Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 306/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające orzeczenie
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2023 poz 1199
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 29 lutego 2024 r. nr BDSPB02-61/2024 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Aleksandrowie Kujawskim z dnia 7 lipca 2023 r. nr 0027-2022-002940, 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu na rzecz S. K. kwotę 5117 zł (pięć tysięcy sto siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w A. K. ustalił S. K. (dalej także: Strona, Skarżący, Producent) kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) w łącznej wysokości [...] zł uzyskanych na mocy:

1) decyzji z dnia [...] r. w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w A. K. oraz decyzji o zmianie z dnia [...] r. w łącznej wysokości [...] zł;

2) decyzji z dnia [...] r. w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w A. K. oraz decyzji o zmianie z dnia [...] r. w łącznej wysokości [...] zł;

3) decyzji z dnia [...] r. w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w A. K. w łącznej wysokości [...] zł;

4) płatności z tytułu zaliczki wypłaconej na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) w łącznej wysokości [...] zł.

W odwołaniu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego skutkującego nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego, a także niewystarczające wyjaśnienie i uzasadnienie podstaw ustalenia, że przyznane płatności zostały pobrane w sposób nienależny. Skarżący podniósł, że nieprawidłowe ustalenia faktyczne przełożyły się na zastosowanie przez organ niewłaściwych przepisów prawa materialnego dotyczących stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności.

Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało w przedmiotowej sprawie istnienie powiązań o charakterze osobowym, organizacyjnym i ekonomicznym pomiędzy Stroną, a innymi podmiotami, występującymi formalnie jako niezależni i samodzielni producenci rolni. Charakter i stopień tych powiązań w ocenie organów uzasadniał sformułowanie wniosku o istnieniu obiektywnych i subiektywnych przesłanek pozwalających na uznanie, że gospodarstwo rolne Skarżącego znalazło się w łańcuchu wzajemnych powiązań świadczących o stworzeniu sztucznych warunków w celu osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań przepisów prawnych Unii Europejskiej, które to działania traktowane są jako obejście prawa. Sztuczne stworzenie warunków polegało na utworzeniu 4 gospodarstw indywidualnych oraz 5 spółek powiązanych, co miało pozwolić na uzyskanie płatności w wysokości większej niż te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Konsekwencją stworzenia wielu podmiotów było przyznanie wielokrotnie wyższego wsparcia, niż wynikałoby to z przepisów dotyczących jednego gospodarstwa. Jakkolwiek powiązane podmioty formalnie tworzyły samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa mające określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny czy rachunek bankowy, to jednak istniały między nimi ścisłe powiązania.

W tym zakresie organ wskazał na powiązania Skarżącego z innymi podmiotami będącymi rodziną Strony, tj. A. K. - żoną Strony oraz K. K. i K. K. będącymi synami Strony, a także spółkami utworzonymi bądź przejmowanymi przez te osoby, tj. [...]., które to podmioty ubiegały się o przyznanie płatności bezpośrednich składając odrębne wnioski pomocowe. Co więcej, Skarżący na podstawie udzielonego pełnomocnictwa (Akt Notarialny Repertorium A numer [...]) jest pełnomocnikiem K. K. od dnia [...] r. oraz na podstawie udzielonego pełnomocnictwa (Akt Notarialny Repertorium A numer [...]) jest pełnomocnikiem K. K. od dnia [...] r. Obydwa pełnomocnictwa upoważniają Skarżącego do: nabywania, sprzedaży, zawierania umów zamiany wszelkich nieruchomości, zawierania umów przedwstępnych, prowadzenia rokowań, udziału w przetargach i licytacjach, których przedmiotem jest sprzedaż nieruchomości, obciążania nieruchomości, prowadzenia procesów inwestycyjnych, zarządu i administrowania majątkiem, zaciągania zobowiązań kredytowych, składania oświadczeń o poddaniu mocodawcy rygorowi egzekucji, ustanowienia zabezpieczeń wierzytelności banku celem zabezpieczenia zaciągniętych kredytów, podpisywania w imieniu mocodawców weksli in blanco i deklaracji wekslowych, zawierania, dokonywania zmian i rozwiązywania umów o prowadzenie rachunków bankowych, zawierania umów ubezpieczeń nieruchomości oraz umów ubezpieczeń na życie i przelewu praw z tychże umów na rzecz Banku, zawieranie w imieniu mocodawców wszelkich umów spółek prawa handlowego, osobowych i kapitałowych, składania oświadczeń o przystąpieniu do istniejących spółek prawa handlowego, a także do zbywania i nabywania wszelkich udziałów, akcji i innych praw majątkowych w spółkach; reprezentowania mandatów przed wszystkimi podmiotami w tym urzędami; reprezentowania mocodawców w postępowaniu podatkowym i skarbowym przed wszystkimi instytucjami, do podpisywania wszystkich wymaganych dokumentów przed wszystkimi organami władzy publicznej, instytucjami i notariuszami - wszystko na warunkach według własnego uznania pełnomocnika. Udzielenie tak szerokiego pełnomocnictwa budzi wątpliwości co do roli zarządczej K. K. i K. K. w prowadzeniu "własnych gospodarstw rolnych", ponieważ wprost z pełnomocnictwa wynika, że to w rękach S. K. znajduje się rola zarządu i administrowania majątkiem stron. Ponadto S. K. jest właścicielem trzech spółek zgodnie z wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego: [...]., ponadto w [...] przed organami ARiMR pełni funkcję reprezentanta.

Dyrektor wskazał, że przeprowadzona przez organ pierwszej instancji analiza wniosków złożonych przez powiązane podmioty pozwala na jednoznaczne ustalenie, iż wszystkie te podmioty w zakresie działania w sferze prowadzenia działalności rolniczej i ubiegania się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego związane były bezpośrednio z działalnością S. K., występującego bądź to w charakterze pełnomocnika, bądź reprezentanta, bądź właściciela poszczególnych podmiotów czy w końcu właściciela środków produkcji, wykorzystywanych przez te podmioty. Organ wskazał na istotne znaczenie więzi rodzinnych pomiędzy Stroną i pozostałymi osobami fizycznymi, które to więzi w przedmiotowej sprawie stanowią ważny element powiązań osobowych. Ze swojej istoty więzi te ułatwiały w znaczącym stopniu porozumienie pomiędzy osobami fizycznymi, a także pomiędzy osobami fizycznymi i spółkami, w których strukturach te same osoby fizyczne dominowały. Więzi te, w ocenie organu odwoławczego, miały także wpływ na udzielenie S. K. tak daleko idących pełnomocnictw przez jego synów, wymagających niewątpliwie dużego zaufania mocodawców do plenipotenta. Bardzo szerokie zakresy obu pełnomocnictw uzasadniają przyjęcie przez organ tezy, że S. K. ma w istocie prawo do samodzielnego zarządu majątkami obu synów. Tym samym na tle zebranego i zweryfikowanego materiału dowodowego nie sposób nie dostrzec wiodącej roli S. K. we wszystkich procesach prowadzenia działalności rolniczej i ubiegania się o przyznanie płatności wszystkich wymienianych wcześniej podmiotów, tj. samego S. K., A. K., K. K., K. K., [...]. Powyższe pozwala na sformułowanie wniosku o istnieniu obiektywnych i subiektywnych przesłanek do uznania, że gospodarstwo rolne Skarżącego znalazło się w łańcuchu wzajemnych powiązań osobowych, organizacyjnych, biznesowych i własnościowych świadczących o stworzeniu sztucznych warunków w celu osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań przepisów prawnych Unii Europejskiej, które to działania traktowane są jako obejście prawa. Sztuczne stworzenie warunków polegało na utworzeniu 4 gospodarstw indywidualnych oraz 5 spółek powiązanych w taki sposób, aby uzyskać płatności większe aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. W ten sposób nastąpiło wykreowanie stanu faktycznego pozwalającego na zawyżenie wysokości płatności.

Wskazując na obiektywne przesłanki pozwalające na uznanie, że gospodarstwo rolne Skarżącego znalazło się w łańcuchu wzajemnych powiązań organ podał, że gospodarstwa poszczególnych osób fizycznych oraz poszczególne spółki stworzone zostały w celu uniknięcia skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów, i to nie tylko przysługujących w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, lecz również płatności z innego tytułu. W tym zakresie organ wskazał na kwestię limitów i ograniczeń, obowiązujących w systemie płatności ONW. Organ podał, że w roku 2020 do Biura Powiatowego ARiMR w A. K. wpłynęły cztery wnioski o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, tj. S. K., A. K., K. K. oraz K. K.. Wnioski spółek powiązanych ze Skarżącym oraz A. K. wpłynęły odpowiednio: trzy do Biura Powiatowego ARiMR w Ż., jeden do Biura Powiatowego ARiMR w R., jeden do Biura Powiatowego ARiMR w W. według właściwości miejscowej obsługiwanych spraw. W oparciu o powyższe Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. przeanalizował deklarowane w latach 2017-2020 do płatności i analiza ta wykazała, że gdyby w ww. latach złożony został jeden wniosek o przyznanie płatności ONW na każdy rok, wówczas płatność byłaby o wiele niższa od tej wnioskowanej przez każdy podmiot z osobna. Rezultatem działań S. K. oraz A. K. było utworzenie 4 gospodarstw prowadzonych przez osoby fizyczne oraz 5 spółek prawa handlowego bezpośrednio lub pośrednio przez nich zarządzanych w celu zmaksymalizowania płatności możliwych do uzyskania z różnych tytułów, w sposób sprzeczny z celami wsparcia. Chodziło, więc o stworzenie sztucznych warunków, umożliwiających uzyskanie w szerokim zakresie płatności wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, czego potwierdzeniem są różnorakie wnioski o ich przyznanie, składane zarówno w roku 2020, jak i w latach wcześniejszych. Z uwagi bowiem na obowiązujące zasady przyznawania płatności ONW - limit powierzchniowy i degresywność - w oczywisty sposób złożenie 9 odrębnych wniosków zamiast jednego, obejmującego wszystkie grunty znajdujące się pod faktycznym zarządem S. K., A. K. i ich synów, zwielokrotniło możliwą do uzyskania płatność ONW.

W ocenie organu, ww. osoby fizyczne oraz spółki nie były samodzielnymi działającymi podmiotami, a w dodatku istniały między nimi zależności, gdyż podmioty te między sobą dokonywały obrotu zwierzętami, nawzajem wykonywały sobie usługi, wydzierżawiały sobie grunty rolne, czasami użytkowały tą samą działkę ewidencyjną. Dowodzi to jednoznacznie, że tworzone gospodarstwa nie posiadały wystarczających środków produkcji umożliwiających samodzielne prowadzenie produkcji rolniczej. Zdaniem organu, wskazane okoliczności dowodzą, iż nabywanie gruntów rolnych przez poszczególne podmioty, a nie przez jeden podmiot, było podporządkowane celowi zwiększenia rozmiaru płatności i obejścia przepisów wprowadzających modulacje bądź degresywność płatności, czego dowodem jest swobodne przenoszenie gruntów na inne podmioty powiązane z osobą S. K..

Organ uznał, że w rozpatrywanej sprawie występuje zarówno element obiektywny jak i subiektywny, co stanowi podstawę do stwierdzenia, że doszło do sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania wsparcia. Element obiektywny polegał na wykreowaniu wielu (9) podmiotów wnioskujących o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, będących w istocie rzeczy jednym rolnikiem, prowadzącym jedno, wieloczłonowe gospodarstwo rolne. Stworzyło to możliwość uzyskania odrębnie przez te podmioty wsparcia w wysokości wyższej niż mogłaby zostać przyznana, gdyby te podmioty ubiegały się o przyznanie płatności jako jeden rolnik. Natomiast w ramach elementu subiektywnego organ przeprowadził wielowątkową analizę istniejących pomiędzy: Stroną, A. K., K. K., K. K., [...] powiązań o charakterze osobowym, funkcjonalnym (organizacyjnym), biznesowym i własnościowym. W ramach tej analizy poddano ocenie historię rejestracji w Ewidencji producentów poszczególnych podmiotów uznanych za powiązane, siedzib, deklarowanych wariantów oraz ich powierzchni, położenia użytkowanych nieruchomości rolnych, wymiany działek ewidencyjnych, stan zaplecza gospodarczego (maszyny, budynki gospodarcze) a w zakresie płatności obszarowych również siedzib stad i przemieszczania zwierząt. W tych okolicznościach organ za zasadne uznał zastosowanie w sprawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (dalej: rozporządzenie nr 2988/95) oraz art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1306/2013 dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (dalej: rozporządzenie nr 1306/2013).

Końcowo organ stwierdził, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. prawidłowo ustalił, iż nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Organ wskazał, że okres przedawnienia liczy się od daty dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą przyjmuje się datę złożenia wniosku o przyznanie płatności. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Aktem przerywającym bieg przedawnienia w niniejszej sprawie było wezwanie nr [...] dostarczone w dniu [...] r. Od daty złożenia wniosku ONW na rok 2017, tj. [...] r. do dnia [...] r., w którym nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia nie minęły 4 lata. Wniosek o przyznanie płatności na rok 2018 zawierający nieprawidłowe deklaracje został złożony dnia [...] r., wniosek o przyznanie płatności na rok 2019 r. zawierający nieprawidłowe deklaracje został złożony dnia [...] r., wniosek o przyznanie płatności na rok 2020 r. zawierający nieprawidłowe deklaracje został złożony dnia [...] r. zatem 4-letni termin nie został przekroczony. W związku z powyższym biorąc pod uwagę datę wystąpienia nieprawidłowości, zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu płatności uznanej za nienależnie pobrane płatności stosownie do rozporządzenia nr 2988/95. Organ podkreślił, że bieg przedawnienia przerywa każda czynność podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczeń przed organem powołanym do rozpatrywania sprawy lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju, wszczęcia mediacji, uznania roszczenia przez dłużnika.

W skardze Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w A. K. i umorzenie postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – dalej: "k.p.a." – i art. 3 ust. 1-3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego – dalej: ustawa o płatnościach – polegające na pominięciu w całości przeprowadzenia postępowania dowodowego, poprzestaniu na odwołaniu się do ustaleń i wniosków organu poczynionych w ramach zupełnie innego postępowania administracyjnego, uznaniu wyjaśnień Skarżącego za nieistotne oraz pominięcie dowodów i wyjaśnień Skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego, zgodnie z którym, w sposób całkowicie dowolny, bez przeprowadzenia choćby jednego dowodu, organ przyjął, że S. K. przez powołanie wraz z małżonką A. K. pięciu spółek oraz koordynowaniu gospodarstw dwóch synów stworzył sztuczne warunki w celu uzyskania wyższych korzyści finansowych, co było podstawą uznania, że wypłacone Skarżącemu płatności stały się nienależne;

2) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach polegające na dokonaniu dowolnej oceny wezwania Kierownika Biura Powiatowego ARIMR w A. K. z [...] r., wbrew regułom wynikającym z zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego poprzez ustalenie, że wezwanie to było aktem przerywającym bieg przedawnienia obowiązku zwrotu płatności za lata 2017, 2018, 2019 i 2020, podczas gdy wezwanie to dotyczyło tylko i wyłącznie postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności rok 2020 i nie rozciągało się na lata poprzednie, co znalazło jednoznaczny wyraz w treści wezwania, w którym wprost wezwano Skarżącego do złożenia wyjaśnień w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie płatności na rok 2020 w celu ustalenia faktu, czy nie zostały stworzone sztuczne warunki do uzyskania płatności na rok 2020;

3) art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – dalej: "ustawa o ARiMR" – przez bezpodstawne jego zastosowanie w sytuacji, kiedy brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych do uznania, iż przyznane Skarżącemu płatności stały się płatnościami nienależnymi wobec bezzasadnego i dowolnego stwierdzenia, że Skarżący stworzył sztuczne warunki do uzyskania płatności, co nastąpiło bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego;

4) art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i przyjęcie, że Skarżący stworzył sztuczne warunki do uzyskania płatności przez sukcesywne nabywanie udziałów w spółkach i utworzenie gospodarstw rolnych przez osoby fizyczne wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści sprzecznych z celami polityki rolnej UE, co doprowadziło do uznania, że wypłacone środki stały się płatnościami nienależnymi, podczas gdy z dowodów zawnioskowanych przez Skarżącego wynika, że każdy z producentów rolnych uzyskiwał dochody niezależnie od wysokości otrzymywanych dopłat, organ w ogóle nie przeprowadził dowodów na okoliczność stwarzania sztucznych warunków oraz nie wskazał żadnych przykładów działań podejmowanych w latach 2017-2020 wskazujących na stwarzanie sztucznych warunków wyłącznie w celu uzyskania płatności w zawyżonej wysokości;

5) art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 przez błędne ustalenie, że czteroletni termin przedawnienia obowiązku zwrotu płatności nie został przekroczony, podczas gdy aktem przerywającym bieg przedawnienia ww. obowiązku było dopiero zawiadomienie z dnia [...] r. o wszczęciu postępowania administracyjnego (doręczone Skarżącemu w dniu [...] r.), co powoduje przekroczenie terminu możliwości egzekwowania obowiązku zwrotu płatności za rok 2017, gdzie wniosek o płatność został złożony w dniu [...] r. oraz za 2018, gdzie wniosek o płatność został złożony w dniu [...] r.;

6) § 2 ust. 3 i § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 przez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie, iż czynności podejmowane przez Skarżącego zmierzały do obejścia przepisów prawa wyłącznie w celu uzyskania płatności sprzecznie z celami wsparcia, co spowodowało odmowę przyznania płatności;

7) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, która to decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie w myśl art. 135 p.p.s.a., sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. w sposób zasadny uznał, że pobrane przez Skarżącego środki pieniężne z tytułu płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) w latach 2017, 2018, 2019 i 2020 były płatnościami nienależnymi i czy istniały podstawy do orzeczenia o ich zwrocie.

Podstawę prawną postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności stanowi art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej.

Ustalenie kwoty przyznanych nienależnie lub pobranych w nadmiernej wysokości środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 1c). Tego rodzaju decyzja ma więc charakter konstytutywny i tworzy nowy stosunek prawny. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 pkt 1).

Postępowanie o ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest ustalenie, czy doszło do nienależnego pobrania środków publicznych, bowiem sprawa dotycząca ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności nie jest sprawą dotyczącą przyznania pomocy. Jeśli więc organ stwierdzi na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, że kwota przyznana beneficjentowi jest kwotą nienależną, to wówczas jest on zobowiązany do wydania decyzji opartej na przepisie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika. Jak zauważył WSA w Gorzowie Wlkp., "kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia, albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ dokonuje wypłaty wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwota wypłaty przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie organu dokonane na rzecz osoby przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia, ponad obowiązkową, jest niepodatkową należnością budżetową podlegającą zwrotowi" (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Go 720/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczemnia.nsa.gov.pl – podobnie jak pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w dalszej części uzasadnienia).

Płatnością nienależnie pobraną jest zatem płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Ustalenie, czy przyznane uprzednio płatności zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, może wynikać z ustaleń dokonanych w toku odrębnego postępowania wyjaśniającego toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W orzecznictwie wskazuje się bowiem na możliwość domagania się zwrotu nienależnie pobranych kwot bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej płatność. W wyroku z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, iż warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Pogląd ten powtórzony został m.in. w wyroku NSA z dnia 17 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 9/20, wyroku WSA w Olsztynie z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 719/20, wyroku NSA z dnia 11 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 96/12, z dnia 12 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 568/15, z dnia 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt I GSK 2053/18 i z dnia 28 października 2019 r., sygn. akt I GSK 1467/18.

W przedmiotowej sprawie Skarżący ubiegał się o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) w latach 2017, 2018, 2019 i 2020 opisanych szczegółowo na stronach od 1 do 2 zaskarżonej decyzji.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. decyzją z dnia [...] r. przyznał Skarżącemu płatność ONW w łącznej wysokości [...] zł, do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej, po uwzględnieniu degresywności, o której mowa w § 3 ust. 4 rozporządzenia z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. poz. 364 ze zm.). Ponadto decyzją zmieniającą z dnia [...] r. organ ten w zakresie płatności ONW strefa nizinna I zwiększył ww. płatność z kwoty [...]zł do kwoty [...]zł. Z kolei decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami w części dotyczącej, wycofanej przez Stronę, powierzchni 6,26 ha oraz przyznał Stronie płatność ONW w łącznej wysokości [...] zł. Jednocześnie decyzją zmieniającą z dnia [...] r. organ ten w zakresie płatności ONW strefa nizinna I zwiększył ww. płatność z kwoty [...]zł do kwoty [...]zł. Ponadto decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. przyznał Stronie płatność ONW w łącznej wysokości [...] zł, w tym: płatność ONW typ specyficzny strefa I (niekorzystne warunki o walorach przyrodniczo - turystycznych) w kwocie [...]zł oraz płatność ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa I w kwocie [...]zł. Ponadto na podstawie złożonego wniosku oraz jego zmiany Strona ubiegała się m.in. o przyznanie na rok 2020 płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami: ONW typ specyficzny strefa I (niekorzystne warunki o walorach przyrodniczo - turystycznych) do powierzchni 3,16 ha, ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa I do powierzchni 345,24 ha oraz ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa II do powierzchni 7,69 ha i stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 października 2020 r. w sprawie zaliczek na poczet pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 za 2020 r., Skarżącemu wypłacono zaliczkę w łącznej wysokości [...] zł

Wskazane powyżej kwoty należności z tytułu płatności zostały przekazane na podany we wniosku o wpis do ewidencji producentów rachunek bankowy w dniach: [...] r. i [...] r. (za 2017 r.); [...] r. i [...] r. (za 2018 r.); [...] r. (za 2019 r.); [...] r. (za 2020 r.). Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez Skarżącego.

Z kolei na skutek postępowania wyjaśniającego i przeprowadzonej analizy, organ pierwszej instancji uznał, że doszło do stworzenia przez Skarżącego sztucznych warunków dla uzyskania wnioskowanych płatności, z uwagi na powiązania osobowe, organizacyjne i ekonomiczne z innymi podmiotami wnioskującymi o płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, składającymi odrębne wnioski w Biurach Powiatowych ARiMR w A. K., Ż., R. oraz W. .

Z tego względu decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. odmówił przyznania Skarżącemu wnioskowanych w ramach ONW płatności na rok 2020. Decyzja ta została doręczona Stronie w dniu [...] r. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. o odmowie przyznania Skarżącemu płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Po złożeniu skargi na decyzje organu odwoławczego WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 713/22 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] r., wskazując m.in., że organ odwoławczy powinien wyjaśnić w sposób przekonujący, jak należy rozumieć przesłankę subiektywną, od której zależy przyjęcie, że doszło do stworzenia sztucznych warunków, tzn. czy poprzez stworzenie sztucznych warunków chodzi wyłącznie o uzyskanie korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Ponadto Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja narusza art. 11 i 107 § 3 k.p.a., bowiem organ nie wyjaśnił w jednoznaczny sposób zasadności zastosowywania art. 60 rozporządzenia nr [...]. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzja z dnia [...] r. po raz kolejny utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. Z kolei WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt I SA/Bd 536/23 oddalił skargę na tę decyzję.

Wskazane powyżej okoliczności odnoszące się do płatności ONW na rok 2020 wynikają z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Uwzględniając, że organ odmówił przyznania wnioskowanych przez Skarżącego płatności ONW na rok 2020, nienależną płatnością w przedmiotowej sprawie jest kwota płatności za ten okres przekazana na rachunek Skarżącego. W tej części, zarzut naruszenia powołanych w skardze przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR jest więc niezasadny.

W toku postępowania organ nie zgromadził jednak w aktach sprawy dowodów świadczących o stworzeniu sztucznych warunków w celu pozyskania nienależnych płatności za lata 2017, 2018 i 2019. Przypisanie Stronie takich działań nie może być dowolne, lecz musi znajdować oparcie w dowodach zebranych zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Jako nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym jawią się zatem twierdzenia, że w wyniku przeprowadzenia czynności kontrolnych w zakresie wniosków Skarżącego, obejmujących wskazane okresy, Kierownik Biura ustalił, że zachodzi podejrzenie stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania pomocy, ponieważ wnioskodawczyni jest powiązana osobowo z innymi podmiotami wnioskującymi o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Wyjaśnienia i uzupełnienia wymaga, w oparciu o jaką dokumentację Kierownik Biura dokonał weryfikacji Skarżącego pod kątem podejrzenia stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnego wsparcia za lata 2017, 2018 i 2019. W aktach sprawy w szczególności nie zgromadzono dowodów świadczących o istnieniu powiązań Skarżącego z innymi podmiotami, tj. A. K. – żoną Skarżącego oraz K. K. i K. K. – jego synami, a także spółkami utworzonymi bądź przejmowanymi przez te osoby, tj. [...] Brak także dokumentów wskazujących, że Skarżący jest właścicielem i członkiem zarządu spółek [...]

Okoliczność, że organy ARiMR w dniu [...] r. ostatecznie odmówiły Skarżącemu przyznania płatności ONW na rok 2020, w żadnym zakresie nie przesądza automatycznie o konieczności ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za inne okresy, a w kontrolowanym przypadku o zaistnieniu warunków do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności na 2017, 2018 i 2019 rok. Odmowa przyznania płatności na rok 2020 oraz ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności na 2017, 2018 i 2019 rok to odrębne sprawy administracyjne. Każda z nich wymaga więc przeprowadzenia stosownego, właściwego dla nich postępowania dowodowego, którego wyniki powinny znaleźć odzwierciedlenie w prowadzonych dla tych spraw aktach administracyjnych. Zawartość akt administracyjnych przedstawionej Sądowi sprawy dotyczącej 2017, 2018 i 2019 r. nie potwierdza zasadności twierdzenia zawartego w zaskarżonej decyzji, że "Analiza akt i treści zaskarżonej decyzji wykazuje, że ustalenia organu znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym". Takie stanowisko jest uzasadnione, ale wyłącznie w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za 2020 r.

Załatwienie sprawy za wymienione lata 2017, 2018 i 2019 nastąpiło zatem bez przeprowadzenia niezbędnego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie oraz bez poczynienia ustaleń niezbędnych dla rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy administracyjnej.

W ramach ponownego rozpatrzenia sprawy organ obowiązany będzie także do przeprowadzenia oceny kwestii upływu przedawnienia w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za 2017 i 2018 r.

Słusznie organ zwrócił uwagę na przepisy unijne w części dotyczącej płatności finansowanych bądź współfinansowanych ze środków unijnych (art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95) oraz na przepisy krajowe w części dotyczącej płatności finansowanych w całości ze środków krajowych (art. 68 Ordynacji podatkowej, do której ustawodawca odwołuje się w art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR).

Jak wynika z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 925/19, początek biegu terminu przedawnienia nie jest związany z otrzymaniem środków finansowych, lecz z samym zdarzeniem zaistnienia nieprawidłowości i ich ustania. Zatem w przypadku wniosku zawierającego nieprawidłową deklarację, przez moment dopuszczenia się nieprawidłowości należy rozumieć datę złożenia wniosku o przyznanie płatności. Jednocześnie termin 4-letni biegnie na nowo w przypadku, gdy dochodzi do przerwania biegu przedawnienia, które następuje przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się stronę.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że jako uzasadnienie przerwania biegu terminu przedawnienia organ na stronie 20-tej zaskarżonej decyzji (por. t. II, k. 925v. akt admin.) wskazał wezwanie z dnia [...] r. nr [...], doręczone w dniu [...] r. (por. t. I, k. 349-350 akt admin.). Skarżący kwestionuje stanowisko organu w tym zakresie, bowiem w jego ocenie aktem przerywającym bieg przedawnienia obowiązku w niniejszej sprawie było dopiero zawiadomienie nr [...] z dnia [...] r. o wszczęciu postępowania administracyjnego, doręczone w dniu [...] r. (por. t. I, k. 503-504 akt admin.). Skarżący argumentuje, że wezwanie, na które powołuje się organ dotyczyło wyłącznie postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności za rok 2020 i nie rozciągało się na lata poprzednie. Strona podkreśliła, że jednoznaczne wskazanie zakresu wezwania określono w jego treści, gdzie wprost wezwano Skarżącego do złożenia wyjaśnień w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie płatności na rok 2020 w celu ustalenia faktu, czy nie zostały stworzone sztuczne warunki do uzyskania płatności na rok 2020. W powyższym wezwaniu zdaniem nie ma wzmianki, że może ono dotyczyć innych jeszcze spraw i postępowań, niż to dotyczące płatności na rok 2020. Ponadto zdaniem Producenta rolnego wezwanie to nie odnosiło się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości rzekomo występujących w latach 2017-2019.

Wskazać przy tym należy, że termin przedawnienia obowiązku zwrotu za 2017 r. rozpoczął bieg od daty złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2017 (26 maja 2017 r. – t. I, k. 40v. akt admin.) i upływał [...] r. Termin przedawnienia obowiązku zwrotu za 2018 r. rozpoczął bieg od daty złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 (15 czerwca 2018 r. – t. I, k. 81v. akt admin.) i upływał [...] r. Odnośnie do terminu przedawnienia obowiązku zwrotu za 2019 r. należy wskazać, że wniosek o przyznanie płatności na rok 2019 został wypełniony przez Skarżącego w dniu [...] r. – t. I, k. 123v. akt admin.).

W niniejszej sprawie organ przyjął za początek biegu terminu przedawnienia i jednocześnie datę dopuszczenia się nieprawidłowości dzień złożenia poszczególnych wniosków o przyznanie płatności. Uznał też, że skutek w postaci przerwy biegu terminu przedawnienia nastąpił z dniem doręczenia wezwania, dotyczącego wyłącznie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] r. w sprawie przyznania Skarżącemu płatności do obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2020. Doręczenie tego postanowienia wywołuje więc skutek w postaci przerwy biegu terminu przedawnienia wyłącznie w odniesieniu do nienależnie pobranych płatności za 2020 r.

Sąd uwzględnił, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się zawiadomienie z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. poinformował w nim o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalania kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami przyznanych Skarżącemu na mocy decyzji z dnia: [...] r., [...] r., [...] r. i [...] r. oraz płatności zaliczki na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami za 2020 r.

Niewątpliwie z dniem jego doręczenia, tj. [...] r., doszło więc do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2019 r. Wniosek o przyznanie płatności ONW za rok 2019 r. wpłynął bowiem do organu w dniu [...] r. Nie upłynął zatem czteroletni okres przedawnienia. Ponownemu przerwaniu uległ także okres przedawnienia w odniesieniu do nienależnie pobranych płatności za 2020 r., ponieważ przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy.

Ponownego przeanalizowania wymaga natomiast stanowisko organów co do kwestii upływu terminu przedawnienia w odniesieniu do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na 2017 r. i 2018 r. Czynności organu wymienione powyżej, nie spowodowały bowiem przerwania okresu przedawnienia za te lata.

Sąd podkreśla, że w toku postępowania przed organami ARiMR do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81 k.p.a., jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej (art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR). W postępowaniach tych jednak – stosownie do art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR organ:

1) stoi na straży praworządności,

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy,

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania,

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Zgodnie z ust. 1b tego przepisu, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Należy nadmienić, że w postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności organy nie stosują przepisów ustawy o płatnościach. Skoro wymienione w zarzucie przedstawionym w pkt. I skargi przepisy nie mają zastosowania w sprawie, organ nie dopuścił się ich naruszenia.

Sąd podkreśla natomiast, że zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., który znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, uzasadnienie decyzji administracyjnej stanowi odzwierciedlenie toku postępowania, ustaleń poczynionych przez organ i dowodów, które doprowadziły do określonego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.

Organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy powinny znaleźć odzwierciedlenie w znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego dowodach, a dopełnieniem tego wymogu jest sporządzenie prawidłowego uzasadnienia faktycznego decyzji.

Wnioski, że przyznane na lata 2017, 2018 i 2019 płatności zostały pobrane nienależnie, w okolicznościach tej sprawy, powinny wynikać z dowodów zebranych w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. W ramach tego postępowania organy ARiMR obowiązane były do dokonywania ustaleń faktycznych, gromadzenia dowodów w aktach sprawy, kwalifikacji prawnej dokonanych ustaleń oraz wyjaśnienia Stronie przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy. Pogłębionej analizy wymaga także ocena przedawnienia prawa do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ uwzględni ocenę wynikającą z niniejszego wyroku i utrwali w aktach sprawy materiał dowodowy stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. W szczególności organ wykaże, że tworzenie sztucznych warunków przez Skarżącego miało miejsce już na etapie składania wniosków za 2017, 2018 i 2019 r. W tym celu zgromadzi w aktach sprawy niezbędne dowody i podda je swobodnej ocenie. Ponadto ustali, czy doszło do skutecznego przerwania okresu przedawnienia dla celów ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie. W tym celu wskaże przyczyny skutkujące przerwaniem biegu terminu przedawnienia, należycie udokumentuje je w aktach administracyjnych sprawy, a następnie odniesie się do nich w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji. W razie ustalenia, że okres przedawnienia upłynął, organ obowiązany jest do umorzenia postępowania. Sąd w toku prowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji nie może zastąpić organu w dokonywaniu ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie. Stwierdzone uchybienia sprawiają, że przedwczesne i zbędne jest na tym etapie rozpoznania sprawy odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).