Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 155/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 2,
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr). Sędziowie NSA Ewa Makosz - Frymus As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 września 2008 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/ I.Kucznerowicz /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ E.Makosz-Frymus


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako Kierownik Urzędu) zawiadomił M. N. o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w celu wydania decyzji o prawie do świadczeń określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950 ze zm., obecnie obowiązuje t. j. Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 ze zm., dalej jako ustawa o kombatantach). Zarazem Kierownik Urzędu wezwał do nadesłania, w terminie 14 dni od daty otrzymania zawiadomienia, wszelkich wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mogących przyczynić się do ustalenia charakteru pracy lub służby mających wpływ na uzyskane uprawnienia.

Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wyroku Sąd napisał, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz w art. 4 ustawy o kombatantach. Sąd zaznaczył, że w toku postępowania skarżący informował Kierownika Urzędu o przynależności w trakcie okupacji do ruchu oporu, jednak ta okoliczność nie została zbadana ani zweryfikowana. Sąd wskazał, że na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach organ orzekający w sprawie ma nie tylko prawo ale i obowiązek ustalić, czy zachodzą przesłanki powodujące zachowanie posiadanych uprawnień, także ze względu na uzyskanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie o kombatantach.

Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Uzasadniając wyrok Sąd wskazał, że w sprawie doszło do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, które mogło mieć istotny wpływ na wyniki sprawy. Organ trafnie ocenił, że zainteresowany nie wskazuje przekonująco argumentów, pozwalających na przyjęcie, że był żołnierzem Armii Krajowej. Niezasadnie natomiast organ przyjął, że uzyskanie przez zainteresowanego uprawnień wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej stanowi samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Sąd wskazał w wyroku aby organ przesłuchał ostatniego żyjącego świadka, A. W., oraz przesłuchał skarżącego w charakterze strony, dla ustalenia czy i ewentualnie w jakim okresie skarżący pełnił służbę w AK. Za celowe Sąd uznał również przeprowadzenie dowodu z akt kombatanckich i ewentualnie - weryfikacyjnych świadka.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu działając na podstawie art. 127 §3 i art. 138 §1 pkt 1 kpa, art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach uchylił decyzję własną z dnia [...] r. nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich w części dotyczącej podstawy prawnej: w miejsce art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach organ wskazał art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach. W pozostałej części organ administracji utrzymał w mocy ww. decyzję pozbawiającą wnioskodawcę uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przeprowadzono dowód z przesłuchania jedynego żyjącego świadka, A. W., dowód z przesłuchania wnioskodawcy oraz dowód z akt świadka. Przesłuchany w drodze pomocy prawnej świadek zeznał, że wnioskodawca został zwerbowany do organizacji konspiracyjnej przez Z. Z. w 1941 r. Świadek podał szczegółowe informacje dotyczące złożenia przez wnioskodawcę przysięgi. Świadek pomimo tego, że był w innym oddziale niż wnioskodawca posiada wiedzę odnośnie przydziału organizacyjnego wnioskodawcy, szkoleń w jakich wnioskodawca brał udział i zakresu obowiązków w konspiracji. Organ zauważył jednak, że świadek ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich w 1980 r. wskazał, iż do 1942 r. pracował w gospodarstwie z matką w S., w maju 1943 r. został aresztowany przez żandarmów niemieckich, osadzony w łagrze i zakwalifikowany do transportu do Niemiec. Świadek uciekł w czasie transportu, powrócił do S., został zatrudniony w charakterze robotnika w majątku niemieckim gdzie zetknął się z grupą oporu i został jej członkiem do czasu aresztowania. Organ wskazał nadto, że również w deklaracji członkowskiej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (dalej jako ZBoWiD) świadek wskazuje na przynależność od 1943 r. do komórki grupy oporu istniejącej we wsi S. W związku z tym organ przytoczył pogląd, w myśl którego dowody z zeznań świadków, dotyczące zdarzeń sprzed 60 lat mają niską wartość dowodową zarówno ze względu na znaczny upływ czasu, subiektywizm świadków a często i zamiar pomocy w uzyskaniu świadczeń związanych ze statusem kombatanta. Jako niemożliwe organ ocenił aby świadek nawiązując kontakt z organizacją konspiracyjną w 1943 r. posiadał jakąkolwiek wiedzę na temat działalności konspiracyjnej wnioskodawcy. Przesłuchany wnioskodawca udzielał lakonicznych odpowiedzi na pytania związane z prowadzoną przez niego działalnością konspiracyjną. W ocenie organu administracji zainteresowany nie przedstawił wiarygodnych dowodów na okoliczność pełnienia służby w organizacji konspiracyjnej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Nie budzi wątpliwości fakt, że wnioskodawca jako funkcjonariusz MO brał osobisty udział w walkach z "reakcyjnym podziemiem". Świadczy o tym zaświadczenie z Komendy Wojewódzkiej MO w [...] z dnia[...], wyjaśnienia wnioskodawcy w trakcie postępowania przed b. ZBoWiD (życiorys, deklaracja członkowska). Wnioskodawca uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w walce zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej. IPN poinformował organ, że w dawnym powiecie[...], do którego należała gmina[...] UB i MO prowadziły w 1945 r. działania zbrojne przeciwko oddziałom zbrojnym podziemia niepodległościowego wywodzącym się ze struktur Armii Krajowej (oddział E. K. "[...]", G. R. "[...]", J. "[...]" i J. K. "[...]"). W związku z powyższym oraz faktem, że wnioskodawca brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem w okresie od lutego 1945 r. do października 1945 r., na co przedłożył dowody w postępowaniu przed ZBoWiD organ uznał, że wnioskodawca wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji działającej na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Organ wskazał również, że postępowanie dowodowe wykazało, iż do strony ma zastosowanie treść przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach. W związku z powyższym organ uchylił decyzję własną wydaną w części dotyczącej podstawy prawnej przyjmując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia ww. podstawę.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący napisał, że organ błędnie i sprzecznie ze stanem rzeczywistym ocenił Jego krótkotrwałą pracę biurową na posterunku w [...] i bezpodstawnie przyjął, że skarżący brał udział w walkach o utrwalenie władzy ludowej. Skarżący przyjął pracę na posterunku MO za zgodą i na polecenie kierownika grupy Ruchu Oporu, Z. Z., którego interesowała praca i zamiary MO. Skarżący nigdy nie był zaangażowany w terenie poza posterunkiem MO. Z zaświadczenia posterunku MO w [...] wynika tylko, że skarżący został zwolniony na własną prośbę. Informacja o braniu udziału w walkach zbrojnych znajduje się w pismach Komend Wojewódzkich MO i zaświadczeniu ZBOWiD i jest niezgodna z prawdą. Do ruchu oporu skarżącego zwerbował Z. Z. w 1941 r. Skarżący zwerbował swojego kolegę i sąsiada, do którego miał zaufanie, W. P. Działania polegały na ostrzeganiu przed wywózkami do Niemiec i pomocy w ukrywaniu. Skarżący pracując na posterunku MO w [...] nie brał udziału w walkach zbrojnych.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. W tym więc zakresie uzasadnienie orzeczenia wykazuje moc wiążącą. Zarazem kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt p.p.s.a. ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, przy czym należy zauważyć, że na podstawie art. 134 p.p.s.a., w postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych, które nie zostały podniesione w skardze.

W ocenie Sądu organ odmawiając wiary i mocy dowodowej dowodom zaprezentowanym w sprawie wnikliwie i wszechstronnie uzasadnił swoje stanowisko. Zgodnie z art. 80 kpa organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przewidziana tym przepisem zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, że organ może również odmówić wiary pewnym dowodom, jeżeli w oparciu o analizę całości materiału dowodowego dojdzie do przekonania, że dowody te są nieprzekonywujące. Stanowisko swoje musi jednak uzasadnić logiczną, wszechstronną i zgodną ze zwykłym doświadczeniem życiowym analizą materiału dowodowego, zawartą w uzasadnieniu decyzji. W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia te warunki. Analizując zeznania świadka organ postąpił właściwie porównując złożone dla potrzeb sprawy zeznania z informacjami znajdującymi się w aktach b. ZBoWiD. Zaobserwowane różnice są tym bardziej niekorzystne dla skarżącego, że postępowanie przed b. ZBoWiD, dotyczące konspiracyjnej przeszłości świadka toczyło się niemal 30 lat temu. Z uwagi na upływ czasu i pogarszającą się z wiekiem pamięć, jednoznacznie na większą wiarę i zaufanie zasługują informacje przekazywane wcześniej. Tak jak informacje o dacie i okolicznościach zetknięcia się świadka z grupą oporu, a następnie członkostwa w tej grupie. Nie sposób wymagać od organu, aby zignorował tak zasadnicze rozbieżności jak data wstąpienia świadka do konspiracji oraz - co ściśle się z tym wiąże - szczegółowa wiedza świadka o konspirowaniu skarżącego. W ocenie Sądu organ słusznie uznał za niemożliwe, aby pozostający w 1941 r. poza konspiracją świadek posiadał jakąkolwiek wiedzę na temat działalności konspiracyjnej skarżącego, a tym bardziej, aby posiadał wiedzę szczegółową. W ocenie Sądu powyższe argumenty dają organowi podstawę do odmówienia wiary świadkowi. Trafnie organ zacytował w uzasadnieniu decyzji pogląd, że dowody z zeznań świadków, dotyczące zdarzeń sprzed ponad 65 lat mają niską wartość dowodową, zarówno ze względu na znaczny upływ czasu, subiektywizm świadków, a często i zamiar pomocy w uzyskaniu świadczeń związanych ze statusem kombatanta (za WSA w Białymstoku, wyrok z dnia 23 listopada 2004 r. sygn. akt II SA/Bk 636/04, dostępny na stronie internetowej NSA).

Ponadto należy stwierdzić, że zaistniałych wątpliwości nie rozwiał sam skarżący. Przesłuchany w drodze pomocy prawnej w charakterze strony udzielał ogólnikowych, lakonicznych odpowiedzi na pytania związane z prowadzoną przez niego działalnością konspiracyjną.

Trafnie postąpił organ zwracając się do IPN o potwierdzenie prowadzenia w 1945 r. działań zbrojnych przez MO i UB na terenie dawnego powiatu kaliskiego (do którego należała gmina [...]) przeciw oddziałom zbrojnym podziemia wywodzącym się ze struktur AK. Dysponowanie tymi informacjami oraz fakt, że skarżący brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem w okresie od lutego 1945 r. do października 1945 r., na co przedłożył dowody w postępowaniu przed ZBoWiD, w ocenie Sądu upoważniało organ do uznania, że skarżący wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji działającej na rzecz suwerenności i niepodległości RP.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Trafnie przytoczył organ administracji wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1126/04 LEX nr 165721 zgodnie z którym zwrot "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie.

Mając na względzie ustalone okoliczności oraz cytowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzecznictwo, w ocenie Sądu Kierownik Urzędu postąpił trafnie utrzymując w mocy decyzję własną z dnia 16 lutego 2005 r. pozbawiającą skarżącego uprawnień kombatanckich.

W związku z powyższym na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.

/-/ I. Kucznerowicz /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus

MZ