Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 634/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Protokolant Specjalista Beata Basak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A. T. - K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat P. L. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę [...]zł ([...]) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym [...] zł ([...]) należnego podatku od towarów i usług. .


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "organ"), po rozpatrzeniu odwołania A. T.-K. (dalej jako: "wnioskodawczyni" lub "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta T. L. z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconego osobie uprawnionej: G. K. łącznie z odsetkami w całości lub w części.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

Pismem z dnia [...] r., skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. L., A. T.-K. złożyła wniosek o umorzenie jej w całości zadłużenia wynikającego z należności powstałych z tytułu wypłaty świadczeń alimentacyjnych. Wnioskodawczyni uzasadniła swoją prośbę trudną sytuacją osobistą, w tym licznymi problemami zdrowotnymi oraz niepełnosprawnością. Jako, że miejscem zamieszkania strony jest L., Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. przeprowadził wywiad środowiskowy z wnioskodawczynią. W toku przedmiotowego wywiadu ww. organ ustalił, iż A. T.-K. jest osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkującą w samodzielnym pokoju z dostępem do kuchni i łazienki, znajdującym się w mieszkaniu należącym do jej matki. Ustalono ponadto, iż wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, dotkniętą schorzeniami oraz legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu lekkim, wydanym do dnia [...] r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. . Dodatkowo wskazano, iż wraz ze swoją matką, strona partycypuje w kosztach utrzymania zamieszkiwanego przez nią lokalu.

Decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji odmówił umorzenia stronie zadłużenia wynikającego ze świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz G. K.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że instytucja umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ma charakter nadzwyczajny i ma zastosowanie w przypadku wystąpienia szczególnie uzasadnionych okoliczności, które jednakże nie wystąpiły w rozpatrywanym stanie faktycznym. Organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, a co więcej została objęta programem aktywizacji zawodowej organizowanym przez Powiatowy Urząd Pracy w L. . Jednocześnie organ podkreślił, że strona nie ponosi w całości kosztów utrzymania zamieszkiwanego przez nią lokalu, a więc ma ona możliwość częściowej spłaty zadłużenia, wynikającego z ciążącego na niej zobowiązania alimentacyjnego. W konkluzji swojego rozstrzygnięcia organ podniósł, że szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający umorzenie zadłużenia wynikającego ze świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego stanowi w istocie sytuację nadzwyczajną, powstałą w wyniku wypadku losowego oraz istniejącą niezależnie od dłużnika alimentacyjnego, w następstwie której to sytuacji ww. dłużnik nie jest w stanie na bieżąco spłacać swoich należności, a ponadto nie ma żadnej perspektywy zmiany i poprawy ww. sytuacji. Organ pierwszej instancji uznał, że trudna sytuacja materialna i osobista wnioskodawczyni nie jest następstwem nadzwyczajnych okoliczności, w związku z czym w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie stronie zaległości wynikających ze świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

W wyniku odwołania wniesionego przez A. T.-K. w sprawie orzekało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy rozstrzygniecie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy przywołując treść art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazał, że decyzja wydawana w oparciu o ww. przepis ma charakter uznaniowy, a umorzenie ww. świadczeń, jako odstępstwo od ogólnej zasady dopuszczalne jest wyjątkowo. W orzecznictwie podkreśla się, że przesłanki umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego to szczególne, o wyjątkowym charakterze okoliczności w zakresie sytuacji życiowej, dochodowej i rodzinnej dłużnika, niemożliwe do przezwyciężenia nawet przy dołożeniu najwyższej możliwej staranności i wysiłku. (. Ponadto, umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. należy traktować jako sytuację szczególną, wręcz całkowicie wyjątkową, możliwą do zastosowania tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a stan taki jest skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie miał wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.

W ocenie Kolegium, dokonując wykładni ww. przepisu nie można skoncentrować się tylko na aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, gdyż prowadziłoby to do nadużyć związanych z celowym unikaniem płacenia alimentów oraz wiązało się w praktyce z koniecznością uwzględniania większości składanych wniosków, zaprzeczając wyjątkowemu charakterowi tej instytucji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej Kolegium stwierdziło, że w istocie sytuacja osobista odwołującej się jest ciężka. Jest ona osobą dysponującą orzeczeniem o niepełnosprawności oraz utrzymującą się ze świadczeń wypłacanych z pomocy społecznej. Jednakże, jak wynika z akt przedmiotowego postępowania organ I instancji w sposób dogłębny przeanalizował sytuację osobistą skarżącej i ustalił, iż problemy finansowe oraz zdrowotne A. T.-K. utrzymują się już od długiego czasu. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego ich występowanie nie jest następstwem okoliczności nagłych oraz niemożliwych do przewidzenia. Ponadto, przedłożone przez skarżącą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zalicza ją do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim, co nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Orzeczenie ma charakter okresowy i nie przesądza, iż A. T.-K. jest osobą bezterminowo i całkowicie niezdolną do pracy. Dlatego też, w świetle przytoczonego powyżej stanowiska, zaprezentowanego w judykaturze należy stwierdzić, iż położenie, w jakim znajduje się skarżąca nie uzasadnia umorzenia jej należności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego - na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawniony do alimentów.

Końcowo organ odwoławczy podkreślił także, że skarżąca ma możliwość złożenia do organu orzekającego wniosku o rozłożenie na raty spłaty swojego zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W następstwie złożenia powyższego wniosku, ciążący na niej obowiązek spłaty zadłużenia alimentacyjnego będzie dla niej mniej dotkliwy, gdyż ww. spłata zostanie rozłożona w dłuższym okresie czasu.

Decyzja organu drugiej instancji została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez A. T.-K..

W skardze zarzucono decyzji:

- naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów polegające na nieumorzeniu zaległości, pomimo sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawczyni,

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na zebraniu rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez zaniechanie wnikliwej oceny sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawczyni.

Wskazując na takie zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta T. L. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzupełnieniu skargi, ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej, wskazał, że stanowisko SKO w Z., a tym samym skarżona decyzja jest błędna i oparta na niepełnej ocenie sytuacji zdrowotnej a co za tym idzie finansowej, w jakiej znalazła się skarżąca, ale i niewłaściwym rozumieniu przepisu pozwalającego na umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Jak stwierdzono w piśmie w zakresie art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów to w tym zakresie doszło do błędnej wykładni tego przepisu przez SKO w Z.. Jak organ sam wskazuje, podstawą do umorzenia należności ma być sytuacja wyjątkowa, losowa, niezależna od zadłużonego czy też cytując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z G. W. z dnia 05 lutego 2015 roku w sprawie II SA/Go 389/14 taka gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego a stan taki jest skutkiem czynników obiektywnych tj. takich, na które zobowiązany nie miał wpływu. Bez wątpienia stan zdrowia skarżącej, liczne schorzenia, niepełnosprawność są okolicznościami od niej niezależnymi i skutkują bezpośrednio jej trudną sytuacją finansową ograniczając a realnie eliminując możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Organ stwierdza jednak, że trudna sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącej trwa już od dłuższego czasu, wobec tego ich występowanie nie jest następstwem okoliczności nagłych, których nie można było przewidzieć. W ocenie pełnomocnika jest to przejaw błędnego rozumienia tego, czym jest sytuacja losowa, wyjątkowa, niezależna od zadłużonego. Przepis nie stanowi bowiem, aby musiała to być sytuacja nagła. Fakt, iż jakaś choroba a w przypadku skarżącej wiele chorób, utrzymują się dłuższy czas właśnie w żaden sposób nie przekreśla faktu, iż jest to sytuacja uzasadniająca umorzenie należności alimentacyjnej wypłaconej z funduszu. Jest w zasadzie wprost przeciwnie - właśnie długotrwałość tej trudnej sytuacji wynikającej ze złego stanu zdrowia jest przyczyną powstania zadłużenia alimentacyjnego i jednocześnie jej stałość wskazuje na brak rokowań na jej poprawę i pojawienia się zdolności do spłaty zadłużenia. Właśnie z uwagi na tę długotrwałość skarżąca popadła w takie zadłużenie, którego realnie nie będzie w stanie spłacić nawet gdyby powróciła do zdrowia, co przy analizie jej schorzeń nie wydaje się prawdopodobne. Sprzeczność wewnętrzna stanowiska organu tkwi w tym, że z jednej strony wskazuje na długotrwałość utrzymywania się trudnej sytuacji skarżącej, z drugiej zaś stwierdza, że jej stan się może poprawić (choć ma niepełnosprawność orzeczoną do [...] roku a więc na stosunkowo długi czas).

Końcowo pełnomocnik skarżącej stwierdził, że racje ma skarżąca, że organ nie wyjaśnił prawidłowo jej sytuacji, bowiem powołując się na możliwość poprawy jej sytuacji nie dokonał sprawdzenia tych okoliczności zasięgając wiedzy specjalistycznej celem ustalenia czy stan zdrowotny skarżącej rokuje na poprawę, czy może ona podjąć zatrudnienie, w jakim wymiarze. Tym samym nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych do podjęcia decyzji co również przemawia za jej uchyleniem wraz z decyzją ją poprzedzającą.

W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja wydana została bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

Już w tym miejscu należy podkreślić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Organ administracji dokonał także właściwej wykładni przepisów prawa materialnego, jak też prawidłowo zastosował normy prawne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

W myśl przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie naruszył wskazanych reguł postępowania. Organ zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważył go i poddał ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji prawnej i faktycznej wnioskodawczyni.

Ustalenia organu w tym zakresie nie budzą zastrzeżeń. Ustalenia te wynikają bowiem z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w uzasadnieniu decyzji dowodów.

Organ nie naruszył także dyspozycji art. 107 § 1 k.p.a. albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie elementy wymagane powyższym przepisem.

Brak jest również podstaw do uznania za trafne zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Przedmiotem sprawy pozostawała kontrola legalności decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Prawnomaterialną postawę rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z

dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 670 ze zm. – dalej jako "ustawa"), który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną

Decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter uznaniowy, albowiem to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Oznacza to, że nawet ustalenie, że dłużnik alimentacyjny znajduje się w szczególnie złej sytuacji dochodowej i rodzinnej, nie zobowiązuje organu do umorzenia zaległości. Organ ma wówczas możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy. Nie dotyczy to natomiast kwestii dokonania ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zagadnienie ustalenia czy zachodzą w sprawie szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego to nie jest problem wyboru między różnymi możliwościami, lecz kwestia jednoznacznych ustaleń faktycznych i prawidłowych wniosków wynikających z tych ustaleń.

Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza oczywiście, że decyzja organu może być dowolna. Organ rozstrzygnięcie powinien uzasadnić, wskazując w szczególności jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, mimo ustalenia, że przesłanki konieczne dla umorzenia, określone w przepisach ustawy zostały spełnione.

W przypadku uznaniowego charakteru decyzji podejmowanych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia należności mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Z uzasadnienia wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań wynikać powinno dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej stwierdzić należy, że w ocenie Sądu brak jest wystarczających podstaw do zakwestionowania wniosków, które doprowadziły organy do stwierdzenia, że w sprawie umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie byłoby uzasadnione.

Taką ocenę należy zaakceptować z tego podstawowego względu, że została ona poprzedzona prawidłowym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a więc z uwagi na to, że w sprawie organy w sposób prawidłowy ustaliły i rozważyły wszystkie okoliczności istotne dla ustalenia istnienia bądź braku omawianej przesłanki oraz konieczności umorzenia należności.

Jak wskazano już wyżej obowiązkiem organów pozostawało dokładne wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organy z tego obowiązku się wywiązały albowiem w sposób wyczerpujący zebrały i następnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy.

Organy ustaliły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawczyni, w tym w szczególności te dotyczące jej sytuacji osobistej, stanu zdrowia i osiąganych dochodów.

Organ pierwszej instancji wprost przytoczył w uzasadnieniu decyzji te ustalenia, wskazując, że:

• jedynym źródłem utrzymania wnioskodawczyni są zasiłki pobierane z Ośrodka Pomocy Społecznej w L. ,

• wnioskodawczyni posiada wykształcenie zawodowe,

• wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności,

• wnioskodawczyni nie posiada żadnych zasobów finansowych, nieruchomości ani majątku ruchomego,

• wnioskodawczyni stałą pomoc finansową otrzymuje od matki,

• wnioskodawczyni jest Pani zarejestrowaną w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, aktualnie jest uczestniczką Projektu "[...]!" finansowanego z funduszy unijnych, realizowanego przez Studium Doskonalenia Zdolności Poznawczych J. D. oraz w dniach [...] r. - [...] r. brała udział w szkoleniu na pracownika administracyjnego i sekretarki, natomiast obecnie oczekuje na rozpoczęcie udziału w 3-miesięcznym stażu, również w ramach w/w projektu,

• wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje jeden pokój z dostępem do łazienki i kuchni w 4-pokojowym mieszkaniu o powierzchni 64 m2 swojej matki, a warunki mieszkaniowe są dobre,

• wnioskodawczyni nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, ponieważ wszystkie ponosi jej matka; legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności (orzeczenie wydane dnia [...] r.), w informacji z OPS w L. jest informacja, iż pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów z powodu wielu jednostek chorobowych,

• wnioskodawczyni systematycznie od listopada [...] r. korzysta z różnych form pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. , w szczególności w miesiącu czerwcu źródłem utrzymania był: zasiłek okresowy w wysokości [...] zł i zasiłek celowy w ramach Uchwały "[...]" w kwocie [...]zł. Razem daje to kwotę [...]zł,

• aktualne obciążenia finansowe wnioskodawczyni to: energia elektryczna - [...] zł, gaz - [...] zł, leki - [...] zł.

Ustalenia organu w tym zakresie nie budzą zastrzeżeń. Ustalenia te wynikają bowiem z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w uzasadnieniu decyzji dowodów. Większość dowodów, które stanowiły podstawę ustaleń dokonanych w sprawie, to dowody w postaci dokumentów urzędowych, których prawdziwość w żaden sposób nie została podważona.

Podkreślić należy również, że także sama skarżąca nie wskazuje takich środków dowodowych, które będąc pominięte przez organ, miałyby znaczenie dla ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Brak jest także podstaw do uznania za trafne wywodów pełnomocnika skarżącej, który zarzucił, że organ nie wyjaśnił prawidłowo jej sytuacji, bowiem powołując się na możliwość poprawy jej sytuacji nie dokonał sprawdzenia tych okoliczności zasięgając wiedzy specjalistycznej celem ustalenia czy stan zdrowotny skarżącej rokuje na poprawę, czy może ona podjąć zatrudnienie, w jakim wymiarze, a tym samym nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych do podjęcia decyzji co również przemawia za jej uchyleniem wraz z decyzją ją poprzedzającą.

Zarzut ten należy uznać za chybiony z tego podstawowego względu, że ustalenie stopnia i zakresu niepełnosprawności, w tym także trwałości niepełnosprawności wnioskodawczyni nie należało do zadań organów orzekających w niniejszej sprawie, które w istocie reprezentowały w postępowaniu wierzyciela.

Dla potrzeb szeroko rozumianej pomocy społecznej ustalenia stopnia i zakresu niepełnosprawności, w tym także tego czy niepełnosprawność ma charakter trwały, czy też okresowy, dokonuje się w odrębnych postępowaniach prowadzonych przed zespołami do spraw orzekania o niepełnosprawności. Ustalenia takich okoliczności nie może dokonywać sam wierzyciel, w charakterze którego występują organy administracji w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Nadto należy wskazać, że ustalenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności związanych z niepełnosprawnością wnioskodawczyni można było dokonać w oparciu o znajdujący się w aktach sprawy dokument urzędowy w postaci orzeczenia o stopnie niepełnosprawności z dnia [...] r. (k.21 akt administracyjnych). Nie istniała więc potrzeba przeprowadzania w tym przedmiocie jakichkolwiek innych dodatkowych dowodów. Czym innym natomiast pozostaje kwestia oceny okoliczności wynikających z tego dokumentu, do czego Sąd odniesie się w dalszej części uzasadnienia.

Organy, przy rozstrzyganiu sprawy, uwzględniły wszystkie ujawnione w sprawie okoliczności faktyczne, w tym także dostrzegły to, że sytuacja odwołującej się jest ciężka.

Okoliczności te organy oceniły mając na uwadze to, że instytucja umorzenia obowiązanemu świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy, uzasadniony nadzwyczajnymi okolicznościami, których skarżący nie jest władny we własnym zakresie przezwyciężyć. Ponadto, co do zasady instytucja ta ma charakter wyjątkowy i nie może być stosowana przez organy orzekające każdorazowo, nawet, gdy sytuacja dochodowa oraz rodzinna dłużnika alimentacyjnego jest ciężka.

Stanowisko takie należy uznać za prawidłowe.

Niewątpliwie obowiązek dostarczania uprawnionemu świadczeń alimentacyjnych spoczywa na osobach zobowiązanych do alimentacji, w tym przede wszystkim na rodzicach dziecka.

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone są w zastępstwie osoby zobowiązanej, która - wbrew spoczywającemu na niej obowiązkowi alimentacyjnemu - świadczeń alimentacyjnych nie dostarcza. Pomoc państwa w tym zakresie zmierza jednakże do ochrony interesów osób uprawnionych do alimentacji tak aby, poprzez brak środków z tytułu alimentów, nie zostały pozbawione podstawowego zabezpieczenia materialnego. Pomoc ta nie zmierza do zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych, który to obowiązek wynika z przepisów prawa.

Wyjątkiem od zasady pozostaje więc sytuacja, w której środków pieniężnych uprawnionemu do alimentów dostarcza państwo, czy też sytuacja, w której wypłacone z funduszu alimentacyjnego świadczenia pieniężne nie są zwracane przez zobowiązanego, lecz umarzane.

Z tych też względów przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jako przepis statuujący wyjątek od zasady, nie może być wykładany rozszerzająco.

Przeciwnie interpretować należy go wąsko i restrykcyjnie, co sprawia, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy zajdą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego.

W taki też sposób kwestia ta jest postrzegana w utrwalonym już orzecznictwie sądów administracyjnych.

Trafnie zatem wskazuje się, że samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 278/18, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Analogicznie słusznie zauważa się, że brak pracy i trudna sytuacja finansowa są cechą większości osób zobowiązanych za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny, a ich wystąpienie samo w sobie nie może skutkować automatycznie umorzeniem zaległości alimentacyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1682/18, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oceny takie w całości podziela, jak również uznaje za słuszny pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Po 114/19 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), który wskazał, że fakultatywność sposobu załatwienia sprawy w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (organ może przyznać ulgę albo ulgi nie przyznać), oznacza, że nie stanowi naruszenia prawa materialnego, odmowa przyznania ulgi nawet w przypadku dostrzeżenia przez organ nie najlepszej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, o ile organ przedstawi uzasadnienie dokonanego wyboru wykazujące brak arbitralności rozstrzygnięcia a decyzję wyda po zebraniu w sposób właściwy materiału odwodowego i po przeanalizowaniu wszystkich dowodów.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów pełnomocnika skarżącej wskazać należy, że co do zasady umorzenia należności w trybie art. 30 ust. 2 ustawy powinno dojść wtedy, gdy wyjątkowo trudna sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego jest następstwem okoliczności nagłych i niemożliwych do przewidzenia, czy też przezwyciężenia, na co trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Z drugiej strony słusznie także zarzucił pełnomocnik skarżącej, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy nie stanowi, aby musiała to być sytuacja nagła, zaś fakt, iż jakaś choroba utrzymują się dłuższy czas w żaden sposób nie przekreśla faktu, iż może być to sytuacja uzasadniająca umorzenie należności alimentacyjnej wypłaconej z funduszu.

Istotnie hipoteza art. 30 ust. 2 ustawy nie ogranicza możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jedynie do zdarzeń nagłych i niemożliwych do przewidzenia.

W konsekwencji też w tego typu sprawach kwestie te należy oceniać indywidualnie, w odniesieniu do konkretnych okoliczności faktycznych i prawnych danego przypadku.

W kontekście ustaleń i ocen organu zauważyć należy, że organ nie poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że niepełnosprawność wnioskodawczyni nie jest następstwem okoliczności nagłych i niemożliwych do przewidzenia, lecz ocenił te okoliczności w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym, w tym w szczególności uwzględnił, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wprawdzie wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną, jednakże jedynie w stopniu lekkim.

Z powyższego wynika, że nie utraciła ona w całości zdolności do pracy zarobkowej, co potwierdza także samo orzeczenie o niepełnosprawności. Niewątpliwie więc, choć zdolność wnioskodawczyni do wykonywania pracy jest istotnie obniżona, to jednak nie jest ona całkowicie wykluczona.

Wniosek taki wywieść należy także z faktu, że skarżąca pozostaje zarejestrowana jako bezrobotna w urzędzie pracy. Status taki mogą bowiem posiadać jedynie osoby zdolne do wykonywania pracy.

W tym kontekście należy także podkreślić, że z ustaleń organu wynika, że wnioskodawczyni była uczestniczką finansowanego z funduszy unijnych projektu "[...]!" i brała udział w szkoleniu na pracownika administracyjnego i sekretarki, jak też w czasie rozstrzygania sprawy przez organ pierwszej instancji oczekiwała na rozpoczęcie udziału w stażu, również w ramach tego projektu.

Powyższe wskazuje, że wnioskodawczyni uczestniczyła w projektach, które wprost przygotowywały ją do podjęcia pracy zarobkowej.

Mając na uwadze powyższe, w tym uwzględniając także i to, że skarżąca posiada wykształcenie zawodowe, uznać należy, że posiada ona realną możliwość podjęcia pracy zarobkowej, co trafnie organy uznały za okoliczność przemawiąjącą za odmową umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W kwestii zarzutu dotyczącego przyjęcia przez organ możliwość poprawy sytuacji zdrowotnej skarżącej zauważyć należy, że organ na okresowy charakter orzeczenia o niepełnosprawności zwrócił uwagę jedynie w kontekście tego, że takie orzeczenie nie przesądza, iż wnioskodawczyni jest osobą bezterminowo i całkowicie niezdolną do pracy. Oceny jej sytuacji osobistej i dochodowej dokonywał jednakże w odniesieniu do stanu istniejącego obecnie, trafnie wywodząc, że przedłożone przez skarżącą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zalicza ją do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim, co nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia.

Reasumując należy stwierdzić, że organ wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo zgromadził niezbędny materiał dowodowy, jak też należycie go ocenił, zaś wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia składek znajdują swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz przepisach prawa.

Skoro zaskarżona decyzja wydana została po zebraniu w sposób właściwy materiału dowodowego i po przeanalizowaniu wszystkich zgromadzonych dowodów, zaś organ przedstawił logiczne i przekonywujące uzasadnienie dokonanego wyboru wykazujące brak arbitralności rozstrzygnięcia, to zaskarżonej decyzji nie można uznać za dowolną.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 18).