Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 84/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 79a par 1, art. 80, art. 58
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 15zzzzzzn (2) ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Dnia 19 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Asesor WSA Anna Dębowska, , Protokolant st. sekretarz sądowy Aneta Lubasińska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 grudnia 2022 r. nr 210500/71/30/2022/UTRZ w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 września 2022 roku znak: 210500/71/30/2022; 2. uchyla postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca 2022 roku znak:210500/71/111/2022/RKS.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 grudnia 2022 r. nr 210500/71/30/2022/UTRZ Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095), dalej ustawa COVID-19 utrzymał w mocy decyzję z dnia 22 września 2022 r., nr 210500/71/30/2022 w przedmiocie odmowy J. P. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.

Jak wynika z akt w dniu 8 kwietnia 2020 r. J. P. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.

Decyzją z dnia 17 lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J.P. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r. wskazując, że zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za okres marzec–maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

ZUS ustalił, że wnioskodawca nie spełnia warunków do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za okres od marca do maja 2020 r., ponieważ jako osoba prowadząca działalność gospodarczą ww. okresie nie złożył poprawnych dokumentów rozliczeniowych za ww. miesiące w terminie do 30 czerwca 2020 r.

Wnioskodawca jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu (kod tytułu ubezpieczenia 059002), korzystała już z tego tytułu ubezpieczeń w poprzednim roku kalendarzowym, był zobowiązany do 10 marca 2020 r. do złożenia wraz z kompletem dokumentów rozliczeniowych za luty 2020 r. deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA cz. II oznaczonej numerem z zakresu 40-49.

Zakład stwierdził, że z dokumentów zarejestrowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, iż prawidłowe dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA cz. II, jak i ZUS DRA za marzec–maj 2020 r. zostały przez wnioskodawcę złożone dopiero w dniu 28 lipca 2020 r. i 3 sierpnia 2020 r.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od powyższej decyzji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 27 października 2020 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych J. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1042/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 października 2020 r., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lipca 2020 r.

W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że kwestią kluczową w niniejszej sprawie było ustalenie, czy skarżący jako płatnik składek był zobowiązany złożyć wraz z wnioskiem o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. również deklaracje rozliczeniowe za ww. miesiące, czy też był z tego obowiązku zwolniony. Powyższej okoliczności ZUS nie ustalił i należycie nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji przyjmując, że skarżący nie złożył dokumentów rozliczeniowych za miesiące podlegające zwolnieniu w terminie do 30 czerwca 2020 r. ZUS wskazał jedynie, że skarżący jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu (kod tytułu ubezpieczenia 059002), korzystała już z tego tytułu ubezpieczeń w poprzednim roku kalendarzowym, był zobowiązany do 10 marca 2020 r. do złożenia wraz z kompletem dokumentów rozliczeniowych za luty 2020 r. deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA cz. II oznaczonej numerem z zakresu 40-49. Zakład stwierdził, że z dokumentów zarejestrowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, iż prawidłowe dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA cz. II, jak i ZUS DRA za marzec–maj 2020 r. zostały przez wnioskodawcę złożone dopiero 28 lipca i 3 sierpnia 2020 r.

ZUS nie dokonał analizy przesłanek wynikających z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Tymczasem warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo jest natomiast, zgodnie z art. 31zq ust. 3, przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Obowiązkiem ZUS było więc przytoczenie treści stosownych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skonfrontowanie ich treści ze stanem faktycznym występującym w niniejszej sprawie, a następnie wyjaśnienie dlaczego, zdaniem organu, skarżący miał obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowej. Organ jednak tego nie uczynił.

Zawiadomieniem z dnia 26 maja 2022 r. ZUS poinformował skarżącego o treści art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 2255) wyznaczając termin 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020 r. z uzasadnieniem przyczyny niedochowania terminu, podaniem terminu jej ustania i przedstawienia dowodów.

W dniu 15 czerwca 2022 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia ww. deklaracji rozliczeniowych wskazując, że przyczyny uchybienia terminu zostały szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1042/21. Dodatkowo podniósł, że przyjęty przez ZUS w dniu 10 kwietnia 2020 r. wniosek RDZ został oznaczony na koncie w portalu PUE jako prawidłowy, co zdaniem skarżącego oznaczało, że jest kompletny i prawidłowo złożony.

Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2022 r. ZUS odmówił przywrócenia terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020 r.

W dniu 11 lipca 2022 r. do ZUS wpłynęło pismo skarżącego z dnia 7 lipca 2022 r., w którym wnosząc ponownie o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020 r. i wnikliwe rozpoznanie sprawy podniósł, że uchybienie terminu nastąpiło całkowicie bez jego winy. Spowodowane było sytuacją życiową, w jakiej się znajdował z powodu epidemii COVID-19. Podał, że z powodu stanu zdrowia, izolacji i ograniczenia wszelkich kontaktów, a także problemów technicznych nie był w stanie złożyć deklaracji w terminie.

Decyzją z dnia 22 września 2022 r. ZUS odmówił prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 47 ust. 2g ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), dalej u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c.

Z analizy konta wynika, że aby skorzystać z prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności jako osoba prowadząca działalność gospodarcza, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona była od dochodu i która korzystała już z tego tytułu ubezpieczeń w poprzednim roku kalendarzowym (tj. w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2020 r. skarżący zgłoszony był do ubezpieczeń społecznych z kodem 0590 - tzw. mały ZUS), zobowiązany był w terminie do 10 marca 2020 r. do złożenia wraz z kompletem dokumentów rozliczeniowych za m-c 02/2020 deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA cz. II oznaczonej numerem z zakresu 40-49.

Dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA cz. II , jak i ZUS DRA za okres marzec - maj 2020 r. zostały przez skarżącego złożone dopiero w dniu 28 lipca 2020 r. i 3 sierpnia 2020 r., a zatem, zdaniem ZUS warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 31zo oraz art. 31zq ust. 1 i ust. 3 ustawy COVID-19 nie został spełniony.

Od powyższej decyzji J. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wskazaną na wstępie decyzja z dnia 7 grudnia 2022 r. ZUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021 r.) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od marca do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

Stosownie do treści art. 31zq ust. 1 i ust. 3 ustawy COVID-19, płatnik składek, który ubiega się o zwolnienie z ich opłacenia, zobowiązany był przesyłać do ZUS dokumenty rozliczeniowe za marzec, kwiecień i maj 2020 r. na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami był zwolniony z obowiązku ich składania. Przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca 2020 r., stanowi warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Warunek ten nie dotyczy jedynie płatników, którzy byli zwolnieni z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych.

W myśl art. 47 ust. 1 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021 r., płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklaracje rozliczeniową oraz opłaca składki za dany miesiąc nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Zgodnie natomiast z art. 47 ust. 2a u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;

2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.

Od dnia 1 lutego 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U z 2019 r. poz. 2550). Ustawa wprowadziła nowe zasady ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, której wysokość zależy od dochodów z działalności gospodarczej. Płatnik w 2020 r. zobowiązany był do zadeklarowania podstawy wymiaru składek: - ustalonej na okres styczeń 2020 r. oraz - ustalonej na okres od lutego do grudnia 2020 r. Dokumenty te należało przekazać w komplecie z deklaracją rozliczeniową. Jako płatnik składek skarżący zgłoszony był do ubezpieczeń społecznych z kodem 0590 (tzw. mały ZUS) i zobowiązany był w terminie do 10 marca 2020 r. do złożenia wraz z kompletem dokumentów rozliczeniowych za m-c 02/2020 deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA cz. II oznaczonej numerem z zakresu 40-49.

W wyniku ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału oraz zapisów na koncie płatnika składek w systemie informatycznym KSI ZUS ustalono, że dokumenty rozliczeniowe za wskazane miesiące nie zostały złożone w wymaganym terminie. Dalsza analiza danych zawartych na indywidualnym koncie rozliczeniowym prowadzonym w ZUS wykazała również, że skarżący nie przedłożył w wyznaczonym terminie kompletu dokumentów rozliczeniowych za luty 2020 r. Tym samym (wobec braku wzorcowego dokumentu ZUS DRA) wykluczony został warunek zwolnienia z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych za kolejne miesiące, tj. marzec, kwiecień oraz maj 2020 r. (jeżeli w miesiącach tych nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego). Na koncie płatnika utworzony został przypis składek z urzędu za ten okres. Dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA za okres marzec-maj 2020 r. oraz ZUS DRA cz. II zostały przez złożone dopiero w dniu 28 lipca 2020 r. i 3 sierpnia 2020 r., a zatem warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 31zo oraz art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 nie został spełniony. Dokumenty rozliczeniowe za miesiące podlegające zwolnieniu powinny być złożone nie później niż do 30 czerwca 2020 r.

Odnosząc się do argumentacji skarżącego zawartej w piśmie z dnia 7 lipca 2022 r. ZUS wskazał, że na potwierdzenie powyższych okoliczności, tj. złego stanu zdrowia spowodowanego pandemią COVID-9 skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów. Natomiast we wcześniejszej korespondencji wskazywał, że niezłożenie wymaganych dokumentów w terminie wynikało jedynie z niedopatrzenia i błędnego przeświadczenia. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że pomimo utrudnień związanych ze stanem epidemii COVID-19 można było korzystać z elektronicznej formy przesyłania dokumentów.

Reasumując ZUS stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący nie dopełnił obowiązku dostarczenia dokumentów rozliczeniowych w terminie. Zdaniem organu kanały informacyjne takie, jak strony internetowe, artykuły w prasie, audycje radiowe, w szerokim zakresie wskazywały, jakie przesłanki są niezbędne do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. Skala wniosków złożonych w ZUS uniemożliwia informowanie odrębnie każdego płatnika o warunkach wskazanych w kolejnych tzw. "tarczach antykryzysowych". Każdy zainteresowany płatnik miał możliwość zapoznania się z warunkami zwolnienia z opłacania składek. W przypadku braku możliwości korzystania z ogólnie dostępnych mediów, istniała i nadal istnieje możliwość uzyskiwania wszelkich informacji w zakresie spraw obsługiwanych przez ZUS na infolinii ZUS, tj. w Centrum Obsługi Telefonicznej.

Jako płatnik składek skarżący był zobowiązany do przekazywania dokumentów rozliczeniowych w obowiązujących terminach. Uchybienie polegające na złożeniu dokumentów rozliczeniowych po ustawowym terminie wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia prawa do zwolnienia z opłacania składek.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez jego błędną i wyłącznie literalną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1, art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez:

- niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla wydania decyzji okoliczności sprawy i ich nieuwzględnienie przy wydaniu decyzji;

- błędną ocenę dowodów i faktów;

- oparcie decyzji wyłącznie na negatywnych przesłankach formalnych jej wydania, nie uwzględniających spełnienia przez wnioskodawcę, wszystkich pozostałych przesłanek merytorycznych do wydania decyzji uwzględniającej wniosek, oraz okoliczności faktycznych i interesu strony, jak też ogólnego celu doraźnie wydanych regulacji ustawowych w przedmiocie jej dotyczącym i stojącego za nimi interesu społecznego;

- naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego przy wydaniu zaskarżonej decyzji, tj. zasady równości wobec prawa, praworządności działania organu administracji publicznej, prawdy obiektywnej, załatwienia sprawy na korzyść strony, udzielania informacji faktycznej i prawnej stronom i uczestnikom postępowania, szybkości i prostoty postępowania, polubownego załatwienia spraw,

W oparciu o postawione zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS z dnia 22 września 2022 r. i przyznanie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. lub też uchylenie obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji oraz przywrócenie na podstawie art. 58 k.p.a. terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że wszystkie brakujące dokumenty rozliczeniowe zostały niezwłocznie złożone, tj. w lipcu i sierpniu 2020 r. po ustaniu niezawinionej przez niego przyczyny i na skutek doręczenia pierwszej decyzji ZUS z dnia 17 lipca 2020 r. Skarżący nadmienił, że analiza dokumentów aktualnie udostępnionych na koncie ubezpieczonego przez portal ZUS PUE może powodować wątpliwości co do stanu rozliczeń i złożonych faktycznie deklaracji. Wskazał, że archiwalny wydruk informacji o złożonych deklaracjach i opłaconych składkach wygenerowany w dniu 19 lutego 2021 r. ewidentnie wskazuje na fakt złożenia deklaracji i opłacenia wynikających z niej składek za wszystkie miesiące 2020 r., podczas gdy wydruk z dnia 6 stycznia 2023 r. wskazuje całkiem odmienny stan rzeczy.

Wskazał, że nieznaczne opóźnienie w złożeniu deklaracji rozliczeniowej nie powinno stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za ww. okres, w sytuacji gdy celem ustawodawcy było przyznanie pomocy przedsiębiorcą w trudnym okresie spowodowanym pandemią COVID-19.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o jej oddalenie dodatkowo wyjaśniając, że zgodnie z art. 18c ust. 9 u.s.u.s., ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia | emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

1) imiennym raporcie miesięcznym albo

2) w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2j

- składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym.

Natomiast w myśl z art. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o krajowej administracji skarbowej ubezpieczony, który na 2020 r. ustalał najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym po wejściu w życie niniejszej ustawy ustala podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą bez złożenia zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1.

W myśl art. 4 ust. 2 ww. ustawy ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje:

1) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za styczeń 2020 r., oraz

2) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za luty 2020 r.

- w terminach określonych w art. 47 ust. 1 pkt 1 lub 3 ustawy zmienianej w art. 1.

Zgodnie z art. 47 ust. 2g u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c.

W związku z powyższym, że skarżący nie złożył deklaracji DRA cz. II w ustawowym terminie do dnia 2 marca 2020 r. nie był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za miesiące marzec - maj 2020 r. w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS utrzymująca w mocy własną decyzję odmawiającą J. P. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020r. do maja 2020r.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dalej ustawa o Covid - 19 oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2550).

Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 lutego 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Stosownie do treści art. 31zp ust. 1 i 2 ustawy COVID-19, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Wniosek o zwolnienie z opłacania składek zawiera:

1) dane płatnika składek:

a) imię i nazwisko, nazwę skróconą,

b) numer NIP i REGON, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich - numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu,

c) adres do korespondencji;

2) oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 2, potwierdzające uzyskanie, w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek przychodu z działalności nie wyższego niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.;

3) inne informacje niezbędne do umorzenia składek;

4) podpis wnioskodawcy.

Wniosek o zwolnienie z opłacania składek może być złożony w formie dokumentu papierowego albo elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, za pomocą profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 31zp ust. 4 ustawy COVID-19).

W myśl art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), dalej u.s.u.s., w art. 47 uregulowana została kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przesyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 u.s.u.s.). W myśl natomiast art. 47 ust. 2g u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c u.s.u.s. są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c.

Zgodnie z art. 18c u.s.u.s., podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120 000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej "dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej", uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

1) imiennym raporcie miesięcznym albo

2) w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2 - składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym (art. 18c ust. 9 u.s.u.s.).

Od dnia 1 lutego 2020 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w powyższym zakresie. Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2550), ubezpieczony, który na 2020 r. ustalał najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym po wejściu w życie niniejszej ustawy ustala podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą bez złożenia zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1.

Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 2 cyt. ustawy, ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje:

1) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za styczeń 2020 r., oraz

2) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za luty 2020 r.

- w terminach określonych w lub 3 ustawy zmienianej w art. 1.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania i przepisy prawa materialnego i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy zaznaczyć, że sprawa zwolnienia J. P. z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020r. do maja 2020r. była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 27 stycznia 2022r. w sprawie III SA/Łd 1042/21 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 17 lipca 2020r.

W wymienionym wyroku WSA stwierdził, że organ administracji nie wyjaśnił kwestii czy skarżący miał obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych za miesiące marzec – maj 2020r. WSA podniósł, że " złożenie przez skarżącego 6 kwietnia 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek wszczęło postępowanie administracyjne, a to oznacza, że w rozsądnym terminie, umożliwiającym uzupełnienie braków, ZUS miał obowiązek skierować do skarżącego informację o okolicznościach prawnych, które mają wpływ na rozstrzygnięcie wniosku i wskazać konkretnie, jakich dokumentów brakuje do jego pozytywnego załatwienia. W rozpoznawanej sprawie organ z tego obowiązku się nie wywiązał i przed dniem 30 czerwca 2020 r. nie udzielił stronie należytego i wyczerpującego wyjaśnienia tak, aby miała świadomość braków wniosku i możliwość ich uzupełnienia. W aktach administracyjnych brak jest dowodów, które świadczyłyby o tym, że organ podjął starania, by poinformować stronę, że bez złożonych dokumentów wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Zdaniem Sądu, ZUS mógłby wywodzić dla strony negatywne skutki prawne, gdyby wcześniej wezwał ją w określonym terminie w sposób kompleksowy do uzupełnienia braków wniosku. Za wypełnienie obowiązku wynikającego z k.p.a. nie można uznać zawiadomienia z 30 lipca 2020 r. doręczonego stronie 3 sierpnia 2020 r., albowiem skarżący zapoznał się z jego treścią po dniu 30 czerwca 2020 r., a z jego treści nie wynika, jakie dokumenty powinien przedłożyć skarżący, by spełnić przesłanki do przyznania wnioskowanego zwolnienia. W tej sytuacji niepoinformowanie strony przez organ przed upływem terminu o konieczności złożenia wraz z wnioskiem również deklaracji należy ocenić negatywnie.

Dodać należy, że organ rentowy miał wystarczająco dużo czasu, aby poinformować skarżącego, że przesłanką zwolnienia z zapłaty należności składkowych jest złożenie deklaracji rozliczeniowych do dnia 30 czerwca 2020 r. Skarżący wniosek o zwolnienie złożył bowiem 6 kwietnia 2020 r., a więc ZUS miał dużo czasu, aby udzielić skarżącemu wyczerpujących informacji, jakie są przesłanki uwzględnienia jego wniosku o zwolnienie z zapłaty składek. Organ rentowy jednak takiej informacji nie udzielił skarżącemu".

WSA uznał, że " organ rentowy nie wyjaśnił dokładnie, czy skarżący był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za marzec–maj 2020 r. ani też nie pouczył go w sposób wyczerpujący o warunkach uzyskania zwolnienia z obowiązku zapłaty składek oraz o skutkach niezłożenia deklaracji w wymaganym terminie. Stanowi to naruszenie art. 7, 8, 9, 77 § 1, 80 i 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy".

W ocenie WSA "rozpatrując ponownie sprawę, należy uwzględnić ocenę prawną i faktyczną przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Organ administracji wyjaśni, czy skarżący był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za marzec–maj 2020 r., a jeżeli nie, to dlaczego. W przypadku ustalenia, że skarżący nie był zwolniony z wymienionego obowiązku, organ powinien rozważyć możliwość zastosowania art. 9 k.p.a. poprzez udzielenie skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazanie, jakich dokumentów, zdaniem organu, brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Po zebraniu zaś całego materiału dowodowego należy dokonać jego wnikliwej analizy, a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie".

Zgodnie z treścią art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ rentowy dokładnie wyjaśnił dlaczego skarżący miał obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020r. Podał jakie przepisy w tym zakresie obowiązywały i z jakiego powodu J. P. był zobowiązany złożyć deklaracje rozliczeniowe za wymieniony okres. Rozważania organu w tej kwestii są logiczne i przekonujące. Skarżący zresztą nie kwestionował, że miał obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020r. Organ rentowy słusznie uznał, że J.P. nie został zwolniony z tego obowiązku.

Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest natomiast to czy skarżącemu winem zostać przywrócony termin do złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres od miesiąca marca do maja 2020r. Deklaracje te winny zostać złożone do dnia 30 czerwca 2020r. natomiast J.P. złożył je w dniach 28 lipca i 3 sierpnia 2020r.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że ponownie rozpoznając sprawę organ administracji pismem z dnia 26 maja 2022r. zawiadomił J.P. o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji stosownie do art.15 zzzzzn2 ustawy o Covid - 19. W dniu 20 czerwca 2022r. skarżący złożył taki wniosek a organ rentowy po jego rozpatrzeniu postanowieniem z dnia 27 czerwca 2022r. odmówił przywrócenia terminu. Konsekwencją odmowy przywrócenie terminu była decyzja ZUS z dnia 22 września 2022r. odmawiająca zwolnienia skarżącego z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020r. Decyzja ta została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją z dnia 7 grudnia 2022r. Jedyną przyczyną odmowy zwolnienia z opłacania składek było, to że J.P. uchybił terminowi do złożenia deklaracji i termin ten nie został mu przywrócony. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma zatem ocena legalności postanowienia ZUS z 27 czerwca 2022r.

Mając na uwadze treść art. 135 p.p.s.a. oraz fakt, iż od postanowienia organu w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu nie przysługiwał stronie żaden środek zaskarżenia, sąd był uprawniony do skontrolowania również tego rozstrzygnięcia (tzn. postanowienia z dnia 27 czerwca 2022r.).

Zgodnie z art. 15 ust. 1 zzzzzn² ustawy o COVID-19, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju, - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W myśl natomiast art. 15 zzzzzn² ust. 2 ustawy COVID-19, w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Z brzmienia art. 15zzzzzn² ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19 wynika szczególny tryb przywrócenia terminów uregulowanych w tej ustawie. Jest on dodatkową ochroną prawną w przypadku ich niedochowania zastrzeżoną dla terminów uchybionych w czasie trwania epidemii (por. wyroki: WSA w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 659/21; WSA w Łodzi z dnia 5 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 715/21, WSA w Kielcach z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 366/21; WSA w Rzeszowie z dnia 5 października 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1032/21). Stan epidemii w związku z zakażeniami tym wirusem został ogłoszony na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 20 marca 2020 r. (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia ona obszarze RP stanu epidemii – Dz. U. z 2020 r., poz. 340) natomiast został odwołany z dniem 16 maja 2022 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2022 r., poz. 1027). Niewątpliwie zatem w sytuacji złożenia przez stronę po terminie deklaracji rozliczeniowych za miesiące co do których złożony został wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek istniał obowiązek zawiadomienia strony i wyznaczenia jej przez organ administracji publicznej terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Z przepisu art. 15 ust. 1 i 2 zzzzzn² ustawy o COVID nie wynika, według jakich zasad i przesłanek organy administracji powinny rozpatrywać wnioski o przywrócenie terminów prawa administracyjnego, to jednak skoro ustawodawca nawiązał w ust. 3 tego artykułu wprost do art. 58 k.p.a., to należy przyjąć, że jego intencją było, aby wnioski tego rodzaju rozpatrywane były właśnie w oparciu o tryb z kodeksu postępowania administracyjnego. Do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu znajdą więc zastosowanie postanowienia art. 58 k.p.a., ale z modyfikacjami przepisu art. 15 ust. 1 i 2 zzzzzn² ustawy zmieniającej jako lex specialis. Rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu materialnego odbywa się z zastosowaniem przesłanki określonej w art. 58 § 1 k.p.a., której art. 15 ust. 1 i 2 zzzzzn² ustawy o COVID nie modyfikuje.

Stosownie do art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem brak zawinienia strony w uchybieniu terminu. Co do tej przesłanki, której spełnienie było zakwestionowane przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej, wskazać trzeba, że zgodnie z wolą ustawodawcy warunkiem przywrócenia terminu, na podstawie art. 58 § 1 k.p.a., jest jedynie uprawdopodobnienie (a nie udowodnienie) przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi. Uprawdopodobnienie jest zaś środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (zob. m. in. wyroki NSA: z dnia 9 stycznia 2004 r., sygn. akt III SA 354/02; z dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1279/10; z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt II GSK 313/15,). W sprawach o przywrócenie terminu wystarczające jest zatem jedynie uprawdopodobnienie zdarzeń, które były przeszkodą do złożenia pisma w terminie, nie zaś przedstawienie niepodważalnych dowodów, świadczących o niedających się przezwyciężyć przeszkodach (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 178/12).

Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych skarżący uzasadniał przyczynami wskazanymi w uzasadnieniu wyroku WSA w sprawie III SA/Łd 1042/21. Nadto podniósł, że złożony przez niego wniosek RDZ został oznaczony na jego karcie w portalu PUE jako prawidłowy co wskazywało, że był on kompletny i właściwy. Natomiast w skardze na decyzję ZUS z 28 listopada 2020r. J.P. wyjaśnił, że był przeświadczony o braku obowiązku złożenia deklaracji za miesiące marzec-maj 2020r. Stanowisko skarżącego można zatem określić w ten sposób, że był on przekonany, iż nie ma obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za wymieniony okres.

Przedstawione przez skarżącego okoliczności, w ocenie organu, nie uzasadniały przywrócenia terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych gdyż nie były one powiązane ze stanem epidemii a ponadto J.P. nie przedstawił dowodów z których wynikałby brak możliwości złożenia deklaracji w terminie. W ocenie ZUS-u uchybienie terminu przez skarżącego wynikało z jego winy.

W przekonaniu sądu ocena organu rentowego w tym zakresie jest błędna. Przede wszystkim należy podnieść, że przyczyny uchybienia terminu nie muszą być powiązane ze stanem epidemii bo nie wynika to z treści art.15zzzzzn2 ustawy o Covid-19. Oceny zasadności wniosku o przywrócenie terminu nie można dokonywać jedynie przez pryzmat standardowego miernika staranności ze strony skarżącego. Nie można zatem oceniać czy J.P. uchybił terminowi bez swojej winy ustalając czy dochował on należytej staranności w dbaniu o swoje sprawy lecz należy także uwzględnić fakt naruszenia obowiązków przez organ rentowy. ZUS nie poinformował bowiem J.P. o przesłankach zwolnienia z obowiązku zapłaty składek za okres od marca do maja 2020r. a więc, że należy złożyć deklaracje rozliczeniowe za wymienione miesiące w nieprzekraczalnym terminie do dnia 30 czerwca 2020r. Stanowiło to naruszenie art.7,8,9,79a § 1 K.p.a co zostało przesądzone przez sąd w wyroku w sprawie III SA/Łd 1042/21. W sytuacji gdy organ rentowy nie poinformowała skarżącego o przesłankach uzyskania zwolnienia z obowiązku zapłaty składek to strona nie może ponosić negatywnych tego konsekwencji. Skoro ZUS nie dopełnił obowiązków informacyjnych wobec strony to nie może wymagać od skarżącego wykazania, że uchybienie terminu do złożenia deklaracji nastąpiło bez jego winy.

Zaznaczyć należy, iż J.P. złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku zapłaty składek w dniu 6 kwietnia 2020r., a więc organ rentowy miał wystarczająco dużo czasu aby poinformować go, że przesłanką zwolnienia z wymienionego obowiązku jest złożenie deklaracji rozliczeniowych do dnia 30 czerwca 2020r. Organ jednak tego nie uczynił. Należy dodać, że po doręczeniu skarżącemu decyzji pierwszoinstancyjnej z 17 lipca 2020r. z której wynikało, że odmówiono zwolnienia z zapłaty składek z powodu niezłożenia deklaracji rozliczeniowych w wymaganym terminie, J.P. niezwłocznie złożył deklaracje w ZUS-ie. Nie ulega wątpliwości, że gdyby wcześniej został o tym pouczony to złożyłby deklaracje we wyznaczonym terminie.

W ocenie sądu nie można żądać od strony wykazania braku winy w uchybieniu terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej gdy organ rentowy nie poinformował strony o przesłankach uzyskania zwolnienia z obowiązku zapłaty składek. Uchybienia organu w tym zakresie nie mogą obciążać strony.

Błędne jest stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu postanowienia z dnia 27 czerwca 2022r., iż J.P. nie wykazał, że nie miał możliwości złożenia deklaracji rozliczeniowych w terminie oraz że uchybienie terminu do złożenia deklaracji nastąpiło z jego winy. Stanowisko to pomija fakt, że ZUS naruszył obowiązek poinformowania J.P. o przesłankach zwolnienia z obowiązku uiszczenia składek (o tym jakie dokumenty i do kiedy należy złożyć). Można uznać, że stanowisko to niejako sanuje naruszenia organu stwierdzone w wyroku w sprawie III SA/Łd 1042/21 przerzucając skutki tych naruszeń na stronę. Sąd nie podzielił tego stanowiska.

Reasumując dotychczasowa rozważania sąd uznał, że zaniechania organu w poinformowaniu J.P. o przesłankach uzyskania zwolnienia z zapłaty składek, dokładnie opisane w uzasadnieniu wyroku w sprawie III SA/Łd 1042/21, prowadzą do oceny, że uchybienie terminu przez skarżącego należy traktować jako dokonane bez jego winy. W związku z czym, w ocenie sądu, organ rentowy winien przywrócić J.P. termin do złożenia deklaracji za miesiące marzec-maj 2020r. Odmienna interpretacja godziłaby bezpośrednio w istotę wyroku wydanego w sprawie III SA/Łd 1042/21 i prowadziłaby do obejścia skutków stwierdzonych w nim naruszeń prawa przez organ. W przypadku bowiem naruszenia przez ZUS praw strony, szczegółowo opisanych w wyroku w sprawie III SA/Łd 1042/21, organ rentowy rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych nie powinien wymagać od wnioskodawcy uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających brak jego winy w uchybieniu terminu.

Sąd nie podzielił poglądu wyraźnego w zaskarżonej decyzji, że organ rentowy dopełnił wobec skarżącego obowiązków informacyjnych gdyż informacje o zasadach zwolnienia z obowiązku zapłaty składek znajdowały się na stronie internetowej ZUS, była o nich mowa w szeregu audycjach radiowych i telewizyjnych oraz artykułach prasowych a ponadto działała infolinia ZUS na którą każdy mógł zadzwonić i uzyskać niezbędne informacje. Wymienione okoliczności nie zwalniały organu rentowego z obowiązku przestrzegania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w tym między innymi przepisów art.7,8,9,77 § 1,79a § 1 i innych. Pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest nadto sprzeczny z ustaleniami zawartymi w wyroku w sprawie III SA/Łd 1042/21 w którym dokładnie opisano na czym polegały naruszenia obowiązków orangu określone w K.p.a. Sąd w obecnym składzie nie podzielił tego poglądu.

Konsekwencją uznania, że organ rentowy błędnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych jest wadliwość zaskarżonej decyzji oraz decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ rentowy odmówił bowiem skarżącemu zwolnienia z obowiązku uiszczenia składek za okres marzec – maj 2020r. tylko dlatego, że postanowieniem z dnia 27 czerwca 2020r.nie został przywrócony termin do złożenia deklaracji rozliczeniowych za wymieniony okres. Wadliwość tego ostatniego postanowienia skutkuje również wadliwością zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 22 września 2022r.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ rentowy nie w pełni wykonał wskazania zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 1042/21. ZUS błędnie uznał, że skarżący nie wykazał aby uchybienie terminu do złożenia deklaracji nastąpiło bez jego winy i w konsekwencji błędnie odmówił przywrócenia terminu do dokonania tej czynności. Skutkiem tego wadliwa jest również zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna. Organ naruszył przepis art.153 p.p.s.a. w związku z art.7,8,9,77 § 1, 79a § 1 i 80 K.p.a. oraz art.15zzzzzn2 ust.1 pkt 5 i ust.2 ustawy o Covid-19 co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt1 a.) i c.) p.p.s.a. w związku z art.135 p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję z dnia 22 września 2022r. oraz postanowienie ZUS z dnia 27 czerwca 2022r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz w uzasadnieniu wyroku w sprawie III SA/Łd 1042/21 mając na uwadze, że zgodnie z treścią art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania sądu wyrażone w orzeczeniu sądowym są wiążące dla organu administracji. Należy ponownie rozpoznać wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020r. przywracając w tym zakresie termin a następnie merytorycznie rozpoznać sprawę zwolnienia z opłacania należności składkowych za wymieniony okres przyjmując, że deklaracje rozliczeniowe zostały złożone w terminie.

e.o.