Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 29/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 30 listopada 2023 r. nr SKO/RŚ-423/375/2023 w przedmiocie uchylenia decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w całości.


UZASADNIENIE

U Z A S A D N I E N I E Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.

H. P. (dalej: strona, skarżąca) wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką (dalej także: osoba wymagająca opieki). Oświadczyła, że w przypadku, gdy jedyną przeszkodą przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie zasiłku dla opiekuna, wnioskuje o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna.

Wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Świerzawa (dalej: organ pierwszej instancji) decyzją odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia.

Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: Kolegium, SKO, organ drugiej instancji, organ odwoławczy) uchyliło ww. decyzję i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organ pierwszej instancji po raz drugi odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskutek rozpoznania odwołania strony - decyzją z 13 lipca 2022 r. - Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uznało, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez stronę z zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad matką.

Strona zaskarżyła decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Wyrokiem z 15 lutego 2023 r. (IV SA/Wr 550/22) Sąd uchylił obie wydane

w sprawie decyzje. Wskazał, iż ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało 21 marca 2002 r., a dalej - od 22 marca 2002 r. do 16 czerwca 2011 r. - skarżąca była zarejestrowana

w PUP jako osoba bezrobotna. Następnie, po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z 16 czerwca 2011 r., organ - decyzją z 13 lipca 2011 r. - przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku

z koniecznością opieki nad matką (520 zł miesięcznie, od 16 czerwca 2011 r. na czas nieokreślony). W uzasadnieniu organ podał, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej gdyż sprawuje opiekę nad matką. Uznał zatem, że skarżąca posiada uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd zauważył, że decyzją z 23 czerwca 2014 r. organ przyznał skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką w kwocie 520 zł miesięcznie (na okres od

1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. wraz z odsetkami oraz od 15 maja 2014 r. na czas nieokreślony). W uzasadnieniu organ wskazał, że zasiłek dla opiekuna przysługuje, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone

w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Zatem - zdaniem Sądu - organ w prowadzonym w lipcu 2011 r. postępowaniu

w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego uznał, że skarżąca spełniła warunki do otrzymania tego świadczenia, a więc nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną od kwietnia 2010 r. w stopniu znacznym matką. Natomiast w obecnie prowadzonym postępowaniu w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego organ poczynił odmienne ustalenia w tym zakresie, pozostające w sprzeczności z ustaleniami wcześniej poczynionymi. W opinii Sądu, organy obu instancji nie wskazały przy tym, jakie okoliczności faktyczne dotyczące stanu zdrowia matki, zakresu sprawowanej opieki czy sytuacji zawodowej skarżącej uległy zmianie oraz jaki miały wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia w zakresie odmowy przyznania obecnie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd uznał, że kwestia ta powoduje konieczność wyjaśnienia rozbieżności w ustaleniach faktycznych poczynionych przez organ. Końcowo Sąd zauważył, że negatywnej przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w lipcu 2011 r. nie stanowiła możliwość sprawowania przez skarżącą przemiennej opieki nad matką wraz z rodzeństwem.

W ocenie Sądu, w prowadzonym postępowaniu naruszono art. 7, art. 8, art. 77

§ 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: k.p.a.). W tej sytuacji, organ winien wyjaśnić rozbieżności w ustaleniach faktycznych poczynionych w obu postępowaniach i dokonać ponownej oceny zaistnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie całokształtu materiału dowodowego sprawy.

Decyzją z 7 lipca 2023 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżoną obecnie decyzją z 30 listopada 2023 r. SKO - po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym - uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości (pkt 1) oraz przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką w wysokości 2.458 zł miesięcznie od dnia 1 września 2023 r. bezterminowo.

W uzasadnieniu SKO przywołało regulacje ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: u.ś.r.). Dostrzegło, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

SKO zauważyło, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikała

z zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 25-go roku życia. Orzekło - powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13) - że dokonana przez organ pierwszej instancji wykładnia tego przepisu jest błędna, gdyż w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a skoro tak, to

w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wobec tego uznało za niezasadną odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego

z powołaniem się na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Dalej SKO rozważyło, czy w sprawie zostały spełnione, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz czy wystąpiły negatywne przesłanki wyłączające prawo do tego świadczenia. Stwierdziło, że strona sprawuje stałą i całodobową opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką

oraz że istnieje związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia i tą opieką. Uznało, że wobec tego strona spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie SKO podniosło, że strona pobiera zasiłek dla opiekuna. Wskazało, że stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Podało, że - pismem z 22 sierpnia 2023 r. - poinformowało stronę, że jedyną przeszkodą do uwzględnienia jej odwołania i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest posiadanie przez nią prawa do zasiłku dla opiekuna, która to okoliczność wyczerpuje negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyrażoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Stwierdziło, że przyznanie stronie prawa do świadczenia uzależnione jest od złożenia przez nią do organu pierwszej instancji wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna, a następnie przekazania tej decyzji do SKO.

Kolegium zważyło, że na wniosek strony z 30 sierpnia 2023 r. - decyzją z 31 sierpnia 2023 r. - organ pierwszej instancji uchylił od dnia 29 listopada 2021 r. decyzję ostateczną z 23 czerwca 2014 r. przyznającą stronie zasiłek dla opiekuna. Dostrzegło, że ostatnie świadczenie z tytułu tego zasiłku za sierpień 2023 r. zostało przekazane na konto strony 21 sierpnia 2023 r. w kwocie 620 zł.

Zawiadomieniem z 11 września 2023 r., SKO poinformowało o wszczęciu

z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji z 31 sierpnia 2023 r., uchylającej od dnia 29 listopada 2021 r. własną decyzję ostateczną z 23 czerwca 2014 r. przyznającą stronie zasiłek dla opiekuna. Następnie, decyzją z 29 września 2023 r., SKO - działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - orzekło o stwierdzeniu nieważności decyzji z 31 sierpnia 2023 r.

w części dotyczącej wskazania daty, od której uchylono decyzję z dnia 23 czerwca 2014 r., tj. "od dnia 29 listopada 2021 r." W uzasadnieniu wskazało, że decyzja z dnia 23 czerwca 2014 r. przyznającą stronie zasiłek dla opiekuna nie mogła zostać wyeliminowana z obrotu prawnego od dnia 29 listopada 2021 r. (tj. od daty złożenia przez stronę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), lecz dopiero ze skutkiem prawnym ex nunc, czyli od dnia wydania decyzji uchylającej i na przyszłość. Zatem decyzja organu pierwszej instancji z 31 sierpnia 2023 r. - w części dotyczącej wskazania daty, od której uchylono decyzję z dnia 23 czerwca 2014 r. - została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 155 k.p.a. Okoliczność ta wypełniła dyspozycję przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub

z rażącym naruszeniem prawa. SKO uznało, że uchylenie decyzji z 23 czerwca 2014 r. przyznającej zasiłek dla opiekuna nastąpiło od dnia 1 września 2023 r. W konsekwencji orzekło, że od 1 września 2023 r. stronie przysługuje bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 2.458 zł miesięcznie.

W skardze, skarżąc decyzję Kolegium w części, skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2023 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek

o ustalenie prawa do tego świadczenia, tj. od 1 listopada 2021 r.;

2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna strona ma prawo wyboru jednego z tych świadczeń. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO w części, zasądzenie kosztów

i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Uzasadniła swoje stanowisko.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W sprawie organ drugiej instancji prawidłowo w skarżonej decyzji stwierdził, że skarżąca spełnia wszelkie przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Sporne jest natomiast, czy fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna, w świetle jej oświadczenia o wyborze świadczenia korzystniejszego (świadczenia pielęgnacyjnego), mógł (nie mógł) stanowić przeszkodę do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku.

Odnośnie tożsamej, co sporna w niniejszej sprawie, kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) w wyroku z 28 grudnia 2023 r. (I OSK 1978/22; LEX nr 3703297). Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela

w całości stanowisko NSA wyrażone w tym wyroku. Tezy i twierdzenia w nim zawarte, jako szczególnie trafne, tutejszy Sąd obszernie przywoła niżej, przyjmując je za własne.

Różnica stanowisk prezentowanych przez skarżącą i SKO dotyczy tego, czy istnieje prawna możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego

w sytuacji, gdy pobierała ona zasiłek dla opiekuna (w obrocie prawnym pozostawała decyzja w tym przedmiocie). Przy czym treść datowanego na 29 listopada 2021 r. wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zawierająca wniosek o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna, gdy będzie to jedyna przeszkoda dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego) świadczy o gotowości i woli zrezygnowania przez skarżącą z zasiłku dla opiekuna w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego już w dacie złożenia tego wniosku.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa

w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 5) zasiłku dla opiekuna - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten umożliwia uprawnionemu dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia. Z wypracowanego na tle art. 27 ust. 5 u.ś.r. orzecznictwa NSA wynika, że wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyrok NSA

z 16 kwietnia 2020 r., I OSK 2852/20, a także wyroki NSA dotyczące zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury z: 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r.,

I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r.,

I OSK 2631/20; 22 października 2021 r., I OSK 690/21; publ.: CBOSA).

SKO odwołuje się do przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. i prezentuje stanowisko, że dopiero wyeliminowanie decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna otwiera (w sprawie otworzyło) możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, nie może nastąpić od daty, o której stanowi art. 24 ust. 2 u.ś.r. Wobec powyższego za NSA trzeba przyjąć, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między ww. przepisami należy wykładać w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji

z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie

z tych świadczeń (por. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; publ.: CBOSA). Kwestia ta była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i ostatecznie przyjęto, że sam fakt, iż na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie wymienione w art. 27 ust. 5 u.ś.r. - co do zasady - nie wyklucza przyznania następnie,

w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego - np. jak w tej sprawie - prawa do zasiłku dla opiekuna.

Z wniosku z 29 listopada 2021 r. o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że skarżąca poinformowała organ, iż w przypadku, gdy jedyną przeszkodą przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie zasiłku dla opiekuna, wnioskuje o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna. Wola ta została przez nią wyrażona we wniosku w sposób wystarczający poprzez warunkową zgodę na uchylenie decyzji odnoszącej się do drugiego z wymienionych świadczeń. Zatem fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna - w świetle jej oświadczenia o wyborze świadczenia korzystniejszego - nie mógł stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku. Jak wyjaśniono w wyroku NSA z 22 lutego 2021 r. (I OSK 2508/20; publ.: CBOSA), a który to pogląd znajduje zastosowanie w sprawie, w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania świadczenia wnioskowanego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jest przy tym rzeczą bezsporną, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych. Decyzje te wprawdzie - co do zasady - mają moc na przyszłość, ale nie wyklucza to jednak, że mogą one mieć również moc wsteczną. Każdy bowiem akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można zatem uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej zaś sytuacji decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. wyrok NSA z 28 października 2009 r., II GSK 153/09; publ.: CBOSA). W rezultacie, powyższe oznacza, że decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Zdaniem Sądu, przedstawiony przez SKO pogląd, że przeszkoda prawna do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przestała istnieć dopiero na skutek wydania decyzji z 29 września 2023 r., mocą której SKO orzekło o stwierdzeniu nieważności decyzji z 31 sierpnia 2023 r. w części dotyczącej wskazania daty, od której uchylono decyzję z dnia 23 czerwca 2014 r. przyznająca stronie zasiłek dla opiekuna, tj. "od dnia 29 listopada 2021 r.", narusza obowiązujące przepisy prawa. Skarżąca miała bowiem prawo żądać od organu podjęcia działań zmierzających do przyznania wybranego przez nią świadczenia bez oczekiwania na odrębny bezwarunkowy wniosek o uchylenie prawa do świadczenia mniej korzystnego, ponieważ z art. 32 u.ś.r. wynika, że organ prowadzący postępowanie jest uprawniony do podejmowania również

z urzędu działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w sytuacji, gdy uległa zmianie sytuacja strony mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Wskazać należy, że stosownie do art. 32 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń (ust. 1). Stosownie zaś do treści art. 32 ust. 1a zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

W wyroku, na którym Sąd oparł się w tej sprawie, NSA zauważył, że występuje wykładnia i praktyka stosowania przepisów przewidujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych, zgodnie z którą dokonuje się tego ze skutkiem na przyszłość (ex nunc). Stwierdził jednak, że jest to zasada, która doznaje nielicznych wyjątków, przy czym jednym z nich jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Zatem, co do zasady, decyzje uchylające wydawane są

z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W ocenie NSA,

w takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji,

w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (por. wyroki NSA z: 30 listopada 2012 r., I OSK 993/12; 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12; 17 kwietnia 2014 r., I OSK 980/13; 4 sierpnia 2017 r., I OSK 2257/16; 22 lutego 2021 r., I OSK 2508/20; dostępne jw.).

Reasumując Sąd uznał, że w sprawie naruszono art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b), art. 24 ust. 2 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. Jak to bowiem wyłożył NSA, to na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić zaprezentowaną przez Sąd wykładnię prawa i przedsięwziąć działania mające na celu realizację stanowiska Sądu, w tym wzruszyć decyzję ostateczną SKO z 29 września 2023 r.

Mając na uwadze powyższe - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. - Sąd orzekł jak sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy.