Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 476/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b)
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 13 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor WSA Marcin Olejniczak, Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2023 roku sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 9 marca 2023 roku nr KO.441.26.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Bełchatowa z dnia 20 stycznia 2023 roku, nr SR.4201.3.2.2023.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 476/23

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia 20 stycznia 2023 r. Prezydent Miasta Bełchatowa, działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. b, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 390), uchylił decyzję własną z dnia 5 stycznia 2022 r., zmienioną decyzją z dnia 25 stycznia 2022 r., przyznającą A. D. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad synem A.D.1 na okres od 01.10.2021 r. do 30.04.2025 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że z weryfikacji danych w rejestrze PESEL z dnia 29.12.2022 r. wynika, że A.D.1 czasowo zamieszkuje w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Ł. W dniu 03.01.2023 r. A. D. złożyła oświadczenie, iż syn od 01.09.2022 r. przebywa w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Ł. W piątek o godz. 17-tej jest odbierany, natomiast w niedzielę o godz. 18-tej jest odwożony do Ośrodka. Syn jest pod stałą opieką kuratora, psychiatry, neurologa, terapeuty. Z oświadczenia wynika, iż w niedzielę A.D.1 jest odwożony do internatu i odbierany w piątki, w każdy poniedziałek odbywa się jego terapia w ww. Ośrodku. Oprócz terapii na miejscu, A. D. jeździ z synem na wizyty do psychologa oraz neurologa, dojeżdża na wezwanie ze szkoły. Organ uznał, że A.D.1 ma zapewniony całodobowy pobyt w ośrodku szkolno-wychowawczym przez okres ponad 5 dni w tygodniu. W domu przybywa tylko od piątkowego popołudnia do niedzielnego popołudnia. Według opinii MOPS zakres opieki, którą A. D. obejmuje syna (wizyty u lekarza i w szkole) nie sprawia, że nie może podjąć zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Uznając powyższą decyzję za krzywdzącą i niesprawiedliwą A. D. wniosła od niej odwołanie. Skarżąca podniosła, iż organ nie zauważa, iż mimo tego, że jej syn przebywa w Ośrodku w Ł., to nadal sprawuje nad nim opiekę, ponieważ chodzi z nim do lekarzy, również w tygodniu, a przede wszystkim w weekendy. Wozi syna samochodem do różnych specjalistów. Syn potrzebuje ciągłej opieki 7 dni w tygodniu przez 24 godziny z uwagi na schorzenia jakie posiada, poważnie choruje i posiada stosowne dokumenty medyczne, a skarżąca się nim opiekuje. Skarżąca wyjaśnia, że nie podjęła pracy, gdyż jest to niemożliwe z uwagi na to, że zarówno w tygodniu jak i w weekendy jeżdżą do lekarzy. Nie może także podjąć pracy z uwagi na swoje schorzenia (jest w trakcie chemii). Przedkłada zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu zdrowia swojego i syna. Z dokumentów tych wynika, że ciągle musi jeździć do lekarzy z synem. Ponadto ponosi wszystkie koszty w zakresie leków. Wobec powyższego skarżąca wnosi o zmianę decyzji organu i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bez którego nie będzie miała możliwości leczyć syna.

Decyzją z dnia 9 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium wyjaśniło, że podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 32 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Koresponduje on z dyspozycją art. 25 ust. 1 u.ś.r. nakładającego na osoby, którym przyznano świadczenia rodzinne obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wypłacającego te świadczenia o każdej zmianie, mającej wpływ na prawo do świadczeń.

Decyzja wydawana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne ma charakter konstytutywny i powoduje zmianę lub uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu. Tym samym brak podania w zaskarżonej decyzji daty, z jaką nastąpiło uchylenie decyzji przyznającej stronie świadczenie pielęgnacyjne, oznacza, że wywiera ona wyłącznie skutki ex nunc, tj. od chwili jej wydania na przyszłość.

W rozpoznawanej sprawie nastąpiła zmiana sytuacji rodzinnej pozwalająca na uchylenie decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na syna, gdyż nie występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym synem oraz wystąpiła przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca zawarł wyłączenia uniemożliwiające przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. świadczenie tonie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Ustawodawca wprowadził to kryterium, aby bez względu na inne okoliczności, w sytuacji gdy okres pobytu osoby wymagającej opieki w placówce przekracza 5 dni w tygodniu, uznawać, że osoby opiekujące się niepełnosprawnymi mogą podjąć zatrudnienie. Natomiast w sytuacji, gdy okres pobytu osoby wymagającej opieki w placówce nie przekracza 5 dni w tygodniu, należy zbadać czy okoliczności pozwalają opiekunowi osoby niepełnosprawnej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia.

Kolegium stwierdziło, że w przypadku syna skarżącej pobyt w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Ł. przekracza 5 dni w tygodniu. Zgodnie mianowicie z oświadczeniem skarżącej – A.D.1 przebywa w ww. Ośrodku od niedzieli do piątku. Oznacza to, że zaistniała przesłanka negatywna, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r., uzasadniająca odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Już tylko sama ta okoliczność przemawia za uchyleniem skarżącej decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na syna. Należy bowiem przyjąć, że w takiej sytuacji nie występują obiektywne przeszkody uniemożliwiające skarżącej podjęcie pracy zarobkowej.

Syn skarżącej – A.D.1 - rozpoczął naukę w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Ł. z dniem 1 września 2022 r., gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę i przebywa tam od niedzieli od godz. 18-tej do piątku do godz. 17-tej (dowód: oświadczenia strony z dnia 03.01.2023 r.). Do Ośrodka jest odwożony i zabierany z niego przez skarżącą. Umieszczenie syna skarżącej w ww. Ośrodku znacznie polepszyło sytuację skarżącej w zakresie możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia twierdząc, że chodzi z synem do lekarzy również w tygodniu, a przede wszystkim w weekendy. Jednocześnie wskazuje, że z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia, na dowód czego załączyła do odwołania zaświadczenie lekarskie z dnia 31.01.2023 r., poświadczające, iż jest leczona od 15 lat z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów, obecnie w trakcie leczenia biologicznego, ma trudności z poruszaniem się, w chwili obecnej nie może podjąć pracy ze względu na stan zdrowia. Okazała także orzeczenie o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wydane dnia 21.10.2020 r. przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w Bełchatowie do dnia 31.10.2023 r.

W ustalonym stanie faktycznym zasadnym według Kolegium jest stwierdzenie, że skarżąca może pogodzić pracę zawodową z opieką nad synem. Obecne problemy zdrowotne skarżącej nie mogą uzasadniać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, inny jest bowiem cel tego świadczenia. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie utraconych zarobków rodzicom (i innym krewnym) osoby niepełnosprawnej, którzy mimo zdolności do pracy nie podejmują pracy zarobkowej lub z niej rezygnują z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Pomoc finansowa państwa ma rekompensować opiekunowi osoby niepełnosprawnej podjęcie decyzji o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie jest natomiast możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za "gotowość" do sprawowania opieki, podczas gdy osoba niepełnosprawna przebywa w ośrodku zapewniającym jej taką opiekę, niezależnie od ilości dni, przez które przebywa w takim ośrodku. Uzasadnionym jest zatem przyjęcie, że skarżąca nie zrezygnowała z podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad synem. Podejmowane czynności opiekuńcze, w tym ich częstotliwości, pozwalają na pogodzenie pracy zarobkowej z opieką nad niepełnosprawnym synem, chociażby w niepełnym wymiarze czasowym. Stwierdzenie to nie umniejsza roli i wysiłku, jaki podejmuje matka sprawując opiekę nad niepełnosprawnym synem, który z racji niepełnosprawności wymaga zwiększonej ilości wizyt lekarskich, jak też rehabilitacji, co jednak nie przesądza o spełnieniu przesłanek koniecznych do przysługiwania prawa do przedmiotowego świadczenia.

Od poniedziałku do piątku skarżąca (która obecnie ma 52 lata) dysponuje wolnym czasem, który mogłaby spożytkować na wykonywanie pracy zarobkowej. Opieka nad dzieckiem w dni wolne od nauki i podczas choroby stanowi normalny obowiązek rodziców. Rodzice wykorzystują na ten cel przewidziane prawem rozwiązania, tj. urlopy, dni wolne związane z opieką nad dziećmi i zwolnienia lekarskie związane z chorobą dzieci, czy też korzystają z pomocy członków rodziny czy osób trzecich (tak WS A w Lublinie w wyroku z dnia 15.02.2022 r., sygn. akt II SA/Lu 967/21 za NSA w powołanym wyżej wyroku z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2572/18).

W okolicznościach sprawy ustalenie, że opieka sprawowana przez skarżącą nad niepełnosprawnym synem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, przy jednoczesnym wystąpieniu przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r., stanowi podstawę do uchylenia ostatecznej decyzji ustalającej uprawnienie do takiego świadczenia w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. D. podniosła, że "jako podstawę prawną Organ wskazał przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. podając w uzasadnieniu, że moja sytuacja i mojego syna wypełnia treść tego przepisu ponieważ syn korzysta z całodobowej opieki w placówce opiekuńczej przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Organ Odwoławczy nie przeprowadzając żadnego dodatkowego postępowania wyjaśniającego przyjął bezkrytycznie twierdzenia Organu I instancji, że mój syn przebywając w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Ł. jest objęty taką pełną opieką przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Organ odwoławczy nie zbadał należycie i wnikliwie stanu faktycznego pomimo, że już z samego twierdzenia tego organu wynika, że tak nie jest. Przepisy ustawy nie definiują stanu, o którym mowa w rzeczonym przepisie "więcej niż 5 dni w tygodniu" ale nie może być wątpliwości, że "więcej niż " oznacza, że jest to całe 5 dni i przynajmniej jeszcze jeden lub choćby większość tego dnia powyżej piątego. W sensie kalendarzowym "dzień" oznacza dobę. Jeżeli zatem, jak twierdzi SKO za organem I instancji syn jest odbierany w piątek o godzinie 17 -tej, a odwożony do Ośrodka w niedziele o godzinie 18-tej, to już z tego prostego rachunku wynika, że jest to mniej niż 5 pełnych dób. Należy przy tym zwrócić uwagę na to, o wyjaśnienie czego SKO się nie pokusiło, że w rzeczywistości nigdy nie jest tak, że to są takie godziny tylko zwykle jest to wcześniej w piątek i później w niedzielę, nawet późnym wieczorem. W MOPS to wyjaśniałam, ale nie wzięto tego pod uwagę. W SKO nawet mi tego nie umożliwiono gdyż orzeczenie zapadło bez rozprawy. Mój syn otrzymywał kolejne orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ze wskazaniem Szkoły Podstawowej nr [...] w B., do tej szkoły uczęszczał i mieszkał w domu z nami rodzicami. Jednak doświadczenia wynikające z różnych negatywnych zdarzeń, w tym prób samobójczych wykazały, że SP [...] nie jest w stanie zapewnić wymagań określonych w tych orzeczeniach. ( orzeczenia i stosowne zaświadczenia lekarskie są w aktach sprawy). To dlatego podjęłam decyzję o umieszczeniu go w innej placówce kształcenia i spotkałam się ze zrozumieniem i przychylnością SOS-W w Ł. gdzie syn pobiera naukę od września 2022 roku mieszkając w internacie ośrodka. Pobyt w tej placówce nie oznacza jednak, że syn nie wymaga opieki, zwłaszcza medycznej, której ta placówka nie świadczy. A ta opieka medyczna i mnę wsparcie terapeutyczne, w szczególności psychiatryczne jest wykonywane poza Ośrodkiem co oznacza konieczność zabierania syna na badania i zabiegi nie tylko w soboty i niedziele. Mój syn wymaga ciągłego nadzoru neurologa, dowożę go także do poradni specjalistycznych. Tak naprawdę jestem ciągle pod telefonem, gdyż nigdy nie wiadomo kiedy zajdzie potrzeba mojego działania. W związku z tym, że nie posiadam prawa jazdy, to najłatwiej jest nam zapewnić te niezbędne badania i zabiegi w weekendy gdy mój mąż, a ojciec dziecka nie pracuje. Bywa jednak, że i w tygodniu czasem musiałam zabierać syna do lekarzy korzystając z pomocy komunikacyjnej znajomych. W zasadzie, to gdybym miała możliwość odbierania syna codziennie, to sama wolałabym go mieć przy sobie w domu, a tylko na lekcje dowozić do Ł., ale jak już wspomniałam nie mam prawa jazdy, a mąż pracuje czasem na tzw. wydłużonym czasie pracy. Powyżej zarysowałam tylko ogólnie, że niezależnie od ogólnej opieki jaką zapewnia Ośrodek (w trakcie nauki i pobytu w internacie) syn wymaga systematycznej opieki i nadzoru rodzica. Szkoła nie może i nie chce decydować o kwestiach istotnych ani co do leczenia.". Skarżąca przedstawiła również skierowanie do kształcenia specjalnego oraz odrębne do Internatu z dnia 28.07.2022 r. oraz informację dotycząca syna A.D.1 sporządzoną przez Kierownika Internatu, w którym syn przebywa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 - dalej p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach -kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 9 marca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Bełchatowa z dnia 20 stycznia 2023 r. uchylającą decyzję z dnia 5 stycznia 2022 r., zmienioną decyzją z dnia 25 stycznia 2022 r. o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w związku ze złożeniem oświadczenia przez skarżącą, że od dnia 1 września 2022 r. syn skarżącej przebywa w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Ł. od niedzieli od godz. 18 do piątku do godz. 17 zastosowanie znajduje wyłączenie z możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 – u.ś.r.).

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje bowiem, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

W ocenie Sądu, wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. nakazuje wiązać brak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko z formalnym umieszczeniem, ale i faktycznym przebywaniem osoby wymagającej opieki m.in. w placówce zapewniającej całodobową opiekę (z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą), w tym w specjalnym ośrodku szkolno - wychowawczym. Wynika to z zawartego w tym przepisie wyraźnego sformułowania o korzystaniu przez taką osobę z całodobowej opieki w takiej placówce przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

W sytuacji, gdy okres pobytu osoby wymagającej opieki w placówce przekracza 5 dni w tygodniu należy uznawać, że osoby opiekujące się niepełnosprawnymi mogą podjąć zatrudnienie. Natomiast w sytuacji gdy okres pobytu osoby wymagającej opieki w placówce nie przekracza 5 dni w tygodniu, należy zbadać, czy okoliczności pozwalają opiekunowi osoby niepełnosprawnej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia (por. m.in. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2021 r. I OSK 2506/20, z 4 grudnia 2018 r. I OSK 2572/18, CBOSA).

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej organy są zobowiązane dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy k.p.a. Jako dowolne należy bowiem traktować ustalenia faktyczne nieznajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym bądź poczynione w oparciu o materiał niekompletny czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.) (tak: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el i powołane tam orzeczenia). Analiza sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że organy nie ustaliły kluczowych dla sprawy okoliczności skutkiem czego była odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Po pierwsze, organy obu instancji oparły się wyłącznie na oświadczeniu skarżącej, że jej syn przebywa w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym od godz. 18 w niedzielę do godz. 17 w piątek, wywodząc, że ma zapewniony całodobowy pobyt w tym ośrodku przez okres więcej niż 5 dni w tygodniu. Organy nie podjęły próby ustalenia charakteru placówki, w której przebywał syn skarżącej, w szczególności, czy placówka, do której został skierowany A.D.1 w ogóle zapewnia całodobową opiekę przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Tymczasem jak wynika z przedłożonych przez skarżącą przy piśmie z dnia 2 maja 2023 r. dokumentów A.D.1 został skierowany do kształcenia specjalnego w Szkole Podstawowej Specjalnej nr [...] w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Ł. na podstawie skierowania z dnia 28 lipca 2022 r. (EZ.4351.1.16.2022). Jak wynika natomiast ze skierowania do internatu z dnia 28 lipca 2022 r. (EZ.4351.2.11.2022) pobyt w internacie łączy się z opieką częściową od poniedziałku do piątku. Z powyższych dokumentów wynika zatem, że co do zasady ośrodek szkolno-wychowawczy, w którym przebywa syn skarżącej nie zapewnia mu całodobowej opieki przez okres dłuższy niż 5 dni. W ocenie Sądu nie ma podstaw, aby uznać, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 2b u.ś.r.

Wychodząc z założenia, że syn skarżącej przebywa w placówce przez wszystkie dni robocze, organy przyjęły również bez głębszej analizy, że pobyt ten ma charakter nieprzerwany, a ośrodek zapewnia wszystkie potrzeby, w tym te medyczne i opiekuńcze związane ze stwierdzoną niepełnosprawnością. W ocenie Sądu organy nie ustaliły, jaki jest rzeczywisty wymiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad synem od poniedziałku do piątku. Nie wyjaśniono, czy z uwagi na stwierdzone schorzenia pobyt dziecka w ośrodku jest regularny, czy też wymaga ono zwiększonej aktywności opiekuńczej matki ze względu na absencję w ośrodku spowodowaną podatnością na różnego rodzaju zachorowania czy też trudności adaptacyjne w środowisku rówieśniczym.

Kolegium wskazało, że "od poniedziałku do piątku skarżąca (która obecnie ma 52 lata) dysponuje wolnym czasem, który mogłaby spożytkować na wykonywanie pracy zarobkowej. Opieka nad dzieckiem w dni wolne od nauki i podczas choroby stanowi normalny obowiązek rodziców. Rodzice wykorzystują na ten cel przewidziane prawem rozwiązania, tj. urlopy, dni wolne związane z opieką nad dziećmi i zwolnienia lekarskie związane z chorobą dzieci, czy też korzystają z pomocy członków rodziny czy osób trzecich".

O ile z powyższym twierdzeniem należy się zgodzić, to jednak w ocenie Sądu organ odwoławczy nie uwzględnił w swej konkluzji okoliczności, że syn skarżącej jest dzieckiem z orzeczoną niepełnosprawnością, z zaburzeniami lękowymi, depresyjnymi, a opieka nad takim dzieckiem nie może być porównywana na zasadach zwykłej analogii z opieką nad dzieckiem nieobarczonymi takimi zaburzeniami.

Reasumując, skoro analiza sprawy dała podstawy do stwierdzenia, że organy nie ustaliły kluczowych dla sprawy okoliczności, a ocenę możliwości podjęcia pracy zarobkowej należy uznać za nieznajdującą oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., co musiało skutkować uwzględnieniem skargi.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.

Rozpatrując ponownie sprawę organy uwzględnią poczynione rozważania.

ds