Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 866/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone orzeczenie
Powołane przepisy: article: art. 135 c ust.1, art. 135 ust.2, art. 135k ust.1, art. 135j ust.2 pkt 6, art. 135l ust.1, art. 135g
journal: Dz.U. 2023 poz 171
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j.)
article: art.135, art. 145 par.1 pkt 1 lit.c, art. 200, art. 205 par.2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust.1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2023 poz 1964
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Protokolant starszy inspektor sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. F. na orzeczenie Komendanta Policji z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej nagany I. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz postanowienie Komendanta Policji z dnia [...] r., nr [...] o odmowie wyłączenia Komendanta Miejskiego Policji w K., II. zasądza od Komendanta Policji na rzecz skarżącego M. F. kwotę [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia 28 lutego 2023 r. nr 1/2023 Komendanta Miejskiego Policji w K., wydanym w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko M. F. obwinionemu o to, że

1. w dniu 9 lipca 2022 r., wykonując czynności związane z przyjęciem i umieszczeniem w policyjnym pomieszczeniu dla osób zatrzymanych lub doprowadzanych w celu wytrzeźwiania Komendy Miejskiej Policji w K., wobec D. P., względem którego wcześniej użyty został środek przymusu bezpośredniego w postaci kajdanek założonych na ręce trzymane z tyłu, bezpodstawnie użył środka przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej stosując techniki ataku polegające na zadaniu doprowadzanemu uderzeń i popychaniu, czym wypełnił znamiona przewinienia dyscyplinarnego w sposób określony w dyspozycji art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 1 lit. c przy zast. art. 8 i art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej,

2. w dniu 9 lipca 2022 r., wykonując czynności związane z przyjęciem i umieszczeniem w policyjnym pomieszczeniu dla osób zatrzymanych lub doprowadzanych w celu wytrzeźwiania Komendy Miejskiej Policji w K. D. P., nie udokumentował w notatce użycia środków przymusu bezpośredniego wobec doprowadzonego, do czego był zobowiązany na mocy obowiązujących przepisów prawa regulujących przypadki oraz zasady wykorzystania i użycia środków przymusu bezpośredniego przez funkcjonariuszy Policji, czym wypełnił znamiona przewinienia dyscyplinarnego w sposób określony w dyspozycji at. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji w zw. z art. 51 ust. 1 i art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej,

3. w dniu 9 lipca 2022 r., wykonując czynności związane z przyjęciem i umieszczeniem w policyjnym pomieszczeniu dla osób zatrzymanych lub doprowadzanych w celu wytrzeźwiania Komendy Miejskiej Policji w K., używał w stosunku do wymienionego słów potocznie używanych za obelżywe w postaci "jesteś idiotą", czym wypełnił znamiona przewinienia dyscyplinarnego w sposób określony w dyspozycji at. 132 ust. 1 ustawy o Policji w zw. z § 4 załącznika do zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie zasad etyki zawodowej policjanta,

4. w dniu 9 lipca 2022 r., wykonując wobec D. P. czynności związane z przyjęciem i umieszczeniem w policyjnym pomieszczeniu dla osób zatrzymanych lub doprowadzanych w celu wytrzeźwiania Komendy Miejskiej Policji w K., pomimo ciążącego obowiązku będącego następstwem wydawanych D. P. poleceń określonego zachowania się, nie podał na jego żądanie stopnia, imienia i nazwiska, czym wypełnił znamiona przewinienia dyscyplinarnego w sposób określony w dyspozycji at. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji w zw. z § 2 ust. 3 przy zastosowaniu § 1 pkt 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 lutego 2020 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów -

wobec zarzutów z pkt 2, 3 i 4 organ orzekł o uniewinnieniu obwinionego, natomiast co do zarzutu opisanego w pkt 1 zmienił kwalifikację prawną czynu poprzez wykreślenie art. 8 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, uznał obwinionego za winnego popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego i wymierzył karę nagany.

Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od tego orzeczenia, Komendant Wojewódzki Policji w Szczecinie orzeczeniem z dnia 12 kwietnia 2023 r. nr 4/23 uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ uznał, że Komendant Miejski Policji w K. orzekając o winie skarżącego pominął kwestię postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa wydanego przez Prokuratora Rejonowego w K. – dotyczącego zawiadomienia D. P., które następnie utrzymał w mocy Sąd Rejonowy w K.. Ponadto, w toku postępowania odwoławczego stwierdzono, że na kserokopiach części materiałów włączonych do postępowania dyscyplinarnego brak jest pieczęci potwierdzających ich zgodność z oryginałem. Organ zwrócił też uwagę na niewłaściwe sporządzenie protokołu przesłuchania obwinionego z 31 stycznia 2023 r. w postaci braku podpisów osób w nim uczestniczących, a także rozpatrzenie w niewłaściwym trybie wniosków dowodowych z dnia 2 lutego 2023 r. Wydano bowiem postanowienie o odmowie uzupełnienia akt postępowania, tymczasem rzecznik powinien był wnioski te rozpatrzyć jako wnioski dowodowe na podstawie art. 135f ust. 7 ustawy o Policji. Następnie, po zgromadzeniu materiału dowodowego, powinien on wezwać obwinionego i jego obrońcę do zapoznania się z aktami postępowania dyscyplinarnego. Zdaniem Komendanta Wojewódzkiego Policji, nieprawidłowa jest też forma orzeczenia wydanego w I instancji bowiem nie zawiera pieczęci o jakiej mowa w art. 135j ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji.

Orzeczeniem nr 3/2023 z dnia 1 czerwca 2023 r. Komendant Miejski Policji w K. ponownie orzekł o uniewinnieniu skarżącego w zakresie zarzutów z pkt 2, 3 i 4, zaś co do zarzutu opisanego w pkt 1 zmienił kwalifikację prawną czynu poprzez wykreślenie art. 8 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, uznał obwinionego za winnego popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego i wymierzył karę nagany.

Organ opisał szczegółowo przebieg postępowania i wyjaśnił, że postępowanie dyscyplinarne przeciwko sierż. szt. M. F. wszczęte zostało w oparciu o przeprowadzone uprzednio czynności wyjaśniające, będące odpowiedzią na złożone w Komendzie Miejskiej Policji w K., pismem z dnia 10 lipca 2022 r. przez D. P., zawiadomienie o popełnieniu przez wspomnianego funkcjonariusza przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. oraz art. 217 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Zdaniem organu, w kontekście poczynionych ustaleń wyodrębnił się obraz, na podstawie którego stwierdzono ponad wszelką wątpliwość, iż skarżący stosując wobec D. P., posiadającego założone kajdanki na ręce trzymane z tyłu, nieuzasadniony okolicznościami i nieadekwatny do istniejącego zagrożenia środek przymusu bezpośredniego w postaci zadania uderzenia otwartymi dłońmi w klatkę piersiową, powodujący odrzucenie pokrzywdzonego do tyłu, w konsekwencji czego uderzył on barkiem oraz plecami o ścianę, jak również utracił równowagę, wyszedł poza dopuszczalne ramy zastosowania środków przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej, czym naruszył dyscyplinę służbową w sposób opisany w treści zarzutu. Jak zgodnie zeznali przesłuchiwani świadkowie, D. P. zarówno w trakcie interwencji prowadzonej w barze K. , jak również w czasie czynności związanych z przyjęciem go do pomieszczenia dla osób zatrzymanych, nie wykazywał się agresją, jak również nie przejawiał symptomów, z których można byłoby wnioskować, iż jego zachowanie do takiej agresji zmierza. Jego zachowanie polegało tylko i wyłącznie na podchodzeniu, (wprawdzie wbrew wydanym poleceniom) do biurka, przy którym policjant wypełniał dokumentację. Było to spowodowane chęcią nadzorowania tego co funkcjonariusz robi z jego rzeczami prywatnymi, nie zaś chęcią bezcelowego przemieszczania się, aby zaatakować policjantów, czy podjąć próbę ucieczki. Dlatego też, jak ustalono, funkcjonariusze doprowadzający zatrzymanego do wytrzeźwienia nie podejmowali wobec niego żadnych czynności, ponieważ nie czuli się jego zachowaniem bezpośrednio zagrożeni. Organ nie dał wiary zeznaniom sierż. szt. K. K., który twierdził, że czuł się zagrożony ewentualną eskalacją agresji ze strony D. P., jednak nie artykułował tego słownie, jak również nie reagował na jego zachowanie w inny sposób, gdyż zajęty był sporządzaniem dokumentacji. Zdaniem Komendanta Miejskiego Policji w K., z zapisu monitoringu w jasny sposób wynika, że zachowanie wspomnianego funkcjonariusza w czasie czynności nie wskazuje na jakiekolwiek obawy z jego strony względem zachowania D. P..

Przytoczone przez M. F. okoliczności uzasadniające w jego mniemaniu zastosowanie środków przymusu bezpośredniego w opisanej przez niego formie są, w ocenie organu, pozbawione logiki i jako takie nie mogą zostać przyjęte. Obwiniony twierdził, że zastosowany przez niego środek przymusu bezpośredniego polegał na przesunięciu doprowadzonego pod ścianę, nie zaś na jego uderzeniu, natomiast sam fakt podjęcia wobec niego czynności podyktowany był agresywnym zachowaniem zatrzymanego objawiającym się groźbami zwolnienia policjantów ze służby oraz obawą natychmiastowego wprowadzenia tych gróźb w życie. Obwiniony dodał, że nie wiedział, iż doprowadzany posiada założone kajdanki na ręce trzymane z tyłu, a nie bez znaczenia pozostawał przy tym fakt, agresywnego zachowania się D. P. w barze K., o czym funkcjonariusz miał dowiedzieć się od policjantów doprowadzających.

Zdaniem organu, postępowanie zatrzymanego przed doprowadzeniem do pomieszczeń, nawet jeśli było naganne, czy wręcz agresywne, nie mogło stanowić samoistnej przesłanki do zastosowania wobec niego siły fizycznej w postaci uderzeń, w szczególności po upływie tak długiego czasu, w momencie, gdy zachowanie takie ustało.

Jak wynika z poczynionych ustaleń, D. P. pomimo posiadania założonych na ręce kajdanek, w dalszym ciągu nie stosował się do wydawanych przez funkcjonariuszy poleceń, co jednoznacznie świadczyło o nieskuteczności zastosowanego już środka. W związku z powyższym obwiniony uprawiony był, na podstawie art. 8 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, do zastosowania wobec zatrzymanego jednocześnie więcej niż jednego środka. W świetle przepisów art. 14 ust. 1, art. 11 ust. 1 pkt 1, art. 12 ust. 1 pkt 1, art. 9 ust. 1 i art. 6 wspomnianej ustawy, M. F. uprawniony był jedynie do użycia wobec wymienionego siły fizycznej w postaci technik obezwładniania, które biorąc pod uwagę fakt posiadania założonych kajdanek, były w zupełności wystarczające do osiągnięcia celów, na które sam obwiniony zresztą wskazywał w swoich wyjaśnieniach.

Mając na względzie okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, a w szczególności jego społeczną szkodliwość godzącą w dobre imię Policji, rodzaj oraz stopień naruszenia dyscypliny służbowej, jak również fakt, że obwiniony do samego końca, pomimo istnienia niepodważalnych dowodów, nie przyznał się do zarzucanego czynu, nie widząc w swoim zachowaniu nieprawidłowości, wymierzenie kary nagany, będzie – zdaniem organu - współmierne do popełnionego czynu oraz stopnia zawinienia policjanta.

W odwołaniu od powyższego orzeczenia M. F. zarzucił mu:

- naruszenie art. 135c ust. 1 pkt 4, art. 135c ust. 2, 4 i 6 ustawy o Policji poprzez oddalenie wniosków o wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego, pomimo istnienia przesłanek ustawowych przemawiających za uwzględnieniem wniosku oraz istnienia obiektywnych wątpliwości co do bezstronności rzecznika dyscyplinarnego,

- art. 135c ust. 1 pkt 4, art. 135c ust. 2 i 6 ustawy o Policji poprzez brak wyłączenia się z urzędu czy też na wniosek obrońcy przełożonego dyscyplinarnego – Komendanta Miejskiego Policji w K., który na 2 miesiące przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego przeciwko obwinionemu w przedmiotowej sprawie a zarazem przed przeprowadzeniem w ramach tego postępowania czynności dowodowych, autorytatywnie stwierdził, że M. F. dopuścił się naruszenia dyscypliny służbowej w związku z czym zostaną wobec niego zastosowane środki dyscyplinarne przewidziane w rozdziale 10 ustawy o Policji.

- art. 135e ust. 1 i 7 pkt 6 ustawy o Policji poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego polegającą na uznaniu za niewiarygodne zeznań funkcjonariusza K. K. w zakresie w jakim wskazywał, że w czasie zdarzenia w PPDOZ czuł się zagrożony eskalacją agresji ze strony D. P. w sytuacji gdy ten wydawał D. P. osobiście polecenia odsunięcia się od biurka, przy którym sporządzał dokumentację, zaś z uwagi na agresywne zachowanie się wymienionego oraz niestosowanie się przezeń do wydawanych mu przez policjantów poleceń, bezskuteczność stosowanych środków przymusu bezpośredniego, podjął decyzję o dokończeniu sporządzenia dokumentacji związanej z osadzeniem D. P. w PPDOZ dopiero po osadzeniu D. P. w celi,

- art. 134ha ust. 1 i 2 ustawy o Policji – poprzez wydanie orzeczenia bez ustalenia pełnego stanu faktycznego, brak ustalenia przez organ I instancji, że użycie przez obwinionego wobec D. P. środka przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej było w danych okolicznościach konieczne w celu odparcia zamachu na życie lub zdrowie własne lub innych osób, wyegzekwowania wymaganego prawem zachowania zgodnie z wydanym przez uprawnionego poleceniem, przeciwdziałania czynnościom zmierzającym bezpośrednio do zamachu na życie, zdrowie lub wolność uprawnionego lub innej osoby, zapewnienia bezpieczeństwa konwoju lub doprowadzenia, pokonania biernego oporu, zapobieżenia objawom agresji osoby zatrzymanej,

- art. 134h ustawy o Policji poprzez pominięcie konieczności i obowiązku poczynienia ustaleń oraz następczego ich rozważenia w zakresie przedmiotowym odnośnie zarzuconego czynu oraz wszelkich okoliczności podmiotowych odnośnie osoby obwinionego, co skutkuje zupełną niemożliwością oceny prawidłowości wymierzonej obwinionemu kary dyscyplinarnej, przy braku rozważenia zarazem możliwości realizacji art. 132 ust. 4b ustawy o Policji w zakresie umorzenia przedmiotowego postępowania,

- art. 135g ust. 2 ustawy o Policji poprzez naruszenie fundamentalnej zasady in dubio pro reo, że nie dające się rozstrzygnąć wątpliwości powstałe w toku postępowania dyscyplinarnego należy rozpoznać na korzyść skarżącego,

- art. 135g ust. 2 ustawy o Policji poprzez wydanie orzeczenia w następstwie wadliwego, dowolnego i sprzecznego z materiałem dowodowym uznania jakoby utrwalone na monitoringu zachowanie funkcjonariusza K. K. nie wskazywało na jakiekolwiek obawy z jego strony żywione względem zachowania D. P.,

- art. 134ha ust. 1 i 2 ustawy o Policji poprzez wydanie orzeczenia w następstwie wadliwego, dowolnego i sprzecznego z materiałem dowodowym uznania jakoby obwiniony w czasie stosowania wobec D. P. środków przymusu bezpośredniego miał wiedzę, że wymieniony miał na rękach kajdanki,

- art. 135i ust. 5 w zw. z art. 135f ust. 7 pkt 1 i 4 przy zast. art. 135g ust. 1 ustawy o Policji poprzez błędne uznanie, że wniosek obrońcy z dnia 5 maja 2023 r. o zwrócenie się do Prokuratury Rejonowej w K. o nadesłanie akt sprawy [...], a następnie o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z protokołów przesłuchań świadków sierż. szt. M. F., sierż. szt. K. K., post. P. Z., post. M. K., D. P., znajdujących się w opisanych wyżej aktach Prokuratury – na okoliczność ustalenia, że w ww. sprawie nie weryfikowano szczegółowo okoliczności poprzedzających osadzenie D. P. w PDOZ K., nie ustalono szczegółowo zachowania wymienionego poprzedzającego zastosowanie wobec niego siły fizycznej (tj. tego, że w dniu 9 lipca 2022 r. w M. i K. wielokrotnie znieważał słowami powszechnie uważanymi za obelżywe funkcjonariuszy policji podczas i w związku z wykonywaniem przez nich czynności służbowych związanych z jego zatrzymaniem i osadzeniem w PDOZ, a nadto sierż. sztab. K. K. w czasie zdarzenia czuł się zagrożony eskalacją agresji ze strony D. P., przy czym zatrzymany wielokrotnie skracał dystans do K. K. i zajmował pozycję, w której jego głowa była oddalona np. o kilkanaście centymetrów od głowy K. K.) – w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia postępowania, w sytuacji gdy realizacja tego wniosku nie przedłużyłaby czynności dowodowych w sprawie i jednocześnie pozwalałaby stwierdzić, że na etapie wydawania postanowienia z dnia 20 grudnia 2022 r. Sąd Rejonowy w K. nie miał w polu widzenia szeregu istotnych dla obwinionego okoliczności i nie mógł ich uwzględnić na jego korzyść.

Komendant Policji orzeczeniem z dnia 18 lipca 2023 r., nr 6/23, na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w K. z dnia 1 czerwca 2023 r.

Organ odwoławczy szczegółowo opisał przebieg postępowania przed organem I instancji, przedstawił treść zeznań świadków przesłuchanych w tym postępowaniu, a także opisał zawartość pliku video o nazwie {PdOZ}_Wejście _2-022_07_09_05_24_00, zawierającego – zarejestrowany przez kamerę znajdującą się wewnątrz pomieszczenia dla osób zatrzymanych - obraz obejmujący korytarz oraz pomieszczenie z ladą służącą do przyjmowania osób zatrzymanych - z dnia doprowadzenia D. P.. Ponadto organ zrelacjonował wyjaśnienia M. F. przesłuchanego w charakterze obwinionego, jak również zeznania przesłuchanych uzupełniająco świadków. Opisał także czynności wykonane przez organ I instancji po uchyleniu orzeczenia z dnia 28 lutego 2023 r. w związku z zaleceniami zawartymi w orzeczeniu Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie z dnia 12 kwietnia 2023 r.

Organ odwoławczy odniósł się do argumentacji skarżącego zawartej we wniosku o wyłączenie dotychczasowego rzecznika dyscyplinarnego (z uwagi na znajomość zarówno skarżącego jak i jego ojca Komendanta Komisariatu Policji II w K. z tym rzecznikiem), wskazując, że kwestia wyłączenia rzecznika dyscyplinarnego leży w gestii Komendanta Miejskiego Policji w K., który rozstrzygnął wniosek pełnomocnika obwinionego na wcześniejszym etapie postępowania.

Wyjaśnił też z jakich względów, w jego ocenie wniosek pełnomocnika skarżącego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę M. F. złożonego w Prokuraturze Rejonowej w K. jest niezasadny, jak również dlaczego nie dał wiary twierdzeniom obwinionego, że nie wiedział, iż D. P. przebywając w Pomieszczeniu dla Osób Zatrzymanych miał kajdanki na rękach.

Organ odwoławczy wskazał, że nie dopatrzył się nieprawidłowości w procedowaniu Komendanta Miejskiego Policji w K. w zakresie ponownego rozpatrzenia sprawy po uchyleniu orzeczenia z dnia 12 kwietnia 2023 r. Ponadto wyjaśnił, z jakich względów uważa, że wymierzona skarżącemu kara jest współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie strona oprócz zarzutów podnoszonych w odwołaniu od orzeczenia z dnia 1 czerwca 2023 r. podniosła także zarzut naruszenia art. 135k ust. 1 ustawy o Policji, poprzez jego niezastosowanie, a tym samym naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania polegające na braku rozważenia i jakiegokolwiek ustosunkowania się przez organ odwoławczy do zarzutów zawartych w punktach II – VII odwołania wniesionego w dniu 8 czerwca 2023 r., a także zarzut naruszenia art. 135g ust. 2 ustawy o Policji poprzez jego niezastosowanie i prowadzenie postępowania "pod z góry powziętą tezę o winie skarżącego" i w konsekwencji uznanie skarżącego winnym przewinienia dyscyplinarnego z art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 1 lit. c przy zast. art. 14 ust. 2 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej z naruszeniem zasady domniemania niewinności i rozstrzygnięcie nie dających się usunąć wątpliwości na jego niekorzyść.

Zdaniem strony, zaistniała w niniejszej sprawie kontrola instancyjna nie miała charakteru realnego, lecz pozorny. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji sprowadza się w przeważającej części do całkowicie niezrozumiałego powielenia "ustaleń" wynikających z decyzji wydanej w sprawie przez organ I instancji. Brak w motywach zaskarżonej decyzji jakiegokolwiek odniesienia się do zarzutów skarżącego wskazanych w pkt II – VII odwołania. Tymczasem brak odniesienia się do zarzutów odwołania świadczy o nierozpoznaniu przez organ odwoławczy sprawy w jej całokształcie. Nie sposób uznać, iż w sposób rzeczowy i poważny przeanalizowano wszelkie argumenty i opinie wyrażone w środku odwoławczym, skoro brak jest jakiegokolwiek ustosunkowania się organu odwoławczego do ww. zarzutów. W pozostałym zakresie odniesienie się do podniesionych zarzutów ma charakter bardzo lakoniczny świadczący czy to o całkowitym nierozpoznaniu tych zarzutów (tak w przypadku zarzutu I z odwołania), czy ich rozpoznaniu w bardzo pobieżny sposób, na stronie 14 uzasadnienia zaskarżonej decyzji (w przypadku zarzutów VIII-X odwołania).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej "p.p.s.a.").

W tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania w sprawie jest orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie z dnia 18 lipca 2023 r., utrzymujące w mocy orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w K. z dnia 1 czerwca 2023 r., w którym uznano M. F. za winnego popełnienia czynu polegającego na tym, że w dniu 9 lipca 2022 r., wykonując czynności związane z przyjęciem i umieszczeniem w policyjnym pomieszczeniu dla osób zatrzymanych lub doprowadzanych w celu wytrzeźwiania Komendy Miejskiej Policji w K., wobec D. P., względem którego wcześniej użyty został środek przymusu bezpośredniego w postaci kajdanek założonych na ręce trzymane z tyłu, bezpodstawnie użył środka przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej stosując techniki ataku polegające na zadaniu doprowadzanemu uderzeń i popychaniu, wypełniającego znamiona przewinienia dyscyplinarnego w sposób określony w dyspozycji art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 1 lit. c przy zast. art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, (tj. czynu opisanego w punkcie 1, ze zmianą kwalifikacji poprzez wyeliminowanie art. 8 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej) i wymierzono mu karę nagany natomiast wobec zarzutów z pkt 2 (nieudokumentowanie w notatce użycia środków przymusu bezpośredniego wobec doprowadzonego), 3 (użycie w stosunku do zatrzymanego słów potocznie uznanych za obelżywe w postaci "jesteś idiotą") i 4 (niepodanie na żądanie zatrzymanego stopnia, imienia i nazwiska) organ orzekł o uniewinnieniu obwinionego (przy czym w odwołaniu z dnia 8 czerwca 2023 r. zaskarżono ww. orzeczenie organu I instancji jedynie w części tj. w zakresie uznania obwinionego za winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego opisanego w pkt 1).

W niniejszej sprawie kwestią wymagającą w pierwszym rzędzie wyjaśnienia, ze względu na jej wstępny i procesowy charakter, jest spełnienie przesłanki do wyłączenia przełożonego dyscyplinarnego.

Zgodnie z art. 135c ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2023 r., poz. 171), przełożony dyscyplinarny lub rzecznik dyscyplinarny podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, jeżeli:

1) sprawa dotyczy go bezpośrednio;

2) jest małżonkiem, krewnym lub powinowatym obwinionego lub osoby przez niego pokrzywdzonej w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania karnego;

3) był świadkiem czynu;

4) między nim a obwinionym lub osobą pokrzywdzoną przez obwinionego zachodzi stosunek osobisty mogący wywołać wątpliwości co do jego bezstronności.

Przełożonego dyscyplinarnego i rzecznika dyscyplinarnego można wyłączyć od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym także z innych uzasadnionych przyczyn (art. 135c ust. 2 cytowanej ustawy).

Celem instytucji wyłączenia jest zapewnienie realizacji zasady prawdy obiektywnej, jednej z podstawowych zasad obowiązujących we wszelkich postępowaniach: karnych, dyscyplinarnych, cywilnych, administracyjnych. Zasada ta może być zrealizowana tylko wówczas, gdy stworzone i zrealizowane zostaną warunki do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu, a także przez sam organ, który nie jest zainteresowany sposobem i treścią rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się gwarancyjną funkcję przepisów o wyłączeniu, które z założenia mają chronić bezstronność i obiektywizm orzekania oraz zapewnić warunki uczciwego procedowania (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1461/10, CBOSA). Podkreślić należy, że zasada bezstronności przejawia się także przez wyłączenie od orzekania osób mogących posiadać nieobiektywny ogląd danej sprawy. Powyższa zasada jest jedną z kluczowych zasad praworządności.

Zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie jeszcze przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego przełożony dyscyplinarny obwinionego wyrobił sobie pogląd na temat winy i sprawstwa obwinionego (nie miał co do tego żadnych wątpliwości), precyzyjnie kwalifikował dostrzegane przez siebie naruszenie oraz zapowiadał, że pociągnie za to obwinionego do odpowiedzialności dyscyplinarnej, co też finalnie uczynił. Zapowiedź ukarania obwinionego przybrała postać pisma informacyjnego wysłanego do D. P.. Powyższe świadczy o tym, że zachodziły uzasadnione przyczyn, które winny skutkować wyłączeniem przełożonego dyscyplinarnego obwinionego.

W ocenie Sądu, wniosek M. F. o wyłączenie przełożonego dyscyplinarnego z udziału w postępowaniu, nie został prawidłowo rozpatrzony.

Komendant Wojewódzki Policji w Szczecinie odmawiając postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2023 r. wyłączenia Komendanta Miejskiego Policji w K. od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko skarżącemu, przyjął błędne i niezgodne ze stanem faktycznym założenie, że nie może być mowy o przedwczesnym wyrokowaniu w sprawie skoro odpowiedź Komendanta Miejskiego Policji w K. skierowana do D. P. została poparta ustaleniami z przeprowadzonych czynności wyjaśniających, w ramach których ustalono, że zachodzą uzasadnione podstawy do uznania, że sierż. Szt. M. F. mógł dopuścić się naruszenia dyscypliny służbowej.

Jak wynika bowiem z treści wspomnianego pisma z dnia 5 sierpnia 2022 r. skierowanego przez Komendanta Miejskiego Policji w K. do D. P., w wyniku czynności wyjaśniających "stwierdzono naruszenie przez funkcjonariusza podległego Komendantowi Miejskiemu Policji w K. – sierż. szt. M. F. dyscypliny służbowej w sposób określony w art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji w zw. z art. 12 ust. 1, przy zast. art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej. W związku z powyższym wobec funkcjonariusza zastosowane zostaną środki dyscyplinarne przewidziane w rozdziale 10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1999 r. o Policji".

Nie ulega zatem wątpliwości, że w piśmie przełożonego dyscyplinarnego nie było mowy o "możliwości dopuszczenia się naruszenia dyscypliny służbowej" przez obwinionego lecz o jej naruszeniu w sposób wskazany w szczegółowo wymienionych przepisach ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej oraz ustawy o Policji.

Pomimo zatem wydania postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego przeciwko M. F. dopiero w dniu 5 października 2022 r., już dwa miesiące wcześniej - w dniu 5 sierpnia 2022 r. przełożony dyscyplinarny nie tylko stwierdził, że skarżący dopuścił się naruszenia dyscypliny służbowej ale też, że zostaną wobec niego zastosowane środki dyscyplinarne.

W ocenie Sądu pominięcie tak istotnych okoliczności w postanowieniu Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2023 r. doprowadziło do przedwczesnego przyjęcia, że w sprawie nie zachodziła podstawa do wyłączenia przełożonego dyscyplinarnego od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym.

Tymczasem powyższa kwestia ma w sprawie istotne procesowe znaczenie bowiem to właśnie Komendant Miejski Policji w K. wydał orzeczenie utrzymane w mocy zaskarżonym orzeczeniem z dnia 18 lipca 2023 r.

Zaznaczyć przy tym należy, że postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji nr 8/23 z dnia 13 kwietnia 2023 r. odmawiające wyłączenia Komendanta Miejskiego Policji w K. od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym nie podlega kontroli instancyjnej ani odrębnej skardze do sądu administracyjnego, wobec tego może być kwestionowane tylko skargą na decyzję ostateczną. Zgodnie bowiem z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Określenie "we wszystkich postępowaniach", użyte w art. 135 p.p.s.a., wskazuje, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie, powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach sprawy, której dotyczy skarga" (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 114/17).

Niezależnie od powyższego, należy przyznać rację skarżącemu, że w sprawie doszło do naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania.

W myśl art. 135k ust. 1 ustawy o Policji, postępowanie dyscyplinarne jest dwuinstancyjne. Od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji obwinionemu przysługuje odwołanie w terminie 7 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Jednocześnie w myśl art. 135j ust. 2 pkt 6 tej ustawy, orzeczenie przełożonego dyscyplinarnego powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Nie budzi wątpliwości, że uzasadnienie takie powinno zawierać także orzeczenie wyższego przełożonego dyscyplinarnego utrzymujące w mocy orzeczenie przełożonego dyscyplinarnego – o którym mowa w art. 135n ust. 4 pkt 1 wspomnianej ustawy. Organ odwoławczy powinien również odnieść się szczegółowo do zarzutów sformułowanych w odwołaniu.

Zgodnie z art. 135l ust. 1 ustawy o Policji, w postępowaniu odwoławczym rozpoznanie sprawy następuje na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu dyscyplinarnym. Jeżeli jest to potrzebne do prawidłowego wydania orzeczenia, wyższy przełożony dyscyplinarny może uzupełnić materiał dowodowy, zlecając rzecznikowi dyscyplinarnemu prowadzącemu postępowanie dyscyplinarne wykonanie czynności dowodowych, określając ich zakres. Nie ulega wątpliwości, że stan faktyczny ustalony w postępowaniu dyscyplinarnym to stan faktyczny ustalony zgodnie z przepisami ustawy o Policji, regulującymi postępowanie dyscyplinarne, na podstawie prawidłowo zebranych i ocenionych dowodów, i należycie opisany w uzasadnieniu orzeczenia. Tylko fakty zawarte w uzasadnieniu orzeczenia, w części przedstawiającej ustalenia faktyczne, są stanem faktycznym ustalonym w postępowaniu dyscyplinarnym.

Organ odwoławczy powinien również odnieść się szczegółowo do zarzutów sformułowanych w odwołaniu.

Treść orzeczenia Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie wskazuje, że organ ten nie odniósł się do podniesionych w odwołaniu zarzutów zmierzających do podważenia prawidłowości oceny i ustaleń dokonanych przez przełożonego dyscyplinarnego.

W swoim odwołaniu od orzeczenia z dnia 1 czerwca 2023 r. strona podniosła zarzut dowolnej oceny materiału dowodowego polegającej na uznaniu przez organ I instancji za niewiarygodne zeznań sierż. sztab. K. K. w zakresie w jakim wskazywał, że w czasie zdarzenia w pomieszczeniu dla osób zatrzymanych czuł się zagrożony eskalacją agresji ze strony D. P.. Oceny takiej organ dokonał pomimo, że K. K. osobiście wydawał zatrzymanemu polecenia odsunięcia się od biurka, przy którym sporządzał dokumentację, a z uwagi na agresywne zachowanie się wymienionego oraz niestosowanie się przez niego do wydawanych mu przez policjantów poleceń, jak również bezskuteczność stosowanych środków przymusu bezpośredniego, podjął decyzję o dokończeniu sporządzania wspomnianej dokumentacji dopiero po osadzeniu D. P. w celi mieszkalnej.

Zdaniem strony prawidłowa ocena zeznań przesłuchanych policjantów oraz wyjaśnień obwinionego powinna prowadzić do wniosku, że użycie przez obwinionego wobec zatrzymanego środka przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej było w danych okolicznościach konieczne, w celu m.in. odparcia zamachu na życie własne lub innych osób o jakim mowa w art. 14 ust. w ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, a także w celu wyegzekwowania wymaganego prawem zachowania zgodnie z wydanym przez uprawnionego poleceniem, w myśl art. 11 pkt 1 ww. ustawy.

Skarżący podniósł także zarzut wydania orzeczenia w następstwie wadliwego, dowolnego i sprzecznego z materiałem dowodowym uznania jakoby utrwalone na monitoringu zachowanie sierż. sztab. K. K. nie wskazywało na jakiekolwiek obawy z jego strony żywione względem zachowania D. P..

Organ odwoławczy, do żadnego z opisanych wyżej zarzutów nie odniósł się, nie dokonał także oceny zeznań świadka K. K., stwierdzając jedynie lakonicznie, że "rzecznik dyscyplinarny w trakcie prowadzonego postępowania zgromadził, a następnie w sposób wyczerpujący ocenił materiał dowodowy".

Tymczasem, zgodnie z art. 135g ustawy o Policji przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny są obowiązani badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego (ust. 1), obwinionego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym orzeczeniem, a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść obwinionego (ust. 2). Zatem w toku prowadzonych czynności uprawnione organy mają obowiązek wnikliwego zbadania i uwzględnienia wszystkich okoliczności, zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego objętego postępowaniem dyscyplinarnym. Jest to zasada obiektywizmu, wynikająca wprost z dyspozycji art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantującego prawo do rzetelnego procesu, z treści której jednoznacznie wynika, że jest adresowana do organu, w którego gestii pozostają rozstrzygnięcia (por. Wojciech Kotowski Komentarz do art. 135(g) ustawy o Policji, System Informacji Prawnej LEX).

Organy Policji prowadząc postępowanie dyscyplinarne wobec funkcjonariusza mają więc obowiązek zebrania i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności są zobowiązane do dokonania wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku, na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w rozstrzygnięciu końcowym winny należycie uzasadnić.

Dopiero ustalenie według wskazanych reguł wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego może pozwolić na zgodne z przepisami prawa rozstrzygnięcie w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej, co musi być przedmiotem indywidualnej oceny danego przypadku w powiązaniu z konkretnymi okolicznościami danej sprawy.

Podzielając stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt II OSK 91/2006 (LEX nr 303745), wskazać należy, że rolą wojewódzkiego sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonego aktu i prawidłowości przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego, a nie samodzielne dokonanie przez sąd oceny dowodów, w miejsce skontrolowania oceny dowodów dokonanej przez organ. W wyroku z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt II FSK 659/05 (ONSAiWSA 2007/2/35) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przyjęcie w art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, iż sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego ustalonego w dniu wydania zaskarżonego aktu; sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy co do meritum, ale dokonuje wyłącznie kontroli zgodności z prawem jej rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej (por. również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2123/04, ONSAiWSA 2006/1/9). Zatem sąd administracyjny kontroluje zaskarżony akt wyłącznie pod względem zgodności z prawem, nie zastępując organów administracyjnych w dokonywaniu ustaleń faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, które to ustalenia organy dokonują w oparciu o przeprowadzone przez nie, zgodnie z regułami przepisów proceduralnych, postępowanie dowodowe i ocenę jego wyników. Zadaniem sądu administracyjnego jest m.in. ocena, czy organ w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy, bowiem tylko właściwie ustalony stan faktyczny umożliwia prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dlatego rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny mógł wyłącznie ocenić, czy organ prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, nie mógł natomiast przeprowadzić samodzielnej oceny dowodów.

Jak już wspomniano, w zaskarżonym orzeczeniu organ nie dokonał wszechstronnej oceny dowodów. Organ pominął bowiem zarzuty skarżącego dotyczące oceny zeznań świadka K. K..

Komendant Wojewódzki Policji nie odniósł się również do pozostałych zarzutów sformułowanych w odwołaniu w punktach od II do VII. Tym samym nie zbadał szczegółowo okoliczności, które były podnoszone przez obwinionego, jako przemawiające na jego korzyść. W konsekwencji nie można uznać, że organ odwoławczy rzetelnie zrealizował wynikającą z art. 135k ustawy o Policji zasadę dwuinstancyjności postępowania. Dla pełnego zrealizowania tej zasady nie jest wystarczające przytoczenie zarzutów skarżącego, ale niezbędne jest ich rozważenie i zaprezentowanie w uzasadnieniu orzeczenia stanowiska organu odwoławczego w odniesieniu do poszczególnych zarzutów, wraz z uzasadnieniem zajętego stanowiska.

Stwierdzone w niniejszej sprawie uchybienia organu odwoławczego we wskazanym zakresie uzasadniały uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie kierował się przedstawionymi wyżej wskazaniami, w pierwszym rzędzie ponownie rozpozna wniosek skarżącego o wyłączenie Komendanta Miejskiego Policji w K. od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko skarżącemu. Dalszy tok postępowania uzależniony będzie od rozstrzygnięcia powyższej kwestii.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne oraz postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2023 r.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964). Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego.