Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1102/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 128 ust. 1, art. 136 ust 3, art. 137 i art. 142 ust 1 w zw. z art. 216
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 1173/21 w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2021 roku, znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 1173/21, oddalił skargę Z. L. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2021 roku, znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. znak: [...], Prezydent Miasta Krakowa orzekł o umorzeniu postępowania o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działki nr [...] oraz nr [...], obr. [...], jedn. ewid. Kraków [...], przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie zarządzenia Ministra Budownictwa Przemysłowego z dnia 17 grudnia 1952 r. oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] lipca 1952 r., [...], orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z [...] grudnia 1952 r. Nr [...] i orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] października 1953r. Nr. [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, iż przedmiotowe postępowanie wszczęte zostało na wniosek Z. L, która na podstawie Aktu Własności Ziemi z dnia [...] lutego 1979 r., nr [...], nabyła z mocy prawa nieruchomości oznaczone jako parcele: l. kat. [...] obj. [...], l. kat. [...] obj. [...], l. kat. [..], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] oraz l. kat. [...] obj. [...]. Powyższy akt własności ziemi wydany został na podstawie art. 1, 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, póz. 250). Organ podał, że jak wynika z treści powyższego przepisu Z. L. stała się właścicielką w/w parcel z mocy prawa w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, czyli w dniu 4 listopada 1971 r.

Podano, że w wyniku kwerendy [...] obejmującego, m.in. wywłaszczone parcele l. kat. [...] oraz l. kat. [...] (z podziału której powstała parcela l. kat. [...] odłączona do księgi wieczystej nr KW [...]) organ I instancji ustalił, że w w/w wykazie hipotecznym w dalszym ciągu ujawnione jest prawo własności na rzecz J. P. Również na karcie B [...] figuruje prawo własności parceli l. kat. [...] na rzecz m. in. J. P. i Z. P. po 1/6 cz.

Zdaniem Prezydenta Miasta Krakowa, zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, aby nieruchomości wskazane we wniosku z 11 maja 2020 r. stanowiły w chwili wywłaszczenia własność Z. L. Zwrócono uwagę, że pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie i wypłatę odszkodowania o dokumenty potwierdzające następstwo prawne po wywłaszczonym właścicielu w/w nieruchomości, Z. L. nie przedłożyła do akt sprawy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia stwierdzających nabycie praw po J. P.

Organ I instancji zauważył również, iż przepis art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm. – dalej "u.g.n.") wprost wskazuje, że odszkodowanie należy się jedynie osobie wywłaszczonej. Aktualnie w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują uprawnienia także następców prawnych osób wywłaszczonych do ubiegania się o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.

Wobec tego, Prezydent Miasta Krakowa stwierdził, że Z. L., będąca wnioskodawczynią w niniejszym postępowaniu, nie posiada stosownej legitymacji procesowej do bycia stroną w postępowaniu o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia parcel katastralnych, z których następnie powstały działki nr [...] oraz nr [...] obr. [...] jedn. ewid. Kraków [...], ponieważ nie była osobą, którą pozbawiono prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda Małopolski, po rozpatrzeniu odwołania Z. L., decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 9a ustawy u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ wskazał, że w niniejszej sprawie istotą postępowania jest ustalenie w pierwszej kolejności, że danej osobie przysługuje prawo do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym i ustalenie jej legitymacji procesowej.

Wojewoda podał, że legitymację procesową w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość posiadają poprzedni właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy. Organ odwoławczy nie kwestionując pokrewieństwa J. P. z Z. L. z domu P. wskazał, że prawną formą udokumentowania spadkobrania po poprzednim właścicielu jest przedstawienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego przez sąd rejonowy właściwy według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, bądź przedstawienie notarialnego poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w formie aktu notarialnego przed notariuszem. Zdaniem organu nie stanowią natomiast prawnej formy udokumentowania spadkobrania po poprzednim właścicielu załączone do odwołania od decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta Krakowa w sprawie: [...] wykazy zmian gruntowych dla obrębów [...]. Przy czym podkreślono, że również w w/w wykazach zmian gruntowych Z. L. wpisana została jako "władający", a nie "właściciel".

Dalej Wojewoda podał, że ze znajdującego się w aktach sprawy aktu własności ziemi z dnia [...] lutego 1979 r. Nr [...] wynika, iż Z. L. stała się z mocy prawa właścicielką m.in. parcel: l. kat. [...] dopiero w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, tj. w dniu 4 listopada 1971 r. Ponadto wywłaszczenie przedmiotowych nieruchomości odbyło się za odszkodowaniem.

Organ II instancji wskazał, że prawomocnym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] sierpnia 1953 r., Nr [...], przyznano J. P. odszkodowanie za parcele l. kat. [...] o pow. 634 m2 oraz l. kat. [...] o pow. 4765 m2 w wysokości [...] zł, natomiast prawomocnym orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] listopada 1955 r., Nr [...], przyznano J. P. oraz Z. P. odszkodowanie za grunty rolne o pow. 21 m2 położone na obszarze parceli l. kat. [...] w wysokości [...] zł.

Wojewoda stwierdził, że pomimo braku ujawnienia w dokumentacji archiwalnej orzeczenia o odszkodowaniu za część nieruchomości oznaczonej jako parcele l. kat. [...] (pow. 1510 m2), l. kat. [...] (pow. 111 m2) oraz l. kat. [...] (pow. 176 m2) obj. [...] wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z [...] lipca 1952 r., dokumenty ujawnione w aktach sprawy znak [...], w szczególności orzeczenia o przyznaniu odszkodowania na rzecz innych wywłaszczonych właścicieli, pośrednio wskazują na fakt ustalenia odszkodowania za w/w parcele. Zgodnie z protokołem z czynności komisyjnej zarządzonej pismem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie nr [...] wartość w/w gruntu oraz szkód w plonach i zasiewach na przedmiotowych działkach oszacowano na kwotę [...] zł.

Dalej organ podał, że jak wynika z kserokopii dokumentów z zespołu: [...] Sąd Powiatowy dla dzielnicy [...] w Krakowie, fragmentów repertorium serii [...] z 1956 r., tymczasowa sygnatura archiwalna [...], doręczonych przez Archiwum Narodowe w Krakowie przy piśmie z dnia [...] października 2020 r., w Sądzie Powiatowym dla dzielnicy [...] w Krakowie zarejestrowano sprawy z wniosku Krakowskich Zakładów [...] dotyczące złożenia do depozytu m.in. kwoty [...] zł na rzecz J. P., tj. takiej samej kwoty jak wymieniona w w/w protokole, co pośrednio – w ocenie organu – wskazuje na fakt ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną część parcel l. kat. [...]. Ponadto z doręczonych przez Archiwum Narodowe w Krakowie fragmentów repertorium serii [...] z 1956 r. wynika, że zarejestrowano również sprawy o złożenie do depozytu kwoty [...] zł na rzecz J. P. oraz kwoty [...] zł na rzecz J. P. i Z. P., które to kwoty odpowiadają wysokości odszkodowań przyznanych orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z [...] sierpnia 1953 r. Nr [...] i orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z [...] listopada 1955 r. Nr [...].

Wojewoda stwierdził, że z uwagi na funkcjonowanie w obrocie prawnym orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] sierpnia 1953 r., orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] listopada 1955r. oraz dowody pośrednie wskazujące na fakt ustalenia odszkodowania za część nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] lipca 1952 r., należy podzielić pogląd Prezydenta Miasta Krakowa, iż brak jest możliwości ponownego orzekania o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Na powyższą decyzję Z. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2022 r. oddalił skargę.

Sad podsumował, że zarzuty skargi koncentrowały się z jednej strony na błędnym ustaleniu przez organy, iż skarżąca nie jest następcą prawnym po osobie wywłaszczonej, stąd nie przysługuje jej legitymacja do złożenia wiążącego wniosku, z drugiej, iż organy błędnie przyjęły, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania odszkodowania, gdyż w ich ocenie sporne wywłaszczenie nastąpiło za odszkodowaniem.

Sąd wskazał, że pierwszy podany przez organ powód umorzenia postępowania, jako bezprzedmiotowego z racji nie posiadania przez wnioskodawcę legitymacji procesowej do bycia stroną w postępowaniu wynika z prawidłowego – w ocenie Sądu – przyjęcia przez organy, iż skarżąca nie wykazała następstwa prawnego po J. P. Sąd podał, że właścicielem i współwłaścicielem nieruchomości obejmującej, m. in. działki: nr [...] oraz nr [...], obr. [...], jedn. ewid. Kraków [...], w chwili ich wywłaszczenia był J. P. Nieruchomości wskazane we wniosku z dnia 11 maja 2020 r. nie stanowiły w chwili wywłaszczenia własności Z. L., a ponadto nie wykazała ona wiążącymi dokumentami następstwa prawnego po wywłaszczonym właścicielu w/w nieruchomości. Nie przedłożyła postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia stwierdzających nabycie praw po J. P. Sąd podkreślił, ze legitymację procesową w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość posiadają poprzedni właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy. Sąd przyznał, że skarżąca wykazała pokrewieństwo względem J. P. z Z. L. z domu P., jednak – zdaniem Sądu – nie stanowi to formalnego stwierdzenia następstwa prawnego, czym byłoby postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydane przez sąd rejonowy właściwy według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, bądź przedstawienie notarialnego poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w formie aktu notarialnego przed notariuszem. Zdaniem Sądu nie stanowią prawnej formy udokumentowania spadkobrania po poprzednim właścicielu przedstawione przez skarżącą wykazy zmian gruntowych dla obrębów [...]. Przedstawiony akt własności ziemi z [...] lutego 1979 r. Nr [...] stanowi natomiast, iż Z. L. stała się z mocy prawa właścicielką m.in. parcel: l. kat. [...] dopiero z mocy prawa w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, tj. w dniu 4 listopada 1971 r., a zatem nie stanowi dokumentu o stwierdzeniu nabycia spadku po J. P.

Sąd podał, że również drugi podany przez organ powód umorzenia postępowania, z racji nie spełnienia przesłanki do przyznania odszkodowania, został prawidłowo oceniony, gdyż sporne wywłaszczenie nastąpiło za odszkodowaniem, a zatem nie ma podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Sąd I instancji wskazał, że prawo własności Skarbu Państwa – Krakowskich Zakładów [...] w Krakowie zostało wpisane do księgi wieczystej na podstawie zarządzenia Ministra Budownictwa Przemysłowego z dnia 17 grudnia 1952 r. i trzech orzeczeń o wywłaszczeniu: orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] lipca 1952 r. Nr [...], orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] grudnia 1952 r. Nr [...] oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] października 1953 r. Nr [...]. Prawomocnym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] sierpnia 1953 r., Nr [...], przyznano J. P. odszkodowanie za parcele l. kat. [...] o pow. 634 m2 oraz l. kat. [...] o pow. 4765 m2 w wysokości [...] zł, natomiast prawomocnym orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] listopada 1955 r. Nr [...] przyznano J. P. oraz Z. P. odszkodowanie za grunty rolne o pow. 21 m2 położone na obszarze parceli l. kat. [...] w wysokości [...] zł.

Sąd stwierdził, że o ile nie ujawniono w dokumentacji archiwalnej orzeczenia o odszkodowaniu za część nieruchomości oznaczonej jako parcele l. kat. [...] (pow. 1510 m2), l. kat. [...] (pow. 111 m2) oraz l. kat. [...] (pow. 176 m2) obj. [...] wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] lipca 1952 r., o tyle dokumenty ujawnione w aktach sprawy znak [...], w szczególności orzeczenia o przyznaniu odszkodowania na rzecz innych wywłaszczonych właścicieli, wskazują na fakt ustalenia odszkodowania za w/w parcele. Sąd wskazał, że m.in. protokołem z czynności komisyjnej zarządzonej pismem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie nr [...] wartość gruntu oraz szkód w plonach i zasiewach na w/w działkach oszacowano na kwotę [...] zł. Zdaniem Sądu organy również prawidłowo ustaliły i oceniły, że z kserokopii dokumentów z zespołu: [...] Sąd Powiatowy dla dzielnicy [...] w Krakowie, fragmentów repertorium serii [...] z 1956 r., tymczasowa sygnatura archiwalna [...], wynika zarejestrowanie spraw o złożenie do depozytu kwot, które odpowiadają wysokości odszkodowań przyznanych w/w orzeczeniami, m.in. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] sierpnia 1953 r. Nr [...] i orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] listopada 1955 r. Nr [...]. Powyższe – w ocenie Sądu – wskazuje na ustalenie odszkodowania, a zatem brak możliwości ponownego orzekania o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy. Wniesiono ponadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ewentualnie, w przypadku uznania, że istota sprawy jest wyjaśniona w dostateczny sposób, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, przez jej uwzględnienie, polegające na uchyleniu decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r poz. 2325 – dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez uznanie, że przedmiotowa decyzja została wydana w oparciu o ustalony pełny stan faktyczny sprawy, podczas gdy w sprawie nie rozpatrzono wszystkich okoliczności, a w szczególności faktu, iż skarżąca wykazała przesłanki wskazujące na brak wykorzystania nieruchomości na potrzeby celu, dla którego zostały wywłaszczone, jak również przesłanki potwierdzające, że nieruchomości objęte wnioskiem nie były przedmiotem wcześniejszego postępowania, a sama skarżąca jest następcą prawnym J. P. – jako jego córka – co wynika z innych dostępnych i znanych organowi dokumentów w sprawie,

2. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 11 K.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na braku dostatecznego wyjaśnienia przesłanek, jakimi kierował się organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję, a w szczególności założenia, że skarżąca nie jest następcą prawnym J. P., w sytuacji, gdy zebrana dokumentacja w sprawie wskazuje na okoliczność, że odwołująca jest zstępną J. P., czego potwierdzeniem jest nie tylko akt własności ziemi wydany na rzecz Z. L., co potwierdza przekazanie terenu od J. P. dla Z. L., jako spadkobierczyni ojca,

3. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 10 § 1 K.p.a., poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na niedostatecznym zapewnieniu przez organ I instancji czynnego udziału skarżącej w postępowaniu, m.in. przez brak dokonania prawidłowej oceny nieruchomości, jakich zwrotu domaga się skarżąca,

4. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 86 K.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku przeprowadzenia przesłuchania stron wobec pojawienia się wątpliwości w zakresie stanu faktycznego sprawy, w szczególności w zakresie następstwa prawnego po J. P. – w świetle dostępnych dokumentów wskazujących na pokrewieństwo J. P. z Z. L. z domu P., a w konsekwencji interesu prawnego skarżącej do występowania z wnioskiem w niniejszej sprawie,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) p.p.s.a w zw. z art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 ust. 1 w zw. z art. 216 u.g.n, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, w sytuacji gdy nieruchomości wskazane we wniosku miały zostać wywłaszczone na potrzeby zakładu przemysłowego, natomiast przesłanki do wywłaszczenia nie są już aktualne, co powoduje, że uzasadnionym jest wniosek o potrzebie ich zwrotu, ponieważ nie są dalej wykorzystywane dla realizacji celu, na który zostały wywłaszczone i przyznane w użytkowanie wieczyste.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że działki, będące przedmiotem niniejszego postępowania, zgodnie z celem decyzji wywłaszczeniowej, miały stanowić przedmiot użytkowania wieczystego do roku 2089. Do dzisiaj, wywłaszczone na potrzeby budowy zakładu przemysłowego o nazwie "[...]" w Krakowie tereny nie zostały ani zabudowane, ani w inny sposób wykorzystane zgodnie z celem, pod który zostały wywłaszczone.

Wskazano, że dokumentacja będąca w posiadaniu organów administracyjnych potwierdza następstwo prawne skarżącej po J. P., w szczególności, że organ I instancji powołuje się na toczące się postępowanie z wniosku skarżącej, w których nie kwestionowano jej interesu prawnego. Treść księgi wieczystej również wskazuje, że uprawioną do nieruchomości jest skarżąca, jak również potwierdza fakt, iż jest ona następcą prawnym J. P. Zdaniem skarżącej, wobec powzięcia wątpliwości, organy administracyjne powinny przedsięwziąć wszelkie możliwe środki prowadzące do ich wyjaśnienia. Pomimo możliwości przesłuchania skarżącej, organy nie skorzystały z tej możliwości.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, gdyż podniesione w niej zarzuty okazały się niezasadne.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. tj. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach określonych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie postawiono zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 10 § 1, art. 11 i art. 86 K.p.a. Odnoszą się one odpowiednio do zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), sposobu prowadzenia przez organ postępowania dowodowego (art. 77 K.p.a.), zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.), zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.) oraz zasady przesłuchania strony (art. 86 K.p.a.).

Wskazać w tym miejscu należy, że organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu. W niniejszej sprawie strona, pomimo wezwania, nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego jej następstwo prawne po J. P. W piśmie z dnia 23 czerwca 2020 r., którego odbiór potwierdziła skarżąca w dniu 7 lipca 2020 r., organ I instancji szczegółowo wyjaśnił Z. L. konieczność udokumentowania praw spadkowych po J. P.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że prawo do spadku powinno być przez spadkobierców udokumentowane. Zgodnie z art. 925 K.c., spadek nabywa się z chwilą jego otwarcia, jednak spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia dopiero stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia (art. 1025-1028 K.c.). Ustalenie kręgu spadkobierców byłego właściciela na potrzeby postępowania administracyjnego może nastąpić wyłącznie na podstawie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości pogląd, że następstwo prawne praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, winno być wykazane według przepisów prawa cywilnego. Ustalenie uprawnień do spadku nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych. Wobec tego, jedynym miarodajnym dowodem mogącym potwierdzić fakt bycia spadkobiercą – w tym przypadku J. P. – jest legitymowanie się przez stronę postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Jak już wyżej wskazano, pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła takiego dokumentu. Nie było natomiast uprawnione w tej sytuacji przerzucanie ciężaru postępowania dowodowego w tym zakresie na organ, który nie ma uprawnień do takich działań przed sądem powszechnym.

Skarżący kasacyjnie w ramach zarzutu naruszenia art.7 i 77 § 1 K.p.a. podnosił, że w sprawie nie rozpatrzono wszystkich okoliczności, a w szczególności faktu, iż skarżąca wykazała przesłanki wskazujące na brak wykorzystania nieruchomości na potrzeby celu, dla którego zostały wywłaszczone. Tak sformułowany zarzut nie mógł odnieść skutku w postępowaniu dotyczącym przyznania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.

Wobec tego zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. uznać należy za nieuzasadnione.

Z tych samych powodów nietrafny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 11 K.p.a., który skarżąca kasacyjnie podnosi w związku z brakiem, jej zdaniem, dostatecznego wyjaśnienia dlaczego organ nie uznał znajdującej się w sprawie dokumentacji wskazującej na to, że skarżąca jest następcą prawnym J. P. Zarówno organy administracji, a za nimi Sąd I instancji prawidłowo przyjęli, że skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających jej następstwo prawne po J. P. Takim dokumentem z całą pewnością nie jest przedstawiony przez nią akt własności ziemi, ani wykazy zmian gruntowych. Natomiast takim dokumentem byłby albo notarialnie sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia, albo postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

W myśl art. 11 K.p.a. organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Konsekwencją tej zasady jest ciążący na organie obowiązek wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do całości zebranego materiału dowodowego oraz do wszystkich zarzutów podnoszonych przez strony w toku postępowania. Objaśnianiu stronom przyczyn określonego załatwienia sprawy służy przede wszystkim możliwość zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz uzasadnienie decyzji. To właśnie uczyniono w niniejszej sprawie względem skarżącej, co czyni nietrafnym zarzut naruszenia wskazanego przepisu.

Zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a. może odnieść skutek wówczas, gdy zostanie wykazane, że to uchybienie uniemożliwiło stronie dokonanie konkretnych czynności procesowych. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, organ wywiązał się bowiem z tego obowiązku. Jak z akt wynika, pismem z dnia 25 stycznia 2021 r. powiadomiono skarżącą, że został zgromadzony materiał dowodowy i zgodnie z art. 10 K.p.a., może ona zapoznać się i wypowiedzieć co do zebranych dowodów i materiałów w terminie 7 dni od otrzymania tegoż pisma. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. okazał się chybiony.

Co zaś się tyczy zarzutu naruszenia art. 86 § 1 K.p.a., to z treści tego przepisu wynika, że dowód z przesłuchania strony jest dowodem posiłkowym (subsydiarnym), pozostawionym do uznania organu i przeprowadzanym z urzędu jedynie wówczas, gdy po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym pozostają do wyjaśnienia istotne dla sprawy okoliczności. Zasada prawdy obiektywnej i obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego, nie oznaczają nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony skarżącej, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej żądaniem, jeżeli zgromadzony i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia materiał dowodowy, przemawia za przyjęciem okoliczności przeciwnych.

Należy uznać, że w niniejszej sprawie materiał dowodowy został należycie zebrany, a decyzje w sposób zrozumiały uzasadnione. To zaś, że skarżąca ma inne zdanie w przedmiotowej kwestii i nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem, nie może stanowić skutecznej podstawy do wzruszenia zapadłych w sprawie orzeczeń. Wobec tego, zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu ze wskazanymi wyżej przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, uznać należy za nieusprawiedliwione.

Nie mogły być również uwzględnione zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, gdyż przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie było żądanie skarżącej przyznania jej odszkodowania a nie żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wskazane w skardze kasacyjnej przepisy: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 ust. 1 dotyczą postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, natomiast wydane w niniejszej sprawie decyzje dotyczą umorzenia postępowania o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Oba postępowania, tj. postępowanie o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość i postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierają się na odrębnych podstawach prawnych, przewidujących inne przesłanki i inny zakres prowadzenia postępowania.

Nie zostały zatem naruszone art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 142 ust. 1 w zw. z art. 216 u.g.n. Nie mogły też odnieść zamierzonego skutku wywody skargi kasacyjnej poczynione w tej kwestii.

W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano natomiast, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło za odszkodowaniem (orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1953 r., z dnia [...] listopada 1955 r.), nie zakwestionowano również ustalonych w sprawie okoliczności wynikających z dokumentów archiwalnych o złożeniu do depozytu kwot, które odpowiadają wysokości odszkodowań przyznanych w/w orzeczeniami i wskazują na ustalenie odszkodowania, a co powoduje niemożność jego ponownego ustalenia.

Podstawą prawną wydanych w sprawie decyzji były przepisy: art. 105 § 1 K.p.a. oraz art.128 w zw. z art.129 ust.5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, na co wskazano wprost w decyzji organu I instancji - Prezydenta Miasta Krakowa. Żadnego z wymienionych przepisów nie podniesiono w skardze kasacyjnej, a raz jeszcze podkreślić trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny, w odróżnieniu od Sądu I instancji, wypowiada się wyłącznie co do zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej.

Wobec tego uznać należy, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem, a zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.