Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 615/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1lit c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Joanna Skiba, , po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 3 stycznia 2023 r. nr KOC/6430/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydent m.st. Warszawy z dnia 28 grudnia 2021 r. nr 004015/SP/2021; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz skarżącej D. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 615/23

UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r. nr. KOC/6430/Sr/22, po rozpatrzeniu odwołania D. M., od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 28 grudnia 2021 r. nr 004015/SP/2021 odmawiającej D. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad matką Z.M. – utrzymało w mocy zaskrzoną decyzję.

Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

D. M. wnioskiem z dnia 2 lipca 2021 r. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad matka Z. M.

Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. nr 004015/SP/2021 odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad matką Z. M.

Organ I instancji uzasadnieniu wskazał, że skarżąca pobiera rentę, nie świadczy usług opiekuńczych na rzecz matki całodobowo, a ponadto niepełnosprawność matki powstała w wieku dorosłym.

Po rozpatrzeniu odwołania D. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 16 lutego 2022 r. nr KOC/404/Sr/22 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że świadczenie nie może być przyznane, gdyż osoba sprawująca opiekę pobiera rentę.

Po rozpatrzeniu skargi D. M., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 858/22 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 lutego 2022 r.

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że w sytuacji, gdy strona pobiera świadczenie rentowe powinna mieć możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego. Ponadto Sąd wskazał, że organ II instancji powinien się odnieść do pozostałych przesłanek odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazanych w decyzji organu I instancji tj. braku wykazania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad matką i niemożnością podjęcia dodatkowego zatrudnienia, oraz kwestiami związanymi z istnieniem innych niż skarżąca osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny a także niesprawowaniem przez skarżącą opieki całodobowej wykluczającej jakakolwiek aktywność zawodową.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po ponownym rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r. nr. KOC/6430/Sr/22, - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta m.st. Warszawy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615).

Kolegium wskazało, że zgodnie z ustaleniami organu pierwszej instancji, wnioskodawczyni pobierała świadczenie rentowe w wysokości [...] zł w okresie od 10 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. z powodu częściowej niezdolności do pracy. Skarżąca opiekuje się niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS nr [...] z 23 maja 2019 r. wskazującym na trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Ponadto, rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, a z synami nie utrzymuje ona kontaktu. Kolegium wskazało również, że podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że matka wnioskodawczyni mieszka sama, a córka sprawuje opiekę przez kilka godzin dziennie. W pozostałym zakresie monitoruje stan matki poprzez system monitoringu zainstalowany w jej mieszkaniu. Ponadto, organ pierwszej instancji zauważył, że niepełnosprawność matki wnioskodawczyni powstała w wieku dorosłym.

W toku postępowania skarżąca wyjaśniła, że pomaga matce w podstawowych czynnościach życiowych takich jak: przygotowanie posiłków i odzieży, w czynnościach pielęgnacyjnych, w dojazdach na wizyty lekarskie jak i przy załatwianiu spraw urzędowych, sprząta w mieszkaniu matki oraz robi zakupy.

Ponadto oświadczyła, że zrezygnowała z zatrudnienia w 2020 r. z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką i z tego samego powodu nie może podjąć obecnie zatrudnienia.

Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę podkreślił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt. 22 nie zawiera definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z obowiązku prawnego wynikającego z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przy czym zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga. Trzeba mieć na uwadze potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy organ stanął na stanowisku, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem organu czynności wykonywane przez skarżącą podczas opieki nad matką nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, a zwłaszcza uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Nie świadczą one też o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc również codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę tych osób. Same czynności opiekuńcze nie zajmują skarżącej stale tyle czasu, aby w ogóle wykluczały aktywność zawodową. Ich rozmiar i zakres nie wymusza na skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy.

Według organu trudno uznać, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej tylko ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. Organ przyznał, że matka skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak nie można dać wiary twierdzeniom skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad matką. Wobec tego podzielił stanowisko organu I instancji, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad matką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Organ podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja

2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, wyraził pogląd, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zatem brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź z nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ww. ustawy.

Organ przyznał, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od jego podejmowania z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Tego rodzaju sytuacja nie wystąpiła jednak w przedmiotowej sprawie.

Dodatkowo organ wskazał, że Z. M. ma jeszcze dwóch synów, z którymi, nie utrzymuje kontaktu.

Podkreślił, że niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej z uwagi na zatrudnienie inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Przy czym obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy, albo na osobistych staraniach.

W sytuacji, w której osoby zobowiązane do alimentacji z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez przykładowo opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Skarżąca ani w toku postępowania administracyjnego, ani w skardze nie wskazała okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwolnienie rodzeństwa z obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Skarżąca nie rozważyła żadnego innego scenariusza opieki nad matką, z uwzględnieniem rodzeństwa zobowiązanego w równym stopniu do alimentacji. Nie może zatem skarżąca oczekiwać udzielenia pomocy i wsparcia od Państwa, skoro nie wykorzystała innych dostępnych możliwości w zakresie zapewnienia opieki matce - to jest w postaci świadczeń alimentacyjnych od rodzeństwa, jak również usług opiekuńczych.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 stycznia 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła D. M.

Zaskarżonej wyżej opisanej decyzji zarzucała:

- naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj art. 17 ust 1 pkt 4 w zw z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Wnosiła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 stycznia 2023 r. nr KOC/6430/Sr/22 oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 28 grudnia 2022 r.

W uzasadnieniu skargi cytując orzecznictwo Wojewódzkich Sądów Administracyjnych wskazała, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki.

Skarżąca jako dziecko niepełnosprawnej mieści się w katalogu podmiotów, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne.

Podniosła, że z linii orzeczniczej Wojewódzkich Sądów Administracyjnych wynika, że przyczyną odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być okoliczność, iż wnioskodawca posiada rodzeństwo, które jest również zobowiązana do opieki i winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną.

Skarżąca wskazała, że jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki.

Organ w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615).

Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Decyzje wydane w sprawie nie są prawidłowe z tej przyczyny, że organy nie ustaliły w sposób odpowiadający zasadzie prawdy obiektywnej stanu faktycznego sprawy , nie oceniły w sposób prawidłowy, czy w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a opieką nad niepełnosprawną matką jak również nie dokonały prawidłowej oceny czy zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Odnosząc się do pierwszej kwestii tj. związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a opieką nad niepełnosprawną matką należy zwrócić uwagę, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni od 29 lipca 2019 r. do 31 maja 2020 r. pracowała w fundacji [...][...], następnie od 1 czerwca 2020 r. do 1 września 2020 r. pracowała w firmie [....][...] sp. z o.o.

Matka wnioskodawczyni Z. M. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 20 czerwca 2018 r. została uznana za osobę niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 czerwca 2019 r. Następnie orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 23 maja 2019 r. Z. M. została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Wnioskodawczyni oświadczyła, że zrezygnowała z zatrudnienia w 2020 r. z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką i z tego samego powodu nie może podjąć obecnie zatrudnienia.

Ponadto decyzją ZUS z dnia 26 lipca 2021 r. przyznana została wnioskodawczyni renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od 10 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r.

Omawiane okoliczności tj wykonywana przez skarżąca praca jeszcze po orzeczeniu ZUS z dnia 23 maja 2019 r. uznającym Z. M. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, a następnie zaprzestanie przez skarżącą pracy w 2020 r. zdaniem Sądu, mogą świadczyć o tym że przyczyną rezygnacji z zatrudnienia był pogarszający się stan zdrowia matki skarżącej.

Jednakże organy obu instancji nie dokonały nie budzących wątpliwości ustaleń w zakresie istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zarówno odnośnie stanu matki skarżącej i zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki, jak i w kwestii możliwości rodzeństwa w uczestniczeniu w opiece nad matką.

Zdaniem organu czynności wykonywane przez skarżącą podczas opieki nad matką nie zajmują tyle czasu, aby uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym wymiarze. Nie świadczą też o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc również codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Stanowią one codzienną rutynę tych osób. Same czynności opiekuńcze nie zajmują skarżącej stale tyle czasu, aby w ogóle wykluczały aktywność zawodową. Ich rozmiar i zakres nie wymusza na skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy.

Twierdzenia te są gołosłowne i nie odnoszą się nawet do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Organ wskazał że "czynności wykonywane przez skarżącą podczas opieki nad matką nie zajmują tyle czasu, aby uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym wymiarze" bez określenia jakie konkretnie wykonywane przez skarżącą czynności ma na myśli oraz ile zdaniem organu mogą one zajmować czasu.

Uzasadnienie organu ogranicza się do kategorycznych stwierdzeń takich jak "czynności opiekuńcze nie zajmują skarżącej stale tyle czasu, aby w ogóle wykluczały aktywność zawodową. Ich rozmiar i zakres nie wymusza na skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy " - bez ich odniesienia do stanu faktycznego, materiału dowodowego a przede wszystkim bez uzasadnienia tak stanowczej i jednoznacznej tezy.

W tej sytuacji konieczna była kompleksowa ocena okoliczności faktycznych - w kwestii stanu matki i zakresu świadczonej opieki przez skarżącą, w kontekście możliwości podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej; po drugie: ocena możliwości partycypowania rodzeństwa w opiece nad matką.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do stanu matki i zakresu świadczonej przez skarżącą opieki, zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji stwierdził, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką. Samo to stwierdzenie nie stanowi o spełnieniu określonej w art. 17 u.ś.r. przesłanki związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy zarobkowej, a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku Sygn. akt III SA/Kr 1728/22 przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

W kontekście powyższego w ocenie Sądu ustalenia i analizy ze strony organu wymaga kwestia stopnia intensywności i częstotliwości w sprawowaniu przez skarżącą czynności opiekuńczych nad matką w aspekcie specyfiki choroby matki skarżącej.

Kwestia że skarżąca zamieszkuje w innej dzielnicy [...] niż jej matka, nie przesadza automatycznie o nie spełnieniu wymogu opieki z art. 17 ust. 1 powołanej ustawy. Skarżąca praktycznie, gdy przebywa w swoim mieszkaniu, pełni całodobowe dyżury monitorując funkcjonowanie matki za pomocą kamer rozmieszczonych w jej mieszkaniu.

Zasada prawdy obiektywnej została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy z wyżej opisanych obowiązków, związanych z realizacją zasady prawdy obiektywnej, nie wywiązały się prawidłowo. Organy nie dokonały nie budzących wątpliwości ustaleń w zakresie istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zarówno odnośnie stanu matki skarżącej i zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki, jak i w kwestii możliwości rodzeństwa w uczestniczeniu w opiece nad matką.

Reasumując Sąd stwierdził, że wydane rozstrzygnięcie nie zostało poprzedzone rzetelnym zebraniem i analizą materiału dowodowego koniecznego do należytego wyjaśnienia sprawy. Dopiero poczynienie ustaleń i ocena całości materiału dowodowego określającego stan matki skarżącej, w tym stopnień jej samodzielności i zakres oraz intensywność świadczonej przez skarżącą opieki, a także możliwości partycypowania braci skarżącej w opiece nad matką da pełną podstawę do wydania rozstrzygnięcia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę stanowisko przedstawione w niniejszym wyroku.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.).