Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 839/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2022 r., nr SKO Gd/947/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. M. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr SKO Gd/947/22 z 2 sierpnia 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Dziemiany z 26 stycznia 2022 r., znak: OPS.5202.410.1.2020/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 23 sierpnia 2021 r. Wójt Gminy Dziemiany odmówił B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką K. M. W uzasadnieniu wskazano, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nadto wnioskodawczyni posiada prawo do zasiłku specjalnego, zatem spełniona została przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. stanowiąca o zasadności odmowy wnioskowanego świadczenia.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania decyzją z 3 stycznia 2022 r. Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję i skierowało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji nie ma podstaw do odmowy tylko w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nadto nie istnieje także negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. Kolegium stwierdziło przy tym, że organ I instancji nie przeprowadził w znacznym zakresie postępowania wyjaśniającego, które pozwoliłoby na zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie, czy w sprawie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką. W rezultacie zobligowano organ do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dokonania ustaleń w istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Decyzją z 26 stycznia 2022 r. Wójt odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, w uzasadnieniu wskazując, że nie została spełniona przesłanka ustawowa określona w art. 17 ust 1b u.ś.r., warunkująca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Matka wnioskodawczyni jest bowiem osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 17 stycznia 2015 r. Stopień znaczny datuje się od 18 września 2013 r., czyli od 68 roku życia. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Nadto zaistniała przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r., gdyż jak wynika z załączonej do wniosku decyzji nr OPS.8254.244.2020/2021 z 21 grudnia 2020 r., wnioskodawczyni zostało przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką.

Wójt stwierdził przy tym, że wnioskodawczyni sprawuje całodobową, osobistą opiekę nad matką, która ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i bez wątpienia potrzebuje wsparcia opiekuna. Opieka nad niepełnosprawną ze strony osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny nie jest możliwa ze względu na miejsce zamieszkania w odległości uniemożliwiającej całodobową opiekę oraz podejmowane zatrudnienie. W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że rezygnacja z zatrudnienia przez wnioskodawczynię wynika bezpośrednio ze sprawowania rzeczywistej, stałej, bezpośredniej i osobistej opieki nad niepełnosprawną matką. W rezultacie organ stwierdził, iż w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przychyliło się do ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, wskazującego na konieczność stosowania art, 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W rezultacie organ odwoławczy uznał, że Wójt błędnie przyjął, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Nadto Kolegium wskazało, że wbrew stanowisku organu I instancji nie istnieje także negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. Jak wynika z orzecznictwa w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Kolegium podkreśliło, że pomimo wytycznych zawartych w decyzji z 3 stycznia 2022 r. (SKO Gd/4930/21) odnośnie do wykładni przepisów art. 17 ust.1b i ust. 5 pkt 1b u.ś.r., Wójt zastosował błędną interpretację powołanych przepisów prawa.

Mając na uwadze materiał dowodowy sprawy Kolegium stwierdziło nadto, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.

Kolegium stwierdziło, że rozmiar i zakres opieki nie wymusza na stronie niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. K. M. nie jest osobą leżącą, po mieszkaniu porusza się za pomocą kuli, samodzielnie spożywa wcześniej przygotowane przez córkę ciepłe posiłki, sama potrafi zrobić dla siebie kanapkę, wymaga przygotowania i podania leków dwa razy dziennie (rano i wieczorem), pomocy w ubieraniu oraz pomocy w porannej i wieczornej toalecie. Czynności wykonywane przez córkę związane z osobistą opieką nad matką sprowadzają się do pomocy w ubieraniu, pomocy w czynnościach higienicznych, przygotowaniu posiłków i leków oraz ich podania (dwa razy dziennie), założeniu pampersów na noc. Natomiast czynności takie jak sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych itp., są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Organ odwoławczy stwierdził, że czynności, związane z opieką nad matką, przy właściwej organizacji oraz odpowiednim zabezpieczeniu, nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, nie wymagają całodobowej osobistej opieki. W uzasadnieniu wskazano także, że wnioskodawczyni nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż K. M., nie będąc osobą wyłącznie leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Czynności składające się na zakres opieki nad matką w większości są wykonywane w pewnych odstępach czasu, nie zajmują stale czasu wnioskodawczyni. Zauważono, że przy zatrudnieniu w niepełnym wymiarze czasu pracy pieluchomajtki zabezpieczają osobę niepełnosprawną na kilka godzin (3, 4 godz.) podczas nieobecności drugiej osoby. Z kolei jeśli kula, za pomocą której K. M. porusza się, nie w pełni zabezpiecza podczas przemieszczania się, to istnieje także możliwość wprowadzenia innego sprzętu ortopedycznego, jak chodzik. W ocenie Kolegium opis wykonywanych czynności nie wskazuje, aby istniała konieczność niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą.

Zdaniem Kolegium także fakt, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności wskazano, że matka wnioskodawczyni wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej opieki lub pomocy wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Ustalając zakres rzeczywiście sprawowanej opieki organ dokonuje bowiem ustaleń na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Opis wykonywanych czynności opiekuńczych nie wskazuje, aby istniała konieczność niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawczynię. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W złożonej do Sądu skardze od decyzji Kolegium zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

– zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje,

– zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

– art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną a zakres opieki zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy jest stały, długotrwały, co tym samym przesądza o zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz strony. Skarżąca uznała ustalenia Kolegium, że "(...) rozmiar i zakres opieki nie wymusza na stronie niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy", za poczynione w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy. Z okoliczności sprawy bowiem wynika, że opieka nad matką skarżącej zajmuje znaczną część dnia. Skarżąca wykonuje czynności pielęgnacyjne jak mycie, pomoc w ubieraniu się, przygotowuje posiłki, sprząta robi zakupy, pilnuje wizyt lekarskich, w ciągu dnia pomaga przemieszczać się w domu, i poza nim. K. M. z uwagi na chore ręce często nie potrafi utrzymać sztućców, powyższe utrudnia podstawowe funkcjonowania - a tym samym wymusza konieczność stałej opieki skarżącej. Zdaniem skarżącej Kolegium nie uwzględniło, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Skarżąca powołała szereg wyroków sądów administracyjnych, podkreślając, że "o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń". Konieczność sprawowania codziennej opieki w godzinach od 8 do 17 poprzez faktyczne prowadzenie domu - sprzątanie, gotowanie, prawnie, robienie zakupów, dbanie o przyjmowanie leków oraz dowożenie do lekarza, stanowi wykonywanie opieki w sposób stały i trwały. Pod pojęciem sprawowania opieki użytym w art. 17 u.ś.r. nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (w niniejszej sprawie matki). Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bowiem treści tego pojęcia. Także wyręczenie matki od jej normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Opieka ta nie musi przy tym być nieprzerwana i całodobowa. Podkreśliła, że organy przyznające świadczenie pielęgnacyjne nie są władne do tworzenia dodatkowych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała także na orzecznictwo stwierdzające, że sam fakt legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź orzeczeniem z nim zrównanym przez przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przesądza o tym, że sprawowanie opieki nad taką osobą wypełnia kryterium celu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej o jakim mowa w art. 17 ust. 1 in fine tej ustawy.

Zdaniem skarżącej działania organu administracji w sprawie objętej odwołaniem były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Nadto zaskarżona decyzja dotknięta jest szeregiem wad mających bezpośredni wpływ na wynik sprawy. B. M. wskazała, że zastosowanie przez Kolegium wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r., prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Poza sporem jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Nadto K.M. jest wdową. W rezultacie nie zaistniała przesłanka negatywna w zakresie przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.

Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tą na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji.

Nadto Sąd podziela stanowisko Kolegium, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami (art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r.).

Dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. trzeba uwzględniać, że z woli ustawodawcy sam tylko fakt uzyskania przez określoną osobę specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może stanowić przeszkody do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W takiej sytuacji (zbiegu uprawnień do obydwu tych świadczeń) znajduje, bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń - wybrane - przez osobę uprawnioną. Natomiast z chwilą dokonania tego wyboru, rzeczą organu staje się urzeczywistnienie wyboru dokonanego przez wnioskodawcę (por. wyrok NSA z 28 września 2022 r. I OSK 2188/21).

W rozpoznawanej sprawie sporny jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, który w ocenie Kolegium nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącej jest bowiem, w ocenie Kolegium osobą, która nie wymaga całodobowej osobistej opieki a czynności i zakres opieki wykonywanej przez skarżącą nie wymusza na niej niepodejmowania zatrudnienia. Sąd w składzie orzekającym nie podziela jednak stanowiska Kolegium w tym zakresie.

Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej, K. M. posiada wydane na stałe przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności orzeczenie z 17 stycznia 2015 r., zaliczające do stopnia niepełnosprawności znacznego. W orzeczeniu wskazano na niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu. Nadto stwierdzono, że matka skarżącej wymaga: zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby; korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W trakcie dwóch kolejnych wywiadów środowiskowych ustalono, że K. M. jest osobą schorowaną, gdyż choruje na choroby kręgosłupa i reumatyzm powodujący zwyrodnienie stawów, a także nadciśnienie, chorobę serca i cukrzycę typu II. Ma silne bóle stawów i problemy z pamięcią, wymaga pomocy w ubieraniu, pilnowania godzin przyjmowania leków i pomocy w przemieszczaniu się, także do toalety. Ma bowiem problemy z poruszaniem – porusza się o kuli. Od dłuższego czasu pozostaje w domu. W zależności od samopoczucia jest w stanie zrobić sobie kanapki, jednak często bolą ją ręce, przez co nie jest w stanie utrzymać sztućców.

Skarżąca B. M. zamieszkuje z matką, którą się opiekuje. Wykonuje także takie czynności jak mycie, czynności pielęgnacyjne i pomoc w ubieraniu się, przygotowuje wszystkie posiłki, sprząta, robi zakupy oraz pilnuje wizyt lekarskich i realizuje recepty. Sprząta, robi zakupy, pomaga matce przemieszczać się po domu, podczas korzystania z toalety oraz wychodzi z nią na dwór. Dwa razy dziennie podaje leki (rano i wieczorem). Na noc zakłada matce pampersy. Matka ma problemy z pamięcią, zapomina, co przed chwilą robiła, gdzie zostawia rzeczy. Zdarzyło się, że poodkręcała pokrętła od kuchenki i przez jakiś czas w domu ulatniał się gaz. B. M. nie pozostawia matki bez opieki, wychodzi tylko z konieczności zrobienia zakupów. Gdy musi wyjść na dłużej, matką opiekuje się brat skarżącej.

Zgodnie z załączonym do akt postępowania świadectwem pracy, B.M.była zatrudniona od 6 listopada 1995 r. do 17 listopada 2019 r. w Z. a umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron. Jak wynika z wywiadu, B. M. zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność opieki nad matką, po tym, jak matka potknęła się i spadła ze schodów, w wyniku czego ze stłuczeniami głowy i zasinieniami została hospitalizowana.

Wskazać należy, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a., organy administracji podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno zatem zostać zakończone dopiero po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych kluczowych dla danej sprawy. Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów.

W niniejszej sprawie, orzekające w sprawie organy nie sprostały wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Kolegium.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że Kolegium nie przeanalizowało sprawy pod kątem zakresu świadczonej przez skarżącą opieki nad matką i związanej z tym konieczności rezygnacji czy też niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia.

Kolegium w uzasadnieniu skarżonej decyzji nie uwzględniło, że w wywiadzie środowiskowym wskazano, że matka ma problemy z pamięcią, zapomina, co przed chwilą robiła, gdzie zostawia rzeczy. Zdarzyło się, że poodkręcała pokrętła od kuchenki i przez jakiś czas w domu ulatniał się gaz. Matka skarżącej miała także wypadek, w wyniku którego spadła ze schodów i była hospitalizowana.

Nadto Kolegium wskazało, że matka skarżącej korzysta z pampersów, nie uwzględniło jednak, że zgodnie z treścią wywiadu środowiskowego ma to miejsce w nocy, w dzień zaś korzysta z toalety z pomocą córki. Uwzględnienia także wymaga, że matka skarżącej miewa silne bóle stawów, które w znacznym stopniu utrudniają jej używanie sztućców. Nadto możliwość zrobienia kanapek jest uzależniona od samopoczucia niepełnosprawnej K. M. Rozważenie wskazanych wyżej okoliczności może mieć wpływ na ustalenia w zakresie możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, a w rezultacie także na wynik sprawy.

Sąd zwraca także uwagę, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wydanym K. M. wskazano choroby 05-R – upośledzenie narządu ruchu. Tym samym organ winien przeprowadzić – czego dotychczas nie zrobił - postępowanie wyjaśniające na okoliczność schorzeń wskazanych w wywiadzie, a niewskazanych w ww. orzeczeniu i nie popartych jakąkolwiek dokumentacją medyczną – celem uwiarygodnienia podnoszonych przez skarżącą twierdzeń.

Zauważyć w tym miejscu należy, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22, CBOSA).

W tym miejscu wskazać należy, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało powiązane z niepełnosprawnością polegającą na tym, że osoba wymagającą opieki jest osobą leżącą. Należy podnieść, że niejednokrotnie opieka nad osobą poruszającą się samodzielnie jest trudniejsza, niż opieka nad osobą leżącą, szczególnie jeśli osoba wymagająca opieki chce być samodzielna, a z uwagi na schorzenia ma ograniczenia i stanowi dla samej siebie zagrożenie. Szczególnie istotna staje się pomoc i obecność innej osoby dla osób, które cierpią na zaburzenia pamięci.

Ponadto należy zauważyć, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie wskazano w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności. Zgodzić się należy ze skarżącą, że opiekun nie musi wykonywać swoich obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę.

W powołanym wyżej wyroku z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, z czym należy się zgodzić, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy, nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Podkreślić przy tym należy, że mogą zdarzyć się sytuacje, w których osoba niepełnosprawna z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji) nie wymaga opieki, która absorbuje opiekuna w taki sposób, aby rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tym celu. Mogą wystąpić również okoliczności, kiedy pomimo wymagania określonego rodzaju opieki osoby wnioskujące o przyznanie świadczenia, nie zapewniają jej. W takiej jednak sytuacji to do organów administracji należy poczynienie ustaleń faktycznych co do zakresu faktycznie sprawowanej opieki oraz co do tego, czy uniemożliwia ona podjęcie lub też kontynuowanie zatrudnienia.

Nadto w wydanej w niniejszej sprawie administracyjnej decyzji z 3 stycznia 2022 r. Kolegium wskazało, że przed przeprowadzeniem czynności wyjaśniających skarżącą i jej matkę należy pouczyć o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (wyjaśnień), a także o treści art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 oraz ust. 2b u.ś.r., informując, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu z odsetkami. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się przy tym świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. W tym miejscu wskazać jednak należy, że u.ś.r. wskazuje oświadczenia, które składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Wnioskodawczyni składając wniosek na formularzu SR-5 o przyznanie świadczenia złożyła oświadczenie, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, do czego była zobligowana na podstawie art. 23 ust. 2a u.ś.r. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Powyższe wskazuje, że organ administracji przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszył przepisy postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy w sprawie nie jest pełny i nie został prawidłowo oceniony. Ustalenia organu budzą bowiem wątpliwości, co czyni podjęte na ich podstawie rozstrzygnięcie wadliwym, a co najmniej przedwczesnym. Dopiero ustalenia poczynione na podstawie pełnego materiału dowodowego uwzględniające okoliczności wynikające ze wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, w tym z prawidłowo przeprowadzonego ponownego wywiadu środowiskowego, pozwolą na właściwe zastosowanie w sprawie prawa materialnego.

Ponownie prowadząc postępowanie z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ odwoławczy przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem wyrażonej w niniejszym wyroku oceny prawnej. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno – reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. Ma także możliwość przeprowadzenia postępowania uzupełniającego w oparciu o art. 136 § 1 k.p.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (pkt 2 wyroku).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.