Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 203/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 1, art. 3, art. 6
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
article: art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a, art. 81
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
article: art. 26, art. 27
journal: Dz.U. 2022 poz 2422
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.)
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Dnia 19 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2023 roku sprawy ze skargi "H" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ż. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 31 stycznia 2023 roku nr 0097/2023 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi ograniczeniami za lata 2016-2017 oddala skargę.


UZASADNIENIE

UASADNIENIE

Decyzją z 31 stycznia 2023 r. nr 0097/2023 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), dalej k.p.a., art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505 z późn zm.), dalej Ustawa o ARiMR, art. 26 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022 r. poz. 2422), dalej Ustawa PROW 2014-2020, § 2, § 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 364 z późn. zm.), dalej Rozporządzenie ONW, art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 56, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 1540), dalej Ordynacja podatkowa, art. 3 ust. 1, ust. 3, art. 4 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 3 12 z 23 grudnia 1995 r. str. 1 z późn. zm.), dalej Rozporządzenie nr 2988/95, art. 54, art. 59, art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), dalej Rozporządzenie nr 1306/2013, art. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z dnia 20 grudnia 2013, str. 608, z późn. zm.), dalej Rozporządzenie nr 1307/2013, art. 3, art. 7, art. 15, art. 24 ust. 1 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, z późn. zm.), Rozporządzenie nr 809/2014, po rozpatrzeniu odwołania, które złożyła H Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej: strona, skarżący, H. Sp. z o.o.) w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (2014-2020), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr 0085-2021-013127 z dnia 28 czerwca 2022 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) strony w łącznej wysokości 10 769,43 zł, w tym uzyskanych na mocy decyzji nr 0085-201 7-008926 z dnia 28 kwietnia 2017 r. w wysokości:

1. 5 399,47 zł z tytułu płatności ONW - nizinne strefa I,

2. 2750,88 z tytułu płatności ONW - nizinne strefa II,

- nr 0085-2018-008257 z dnia 17 maja 2018 r. w wysokości:

1. 2619,08 zł z tytułu płatności ONW - nizinne strefa I, wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego ustalono, że w dniu 15 czerwca 2016 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w Opocznie złożony został wniosek H. Sp. z o.o. o przyznanie płatności na rok 2016. We wniosku ubiegano się o przyznanie płatności ONW strefa nizinna I oraz strefa nizinna II. Powierzchnia zadeklarowanych we wniosku działek wynosiła 54,04 ha.

W dniu 28 kwietnia 2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wydał decyzję w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2016, w której przyznał płatność ONW strefa nizinna II w wysokości 2750,88 zł oraz płatność ONW strefa nizinna I w wysokości 5399,47 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 1210,98 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia.

W dniu 31 maja 2017 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w Opocznie złożony został wniosek H. Sp. z o.o. o przyznanie płatności na rok 2017. We wniosku ubiegano się o przyznanie płatności ONW strefa nizinna I oraz strefa nizinna II. Powierzchnia zadeklarowanych we wniosku działek wynosiła 94,70 ha.

W dniu 27 lutego 2018 r. do siedziby Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wpłynęły przekazane pisma E.B. datowane na 20 grudnia 2017 r., w których wskazuje ona na możliwość wystąpienia nieprawidłowości, dotyczących przyznawanych płatności dla działek ewidencyjnych nr:

- 409, 410, 415 gmina B., powiat szczeciński, województwo zachodniopomorskie;

- 427/1, 427/2, 429, 431, 442 gmina M., powiat pilski, województwo wielkopolskie;

- 194, 458 gmina R., 12/1, 41/1, 727/1, 728 gmina R., 111, 120, 121, 125, 231 gmina F., powiat konecki, województwo świętokrzyskie.

W dniu 17 maja 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wydał decyzję nr 0085-2018-008257 w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2017, w której przyznał płatność ONW strefa nizinna I w wysokości 2619,08 zł, wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 1812,73 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia oraz odmówił przyznania płatności ONW strefa nizinna II i nałożył sankcję w wysokości 10 781,76 zł.

9 stycznia 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie zawiadomił Prokuraturę Krajową o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez Pana Z.B. będącego współwłaścicielem H. Sp. z o.o.

W dniu 14 lutego 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wydał postanowienie:

- o wznowieniu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2016 zakończonego decyzją ostateczną,

- o wznowieniu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2017 zakończonego decyzją ostateczną.

W dniu 17 czerwca 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wezwał E.B. (po zmianie nazwiska P.) na przesłuchanie w charakterze świadka. Przesłuchanie odbyło się w dniu 10 lipca 2019 r.

Pismem z dnia 1 października 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego w Opocznie wystąpił do Prokuratury Okręgowej w Piotrkowie Trybunalskim o udostępnienie zeznań z dnia 30 listopada 2020 r., do akt sprawy dołączono protokoły z przesłuchania D.Z., P.L., A.B., K.P., D.M., A.M.

W dniu 14 października 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wezwał Z.B. na przesłuchanie w charakterze strony w celu ustalenia okoliczności posiadania oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego, a także ustalenia okoliczności tworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych płatności. Przesłuchanie odbyło się w dniu 18 listopada 2020 r.

W dniu 13 listopada 2020 r. do siedziby Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wpłynęło pismo z wyjaśnieniami K.P.

Pismem z dnia 27 listopada 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wystąpił do Prokuratury Okręgowej w Piotrkowie Trybunalskim o udostępnienie akt postępowania o sygn. [...].

W dniu 30 listopada 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wydał postanowienie o dołączeniu dowodów z dokumentacji zgromadzonej w sprawach wszczętych z wniosków A.B., P.L., K.P., D.M., A.M.

Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego w Opocznie dołączył do akt sprawy dowody w postaci protokołów z przesłuchania Z.B. i K.P.

W dniu 27 kwietnia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wydał decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej oraz w sprawie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), w której uchylił decyzję z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2016 oraz odmówił przyznania wszystkich płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), o które strona ubiegała się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016.

W dniu 6 maja 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie wydał decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej oraz w sprawie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), w której uchylił decyzję z dnia 17 maja 2018 r. w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2017 oraz odmówił przyznania wszystkich płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) o które strona ubiegała się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2017.

W dniu 14 maja 2021 r. odwołanie od decyzji z dnia 27 kwietnia 2021 r. wniósł pełnomocnik strony, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego. Kolejne pismo pełnomocnika strony wraz z załącznikami wpłynęło do siedziby Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu 22 czerwca 2021 roku.

W dniu 25 maja 2021 r. z zachowaniem ustawowego terminu za pośrednictwem Poczty Polskiej odwołanie od decyzji z dnia 6 maja 2021 r. wniósł pełnomocnik strony, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego. Kolejne pismo pełnomocnika strony wraz z załącznikami wpłynęło do siedziby Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu 21 czerwca 2021 roku.

Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją:

- z dnia 2 lipca 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 27 kwietnia 2021 r.,

- z dnia 29 lipca 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 6 maja 2021 r.

Strona wniosła w dniu 5 sierpnia 2021 r. skargę na decyzję nr 300/2021 z dnia 2 lipca 2021 r., natomiast w dniu 2 września 2021 r. wniesiono skargę na decyzję nr 344/2021 z dnia 29 lipca 2021 r. Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 814/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR nr 300/2021 z dnia 2 lipca 2021 r., wyrokiem z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 886/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję nr 345/2021 z dnia 29 lipca 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie, nr 0085-2021-002629 z dnia 6 maja 2021 r. i postanowienie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie nr 9005-2019-000586. Powyższe orzeczenia są nieprawomocne. Strona wniosła skargę kasacyjną na powyższe wyroki.

Zawiadomieniem z dnia 12 kwietnia 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) przyznanych stronie na mocy decyzji z dnia 28 kwietnia 2017 r. oraz z dnia 17 maja 2018 r.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie w dniu 28 czerwca 2022 r. wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (2014-2020), w której ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności wypłaconych na podstawie decyzji z dnia 28 kwietnia 2017 r. oraz z dnia 16 maja 2018 r. w łącznej wysokości 10 769,43 zł.

W dniu 15 lipca 2022 r. odwołanie wniósł pełnomocnik strony, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego.

Organ odwoławczy stwierdził, że zasady i tryb dochodzenia nienależnie pobranych płatności reguluje art. 29 Ustawy o ARiMR, z kolei zasady i tryb przyznawania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) określają przepisy Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Organ przytoczył treść § 2 ust. 1 i 2, § 3 ust. 1 Rozporządzenia ONW, art. 26 Ustawy PROW 2014-2020, art. 4 Rozporządzenia nr 1307/2013, art. 59 Rozporządzenia nr 1306/2013.

Jak podniósł organ odwoławczy, z cytowanych przepisów wynika, że płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) przyznawane są na wniosek rolnika, po spełnieniu warunków do ich przyznania. Przysługują rolnikowi, który ma nadany numer ewidencji producentów i jest posiadaczem gruntów objętych obszarem zatwierdzonym o powierzchni, co najmniej 1 ha. Oceny stanu posiadania dokonuje się według stanu na dzień 31 maja. Istotą płatności obszarowych jest to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje grunty zgodnie z normami i wymogami. Płatności przysługują faktycznemu użytkownikowi, który wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa.

Organ odwoławczy przytoczył również obszerny fragment wyroku z dnia 1 kwietnia 2022 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 814/21, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę strony na decyzję nr 300/2021 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR, a także wyroku z dnia 18 stycznia 2022 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 886/21, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję I i II instancji.

W pierwszej części odwołania pełnomocnik strony podnosi zarzuty, dotyczące naruszenia art. 29 ust. 1 Ustawy o ARiMR w zw. z art. 16 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji wskazując, że strona złożyła skargę kasacyjną od wyroków WSA w Łodzi z dnia 18 stycznia 2022 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 814/21 (dotyczy kampanii 2016) i sygn. akt III SA/Łd 886/21 (dotyczy kampanii 2017). Odpowiadając na powyższe, zaskarżony akt w analizowanej sprawie, ostateczna decyzja, wiąże i czynność powinna być wykonywana. Obecnie zarówno sprawa dotycząca kampanii 2016 znajduje się w NSA i oczekuje na rozpoznanie (I GSK 1199/22), jak również kampanii 2017 (I GSK 1199/22). Skoro wyrok WSA z 18 stycznia 2022 r. jest nieprawomocny, to nie wywiera on jeszcze skutku w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej w nim decyzji Dyrektora ŁOR ARiMR nr 345/2021 z dnia 29 lipca 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 6 maja 2021 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady trwałości decyzji ostatecznej, o której stanowi art. 16 § 1 k.p.a., organ stwierdził, że w analizowanej sprawie nie doszło do naruszenia powyższego przepisu, gdyż nie zachodzi tożsamości ostatecznej sprawy administracyjnej pomiędzy sprawą o przyznanie płatności ONW na rok 2016 i 2017 a ustaleniem zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW.

Odnosząc się do wskazanego w treści odwołania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 14/22, organ wskazał, że nie jest wiążący w niniejszej sprawie, ponieważ został wydany w innym postępowaniu, a ponadto dotyczy odmiennego stanu faktycznego.

Organ odwoławczy zgadza się z oceną organu I instancyjnego, iż w analizowanym stanie faktycznym zaistniał obowiązek zwrotu dopłat ONW za lata 2016-2017 jako nienależnie pobranych. Na zmianę stanowiska zaś nie wpływa nieprawomocne orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 stycznia 2022 r. w sprawie sygn. akt III SA/Łd 886/21. W ocenie organu odwoławczego, nawet w sytuacji braku skutecznego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia 28 kwietnia 2017 r. (dotyczy kampanii 2016), jak również decyzji z dnia 17 maja 2018 r. (dotyczy kampanii 2017), to płatność przyznana i wypłacona na ich mocy nadal ma charakter nienależny, a świadczą o tym zeznania: E.B., A.M., D.Z., K.P., A.B., P.L., D.M., Z.B.

Organ stwierdził, że spośród 86 działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 54,04 ha, zadeklarowanych przez stronę we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016, oraz 87 działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 94,70 ha, zadeklarowanych przez stronę we wniosku o przyznanie płatności na rok 2017, większość jest przedmiotem współposiadania Z.B. i E.B. i zostały wydzierżawione H. Sp. z o.o. Z.B., który wydzierżawia H. Sp. z o.o. grunty rolne, sam deklaruje się jako prowadzący działalność rolniczą i wnioskuje o przyznanie płatności.

Łączna różnica pomiędzy potencjalną wysokością płatności ONW na 2016 r., jaką otrzymałoby wszystkich osiem podmiotów, a wysokością płatności obszarowych w przypadku zadeklarowania wszystkich działek w jednym wniosku o przyznanie płatności na rok 2016, wynosi 46 284,86 zł, natomiast w przypadku płatności za rok 2017 zł różnica ta wynosi 47 746,93 zł.

Hipotetyczna suma płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami wyniosłaby łącznie 11 111,61 zł (ONW strefa nizinna II 10 188,42 zł + ONW strefa nizinna I 923,19 zł) przy zastrzeżeniu, że płatność ONW przysługuje do powierzchni nie większej niż 75 ha, przy czym do 25 ha w wysokości 100% stawki, od 25 ha do 50 ha w wysokości 50% stawki, od 50 ha do 75 ha w wysokości 25% stawki).

Łączny dochód z tytułu płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami H. Sp. z o.o. D.M., A.M., K.P., P.L., Z.B., D.Z., A.B. jest wyższy o 46 281,46 zł i wynosi 57 393,07zł.

Hipotetyczna suma płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami wyniosłaby łącznie 11 550 zł (ONW strefa nizinna II 11 550 zł), przy zastrzeżeniu, że płatność ONW przysługuje do powierzchni nie większej niż 75 ha, przy czym do 25 ha w wysokości 100% stawki, od 25 ha do 50 ha w wysokości 50% stawki, od 50 ha do 75 ha w wysokości 25% stawki).

Łączny dochód z tytułu płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami H. Sp. z o.o. D.M., A.M., K.P., P.L., Z.B., W. Sp. z o.o., A.B. jest wyższy o 41 951,76 zł i wynosi 53 501,76 zł.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie doszło do wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidzianych dla żądanych płatności, tj. uzyskania korzyści, wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat, wskutek zadeklarowania do dopłat 8 gospodarstw o mniejszej powierzchni, zamiast jednego gospodarstwa o powierzchni ok. 400 ha. Ustalony w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jednoznacznie wskazuje na istnienie bezpośrednich więzi pomiędzy podmiotami, ubiegającymi się o takie same płatności i daje podstawy do ustalenia, że doszło do koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów i ich zmowy w dążeniu do uzyskania korzyści. Istniała zatem, gdy chodzi o stronę, przesłanka subiektywna - zamiar uzyskania korzyści w postaci płatności w wysokości wyższej niż przysługiwałaby, gdyby o płatność ubiegał się wyłącznie właściciel gruntów.

W sprawie ustalono bowiem, że H. Sp. z o.o. poprzez udziałowca oraz prezesa zarządu, którym jest Z.B., wraz z jego pracownikami zatrudnionymi w firmie W., członkami rodziny oraz utworzonymi spółkami, uczestniczyła w mechanizmie, mającym na celu zmaksymalizowanie wysokości otrzymanych płatności oraz uzyskanie płatności do działek, do których na mocy przepisów szczególnych płatność nie zostałaby przyznana. Sztuczne przemieszczanie określonych działek pomiędzy wskazanymi podmiotami pozwalało na uzyskanie większych korzyści majątkowych. Stworzenie takiego sztucznego podziału przez podmioty, wnioskujące o płatności ONW do deklarowanych działek rolnych o obszarach kwalifikujących je płatności, umożliwiało obejście ograniczeń powierzchniowych. Tym samym została spełniona dyspozycja przesłanki obiektywnej, bowiem ograniczenia powierzchniowe stanowią cel obowiązującej regulacji. Płatności ONW dla jednego wielkopowierzchniowego gospodarstwa byłyby mniejsze niż gdyby to gospodarstwo zostało podzielone na mniejsze podmioty, które występowałyby z odrębnymi wnioskami dla tych samych powierzchni z uwagi na ograniczenia powierzchniowe płatności.

W świetle istniejących powiązań, gospodarstwa rolne wskazanych powyżej podmiotów, stanowią jeden organizm gospodarczy, zarządzany przez tę samą grupę osób, a ich odrębność ma jedynie charakter formalnoprawny. Ustalone wielorodzajowe powiązania dowodzą, że angażowano wiele podmiotów w celu obejścia prawa, polegającego na stworzeniu systemu optymalizującego wielkość i rodzaj płatności. To zaś wyklucza uznanie, że każdy z tych podmiotów prowadził niezależną, autonomiczną działalność rolniczą. Utworzone przez te same podmioty spółki również zmierzały w ocenie organu wyłącznie do stworzenia sztucznych warunków do prowadzenia działalności nakierowanej na osiągnięcie korzyści.

Organ wskazał na zawartą w art. 4 ust. 1 Rozporządzenia nr 1307/2013 definicję rolnika i definicję gospodarstwa, a także działalności rolniczej. Dla oceny, czy podmiot może zostać uznany za rolnika w świetle jego definicji sformułowanej w art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia nr 1307/2013, a zatem czy prowadzi samodzielnie działalność rolniczą, należy brać również pod uwagę inne okoliczności, także wyposażenie techniczne i organizacyjne takiego podmiotu.

Zgodnie natomiast z definicją gospodarstwa (art. 4 ust. 1 lit. b Rozporządzenia nr 1307/2013) należy brać pod uwagę wszystkie jednostki produkcyjne bez względu na ich położenie na terenie kraju. Niezależnie zaś od istniejącej swobody układania stosunków gospodarczych i wyboru formy prowadzenia działalności, jak wynika z definicji art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia 1307/2013, rolnikiem jest również grupa osób fizycznych lub prawnych, która zarządza gospodarstwem, tj. wszystkimi jednostkami produkcyjnymi na terenie kraju.

W ocenie organu o tworzeniu sztucznych warunków świadczą wykazane już powiązania osobowe rodzinne, zawodowe i biznesowe poprzez prezesa zarządu H. Sp. z o.o. z:

1. D.M. - pracownik w firmie W. z siedzibą w Ż.,

2. A.M.- pracownik w firmie W. z siedzibą w Ż.,

3. K.P. - pracownik w firmie W. z siedzibą w Ż.,

4. P.L. - pracownik w firmie W. z siedzibą w Ż.,

5. Z.B. - posiadającym 50 udziałów i będącym prezesem zarządu w H. Sp. z o.o. oraz posiadającym do 12 stycznia 2017 r. 100 udziałów i będącym prezesem zarządu w W. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością,

6. A.B. - siostrą Z.B., posiadającą 1365 udziałów i będącą członkiem zarządu w W. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością,

7. D.Z. - pracownik H. Sp. z o.o.,

8. W. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością - w której udziały posiadał Z.B. oraz A.B., (podmiot ten nie składał wniosku o przyznanie pomocy na rok 2016).

W zgromadzonych w aktach sprawy dokumentach, zawierających treści ksiąg wieczystych, jak wskazał organ wynika, iż właścicielem gruntów rolnych, które zostały podzielone są Z.B. i E.B. (P.), co jest zgodne z treścią protokołów zeznań. Grunty te zostały wydzierżawione przez Z.B. osobom, pozostającym z nim w zależności służbowej lub rodzinnej. Tak więc wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony zwartym w odwołaniu oraz piśmie z dnia 14 czerwca 2021 r. nie można stwierdzić, iż powiązania te miały charakter przygodny. Zeznający w charakterze świadka w postępowaniu prowadzonym przed Prokuraturą Okręgową w P. pracownicy, którym Z.B. oddał w dzierżawę grunty rolne wskazują, iż możliwość dzierżawy tych gruntów i korzyści finansowe z tego płynące traktowali jako dodatkową premię za sumienną pracę.

Poza H. Sp. z o.o. oraz Z.B. żadna z wymienionych wyżej osób nie posiada parku maszynowego niezbędnego do wykonywania zabiegów agrotechnicznych na swoich działkach rolnych, w związku z czym zawierano umowy o wykonanie prac agrotechnicznych przez poszczególne gospodarstwa z tymi samymi osobami. W przypadku gruntów położonych na terenie gminy B. umowy takie zawierano z A.K. i S.K. Z.B. pośredniczył w zawieraniu tych umów. Podkreśla to znaczenie zależności służbowej między osobami zaangażowanymi w tworzenie sztucznych warunków.

Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika strony zawartej w odwołaniu, że H. Sp. z o.o. oraz W. Sp. z o.o. były tylko powiązane przez osobę Z.B., będącego prezesem zarządu obu tych podmiotów, organ podniósł, że Z.B. posiada 50 udziałów, czyli połowę wszystkich udziałów w H. Sp. z o.o. oraz był wyłącznym udziałowcem w W. Sp. z o.o. od dnia jej rejestracji, tj. 15 stycznia 2015 r. do dnia 12 stycznia 2017 r., a więc w okresie, którego dotyczy rozpatrywana sprawa. Analiza pełnego wpisu KRS W. Sp. z o.o. wskazuje też, że od dnia jej rejestracji do dnia 7 października 2020 r. jej siedziba mieściła się w Ż. pod adresem ul. W. 3, który jest tożsamy z adresem siedziby H. Sp. z o.o.

Organ zwrócił też uwagę, iż w przypadku D.M., A.M., P.L. oraz D.Z. wskazano w ewidencji producentów ten sam adres do korespondencji – ul. [...], [...]. Adres ten figuruje również w rejestrze CEIDG jako adres doręczeń firmy W- Z.B.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że przekazywanie gruntów rolnych wielu podmiotom wnioskującym o przyznanie płatności umożliwiało obejście zasady degresywności, wyrażonej w przepisach dotyczących przyznania płatności. Zgłoszenie do płatności gruntów przez pozornie odrębne od siebie gospodarstwa rolne pozwoliło ominąć zasadę degresywności płatności i w efekcie umożliwiło otrzymanie środków finansowych w wysokości większej niż w sytuacji, gdyby został złożony jeden wniosek.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, w ocenie organu nie pozostaje przypadkowym, iż poza H. Sp. z o.o. powierzchnia wydzierżawiana i zgłaszana do płatności przez pozostałe podmioty nigdy nie przekracza 50 ha, co pozwala na zmaksymalizowanie otrzymanych płatności. W tym kontekście na szczególną uwagę zasługują działki nr 409 położone w gminie B. o powierzchni 123,07 ha, które zostały wydzierżawione trzem pracownikom firmy W. – A.M. 41,38 ha, D.M. 41 ha oraz K.P.41 ha, gdyż na położonych obok siebie gruntach, mających formalnie różnych posiadaczy, prowadzono te same uprawy rolne, stwierdzono ten sam rodzaj uprawy - gryka, co w połączeniu z brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami prowadzi zdaniem organu do uzasadnionego wniosku, że jedynym racjonalnym wytłumaczeniem wskazanego przemieszczenia, przylegających do siebie gruntów rolnych, pomiędzy różnymi podmiotami, była maksymalizacja dofinansowania.

Organ odwoławczy wskazał również, że D.M., A.M. i K.P. zamieszkują w województwie łódzkim, wydzierżawione nieruchomości rolne są natomiast położone w województwie zachodniopomorskim około 400 km od ich miejsca zamieszkania, w przypadku P.L. wydzierżawiona nieruchomość znajduje się w województwie wielkopolskim 300 km od miejsca zamieszkania, natomiast D.Z. wydzierżawiono gruntu położone w województwie świętokrzyskim 90 km od miejsca jego zamieszkania. Wskazane osoby nie posiadają zaplecza technicznego (parku maszynowego), które umożliwiałoby im utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy. Wskazane osoby nie są hodowcami zwierząt, tj. nie posiadają zwierząt, które mogłyby wypasać, czy karmić trawą bądź sianem zebranym z łąk o tak dużym areale. Wskazane osoby nie prowadzą działalności, której jednym z celów byłaby sprzedaż płodów (trawy, siana), czyli działanie nakierowane na osiągnięcie zysku. Wskazane osoby podejmowały jedynie działania, polegające na złożeniu wniosku przygotowanego przez osobę wskazaną przez Z.B. W trakcie przesłuchań prowadzonych przez Prokuraturę Okręgową w P., świadkowie zeznali, że zarządzali nieruchomościami na odległość, sporadycznie je odwiedzając, konsultując się z miejscowymi rolnikami zorientowanymi w tym, jakie prace i w jakim terminie należy wykonać na gruntach. Sprawdzali w terenie, czy zlecone prace zostały wykonane.

Organ odwoławczy dokonał odrębnej analizy zeznań K.P., który podczas przesłuchania 4 lipca 2019 r. złożył zeznania analogicznie jak pozostali świadkowie, jednak podczas przesłuchania w dniu 8 października 2020 r. zmienił swoje stanowisko, zeznając, że "Chce dodać, że dokumenty dotyczące dzierżawy jak również dopłat za wykonywanie usługi rolne zostały wytworzone już po wszczęciu postępowania przez ARiMR. Dokumenty te przyniósł mi do podpisania Z.B. i jego obecna żona M.W.-B. uprzednio M. W zamian za to, że pełniłem funkcję fikcyjnego dzierżawcy otrzymywałem, od niego 2 tys. zł rocznie. Z tego co mi wiadomo pozostali dzierżawcy uzyskiwali podobną wysokość wynagrodzenia. Czynszu co oczywiste nie płaciłem. Wnioski o płatności bezpośrednie przedstawiał mi Z.B., a ja je tylko podpisywałem. (...) Z tego co mi jest wiadomo pozostali dzierżawcy zatrudnieni u pana B. zostali skierowani jednego dnia do banku celem założenia konta na które miały wpływać kwoty dopłat. Osoby te po założeniu kont, przekazywały karty bankomatowe, do wypłat B, który przechowywał je w sejfie.(...) ".

Zdaniem organu za potwierdzenie tego może posłużyć fragment zeznania D.Z., który stwierdził, że "Zbiory gryki i saladery zebrał B. i on je sobie zabrał jako koszt uprawy. Mój zysk z tej uprawy polegał na pobraniu dopłat z tytułu tego, że byłem młodym rolnikiem, upraw ekologicznych i dopłaty bezpośredniej. Była to kwota około 40 000 zł. Nie wiem dlaczego ARiMR mówi o kwocie ponad 90 000.".

D.Z. otrzymał na mocy decyzji - płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 45 647,16 zł, na mocy decyzji - płatność ON W strefa nizinna II w wysokości 8646 zł oraz na mocy decyzji - płatność ekologiczną wariant: 1.1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji w wysokości 40 423 zł, co daje łącznie 94 716,16 zł. Brak wiedzy D.Z. o faktycznej wysokości przyznanych płatności sugeruje jego ograniczoną rolę w całym procederze.

Wraz z odwołaniem złożono załącznik nr 2, czyli opinie biegłych lekarzy psychiatrów, dotyczący stanu zdrowia K.P. Biegli rozpoznali u badanego objawy choroby afektywnej dwubiegunowej (CHAD). Znajdujące się w aktach sprawy zeznania złożone przez K.P. w dniu 4 lipca 2019r. i 8 października 2020 r. w Prokuraturze Okręgowej w P. oraz pismo datowane na 13 listopada 2020 r. nie są jedynym dowodem w sprawie, mającym rozstrzygające znaczenie. Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły nie tylko zeznania K.P., ale również zeznania Z.B., D.M., A.M., P.L, D.Z., A.B., a także zeznania A.K. i S.K. W dołączonej do odwołania opinii biegłych lekarzy psychiatrów stwierdzono, że "Biegli nie rozpoznają upośledzenia umysłowego, ani innych zaburzeń czynności psychicznych w rozumieniu stanów wyjątkowych. (...) Obecnie oskarżony jest w okresie depresji umiarkowanego nasilenia. Jednakże jego uczestnictwo w czynnościach procesowych nie będzie stanowiło znacznego zagrożenia dla jego zdrowia, ani życia. Rozumie toczące się przeciwko niemu postępowanie, jest w logicznym kontakcie, może świadomie uczestniczyć we wszystkich czynnościach procesowych.". W opisie przebiegu choroby biegli zawarli informację, iż "W epizodzie manii kontakt słowny z pacjentem może być utrudniony, chory często mówi szybko, wyprowadzając wiele różnych wątków (słowotok), a jego wypowiedzi niełatwo przerwać. W skrajnej postaci takiej wielomówności wypowiedzi pacjenta są całkowicie lub prawie całkowicie niezrozumiałe i składają się z niepowiązanych ze sobą słów i wątków (...)". W ocenie organu treść protokołów z zeznań złożonych przez K.P. w Prokuraturze Okręgowej w P. nie wskazuje na występowanie w dniu składania zeznań powyżej opisanych objawów chorobowych, które wskazywałby na zaburzenia psychiczne i podważałyby wiarygodność tych zeznań.

Z uwagi na to, że w sprawie zostały odebrane wyjaśnienia od wszystkich zaangażowanych podmiotów i ich reprezentantów ośmiu producentów, organ II instancji stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala ocenić wzajemne powiązania pomiędzy tymi osobami, ustalić, kto faktycznie grunt użytkował, a kto formalnie gruntem zarządzał, jak również ocenić charakter spornej nieruchomości.

W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków, mających na celu uzyskanie nieuzasadnionych korzyści w zakresie płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej oraz płatności dla młodych rolników, płatności ONW oraz płatności ekologicznej. Stanowiło to obejście przepisów, regulujących udzielanie wsparcia rolnikom, w szczególności przepisów Rozporządzenia ONW. Wobec tego zastosowanie powinien znaleźć art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013, który stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W odniesieniu do płatności bezpośrednich rozdzielenie gruntów na kilka wniosków miało na celu uzyskanie nienależnych korzyści poprzez zmniejszenie płatności ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego, uzyskanie ośmiokrotnie wyższej płatności redystrybucyjnej (dodatkowej), uzyskanie dopłat dla młodego rolnika, uzyskanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami dla powierzchni przekraczającej 75 ha, uzyskanie płatności ekologicznej i rolno-środowiskowo-klimatycznej w pełnej wysokości.

Organ II instancji, przytaczając treść art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., stwierdził, że celem zawarcia umowy dzierżawy nie było osiągnięcie rezultatu, choćby określonych celów ekonomicznych. W tym przypadku celem tych czynności prawnych było uzyskanie płatności rolnych przez stronę, których nie uzyskałby właściciel nieruchomości rolnej. Nie można podważyć twierdzeń pełnomocnika strony, że miała ona prawo do zawarcia umowy dzierżawy czy też umowy zlecenia. W tej sprawie przedmiotem sprawy nie była kwestia ważności tych umów. Natomiast celem postępowania dowodowego i dokonanych ustaleń faktycznych było ustalenie, czy strona spełnia kryteria do uzyskania płatności rolnych. W konsekwencji zarzuty pełnomocnika strony w zakresie naruszenia, powołanych w odwołaniu oraz norm prawa procesowego, należy uznać za bezpodstawne.

W ocenie organu stan faktyczny został bowiem ustalony prawidłowo. Uprawniał on przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie zostały stworzone sztuczne warunki, które pozostawały w sprzeczności z celami prawodawstwa, dotyczącego uzyskiwania płatności.

Ponadto w ocenie organu odwoławczego działania strony nie wypełniają celów wspólnej polityki rolnej określonych w art. 39 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz w art. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 487, z późn. zm.). Poza H. Sp. z o.o. oraz Z.B. pozostałe osoby korzystają bowiem głównie z usług podmiotów powiązanych i nie posiadają własnego zaplecza technicznego, trudno zatem przyjąć, by ich działalność służyła zwiększeniu wydajności rolnictwa przez wspierania postępu technicznego, racjonalnego rozwoju produkcji rolnej optymalnego wykorzystania siły roboczej, czy też miała zapewnić odpowiedni poziom ludności wiejskiej bądź tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. Zaś uczestnictwo w procederze stworzenia sztucznych warunków bardziej niszczy niż wspiera konkurencyjność rolnictwa. Całokształt okoliczności niniejszej sprawy oraz spraw pozostałych podmiotów powiązanych z H. Sp. z o.o. przemawia za przyjęciem, że zainicjowany przez Z.B. proces wydzierżawiania gruntów rolnych osobom, pozostającym z nim w zależności służbowej lub rodzinnej, miało na celu uzyskanie większych dopłat. Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że organy zasadnie odmówiły skarżącej przyznania płatności, stosując w sprawie art. 60 rozporządzenia 1306/2013.

Na podstawie art. 44 ust. 3 Ustawy PROW 2014-2020 Kierownik Biura Powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, o którym mowa w art. 29 ust. 1 Ustawy o ARiMR, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt 1 Rozporządzenia nr 1306/2013, tj. gdy kwota każdej z płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro. Zgodnie z art. 11 ust. 2 Rozporządzenia nr 907/2014, który stanowi, iż w odniesieniu do programów rozwoju obszarem wiejskich, podczas sporządzania deklaracji wydatków państwa członkowskie nienależące do strefy euro stosują - w odniesieniu do każdej operacji płatności łub odzyskania - przedostatni kurs walutowy ustalony przez Europejski Bank Centralny sprzed miesiąca, w którym operacje zapisuje się w księgach agencji płatniczej.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie wskazanych przepisów. Kurs wymiany euro na dzień 27 kwietnia 2017 r. ustalony przez Europejski Bank Centralny wynosi 4,2216 zł. Równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 422,16 zł. Kwota nienależnie pobranych płatności za 2016 rok wyniosła 8 150,35 zł, czyli przekroczyła kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote zgodnie z powyższymi regulacjami. Kurs wymiany euro na dzień 27 kwietnia 2018 r. ustalony przez Europejski Bank Centralny wynosi 4,2161 zł. Równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 421,61 zł. Kwota nienależnie pobranych płatności za 2017 rok wyniosła 2519,08 zł, czyli przekroczyła kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote zgodnie z powyższymi regulacjami.

Odnosząc się do przedawnienia prawa do orzekania w sprawie zwrotu pobranych nienależnie płatności ONW za lata 2016-2017, organ odwoławczy wskazał, iż w sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności, przytaczając treść art. 1 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1 Rozporządzenia nr 2988/95. Wprowadzony okres przejściowy wydłuża implementację PROW 2014-2020 o 2 lata. Wynikający z ww. przepisów okres przedawnienia również został wydłużony o 2 lata. Ponieważ środki za rok 2016 i 2017 wypłacono stronie w ramach PROW 2014-2020 organ stwierdził, że nie doszło do przedawnienia przedmiotowych należności, gdyż data zamknięcia programu PROW 2014-2020, uwzględniając okres przejściowy, jest nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2025 r.

Jak wskazał organ odwoławczy odrębną kwestię stanowią przesłanki, wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014. Przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu muszą być spełnione łącznie, tj. płatność dokonana musi być na skutek błędu organu oraz błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Wnioskowana płatność za 2016 r., przekazana na rachunek bankowy H. Sp. z o.o., nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatność przyznana ostateczną decyzją z dnia 28 kwietnia 2017 r. była rezultatem wniesionego w dniu 15 czerwca 2016 r. wniosku o wypłatę i zawartych w nim oświadczeń, któremu organ dał wiarę. Wypłacone płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem organ, przyznając ww. płatność, nie miał wiadomości, stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w sprawie płatności za 2016 r., zakończonego decyzją z dnia 28 kwietnia 2017 r. W szczególności organ nie wiedział o stworzeniu sztucznych warunków w celu uzyskania płatności. Skoro płatność nie została dokonana na skutek błędu właściwego organu, to brak jest przesłanek do zastosowania w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014.

W przypadku płatności za 2017 r., gdyby nawet przyjąć z ostrożności procesowej, iż w dniu wydania decyzji, tj. w dniu 17 maja 2018 r., organ był w posiadaniu pisma E.B., informującego o możliwości wystąpienia nieprawidłowości dotyczących przyznawanych płatności, między innymi dla deklarowanych przez H. Sp. z o.o. działek ewidencyjnych nr 111, 120, 121, 125, 727/1, 728, to w ocenie organu należy stwierdzić, że nie została spełniona druga przesłanka, o której mowa art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014, a mianowicie, że błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Przesłanka ta nie została również spełniona w przypadku płatności za 2017 r. Błąd rozumiany jako działanie, polegające na zaangażowaniu kilku podmiotów w celu ubiegania się o płatności do gruntów będących w posiadaniu jednego rolnika Z.B., w opinii organu II instancji, mógłby zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez stronę bowiem całokształt działań Z.B. opierał się na świadomym działaniu. Działania te polegały na wytworzeniu fałszywych przesłanek rozumowania organu, co doprowadziło do wadliwego ustalenia rodzaju konsekwencji prawnych ustalanych przez organ administracyjny na zakończenie procesu decyzyjnego stosowania prawa.

Organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, co wynika z art. 7 ust. 1 Rozporządzenia nr 809/2014. Przepis ten stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Stosownie zatem do art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 Ustawy o ARiMR termin płatności kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wynosi 60 dni od daty doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty. W myśl art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. Stosownie natomiast do art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej, od zaległości podatkowych, z zastrzeżeniem art. 52 § 1 pkt 2 i art. 54, naliczane są odsetki za zwłokę. Natomiast art. 53 § 4 Ordynacji podatkowej stanowi, że odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku lub terminu, w którym płatnik lub inkasent był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego. Zgodnie z art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej stawka odsetek za zwłokę jest równa sumie 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim, i 2%, z tym że stawka ta nie może być niższa niż 8%, przy czym zgodnie z art. 56d Ordynacji podatkowej minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" stawki odsetek za zwłokę, o których mowa w art. 56-56b. Stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, poczynając od dnia 20 września 2022 r., wynosi 16,50% kwoty zaległości w stosunku rocznym (obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 16 września 2022 r. w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz obniżonej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych M. P., poz. 905), i może ulec zmianie. Zatem odpowiednie zastosowanie przywołanych powyżej regulacji do należności z tytułu nienależnie pobranych płatności oznacza, iż w przypadku niewpłacenia przez stronę kwoty 10 769,43 zł w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji organu I instancji od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności, od kwoty nienależnie pobranych płatności, nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Mając na uwadze treść odwołania, w którym pełnomocnik strony zarzuca naruszenie art. 29 ust. 1 Ustawy o ARiMR, organ podkreślił, iż art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a Ustawy o ARiMR przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy w ocenie organu mamy do czynienia z sytuacją, w której decyzja organu I instancji, ustalająca nienależnie pobrane płatności ONW 10 769,43 zł, prawidłowo ustalił, iż w analizowanej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków, mających na celu uzyskanie nieuzasadnionych korzyści, okoliczności te potwierdzono również w decyzjach organu odwoławczego z dnia 2 lipca 2021 r. i z dnia 29 lipca 2021 r., orzekającymi o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji o odmowie przyznania płatności odpowiednio na 2016 i 2017 oraz nałożeniu sankcji wieloletnich.

Organ podkreślił, iż decyzji ostatecznej służy domniemanie legalności, które oznacza, że jest ona ważna i powinna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ i z zachowaniem przepisanego trybu postępowania. Co prawda wyrokiem z dnia 18 stycznia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 886/21, uchylił decyzję nr 345/2021 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 6 maja 2021 r. oraz postanowienia z dnia 14 lutego 2019 r. o wznowieniu z urzędu postępowania zakończonego ostateczną decyzją w sprawie przyznania płatności niemniej jednak orzeczenie to jest nieprawomocne. Brak wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organu I instancji, tj. decyzji o z dnia 28 kwietnia 2017 r., czy decyzji z dnia 17 maja 2018 r. nie stanowi przeszkody do przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności za rok 2016 i 2017, albowiem warunkiem koniecznym wydania w trybie art. 29 ust. 1 Ustawy o ARiMR decyzji ustalającej kwoty nienależnie czy nadmiernie pobranych środków nie jest uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatność. Postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie jest kontynuacją postępowania, które zostało wszczęte na wniosek beneficjenta. Jest to odrębne postępowanie, które jest inicjowane z urzędu, w formie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych kwot. W uzasadnieniu zaś niniejszej decyzji wykazano, iż płatności przyznane za ww. lata mają charakter nienależny, gdyż strona, wnioskując o pomoc, nie spełniła warunku sine qua non do jej przyznana, tzn. gospodarstwo strony nie stanowi jednostki samodzielnej, a jest częścią składową gospodarstwa właściciela Z.B. i były przez niego zarządzane, a w sprawie stworzono sztuczne warunki dla uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. Zatem w rozpoznawanym stanie faktycznym zasadne było wszczęcie przez organ I instancji postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2.

W treści odwołania strona podniosła, że "Organ powinien przeprowadzić dowody w niniejszym postępowaniu czego zaniechał i ograniczył się do powtórzenia tez z protokołów przesłuchania świadków; sporządzonych w toku innych postępowań, które nie zostały jeszcze zakończone.". Odpowiadając na powyższy zarzut organ II instancji zaznaczył, iż organ był uprawniony do wykorzystania materiału pochodzącego z postępowania karnego. Taka bowiem praktyka jest jak najbardziej dopuszczalna w świetle art. 75 § 1 k.p.a.

Odnosząc się do zgłoszonego w toku postępowania odwoławczego wniosku w przedmiocie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów z zeznań A.F., M.Z., M.W.-B. oraz Z.B., organ uznał ww. wniosek za niezasługujący na uwzględnienie. W analizowany stanie faktycznym stwierdzając, iż strona nie spełniła warunków przyznania płatności, organ oparł swoje ustalenia na zgromadzonych i przedstawionych w powyższej decyzji dokumentach i dowodach. Powyższe jest wystarczające do ustalenia iż, w niniejszej sprawie faktycznym użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku przez H. Sp. z o.o. był Z.B., który nimi zarządzał oraz dokonał sztucznego podziału gruntów w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji.

W treści odwołania pełnomocnik strony wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych do odwołania dokumentów w postaci:

-załącznik nr 1 - zawiadomienia o przesłaniu aktu oskarżenia-wniosku z dnia 19 maja 2021 r. wydanego przez Prokuraturę Rejonową w T.,

- załącznik nr 2 - opinia medyczna, opiniowany: K.P., sygn. akt [...]

- załącznik nr 3 - opinia medyczna, opiniowany A.B., sygn. akt [...]

- załącznik nr 4 - wyrok z dnia 22 grudnia 2020 r. sygn. akt [...], oskarżona: E.P.,

- załącznik nr 5 - faktura VAT nr [...] z dnia 24 lipca 2013 r.,

- załącznik nr 6 - faktura VAT nr [...] z dnia 12 lipca 2013 r.,

- załącznik nr 7 - faktura VAT nr [...] z dnia 24 lipca 2013 r.,

- załącznik nr 8 - faktura VAT nr [..] z dnia 12 lipca 2013 r.,

- załącznik nr 9 - faktura VAT nr [...] z dnia 24 lipca 2013 r.,

- załącznik nr 10 - faktura VAT nr [...] z dnia 28 sierpnia 2013 r.,

- załącznik nr 11 - faktura VAT nr [...] z dnia 29 sierpnia 2013 r.,

- załącznik nr 12 - dowód rejestracyjny seria [...],

- załącznik nr 13 - faktura VAT nr [...] z dnia 12 września 2012 r.,

- załącznik nr 14 - faktura V AT nr [...] z dnia 24 lipca 2013 r.,

- załącznik nr 15 - faktura VAT [...] z dnia 29 września 2014 r.,

- załącznik nr 16 - wykaz przeciętnego zatrudnienia w H. Sp. z o.o. w okresie 1-31 stycznia 2016 r.,

- załącznik nr 17 - dowód rejestracyjny seria[...],

- załącznik nr 18 - protokół z kontroli obligatoryjnej "Produkcja roślinna i zwierzęca", z dnia 22 kwietnia 2016 r.

Z załączonego wraz z odwołaniem zawiadomienia o przesłaniu aktu oskarżenia wynika, że K.P. został oskarżony o przestępstwa z art. 190 § 1 i art. 191 § 1 Ustawy z dnia 6 czerwca 1997 Kodeks karny (Dz.U. z 2022 r. poz. 1138 t.j., dalej: k.k.) co nie ma bezpośredniego wpływu na rozstrzyganą sprawę. Również załącznik nr 3 i 4 pozostają bez wpływu na ustalenia dotyczące tworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania wyższych płatności.

W przypadku załączonych do odwołania dokumentów nr od 5 do 15 i 17 organ odwoławczy nie kwestionuje, iż H. Sp. z o.o. posiada park maszyn rolniczych potrzebny do wykonywania zabiegów agrotechnicznych, jednak nie prowadziła samodzielnej działalność rolniczej.

Załącznik nr 16 zawierający wykaz przeciętnego zatrudnienia w H. Sp. z o.o. w styczniu 2016 r. wskazuje na istnienie 8 etatów zajmowanych przez 8 osób, co jednak nie rozstrzyga czy strona prowadzi samodzielnie działalność rolniczą.

Natomiast w przypadku protokołu z kontroli obligatoryjnej "Produkcja roślinna i zwierzęca" z dnia 22 kwietnia 2016 r. organ wyjaśnił, że kontrole jednostek certyfikujących przeprowadzone są na innej podstawie prawnej niż kontrole w postępowaniu o przyznanie płatności. Jednostka certyfikująca, wykonując działania kontrolne, nie weryfikuje prowadzonej działalności rolniczej pod kątem spełnienia przesłanek do otrzymania płatności. Odmiennie niż kontrole dokonywane przez ARiMR, kontrola jednostki certyfikującej potwierdza jedynie fakt spełnienia kryteriów produkcji ekologicznej, który to wymóg jest tylko jednym z wielu warunkujących przyznanie płatności ekologicznej. Jednostki certyfikujące uprawnione są jedynie do kwalifikowania konkretnych produktów z gospodarstwa rolnego na rynek rolnictwa ekologicznego.

Ponadto organ odwoławczy powtórzył, że treść protokołów z zeznań złożonych przez K.P. w dniu 4 lipca 2019 r. i 8 października 2020 r. w Prokuraturze Okręgowej w P. nie wskazuje na występowanie w dniu składania zeznań objawów chorobowych, które wskazywałby na zaburzenia psychiczne i podważałyby wiarygodność tych zeznań.

W skardze złożonej do sądu H. Sp. z o.o., reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła w całości decyzję organu odwoławczego z dnia 31 stycznia 2023 r., zarzucając jej naruszenie:

1) art. 29 ust. 1 Ustawy o ARiMR w zw. z art. 16 § 1 oraz § 3 k.p.a. w zw. z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności w sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja przyznająca spółce płatność;

2) art. 10a ust. 1a pkt 1-4 Ustawy o ARiMR oraz art. 80 k.p.a., jak również art. 82 pkt 1 k.p.a., poprzez:

a. zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie i wydanie decyzji jedynie w oparciu o pośrednie dowody z zeznań świadków, podczas gdy z dowodów tych nie wynika dowodzona przez organy okoliczność, a zeznania te zostały potraktowane selektywnie;

b. zaniechanie przeprowadzenia dowodu z dokumentów złożonych przez spółkę w postępowaniu odwoławczym, jak również zaniechanie przesłuchania świadków, o powołanie, których spółka wnosiła w toku postępowania;

c. nieprzyznanie mocy dowodowej dowodom złożonym przez spółkę w postępowaniu wznowieniowym z uwagi na ich irrelewantność dla sprawy, jak również oparciu rozstrzygnięcia na dwóch sprzecznych ze sobą zeznaniach świadka K.P.;

d. dokonanie wadliwej, nieuprawnionej oceny dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów, dotyczącej stanu zdrowia psychicznego K.P., sporządzonej w postępowaniu karnym przed Sądem Rejonowym w T. (sygn. akt [...]) i przyjęcie, że "treść protokołów z zeznań złożonych przez Pana K.P. (...) nie wskazuje na występowanie (...) objawów chorobowych, które wskazywałyby na zaburzenia psychiczne i podważałyby wiarygodność tych zeznań.";

3) art. 10a ust. 1a pkt 1-2 ustawy o ARiMR, art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez:

a. brak wskazania, dlaczego jedynie część z tych dowodów została uznana za wiarygodną podstawę wydanej decyzji, tj. przyznanie mocy dowodowej jedynie zeznaniom świadków K.P. i E.P., a odmowy mocy dowodowej zeznaniom pozostałych świadków co do okoliczności spornych między tymi świadkami;

b. dokonanie nieuzasadnionej, selektywnej i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku, jakoby skarżąca spółka nie wykonywała produkcji rolnej na zgłoszonym przez siebie do płatności terenie, podczas gdy wniosek ten z materiału tego nie daje się wywieść, w szczególnie nie wynika on z powoływanych przez organ zeznań świadków;

c. utożsamienie skarżącej spółki z zespołem podmiotów ze względu na łączącą te podmioty osobę Z.B., podczas gdy związki te wykazywane przez organ nie maja związku z prowadzeniem działalności rolniczej, a także poprzez przypisanie skarżącej spółce działań bądź zaniechań podejmowanych przez dzierżawców skarżącej i oparcie rozstrzygnięcia na hipotezach i założeniach organu, które pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym;

4) art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 poprzez wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności na rok 2017, podczas gdy z twierdzeń organu wynika, że okoliczności stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji były organowi znane w dniu wydawania decyzji przyznającej te płatności;

5) art. 4 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez błędne uznanie, że skarżąca spółka podjęła działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, a to poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści, oraz że płatność przyznana spółce została uzyskana przez skarżącą bezprawnie, co uzasadnia cofnięcie przyznanych skarżącej środków, podczas gdy spółka wypełniała zobowiązania związane z prowadzeniem produkcji rolnej na zadeklarowanym do płatności terenie, a także poprzez błędne uznanie przez organ, że powiązania pracownicze i rodzinne oraz wspólne adresy korespondencji niektórych z podmiotów dzierżawiących nieruchomości od skarżącej spółki są wystarczającą przesłanką stwierdzenia wytworzenia sztucznych warunków przez skarżącą, podczas gdy okoliczności te nie świadczą o relacji kierowniczej między Z.B. jako prezesem skarżącej spółki a wymienianymi przez organ podmiotami trzecimi;

6) art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez organ, że warunki wymagane do uzyskania płatności zostały sztucznie stworzone, to jest w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego, podczas gdy skarżąca Spółka nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała jako samodzielny podmiot cele określone w art. 31 rozporządzeniu nr 1305/2013, a także poprzez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie wystąpiły element subiektywny i obiektywny stworzenia sztucznych warunków, w szczególności skarżąca nie miała woli uzyskania korzyści, wynikającej z uregulowań UE poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek; nadto poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że dla stworzenia sztucznych warunków przez spółkę w myśl tego przepisu wystarczy wydzierżawienie osobom trzecim nieruchomości stanowiących przedmiot współwłasności prezesa zarządu spółki, działającego jako osoba fizyczna;

7) art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r. poz. 182) oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.) poprzez błędne uznanie, że skarżąca spółka nie spełniła warunków przyznania płatności, w szczególności, że nie przysługuje jej przymiot rolnika posiadającego gospodarstwo rolne, podczas gdy spółka, posiadając do tego odpowiednie zaplecze techniczne, wykonywała produkcję rolną na zadeklarowanych przez siebie do płatności nieruchomościach rolnych.

Mając na uwadze powyższe uchybienia, spółka wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a następnie umorzenie postępowania administracyjnego oraz zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego od organu odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r. poz.259 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o ustaleniu wobec spółki H. kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi na lata 2016 i 2017.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( t. jedn. Dz.U. z 2022 r. poz.2157 ze zm.), ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022 r. poz. 2422), Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 364 z późn. zm.), Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 3 12 z 23 grudnia 1995 r. str. 1 z późn. zm.), Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z dnia 20 grudnia 2013, str. 608, z późn. zm.) Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, z późn. zm.),

Zgodnie z treścią art.29 ust.1 ustawy z 9 maja 2008r. środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.

Zgodnie z treścią art. 4 pkt 4a.),b.) i c.) rozporządzenia nr 1307/2013 do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

a) "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą;

b) "gospodarstwo rolne" oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego;

c) "działalność rolnicza" oznacza:

(i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;

(ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub

(iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy;

W myśl art.60 rozporządzenia nr 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Zgodnie z treścią art.4 ust.3 rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Należy zaznaczyć, że podstawą wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności może być decyzja wydana w trybie nadzwyczajnym o uchyleniu decyzji przyznającej płatność i odmowie przyznania tej płatności bądź też ustalenia dokonane samodzielnie przez organ w odrębnym postępowaniu administracyjnym.

Nawet gdyby zostały wyeliminowane z obrotu prawnego decyzje organów obu instancji uchylające decyzję o przyznaniu spółce płatności za lata 2016 i 2017 odmawiające przyznania tej płatności, to i tak organy administracji miałyby podstawy do wydania decyzji określonej w art.29 ust.1 ustawy z 9 maja 2008r. Należy zaznaczyć, że postępowanie, o którym mowa w wymienionym przepisie jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest ustalenie czy doszło do pobrania nienależnie pobranych środków publicznych. Płatnością nienależnie pobraną jest płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności.

Możliwość domagania się zwrotu nienależnie pobranych kwot bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej płatność została zaakceptowana w orzecznictwie. W wyroku z dnia 15 listopada 2012r., sygn. akt II GSK 1518/11, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, iż warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Pogląd ten powtórzony został m.in. w wyroku NSA z 29 czerwca 2012 r., II GSK 822/11, w wyroku NSA z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, wyroku WSA w Lublinie z 24 września 2013 r., w wyroku NSA z 17 czerwca 2020 r., I GSK 9/20, wyroku WSA w Olsztynie z 11 lutego 2021 r., I SA/Ol 719/20, wyroku NSA z 11 kwietnia 2021r. II GSK 96/12, z 12 sierpnia 2016r. II GSK 568/15, z 18 sierpnia 2021r. I GSK 2053/18 i z 28 października 2019r. I GSK 1467/18.

W przypadku funkcjonowania ostatecznych decyzji przyznających płatności za poszczególne lata, warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków na podstawie tych decyzji, jest dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o dowody przeprowadzone w toku postępowania toczącego się w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Wskazać należy także, że decyzja wydana na podstawie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR ma charakter konstytutywny, co wynika z literalnego brzmienia tego artykułu, w którym jest mowa o "ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych". Decyzja o zwrocie nienależnie pobranych płatności tworzy zatem nowy stosunek prawny. Przesłanki świadczące o nienależnie pobranej płatności są oceniane ex post, czyli po przystąpieniu beneficjenta do realizacji zobowiązania.

W niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art.60 rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. mających na celu uzyskanie przez spółkę korzyści sprzecznych z celami unijnego prawodawstwa rolnego. W ocenie sądu Zbigniew Biegała poprzez wydzierżawienie gruntów będących jego własnością różnym podmiotom, podczas gdy podmioty te nie prowadziły na nich samodzielnej działalności rolniczej, stworzył mechanizm mający na celu obejście prawa i uzyskanie wyższych płatności. Spółka H. była jednym z elementów tego mechanizmu. Wskazuje na to analiza całego zebranego materiału dowodowego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęty pogląd, że aby można było mówić o sztucznych warunkach określnych w art.60 wymienionego rozporządzenia niezbędne jest spełnienie dwóch przesłanek: obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia subiektywna zaś, że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść sprzeczną z tym celem (por. wyrok NSA z 22 października 2019r. w spor. I GSK 498/19).

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Z.B. wraz z byłą żoną E.B. (obecnie P.) w 2016 r. i 2017 r. byli właścicielami ponad 400 hektarów użytków rolnych położonych na terenie różnych województw. Grunty te w 2016 r. i 2017 r. zostały sztucznie podzielone i zgłoszone do płatności obszarowych przez różne podmioty powiązana ze sobą rodzinnie, organizacyjnie i zawodowo a mianowicie przez spółkę H., D.M., A.M., K.P., P.L., D.Z. i A.B. Celem tego podziału było uzyskanie nieuzasadnionych korzyści w postaci zawyżonych płatności.

Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest ocena czy stronę skarżącą oraz inne podmioty, którym wydzierżawiono działki rolne Z.B., można uznać za samodzielnych, odrębnych rolników w rozumieniu art.4 ust.1a.) rozporządzenia nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013r. to jest czy podmioty te w latach 2016 i 2017 były posiadaczami gospodarstw rolnych na które przyznano płatność.

Stosownie do art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W świetle orzecznictwa i piśmiennictwa posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą (por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001 r.). Jako stan faktyczny posiadanie niezależne jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz , t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; E. Skowrońska-Bocian [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Przedstawione właściwości posiadania wyłączają uznanie za posiadacza osoby, która legitymując się tytułem prawnym do władania rzeczą, uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która ponadto nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą. Według ustaleń organów administracji publicznej, w niniejszej sprawie faktycznym użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku przez skarżącą był Z.B., który nimi zarządzał oraz dokonał sztucznego podziału gruntów w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji. Po stronie skarżącej nie występował zatem żaden z wymienionych dwóch elementów składających się na istnienie posiadania zależnego w rozumieniu 336 k.c.

Działalność rolnicza podmiotów zależnych, którym wydzierżawiono grunty nie miała charakteru rzeczywistego i autonomicznego. Miała ona charakter wyłącznie formalny, ekonomicznie nieuzasadniony co świadczyło o cechującym ich funkcjonowanie "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Składanie odrębnych wniosków przez powiązane w taki sposób podmioty i zgłoszenie w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie uzasadniałyby przyznanie mniejszej płatności wskazuje na stworzenie sztucznych warunków. Skarżąca nie przedstawiła żadnego wiarygodnego uzasadnienia wskazującego na racjonalność w tworzeniu tak dużej liczby powiązanych podmiotów. Nie stanowi w tym wypadku wystarczającego uzasadnienia powołanie się na osobistą sytuację Z.B., który w istocie kierował podzielonym w ten sposób gospodarstwem rolnym. Skarżąca stanowi w istocie fragment zorganizowanej całości gospodarczej – gospodarstwa rolnego, którym zarządza Z.B.

Wbrew zarzutom skarżącej, z uzasadnień wydanych decyzji wynika, że podstawę ustaleń faktycznych organów administracji stanowiły nie tylko zeznania K.P. i E.P., ale również zeznania Z.B. (z 18 listopada 2019 r., z 11 grudnia 2019r. i z 6 maja 2020 r.), D.M. (z 11 września 2019 r.), A.M. (z 24 czerwca 2019 r.), PL (11 września 2019 r.), D.Z.(z 25 czerwca 2019 r.) i A.B. (z 6 września 2019 r.). Organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji obszernie przytoczył zeznania wskazanych osób. W przesłuchaniu E.P. 10 lipca 2019 r. uczestniczył Z.B., M.M., reprezentująca spółkę W., A.P., reprezentujący skarżącą. Skarżąca skorzystała z możliwości zadawania pytań temu świadkowi. Nie zgłosiła zastrzeżeń co do sposobu przeprowadzenia tego dowodu.

Zwrócić należy uwagę, że złożone przez K.P. 4 lipca 2019 r. zeznania korespondują z zeznaniami innych świadków (A.M., D.M., P.L. i D.Z.), będących pracownikami skarżącej oraz spółki W, w których Z.B. posiada udziały i jest prezesem zarządu. Nie jest sporne, że do płatności została zgłoszona przez A.M., D.M. i K.P. ta sama działka (nr 409), która została podzielona pomiędzy te osoby, z tym samym rodzajem uprawy (gryką).

Świadkowie D.M., A.M., K.P., P.L., D.Z. i A.B. nie posiadali parku maszynowego do wykonywania zabiegów agrotechnicznych. Działki, na które zgłoszono wnioski o dopłaty znajdowały się znacznej odległości od miejsc zamieszkania (400 km – D.M., A.M., K.P., 380 km P.L., 90 km D.Z.). W przypadku gruntów położonych na terenie gminy B. prace polowe wykonywane były przez A.K. i S.K., których wskazał Z.B.

W ocenie sądu z ustalonych przez organy administracji okoliczności faktycznych wynika, że osoby te nie prowadziły indywidulanej działalności rolniczej. Były jedynie formalnymi posiadaczami gruntów zgłoszonych do płatności, na których działalność rolniczą faktycznie prowadził Z.B. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby wskazane podmioty, w tym skarżąca, samodzielnie decydowały o sposobie prowadzonych na gruntach zgłoszonych do płatności upraw lub aby dokonywały jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych.

Zwrócić należy uwagę, że świadek D.Z. zeznał wprawdzie, że zlecił prowadzenie tych prac skarżącej, której był pracownikiem, ale jednocześnie wskazał, że w tych sprawach nie podejmował faktycznie samodzielnie decyzji, lecz doradzał mu P.S., którego poznał za pośrednictwem Z.B. Świadek był zobowiązany do zapłaty czynszu dzierżawnego, jak twierdzi, w kwocie 4 500 zł rocznie, ale już nie pamięta, w jaki sposób zapłacił czynsz dzierżawny. Nie uzyskiwał przy tym żadnego dochodu z gospodarstwa, a zebrane 28 ton gryki i 400 kg saladery zebrał Z.B. jako "koszt uprawy". Z usług P.S. korzystali także P.L., D.M., A.M. oraz K.P. (zeznania P.L).

Z zeznań D.Z., A.M., P.L., D.M. wynika, że osoby te wystąpiły o dopłaty w celu uzyskania "premii" z tytułu pracy na rzecz Z.B. – właściciela wydzierżawionych gruntów i firmy, która je faktycznie użytkowała. D.Z. zeznał, że wystąpienie z wnioskiem o dopłaty zaproponował jemu i innym pracownikom swojej firmy Z.B. Świadek ten dodał, że nie znał powodów złożonej mu propozycji dzierżawy, ale być może takie działanie opłacało się Z.B. Nie wnikał przy tym w relacje dotyczące stosunków w rodzinie B., a po zakończeniu dzierżawy grunty przekazano na rzecz firmy W., również należącej do Z.B. A.M. zeznał natomiast dodatkowo, że grunty zostały wydzierżawione pracownikom z uwagi na przekroczenie limitów upoważniających do wyższych dotacji oraz wiek ponad 40 lat, który również ma wpływ na wysokość dotacji.

Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach nie było żadnych racjonalnych argumentów uzasadniających oddanie w dzierżawę gruntów Z.B. i jego byłej żony różnym podmiotom, które następnie zadeklarowały te grunty do płatności obszarowych. Jedynym celem takiego podziału było uzyskanie dla tych gruntów znacznie wyższych płatności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo wyjaśniono ile wynosiłyby płatności w latach 2016 i 2017 gdyby nie dokonano podziału działek a jakie płatności wypłacono do zadeklarowanych gruntów po dokonanym ich podziale ( strony 22-24 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Wszystkie działki będące własnością Z.B. i jego byłej żony zgłoszone do płatności zostały tak podzielone pomiędzy dzierżawców aby uzyskać maksymalne stawki płatności. Rozparcelowanie tych działek miało na celu obejście przepisów określających limity powierzchni do których przysługują płatności. Należy zaznaczyć, ze pomiędzy Z.B. a podmiotami którym wydzierżawiono grunty w 2016r. istniały powiązania osobowe, rodzinne, zawodowe i biznesowe. W 2016r. Z.B. był prezesem zarządu spółki H. oraz miał 50% udziałów w spółce. Do dnia 12 stycznia 2017r. był on także prezesem spółki W. i miał 100% udziałów spółki. A.B., siostra Z.B., jest członkiem zarządu spółki W. i ma obecnie udziały w spółce. D.M., A.M., K.P. i P.L. byli pracownikami spółki W., a D.Z. był pracownikiem spółki H. Pomiędzy Z.B. a wymienionymi osobami istniały zatem zależności służbowe, organizacyjne lub rodzinne.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że działki zgłoszone do płatności zostały oddane w dzierżawę spółce H. przy czym była to ustna umowa dzierżawy (pisemnej umowy dzierżawy nie przedstawiono). O tym, że wydzierżawienie tych gruntów było kreowaniem sztucznych warunków świadczy fakt, że Z.B. po wydzierżawieniu działek nadal decydował o wszystkich istotnych elementach produkcji rolnej na zgłoszonych gruntach. Działki zgłoszone do płatności były własnością Z. i E.B., zaś z relacji Z.B. złożonych w dniu 18 listopada 2020r. wynika, że wszelkie decyzje dotyczące zasiewów i zabiegów agrotechnicznych podejmował zarząd spółki w porozumieniu ze wspólnikami. Zarząd był jednoosobowy i był w nim prezes Z.B. zaś wspólników było dwóch (tzn. Z.B. i jego była żona E.B.). Oznacza to, że Z.B. jako prezes zarządu spółki po oddaniu spółce działek w dzierżawę nadal decydował o charakterze produkcji rolnej na działkach będących jego własnością (E.B. zeznała, że nie wiedziała o zawieranych umowach dzierżawy ani nie miała dostępu do dokumentacji spółki). W sytuacji zatem gdy Z.B. po oddaniu spółce działek rolnych w dzierżawę nadal decydował o produkcji rolnej na tych gruntach to oznacza, że wydzierżawienie tych działek stronie skarżącej było kreowaniem sztucznych warunków dla uzyskania jak największej płatności.

Nadto istnieje wątpliwość czy w ogóle doszło do skutecznego zawarcia umowy dzierżawy pomiędzy właścicielami działek (Z.B. i E.B.) o dzierżawcą (spółką H.). Umowa dzierżawy została uregulowana w art.693 § 1 Kodeksu cywilnego zgodnie z którym przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz.

Do zawarcia umowy dzierżawy konieczne jest złożenie zgodnych oświadczeń woli obu stron umowy. W przypadku wydzierżawiającego konieczne były oświadczenia Z.B. oraz jego byłej żony E.B., która zeznała, że nic nie wiedziała o zawieranych umowach dzierżawy co prowadzi do wniosku, iż takiej umowy nie zawierała ze spółką H. W przypadku dzierżawcy konieczne było złożenie oświadczenia woli przez spółkę H. Uprawnionym do składania oświadczeń woli w imieniu spółki był członek zarządu a zarząd był jednoosobowy i był nim prezes Z.B. Oznacza to, że Z.B. zawarł umowę sam z sobą. Z jednej strony jako wydzierżawiający (właściciel działek) a z drugiej w imieniu dzierżawcy (spółki H.). Istnieje zatem wątpliwość czy w takiej sytuacji doszło w ogóle do skutecznego zwarcia umowy dzierżawy. Nadto konieczną cechą dzierżawy jest odpłatność i wzajemność świadczeń wynikających z umowy. Z zebranego materiału dowodowego, a w szczególności z zeznań Z.B., nie wynika czy był ustalony jakiś czynsz dzierżawny a jeżeli tak to jaki oraz jakie były warunki dzierżawy. Wszystkie wymienione okoliczności wskazują, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego czy rzeczywiście miało miejsce skuteczne zwarcie umowy dzierżawy.

Reasumując dotychczasowe rozważania sąd uznał, że organy administracji słusznie przyjęły, iż spełnione zostały przesłanki obiektywne i subiektywne dla uznania, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania wyższych płatności obszarowych. Przesłanka obiektywna polegała na tym, że grunty stanowiące własność Z.B. wydzierżawił on sztucznie wykreowanym podmiotom powiązanym osobowo, rodzinne, organizacyjnie, zawodowo i biznesowo podczas gdy on sam był rolnikiem decydującym o prowadzeniu działalności rolniczej na tych gruntach. Przesłanka subiektywna polegała na przedstawieniu powiązań osobowych, rodzinnych, zawodowych, organizacyjnych i biznesowych pomiędzy Z.B. a podmiotami którymi wydzierżawiono grunty.

Złożenie wielu wniosków o przyznanie płatności obszarowych przez różne podmioty którym Z.B. wydzierżawił grunt zamiast jednego wniosku Z.B. na całość gruntów pozwoliło obejść limity powierzchni uprawniających do przyznania płatności. Bez uzasadnionej przyczyny wykreowano wiele podmiotów aby uzyskać wyższe płatności niż gdyby o nie wystąpił jeden rolnik. Celem takiego działania było otrzymanie płatności w zawyżonej wysokość. Spółka H. była jednym z elementów mechanizmu stworzonego przez Z.B. mającego na celu uzyskanie wyższych płatności obszarowych. W rzeczniowskości w 2016 r. i 2017 r. spółka nie prowadziła samodzielnej działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach, gdyż o działalności tej decydował Z. B. jako ich właściciel.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do przedawnienia nienależnie pobranych płatności za lata 2016 i 2017.

W myśl art.1 ust.1 i 2 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2989/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. UE L nr 312 po.1) w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego. Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

W myśl art.3 ust.1 wymienionego rozporządzenia okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W orzecznictwie Trybunału Unii Europejskiej przyjmuje się, że w art.1 ust.2 i art.3 ust.1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach gdzie naruszenie przepisu prawa Unii zostało wykryte dopiero po powstaniu szkody, termin przedawnienia rozpoczyna bieg z chwilą, w której wystąpiły zarówno działanie lub zaniechanie podmiotu gospodarczego stanowiące naruszenie prawa Unii, jak i szkoda w budżecie Unii lub w zarządzanych przez nią budżetach. Wniosek taki jest zgodny z celem owego rozporządzenia, który to akt zgodnie z art. 1 ust. 1 zmierza do ochrony interesów finansowych Unii. W istocie dies a quo znajduje się w chwili zdarzenia, które miało miejsce jako ostatnie, to znaczy albo w dacie wystąpienia szkody, jeżeli szkoda ta powstała po działaniu lub zaniechaniu stanowiącym naruszenie prawa Unii, albo w dacie teso działania lub zaniechania, jeżeli dana korzyść została przyznana przed owym działaniem lub zaniechaniem. Ponadto wniosku tego nie podważa argument, zgodnie z którym dies a quo stanowi dzień wykrycia nieprawidłowości, ponieważ chwila, w której organy dowiedziały się o nieprawidłowości, jest bez znaczenia dla momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. Art.1 ust.2 rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich należy interpretować w ten sposób, że szkoda powstaje w chwili wydania decyzji o przyznaniu refundacji wywozowej odnośnemu eksporterowi. To od tej chwili bowiem istnieje rzeczywiście szkoda w budżecie Unii. Nie można uznać tej szkody za istniejącą przed datą ostatecznego przyznania tej korzyści, ponieważ oznaczałoby to przyznanie, że termin przedawnienia dla żądania zwrotu tej kwoty może rozpocząć bieg już w chwili, w której nie została ona jeszcze przyznana. (vide m.in.: sprawa Pfeifer & Langen GmbH & Co. KG v. Bundesanstalt fiir Landwirtschaft und Ernahrung (orzeczenie wstępne) wyrok z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. akt: C- 52/14, wyrok z 6 października 2015r. w spr. C – 59/14).

Pogląd przedstawiony w wymienionych orzeczeniach Trybunału Unii Europejskich jest przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2021r. w spr. I GSK 2016/18, wyrok WSA w Łodzi z 20 września 2022r. w spr. III SA/Łd 402/22).

W przypadku nienależnie pobranych płatności ONW na 2016 r. naruszenie prawa nastąpiło w dniu 15 czerwca 2016 r., tj. w chwili złożenia wniosku z nieprawidłową deklaracją, natomiast szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce w dniu 22 maja 2017 r. Skoro początek biegu termu przedawniania wyznacza zdarzenie, której miało miejsce jako ostatnie (w analizowanym przypadku jest to moment powstania szkody, czyli 22 maja 2017 r.), to należy stwierdzić, iż 4-letni termin przedawnienia roszczeń o zwrot płatności przyznanych na mocy decyzji nr 0085-2017-008926 upływał w dniu 22 maja 2021 r. W analizowanym przypadku jednak nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia, zaś po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. W myśl art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady nr 2988/95 upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary. Okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia to 8 lat. W przypadku nienależnie pobranych płatności za rok 2016 pierwsze przerwanie okresu przedawnienia nastąpiło w dniu 30 kwietnia 2021 r., tj. w momencie doręczenia stronie decyzji z dnia 27 kwietnia 2021 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie o uchyleniu decyzji dotychczasowej z dnia 28 kwietnia 2017 r. oraz w sprawie przyznania płatności ONW, na mocy której organ odmówił stronie przyznania płatności ze względu na stworzenie sztucznych warunków dla uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. Następnie do kolejnego przerwania biegu terminu przedawnienia doszło w związku wydaniem i doręczeniem w dniu 6 lipca 2021 r. decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 2 lipca 2021 r. o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 27 kwietnia 2021 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie. Biorąc pod uwagę, że po każdym przerwaniu terminu przedawnienia biegnie on na nowo, to w dacie wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, tj. w dniu 28 czerwca 2022 r., doręczonej 1 lipca 2022 r., termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności 2016 r. nie upłynął. Uwzględniając przerwania okresu przedawnienia, upływ terminu przedawnienia, następujący najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, upływa w dniu 22 maja 2025 r.

W przypadku nienależnie pobranych płatności na 2017 r. naruszenie prawa nastąpiło w dniu 31 maja 2017 r., tj. w chwili złożenia wniosku z nieprawidłową deklaracją, natomiast szkoda rozumiana jako nieuprawniona wypłata płatności miała miejsce w dniu 30 maja 2018 r. Wobec tego, że początek biegu termu przedawniania wyznacza zdarzenie, które miało miejsce jako ostatnie (moment powstania szkody, czyli 30 maja 2018 r.), to należy stwierdzić, iż 4-letni termin przedawnienia upływał w dniu 30 maja 2022 r. W przypadku płatności za rok 2017 pierwsze przerwanie okresu przedawnienia nastąpiło w dniu 11 maja 2021 r., tj. w momencie doręczenia stronie decyzji z dnia 6 maja 2021 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie o uchyleniu decyzji dotychczasowej z dnia 17 maja 2018 r. oraz w sprawie przyznania płatności ONW w niepełnej wnioskowanej wysokości. Następnie do kolejnego przerwania biegu terminu przedawnienia doszło w związku wydaniem i doręczeniem w dniu 04 sierpnia 2021 r. decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 29 lipca 2021 r. o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 6 maja 2021 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, w którym zawiadamia się daną osobę o nieprawidłowościach. Na gruncie analizowanej sprawy za taki akt należy uznać decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 6 maja 2021 r. oraz decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 29 lipca 2021 r., gdyż tymi rozstrzygnięciami skarżąca została poinformowana o stwierdzonych nieprawidłowościach polegających na stworzeniu sztucznych warunków. Następnym aktem przerywającym bieg terminu przedawnienia było doręczone w dniu 19 kwietnia 2022 r. zawiadomienie z dnia 11 kwietnia 2022 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Biorąc pod uwagę, że po każdym przerwaniu terminu przedawnienia biegnie on na nowo, to w dacie wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, tj. w dniu 28 czerwca 2022 r., doręczonej 1 lipca 2022 r., termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności 2017 r. nie upłynął. Uwzględniając wymienione wyżej przerwania okresu przedawnienia, upływ terminu przedawnienia następujący najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, upłynie w dniu 30 maja 2026 r.

W ocenie sądu nieuzasadniony jest także zarzut skargi, iż wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności jest możliwe jedynie po wyeliminowaniu, w trybie nadzwyczajnym, decyzji o przyznaniu tych płatności. Tym ostatnim decyzjom przysługuje bowiem domniemanie legalności i, w ocenie strony skarżącej, bez ich wyeliminowania nie można wydać decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności.

Wymieniona kwestia była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i orzecznictwo w tym zakresie jest powszechnie przyjęte. Wynika z niego, że do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznej decyzji przyznających płatność. Kwestia ta została omówiona we wcześniejszych rozważaniach (por. wyroki NSA z 11 kwietnia 2013r. w spr. II GSK 96/12 i z 15 listopada 2012r. w spr. II GSK 518/11, wyrok WSA w Warszawie z 24 listopada 2011 r. w spr. V SA/Wa 1684/11). Zarzut skargi w tym zakresie nie jest uzasadniony.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi naruszenia art. 7 i 77 K.p.a. poprzez brak bezpośredniego przesłuchania świadków tylko oparcie się na ich relacjach złożonych w postępowaniu karnym oraz nieuwzględnienie zgłoszonych wniosków dowodowych. Przede wszystkim należy podnieść, że przepisy art. 7 i 77 K.p.a. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią art. 10a ustawy z 9 maja 2008 r., jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81.

W myśl art. 10a ust. 6 pkt 3 wymienionej ustawy przepisów ust. 1-5 nie stosuje się do postępowań rozstrzyganych w drodze decyzji na podstawie przepisów dotyczących wspierania rozwoju obszarów wiejskich. W niniejszej sprawie postępowanie jest prowadzone na podstawie ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. W związku z tym, zgodnie z treścią art. 10a ust. 6 pkt 3 ustawy z 9 maja 2008 r., przepisy art. 10a ust. 1-5 tej ustawy nie mają tutaj zastosowania. W rozpoznawanej sprawie stosuje się natomiast przepis art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Z kolei ust. 2 ww. art. 27 stanowi. iż strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z wymienionych przepisów ustawy z 20 lutego 2015 r. wynika odrębność postępowania w stosunku do postępowania prowadzonego na podstawie K.p.a. Odrębność ta polega między innymi na tym, że organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przepisy art. 7 i 77 K.p.a. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.

Odnośnie zarzutu skargi, że organy oparły się na zeznaniach świadków z postępowania karnego to należy zaznaczyć, iż organy były do tego uprawnione na podstawie art. 75 § 1 K.p.a. Organy nie miały obowiązku bezpośredniego przesłuchiwania świadków lecz mogły oprzeć swoje rozstrzygnięcia na dowodach przeprowadzonych przez inny organ w innym postępowaniu.

Jeżeli chodzi o zarzut skargi nie uwzględnienia wniosków dowodowych zgłoszonych w postępowaniu odwoławczym (wnioski o przesłuchanie A.F., M.Z., M.W. – B. i Z.B. oraz o przeprowadzenie dowodów z szeregu dokumentów) to organ odwoławczy szczegółowo odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozważania organu w tym zakresie są logiczne i przekonujące. W szczególności trafnie podniesiono, że zebrany materiał dowodowy (w tym zeznania szeregu osób złożone w postępowaniu karnym) był wystarczający do ustalenia stanu faktycznego i nie było potrzeby przesłuchiwania kolejnych osób zgłoszonych przez stronę skarżącą. Zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż organy administracji oparły się głównie na zeznaniach K.P. złożonych w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w P. oraz na zeznaniach E.B. Zdaniem strony skarżącej, ocena tych dowodów była wadliwa zaś z opinii biegłych lekarzy psychiatrów wynika, że K.P. w okresie od września do października 2020 r., z uwagi na chorobę psychiczną, nie rozumiał znaczenia swoich czynów i nie mógł pokierować swoim postępowaniem.

Nie można się zgodzić z zarzutem skargi, że organy administracji oparły się głównie na relacjach K.P. i E.B. Ustając stan faktyczny organy uwzględniły również zeznania innych świadków a mianowicie Z.B., D.M., A.M., P.L., D.Z. i A.B. Zeznania K. P. i E. B. korespondują z relacjami pozostałych świadków. Organy dokonały oceny zeznań wymienionych świadków w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny dowodów. Odnosi się to także do zeznań K.P. Organ odwoławczy znał treść opinii biegłych psychiatrów w sprawie K.P. i dokonał oceny jego zeznań uwzględniając treść tej opinii. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie podniesiono, że z protokołu zeznań K. P. w dniach 4 lipca 2019 r. i 8 października 2020 r. nie wynika aby w czasie składaniu przez niego zeznań występowały u niego objawy chorobowe wskazujące na zaburzenia psychiczne. Jeszcze raz należy podkreślić, że relacje K. P. znajdują potwierdzenie w zeznaniach pozostałych świadków i relacje wszystkich świadków (w tym także K. P.) układają się w logiczną całość co pozwoliło ustalić stan faktyczny w sprawie. Zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że spółka H. i W. nie były powiązane kapitałowo i osobowo, spółka H. była producentem rolnym gdyż posiadała park maszynowy i zatrudniała pracowników wykonujących prace rolne a ponadto organy administracji pominęły fragmenty zeznań świadków (dzierżawców) co do samodzielnego prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Należy zaznaczyć, że w 2017 r. prezesem zarządu spółek H. i W. był Z.B. Do 12 stycznia 2017 r. miał on 100% udziałów w spółce W. oraz do chwili obecnej posiada 50% udziałów w spółce H. Obie spółki posiadają również identyczny adres dla korespondencji, a mianowicie Ż. ul.[...]. Mimo, że obie spółki mają różny profil działalności to poprzez osobę Z.B. są one powiązane zarówno osobowo jak i kapitałowo. Faktem jest, że spółka H. zajmuje się działalnością rolniczą (uprawa zbóż, roślin strączkowych i oleistych na nasiona) i w związku z tym posiada park maszynowy oraz zatrudnia pracowników wykonujących prace rolnicze. Należy jednak podkreślić, że grunty oddane w dzierżawę przez Z.B. spółce H., a następnie zgłoszone do płatności w 2017 r. były nadal użytkowane przez Z. B. Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach po przekazaniu spółce gruntów w dzierżawę decyzję dotyczącą zasiewów i zabiegów agrotechnicznych na tych gruntach podejmował zarząd spółki (jednoosobowy w osobie Z.B.) w porozumieniu ze wspólnikami spółki (Z.B. i E.B., która nie wiedziała o umowach dzierżawy zawieranych w 2017r.). W istocie Z.B. samodzielnie podejmował wszystkie decyzje dotyczące działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach a więc był rzeczywistym ich użytkownikiem. Odnośnie oceny zeznań świadków to organy administracji dokonały takiej oceny wszechstronnie rozważając cały materiał dowodowy z uwzględnieniem zasad logiki, doświadczenia życiowego oraz posiadanej wiedzy. Dokonana ocena nie ma charakteru dowolnego lecz mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. Zarzuty skargi w tym zakresie nie są uzasadnione.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu pobranych płatności określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE. L nr 227 poz.69). Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 i 3 wymienionego rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Z wymienionego przepisu wynika, że przesłankami odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności są: 1.) płatność musi być dokonana na skutek błędu organu 2.) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Obie wymienione przesłanki muszą być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie została spełniona druga z wymienionych przesłanek. Błędem w rozumieniu art. 7 ust. 3 wymienionego rozporządzenia było zaangażowanie przez Z.B. kilku podmiotów (w tym spółki H.) do ubiegania się o płatności do gruntów będących w posiadaniu jednego rolnika tzn. Z. B. Z.B. będąc właścicielem gruntów jak i prezesem zarządu spółki H, dzierżawcy gruntów, świadomie doprowadził do stworzenia sztucznych warunków aby uzyskać wyższą płatność. Swoim działaniem stworzył mechanizm mający na celu obejście prawa i pozyskanie wyższych dopłat. W sytuacji gdy to Z. B. świadomie doprowadził do stworzenia takiego mechanizmu to brak jest podstaw do uznania, że błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Zarzut skargi w tym zakresie nie jest uzasadniony.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że nie doszło do stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania wyższej płatności. Kwestia ta została omówiona we wcześniejszej części rozważań. Przypomnieć jedynie należy, że grunty stanowiące własność Z.B. i jego byłej żony (ponad 400 ha) zostały wydzierżawione różnym podmiotom, powiązanym ze sobą osobowo, rodzinnie, zawodowo, organizacyjnie i biznesowo, aby uzyskać wyższe płatności obszarowe. Rozparcelowanie wszystkich działek nie miało żadnego racjonalnego uzasadnienia a jedynie miało na celu uzyskanie wyższych dopłat. W sytuacji gdyby wniosek o przyznanie płatności został złożony tylko przez Z.B. przyznane płatności byłyby niższe od płatności otrzymanych po wydzierżawieniu gruntów różnym podmiotom. Wydzierżawienie gruntów miało na celu obejście limitów powierzchni uprawnionej do płatności. Spółka H. była jednym z elementów mechanizmu stworzonego przez Z.B. polegającego na wykreowaniu wielu podmiotów wnioskujących o przyznanie płatności aby uzyskać wyższe dopłaty. W rzeczywistości spółka H. nie prowadziła samodzielnej działalności rolniczej na gruntach zgłoszonych w latach 2016 i 2017 do płatności ONW, gdyż o działalności tej decydował Z.B. jako ich właściciel. Organy administracji słusznie uznały, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1360/2013, mających na celu uzyskanie przez spółkę korzyści sprzecznych z celami unijnego prawodawstwa rolnego. Zarzuty skargi w tym zakresie nie są uzasadnione.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę spółki H.

d.j.