Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1736/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1 i art. 17  ust. 1  lit. b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Ewa Michna WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 sierpnia 2022 r., sygn. akt SKO.ŚR/4111/1006/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez B. K., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r., sygn. akt SKO.ŚR/4111/1006/2022, wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. . z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy M. z dnia 21 czerwca 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. K.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 21 czerwca 2022 r., nr [...], znak: [...] Burmistrz Miasta i Gminy M. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej wskazał, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Obwodową Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr akt. [...], zaliczającą ją trwale do pierwszej grupy inwalidów. Na podstawie wspomnianego orzeczenia inwalidztwo istnieje od kwietnia 1996 r. Organ ustalił, że skarżąca opiekuje się matką 24 godziny na dobę. Wymagąjąca opieki posiada zstępnych: J. S., E. P., Z. K. i Z. K.1, którzy z racji obowiązków zawodowych i rodzinnych nie są w stanie partycypować w opiece nad matką. Matka skarżącej nie chce, aby pozostałe dzieci odwiedzały ją i zajmowały się nią.

Zdaniem organu pierwszej instancji, skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie, bowiem niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresie późniejszym niż wskazuje na to przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych – poprzez jego błędne zastosowanie bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Ponadto, zarzuciła również organowi naruszenie przepisów postępowania – art. 6, 7, 8, 9, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla sprawy i przyjęcie, iż sam fakt złożenia przez skarżącą wniosku w niniejszej sprawie skutkuje brakiem prawa do przedmiotowego świadczenia i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia tych okoliczności, pozwalających na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Wniosła więc o uchylenie decyzji i bezpośrednie przyznanie jej prawa do żądanego świadczenia.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśnił, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Z powyższego wynika, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Nie można odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność matki powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje z pominięciem tego kryterium.

W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr akt. [...], zaliczającą matkę skarżącej do pierwszej grupy inwalidów. Na podstawie wspomnianego orzeczenia inwalidztwo istnieje od kwietnia 1996 r Powyższe oznacza, że spełniona została przesłanka niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Z akt sprawy wynika nadto, że matka skarżącej posiada oprócz skarżącej czworo dzieci — J. S., E. P. Z. K. i Z. K.1, którzy z racji obowiązków zawodowych i rodzinnych nie są w stanie partycypować w opiece nad matką. Matka skarżącej nie chce jednak aby pozostałe dzieci ją odwiedzały i zajmowały się nią. Kolegium podkreśliło jednak, że obowiązek alimentacyjny, którym obciążeni są wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki może być realizowany nie tylko przez osobistą opiekę, ale również przez pomoc finansową, tj. współfinansowanie opieki. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Takie samo stanowisko zaprezentowane zostało w wyroku WSA w Krakowie z dnia 13 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 24/22.

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie brak jest obiektywnych przeszkód po stronie rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla odwołującej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec matki (tak wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 24/22). Zdaniem Kolegium nie jest zasadne obciążanie Skarbu Państwa (a więc w gruncie rzeczy wszystkich podatników) koniecznością wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, skoro wymagająca opieki ma pięcioro dzieci, które w równym stopniu obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym. Okolicznością zwalniającą z opieki nad nią nie może być fakt, że z racji obowiązków zawodowych i rodzinnych pozostałe dzieci nie są w stanie partycypować w opiece nad matką.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji uniemożliwia przyznanie świadczeni pielęgnacyjnego jednemu z nich, pomimo spełnienia przez wszystkich ustawowych przesłanek;

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez córkę osoby wymagającej opieki, pomimo posiadania innych dzieci, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącej, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.

Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem wydanym przez Obwodową Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr akt. [...], zaliczającą ją trwale do pierwszej grupy inwalidów. Na podstawie wskazanego orzeczenia inwalidztwo istnieje od kwietnia 1996 r..

Zauważyć należy, jak trafnie podkreśliło Kolegium powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu, zgodzić się więc należało ze stanowiskiem Kolegium, że ten błąd organu pierwszej instancji, który m. in. na tej podstawie odmówił przyznania żądanego przez skarżącą świadczenia, nie mógł przekreślić trafności i zasadności podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podjęło, pomimo powyższego uchybienia organu pierwszej instancji, prawidłowe jednak rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Zasadnie bowiem uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa do żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu Kolegium zajęło prawidłowe stanowisko, że skoro matka skarżącej ma oprócz niej jeszcze czworo dzieci, na których również ciąży wobec niej obowiązek alimentacyjny – a które z racji obowiązków zawodowych i rodzinnych nie są w stanie partycypować w opiece nad nią - to nie można było rzeczywiście uznać, iż okoliczności te są bez znaczenia dla prawidłowości decyzji co do istoty sprawy. Wskazać bowiem należy, że okoliczność pozostawania w zatrudnieniu nie oznacza, iż pozostałe rodzeństwo jest zwolnione z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.r.o.).

Stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyrokach z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1480/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1601/21, z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 372/22, z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 39/22 z dnia 13 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 409/22, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22 czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22, opubl. w CBOSA, w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 k.r.o, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, by pozostałe jej rodzeństwo nie było w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki choćby poprzez finansowanie części pomocy w opiece nad nią. Brak jest w aktach takich dokumentów, z których wynikałyby okoliczności wskazujące na niemożność udzielenia przez rodzeństwo skarżącej pomocy finansowej bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, ani że skarżąca nie jest w stanie od nich takich środków finansowych uzyskać pomimo podjętych stosownych działań. Same zatem twierdzenia i złożone oświadczenie przez skarżącą, że rodzeństwo nie może tej opieki sprawować, bo matka nie chce aby ją odwiedzali i zajmowali się nią, czy też, podniesienie w piśmie z dnia 16 maja 2022 r. przez pełnomocnika skarżącej właśnie okoliczności wyłączających możliwość sprawowania przez rodzeństwo opieki nad matką z uwagi na racje zawodowe i rodzinne, nie wystarczą. Praca co do zasady nie jest obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki. Również istnienie konfliktu w rodzinie nie może rzecz jasna stanowić okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa do świadczenia. Pomoc pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji może przecież przybrać formę współfinansowania koniecznej opieki.

Zwrócić bowiem należy uwagę, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki, zwłaszcza nad niepełnosprawnym jej członkiem.

Nawet jeżeli stan zdrowia matki skarżącej przedstawia się tak, jak ustalił to podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny, że matka skarżącej leczy się z powodu depresji, to Sąd zdaje sobie sprawę z trudności z tym związanych. Nie mniej jednak zasadne jest stanowisko Kolegium, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji, a tak jest, jak już wskazano w tej sprawie, możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z osób zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki mogła po pierwsze, odpowiednio do sytuacji podjąć, czy też utrzymać swoje zatrudnienie. Co do zasady praca zawodowa rodzeństwa skarżącej nie mogła być więc uznana za obiektywną przeszkodę w wywiązaniu się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki, gdyż jak już podkreślono, jego realizacja nie musi polegać na osobistych staraniach. Może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości. Stosownie bowiem do treści art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak słusznie podniosło Kolegium, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Stąd próba postawienia organom skutecznego zarzutu naruszenia przepisów postępowania - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy - jest w ocenie Sądu chybiona. Oczywiście, że zobowiązani do alimentacji nad matką mogą podjąć autonomiczną decyzję, kto będzie sprawował opiekę nad nią, ale nie może to być w żadnej mierze argumentem przemawiającym za uznaniem, iż spełnione zostały już przesłanki do przyznania skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia tylko dlatego, że stan zdrowia matki za tym przemawia, a pozostałe rodzeństwo opieki tej nie jest w stanie sprawować, bo pracuje zawodowo, a również racje rodzinne na to nie pozwalają. Skarżąca nie wykazała bowiem, że wyczerpała wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki matce, która jak podnosi wymaga całodziennej pomocy w samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie rodzeństwa w opiece, ewentualne zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres sprawowanej przez nią opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, stanu zdrowia matki skarżącej) – istniała rzeczywiście konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, gdyż czynności opiekuńcze są tak absorbujące, że wykluczają jakąkolwiek pracę (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA). Wprawdzie postępowanie administracyjne rządzi się m. in. zasadą oficjalności, nie oznacza to jednak zakazu wykazywania swoich racji zwłaszcza, że to skarżąca nie tylko, że inicjuje postępowanie, ale żąda od organu przyznania jej prawa do przedmiotowego świadczenia. Skoro więc twierdzi skarżąca, że prawo to jej powinno być przyznane, to nic nie stało na przeszkodzie, by składając wniosek wykazała spełnienie się przesłanek przemawiających za przyznaniem jej tego prawa, jak i brak istnienia negatywnych ku temu przesłanek. Strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyrok NSA z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5191/21).

Wskazane okoliczności istnienia oprócz skarżącej innych osób zobowiązanych do alimentacji wobec matki, nie są zatem bez znaczenia dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie są one swoistego rodzaju - dodatkową negatywną przesłanką - lecz składają się na elementy świadczące o istnieniu bądź nie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy, czy też innego rodzaju zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy i innego rodzaju zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, nie niweczy to ani zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani nie godzi w konstytucyjną zasadę równości czy zasadę sprawiedliwości społecznej.

Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja, w ocenie Sądu, nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość to zagadnienie przedmiotowo dotyczące problemu rozdziału wszelkich podlegających dystrybucji "dóbr i ciężarów", włączając w to kwestię nakładania obowiązków i kar, udzielania zezwoleń i ulg, przyznawania uprawnień oraz przyjmowanych w związku z tym kryteriów. W odniesieniu do sprawiedliwości społecznej zwraca się uwagę, że jest ona jedną z możliwych form sprawiedliwości jako takiej, jest zastosowaniem kryteriów sprawiedliwości rozdzielczej (dystybutywnej) z elementami sprawiedliwości wyrównawczej w związku z realizacją takich wartości konstytucyjnych, jak: solidarność społeczna czy bezpieczeństwo socjalne (S. Tkacz, Rozumienie sprawiedliwości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Katowice 2003, s. 29-34; Ch. Perelman, O sprawiedliwości, Warszawa 1959, s. 30-58). Również sprawiedliwość społeczna oznacza jednak nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

"Sprzeczna z prawem, w tym normami konstytucyjnymi (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) nakazującymi pomoc Państwa rodzinom w trudnej sytuacji oraz ww. ustawami, a także nie do pogodzenia z interesem społecznym (art. 7 k.p.a.) byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców. W takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Doprowadziłoby to też do - z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) a - z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują."(por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22; LEX nr 3512333)

Biorąc pod uwagę powyższe nie można było zatem postawić skutecznie organom orzekającym zarzutu także i naruszenia art. 17 ust. 1, a konkretnie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wobec tego za prawidłową należało uznać ocenę Kolegium w kontekście istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia czy też niepodejmowania przez nią dalszego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a koniecznością sprawowania opieki

nad niepełnosprawną matką.

Mając powyższe na uwadze Kolegium władne było więc, w ocenie Sądu, do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., kompetencji

i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji, który podjął prawidłowe rozstrzygnięcie.

Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.