Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2169/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1205
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Bk 279/23 w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 lutego 2023 r. nr 406.33/E-8/26/23 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych 1. prostuje sentencję zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce oznaczenia numeru decyzji Prezydenta Miasta Białegostoku z 22 grudnia 2022 r. "DSR-SDA.535.4.37.2022" postanawia wpisać "DSR-SDA.542.2.11.2022"; 2. prostuje uzasadnienie zaskarżonego wyroku w ten sposób, że na stronach 2, 8 i 9 odpowiednio w linii 8 od dołu strony, w linii 11 od dołu strony i w linii 9 od góry strony w miejsce oznaczenia daty decyzji Prezydenta Miasta Białegostoku "12 grudnia 2022 r." postanawia wpisać "22 grudnia 2022 r."; 3. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 29 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Bk 279/23 uchylił zaskarżoną przez A. A. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 22 lutego 2023 r. nr 406.33/E-8/26/23 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku z 22 grudnia 2022 r. nr DSR-SDA.542.2.11.2022, a także decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 30 listopada 2022 r. znak 406.1243/E-8/26/22.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

A. A. w piśmie z 8 czerwca 2022 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Białymstoku o udzielenie informacji w sprawie jego zadłużenia alimentacyjnego. Kierownik MOPR w piśmie z 9 czerwca 2022 r. poinformował stronę, że na dzień sporządzania odpowiedzi posiada następujące zadłużenie: (-) z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych 12 862,50 zł; (-) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 26 041,69, w tym: należność główna 13 050 zł i ustawowe odsetki 12 991,69 zł. Pouczono stronę również o możliwości złożenia prośby o umorzenie, odroczenie płatności, rozłożenie na raty na skutek wniosku, "z którego wyraźnie wynikałby zakres żądań".

A. A. w piśmie z 14 września 2022 r. wskazał, że "wnosi o uznanie przedawnienia długu i usunięcie komornika" oraz, że "wnosi i prosi dług umorzyć". W dniu 30 września 2022 r. strona przedłożyła informację o stanie majątkowym.

Prezydent Miasta Białegostoku decyzją z 6 października 2022 r. nr DSR-SDA.542.2.10.2022 odmówił umorzenia w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości 12 250 zł z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz odmówił umorzenia w całości kwoty należności w wysokości 612,50 zł z tytułu przewidzianej do zwrotu kwoty 5% wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.

Jak wskazał Prezydent w uzasadnieniu decyzji, w okresie pobierania przez osoby uprawnione zaliczek alimentacyjnych, egzekucja świadczeń alimentacyjnych od strony była bezskuteczna. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Białymstoku o wpłatach z 28 września 2022 r. wynika, że okres faktycznych wpłat wyegzekwowanych od strony wynosił w ostatnim czasie łącznie 6 miesięcy, tj. wcześniej 24 maja 2016 r. – 23 zł, a ostatnio miesięcznie 1 743,99 zł w okresie od 12 maja 2022 r. do 14 września 2022 r. Z Karty Rozliczeniowej wynika, że także w okresie od października 1995 r. do sierpnia 2005 r. wyegzekwowano od strony kwoty pieniężne, ale w miesięcznej wysokości niższej niż kwota zasądzonych alimentów. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1205), powoływanej dalej jako "u.p.a.", umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych uzależnione jest od okresu, w jakim egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, a taka sytuacja nie zachodzi w przedmiotowej sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 30 listopada 2022 r. nr 406.1243/E-8/26/22 uchyliło rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wskazało, że należy rozpoznać wniosek strony nie w odniesieniu do przesłanek z art. 30 ust. 1 u.p.a., lecz przede wszystkim w trybie art. 30 ust. 2 u.p.a. Zatem, przy ocenie zasadności umorzenia kwot z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, niezbędne jest przeanalizowanie sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej osoby wnoszącej o umorzenie.

Ponownie rozpatrując sprawę, Prezydent Miasta Białegostoku decyzją z 22 grudnia 2022 r. nr DSR-SDA.542.2.11.2022 odmówił w pkt 1 umorzenia w całości należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości 12 250 zł z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, a w pkt 2 odmówił umorzenia w całości kwoty należności w wysokości 612,50 zł z tytułu przewidzianej do zwrotu kwoty 5% wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Organ pierwszej instancji wskazał na brzmienie art. 30 ust. 2 u.p.a. i uznaniowy charakter decyzji wydanej na tej podstawie, wymagającej rozważenia występowania szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej strony.

Jak ustalił organ I instancji, strona jest kawalerem w wieku 65 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w mieszkaniu komunalnym, którego jest głównym najemcą. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 2 500 zł, z której dokonywane są potrącenia komornicze z tytułu zaległości alimentacyjnych. Nie jest właścicielem nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Zgłasza problemy zdrowotne, jednak brak jest dokumentacji w tym zakresie. Nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji uznał, że uzyskiwanie przez skarżącego świadczenia emerytalnego powoduje, że ma on stałe źródło dochodu i jego sytuacja jest stabilna. Organ zaznaczył, że twierdzenia strony o niewspółmierności środków pieniężnych do potrzeb, z uwagi na potrącenia komornicze, nie świadczą o wyjątkowości sytuacji dochodowej. Dowodzą, że istnieje możliwość przymusowego wyegzekwowania zaległości z tytułu zobowiązań alimentacyjnych. Zdaniem organu, sama trudna sytuacja materialna nie uzasadnia konieczności zastosowania ulgi, zwłaszcza że sytuacja ta nie nosi cech trwałości, a strona nie jest pozbawiona możliwości podjęcia zatrudnienia. Prezydent Miasta dodał, że ma na uwadze zatrzymanie prawa jazdy strony postanowieniem z 14 marca 2014 r., co – zdaniem strony – pozbawiło ją możliwości zarobkowania. Jednak w dniu 9 grudnia 2022 r. ustała przyczyna zatrzymania powyższego dokumentu. W ocenie organu pierwszej instancji, wydatki związane z bieżącymi potrzebami życiowymi nie czynią sytuacji strony wyjątkową. Wnioskodawca przez wiele lat nie realizował obowiązku alimentacyjnego. W okresie realizowania wypłat jego dzieciom zaliczek alimentacyjnych i później świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nigdy nie wykazał, że był osobą całkowicie niezdolną do pracy. Zarówno ówczesny wiek strony, jak i wykazywane schorzenia, nie oznaczały, że nie mógł podjąć żadnych prac, choćby nawet w ograniczonym zakresie. Organ stwierdził, że skoro budżet Państwa nie uzyskiwał od strony żadnych wpłat przez ponad dekadę, to mając możliwość ich odzyskania, nie powinien obecnie pochopnie odstępować od ich dochodzenia.

W ocenie organu, nie wystąpiły żadne zdarzenia, które można by uznać za nadzwyczajne i które przemawiałyby za udzieleniem ulgi w postaci umorzenia. Nadto, z obiektywnego punktu widzenia, sytuacja finansowa strony, w porównaniu z okresem poprzednim, kiedy ubiegał się on o umorzenie zadłużenia (w 2011 r. i w 2014 r.) polepszyła się, gdyż uzyskuje on emeryturę. Zdaniem organu, sytuacja strony bardziej uzasadnia udzielenie ulgi w postaci rozłożenia kwoty zobowiązania na raty, co skutkowałoby zawieszeniem egzekucji oraz cofnięciem zajęcia świadczenia rentowego. Dopóki istnieją możliwości wyegzekwowania zobowiązania, niezasadne byłoby odstąpienie od ich dochodzenia zarówno w całości, jak i w części.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 22 lutego 2023 r. nr 406.33/E-8/26/23 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że nie ma podstaw do wyjątkowego potraktowania sytuacji strony i uwzględnienia żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.a.

A. A. wniósł skargę na opisaną wyżej decyzję z 22 lutego 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na nieprawidłowości, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu.

Sąd I instancji wyjaśnił, że sprawa dotyczy odmowy umorzenia należności, jakie powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. poz. 732 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa z 22 kwietnia 2005 r.". W ocenie Sądu I instancji, sformułowanie art. 30 ust. 1 u.p.a. nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Jedyną i konieczną przesłanką do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat.

Zdaniem Sądu I instancji, przepis art. 30 ust. 2 u.p.a., przewidujący możliwość umorzenia należności na wniosek dłużnika, niezależnie od skuteczności egzekucji komorniczej, nie ma zastosowania względem należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. Użyte w powołanym wyżej przepisie określenie charakteru zadłużenia przedstawionego przez ustawodawcę, jako pochodzącego z tytułu wypłaty wierzycielom alimentacyjnym świadczenia z "funduszu alimentacyjnego", należy rozumieć dosłownie, tak jak przepis stanowi.

Sąd I instancji wskazał, że ustawodawca w sposób precyzyjny (przez odesłanie do art. 28 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 4 u.p.a.) określił w art. 30 ust. 1 kategorie podmiotów, którym przy spełnieniu wskazanych tam warunków możliwe jest umorzenie długu. W art. 30 ust. 2 u.p.a. określił również kategorię podmiotów, w stosunku do których przepis ten ma zastosowanie. Zatem, jeżeli w tym samym przepisie, skonstruowanym z dwóch ustępów, ustawodawca rozróżnia kategorie podmiotów, precyzyjnie określając w każdym z ustępów kogo dotyczy dana norma, to należy założyć, że jest to działanie zamierzone.

W związku z powyższym, Sąd I instancji stwierdził, że regulacja art. 30 ust. 2 u.p.a. nie mogła znaleźć zastosowania w sprawie, a ocena zasadności wniosku skarżącego została dokonana w oparciu o nieprawidłową podstawę prawną. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych osobom uprawnionym. Prezydent Miasta w decyzji z 6 października 2022 r. odmówił umorzenia ww. należności i prawidłowo przeprowadził analizę pod kątem spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 30 ust. 1 u.p.a. Zbadał przebieg egzekucji oraz wykazał okres faktycznych wpłat.

Sąd I instancji uznał, że Prezydent Miasta prowadząc postępowanie po raz pierwszy i wydając decyzję 6 października 2022 r., prawidłowo zastosował przepisy u.p.a., co z kolei błędnie zweryfikowało SKO decyzją z 30 listopada 2022 r. uchylając decyzję organu pierwszej instancji i stwierdzając, że należy rozpatrzeć wniosek skarżącego nie w odniesieniu do przesłanek z art. 30 ust. 1 u.p.a., lecz "przede wszystkim w trybie art. 30 ust. 2 u.p.a.", a tym samym uznając za niezbędne przeanalizowanie sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej osoby wnoszącej o umorzenie. Następnie, organy błędnie oparły swoje rozstrzygnięcia wyłącznie na normie wynikającej z art. 30 ust. 2 u.p.a., który nie ma zastosowania w odniesieniu do należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, a odnosi się jedynie do należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Jak podkreślił Sąd I instancji, nawet gdyby przyjąć, że przepis art. 30 ust. 1 u.p.a. (powinno być zapewne: "art. 30 ust. 2" – przyp. NSA) znajduje zastosowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, to nadal zaskarżona decyzja SKO i poprzedzająca jej wydanie decyzja Prezydenta Miasta, a także decyzja Kolegium z 30 listopada 2022 r., są nieprawidłowe, ponieważ zupełnie pomijają podstawę prawną rozstrzygnięcia. Niezastosowanie przepisu, który wprost odnosi się do sytuacji prawnej skarżącego, a zastosowanie regulacji, która tej sytuacji nie dotyczy, jest uchybieniem o charakterze kwalifikowanym.

Zatem, jak uznał Sąd I instancji, należało uchylić nie tylko zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z 22 grudnia 2022 r., ale także decyzję kasacyjną SKO z 30 listopada 2022 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 30 ust. 2 u.p.a. przez jego niewłaściwą wykładnię i w związku z tym mylne przyjęcie, że hipoteza normy art. 30 ust. 2 cyt. ustawy nie obejmuje należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, a tym samym dyskryminuje jedną grupę dłużników alimentacyjnych, z uwagi na możliwości form umarzania należności.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Jak wskazało SKO, zaległości alimentacyjne A. A. pochodzą z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Natomiast, wniosek o umorzenie należności został złożony już pod rządami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która weszła w życie z dniem 1 października 2008 r. Do spraw dotyczących umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r., zastosowanie znajduje aktualnie obowiązująca ustawa z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Błędne stanowisko prezentowane przez Sąd I instancji, wynika z wykładni przepisów przejściowych, to jest: art. 41, art. 42 i art. 43 u.p.a., które wskazują do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie dotychczasowe przepisy. Zakres przepisu art. 41, określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne", nie może być, zgodnie z tym stanowiskiem, intepretowany w sposób rozszerzający, obejmujący między innymi sprawy o należności dłużnika alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy, jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas wskazanie w kolejnych przepisach rodzaju spraw i reguł intertemporalnych byłoby zbędne (tak NSA w wyroku z 6 sierpnia 2013 r. sygn. akt I OSK 534/12). Zatem, Sąd I instancji oparł się na literalnym brzmieniu art. 30 ust. 2 u.p.a., zgodnie z którym trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi samodzielnej ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podziela jednak inny kierunek wykładni przepisu art. 30 ust. 2 u.p.a., zgodnie z którym pojęcie "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 22 kwietnia 2005 r. Zdaniem SKO, twierdzenie, że w odniesieniu do zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych w ogóle nie można stosować ulg, o jakich stanowi art. 30 ust. 2 u.p.a., nie da się pogodzić z konstytucyjną zasadą państwa prawa, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało orzeczenia NSA, w których dokonano wykładni prokonstytucyjnej, opierającej się na treści art. 2 i art. 32 Konstytucji RP i przyjęto, że inne rozumienie art. 30 ust. 2 u.p.a. powodowałoby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową tych dłużników, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy z 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) nadal posiadają taką możliwość.

W opinii SKO, z przywołanego orzecznictwa wynika, że przy wykładni cytowanego przepisu niewystarczające jest odwołanie się tylko do wyników wykładni językowej, ale konieczne jest uwzględnienie wykładni funkcjonalnej i systemowej. Z kolei, stosując odpowiednią wykładnię, należy wziąć pod uwagę, że nie jest dopuszczalna interpretacja normy prawnej w oderwaniu od kontekstu całej sprawy, w której jest ona zamieszczona, jak i całego systemu prawa, w którym norma ta istnieje (tak NSA w wyroku z 16 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11, czy w wyroku z 6 sierpnia 2013 r. sygn. akt I OSK 534/12). Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że przepis art. 30 ust. 2 u.p.a. pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami z 22 kwietnia 2005 r., a zatem także z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Inna wykładnia art. 30 ust. 2 u.p.a. powodowałaby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika (tak NSA w cyt. wyżej wyrokach, a także w wyroku z 17 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2597/18).

Z uwagi na powyższe, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że norma art. 30 ust. 2 u.p.a. obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 22 kwietnia 2005 r., czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.

W odpowiedzi A. A. "zgodził się na niejawne posiedzenie sądu" oraz "ponowił wniosek i prośbę" o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych z uwagi na złą sytuację, w której się znajduje. Jednocześnie wskazał, że wbrew opinii Samorządowe Kolegium Odwoławcze, "niczego nie zyskał".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Skargę kasacyjna należało uznać za nieuzasadnioną.

Skarżący kasacyjnie organ nie postawił zarzutu dotyczącego błędnej akceptacji zaskarżonym wyrokiem stanu faktycznego, ustalonego przez Kolegium, co czyni ów stan faktyczny wiążącym dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sprawa rozpatrywana dotyczy zatem odmowy umorzenia należności, jakie powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły zaś przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W skardze kasacyjnej zarzucono wyłącznie naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 u.p.a. przez jego niewłaściwą wykładnię i w związku z tym mylne przyjęcie, że hipoteza normy art. 30 ust. 2 cyt. ustawy nie obejmuje należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, a tym samym dyskryminuje jedną grupę dłużników alimentacyjnych, z uwagi na możliwości form umarzania należności. Uzasadniając stanowisko przeciwne niż przyjęte przez Sąd I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołało się do stanowiska wyrażonego w kilku orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W myśl wspomnianego wyżej przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną.

Dokonując interpretacji powyższej regulacji prawnej pamiętać należy, że - jak słusznie w tym wypadku zauważyła strona skarżąca kasacyjnie - problematyka pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w sytuacji, gdy egzekucja świadczeń od dłużnika alimentacyjnego była bezskuteczna, była na przestrzeni ostatnich lat regulowana różnymi ustawami. W okresie od 1 czerwca 2005 r. do 30 września 2008 r. regulowała ją ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, a od dnia 1 października 2008 r. kwestie te określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W związku z powyższym, przy rozpatrywaniu wniosku dłużnika o umorzenie zadłużenia, powstałego z tytułu wypłaconego wierzycielowi przez Skarb Państwa świadczenia zastępującego świadczenie alimentacyjne zasądzone przez sąd, istotne jest z jakim świadczeniem mamy w danym przypadku do czynienia. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.a. dotyczy bowiem tylko należności, powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Nie dotyczy natomiast należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. Umarzanie tych ostatnich należności określa bowiem art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy nowej, tj. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl tych przepisów organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, jeżeli został spełniony, określony w tym przepisie w sposób procentowy, warunek skuteczności egzekucji. Przepis art. 28 ust. 1 pkt 2 u.p.a. odnosi się przy tym do należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że art. 30 ust. 2 u.p.a. nie znajduje zastosowania do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (wyroki NSA z 27 października 2010 r. sygn. akt I OSK 980/10; z 14 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 31/11; z 2 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1143/12; z 12 stycznia 2012 r. sygn. I OSK 1426/11; z 4 marca 2015 r. sygn. I OSK 2006/13; z 4 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 2006/13; z 22 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2365/14; z 26 września 2017 r. sygn. akt I OSK 526/17; z 6 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2321/18; z 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1788/23, a także postanowienia NSA z 22 grudnia 2009 r. zapadłe przy rozpoznawaniu sporów o właściwość w sprawach o sygnaturach akt I OW 89/09 i I OW 113/09 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten w pełni aprobuje doktryna. Organ właściwy wierzyciela (art. 30 ust. 2 u.p.a.) władny jest jedynie decydować o odstąpieniu od żądania zwrotu należności "z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego" w rozumieniu u.p.a., a więc nie może procedować co do świadczeń podlegających reżimom ustawy z 2005 r. i ustawy z 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (A. Korcz-Maciejko w: A. Brzeźna, M. Gajda-Durlik, A. Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, C.H. Beck 2019, nb 4 do art. 30 u.p.a.). Poglądy te Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela.

Nie mógł zatem podlegać uwzględnieniu podniesiony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze zarzut obrazy art. 30 ust. 2 u.p.a., gdyż wykładnia tego przepisu, dokonana przez Sąd I instancji, była prawidłowa.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 156 § 1 P.p.s.a. sprostowano w sentencji zaskarżonego wyroku oczywiste omyłki w zakresie oznaczenia numeru decyzji Prezydenta Miasta Białegostoku z 22 grudnia 2022 r. oraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w zakresie oznaczenia daty decyzji Prezydenta Miasta Białegostoku.