Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1074/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: § 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 137 poz 1310
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu
article: art. 77
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2023 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. w W. na akt Prezydenta Miasta K. z dnia 9 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu 1) uchyla zaskarżony akt, 2) uznaje obowiązek Prezydenta Miasta K. dokonania na rzecz skarżącej Spółki zwrotu kwoty 425 (czterysta dwadzieścia pięć) złotych tytułem części opłaty za wydanie karty pojazdu, 3) zasądza od Prezydenta Miasta K. na rzecz skarżącej Spółki kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym aktem z 9 kwietnia 2021 r. znak [...] Prezydent Miasta K. (dalej "Prezydent" lub "organ") odmówił P. Sp. z o.o. w W. (dalej "skarżąca") zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu

Zaskarżony akt został wydany w następującym stanie sprawy.

Pismem z 11 marca 2021 r. skarżąca, będąca następcą prawnym B. S.A. w W., zwróciła się do Prezydenta z wnioskiem o stwierdzenie jej uprawnienia do otrzymania od organu zwrotu kwoty 425 zł, stanowiącej część wniesionej opłaty za wydanie karty pojazdu numer [...] dla pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. W skierowanym do organu piśmie skarżąca wskazała, że zwrotu części opłaty organ winien dokonać w terminie 7 dni od otrzymania wniosku na podany numer rachunku bankowego.

W ocenie skarżącej pobranie kwoty 500 zł za wydanie karty dla wymienionego wyżej pojazdu nastąpiło bez podstawy prawnej. Skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (dalej "TK" lub "Trybunał") z 17 stycznia 2006 r. o sygn. akt U 6/04 (opubl. OTK-A 2006, nr 1, poz. 3), w którym Trybunał orzekł, że § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłaty za kartę pojazdu jest niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Odpowiadając na złożony wniosek Prezydent w piśmie z 9 kwietnia 2021 r. poinformował skarżącą, że brak jest podstaw do zwrotu żądanej kwoty. Opłata związana z rejestracją pojazdu wskazanego we wniosku została pobrana w granicach i na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących w dacie rejestracji pojazdu, to jest zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310; dalej "rozporządzenie z 28 lipca 2003 r."). Nowy przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 59 poz. 421; dalej "rozporządzenie z 28 marca 2006 r."), określający opłatę za kartę pojazdu w kwocie 75 zł wszedł w życie z dniem 15 kwietnia 2006 r. Natomiast Trybunał orzekł o utracie mocy § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. na dzień 1 maja 2006 r. Wobec tego do dnia 14 kwietnia 2006 r. opłata za kartę pojazdu w wysokości 500 zł była pobierana na podstawie i w granicach obowiązującego prawa.

Ponadto przedawniła się możliwość wznowienia postępowania w świetle przepisu art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").

Pismem z 12 maja 2021 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę na wskazany wyżej akt Prezydenta. W skardze podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i § 4 k.p.a. Wskazano także na naruszenia prawa materialnego poprzez:

- zastosowanie w sprawie przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. w sytuacji jego niezgodności z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 z późn. zm.; dalej "Konstytucja RP").

- niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy przepisu art. 90 akapit pierwszy Traktatu Wspólnot Europejskich (obecnie art. 110 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej), który sprzeciwia się opłacie związanej z wydaniem pierwszej karty pojazdu sprowadzonego z innego państwa członkowskiego i tym samym niezastosowanie zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego, z której wynika, iż organ krajowy stosujący prawo jest obowiązany pominąć normę krajową w zakresie, w jakim jest ona sprzeczna z normą wspólnotową.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego aktu oraz uznanie obowiązku Prezydenta dokonania na rzecz skarżącej zwrotu kwoty 425 zł stanowiącej część opłaty za wydanie karty pojazdu, tj. ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w związku z ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła chronologicznie przebieg postępowania w zakresie zarejestrowania pojazdu i żądania zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu. W ocenie skarżącej przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r., do którego odnosił się powołany wyrok TK był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania, bowiem podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu ponad faktyczne koszty jej wytworzenia stanowiło nową daninę publiczną, co naruszało przepis art. 217 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem daniny mogą być nakładane tylko na podstawie ustawy, a nie aktów podstawowych, takich jak rozporządzenia. Zdaniem skarżącej, organy administracji samorządowej pobierając opłatę za wydanie karty pojazdu w zawyżonej kwocie (przy uwzględnieniu faktu, że jej wysokość przewyższała faktyczny koszt jej wytworzenia) czyniły to bez stosownej podstawy prawnej, co w konsekwencji prowadziło do niezgodności takiego działania z art. 217 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust 5 ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Ta sytuacja rodzi po stronie organu, który pobrał opłatę w wysokości nienależnej, obowiązek zwrotu nadpłaty.

Zdaniem skarżącej, pomimo iż Trybunał odroczył do 1 maja 2006 r. moc obowiązującą przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r., to należy przyjąć, że przepis ten był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku, a sama odmowa zwrotu części opłaty za kartę pojazdu narusza prawo, jako pozbawiona podstawy prawnej. Tak więc organ administracji samorządowej pobierając opłatę za wydanie karty pojazdu w zawyżonej kwocie powinien był wiedzieć o wadliwości stosowanego przepisu, a w konsekwencji powinien liczyć się z obowiązkiem późniejszego, przynajmniej w części, jej zwrotu.

Niezależenie od powyższego skarżąca wskazała, że organ pobierając zawyżoną opłatę za wydanie karty pojazdu dopuścił się również naruszenia art. 90 akapit pierwszy Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (obecnie art. 110 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej), do którego stosowania był zobowiązany, zgodnie z zasadą nadrzędności nad prawem krajowym oraz bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego. Zgodnie z treścią tego przepisu, żadne Państwo Członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe. Skarżąca wskazała, że problematyka oceny zgodności przepisów krajowych dotyczących wysokości poboru opłat za wydanie kart pojazdów z regulacjami wspólnotowymi stała się również przedmiotem rozważań Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (dalej "ETS"). ETS w postanowieniu z 10 grudnia 2007 r. (sygn. akt C-134/07, opubl. http://eur-lex.europa.eu) w sprawie P. K. przeciwko Gminie Miasta J. stwierdził, iż art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie (takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r.), która to opłata jest nakładana w praktyce w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w państwie pobierającym opłatę używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.

W odpowiedzi na skargę z 23 czerwca 2023 r. Prezydent wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych określają przepisy art. 3 § 2, 2a i 3, art. 4 i art. 5 p.p.s.a.

Przedmiotem skargi jest akt odmowy Prezydenta stwierdzenia uprawnienia do zwrotu skarżącej nienależnie pobranej części opłaty w kwocie 425 zł za wydanie karty pojazdu, zawarty w piśmie z 9 kwietnia 2021 r. Właściwość sądu administracyjnego do orzekania w sprawach dotyczących żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. była przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej "NSA") z 4 lutego 2008 r., I OPS 3/07 (opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W uchwale tej przyjęto, że skierowanie do organu żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. NSA wyjaśnił, że odnosząc się do żądania zwrotu opłaty za kartę pojazdu organ odnosi się do obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a więc podejmuje akt lub czynność, które nie są decyzją lub postanowieniem.

Konsekwencją powyższego stanowiska jest przyjęcie, że tryb rozstrzygania przez organ w przedmiocie zwrotu nadpłaty za wydanie karty pojazdu następuje w formie czynności (rozstrzygnięcie dla strony pozytywne) lub aktu (rozstrzygnięcie dla strony negatywne), na który następnie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Czym innym jest bowiem nienależne świadczenie (instytucja prawa cywilnego) i dochodzenie z tego tytułu roszczeń na drodze postępowania cywilnego, a czym innym są kwestie prawidłowości ustalania opłat, jako świadczeń publicznoprawnych (domena prawa administracyjnego) i sporów na tym tle rozstrzyganych przez sądy administracyjne (por. wyrok NSA z 16 lutego 2018 r., I OSK 759/16, opubl. w CBOSA). Zaskarżony akt Prezydenta jest zatem aktem z zakresu administracji publicznej, dotyczącym uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wobec tego skarga jest dopuszczalna.

Skarga została wniesiona z zachowaniem terminu określonego w art. 53 § 2 p.p.s.a. Dniem, w którym skarżąca dowiedziała się o wydaniu aktu odmownego przez Prezydenta jest dzień doręczenia pisma z 9 kwietnia 2021 r., tj. 26 kwietnia 2021 r. Skarga została nadana listem poleconym 12 maja 2021 r., co wynika ze stempla pocztowego znajdującego się na kopercie, w której nadano skargę. Wobec tego skarga została wniesiona w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżąca dowiedziała się o wydaniu aktu.

Wyjaśnić należy także, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., z uwagi na to, że skarżąca w skardze zawarła wniosek o rozstrzygnięcie sprawy w trybie uproszczonym, zaś organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Kontrola zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem wykazała, iż został on podjęty z naruszeniem prawa. Z tego względu Sąd orzekł o jego uchyleniu i uznał obowiązek Prezydenta wynikający z przepisu prawa (art. 146 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 2 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym w brzmieniu obowiązującym w dacie rejestrowania pojazdu (Dz. U. z 2005 r. Nr 108 poz. 908; dalej "u.p.r.d.") producent lub importer nowych pojazdów jest obowiązany wydać kartę pojazdu dla każdego pojazdu samochodowego wprowadzonego do obrotu handlowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1 tegoż artykułu, wydaje za opłatą, i po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej, właściwy w sprawach rejestracji starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem pojazdów zabytkowych i pojazdów, o których mowa w art. 73 ust. 4. Następnie w art. 77 ust. 4 pkt 2 u.p.r.d. zawarta została delegacja dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości opłat za kartę pojazdu. Jednocześnie w ust. 5 tego przepisu ustawodawca ograniczył autonomię ministra poprzez wskazanie, że ustalając wysokość opłat za kartę pojazdu należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdów.

W oparciu o wskazaną wyżej delegację uprawniony minister wydał przywołane wcześniej rozporządzenie z 28 lipca 2003 r. W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący pobierać miał opłatę w wysokości 500,00 zł. Rozporządzenie to obowiązywało w czasie rejestracji pojazdu, którego niniejsza sprawa dotyczy, zaś skarżąca uiściła opłatę w takiej wysokości za wydanie karty pojazdu.

Przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. został uznany przez TK w wyroku z 17 stycznia 2006 r. o sygn. akt U 6/04 za niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 u.p.r.d. oraz z art. 92 ust.1 i art. 217 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału niezgodność ww. rozporządzenia z u.p.r.d. polega na tym, że przez zawyżenie wysokości opłaty wykracza ono poza zakres upoważnienia zawartego w tej ustawie. Organ wydający rozporządzenie nie jest umocowany do działania poza granicami upoważnienia, dla realizacji założeń w ustawie przemilczanych. Przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. niezgodnie z ustawowymi wytycznymi w postaci nakazu uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty ustala opłatę, uwzględniając dodatkowo koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewiduje. W przekonaniu Trybunału podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu do wysokości 500 zł, niepozostające w związku z kosztami świadczonej usługi, jest sprzeczne z art. 217 Konstytucji RP. Takie rozwiązanie oznacza uregulowanie przez organ wydający akt wykonawczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej. Opłata ta, w części wynikającej z jej podwyższenia stanowi bowiem nową daninę publiczną, co narusza postanowienia art. 217 Konstytucji RP, zgodnie z którym tego rodzaju daniny mogą być nakładane tylko ustawą. Jednocześnie, mając na uwadze możliwe skutki finansowe wydanego wyroku TK orzekł o utracie mocy obowiązującej kwestionowanego przepisu rozporządzenia dopiero z dniem 1 maja 2006 r.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyrokach zapadłych w podobnych do niniejszej sprawy okolicznościach prawnych i faktycznych (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z 24 maja 2022 r., II SA/Gl 331/22; z 30 września 2022 r., II SA/Gl 837/22; 12 października 2022 r., II SA/Gl 829/22; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 20 kwietnia 2023 r., II SA/Gd 509/22 – opubl. w CBOSA). Odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra z 28 lipca 2003 r. nie oznacza, że w okresie pozostawania ww. rozporządzenia w obrocie prawnym było ono w zakresie ustalenia wysokości opłaty zgodne z udzielonym Ministrowi Infrastruktury ustawowym upoważnieniem i z Konstytucją RP. Przeciwnie, w świetle treści uzasadnienia orzeczenia TK niewątpliwym jest, że zakwestionowany przepis stanowił od chwili jego wydania przepis niekonstytucyjny. Wskazana przez Trybunał data 1 maja 2006 r. odnosi się bowiem jedynie do utraty mocy obowiązującej przepisu, nie zaś do jego oceny jako niekonstytucyjnego. Odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP wejścia w życie orzeczenia TK nie oznacza, że do daty odroczenia jest on zgodny z Konstytucją, a od tej daty staje się on niezgodny. Przepis uznany za niekonstytucyjny, ma ten charakter od dnia jego wydania. Samo odroczenie orzeczenia ma na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi stosowną zmianę tegoż przepisu, tak by był on zgodny z Konstytucją RP lub innym aktem nadrzędnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2007 r., OSNP 2008, z. 5-6, poz. 61; wyroki NSA: z 26 maja 2009 r., II OSK 290/09 oraz z 25 sierpnia 2009 r., I OSK 1242/08 – opubl. w CBOSA).

Sąd administracyjny w ramach swoich kompetencji jest uprawniony zarówno do stwierdzenia niezgodności rozporządzenia z Konstytucją RP, jak i odmowy jego zastosowania w indywidualnej sprawie. Kompetencja ta wywodzi się z art. 8, art. 173, art. 178 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP (por. uchwały NSA: z 22 maja 2000 r., OPS 3/00; z 30 października 2000 r., OPK 13/00; z 15 grudnia 2000 r., OPK 20-22/00 - opubl. w CBOSA). Wskazane uprawnienia sądów administracyjnych nie kolidują z uprawnieniami TK. W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją RP i ustawą różnica polega na tym, że orzeczenie Trybunału stwierdzające niezgodność wywołuje taki skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną przez Trybunał, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez sąd administracyjny jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym (por. wyrok NSA z 24 lutego 2009 r., l OSK 418/08, opubl. w CBOSA). Wskazać także należy, że określenie przez TK momentu utraty mocy obowiązującej przepisu wykonawczego nie wiąże sądu administracyjnego. Trybunał w wyroku z 27 października 2004 r. o sygn. akt SK 1/04 (opubl. TK-A 2004, nr 9, poz. 96) wskazał, że obowiązywanie przez określony czas niekonstytucyjnego przepisu stawia przed sądem możliwość wyboru takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją. RP Podzielić tym samym należy stanowisko NSA zajęte w wyroku z 1 kwietnia 2014 r. o sygn. akt I OSK 567/13 (opubl. w CBOSA), w którym wyrażono pogląd, że odroczenie przez TK utraty mocy obowiązującej przepisu stanowiącego podstawę pobrania opłaty nie ma znaczenia dla uznania, że opłata została pobrana bez podstawy prawnej.

Wobec powyższego należy uznać, że § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. był niezgodny z Konstytucją RP od samego początku jego obowiązywania.

Konsekwencją uznania przez Sąd przepisu za niekonstytucyjny w dacie jego zastosowania przez organ stanowi ustalenie, że poddany kontroli akt podjęty został z naruszeniem prawa. Prezydent odmówił bowiem skarżącej zwrotu części uiszczonej przy rejestracji pojazdu opłaty, pomimo faktu, że jej pobranie w wysokości 500,00 zł nastąpiło na mocy przepisu wykraczającego poza zakres udzielonego Ministrowi Infrastruktury upoważnienia, w wysokości zawyżonej w stosunku do wskazań zawartych w art. 77 ust. 5 u.p.r.d. i w tej części uiszczonej zatem nienależnie.

Rozpatrując niniejszą sprawę należało mieć na uwadze także sprzeczność § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. z art. 110 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Postanowienia Traktatu są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad prawem krajowym państw członkowskich, co znajduje odzwierciedlenie w art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 91 Konstytucji RP oraz Traktatu akcesyjnego dotyczącego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 Aktu o warunkach przystąpienia stanowiącego część Traktatu, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny. Art. 110 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej stanowi zaś, że żadne Państwo Członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Zgodność krajowych regulacji prawnych odnoszących się do opłat za wydanie karty pojazdu z powołanym przepisem art. 90 TWE była przedmiotem postanowienia ETS z 10 grudnia 2007 r. w sprawie C-134/07 wydanego w związku z pytaniem prejudycjalnym Sądu Rejonowego w Jaworznie. W orzeczeniu tym ETS orzekł, że sporna opłata jest objęta zakazem z art. 90 akapit pierwszy TWE. ETS stwierdził też, że "art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany". Z zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego (obecnie unijnego) wynika, że sąd krajowy ma kompetencję do niestosowania sprzecznych z prawem wspólnotowym przepisów prawa krajowego, niezależnie nawet od wyroku krajowego sądu konstytucyjnego, który ewentualnie odracza utratę mocy obowiązującej przepisów uznanych za niekonstytucyjne. W świetle przywołanego postanowienia ETS nałożenie opłaty za kartę pojazdu było od początku sprzeczne z prawem unijnym, co oznacza, że kupujący nie był zobowiązany do uiszczenia tej opłaty (por. uchwała Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2010 r., III CZP 37/10, OSNC 2011/1/2).

Następnie należy przywołać stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 4 grudnia 2014 r. o sygn. akt I OSK 925/13 (opubl. w CBOSA), że opłaty za wydanie karty pojazdu począwszy od dnia 1 stycznia 2010 r., tj. dnia wejścia w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240), stanowią w myśl art. 60 pkt 7 powołanej ustawy, niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym pobierane na podstawie u.p.r.d., których wysokość ustalana jest w drodze decyzji administracyjnej (art. 61 ust. 1 pkt 2). Przepis art. 67 ustawy o finansach publicznych wskazuje, że do spraw dotyczących tych należności mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. i przepisu Działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Jednakże przepisy te dotyczą tylko tych opłat za wydanie karty pojazdu, które pobrane zostały po dniu 1 stycznia 2010 r., a zatem nie mogą być stosowane do opłat pobranych i podlegających zwrotowi w okresie wcześniejszym. W rozpoznawanej sprawie, zarówno czynność w postaci wniesienia opłaty ewidencyjnej za wydanie karty pojazdu, jak i wydanie decyzji o rejestracji pojazdu miały miejsce przed dniem 1 stycznia 2010 r.

Wskazać także należy, że w sprawie spornej opłaty nie może znaleźć zastosowania art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241 ze zm.), w którym zawarto normę intertemporalną, według której do spraw dotyczących niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 ustawy o finansach publicznych, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Norma ta dotyczy wyłącznie spraw będących w toku w dniu wejścia ustawy w życie, a nie spraw już zakończonych, dla których ustawodawca nie przewidywał przed dniem wejścia w życie ustawy decyzyjnego trybu załatwienia. Brak jednoznacznej wypowiedzi ustawodawcy w kwestii intertemporalnej każe poszukiwać jej rozstrzygnięcia drogą wykładni i kierowania się ogólnie przyjętymi zasadami prawa międzyczasowego. Przyjęcie jednego z możliwych rozwiązań (dalsze stosowanie przepisów dotychczasowych lub oparcie się na zasadzie bezpośredniego działania nowych przepisów) nie może następować w sposób automatyczny, lecz musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy i charakteru przepisów podlegających zmianie, przy czym jednocześnie należy brać pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 10 kwietnia 2006 r., I OPS 1/06, opubl. w CBOSA). W tym zakresie kierować należy się poszanowaniem podstawowej zasady prawa międzyczasowego, wynikającej z art. 2 Konstytucji RP, niedziałania prawa wstecz, sprowadzającej się w istocie do zakazu stosowania nowo ustanowionych uregulowań do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie tych norm, z którymi to zdarzeniami prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych przewidzianych nowymi unormowaniami. Zdaniem Sądu obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu nie stanowi odrębnej sprawy administracyjnej, ponieważ nie może być egzekwowany poza sprawą o zarejestrowanie pojazdu (por. uchwała NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 3/07, opubl. w CBOSA). Powołany przepis art. 115 ust. 1 ustawy przejściowej nie odnosi się zatem do stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy.

Odnosząc się do stanowiska organu o przedawnieniu możliwości wznowienia postępowania w świetle art. 145a § 1 k.p.a., stwierdzić należy, że tryb ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Wznowienie postępowania dotyczy bowiem postępowań zakończonych decyzją ostateczną, postanowieniem (w pewnych kategoriach) oraz spraw zakończonych milcząco, co wynika z art. 145 § 1, art. 126 i art. 122g k.p.a.

Mając na uwadze powyższe argumenty Sąd, uwzględniając skargę na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu aktu odmownego Prezydenta.

Na wniosek skarżącej Sąd orzekł o uprawnieniu do zwrotu na jej rzecz kwoty 425 zł w trybie art. 146 p.p.s.a. Kwota ta stanowi różnicę pomiędzy opłatą uiszczoną przez skarżącą (500 zł), a opłatą w wysokości 75 zł, pobieraną na podstawie powołanego wyżej rozporządzenia z 28 marca 2006 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien zatem zwrócić skarżącej kwotę 425 zł jako część opłaty za wydanie karty pojazdu, pobranej bez podstawy prawnej.

O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku, działając na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.). Zasądzony zwrot kosztów postępowania obejmuje wpis sądowy (200 zł), opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru (480 zł).