Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2288/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 74 par. 3, art. 1 par. 1, art. 2 par i 2, art. 74f par. 1, art. 74d par. 3, 4 i 6, art. 74e par. 4, art. 74h par. 1 i 9
journal: Dz.U. 2014 poz 164
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2015 r. sprawy ze skargi K. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...]-[...] listopada 2013 r. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...]-[...] listopada 2013 r. na rzecz skarżącego K. J. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] - [...] listopada 2013 r. (dalej: "Komisja II", "Komisja odwoławcza") z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] działając na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego ("Komisja Egzaminacyjna") z dnia [...] grudnia 2013 r.nr [...] stwierdzającą, że K. J. ("skarżący") uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Zaskarżona uchwała została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Komisja Egzaminacyjna nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. stwierdziła, że K. J., uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Z akt sprawy wynika, że zdający z dwóch projektów aktów notarialnych otrzymał ocenę niedostateczną (przy czym za projekt pierwszego aktu notarialnego ocenę niedostateczną i za projekt drugiego aktu notarialnego także ocenę niedostateczną), natomiast z opinii prawnej otrzymał ocenę dobrą. Ponieważ zgodnie z treścią art.74f §1 ustawy Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Powyższą uchwałę zdający zaskarżył odwołaniem, w którym zakwestionował ocenę z egzaminu notarialnego, żądając uchylenia powyższej uchwały, odnosząc swoje zarzuty do błędnego w jego ocenie wystawienia oceny niedostatecznej za projekt pierwszego aktu notarialnego zamiast pozytywnej.

Z projektu pierwszego aktu notarialnego zdający otrzymał od poszczególnych egzaminatorów dwie różne oceny: niedostateczną i dostateczną. W odwołaniu wniósł o podniesienie ocen cząstkowych z pierwszego projektu aktu notarialnego na oceny, dające łączną ocenę co najmniej dobrą, co w przypadku skarżącego jest warunkiem zaliczenia części egzaminu obejmującej przygotowanie projektów aktów notarialnych i w konsekwencji pozytywnej weryfikacji końcowego wyniku egzaminu notarialnego.

Odwołanie zostało oparte na następujących zarzutach:

- co do kwestionowanej oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego zdający podniósł, że:

1) prawidłowo oznaczył wnioskodawców, zgodnie z art. 626 ²§ 5 k.p.c,

2) dokumenty opisał prawidłowo, a nie jest zrozumiała uwaga egzaminatora, iż są opisane skrótowo,

3) nie jest błędem przywołanie dokumentów dotyczących reprezentacji małoletniego w różnych miejscach aktu,

4) w akcie jest zawarte zastrzeżenie zapłaty ceny w USD,

5) oświadczenie o przeniesieniu własności jest prawidłowe,

6) przywołanie pkt 5 z art. 777 § 1 k.p.c. zamiast pkt 4 jest oczywistą omyłką pisarską i załączył swoje oświadczenie z podpisem poświadczonym notarialnie [...] listopada 2013 roku, w którym stwierdza zaistnienie tej omyłki,

7) podniósł, że dopuszczalne było przyjęcie w projekcie koncepcji zawarcia w jednym akcie notarialnym umowy warunkowej sprzedaży, oświadczenia przedstawiciela gminy o nieskorzystaniu z prawa pierwokupu i umowy przenoszącej własność nieruchomości, a zatem uznanie umów za nieważne i wystawienie oceny niedostatecznej nie jest prawidłowe,

8) nie było konieczne podanie w pracy, że kupujący nie jest osobą bliską,

9) uchybienia w pracy są niewielkie i projekt zasługuje na ocenę dobrą.

Zdający podkreślił, że z błędów stwierdzonych przez jednego z egzaminatorów, jedynymi słusznie podniesionymi są brak oświadczenia co do polskiego obywatelstwa, brak oświadczenia, że opieka nie wygasła i brak oświadczenia co do przesłanek z art. 159 k.r.o., a zatem praca zasługuje na podwyższenie oceny.

Uchwałą z dnia [...] maja 2014 r. Komisja II utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W ocenie Komisji II większość uwag egzaminatorów zasługiwała na akceptację, z tym, że praca nie powinna być oceniona na ocenę niedostateczną.

Komisja II odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdziła, co następuje.

Komisja II podniosła, że z art. 6262 § 5 k.p.c., wynika kto ma legitymację do złożenia wniosku o wpis w księdze wieczystej. Rozwiązanie przyjęte w pracy nie jest więc prawidłowe, a przywoływana w odwołaniu praktyka redagowania wniosków w PBN i [...] kancelariach notarialnych nie jest znana Komisji.

Komisja II przyznała rację skarżącemu, że zarzut egzaminatora co do opisu dokumentów jest rzeczywiście zbyt enigmatyczny, podobnie uznała, że zdający również ma rację, że przywołanie w różnych miejscach dokumentów dotyczących reprezentacji małoletniego nie jest podstawą do formułowania zarzutu.

Komisja II stwierdziła, że ma rację zdający, że z zapisów w projekcie wynika zastrzeżenie zapłaty ceny w USD, z tym, że zapisy te powinny być bardziej precyzyjne, poprzez wyraźne oświadczenie obu stron czynności; w pracy zdającego treść przywołanego w odwołaniu § 7 aktu nie zawiera tego zastrzeżenia zapłaty, a wręcz, skoro obejmuje ona zastosowanie klauzuli waloryzacyjnej, wskazuje na obowiązek zapłaty w PLN i dopiero z treści § 7a projektu wynika jednostronne zobowiązanie nabywcy do "przelania ceny" w USD.

Komisja II wskazała ponadto, że prawidłowo zdający podniósł, że dopuszczalne było sporządzenie w jednym akcie notarialnym trzech czynności: umowy warunkowej, oświadczenia o niewykonaniu prawa pierwokupu oraz umowy przenoszącej własność. Komisja II wyjaśniła, że z art. 598 § 1 k.c, ani art. 110 ust. 3 ugn nie wynika, że zawiadomienie o treści umowy warunkowej powinno być doręczone osobie uprawnionej na piśmie oraz aby osoba taka nie mogła wcześniej złożyć oświadczenia, że nie korzysta z prawa pierwokupu. Komisja II podkreśliła, że przesłanki zawiadomienia spełnia udział w czynności osoby uprawnionej do wykonania prawa pierwokupu. Z projektu aktu notarialnego wynika, że przedstawiciel gminy stawił się do aktu i złożył oświadczenie w imieniu gminy, że nie korzysta ona z prawa pierwokupu. W ocenie organu jest to wystarczające dla przyjęcia, że w sposób prawidłowy zrealizowano przesłanki wymienione w art. 598 k.c.

Komisja II uznała za zasadny zarzut odwołania i stwierdziła, że w akcie notarialnym zbędne było wskazanie, że strony nie są osobami bliskimi w rozumieniu art. 109 ust.3 pkt 1 w związku z art. 4 pkt 13 ugn. Komisja II wskazała, że okoliczność ta wynika wprost z treści kazusu i właśnie dlatego, że strony czynności prawnej nie spełniają powyższych przesłanek sporządzona została warunkowa umowa sprzedaży.

Komisja II nie przyznała racji skarżącemu, że prawidłowo zredagował umowę przenoszącą własność nieruchomości, gdyż stwierdziła, że nie zawarto w niej wyraźnego oświadczenia o przeniesieniu własności.

Jednoczenie nie przyznała racji skarżącemu, że przywołanie pkt 5 z art. 777 § 1 k.p.c. w oświadczeniu o poddaniu się egzekucji jest tylko omyłką pisarską, którą w swoim notarialnym oświadczeniu z [...] listopada 2013 r. podnosi. Komisja II wskazała, że zdający nie poprawił tego błędu w pracy, lecz w osobnym oświadczeniu, już po egzaminie. Zdaniem organu nawet jednak przy uznaniu, że jest to tylko pomyłka pisarska, jest to błąd pracy, który nie może być, jak twierdzi zdający, sprostowany protokołem z art. 80 Prawa o notariacie, gdyż dotyczy oświadczenia strony i musi być sprostowany protokołem z jej udziałem.

Komisja II wskazała także na uchybienia pracy, które należało podnieść z urzędu.

Zdaniem organu niezgodnie z art. 92 Prawa o notariacie podano imiona rodziców przedstawiciela osoby prawnej. Komisja II stwierdziła, że poważnym błędem pracy jest brak podania jednej z przesłanek do wystąpienia prawa pierwokupu, a mianowicie, że nieruchomość uprzednio nabyta była od gminy.

Komisja II wskazała także, że brak pouczenia o ewentualnej rencie planistycznej stanowi o niewypełnieniu obowiązków notariusza zabezpieczenia interesów stron i udzielenia im niezbędnych pouczeń.

W ocenie Komisji II całkowicie wadliwie przywołano zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego dotyczące braku podatku od spadków i darowizn z tytułu podziału majątku wspólnego - zgodnie z art. 1 ustawy o tym podatku nabycie wskutek podziału majątku wspólnego nie jest objęte przedmiotowym zakresem tej ustawy. W ocenie organu powyższe uchybienie stanowi poważny błąd pracy.

Komisja II doszła do przekonania, że zbyt enigmatycznie opisano postanowienie sądu opiekuńczego o zgodzie na czynność na rzecz małoletniego. Stwierdziła, że zdający nie podał, że nabycie ma nastąpić na podstawie umowy sprzedaży, a także nie podał ceny zakupu.

Zdający przyjął, że gminę przy akcie reprezentuje burmistrz, zaś w wyrzeczeniu umowy warunkowej wadliwie oznaczono organ gminy, który z prawa pierwokupu ma korzystać - wpisano wójta, co jest błędem pracy i podlegać będzie sprostowaniu protokołem z udziałem stron czynności.

W postanowieniach dotyczących umowy warunkowej brak podania terminu zapłaty ceny, są one umieszczone dopiero po umowie rzeczowej.

Komisja II wskazała, że w pracy brak oświadczenia co do wartości rynkowej nieruchomości dla potrzeb podatku od czynności cywilnoprawnych. Komisja II zauważyła, że strony określają w akcie wartość nieruchomości, z tym, że nie wiadomo o jaką wartość chodzi.

Zdaniem Komisji II zdający błędnie wskazał, że stawający oświadczają, że koszty ponosi nabywca. Komisja II wyjaśniła, że zgodnie z przepisami - obowiązek zapłaty opłaty sądowej ciąży na wnioskodawcy, a obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych ciąży na nabywcy i ewentualna inna wola stron nie ma tu znaczenia.

Komisja II wskazała ponadto, że zbędny jest zapis o wyrażeniu zgody na przesłanie wypisu aktu do urzędu skarbowego, gdyż zgodnie z obowiązującymi notariusza przepisami jako płatnika, notariusz przesyła do właściwych urzędów skarbowych odpisy aktów.

Organ wskazał także na błędy ortograficzne pracy - "w imieniu gminy [...]", podkreślił nadto, że język prawniczy nie jest profesjonalny np.: księga wieczysta "obciążeń nie wykazuje", "w wyniku sprzedaży" wyrażają zgodę na przejście własności, "odnośnie" obowiązku zapłaty, pouczenie o "konsekwencjach" zbycia.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wskazała, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu, zatem Komisja II kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. wydane w sprawach II GSK II 1421/10 i II GSK 1289/10).

Jednoczenie wskazała, że mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Podkreśliła, że organ odwoławczy winien wziąć pod uwagę także pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Wskazała, że organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak, aby uzasadnienie uchwały zawierało argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

Zdaniem organu odwoławczego uchybienia wykazane przez egzaminatorów i dodatkowe uchybienia w projekcie, które podniosła z urzędu, nie uzasadniają podwyższenia oceny aż na ocenę dobrą. W ocenie Komisji II projekt zawiera na tyle poważne uchybienia przepisom prawa, w tym w szczególności z zakresu kodeksu postępowania cywilnego, kodeksu cywilnego czy uchybienia obowiązkom notariusza z art. 80 Prawa o notariacie, że nie uzasadniają one podwyższenia oceny na ocenę dobrą.

Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. K. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] - [...] listopada 2013 r. z dnia [...] maja 2014 r.

Zaskarżonej uchwale zarzucił poważne naruszenie dyspozycji § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, polegające na przekroczeniu przez Komisję odwoławczą uprawnień w ten sposób, że zamiast zbadać zasadność poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, dokonała ponownej oceny całej pracy egzaminacyjnej, do czego nie była uprawniona zakresem wniesionego odwołania.

Skarżący wniósł o:

1) uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyniku egzaminu notarialnego przeprowadzonego w dniach [...] -[...] listopada 2013 r. z dnia [...] maja 2014r.,

2) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg. norm przepisanych.

W skardze zauważył, że odwołując się od uchwały z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego odniósł się do siedmiu zarzutów egzaminatorów, które uznał za niesłuszne.

Wskazał, że jeden z tych zarzutów polegał na stwierdzeniu nieważności aktu wskutek błędnego uznania przez egzaminatora (co potwierdziła komisja odwoławcza), że zastosowany w pracy sposób rozwiązania zadania jest niedopuszczalny jako niezgodny z prawem. W konsekwencji praca została przez tego egzaminatora oceniona jako niedostateczna. Zdaniem skarżącego pozostałe dostrzeżone przez egzaminatora uchybienia były na tyle nieistotne, że przy uznaniu aktu za ważny, praca oceniona byłaby prawdopodobnie co najmniej na 4. Podkreślił, że Komisja II stopnia podzieliła jego zdanie co do większości tych zarzutów.

Skarżący zwrócił uwagę, że w sumie z 7 podniesionych przez niego zarzutów Komisja II uwzględniła 5, chociaż – w ocenie zdającego - z pozostałych dwóch przynajmniej jeden również powinien zostać uwzględniony, bowiem nie budzi on wątpliwości w obliczu wyraźnie sformułowanych przepisów. Skarżący przypomniał, że przedmiotem tego zarzutu było błędne, zdaniem egzaminatorów, użycie zwrotu "strony wnoszą" zamiast "nabywca wnosi".

Skarżący wskazał, że w odwołaniu przytoczył treść art. 6268 § 7 k.p.c., zgodnie z którym wpisem w księdze wieczystej jest również wykreślenie oraz treść art. 6262 § 5 k.p.c., zgodnie z którym wniosek o dokonanie wpisu może złożyć między innymi osoba, na rzecz której wpis ma nastąpić. Zdaniem skarżącego z powyższych przepisów łącznie wynika, że osoba, której prawo ma być z księgi wykreślone (zbywca), a więc, na rzecz której ma nastąpić wpis, uprawniona jest, na równi z nabywcą, do złożenia wniosku wieczystoksięgowego. W kontekście tym skarżący zarzucił, że niezrozumiałe jest stanowisko Komisji odwoławczej, iż "właśnie z cytowanego przez zdającego przepisu k.p.c. wynika, kto ma legitymację do złożenia wniosku o wpis w księdze wieczystej. Rozwiązanie przyjęte w pracy nie jest więc prawidłowe."

Skarżący wskazał, że Komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie przekroczyła zakres orzekania. Skarżący podkreślił, że uzasadnienie uchwały Komisji II jest wewnętrznie sprzeczne, zaś analiza podniesionych w nim argumentów skłania do przyjęcia, iż sporządzone ono zostało w sposób instrumentalny, na użytek z góry przyjętej tezy.

Skarżący wskazał, że z treści § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, w którym to rozporządzeniu określony jest tryb i sposób działania komisji odwoławczej, wynika że "przewodniczący komisji odwoławczej wyznacza miejsce i terminy posiedzeń komisji oraz kieruje jej pracami, a w szczególności: rozdziela pracę pomiędzy siebie i członków komisji odwoławczej, wskazując osobę odpowiedzialną za sporządzenie pisemnej opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania, doświadczenie i wiedzę członków komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem, a także zapewnienie możliwie równego rozdziału prac..." oraz treści § 5 ust. 3 cyt. rozporządzenia: "przewodniczący lub członek komisji odwoławczej sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem". Zdaniem skarżącego z przepisów tych wynika a contrario, że przedmiotem opinii komisji odwoławczej nie może być nic innego, jak tylko poszczególne zarzuty podniesione w odwołaniu, i to niezależnie od kierunku odwołania (na korzyść czy na niekorzyść).

Skarżący powołując się na wyroki NSA z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawach II GSK 1421/10 oraz II GSK 1289/10 stwierdził, że Komisja II przywołując treść orzeczenia w formie: "postępowanie odwoławcze przed Komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych." pominęła najistotniejsze sformułowanie: "(...) i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę", co w ocenie skarżącego stanowi manipulację. Skarżący podkreślił, że za celowością tego zabiegu przemawia to, że Komisja II - wbrew wcześniej powołanym przez siebie przepisom rozporządzenia i orzeczeniom NSA - skontrolowała całą część egzaminu, której dotyczyły zarzuty i dokonała jej ponownej oceny. Zdaniem skarżącego nierzadko wbrew ocenie pierwotnej i zawsze na jego niekorzyść, przy czym – w opinii skarżącego - w większości niesłusznie.

Skarżący wskazał przykład na potwierdzenie dokonania przez Komisję II oceny odwrotnej:

- egzaminator stwierdził: "zdający posługiwał się poprawną polszczyzną, specjalistycznym językiem prawniczym o charakterze urzędowym, używał sformułowań profesjonalnych, właściwych dla dokumentu w formie aktu notarialnego; praca sporządzona w sposób staranny i przejrzysty."

- Komisja odwoławcza stwierdziła: »"język prawniczy nie jest profesjonalny: księga wieczysta "obciążeń nie wykazuje", "w wyniku sprzedaży" wyrażają zgodę na przejście własności, "odnośnie" obowiązku zapłaty, pouczenie o "konsekwencjach" zbycia."«

Skarżący wskazał także dwa przykłady oceny bezzasadnej:

1) Komisja odwoławcza stwierdziła brak zamieszczenia w akcie oświadczenia co do wartości rynkowej nieruchomości dla potrzeb podatku od czynności cywilnoprawnych, zauważając, że strony określają wartość w akcie nieruchomości "z tym, że nie wiadomo o jaką wartość chodzi"; tymczasem w akcie znajduje się zapis: "§ 10 Strony oświadczają, że wartość przedmiotowej nieruchomości wynosi 300.000 zł (trzysta tysięcy złotych)." Skarżący podkreślił, że jest to standardowy zapis dotyczący wartości nieruchomości; od wartości tej nalicza się zarówno podatek od czynności cywilnoprawnych, jak i taksę notarialną;

2) zarzut Komisji odwoławczej, że w umowie warunkowej "brak podania terminu zapłaty ceny, są one umieszczone po umowie rzeczowej". Zarzut jest niezasadny o tyle, że obie umowy - warunkowa i rzeczowa - zawarte są w jednym akcie notarialnym, zatem strony podpisując akt znają termin zapłaty ceny. Skarżący wyjaśnił, że co innego, gdyby każda z umów zawierana była odrębnym aktem notarialnym; wówczas rzeczywiście termin zapłaty ceny powinien być określony już w umowie warunkowej, aby przy zawieraniu umowy przenoszącej własność nie było nieporozumień co do terminu zapłaty ceny.

Kolejną - zdaniem skarżącego - manipulacją Komisji odwoławczej jest podniesienie zarzutu, że źle została zredagowana "umowa przenosząca własność, gdyż nie zawarto w niej wyraźnego oświadczenia o przeniesieniu własności". Skarżący podkreślił, że żaden z egzaminatorów nie stwierdził wadliwości oświadczenia. Wskazał, że jeden z egzaminatorów zauważył jedynie, że "w szczególny sposób zawarto w projekcie oświadczenie o przeniesieniu własności", co – w opinii skarżącego - nie oznacza, iż jest ono wadliwe.

Zdaniem strony skarżącej, zawarte w § 6 aktu oświadczenie: "R. M. i M. K. działając w imieniu i na rzecz A. A. oświadczają, że w wyniku niniejszej sprzedaży wyrażają zgodę na bezwarunkowe i niezwłoczne przeniesienie własności nieruchomości [...] na rzecz A. A.", jest zgodne z wymogiem art. 157 § 2 Kodeksu cywilnego, który stanowi: "jeżeli umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości została zawarta pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu, do przeniesienia własności potrzebne jest dodatkowe porozumienie stron obejmujące ich bezwarunkową zgodę na niezwłoczne przejście własności."

Skarżący podkreślił, że o tendencyjności działania Komisji odwoławczej świadczy stwierdzenie przez nią: "w pracy występują błędy ortograficzne - w imieniu gminy [...] ". Skarżący stwierdził, że jest to o tyle krzywdzące, że był to jedyny błąd, wynikający ze zbyt słabo wciśniętego klawisza "shift", a nie z nieznajomości zasad ortografii. Podkreślił jednocześnie, że innych błędów ortograficznych praca nie zawiera, zaś sformułowanie użyte przez Komisję sugeruje, jakoby w pracy roiło się od błędów.

Skarżący zwrócił uwagę, że w sumie Komisja odwoławcza podniosła "z urzędu", wykraczając poza zakres odwołania, aż 11 tego rodzaju uchybień, co w konsekwencji musiało skutkować utrzymaniem w mocy zaskarżonej uchwały. Wynika to zresztą wprost z treści uzasadnienia: "uchybienia jednak stwierdzone przez egzaminatorów i dodatkowe uchybienia w projekcie, które należy podnieść z urzędu, nie uzasadniają podwyższenia oceny aż na ocenę dobrą."

Zdaniem skarżącego z powyższego wynika, że gdyby Komisja odwoławcza rozpatrywała odwołanie jedynie w dopuszczalnym zakresie, tj. w granicach zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu, skutkowałoby to podniesieniem oceny do oceny co najmniej dobrej, a tym samym uchyleniem zaskarżonej uchwały.

W ocenie skarżącego kuriozalne jest końcowe stwierdzenie Komisji odwoławczej, iż Komisja ma obowiązek brania pod uwagę mankamenty pracy nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia w świetle przytoczonych przez nią przepisów rozporządzenia oraz uzasadnień orzeczeń NSA, z których jednoznacznie wynika zakaz takiego postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a." Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona uchwała narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu wydając sporną uchwałę Komisja Egzaminacyjna II stopnia dopuściła się - mogącego mieć wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. – polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej.

Należy zauważyć, że egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy - Prawo o notariacie. Jak wynika z art. 74 § 3 Prawa o notariacie polega on na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego, prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu. Należy zauważyć, że z dniem 23 sierpnia 2013 r. przepisy dotyczące egzaminu notarialnego uległy zmianie na mocy art. 6 pkt 23 – 28 w zw. z art. 50 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r., poz. 829). Jednakże na mocy art. 30 ust. 2 cytowanego ostatnio aktu: zakres, tryb i sposób przeprowadzania egzaminu notarialnego w latach 2013 i 2014 odbywał się na podstawie ustawy – Prawo o notariacie, w brzmieniu dotychczasowym, z tym że egzamin ten nie obejmował zadania polegającego na rozwiązaniu testu.

Niewątpliwie wymogi stawiane kandydatom na notariusza powinny być wysokie, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 Prawa o notariacie).

Ponadto, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13 (opubl orzeczenia.nsa.gov.pl), liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji, w tym - Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. W takiej sytuacji przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.

Tak pojmowany cel egzaminu wynika także z konstytucyjnej zasady sformułowanej w art. 17 ust. 1 Konstytucji RP – "sprawowanej przez samorząd notarialny pieczy nad wykonywaniem zawodów zaufania publicznego", w którym mieści się przestrzeganie właściwej jakości - w sensie merytorycznym i prawnym - czynności składających się na wykonywanie tych zawodów, wraz ze wskazaniem pożądanego stanu docelowego określonego, jako "należyte wykonywanie zawodu". Jednocześnie przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP zakreśla ramy tak sprawowanej pieczy - interes publiczny i potrzeba jego ochrony (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 602/13, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Co do charakteru uchwały w sprawie wyniku egzaminu notarialnego to wskazać należy, że nie jest ona odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne, nie mają żadnego "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 Prawa o notariacie, wynik egzaminu musi być pozytywny.

Także oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach "luzu decyzyjnego". Zgodnie z art. 74d § 3 Prawa o notariacie, tzw. druga część egzaminu notarialnego (bo pierwszą – testową wykluczyła nowela z 13 czerwca 2013 r.) składa się z dwóch zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanego przypadku (casusu). Natomiast trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu opinii prawnej na podstawie przedstawionego problemu prawnego, w myśl art. 74d § 4 Prawa o notariacie.

Według § 22 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego i notarialnego (Dz. U. Nr 84, poz. 708 z późn. zm.) w drugim dniu egzaminu notarialnego zdający opracowuje zadanie polegające na opracowaniu jednego projektu aktu notarialnego z drugiej części egzaminu notarialnego i opinię prawną z trzeciej części egzaminu notarialnego. Czas na rozwiązanie tych zadań wynosi 480 minut liczonych od wskazanego przez przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej lub jego zastępcę momentu przystąpienia do opracowywania zadań. W trzecim dniu egzaminu notarialnego zdający opracowuje drugi projekt aktu notarialnego z drugiej części egzaminu notarialnego. Czas na rozwiązanie tego zadania wynosi 360 minut od wskazanego przez przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej lub jego zastępcę momentu przystąpienia do opracowywania zadania.

Zgodnie z art. 74d § 6 Prawa o notariacie, członkowie komisji dokonują oceny części drugiej egzaminu zgodnie ze skalą ocen zawartą w ustawie (art. 74d § 3 i art. 74e § 4 Prawa o notariacie), przy czym zgodnie z art. 74e § 2 Prawa o notariacie, oceny rozwiązania każdego z zadań części drugiej dokonują dwaj członkowie komisji niezależnie od siebie biorąc pod uwagę 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zastosowanego przez zdającego rozstrzygnięcia problemu. Pamiętać należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa. W kwestii oceny czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe nie ma zatem żadnego luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna, która spełnia wskazane wyżej wymagania musi być oceniona pozytywnie.

Podkreślenia wymaga, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanego przez każdego z egzaminatorów.

Przedmiotem kontroli była uchwała o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej zdającego.

Ustosunkowując się do postawionych w skardze zarzutów dotyczących przekroczenia przez Komisję Odwoławczą granic odwołania poprzez postawienie ocenianej pracy nowych zarzutów, wskazać należy, że z uwagi na treść art. 74h § 1 i § 9 Prawa o notariacie w związku z § 5 ust. 2 pkt 1, ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. z 2013 r, poz. 1236 z późn. zm.), w sytuacji, gdy w rozporządzeniu wyraźnie jest mowa o "głosowaniu nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu notarialnego, która została zakwestionowana w odwołaniu", należy przyjąć, że związanie Komisji Odwoławczej zakresem zaskarżenia i treścią podniesionych zarzutów, nie oznacza braku kompetencji do dokonania kompleksowej oceny zaskarżonej pracy egzaminacyjnej, w szczególności do oceny, jakie znaczenie dla końcowego rezultatu postępowania mają uwzględnione (w razie stwierdzenia ich zasadności) zarzuty osoby odwołującej się.

Niewątpliwie Komisja odwoławcza - co do zasady - nie powinna formułować wobec pracy nowych zarzutów ponad te, które postawiła komisja egzaminacyjna. Może się jednak zdarzyć i tak – uwzględniając cel przeprowadzenia egzaminu notarialnego - że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), komisja odwoławcza dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie postępowanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania pod warunkiem, że nie oprze ona swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach.

Na pewno nie jest dopuszczalna sytuacja, w której komisja odwoławcza uzna za trafne zarzuty zdającego, co do niewłaściwej negatywnej oceny jego pracy, ale jednocześnie wskaże nowe jej wady i na tej podstawie utrzyma w mocy uchwałę o negatywnym wyniku egzaminu.

Jeżeli natomiast, komisja odwoławcza uzna zarzuty odwołania za nietrafne i uzasadniające negatywną ocenę pracy a dodatkowo wskaże na inne jeszcze jej wady, to nie można twierdzić, że wyszła poza granice odwołania, gdyż nie z tej przyczyny uchwała komisji egzaminacyjnej została utrzymana w mocy. Komisja odwoławcza badała bowiem zasadność zarzutów zdającego i uznała je za niezasadne i właśnie ta okoliczność była przyczyną utrzymania w mocy skarżonej uchwały.

W kontrolowanej sprawie Komisja odwoławcza uznała za zasadne niektóre (precyzyjnie wyliczone w skardze) zarzuty merytoryczne skarżącego odnoszące się do oceny aktu notarialnego, którego dotyczy odwołanie. Tym samym zdyskwalifikowane zostały w tym zakresie poglądy prawne egzaminatorów, którzy wystawili skarżącemu "oceny cząstkowe". Komisja Egzaminacyjna II Stopnia powinna była więc wyjaśnić w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego mimo to przyjęła, iż skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie przynosi jednak odpowiedzi na pytanie, dlaczego elementy negatywne pracy skarżącego zdominowały elementy pozytywne, świadczące na rzecz jego przygotowania do zawodu notariusza. Nie przeprowadzono pełnego wyjaśnienia przyjętej przez ten organ oceny z egzaminu notarialnego, a więc nie wyjaśniono, dlaczego akt notarialny, którego ocenę zakwestionowano, nie zasługiwał na podwyższoną ocenę. Nie oceniono także znaczenia poszczególnych dostrzeżonych przez Komisje odwoławczą błędów skarżącego - w kontekście całej jego pracy. Nie wskazano, czy mają one charakter kardynalny, czy są to tylko uchybienia mniejszej wagi pozostające bez wpływu na ocenę pracy egzaminacyjnej.

Mając powyższe na względzie, w toku ponownego postępowania Komisja Egzaminacyjna II stopnia zobowiązana będzie dokonać ponownie pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią przepisów ustawy Prawo o notariacie, kierując się stosownymi wytycznymi oraz oceną prawną Sądu z niniejszego wyroku. Organ odwoławczy winien przede wszystkim wyciągnąć w uzasadnieniu uchwały prawidłowe wnioski z faktu uwzględnienia zarzutów skarżącego. Dokonując ponownej oceny Komisja będzie miała także na uwadze fakt, że praca egzaminacyjna została sporządzona przez osobę dopiero aspirującą do wykonywania zawodu notariusza oraz to, że w tej sprawie jeden z oceniających pracę egzaminatorów również popełnił istotną pomyłkę w kwalifikacji popełnionego przez skarżącego błędu uznając, że powodował on nieważność czynności prawnej. Skarżący to dostrzegł i umiejętnie wytknął w odwołaniu, a Komisja odwoławcza to jego stanowisko uwzględniła.

Reasumując Sąd stwierdził w zaskarżonej uchwale naruszenie prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w postaci niedostatecznego rozpatrzenia materiału sprawy (pracy egzaminacyjnej) oraz twierdzeń skarżącego (art. 7, 77 oraz 80 k.p.a.) oraz niedostateczne odzwierciedlenie motywów, jakimi kierował się organ (art. 107 § 3 k.p.a.) w treści uzasadnienia.

Mając na uwadze powyższe uchybienia organu Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej uchwały na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Jednocześnie Sąd stwierdził, że uchylona uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie będzie podlegać wykonaniu do daty uprawomocnienia się niniejszego wyroku, działając w tym zakresie na podstawie art. 152 p.p.s.a. Ponadto, orzekając o zwrocie skarżącego kosztów postępowania, Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a.