Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 392/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 listopada 2022 r. nr UP-865/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez K. K. (dalej jako: Skarżąca, Strona) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej jako: "ZUS") z dnia 2 listopada 2022 r. którą organ ten, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 - zwanej dalej jako: "K.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm. - zwanej dalej jako: "u.s.u.s.") – utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 22 sierpnia 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

We wniosku o umorzenie należności z tytułu składek Strona powołała się na ciężką sytuację, spowodowaną szczególnymi zdarzeniami, niezależnymi i niezawinionymi przez nią oraz na swoją trudną sytuację zdrowotną.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 2 listopada 2022 r.

W jej uzasadnieniu podniósł m.in., że w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne wymieniona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ZUS zbadał również sytuację Skarżącej pod kątem przesłanek umorzenia, zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 - zwane dalej jako: "Rozporządzenie"). Uznał, że Skarżąca nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego. Nie wykazała również, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia czy też aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W sprawie nie stwierdził też zaistnienia sytuacji ubóstwa Skarżącej. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym Skarżącej wynosi 4 623,12 zł i został obliczony na podstawie przedłożonych przez nią informacji o wysokości świadczenia emerytalnego jej i męża. Kształtuje się on na wyższym poziomie od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w II kwartale 2022 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2 461,22 zł. Wskazał na posiadany przez Skarżącą majątek ruchomy i nieruchomy, na hipoteczne zabezpieczenie należności ZUS i możliwość spłaty zadłużenia. Tym samym nie znalazł podstaw do umorzenia należności, albowiem instytucja ta służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, że takie okoliczności zachodzą. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Jednocześnie stwierdził, że Strona może złożyć wniosek o zawarcie układu ratalnego, co pozwoli na uiszczenie zaległych należności na dogodnych warunkach dostosowanych do jej możliwości finansowych.

We wniesionej skardze Strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego. Zarzuty Skarżącej koncentrowały się na nie wyjaśnieniu sprawy, pomimo obowiązku płynącego z art. 7, art. 9 i art. 77 K.p.a., w zakresie uwzględnienia przez organ okoliczności opisanych w przytoczonych w skardze przepisach art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w § 3 Rozporządzenia. Zarzuciła naruszenie: 1) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niewłaściwą interpretację i niewłaściwe zastosowanie w sprawie co miało wpływ na zaskarżoną decyzję; 2) § 3 ust. 1 Rozporządzenia poprzez jego niewłaściwą interpretacje i niewłaściwe zastosowanie w sprawie co miało wpływ na zaskarżoną decyzję.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przeprowadzonej przed tut. Sądem w dniu 16 czerwca 2023 r. pełnomocnik Skarżącej podniósł, że Skarżąca poniosła straty w postaci klęski żywiołowej (pożaru), posiadane samochody zostały sprzedane, a środki przeznaczone na remont domu i leczenie. Mąż Skarżącej ma przyznaną emeryturę, ale ma zajęcia komornicze. Skarżąca i jej mąż są przewlekle chorzy i ponoszą koszty leczenia.

Pełnomocnik organu podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i podkreślił, że po stronie Skarżącej istnieje możliwość spłacenia długu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Przeprowadzona w ramach sądowego wymiaru sprawiedliwości kontrola zaskarżonego aktu, dokonana w aspekcie kryteriów nakreślonych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. – zwanej dalej jako: "p.p.s.a."), nie dała podstawy do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

Skarżąca wskazała na uchybienia proceduralne w zakresie ustalonego stanu faktycznego sprawy, które Sąd rozpatrzy w pierwszej kolejności, albowiem właściwie ustalony stan faktyczny w toku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, w oparciu o należycie zgromadzone dowody, dają dopiero podstawy do oceny prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. W tym zakresie zarzuty Skarżącej koncentrowały się na nie wyjaśnieniu sprawy, pomimo obowiązku płynącego z art. 7, art. 9 i art. 77 K.p.a., w zakresie okoliczności opisanych w skardze, wynikających z przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Wskazała na: pożar jej domu w czerwcu 2022 r. (jako nadzwyczajne zdarzenie z § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia), przewlekłe choroby jej samej i męża (chorującego na [...]) nad którym opieka pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu i podejmowania aktywności zawodowej, ale także znacznie obciąża budżet kosztami leczenia, leków, terapii, badań, zabiegów gdzie nie wszystkie koszty można wykazać rachunkami (jako przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia); pominięcie jej wniosku w zakresie umorzenia należności w części oraz to, że w trudnej sytuacji materialnej znalazła się niezależnie od swej woli, w wyniku kryzysu z powodu epidemii coronawirusa.

W ocenie Sądu Skarżąca nie ma racji kwestionując sam stan faktyczny sprawy. Przyjęty w sprawie stan faktyczny, miarodajny dla ustalenia tego jaka była wysokość zaległych należności składkowych na dzień złożenia wniosku oraz okoliczności mających wpływ na sposób załatwienia sprawy, został ustalony prawidłowo i nie budzi wątpliwości Sądu. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów negujących prawidłowość ustaleń ZUS.

W zakresie zarzutu nierozpatrzenia jej wniosku o częściowe umorzenie Sąd stwierdza, że ZUS wyjaśnił, iż przedmiotem żądania Skarżącej było udzielenie ulgi w zaległości w należnościach z tytułu składek za okres 11/2017 – 6/2021 na wniosek Skarżącej. Wniosek ten obejmował wyraźnie żądanie: "(...) umorzenie opłat i należności", czyli w całości i wszystkich zaległości Skarżącej wobec ZUS [wg. art. 24 ust. 2 u.s.u.s. obejmują one: "Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata (...)"] (dowód: Wniosek z 17 maja 2022 r., k. 4 akt admin.). Składając wniosek w dniu 23 maja 2022 r. Skarżąca wyznaczyła swoim żądaniem granice sprawy o umorzenie w całości stanu zaległości składkowych na dzień złożenia tego wniosku. Nie mniej jednak brak stwierdzenia przesłanek umorzenia wykluczał umorzenie należności choćby w części.

ZUS ustalił też stan należności z tytułu składek (zaległe składki i odsetki) objętych ww. żądaniem prawidłowo na dzień złożenia wniosku, tj. 23 maja 2022 r. ZUS, w sentencji utrzymanej w mocy decyzji pierwszoinstacyjnej, przedstawił wymagalne należności składkowe Skarżącej na: Fundusz Ubezpieczeń społecznych (składki – 29 992,15 zł i odsetki – 7 280,00 zł) i ubezpieczenie zdrowotne (składki – 15 180,62 zł i odsetki – 3 237,00 zł), dotyczące okresu objętego zaskarżoną decyzją tj. 11/2017 – 6/2021. Okoliczności te utrwalił w aktach administracyjnych wykazując ich źródło konkretnym dokumentem. Powyższe dane ustalił w oparciu o, sporządzoną na podstawie kont Skarżącej jako płatnika składek, Informację o stanie należności z tytułu składek (dowód: Informacja z dnia 1 lipca 2022 r., k. 9 – 10 akt admin.). ZUS ustalił na tej podstawie, że na koncie Skarżącej figurowały zaległe składki na FUS i ubezpieczenie zdrowotne wyłącznie za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie).

Sąd zauważył, że wniosek Skarżącej obejmował żądanie udzielenia ulgi w należnościach z tytułu składek za okres 11/2017 – 6/2021, dla których terminy płatności upływały odpowiednio do 15 dnia następnego miesiąca (por. art. 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. w stanie obowiązującym w okresie powstania zaległości w należnościach z tytułu składek). Odnośnie najstarszych zaległych składek należnych za listopad 2017 r. terminy ich płatności przypadały zatem na 15 grudnia 2017 r. Jako nieuregulowane w terminie stałyby się wymagalne już w dniu 16 grudnia 2017 r., czyli w dość odległym okresie czasu od daty wydania zaskarżonej decyzji. Sąd rozważył zatem także kwestię przedawnienia, którą ZUS niezasadnie pominął, bo obowiązek składkowy wygasa, w całości lub w części, wskutek przedawnienia (por. art. 59 § 1 pkt 9 O.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s.).

Kwestia przedawnienia należności na ubezpieczenia społeczne za lata 2017 – 2020 uregulowana była w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. na podstawie zmiany wprowadzonej od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat.

Z kolei należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, w myśl art. 33 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r., ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Z przywołanych przepisów wynika, że termin przedawnienia należności z tytułu składek od dnia 1 stycznia 2012 r. wynosi 5 lat i taki termin miał w sprawie zastosowanie.

Sąd ustalił, że w ustalonym stanie faktycznym nie wystąpiły okoliczności dowodzące przedawnieniu spornych należności. Najstarsze należności na ubezpieczenia społeczne, z tytułu składek należnych za listopad 2017 r., stały się bowiem wymagalne w dniu 16 grudnia 2017 r. i pięcioletni termin ich przedawnienie upłynąłby - w przypadku najstarszych należności - w dniu 16 grudnia 2022 r. Zaskarżona do Sądu decyzja została zaś wydana (2 listopada 2022 r.) i doręczona Stronie (7 listopada 2022 r.) czyli przed jego upływem (dowód: k. 24 – 25 akt admin.). Na dzień wydania decyzji należności za okres 11/2017 – 6/2021 z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne nie uległy przedawnieniu. Zatem ZUS miał podstawy do merytorycznego rozpoznania wniosku (zob. wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1569/20; wyrok NSA z 7 września 2021 r., sygn. akt I GSK 171/21, gdzie stwierdzono, że "w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek sądy administracyjne posiadają kompetencję do oceny upływu terminu przedawnienia tych składek", dostępne, podobnie jak pozostałe orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przechodząc do kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie istoty sprawy wskazać trzeba, że Sąd podziela ustalenia faktyczne poczynione przez organ odnośnie sytuacji Skarżącej. ZUS prawidłowo ustalił, że Skarżąca: od 2 listopada 2017 r. do 21 czerwca 2021 r. była wspólnikiem spółki E. sp. z o. o.; obecnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 384,58 zł netto; jest właścicielem nieruchomości – zabudowanych gruntów ornych w miejscowości N. o powierzchni 0,45 ha, dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą o nr [...] i na której ZUS dokonał zabezpieczenia należności na podstawie wpisu do hipoteki; jej mąż, zgodnie z przedłożonym przekazem pocztowym, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3 238,54 zł; jest właścicielką samochodów osobowych: [...] z 2007 r., [...] z 2008 r., [...] z 2011 r. i ciężarowego [...] z 2006 r.

Nie budzi zastrzeżeń Sądu ustalenie ZUS, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.); 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Trafnie ZUS uznał w zaskarżonej decyzji, że zgromadzone dowody nie wskazują na wystąpienie okoliczności wskazywanych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., albowiem: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; w stosunku do działalności Skarżącej nie prowadzono postępowania likwidacyjnego lub postępowania upadłościowego tym samym nie wystąpiła przesłanka ujęta w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s.; wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem art. 28 ust. 3 pkt pkt 4a u.s.u.s. nie będzie mieć zastosowania; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję i tym samym nie jest spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.; brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

ZUS trafnie uznał, że w sprawie nie stwierdzono także braku majątku, z którego można egzekwować należności i tym samym nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżąca ma bowiem świadczenie emerytalne z której mogą być dokonywane potrącenia. Jest też właścicielką opisanego w decyzji majątku ruchomego (samochody) i nieruchomego. Na tym ostatnim ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia swoich należności składkowych. ZUS ustalił, że należności składkowe zostały zabezpieczone na jego rzecz hipoteką przymusową ujawnioną w księdze wieczystej nr [...] w wysokości 93 424,02 zł. Ustalenie to znajduje swoje potwierdzenie w aktach administracyjnych (dowód: Informacja o zabezpieczeniach z dnia 22 czerwca 2022 r., k. 6 akt admin.), a także w rejestrze Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych dostępnym na stronie ekw.ms.gov.pl. W ocenie Sądu w dobie powszechnego dostępu do informacji publicznej z wykorzystaniem Internetu, informacja zamieszczona na Stronach Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych o treści wpisu hipoteki przymusowej w dziale IV księgi wieczystej nr [...] może być uznana za fakt powszechnie znany zgodnie z art. 106 § 4 p.p.s.a. (podobnie choć w innej sprawie NSA w wyroku z dnia 14 maja 2019 r., I GSK 385/19, CBOSA). W dziale IV księgi wieczystej nr [...] rzeczywiście opisano zabezpieczone hipoteką wierzytelności ZUS. Jest to opis zabezpieczonej rzeczowo wierzytelności ZUS, odpowiadający treści zaległych należności z tytułu składek Skarżącej objętych zaskarżoną decyzją.

Powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości Sądu i nie są kwestionowane przez Skarżącą.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Przechodząc dalej wskazać należy, że w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. postanowiono z kolei, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te uregulowano w § 3 ust. 1 Rozporządzenia zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. ZUS zbadał i ocenił sytuację Skarżącej także pod kątem spełnienia przesłanek z ww. przepisów.

ZUS wskazał, że Skarżąca nie spełniła umorzenia zaległości składkowych z § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia. Dla ich spełnienia istotne jest ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy wskazanymi w tym przepisie przesłankami: poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (1) a możliwością pozbawienia Skarżącej - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (2). Nie budzi wątpliwości Sądu, że w sprawie wystąpiła pierwsza z przesłanek: Skarżąca poniosła straty materialne w wyniku pożaru jej domu w czerwcu 2021 r. Jednak w realiach kontrolowanej sprawy nie wystąpiła druga z przywołanych przesłanek choć podstawy faktyczne tego stanu rzeczy, wskazane przez ZUS w zaskarżonej decyzji, są błędne. Wbrew twierdzeniom ZUS nie ma bowiem znaczenia: że zaległości wobec ZUS dotyczą okresu od listopada 2017 r. do czerwca 2021 r., czyli okresu jeszcze sprzed pożaru, który miał miejsce dopiero w czerwcu 2022 r.; że jako taki nie miał on wpływu na powstanie zadłużenia z tej działalności; że nie był związany z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz, że nie był powodem likwidacji tej działalności. W ocenie Sądu istotne jest to, czy w wyniku takich strat i opłacenia zaległości, Skarżąca obiektywnie pozbawiona zostanie możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. W sprawie taka sytuacja obiektywnie nie może zajść, bo Skarżąca nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej. Obecnym jej źródłem utrzymania (zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) jest, z racji osiągniętego wieku emerytalnego, przyznane przez ZUS świadczenie emerytalne. Tym samym brak podstaw do stwierdzenia wystąpienia podstaw udzielenia Skarżącej ulgi z § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia.

ZUS wskazał, że nie zostały spełnione także przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia (tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności). Niezbędne tu jest wykazanie związku przyczynowego pomiędzy występującymi schorzeniami, a niemożnością uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności składkowych. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie stan majątkowy będący efektem choroby. Słusznie w tym zakresie ZUS stwierdził, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny (wystąpienia których ZUS u Skarżącej i jej męża nie neguje), ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

Z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że Skarżąca i jej mąż mają obiektywnie problemy zdrowotne. Mąż cierpi na [...]. Nie kwestionując faktu zaangażowania się Skarżącej w opiekę nad mężem to jednocześnie trzeba zauważyć, że brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia, by to właśnie opisane problemy zdrowotne uniemożliwiały Skarżącej uzyskiwanie dochodu w celu opłacenie należności składkowych. W okolicznościach tej konkretnej sprawy brak aktywności zawodowej Skarżącej ma obiektywnie inne źródło. Skarżąca osiągnęła bowiem wiek emerytalny (ur. [...]). Niespornie przeszła na emeryturę i ma przyznane przez ZUS świadczenie emerytalne. Z tego powodu obecnie nie pracuje, a źródłem jej utrzymania jest m. in. właśnie emerytura. Brak uzyskiwania innego dochodu, umożliwiającego opłacenie należności, jest więc rezultatem obiektywnych okoliczności pozwalających jej na to, tj. osiągnięcia wieku emerytalnego i nabycia prawa do emerytury. W świetle zasad doświadczenia życiowego mało prawdopodobnym jest, że aktualnie jej bierna postawa zawodowa w tym zakresie jest podyktowana konieczność opiekowania się mężem.

Całokształt ustaleń faktycznych nie uzasadnia też podglądu, że sprawowana przez Skarżącą opieka nad mężem jest na tyle intensywna, że stanowi ona obiektywną przeszkodę dla podjęcia przez nią zatrudnienia lub innych form zarobkowania. W niniejszej sprawie Skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie wykazała, aby jej zaangażowanie w opiekę nad mężem było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej; żeby wymagała ona jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania, a w konsekwencji rezygnacji z podejmowania aktywności zarobkowej. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy brakiem takiej aktywności, umożliwiającej uzyskiwanie dochodu w celu opłacenie należności, a opieką nad chorym członkiem rodziny.

Ponadto Skarżąca dysponuje także stałym źródłem dochodu w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego. W przypadku gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia nie ma zastosowania.

Prawidłowo też ZUS przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z pozbawieniem Skarżącej - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek – możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jej i jej rodziny (§ 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia).

Wyjaśnić należy w tym miejscu, że na tle § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależniona jest nie tylko od oceny niezbędnych potrzeb życiowych, ale od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 1082/21).

W ocenie Sądu ZUS prawidłowo ustalił, że na podstawie posiadanych informacji nie ma możliwości umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby Skarżącą i jej męża możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu ZUS wykazał, że jej obiektywnie trudna sytuacja materialna i zdrowotna (jej samej i męża) nie jest w realiach kontrolowanej sprawy wystarczająca do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności.

ZUS wskazał, że dochód Skarżącej (razem z emeryturą męża nawet po dokonanych potrąceniach komorniczych) wynosi miesięcznie 4 623,12 zł netto i jak wynika z dowodów zgromadzonych w sprawie pozwala na opłacenie niezbędnych kosztów utrzymania związanych z utrzymaniem domu mieszkalnego, zakupem żywności i kosztami lekarstw. Co więcej, uzyskiwany przez Skarżącą dochód jest znacząco wyższy od minimum socjalnego dla dwuosobowych gospodarstw emeryckich, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za II kwartał 2022 r.) wynosi 2 461,22 zł.

Trafnie ZUS zwraca uwagę, że spłata spornych należności zawsze wiąże się z pewnymi dolegliwościami finansowymi dla zobowiązanego, co jednak nie świadczy jeszcze o ziszczeniu się przesłanki umorzenia. Jak już wskazano, wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie będzie miało miejsca, gdy Strona jest w stanie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby życiowe, a więc związane właśnie z utrzymaniem domu mieszkalnego, wyżywieniem, czy z zakupem lekarstw.

Ponadto prawidłowo wskazał, że Skarżąca może ubiegać się o udzielenie ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. Pozytywne rozpatrzenie takiego wniosku spowodowałby m.in. spłatę zadłużenie w dłuższym okresie i na uzgodnionych warunkach.

Z kolei fakt, iż Skarżąca posiada inne zobowiązania (raty kredytu) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Słusznie w tym aspekcie wskazano, że zobowiązania publicznoprawne wobec ZUS nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym w stosunku do innych zaległości zobowiązanej. Nie można przyjąć, że kredyt jako prywatne zobowiązanie będzie traktowany priorytetowo mając pierwszeństwo przez zobowiązaniami publicznoprywatnymi. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. Zaznaczyć należy, że raty kredytów powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.

Nie bez znaczenia pozostaje także podkreślany przez organ charakter należności. Skarżąca prowadząc działalność gospodarczą winna mieć świadomość obowiązku opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Jeżeli pomimo różnych trudności (w tym spowodowanych wskazaną w skardze pandemią COVID 19) decydowała się na kontynuowanie działalności, to powinna liczyć się z tym, że powstałe z tego tytułu zadłużenie będzie tylko narastało.

Z uwagi na publicznoprawny charakter przedmiotowych należności skorzystanie z prawa umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest w szczególności, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w sprawie. Skarżąca ma stałe dochody. Posiada określony w decyzji majątek ruchomy (samochody) i nieruchomy. Na nieruchomości Skarżącej ZUS dokonał opisanego powyżej zabezpieczenia hipotecznego należności składkowych.

Na marginesie wskazać należy, że Sąd z urzędu wie, iż z akt postępowania o przyznanie Skarżącej prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Opolu z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt I SPP/Op 28/23), że Skarżąca dysponowała, nieujawnionymi w toku postępowania administracyjnego, środkami. Z wyciągu rachunku bankowego Skarżącej wynikało, że w dniu 3 lutego 2023 r., otrzymała środki w kwocie 10 000 zł (a więc jeszcze przed pozyskaniem środków ze sprzedaży samochodów), które przeznaczyła w całości na wcześniejszą spłatę kredytu, zamiast zabezpieczyć chociażby część tych środków na pokrycie zaległych należności. Na wyciągu rachunku bankowego wpływ kwoty 10 000 zł oznaczony jest jako: "wpłata K. K.". Skarżąca dysponowała zatem środkami pieniężnymi pozwalającymi jej na spłatę części zaległości wobec ZUS, a środki te przeznaczyła na inne wydatki. W dniu 3 lutego 2023 r. dokonała ona bowiem nadpłaty kredytu na kwotę 10 000 zł. Zaznaczyć należy, że powyższe okoliczności zdarzenia miały miejsce już po wniesieniu skargi (data wpływu do Sądu – 27 grudnia 2022 r.). Powyższe potwierdza jednak wcześniejsze ustalenia ZUS, że Skarżąca posiada źródła dochodów, jak się okazuje nieujawnione przed ZUS, służące zaspakajaniu jej bieżących wydatków w budżecie domowym.

W takim wypadku i w kontekście zarzutów skargi o braku możliwości wykazania przez nią rachunkami wszystkich ponoszonych kosztów, nie może budzić wątpliwości to, że tylko Skarżąca - osoba domagająca się umorzenia, posiada pełną wiedzę na temat swojego stanu majątkowego i sytuacji finansowej oraz rodzinnej, tak więc to ona winna przedstawić tego rodzaju informacje w formie, która umożliwi ZUS poczynienie na tej podstawie odpowiednich ustaleń. Nie budzi wątpliwości, że ustalenia w tym zakresie czynione są głównie w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez Skarżącą, co wprost wynika z treści § 3 ust. 1 Rozporządzenia ("jeśli zobowiązany wykaże"), a więc to na nim, co do zasady, spoczywa ciężar dowodu (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10; z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11). Jakkolwiek to organ odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń, to ze względu na specyfikę spraw o umorzenie, obowiązek wynikający z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., organ realizuje szczegółowo analizując wszystkie ujawnione przez stronę dane dotyczące jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Powyższe potwierdza jednolite orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. wyrok NSA z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt I GSK 343/21), z którego wynika, iż w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia będących podstawą dla ZUS do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy. W postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa obowiązek współdziałania z organem na okoliczność wykazania, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego Rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13). Warunkiem skuteczności wniosku o umorzenie jest jednak wykazanie realnej sytuacji wnioskodawcy stosownym materiałem dowodowym we współdziałaniu z organem (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 764/18).

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno-bytowa Skarżącej całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Sytuacji finansowej Skarżącej nie można uznać za zagrażającej zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych jej i jej rodziny.

Na uwadze należy tu mieć również obowiązek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Z tego właśnie względu umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie.

W konsekwencji stwierdzić należy, że ZUS w przedmiotowej sprawie prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. W efekcie nie doszło też do zarzucanego w skardze naruszenia prawa procesowego, a także materialnego (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia). Nie zachodzą zatem podstawy do tego, aby uchylić zaskarżoną decyzję, jak o to wnioskowała Skarżąca.

Wskazane przez Sąd wady uzasadnienia zaskarżonej decyzji ZUS nie pozwalały na jej uchylenie. Decyzja administracyjna, mimo częściowo błędnego uzasadnienia zawierała jednak prawidłowe rozstrzygnięcie. Sąd podziela pogląd, że nie będzie podstaw o uchylenia decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy organ wprawdzie błędnie umotywował swoją decyzję, jednak kierunek rozstrzygnięcia sprawy jest zgodny z prawem (por. NSA w motywach wyroku z dnia 24 października 2018 r., II OSK 2776/16, publ. CBOSA). Tym bardziej nie będzie takich podstaw jak w rozpatrywanej przez Sąd sprawie w której decyzja ZUS zawierała w zasadniczej części prawidłowe uzasadnienie (prawne i faktyczne) odmowy przyznania umorzenia oraz prawidłowe rozstrzygnięcie.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.