Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2079/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 24 ust. 2a z w. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 8 pkt 5 w zw. z art. 13
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant: asystent sędziego Paulina Słonecka po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 283/22 w sprawie ze skargi B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 14 grudnia 2021 r. nr SKO.405.ŚR.2681.1372.2021 w przedmiocie świadczeń rodzinnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.P. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: organ) z 14 grudnia 2021 r., nr SKO.405.ŚR.2681.1372.2021, w przedmiocie świadczeń rodzinnych, wyrokiem z 20 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 283/22, oddalił skargę.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca, zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości.

W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji:

I. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 24 ust. 2a w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 8 pkt 5 w zw. z art. 13 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej u.ś.r.) poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi, w sytuacji gdy przyznanie na rzecz P.S. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego winno być ustalone od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, a więc od września 2021 r.,

II. Dalsze naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2a w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 8 pkt 5 w zw. z art. 13 u.ś.r. poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy skarżąca B.P. kontynuuje okres zasiłkowy od listopada 2020 r. do chwili obecnej, a więc pobieranie dodatku do zasiłku rodzinnego od września 2021 r. odbywałoby się równocześnie z pobieraniem świadczenia podstawowego - a więc w okresie zasiłkowym,

III. Dalsze naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2a w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 8 pkt 5 w zw. z art. 13 u.ś.r. poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy u.ś.r. reguluje zasady przyznawania i zwrotu świadczeń rodzinnych, do jakich, w myśl art. 2 pkt 1, należy zasiłek rodzinny oraz przysługujące do tego zasiłku dodatki, wśród których w art. 8 pkt 5 wymienia dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - a do omawianego dodatku mają zastosowanie wszystkie zasady dotyczące świadczeń rodzinnych określone ustawą — w tym art. 24 ust. 2a u.ś.r., albowiem przedmiotowy dodatek zależy od niepełnosprawności,

IV. Dalsze naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2a w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 8 pkt 5 w zw. z art. 13 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe niezastosowanie — błędną interpretację istoty przedmiotowej sprawy i wadliwą wykładnię pojęć w zakresie świadczeń rodzinnych — w sytuacji, gdy skarżąca nie kwestionuje samego prawa do zasiłku rodzinnego, który de facto jest przyznany od listopada 2020 r. i który nie jest uzależniony od występowania niepełnosprawności. Skarżąca jako osoba mająca prawo do zasiłku rodzinnego ubiega się natomiast o dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - który co prawda może zostać przyznany tylko w okresie zasiłkowym, ale stanowi świadczenie dodatkowe obok zasiłku rodzinnego i dla jego uzyskania niepełnosprawność osoby stanowi już niezbędną przesłankę - co przemawia za stosowaniem art. 24 ust. 2a u.ś.r.,

V. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 69 Konstytucji RP poprzez ich błędne niezastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji gdy P.S. spełnia wszystkie przesłanki ustawowe do przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za miesiąc wrzesień i październik 2021 r. - od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności - a w niniejszej sprawie bezpodstawnie odmówiono należnego wsparcia osobie niepełnosprawnej.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości,

- uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz decyzji organu I instancji w całości,

- ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie.

Wniesiono również o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych

Skarżąca na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniosła o przeprowadzenie rozprawy - przy pomocy urządzeń technicznych pozwalających na odbiór obrazu i dźwięku na odległość.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.

Należy stwierdzić, że pomimo multiplikacji zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej Przedmiotem sporu jest to, czy wnioskodawca, który pobiera zasiłek rodzinny, uzyskuje prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności w sytuacji wskazanej w art. 24 ust. 2a u.ś.r., a więc jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności – w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane pod koniec poprzedniego okresu zasiłkowego, a wniosek o ustalenie prawa do dodatku został złożony już w nowym okresie zasiłkowym.

Należy przypomnieć, że Prezydent Miasta Stalowej Woli po rozpatrzeniu wniosku B.P. z 30 września 2021 r. złożonego na okres zasiłkowy 2021/2022 decyzją z 1 października 2021 r. przyznał zasiłek rodzinny na dziecko: P.S. w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Skarżąca pobierała ten zasiłek również w poprzednim okresie zasiłkowym.

Skarżąca uważa, że skoro w dniu 15 września 2021 r. złożyła wniosek o orzeczenie o niepełnosprawności syna P.S., które zostało wydane w dniu 21 października 2021 r., a wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego skarżąca złożyła w okresie zasiłkowym, tj. w dniu 9 listopada 2021 r. (po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności), to zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. przesłanki do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego zostały spełnione we wrześniu 2021 r.

Organ uważa, że sporny dodatek nie ma samodzielnego bytu, jest on związany z prawem do zasiłku rodzinnego, które to z kolei świadczenie rodzinne nie jest uzależnione wyłącznie od niepełnosprawności, lecz od spełnienia innych kryteriów, zatem dodatek ten może przysługiwać w okresie przyznania zasiłku rodzinnego, a ten jest w przedmiotowej sprawie przyznany na okres zasiłkowy, tj. od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.

Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organu.

Spór dotyczy zatem dodatku za wrzesień i październik 2021 r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw do twierdzenia, że Sąd I instancji akceptując stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji naruszył przepisy prawa wskazane w skardze kasacyjnej.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c.

Prawo do zasiłku rodzinnego zostało unormowane w art. 4-7 u.ś.r. Prawo do dodatku do tego zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego zostało unormowane w art. 13 tej ustawy. Oznacza to, że zarówno prawo do zasiłku rodzinnego, jak i prawo do wspomnianego wyżej dodatku do tego zasiłku są ustalane na okres zasiłkowy. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. wskazuje, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego są świadczeniami rodzinnymi. Jednym z takim dodatków jest dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (art. 8 pkt 5 u.ś.r.).

Należy podkreślić, że dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego nie ma samoistnego bytu, ma bowiem charakter dodatkowy (akcesoryjny), gdyż nie może być on przyznany w sytuacji, jeżeli uprawniony nie spełnia kryteriów do otrzymania świadczenia podstawowego, to jest zasiłku rodzinnego.

Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego uzależniony jest od ustalenia niepełnosprawności. Wobec tego stosuje się do niego art. 24 ust. 2a u.ś.r., wprowadzający wyjątek od zasady z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Przepis ten wskazuje, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Z art. 24 ust. 2a u.ś.r. wynika, że w sytuacji opisanej w hipotezie normy prawa zawartej w tym przepisie ustala się prawo do wspomnianego dodatku z mocą wsteczną. Z przepisu tego nie wynika przy tym, że prawo to może być ustalone wyłącznie w aktualnym okresie zasiłkowym. Przeciwnie, prawo do omawianego dodatku może być ustalone także za wcześniejszy okres zasiłkowy, jeżeli wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności zostanie złożony we wcześniejszym okresie zasiłkowym. Błędny jest zatem pogląd Sądu I instancji, że jeżeli okres zasiłkowy w chwili rozstrzygania o dodatku, dla zasiłku rodzinnego już upłynął, to nie można za ten okres przyznawać dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Nie może to jednak stanowić podstawy do uwzględnienia skargi kasacyjnej, ponieważ zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Należy mianowicie stwierdzić, że prawo do omawianego dodatku w rozważanej sytuacji powinno być ustalone odrębnie dla poszczególnych okresów zasiłkowych poczynając od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności – przy zastrzeżeniu, że za te okresy został przyznany zasiłek rodzinny. Wnioskodawca składając wniosek o ustalenie prawa do omawianego dodatku w sytuacji, gdy wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności został złożony w poprzednim okresie zasiłkowym, nie może zatem oczekiwać, że prawo do dodatku zostanie ustalone w sposób łączny w odniesieniu do czasokresu obejmującego dwa okresy zasiłkowe.

Przenosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że skarżąca w dniu 9 listopada 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego dołączając do niego kserokopię orzeczenia o niepełnosprawności syna z 21 października 2021 r. Po rozpatrzeniu ww. wniosku, Prezydent Miasta Stalowej Woli decyzją z 10 listopada 2021 r. zmienił decyzję własną z 1 października 2021 r. w sprawie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w ten sposób, że w pkt I przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 110 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.

Należy podzielić stanowisko prezentowane przez organy i zaakceptowane przez Sąd I instancji, że skoro dodatek jest przyznawany do zasiłku rodzinnego na dany okres zasiłkowy, to w decyzji dotyczącej okresu zasiłkowego 2021/2022 nie można przyznać dodatku do zasiłku za okres 2020/2021.

Z przedstawionych powyżej powodów, skoro zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.