Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 389/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2157
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 19 września 2023 r. nr 9010-2023-003273 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne za 2019 r. i 2020 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży na rzecz skarżącego T. S. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

1. W dniu W dniu 4 kwietnia 2019 r. T. S. (dalej: "skarżący") złożył za pomocą formularza udostępnionego na stronie internetowej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie płatności na 2019 rok.

2. Po rozpatrzeniu akt sprawy w dniu 11 grudnia 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce wydał decyzję nr 0198-2019-016807 w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2019 na kwotę 6.093,20 zł, w tym: pakiet 6. Trwałe użytki zielone w okresie konwersji do powierzchni 9,52 ha. Przyznana płatność została zwiększona o kwotę 1.000 zł przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego na rok 2019. Decyzja została skutecznie doręczona w dniu 12 grudnia 2019 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru)..

3. w dniu 17 kwietnia 2020 r. skarżący złożył za pomocą formularza wniosek o przyznanie płatności na 2020 rok.

4. Decyzją z 5 stycznia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce wydał decyzję nr 0198-2020-016708 w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2020 na kwotę 6.103,90 zł, w tym: pakiet 6. Trwałe użytki zielone w okresie konwersji do powierzchni 9,52 ha. Przyznana płatność została zwiększona o kwotę 1.000 zł przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego na rok 2020.

5. W dniu 25 maja 2021 r. skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie płatności na 2021 rok, po rozpoznaniu którego, decyzją z 3 lutego 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce wydał decyzję nr 0198-2022-003031, na mocy której odmówił przyznania płatności ekologicznej na rok 2021 w ramach pakietu 12. Trwałe użytki zielone po okresie konwersji oraz kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego na rok 2021. Powyższa decyzja została skutecznie doręczona w dniu 7 lutego 2022 r. i stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji.

6. Następnie, w dniu 17 maja 2023 r., Kierownik zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych na mocy decyzji nr 0198-2019-016807 i nr 0198-2020-016708.

7. Decyzją z 5 czerwca 2023 r. nr 0198-2023-012211 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce ustalił kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020), na mocy której dokonał ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 12.197,10 zł. Decyzja nie została skutecznie doręczona.

8. Od przedmiotowej decyzji, skarżący złożył odwołanie do Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży za pośrednictwem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce.

9. W związku z brakiem skutecznego doręczenia ww. decyzji, Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży w dniu 11 lipca 2023 r. wydał postanowienie nr 9010- 00000001569/23 o niedopuszczalności odwołania.

10. Zawiadomienie z dnia 17 maja 2023 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych na mocy decyzji nr 0198- 2019-016807 z dnia 11 grudnia 2019 r. i decyzji nr 0198-2020-016708 z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) zostało skutecznie doręczone w dniu 17 lipca 2023 r.

11. Decyzja nr 0198-2023-012211 z dnia 5 czerwca 2023 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020) została skutecznie doręczona w dniu 28 lipca 2023 r.

12. Po rozpoznaniu odwołania, Dyrektor, decyzją z 19 września 2023 r. nr 9010-2023-003273 utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń, skarżący deklarował realizację zobowiązań wynikających z przedmiotowego wniosku przez okres 5 lat od dnia podjęcia zobowiązania, czyli od dnia 15 marca 2019 r. do dnia 14 marca 2024 r. Powyższe zobowiązanie zostało określone w decyzji nr 0198-2019-016807 z dnia 11 grudnia 2019 r. i wynikało z § 2 ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1784 ze zm., dalej: "rozporządzenie ekologiczne"). Skarżący zobowiązał się do realizacji działania rolnictwo ekologiczne w ramach trwałych użytków zielonych (pakiet 6) do powierzchni 9,52 ha. Powodem wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych za lata 2019-2020 jest stwierdzenie w roku 2021, w wyniku kontroli administracyjnej wniosku, niespełnienia warunku określonego w rozporządzeniu do przyznania płatności ekologicznej. Organ wyjaśnił, że w roku 2021 skarżący nie spełnił warunku posiadania zwierząt gatunków wymienionych w załączniku nr 5 do rozporządzenia, których liczba, w przeliczeniu na DJP, wynosi co najmniej 0,5 DJP na hektar wszystkich trwałych użytków zielonych występujących w gospodarstwie rolnym. Konsekwencją powyższego jest odmowa w roku 2021 przyznania płatności ekologicznej w pakiecie 12, a przyznana za lata 2019-2020 płatność podlega zwrotowi.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając je w całości, zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa, tj.:

- art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez sporządzenie uzasadnienia do zaskarżonej decyzji w sposób nieodpowiadający wymaganiom ustawowym to jest bez wskazania, które konkretnie dowody zdaniem organu administracji są wiarygodne i przemawiają za uznaniem, iż doszło do nienależnego pobrania środków pochodzących z funduszy, jak również poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji oraz wykładni tych przepisów w spornej kwestii dotyczącej wskazania na czym polegało niespełnienie warunku przyznania płatności,

- art. 77 § 1 k.p.a. wobec niewykonania obowiązku wyczerpującego żebrania materiału dowodowego w szczególności nie przesłuchania skarżącego i świadka który potwierdziłby współpracę skarżące w spornym okresie z innym rolnikiem, który posiadał odpowiednią liczbę zwierząt do przyznania płatności ekologicznych,

- art. 136 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. wobec nieprzeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów w niniejszej sprawie w zakresie ustalenia ile faktycznie zwierząt posiadał skarżący i czy rzeczywiście świadczenie zostało pobrane niesłusznie,

- art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 78 § 1 k.p.a. wobec odstąpienia od obowiązku rozpatrzenia całego materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, poprzez pominięcie przez organ II instancji zgłaszanej okoliczności, że skarżący współpracował z innym rolnikiem wobec czego Organ II instancji miał możliwość przesłuchania wskazanej przez skarżącego osoby i ustalenia czy w spornym okresie skarżący współpracował z innym rolnikiem,

- naruszenie art. 6, 7,8, i 9 k.p.a. poprzez:

a. niewyjaśnienie z jakiego powodu kwota nienależnie pobrana nie może być stosunkowo zmniejszona do brakującego współczynnika DJP,

b. błędne uznanie, że skarżący otrzymał wcześniej decyzję w przedmiocie wyliczenia brakującego współczynnika DJP, w sytuacji gdy skarżący otrzymał jedynie zaskarżoną decyzję, zaś nikt nigdy skarżącemu nie wyjaśnił skąd wynika brakujący współczynnik DJP, ponadto pracownicy Organu I instancji sami wskazali skarżącemu, że nie potrafią wyjaśnić jak ustalono współczynnik DJP,

c. nieuwzględnienie obowiązujących w postępowaniu administracyjnym zasad zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej oraz czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa,

d. niewyjaśnieniu w sposób jasny i klarowny w jaki sposób Organ I i II instancji wykonał przeliczenia związane z wymaganą liczbą zwierząt do powierzchni areału w spornych latach w celu otrzymania płatności ekologicznych,

e. niewyjaśnienie w jaki sposób Organ I i II instancji ustalił, że w 2019 i 2020 r. nie posiadałem wymaganej liczby zwierząt uprawniającej do ubiegania się o wypłaconą mi płatność ekologiczną, w szczególności nie wskazano jakie zwierzęta posiadłem, a ilu sztuk i jakiego rodzaju zwierząt brakowało w gospodarstwie,

f. uznaniu, że zobowiązany jestem do zwrotu całej otrzymanej kwoty, a nie brakującej różnicy związanej z wymaganym przelicznikiem uprawniającym do otrzymania całej kwoty płatności ekologicznych,, w sytuacji gdy w spornym okresie posiadałem zwierzęta gospodarskie,

g. pominięcie przez Organ I i II instancji, że w 2019 i 2020 r. współpracowałem z innym rolnikiem odsprzedając mu płody rolne, który to rolnik posiadał wymaganą liczbę zwierząt do otrzymania spornej płatności przez co również spełniałem warunki do otrzymania płatności ekologicznych,

h. uznanie, że nie przysługują mi płatności ekologiczne za rok 2019 i 2020, w sytuacji gdy w powyższym okresie przeprowadzane były liczne kontrole gospodarstwa rolnego i nie wykazano wówczas żadnych nieprawidłowości.

Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie; wstrzymanie wykonania decyzji do czasu jej uprawomocnienia, ewentualnie: zmniejszenie kwoty zwrotu pobranej należności proporcjonalnie do wymaganego współczynnika DJP, ewentualnie: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy Organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o jej oddalenie.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.

2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

4. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, którą utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności ekologicznych za 2019 r.

Materialną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 z późn. zm., dalej jako "ustawa o ARiMR"), w myśl którego ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2).

Przepisy ustawy o ARiMR określają jedynie tryb oraz organy właściwe w sprawie ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych wymienionych w art. 29 ust. 1 tej ustawy. W odniesieniu do płatności pobranych przez skarżącego obowiązek zwrotu wynika natomiast z przepisów rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, który w art. 7 ust. 1 stanowi, że w przypadku dokonania nienależytej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2 tego przepisu.

Zobowiązanie ekologiczne, którego podjął się skarżący zostało natomiast uregulowane w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 487 z późn. zm.) oraz w przepisach krajowych – w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, wydanym na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r. poz. 2137 z późn. zm.), dalej jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich".

Stosownie do § 17 ust. 2 rozporządzenia ekologicznego, wniosek o przyznanie płatności ekologicznej składa się do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę rolnika.

5. Jak wynika z akt sprawy, w 2019 r. skarżący podjął się realizacji pięcioletniego zobowiązania ekologicznego, którego elementy określone zostały pierwszym wnioskiem o przyznanie płatności ekologicznej oraz decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce z dnia 11 grudnia 2019 r.

Skarżący zobowiązał się do realizacji działania rolnictwo ekologiczne w ramach trwałych użytków zielonych (pakiet 6) do powierzchni 9,52 ha. Powodem wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych za lata 2019-2020 było stwierdzenie w roku 2021, w wyniku kontroli administracyjnej wniosku, niespełnienia warunku określonego w rozporządzeniu do przyznania płatności ekologicznej.

Organ wyjaśnił, że w roku 2021 skarżący nie spełnił warunku posiadania zwierząt gatunków wymienionych w załączniku nr 5 do rozporządzenia, których liczba, w przeliczeniu na DJP, wynosi co najmniej 0,5 DJP na hektar wszystkich trwałych użytków zielonych występujących w gospodarstwie rolnym. Konsekwencją powyższego jest odmowa w roku 2021 przyznania płatności ekologicznej w pakiecie 12, a przyznana za lata 2019-2020 płatność podlega zwrotowi.

6. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy rację ma skarżący, że wydane w jego sprawie decyzje niewyjaśnieniają w sposób jasny i klarowny w jaki sposób Organ I i II instancji wykonał przeliczenia związane z wymaganą liczbą zwierząt do powierzchni areału w spornych latach w celu otrzymania płatności ekologicznych, a w konsekwencji niewyjaśnienie w jaki sposób Organ I i II instancji ustalił, że w 2019 i 2020 r. skarżący nie posiadałem wymaganej liczby zwierząt uprawniającej do ubiegania się o wypłaconą mi płatność ekologiczną, w szczególności nie wskazano jakie zwierzęta posiadał, a ilu sztuk i jakiego rodzaju zwierząt brakowało w gospodarstwie. W konsekwencji skarżący uważa, że nikt nigdy skarżącemu nie wyjaśnił skąd wynika brakujący współczynnik DJP, ponadto pracownicy Organu I instancji sami wskazali skarżącemu, że nie potrafią wyjaśnić jak ustalono współczynnik DJP. Generalnie więc oceny wymagają w tej sprawie zarzuty procesowe skargi związane z nie zebraniem wystarczającego materiału dowodowego do rozstrzygnięcia sprawy, a w konsekwencji sporządzenie uzasadnienia do zaskarżonej decyzji w sposób nieodpowiadający wymaganiom ustawowym to jest bez wskazania, które konkretnie dowody zdaniem organu administracji są wiarygodne i przemawiają za uznaniem, iż doszło do nienależnego pobrania środków pochodzących z funduszy, jak również poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji oraz wykładni tych przepisów w spornej kwestii dotyczącej wskazania na czym polegało niespełnienie warunku przyznania płatności,

7. W tym miejscu zaznaczyć należy, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, na podstawie którego organ ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Przedmiotem badania w tym postępowaniu jest nie tylko ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, ale także ocena wystąpienia przesłanek przemawiających za odstąpieniem od obowiązku zwrotu tych środków.

Wyjaśnienia również wymaga, że stosownie do art. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w odpowiednich przepisach unijnych, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy organ stoi na straży praworządności i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 27 ust. 3 cytowanej ustawy).

Z powyższego wynika, że co do zasady, w tego rodzaju postępowaniach, rola organu sprowadza się do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i na organie nie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co oznacza, że organ nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy. Organ został jedynie zobowiązany do rozpatrzenia materiału dowodowego, wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i uczestników postępowania.

Niemniej jednak organ administracji publicznej nie jest zwolniony z obowiązku dokonywania ustaleń zgodnych z prawdą oraz z rozpatrzenia materiału dowodowego w ramach zasady swobodnej oceny dowodów. Stosownie bowiem do art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego rozumieć należy uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności.

Mocą przepisów szczególnych z zastosowania nie została również wyłączona wyrażona w art. 11 k.p.a. zasada przekonywania, w myśl której organy powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonywania przez stronę decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, muszą być przez organ rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane. Powyższe koreluje z przepisem art. 107 § 3 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia zarówno w zakresie faktycznym, jak i prawnym. Z decyzji musi wynikać zatem, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

8. Pomimo, że wydana decyzja zawiera obszerne uzasadnienie to jednak uzasadnienie dotyczące meritum sprawy zawarte jest lakoniczne i poza przytoczeniem przepisów prawa sprowadza się do wskazanie, że skarżący w roku 2021 nie spełnił wymogów ubiegania się o płatności ekologiczne z uwagi na spadek wskaźnika DJP. W zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił jedynie, że w roku 2021 skarżący nie spełnił warunku posiadania zwierząt gatunków wymienionych w załączniku nr 5 do rozporządzenia, których liczba, w przeliczeniu na DJP, wynosi co najmniej 0,5 DJP na hektar wszystkich trwałych użytków zielonych występujących w gospodarstwie rolnym. Konsekwencją powyższego jest odmowa w roku 2021 przyznania płatności ekologicznej w pakiecie 12, a przyznana za lata 2019-2020 płatność podlega zwrotowi.

W ocenie sądu powyższe lakoniczne uzasadnienie nie spełnia kryteriów ustawowych z art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności Organ I i II instancji nie wskazał w jaki sposób dokonano przeliczenia DJP w stosunku do zwierząt, które posiadał Skarżący i nie wyjaśnia dlaczego obecnie okazało się, że ich nie posiada. Organ nie wskazał jak dokonano przeliczenia i ilu zwierząt brakowało, abym otrzymał płatność ekologiczną. Organ II instancji odnosi się jedynie do decyzji w sprawie nie przyznania płatności ekologicznej za 2021 z dnia 3 lutego 2022 r. wskazując, że tam wyjaśniono sporne kwestie, a sprawa ta stanowiła odrębne postępowanie administracyjne w związku z tym nie wymaga wyjaśnienia w toku skarżonego postępowania odnośnie zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności. Nie sposób się z tym zgodzić. Przedmiotem badania w tym postępowaniu jest nie tylko ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, ale także ocena wystąpienia przesłanek przemawiających za odstąpieniem od obowiązku zwrotu tych środków. Jeśli organ tych przesłanek nie wskazuje, nie wymienia na czym polegało ich niespełnianie w konkretnej sprawie i jak doszło do tego, że skarżący początkowo je spełniał, a w pewnym momencie już nie. Bez tak rozumianego opisania przez organ podstaw rozstrzygnięcia Sąd nie jest w stanie sprawować funkcji kontrolnej działań organu, który wynika z art. 3 § 1 p.p.s.a.

W orzecznictwie od dawna wskazuje się, że Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie daje rękojmię, iż organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, a kontrola legalności działalności administracji publicznej będąca ustawowym obowiązkiem sądu miała miejsce i została przeprowadzona zgodnie z kryteriami określonymi w art. 3 § 1 i art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie pozwala poznać przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia oraz prześledzić tok rozumowania sądu pierwszej instancji. W orzecznictwie wskazuje się, że: "Zgodnie z art. 107 § 3 KPA uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 KPA. W przepisie tym przewidziano, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody czy też twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, w tym okoliczności podnoszonych przez stronę" (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 lutego 2023 r., IV SA/Po 678/22, CBOSA).

W ocenie Sądu, Organ I i II instancji w uzasadnieniu ma obowiązek wskazania sposobu wyliczenia DJP aby uzasadnić swoją decyzję. Natomiast z uzasadnienia decyzji Organu I i II instancji to nie wynika (nie wskazano sposobu wyliczenia DJP i na czym polegało jego nie spełnienia przez skarżącego), co to w istocie oznacza, że decyzja została wydana całkowicie dowolnie, bez uzasadnienia podstaw prawnych i oparta jest jedynie na subiektywnym odczuciu Organu I i II instancji. Organ nie przedstawił sposobu wyliczenia kwot nienależnie pobranych płatności. W ocenie sądu narusza to przepisy k.p.a. dotyczące prawidłowego uzasadnienia decyzji administracyjnej w sposób nieodpowiadający wymaganiom ustawowym w szczególności art. 107 § 3 k.p.a.

Organ I i II instancji przytoczył przepisy związane z wystąpieniem przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu, uznając, że nie znajdują one zastosowania w sprawie. W konsekwencji nie sposób nie zauważyć zarzutu, że jeżeli przelicznik DJP w stosunku do gospodarstwa skarżącego był zbyt niski, to skarżący powinienem otrzymać obowiązek zwrotu jedynie części pobranej kwoty, odpowiednio do brakującej liczby zwierząt. Tymczasem organ uznał, że cała kwota płatności ekologicznej podlega zwrotowi, również tego odpowiednio nie uzasadniając. Wskazując jedynie, że kwota podlega zwrotowi, a nie odnosieno się do zarzutów skarżącego odnośnie możliwości miarkowania kwot zwrotu.

9. Wobec powyższego należało uznać, że wydając zaskarżoną decyzję organy administracji nie wywiązały się z nałożonego na nie obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, wynikającego z art. 7, a także zasad postępowania określonych w art. 11 i art. 77 § 4 k.p.a. Organ odwoławczy nie weryfikował twierdzeń skarżącego w odniesieniu do braku wyliczenia wskaźnika DJP i w żaden sposób nie odniósł się do tej argumentacji. Czyni to stanowisko organu w kwestii ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącego płatności przedwczesnym i uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.

10. Z tych wszystkich przyczyn zaskarżoną decyzję należało uznać za wadliwą, wydaną przedwcześnie, z naruszeniem omówionych wyżej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę poczynione rozważania, przeprowadzą postępowanie w sposób odpowiadający omówionym wyżej wymogom określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w szczególności poczynią odpowiednie ustalenia w zakresie wyjaśnienia czy materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy jest wystarczający do jej rozstrzygnięcia zwłaszcza w kontekście obliczenia prawidłowego wskaźnika DJP. Dopiero bowiem na podstawie tak uzupełnionego materiału (art. 77 § 4 k.p.a.) możliwa będzie ocena jego spełnienia przez skarżącego, co stanowi niezbędny element rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych. Następnie organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, które szczegółowo uzasadni. W szczególności organ wskaże i wyjaśni właściwą podstawę prawną ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności, w kontekście omówionych wyżej rozbieżności.

Odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi jest zaś przedwczesne z uwagi na brak prawidłowego uzasadnienia skarżonej decyzji.

11. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.