Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 729/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 61a § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1491
law: Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1115/22 w sprawie ze skargi A. A. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 marca 2022 r. nr DN.gn.625.151.2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1115/22 oddalił skargę A. A. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 23 marca 2022 r. nr DN.gn.625.151.2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia, wniesionego 15 września 2021 r., to jest w czasie kiedy takie postępowanie było dopuszczalne i powinno zostać wszczęte a następnie ewentualnie umorzone na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491), powoływanej dalej jako "ustawa nowelizująca". Jednocześnie, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, ww. przepis art. 2 ust. 2 nie powinien znaleźć zastosowania, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy, norma zawarta w tym przepisie jest "oczywiście sprzeczna" z art. 2, art. 21, art. 64 oraz art. 77 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom drogę do dochodzenia przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania, zgodnie z przedłożonym spisem kosztów, a w razie jego braku – według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto, złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W uzasadnieniu podkreślono, że w niniejszej sprawie Wojewoda Małopolski mógł co najwyżej wydać decyzję o umorzeniu postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej. Jednocześnie, wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że jego zdaniem przepis ten jest niezgodny z art. 2 i art. 77 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Następnie, wnoszący skargę kasacyjną uzasadnił swój pogląd o niekonstytucyjności przepisu art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej. Zaznaczył w szczególności, że zmiany wprowadzone w K.p.a. wykraczają daleko poza to, co stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13. Na skutek nowelizacji, toczące się od długiego czasu (nawet 20 lat) postępowania administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych, zostały nagle umorzone z mocy prawa, a osoby uprawnione straciły możliwość uzyskania prejudykatu do dochodzenia odszkodowania przed sądem powszechnym. Wyrok Trybunału nie może uzasadniać tak drastycznej i nagłej zmiany przepisów K.p.a., które uniemożliwiają skarżącemu wszczęcie postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji lub stwierdzenie wydania jej z naruszeniem prawa.

Skarżący wskazał, że został pozbawiony możliwości wynagrodzenia szkody, jakiej doznał w przeszłości jego poprzednik prawny za niezgodne z prawem pozbawienie go własności nieruchomości. Wyjaśnił, że przepis art. 4171 § 2 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.) nakłada obowiązek uzyskania prejudykatu potwierdzającego bezprawność orzeczenia lub decyzji wywołujących szkodę, przed wystąpieniem do sądu cywilnego w celu dochodzenia odszkodowania za szkodę wywołaną przez wadliwe orzeczenie o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości. W odniesieniu do decyzji administracyjnych, prejudykatem jest stwierdzenie nieważności decyzji lub też stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa. Zatem, przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej pozbawia wnoszącego skargę kasacyjną drogi sądowej do dochodzenia odszkodowania za mienie utracone przez jego poprzednika prawnego.

Przywołując orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Plechanov p. Polsce, wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że umorzenie postępowania administracyjnego będącego w toku należy traktować jako naruszenie przez Polskę art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Ponadto, wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że nie sposób oczekiwać, że w okresie PRL mógł podjąć skuteczne starania o wzruszenie orzeczenia o przejęciu mienia. Z tego względu nie jest zasadny "oderwany od stanu faktycznego i faktów historycznych" zarzut Sądu I instancji, że wnoszący skargę kasacyjną czekał przez ponad 65 lat od wydania orzeczenia i nic nie stało na przeszkodzie, aby wcześniej podjął działania zmierzające do wzruszenia orzeczenia o przejęciu mienia. Przywołując orzecznictwo wyjaśnił, że z perspektywy historycznej, uzasadniona jest ocena, że moment ustania przeszkód do działania należało wiązać z wyborami z czerwca 1989 r.

Wnoszący skargę kasacyjną zaznaczył również, że sąd administracyjny jest uprawniony do stwierdzenia niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej i odmowy zastosowania go przy wydawaniu rozstrzygnięcia (tak NSA w wyroku z 4 marca 2020 r. sygn. akt I OSK 2140/18).

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Jak wynikało z ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, A. A. wnioskiem z 15 września 2021 r., który wpłynął do organu 17 września 2021 r., wystąpił do Wojewody Małopolskiego o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 15 lutego 1955 r. nr PZR IId/12/24/55 o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich położonych we wsi [...] gromada [...], w części dotyczącej nieruchomości stanowiących w dacie przejęcia własność B. B. (poz. [...]).

Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z 18 października 2021 r. nr WS-III.7515.2.84.2021.RW, wydanym na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z ww. wniosku. Organ powołał się na treść art. 158 § 3 K.p.a., zgodnie z którym, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu zażalenia A. A., postanowieniem z 23 marca 2022 r. nr DN.gn.625.151.2021 utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Małopolskiego z 18 października 2021 r.

Minister wskazał, że stosownie do § 5 rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. z 1948 r. Nr 37, poz. 271), za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia. Jak wyjaśnił Minister, Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie Nr [...], w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia z 15 lutego 1955 r., został wydany [...] 1958 r. Wobec tego, Minister przyjął, że doręczenie orzeczenia nastąpiło [...] 1958 r. W rozpoznawanej sprawie wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia wpłynął do Wojewody Małopolskiego 17 września 2021 r. i w opinii Ministra, ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania, z uwagi na treść art. 61a § 1 K.p.a.

A. A. wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga ta jest niezasadna.

Jak zaznaczył Sąd I instancji, w dniu 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, mocą której do art. 158 K.p.a. dodano § 3, zgodnie z którym jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W ocenie Sądu I instancji, nie jest przedmiotem sporu, że doręczenie orzeczenia z 15 lutego 1955 r. nastąpiło w trybie rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. Zdaniem Sądu I instancji, organ słusznie przyjął, że doręczenie orzeczenia nastąpiło w dniu [...] 1958 r. Z prezentaty wynika zaś, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia wpłynął do organu 17 września 2021 r. Sąd uznał, że nie jest uprawniony pogląd skarżącego co do daty zainicjowania postępowania, tj. daty nadania wniosku w dniu 15 września 2021 r. Taki pogląd stoi w sprzeczności z treścią art. 61 § 3 K.p.a. Sąd uznał więc, że skoro wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia wpłynął do organu 17 września 2021 r., to organ ten był zobligowany do zastosowania obowiązujących w tym dniu przepisów, w tym również art. 158 § 3 K.p.a. W konsekwencji, biorąc pod uwagę, że od dnia doręczenia orzeczenia upłynęło 30 lat, organ prawidłowo wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postepowania nadzorczego w tej sprawie.

Sąd I instancji nie podzielił również argumentów skargi, dotyczących niekonstytucyjności ustawy nowelizującej. Wyjaśnił, że kwestionowane przez skarżącego przepisy ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. służą zapewnieniu stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych, ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a w konsekwencji, realizując wskazania Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62), mają na celu ochronę wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania obywatela do państwa oraz zasady pewności prawa. Sąd I instancji zaznaczył, że wniosek o wszczęcie postępowania nadzorczego wpłynął do organu po upływie ponad 65 lat od dnia ogłoszenia spornego orzeczenia, w tym okresie zarówno skarżący, jak i jego poprzednicy prawni nie skorzystali z przysługujących im praw. Zatem, nie sposób przyjąć, by wprowadzenie w ustawie nowelizującej terminu 30 lat na zakończenie postępowania nieważnościowego, naruszyło prawa skarżącego, z których nie mógł on wcześniej skorzystać.

Skarga kasacyjna wniesiona w rozpoznawanej sprawie podnosi wyłącznie jeden zarzut naruszenia przepisów postępowania oparty na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej, stawiając zarzut naruszenia art. 61a § 1 K.p.a., nie powiązał naruszenia tego przepisu z naruszeniem przez Sąd I instancji odpowiednich przepisów ustawy P.p.s.a. Należy podkreślić, że w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest, podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, pogląd, zgodnie z którym istotą postępowania zainicjowanego skargą kasacyjną w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. H. Knysiak-Molczyk Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 238 - 240; np. wyrok NSA z 15 lipca 2005 r. sygn. akt FSK 2706/04 czy wyrok NSA z 13 lutego 2007 r. sygn. akt II FSK 329/06, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Samodzielną podstawę zarzutów kasacyjnych w przypadku kontroli kasacyjnej postępowania, które doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego stanowić będą więc jedynie te przepisy, które w przypadku postępowania sądowoadministracyjnego regulują jego przebieg. Wojewódzki sąd administracyjny prowadzi postępowanie bowiem na podstawie przepisów P.p.s.a. a nie przepisów K.p.a. Zatem sąd ten nie może naruszyć samodzielnie przepisów K.p.a., a jedynie wadliwie ocenić ich ewentualne naruszenie przez organ administracji publicznej przy nieodpowiednim zastosowania, w efekcie tej kontroli, przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne (por. wyrok NSA z 8 lutego 2007 r. sygn. akt II FSK 216/06). Modelowo zatem zarzut naruszenia przepisów postępowania stosowanych przez organy administracji może być zatem na gruncie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzutem skutecznym jedynie wówczas, gdy zostanie jednocześnie powiązany z naruszeniem odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne (por. wyrok NSA z 19 października 2005 r. sygn. akt I FSK 109/05). Jednocześnie, pozostając na gruncie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym składzie z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010/1/1) należy uznać, że brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu K.p.a. z naruszeniem stosowanych przez ten sąd przepisów P.p.s.a. nie dyskwalifikuje samej skargi kasacyjnej i nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego jej zarzutów (por. ONSAiWSA 2010/1/1, s. 33 i n., szczeg. s. 38-39). W przedmiotowej sprawie zarzut naruszenia przepisu regulującego postępowanie administracyjne, mimo że nie został powiązany z zarzutem naruszenia odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne, powinien być zatem w świetle powyższego potraktowany jako zarzut braku właściwej kontroli zastosowania wskazanego przepisu K.p.a. przez Sąd I instancji.

Z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sądy administracyjne orzekają wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm. oraz art. 133 § 1 P.p.s.a.; J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis 2012 s. 344). Wyjątkiem są tu sprawy ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, w których sąd orzeka, biorąc za podstawę stan prawny i faktyczny sprawy w czasie orzekania, a właściwie w chwili zamknięcia rozprawy, albo stan z daty wniesienia skargi (patrz: Jan P. Tarno, op. cit., s. 343-344 uw. 1; postanowienie NSA z 23 września 1986 r. sygn. akt IV SAB 8/86, uzasadnienie uchwały NSA z 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OPS 6/08).

Co do zasady zatem, Sąd ma obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, ma obowiązek ocenić jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. Mówiąc innymi słowy sąd administracyjny bada, czy ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu przed organami administracyjnymi, odpowiadają prawu (wyrok NSA z 23 stycznia 2007 r. sygn. akt II FSK 72/06; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 133. https://sip.lex.pl, dostęp: 2024-08-28).

Skarżący kasacyjnie zarzutem naruszenia art. 61a §1 K.p.a. kwestionuje odmowę wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku A. A. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 15 lutego 1955 r. nr PZR IId/12/24/55, twierdząc, z jednej strony, że prowadzenie postępowania było dopuszczalne i żądanie powinno być merytorycznie rozpoznane i ewentualnie umorzone na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, z drugiej zaś strony, że norma art. 2 ust. 2 nie powinna jednak znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Skarżący kasacyjnie wskazał przy tym, że wniosek A. A. o stwierdzenie nieważności orzeczenia został wniesiony do organu w dniu 15 września 2021 r.

W odniesieniu do daty wniesienia żądania, organy administracyjne uznały, że skarżący nieprawidłowo przyjmuje datę 15 września 2021 r. widniejącą na piśmie jako data jego sporządzenia bądź będącą datą nadania pismo w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego. Organy administracyjne przyjęły i Sąd I instancji te ustalenia zaaprobował, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia wpłynął do organu w dniu 17 września 2021 r. Akta sprawy potwierdzają, że okoliczność tę stwierdzono na podstawie prezentaty organu. Z akt sprawy wynika też, że skarżący na każdym etapie postępowania administracyjnego kwestionował tę okoliczność i podawał, że wniosek wpłynął w dniu 15 września 2021 r., przy czym nie wyjaśniał z czego wywodzi to twierdzenie. Podobnie takich wyjaśnień nie zawiera skarga kasacyjna.

Przepis art. 61 § 3 K.p.a. reguluje datę wszczęcia postępowania na wniosek strony, stanowiąc, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Dla ustalenia daty wszczęcia postępowania nie ma znaczenia data nadania w polskiej placówce pocztowej (art. 57 § 5 K.p.a.). Data ta ma tylko znaczenie dla zachowania terminu do dokonania czynności (Adamiak, [w:] Adamiak/Borkowski, KPA, Komentarz, 8 wyd., Warszawa 2006, Art. 1 Nb10).

Ponadto, co najistotniejsze w sprawie, jeżeli skarżący kasacyjnie uważał, że Sąd I instancji wadliwie skontrolował ustalenia przyjęte przez organy administracyjne i kolejno przez Sąd I instancji w zakresie daty wpływu wniosku do organu, to powinien zakwestionować to w ramach zarzutu naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. (jeżeli chodzi o niewyjaśnienie lub wyjaśnienie pewnych okoliczności) oraz 80 K.p.a. (jeżeli chodzi o ocenę zgromadzonych dowodów), w powiązaniu z przepisami regulującymi datę wszczęcia postepowania administracyjnego, a także przepisami procedury sądowoadministracyjnej, a nie w ramach zarzutu naruszenia art. 61a § 1 K.p.a. Stan faktyczny sprawy administracyjnej ustalany jest przez organy stosownie do wymogów zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. przy zastosowaniu art. 80 K.p.a. i to w ramach prawidłowości ich zastosowania sąd administracyjny weryfikuje stan faktyczny sprawy administracyjnej. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie takich zarzutów nie zawiera.

Naczelny Sąd Administracyjny przyjął zatem za w pełni miarodajny stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji. W konsekwencji, należało uznać, że wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności orzeczenia wpłynął do organu w dniu 17 września 2021 r.

Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje, że skarżący w istocie zmierzał do zakwestionowania stosowania w sprawie przepisu art. 158 § 3 K.p.a., dodanego mocą ustawy z dnia 11 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491), która weszła w życie z dniem 16 września 2021 r. Mając na uwadze treść tego nowego przepisu, data wniesienia żądania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nabiera rzeczywiście istotnego znaczenia. Zgodnie bowiem z art. 1 pkt 2 ustawy nowelizującej, w art. 158 dodaje się § 3 w brzmieniu: "Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.".

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postepowania administracyjnego zawiera przepisy przejściowe regulujące wpływ nowej ustawy na stosunki powstałe pod działaniem dotychczasowych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W myśl art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Przepisy powyższe dotyczą zatem wyłącznie postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, będących w toku, czyli wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej ostateczną decyzją lub postanowieniem. W przypadku art. 2 ust. 1 wskazują więc, że do takich postępowań stosuje się nowe przepisy, a w przypadku art. 2 ust. 2 przewidują umorzenie takiego postępowania w sytuacji, gdy postępowanie zostało wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia. Żadna z powyższych norm prawnych zawartych w art. 2 ustawy nowelizującej nie dotyczy zatem postępowania administracyjnego wszczętego po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej, tj. po dniu 16 września 2021 r.

Wobec tego zarzut skargi kasacyjnej w części odnoszący się do problematyki związanej ze zgodnością z Konstytucją RP i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, nie może mieć znaczenia w sprawie, a obszerna argumentacja podniesiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wymagała ustosunkowania się przez Naczelny Sąd Administracyjny. Dodać też trzeba, że wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, w zawisłej przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawie o sygn. K 2/22 dotyczy wyłącznie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa.

Skoro nie zostało skutecznie zakwestionowane, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia wpłynął do organu w dniu 17 września 2021 r., to zasadnie Sąd I instancji uznał, że organ był zobligowany do zastosowania obowiązującego w dniu wydawania decyzji przepisu art. 158 § 3 K.p.a.

Nie jest przedmiotem sporu, że doręczenie orzeczenia z 15 lutego 1955 r. nr PZR IId/12/24/55 o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich położonych we wsi [...] gromada [...] w części dotyczącej nieruchomości stanowiących w dacie przejęcia własność B. B. (poz. [...]), nastąpiło w trybie rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. Jak stanowi § 5 tego rozporządzenia, za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia. Jak wynika z akt sprawy (k. 10 akt administracyjnych), Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie Nr [...], w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia z dnia 15 lutego 1955 r., został wydany w dniu [...] 1958 r. W rezultacie, należało przyjąć, że doręczenie orzeczenia nastąpiło w dniu [...] 1958 r.

W tej sytuacji, biorąc pod uwagę, że od dnia doręczenia orzeczenia upłynęło ponad 30 lat, jako prawidłowe należy ocenić postanowienie, wydane na podstawie art. 61a § 1 w związku z art. 158 § 3 K.p.a., o odmowie wszczęcia postępowania nadzorczego w tej sprawie.

Wobec powyższego, należało uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.