Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 420/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2010-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1, 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 4 pkt 1 i 2, art. 28 ust. 1, 2, 3,3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec,, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 września 2010r. sprawy ze skargi F. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. nr [...], w sprawie odmowy umorzenia F. W. należności za zatrudnionych pracowników za okres od lipca 1993r. do grudnia 1995r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że F. W. prowadził działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz handlu hurtowego i detalicznego artykułami rolniczo - ogrodniczymi i kwiatami, a także w zakresie produkcji konfekcji. Działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej w dniu 27 kwietnia 2007r. W trakcie prowadzenia działalności zobowiązany zatrudniał pracowników. Z uwagi na niedopełnienie ustawowego obowiązku opłacania składek za zatrudnionych pracowników na koncie rozliczeniowym F. W., prowadzonym przez ZUS Oddział w K., powstało zadłużenie za okres od lipca 1993 do grudnia 1995r.

Pismem z dnia 8 września 2009r. zobowiązany zwrócił się do oddziału ZUS

w K. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek za ww. okres. Prośbę swą umotywował trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Ww. decyzją z dnia 29 stycznia 2010r. ZUS odmówił umorzenia przedmiotowych należności. W dniu 16 lutego 2010r. zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Utrzymując w mocy decyzję z dnia [...]. ZUS wskazał,

że w przypadku złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, zobligowany jest rozpatrzyć go zgodnie z obowiązującymi zasadami umarzania należności, które zostały uregulowane w ustawie z dnia 13 października 1998r.

o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ podniósł, że zgodnie z przepisem

art. 28 ust. 2 i 3 tej ustawy, podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, wskazując sytuacje, w których ona zachodzi.

Organ wskazał, że w sprawie zgromadzony został materiał dowodowy,

z którego wynika, że F. W. jest współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej w Staszowie oraz jak wynika z informacji uzyskanej ze Starostwa Powiatowego oraz przedłożonego odpisu księgi wieczystej i aktu notarialnego, wieczystym użytkownikiem w 4/6 części do ww. nieruchomości (KW 3266, KW 7612). Udziały w 2/6 części posiada córka zobowiązanego B. S. i jego syn M. W.. Na nieruchomości o nr KW 3266 w dniu 25 marca 1996r. na wniosek ZUS zostało ustanowione zabezpieczenie hipoteczne. Na nieruchomości o obszarze 2 arów znajduje się budynek mieszkalny o pow. 180 m2. Na parterze budynku znajdują się dwa lokale użytkowe. Wg oświadczenia oba lokale są w dyspozycji i wynajmowane przez M. W.. Górną kondygnację ww. budynku zamieszkuje zobowiązany wraz z synem i jego rodziną. F. W. zajmuje dwa pokoje i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, jednakże korzysta z posiłków u syna. Córka zobowiązanego nie zamieszkuje pod tym adresem.

Ponadto organ ustalił, że obecnie zobowiązany nie prowadzi działalności, nie pozostaje w zatrudnieniu, nie podejmuje prac dorywczych lub sezonowych ze względu na wiek i stan zdrowia. Źródłem jego utrzymania jest pobierane świadczenie emerytalne w wysokości 1 894,84 zł, z którego, po potrąceniach na poczet zobowiązań podatkowych, do wypłaty pozostaje kwota 1 275,69 zł. Z przedłożonych do wniosku zeznań podatkowych i informacji uzyskanej z US w S.wynika,

że zobowiązany uzyskał dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w 2006r.

w kwocie 17 809,06 zł; w 2007r. w kwocie 16 000 zł; w 2008r. w kwocie 21 028,36 zł oraz dochód z innych źródeł w wysokości 5 347,61 zł.

Wg oświadczenia wszystkie stałe opłaty związane z utrzymaniem mieszkania ponosi w całości syn zobowiązanego, natomiast zobowiązany opłaca: podatek od nieruchomości 732 zł/rocznie i dzierżawę wieczystą gruntów 160 zł/rocznie. Poza zobowiązaniami wobec ZUS, F. W. posiada zobowiązania finansowe wobec US Staszów na kwotę około 30 000 zł plus odsetki spłacane poprzez dokonywane potrącenia ze świadczenia. Ponadto, na podstawie oświadczenia i przedłożonej do wniosku dokumentacji oraz pisma z dnia 2 lutego 2009r. ustalono, że w dniu 24 grudnia 2008r. zobowiązany spłacił pobrany w BS S. kredyt zaciągnięty pod zastaw hipoteczny na kwotę 25 000 zł na rozpoczęcie działalności oraz w całości spłacił zobowiązanie wobec firmy P.Sp. z o.o. ZUS wskazał, że zobowiązany nie posiada gruntów ornych, rolnych, leśnych, wierzytelności, praw majątkowych, rachunków bankowych oraz samochodu, co potwierdziła informacja uzyskana z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców.

Z przedłożonych zaświadczeń lekarskich wynika, że F. W. od 2003r. stale leczy się w Poradni Reumatologicznej i Poradni Kardiologicznej. Stan jego zdrowia wymaga leczenia i rehabilitacji. Obecnie oczekuje na leczenie sanatoryjne. Jest po przebytym zawale serca, a od wielu lat leczy się na chorobę reumatyczną: przewlekłe zapalenie stawów. W związku ze schorzeniami, na które cierpi, w czerwcu 2006r. poniósł koszty zakupu pościeli rehabilitacyjnej i urządzenia do naświetlań BIO UPL 3002 za kwotę 2 830 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany zaznaczył, że w dniu 29 grudnia 2009r. przeszedł wylew, w wyniku którego ma prawostronny niedowład, którego leczenie będzie wymagało długiego przyjmowania środków farmakologicznych i rehabilitacji, co spowoduje poniesienie wysokich kosztów. Z przedłożonej karty leczenia szpitalnego wynika, że jest to niedowład niewielkiego stopnia oraz że zobowiązany nie wyraził zgody na obserwację szpitalną i dalszą diagnostykę.

ZUS stwierdzając, że nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji wskazał, że przedmiotem postępowania są składki na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników, zatem udokumentowana przez zobowiązanego jego sytuacja materialna i zdrowotna pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Nie została natomiast spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. F. W. posiada bowiem stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, jest współwłaścicielem nieruchomości, na której ZUS ustanowił zabezpieczenie hipoteczne. W związku z tym, w przypadku braku dobrowolnego uregulowania zadłużenia, organ ma możliwość egzekucyjnego dochodzenia swoich wierzytelności z przedmiotowej nieruchomości.

Na decyzję ZUS F. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że śmierć jego żony w dniu 16 lipca 1994r. miała ujemny wpływ na jego stan psychiczny oraz na prowadzoną działalność. Był to też powód, dla którego skarżący nie wyraził zgody na pozostanie w szpitalu, gdzie trafił na oddział ratunkowy. Ponadto skarżący podniósł, że niedowład po udarze jest na tyle duży, że ogranicza mu prawidłowe funkcjonowanie.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z punku widzenia wymienionych wymogów należy wskazać, iż narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu.

Przystępując do rozważań należy zastrzec, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Oznacza to, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa) wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego ( art. 77 § 1 kpa) zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Należy podnieść, że w przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, nie zaś celowość jej wydania.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) powoływanej jako ustawa s.u.s. składki mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w całości lub części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w art. 28 ust. 3 powołanej wyżej ustawy. Przepis art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. przewiduje wyjątek od powyższej zasady stanowiąc, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z literalnego brzmienia przepisu wynika, że ma zastosowanie do osób ubezpieczonych będących jednocześnie w okresie prowadzonej działalności płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne własne oraz zatrudnionych pracowników w części finansowanej z własnych funduszy. W wyroku z dnia 8 listopada 2007r. sygn. akt II GSK 244/07 (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) NSA wyraził pogląd "Przepis ten, jeśli chodzi o stronę podmiotową, nie ogranicza się tylko do samego ubezpieczonego. Użyte w przepisie pojęcia "ubezpieczonych będących również płatnikami składek" wyraźnie wskazuje także na płatników, jako pracodawców. Oznacza to wówczas, że płatnik składek to także podmiot z dwóch tytułów: jako pracodawca i jako osoba ubezpieczona zobowiązana wyłącznie do opłacenia składek na własne ubezpieczenie społeczne." (podobnie NSA w wyroku z dnia 13 października 2009r. sygn. akt, II GSK 106/09 dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Przesłanki umorzenia przewidziane w art. 28 ust 3a określono w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

W związku z powyższym nie można podzielić stanowiska organu, że sytuacja materialna i zdrowotna w przypadku, gdy przedmiotem postępowania są składki na ubezpieczenia społeczne pracowników nie ma wpływu na rozstrzygnięcie. Organ dokonał tym samym błędnej wykładni przepisu art. 28 ust 3a ustawy s.u.s.

Wniosek złożony przez F. W. dotyczył należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za lata od lipca 1993 do grudnia 1995r. oraz odsetek za zatrudnianych przez skarżącego pracowników w części finansowanej z funduszy pracodawcy. Z ustaleń organu wynika jednoznacznie, że źródłem zadłużenia jest prowadzona do 2007r. przez zobowiązanego działalność gospodarcza, w trakcie której zatrudniał pracowników. Rozpatrując wniosek organ dokonał jego oceny wyłącznie z pod katem przesłanki nieściągalności określonej w 28 ust 2 i 3 ustawy s.u.s.

Organ prawidłowo wskazał, że należności nie zostały przedawnione z uwagi na ustanowienie zabezpieczenia hipotecznego. W księdze wieczystej KI1A/00003266/9 prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Staszowie na udziale w nieruchomości, której współwłaścicielem jest skarżący została wpisana hipoteka przymusowa zwykła na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Należy też podzielić ocenę organu, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy s.u.s., skoro zobowiązany posiada stale źródło dochodu w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego, jest właścicielem nieruchomości na której zostało ustanowione zabezpieczenie hipoteczne, istnieje możliwość prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego.

Jak wskazano wyżej przepis art. 28 ust 3a ustawy s.u.s. znajduje zastosowanie do osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie w okresie prowadzonej działalności płatnikiem składek. Płatnikiem składek stosownie do definicji zawartej w art. 4 pkt 2 lit a ustawy s.u.s. jest zarówno pracodawca jak również, stosownie do art. 4 pkt 2 lit d ustawy s.u.s. ubezpieczony zobowiązany do opłacenia składek na własne ubezpieczenia społeczne. Definicję ubezpieczonego zawiera przepis art. 4 pkt 1 tej ustawy i jest nią osoba fizyczna podlegająca chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych. Zatem, co do zasady, osobie prowadzącej działalność i zatrudniającej pracowników w okresie prowadzenia działalności służy przymiot zarówno ubezpieczonego jak i płatnika składek z dwóch tytułów pracodawcy i z tytułu ubezpieczenia własnego. W takim przypadku przesłanka z art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. jest spełniona a organ jest zobligowany do badania czy zobowiązany spełnia warunki określone w § 3 rozporządzenia pozwalające na umorzenie należności.

Organ dokonał ustaleń odnośnie sytuacji materialnej skarżącego. Wskazał na fakt że jest współwłaścicielem zabudowanej nieruchomości, w której są dwa lokale użytkowe będące w dyspozycji syna skarżącego. Pobiera świadczenie emerytalne. Z kosztów związanych z nieruchomością opłaca podatek od nieruchomości oraz ponosi opłaty za użytkowanie wieczyste. Nie ponosi kosztów bytowych, wyżywienia. Dokonał ustaleń co do stanu zdrowia zobowiązanego. Wskazał na uregulowanie należności z tytułu kredytu pobranego w Banku Spółdzielczym oraz wobec firmy P. spółka z o. o. Dla ustalenia zasadności wniosku o umorzenie należności organ nie przeprowadził oceny materiału dowodowego pod katem rozważenia przesłanek zawartych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Nie dokonał też ustaleń, z których by wynikało, iż zobowiązany prowadząc działalność nie spełniał wymogów o których mowa w art. art. 28 ust 3a ustawy s.u.s., czyli że nie był ubezpieczonym i płatnikiem w rozumieniu art. 4 pkt 1 i pkt 2 ustawy s.u.s. Jak wskazano na wstępie, uzasadnienie decyzji ma szczególną wagę w przypadku odmowy zastosowania instytucji umorzenia należności, gdy organ działa w granicach uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwołał się do przepisów w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jakkolwiek podtrzymał stanowisko, że nie została spełniona przesłanka nieściągalności. Odpowiedź na skargę nie jest rozstrzygnięciem w sprawie, lecz pismem procesowym w którym organ odnosi się do zarzutów skargi. Ponadto, powołanie się przez organ na dodatkowe przesłanki, które nie były przedmiotem oceny w uzasadnieniu decyzji narusza zasady zaufania przekonywania określone w art. 8 i art. 11 k.p.a. Wskazać należy, że organ informując zobowiązanego o stanie prawnym (pismo z dnia 21 września 2009r.) wskazał na przesłanki umorzenia określone tak w art. 28 ust 2 i 3 jak i w ust 3a ustawy o s.u.s. i w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r.

Z powyższych względów w ocenie Sądu organ dokonał błędnej wykładni art. 28 ust 3a ustawy s.u.s., i naruszył w sposób istotny art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. co uzasadnia stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit c uchylenie zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe uwagi. Rozważy i da wyraz w uzasadnieniu decyzji czy w stosunku do zobowiązanego przepis art. 28 ust 3a ustawy s.u.s. znajduje zastosowanie i w zależności od ustaleń w tym zakresie albo rozważy przesłanki o których mowa w rozporządzeniu lub wyjaśni przyczyny dla których wniosek zobowiązanego może być rozpatrywany wyłącznie przy uwzględnieniu przesłanki nieściągalności.

Na podstawie art. 152 Sąd orzekł, ze decyzja nie może być wykonana w całości.