Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1845/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 października 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/861/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Wójta Gminy L. decyzją z dnia 31 maja 2022 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem J. P. posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane czasowo do dnia 28 lutego 2023 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem jak wynika z treści dołączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia i po ukończeniu 25 roku życia.

W odwołaniu skarżąca przedstawiła swoją sytuację rodzinną i życiową. Wskazała, że pobierała zasiłek dla opiekuna do kwietnia 2022 r. Ponadto wyjaśniła, że od czasu wypadku męża w listopadzie 2018 r. zrezygnowała z podjęcia zatrudnienia, z kolei do czasu jego wypadku nie podejmowała zatrudnienia, ponieważ opiekowała się swoimi małymi dziećmi (jak wskazała w listopadzie 2018 r. dzieci były w wieku: 7 miesięcy, 6 lat i 11 lat), w związku z czym nie posiada świadectw pracy. W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem.

SKO w Krakowie decyzją z dnia 20 października 2022r. nr SKO.ŚR/4111/861/2022 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że skarżąca (ur. [...] 1984 r.) zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem (ur. [...] 1978 r.), posiadającym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane dnia 20 lutego 2019 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. W orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 lutego 2019 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 41 roku życia. Orzeczenie wydane zostało czasowo, do dnia 28 lutego 2023 r. Z materiału dowodowego wynika również, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego. W złożonym oświadczeniu z dnia 4 maja 2022 r. oraz w treści odwołania skarżąca wyjaśniła, że do czasu wypadku męża w listopadzie 2018 r. zajmowała się wychowywaniem dzieci i nie podejmowała żadnego zatrudnienia, w związku z czym nie posiada świadectw pracy.

SKO podkreśliło następnie, że uwzględnia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, wyjaśniło jednak, że w rozpatrywanej sprawie nie można przyjąć związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, czy tak samo niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Jak bowiem jednoznacznie wynika z oświadczenia skarżącej, jak również z odwołania, skarżąca nigdzie nie pracowała i nigdy nie podejmowała żadnego zatrudnienia ani też innej pracy zarobkowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podkreśliła, że głównym powodem niepodejmowania zatrudnienia przed

wypadkiem jej męża była konieczność sprawowania opieki nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, które miały tendencje do chorowania.

|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: |

|Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju |

|sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez|

|kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji|

|publicznej i stosują środki określone w ustawie, została też wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo |

|o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) dalej - p.p.s.a. |

|Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz |

|powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem |

|zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. |

|Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, |

|jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia |

|postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W |

|przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. |

|Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. |

|ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. |

|Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. |

|odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej |

|w celu sprawowania opieki nad niepełnoprawnym mężem. |

|Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z|

|2022 r., poz. 615). |

|Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: |

|1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 |

|czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 |

|lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - |

|jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się |

|orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub|

|długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności |

|stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, |

|świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18.|

|roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. |

|W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. |

|art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego |

|osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. |

|Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do |

|wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 |

|Konstytucji RP - stanowi zatem dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, |

|przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem Trybunał |

|Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała |

|odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną |

|skarżącej. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności męża skarżącej nie mogła być bowiem negatywną przesłanką do przyznania |

|wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku miał obowiązek procedować́ zatem w oparciu |

|o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, tak jak uczyniło |

|to SKO w zaskarżonej decyzji. |

|Błędne natomiast było stanowisko Kolegium stwierdzające, że dotychczasowy brak zatrudnienia wnioskodawcy przed złożeniem wniosku |

|wyklucza w ogóle, bez stosownego wyjaśnienia wszystkich okoliczności związanych z zatrudnieniem, przyznanie wnioskowanego świadczenia.|

|Ponadto, w przedmiotowej sprawie nie wszystkie istotne okoliczności niezbędne dla rozstrzygnięcia złożonego wniosku zostały wyjaśnione.|

|Dotyczy to przede wszystkim braku ustalenia zakresu i rodzaju opieki koniecznej dla zaspokojenia potrzeb niepełnosprawnego w kontekście|

|konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, czy też niemożliwości jego podjęcia. |

|Niewątpliwie w nin. sprawie nie można stwierdzić aby skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, skoro nigdy nie pracowała. Fakt, że skarżąca|

|nigdy nie była zatrudniona nie oznacza jednak, że nie mogłaby obecnie podjąć zatrudnienia ze względu na zaprzestanie pracy przez męża |

|(i utraty przez to ich dotychczasowych dochodów), gdyby nie stan jego zdrowia, który wymaga opieki wykluczającej możliwość podjęcia |

|przez nią zatrudnienia. Z jednej strony należy bowiem pamiętać, że art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do |

|wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania, z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie |

|przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie – po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia – |

|wystąpi on o to świadczenie (por. również wyrok NSA z 18 sierpnia 2022 r., I OSK 1939/21 i powołane tam orzecznictwo). Z drugiej |

|strony, jak trafnie wskazało Kolegium, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki należy ustalać poprzez |

|poszukiwanie i określenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Dlatego, |

|zdaniem Sadu, dotychczasowy brak zatrudnienia nie wyklucza co do zasady możliwości jego podjęcia, jeżeli tylko wnioskodawczyni wykaże |

|(a nie tylko stwierdzi), że gdyby nie konieczność sprawowania opieki, mogłaby podjąć zatrudnienie. W przedmiotowej sprawie skarżąca w |

|żaden sposób nie wykazała, że mogła by takie zatrudnienie podjąć gdyby nie opieka nad mężem. Nie wskazała, jakie ma możliwości |

|zatrudnienia, czy też, czy dotychczasowe przyczyny niepodejmowania zatrudnienia ustały, tj. w przypadku skarżącej - czy stan zdrowia |

|dzieci na tyle się poprawił, że aktualnie, gdyby nie choroba męża mogłaby podjąć pracę. Zauważyć bowiem należy, że w toku postępowania |

|skarżąca podkreślała, że do czasu wypadku męża nie podejmowała zatrudnienia, ponieważ opiekowała się dziećmi w listopadzie 2018 r. |

|dzieci były w wieku: 7 miesięcy, 6 lat i 11 lat). Skoro bowiem skarżąca twierdzi, że miała by możliwość podjęcia zatrudnienia ale ze |

|względu na konieczność opieki nad mężem nie jest to możliwe, to oznacza to (najprawdopodobniej), że dzieci już nie chorują jak |

|dotychczas, a w godzinach ewentualnej pracy skarżącej znajdują się pod opieką (szkoła, przedszkole). |

|Bez wyjaśnienia powyższej kwestii nie można przyjąć, że nie ma podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia |

|pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania |

|opieki nad niepełnosprawnym mężem. |

|W związku z tym, w okolicznościach nin. sprawy, przedwczesne jest stwierdzenie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez |

|skarżącą zatrudnienia (ponieważ dotychczas nie podejmowała żadnego zatrudnienia), a sprawowaną nad mężem opieką. |

|Jeszcze raz przypomnieć też należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest formą finansowej pomocy rodzinie, czy też wynagrodzeniem za |

|opiekę, lecz jest formą rekompensaty za utracony zarobek w związku z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia czy też niemożliwości |

|jego podjęcia. Niemożliwość ta musi natomiast wynikać tylko i wyłącznie z konieczność opieki nad niepełnosprawnym a nie z powodu innej |

|przyczyny. |

|Drugą, istotną okolicznością, która nie została wyjaśniona jest, czy stan zdrowia męża wymaga sprawowania osobistej, stałej i |

|całodobowej opieki nad mężem. To, że mąż wymaga pomocy nie ulega wątpliwości, potwierdza to posiadane przez niego orzeczenie o znacznym|

|stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca nie uzależnił jednak uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od posiadania takiego orzeczenia, |

|ale od ustalenia (przede wszystkim w drodze wywiadu), czy opieka jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia wykonywanie jakiejkolwiek |

|pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Innymi słowy, czy zakres i rodzaj tej opieki, ze względu na stan chorego, wyklucza podjęcie |

|jakiegokolwiek zatrudnienia. W tym celu z kolei należy ustalić, jakie czynności opiekuńcze wykonuje skarżąca związane z opieką nad jej |

|niepełnosprawnym mężem. |

|Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że mąż skarżącej po przebytym udarze mózgu jest częściowo sparaliżowany ("niedowład połowiczny |

|lewostronny") i wymaga pomocy w najprostszych czynnościach "od porannej toalety, ubrania, posiłków, leków, po sprawy związane z |

|leczeniem, rehabilitacją oraz innymi sprawami urzędowymi". W zakresie potrzeb zgłoszono zaopatrzenie w wyroby medyczne zgłoszono m.in.|

|wózek inwalidzki, balkonik, kule ortopedyczne, rowerek rehabilitacyjny, co świadczy, że mąż skarżącej porusza się przy ich pomocy. |

|Odnotowano również, że mąż skarżącej pali papierosy (k.10 a.a ), co świadczy o jego pewnej samodzielności. Skoro potrafi zapalić |

|papierosy (paczkę dziennie) to znaczy że może też samodzielnie zażyć leki, zjeść posiłki i in. |

|W związku z powyższym nie zostało wyjaśnione ze względu na jakie czynności związane z osobą niepełnosprawną skarżąca nie może podjąć |

|zatrudnienia. Pamiętać bowiem należy, że zakupy, pranie, prasowanie, sprzątanie czy przygotowanie posiłków, czyli czynności |

|podejmowane w ramach prowadzenia gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej |

|dyspozycyjności. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, |

|czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy, po jej zakończeniu, czy w dniu wolne od pracy. Pamiętać |

|należy, że skarżąca może liczyć czasami na pomoc swoich rodziców, obok domu w którym mieszka z rodziną mieszka też matka męża, a |

|starsze dzieci są na tyle duże że potrafią zadzwonić w razie potrzeby, będąc w domu z ojcem. Do czynności typowo opiekuńczych spośród |

|wymienionych przez skarżącą można zaliczyć pomoc w toalecie, ubieraniu się, myciu, czy pomoc w procesie rehabilitacji męża. Organy |

|winny jednak wyjaśnić, jak bardzo są to czynności zajmujące czas skarżącej (np. jak często, ile razu w tygodniu mąż jest dowożony na |

|rehabilitację), a następnie ocenić całościowo, czy rzeczywisty zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem oraz|

|jej rozmiar czasowy nie jest do pogodzenia z podjęciem przez nią zatrudnienia, nawet w ograniczonym zakresie. |

|Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji obu instancji zbadają ustawowe przesłanki wymagane dla przyznania przedmiotowego |

|świadczenia, uwzględniając zaprezentowaną powyżej ocenę prawną, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. |

|Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z |

|art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 7, 77 § 1 k.p.a. orzekł jak w sentencji . |