Akcji Serii B, tzn. nie odniósł się w żaden sposób do odpowiedzi na pytanie 2. przytoczone powyżej. Dyrektor KIS nie dokonał jednocześnie oceny ani nie uzasadnił oceny tego stanowiska skarżącej, w szczególności nie odniósł się do kwestii braku powstania po stronie skarżącej przychodu podlegającego opodatkowaniu PIT w stosunku do Akcji Serii B oraz możliwości zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 24 ust. 5 pkt 7b ustawy o PIT. Organ wskazał jedynie, że skoro - w odniesieniu do Akcji Serii B - niespełnione będą warunki określone w art. 24 ust. 8b pkt 3 ustawy o PIT, a w ramach opisanej transakcji Spółka Nabywająca w zamian za przekazane na jej rzecz Akcje Serii B w Spółce Nabywanej wyda wspólnikowi własne udziały w podwyższonym kapitale zakładowym, wartość uzyskanych przez skarżącą udziałów w Spółce Nabywającej nie będzie wyłączona z przychodów na podstawie art. 24 ust. 8a ww. ustawy.

W ocenie skarżącej zatem, zakładając, że transakcja opisana w zdarzeniu przyszłym nie spełnia wszystkich przesłanek wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT - z którym to stanowiskiem skarżąca się nie zgadzała - należało uznać, że zastosowanie w niniejszej sprawie powinien znaleźć art. 24 ust. 5 pkt 7b ustawy o PIT, zgodnie z którym dochodem (przychodem) z udziału w zyskach osób prawnych jest dochód (przychód) faktycznie uzyskany z tego udziału, w tym także wartość rynkowa udziałów (akcji) przekazanych wspólnikowi przez spółkę nabywającą przy wymianie udziałów, o której mowa w art. 24 ust. 8a, ustawy o PIT wraz z zapłatą w gotówce w części przekraczającej wartość rynkową otrzymanych w zamian od wspólnika udziałów (akcji), ustalona na dzień wymiany udziałów. Przy czym mając na uwadze, że wartość rynkowa akcji Spółki Nabywanej oraz wartość rynkowa udziałów Spółki Nabywającej, wydawanych skarżącej w zamian za akcie Spółki Nabywanej, będą równe. Skarżąca nie uzyska przychodu podlegającego opodatkowaniu PIT w wysokości nadwyżki wartości rynkowej otrzymanych udziałów Spółki Nabywającej ponad wartość rynkowa akcji Spółki Nabywanej. W konsekwencji, jak wywodziła skarżąca, Dyrektor KIS powinien uznać w tym zakresie jej stanowisko prawidłowe. W przeciwnym wypadku, Dyrektor KIS powinien wyczerpująco i szczegółowo wyjaśnić i uzasadnić własną ocenę.

Należy podkreślić, że obowiązkiem organu, w myśl art. 14c § 1 i § 2 O.p., jest nie tylko udzielenie odpowiedzi na zadane we wniosku pytania, ale również odniesienie się do stanowiska wnioskodawcy przedstawionego we wniosku odnośnie do tych pytań. NSA w wyroku z 3 października 2017 r., sygn. akt I GSK 1519/15, zaznaczył, że "Ze swej istoty wydanie interpretacji indywidualnej powinno (...) oznaczać, że podatnik pozna stanowisko organu podatkowego w zakresie rozumienia określonych przepisów prawa podatkowego na tle stanu faktycznego opisanego we wniosku, jak również to, że będzie miał realną możliwość powołania się na to stanowisko w razie ewentualnych sporów z organami podatkowymi. Poza tym, to co dla organu podatkowego może być jasne i nie budzić wątpliwości interpretacyjnych, nie musi być tak jednoznaczne dla podatnika.

Wymaga również podkreślenia, że aby uzasadnienie prawne interpretacji indywidualnej spełniało wymagania wynikające z art. 14c § 2 O.p., powinno zawierać nie tylko przytoczenie przepisów prawa, na których organ oparł swoje stanowisko, ale również wyjaśnienie znaczenia tych przepisów w kontekście podanego przez stronę stanu faktycznego, ze wskazaniem jego istotnych znamion. Z uzasadnienia prawnego interpretacji powinien wynikać tok rozumowania organu interpretacyjnego, który doprowadził z jednej strony do zanegowania stanowiska wnioskodawcy, a z drugiej strony do przyjęcia przez organ stanowiska odmiennego (por. np. wyrok NSA z 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II FSK 1197/21). Strona nie może się bowiem domyślać odpowiedzi na zadane pytanie ani przedstawionej oceny stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Tym bardziej, że ustawodawca wyraźnie przewidział w Ordynacji podatkowej dwa rozstrzygnięcia (w zakresie zadanego pytania oraz przedstawionej co do niego oceny stanowiska): uznania go za "prawidłowe", bądź "nieprawidłowe".

NSA w wyroku z 30 marca 2022 r., sygn. akt I FSK 2246/18 podniósł, że "Ocena stanowiska wnioskodawcy obejmować winna skonkretyzowaną, pełną odpowiedź na zadane we wniosku pytanie, wraz z ustosunkowaniem się do poglądu (stanowiska) prezentowanego w danej sprawie przez wnioskodawcę, natomiast uzasadnienie prawne musi stanowić rzetelną informację dla wnioskodawcy, dlaczego w jego sprawie znajdują zastosowanie określone przepisy, oraz dlaczego wyrażony przez wnioskodawcę pogląd nie zasługuje na uwzględnienie.". Rolą Dyrektora KIS jest wyjaśnienie znaczenia przepisów prawnych, które wskaże zainteresowany we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej w kontekście podanego przez niego stanu faktycznego. Ocena ta musi być na tyle konkretna i jednoznaczna, by podmiot żądający interpretacji mógł się do niej zastosować (zob. np. wyroki NSA z 9 lutego 2022 r., II FSK 19/22; z 2 marca 2021 r., II FSK 53/21; z 16 kwietnia 2014 r. w sprawie II FSK 1202/12).

W ocenie sądu, powyższych założeń zaskarżona przedmiotowa interpretacja (w zakresie odpowiedzi na pytanie nr 2) nie spełniła. Było to o tyle istotne w sprawie, że zdaniem skarżącej nawet przy założeniu, iż opisana w zdarzeniu przyszłym transakcja nie spełnia wszystkich przesłanek wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a i 8b ustawy o PIT, to stosując art. 24 ust. 5 pkt 7b ustawy o PIT i mając na uwadze, że wartość rynkowa akcji Spółki Nabywanej oraz wartość rynkowa udziałów Spółki Nabywającej, wydawanych skarżącej w zamian za akcie Spółki Nabywanej, będą równe - skarżąca nie uzyska przychodu podlegającego opodatkowaniu PIT w wysokości nadwyżki wartości rynkowej otrzymanych udziałów Spółki Nabywającej ponad wartość rynkowa akcji Spółki Nabywanej.

Nie można także pomijać, że podatnik składając wniosek o interpretację oczekuje jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości oceny prawnopodatkowej dokonanych bądź zamierzonych działań. Nie bez znaczenia dla skarżącej była również funkcja informacyjna i ochronna wydanej interpretacji, których z uwagi na ww. nieprawidłowości - przedmiotowa interpretacja indywidualna nie spełniała.

W rezultacie zgodzić się należy ze skarżącą, że w tym zakresie organ dopuścił się naruszenia wskazanych w pkt 2 b) skargi przepisów postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec stwierdzonych powyżej naruszeń, sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 146 § 1 w związku z art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2022.329 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ interpretacyjny uwzględni przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto, stosownie do wyniku sprawy, w oparciu o art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265), w wysokości obejmującej wpis sądowy 200 zł i koszty zastępstwa prawnego 480 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł.

Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA (pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).