Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 30/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 5, art. 25 ust. 1, art. 32
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant Ref. staż. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 09 kwietnia 2008 r. sprawy R.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...]r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski JH


UZASADNIENIE

Ostateczną decyzją z dnia [...]r. nr [...](dalej decyzja z [...]r.) działający z upoważnienia Burmistrza Ś. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. (dalej- Burmistrz) na podstawie art. 5, art. 6, art. 14, art. 24 i art. 47 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 228/03/2255 ze zm.- dalej uśr) przyznał R. M. na dzieci: A. M. i K. M. zasiłki rodzinne- w obu przypadkach- w kwotach po [...] zł miesięcznie na okres od [...]r. do dnia [...]r. wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu [...] r. w wysokości po [...]zł jednorazowo na każde z dzieci (k. [...] akt administracyjnych).

Burmistrz Ś. decyzją z dnia [...]r. nr [...] na podstawie art. 3 p. 24, art. 5 uśr wstrzymał wypłatę świadczeń w postaci zasiłków rodzinnych na dzieci: A. M. i K. M.z dniem [...]r. i uznał uprawnienia do dnia [...]r.

W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że w związku z powzięciem informacji o osiąganiu przez rodzinę Skarżącej dochodu na osobę w rodzinie przekraczającego kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego (mąż Skarżącej podjął z dniem [...] r. zatrudnienie), świadczenia nie przysługują od [...] r. (k. 46 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Burmistrz Ś. na podstawie art. 5 i art. 30 ust. 1 i 2 p. 1 uśr orzekł, że kwota [...] zł wypłacona w okresie od [...]do [...]r. wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...]zł, była nienależnie pobranym zasiłkiem rodzinnym na córkę K. i syna A. (k. [...] akt administracyjnych).

Od obu decyzji Skarżąca odwołała się dnia [...]r.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO), po rozpoznaniu odwołania R. M.od decyzji Burmistrza z dnia [...]r. nr [...], uchyliło "zaskarżone postanowienie" i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...]r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania R. M.od decyzji Burmistrza z dnia [...]r. nr [...], uchyliło i przekazało "zaskarżone postanowienie" do ponownego rozpatrzenia (k. [...] akt administracyjnych).

Burmistrz Ś. decyzją z dnia [...]r. nr [...]na podstawie art. 3, art. 5, art. 25 ust. 1, art. 32 uśr uchylił decyzję z dnia [...]r. i wstrzymał wypłatę świadczeń w postaci zasiłków rodzinnych na dzieci: A. M. i K. M.z dniem [...]r. i uznał uprawnienia do dnia [...]r. (k. [...] akt administracyjnych).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...]r. nr [...] na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 2 kpa uchyliło decyzję z dnia [...]r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia (k. [...] akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Burmistrz Ś. na podstawie art. 3, art. 5, art. 25 ust. 1, art. 32 uśr uchylił decyzję z dnia [...]r. i wstrzymał wypłatę świadczeń w postaci zasiłków rodzinnych na dzieci: A. M. i K. M.z dniem [...]r. i uznał uprawnienia do dnia [...]r. (k. [...] akt administracyjnych).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 2 kpa uchyliło decyzję z dnia [...]r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia (k. [...]akt administracyjnych).

Burmistrz Ś. decyzją z dnia [...]r. nr [...]na podstawie art. 3, art. 5, art. 25 ust. 1, art. 32 uśr uchylił decyzję z dnia [...]r. i wstrzymał wypłatę świadczeń w postaci zasiłków rodzinnych na dzieci: A. M. i K. M.z dniem [...]r. i uznał uprawnienia do dnia [...]r. (k. [...] akt administracyjnych).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...]r. nr [...] na podstawie art. 77 § 1, art. 127 § 2, art. 138 § 2, art. 39 i art. 130 § 4 kpa uchyliło decyzję z dnia [...]r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia (k. [...] akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...]r. nr [...](dalej decyzja z dnia [...]r.) Burmistrz Ś., ponownie rozpoznając sprawę, na podstawie art. 3, art. 5, art. 25 ust. 1, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm.– dalej uśr); § 2, 17 i 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. 105/05/881 ze zm.- dalej rozporządzenie); art. 10 § 1, 104, 163 kodeksu postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U 98/00/1071 ze zm.– dalej kpa) i Zarządzenia Burmistrza Ś. nr [...] z dnia [...]r. w sprawie upoważnienia Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych, a także do wydawania w tych sprawach decyzji- uchylił decyzję z dnia [...]r. i wstrzymał wypłatę świadczeń w postaci zasiłków rodzinnych na dzieci: A. M. i K. M.z dniem [...]r. i uznał uprawnienia do dnia [...]r. (k. [...] akt administracyjnych).

Burmistrz wyjaśnił, że z urzędu badał stan faktyczny w sprawie, z uwagi na pismo z dnia [...]r. Komornika Sądowego w Ś. (dalej Komornik), prowadzącego postępowanie egzekucyjne przeciwko mężowi Skarżącej ([...] i [...]). Z pism tych wynikało duże prawdopodobieństwo zatrudnienia; Ośrodek Pomocy Społecznej w Ś. (dalej Ośrodek lub OPS) zwrócił się z pismem o potwierdzenie zatrudnienia do pracodawcy (do którego Komornik kierował zajęcie wynagrodzenia). W piśmie z dnia [...]r. (wpłynęło do OPS [...] r.) pracodawca męża Zainteresowanej potwierdził jego zatrudnienie, wskazując dochód netto z pierwszego pełnego miesiąca, którym był miesiąc [...] r., potwierdzając jednocześnie uzyskanie dochodu. W przypadku uzyskania dochodu Skarżąca była obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia (art. 25 ust. 1 uśr; z pisma Komornika z dnia [...]r. wynikało, że też była jego adresatem). Dochód rodziny, powiększony o uzyskany dochód w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą do przyznania zasiłku rodzinnego, która wynosi [...] zł (art. 5 ust. 1 uśr). Zasadą wyrażoną w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest wymóg zachowania kryterium dochodowego, które jest jedną z materialnoprawnych przesłanek warunkujących przyznanie świadczeń rodzinnych. W przypadku rodziny Skarżącej dochód ten wynosił [...] zł na osobę i przekraczał kryterium dochodowe. Przed uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego tj. [...] r., w świetle prawa Skarżąca była mężatką, należało uznać męża za członka rodziny (mimo braku wspólnego zamieszkiwania), co skutkowało wliczeniem jego dochodów osiągniętych w roku [...] do ogólnych dochodów rodziny. Rodzina Skarżącej składała się z pięciu osób (dwójki rodziców i trójki dzieci), co wykazała Skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do zasiłków rodzinnych. Na podstawie przedłożonych zaświadczeń z Urzędu Skarbowego o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych i innych dokumentów, uwzględniających wysokość dochodów w [...] r., dochód w rodzinie przekraczał kryterium dochodowe [...] zł na osobę. Po przedstawieniu zaświadczenia o utracie dochodu męża– jedynego żywiciela rodziny- przyznano świadczenia rodzinne, uznając dochód męża jako utracony. Uzyskanie dochodu jest okolicznością uwzględnianą przez organ z urzędu. Ponieważ od [...] r. mąż Skarżącej podjął pracę- należało uznać uzyskanie dochodu i dochód męża wliczyć- ponieważ Skarżąca nadal była w związku małżeńskim (wyrok rozwodowy uprawomocnił się dnia [...] r.).

Jeżeli dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym (art. 5 ust. 3 uśr). W przypadku rodziny pięcioosobowej, w związku z tym, że w okresie zasiłkowym [...] najniższy zasiłek rodzinny wynosił [...] zł, by spełniać uprawnienia pod względem dochodowym, miesięczny dochód rodziny nie mógł przekroczyć kwoty [...] zł czyli [...] zł na osobę. Ponieważ miesięczny dochód w rodzinie Skarżącej przekraczał w/w kwotę, zasiłki rodzinne nie przysługiwały. O uzyskaniu dochodu organ dowiedział się z pisma Komornika z dnia [...] r., a o wysokości uzyskanego dochodu z zaświadczenia zakładu pracy męża, które wpłynęło dnia [...] r., świadczenia rodzinne zostały wstrzymane z dniem [...]r., a uprawnienia do świadczeń uznano do [...]r.

Od decyzji z dnia [...]r. Skarżąca odwołała się dnia [...] r. (k. [...] akt odwoławczych).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.), na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 3, art. 5, art. 25 ust. 1 uśr utrzymało w mocy decyzję z dnia [...]r.

W uzasadnieniu SKO stwierdziło, że organ I instancji w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych miał obowiązek brać pod uwagę dochody męża Skarżącej, nie zaś kwoty zasądzonych na rzecz Skarżącej i małoletnich dzieci świadczeń alimentacyjnych, ponieważ definicja dochodu rodziny, zamieszczona w art. 3 pkt 2 uśr stwierdza, że przez dochód rodziny rozumie się przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy- w tym przypadku w roku [...].

Ponieważ przed uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego tj. [...] r. (k. [...]) w świetle prawa Skarżąca była mężatką- mimo braku wspólnego zamieszkania- należało zaliczyć męża do składu rodziny, co skutkowało też wliczeniem jego dochodów osiągniętych w roku [...] do ogólnych dochodów rodziny. Rodzina Skarżącej składała się z pięciu osób -dwojga rodziców i trójki dzieci. Do momentu prawomocnego wyroku o rozwodzie organ I instancji nie miał obowiązku uwzględnienia zasądzonych alimentów nawet, gdy Skarżąca pozostawała w związku małżeńskim, a jej mąż został zobowiązany do alimentacji, jako dochodu uzyskiwanego przez rodzinę. Za taki w niniejszej sprawie winno przyjąć się faktyczne dochody męża Skarżącej, udokumentowane zaświadczeniem Urzędu Skarbowego w Ś.. Alimenty świadczone na rzecz dzieci do dochodu rodziny mogą być wliczone tylko, gdy osoba ubiegająca się o świadczenia rodzinne jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Do dnia uprawomocnienia się wyroku o rozwodzie tj. [...] r., Skarżąca nie była osobą samotnie wychowującą dziecko. Organ I instancji słusznie ustalił, że dochód rodziny w roku kalendarzowym ([...]), poprzedzającym okres zasiłkowy, wyniósł [...] zł na osobę i przekroczył kryterium ustawowe określone w art. 5 ust. 1 uśr, które wynosiło [...] zł.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 uśr, jeśli dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalony, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku rodziny pięcioosobowej, w związku w tym, że w okresie zasiłkowym [...] najniższy zasiłek wynosił [...] zł, by spełniać uprawnienia pod względem dochodowym, miesięczny dochód rodziny nie mógł przekroczyć kwoty [...]zł czyli [...] zł na osobę. Ponieważ miesięczny dochód w rodzinie Skarżącej przekraczał tę kwotę, nie miała ona prawa do zasiłków rodzinnych.

Na powyższą decyzję dnia [...] r. Skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. skargę, żądając uznania świadczeń rodzinnych od [...]do [...]r. za zasadne oraz niepodlegające zwrotowi, wypłatę zasiłku rodzinnego na oboje dzieci od dnia [...]r. do [...]r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadną, choć z innych względów, niż w niej podniesione.

Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń (art. 1 ust. 1 uśr).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 uśr w obecnym brzmieniu zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł. Ustawodawca dopuścił możliwość nabycia prawa do zasiłku rodzinnego tym ubiegającym się, którzy przekroczyli granicę kryterium dochodowego (art. 5 ust 3 uśr; W .Maciejko w: A. Korcz, W. Maciejko "Świadczenia rodzinne. Komentarz.", C.H. Beck 2008 s. 177, nb 14). Przepis art. 5 ust 3 uśr w dniu wydania decyzji z dnia [...]r., przyznającej Skarżącej świadczenia, brzmiał: "W przypadku gdy dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje". Przepis art. 5 ust. 3 uśr został zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz.U. 109/07/747- dalej nowelizacja majowa), która zgodnie z jej art. 3 weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, tj. 6 lipca 2007 r., a więc przed wydaniem przez organ pierwszej instancji decyzji z dnia [...]r. Zmiana art. 5 ust. 3 uśr została wprowadzona na skutek ugruntowania się linii orzeczniczej dotyczącej pojęcia "dochód rodziny" z art. 5 ust. 3 w brzmieniu uprzednim, jako dochodu w przeliczeniu na członka rodziny, nie zaś na rodzinę jako całość. (wyrok WSA w Warszawie z dnia: 28 października 2005 r.- I SA/Wa 1778/04 "Dochód rodziny", o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 228/03/2255 ze zm.) winien być rozumiany jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, o którym mowa w art. 5 ust. 1 tej ustawy. Skoro w ust. 3 mowa jest o przypadku, gdy wskazany tam dochód przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, to dochód ten winien być ustalony w ten sam sposób jak przy ustalaniu spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy."; 15 września 2005 r.- SA/Wa 1469/04 "Pojęcie "dochodu rodziny" nie występuje w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 228/03/2255 ze zm.) samodzielnie jako pojęcie zdefiniowane w art. 3 pkt 2 ustawy - przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym, lecz jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, o którym mowa w art. 5 ust. 1"- akceptowane przez W. Maciejkę- op. cit. s. 178 nb 15; 14 marca 2006 r.- I SA/Wa 191/06: "Pojęcie "dochód rodziny" występujące w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 228/03/2255 ze zm.) nie może być interpretowane samodzielnie, w oderwaniu od regulacji zawartej w art. 5 ust. 1 ustawy, gdzie jest mowa o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę jako kryterium uzasadniającym przyznanie zasiłku rodzinnego. "Dochód rodziny", o którym mowa w art. 5 ust. 3 winien być rozumiany jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, o którym mowa w art. 5 ust. 1").

Ustalenie takiego rozumienia pojęcia dochodu rodziny w art. 5 ust. 3 uśr po nowelizacji majowej, miało wpływ na określenie maksymalnej możliwej wysokości kryterium dochodowego warunkującego możliwość przyznania świadczeń rodzinnych. Zmiana ta, a wcześniej orzecznictwo sądowe, narzuciła sposób obliczania tego kryterium wg następującego schematu: jeśli dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany – wówczas zasiłek przysługuje, o ile przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym.

Art. 3 pkt 1 uśr definiuje obszernie i szczegółowo pojęcie "dochodu". W art. 3 pkt 2 odnajdujemy wyjaśnienie kategorii "dochodu rodziny", który oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (przez który z kolei rozumie się zgodnie z art. 3 pkt 10 uśr okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego). Art. 3 w pkt 16 precyzuje pojęcie "rodziny", które oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Zaś za "osobę samotnie wychowującą dziecko" (art. 3 pkt 17a) rozumie się pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Przez "uzyskanie dochodu" rozumie się zaś uzyskanie dochodu spowodowane: zakończeniem urlopu wychowawczego, uzyskaniem prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych, uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 24 uśr).

Ustawodawca zdefiniował w słowniczku zawartym w art. 3 uśr pojęcia, które należy w ten właśnie sposób rozumieć na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym nietrafnie Skarżąca podnosi argumenty dotyczące pojęć, odrębnie definiowanych na potrzeby ustawy o pomocy społecznej (k[...]).

Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że R. M.i K. M.pozostawali w związku małżeńskim w okresie od [...] r. do [...] r., gdy uprawomocnił się wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] r.- [...] (k. [...] akt administracyjnych). Przed uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego, co miało miejsce [...] r., w świetle prawa Skarżąca była mężatką i jej mąż był jednym z członków rodziny, co skutkowało wliczeniem jego dochodów osiągniętych w roku [...] do dochodu rodziny. Mąż Skarżącej w okresie od [...] r. do [...] r. był jedynym żywicielem rodziny, na którą na dzień wydania decyzji składała się Skarżąca, jej mąż oraz trójka dzieci. Mąż Skarżącej wykonywał pracę do dnia [...] roku (k. [...] akt administracyjnych) i osiągnął w roku podatkowym [...] dochód w wysokości [...] zł (zaświadczenie o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych z dnia [...] r.; informacja z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów z dnia [...] r.- k. [...] akt administracyjnych).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 uśr dochód - oznacza kwotę przychodów podlegających opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszoną o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, uzyskaną po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Kwotę [...] zł należało zatem odpowiednio umniejszyć o kwoty: [...] zł – tj. kwotę należnego podatku; [...] zł– tj. kwotę składek na ubezpieczenie zdrowotne odliczonych od podatku; [...] zł – tj. kwotę składek na ubezpieczenie społeczne odliczone odliczonych od podatku, co dało [...] zł i stanowiło dochód rodziny Skarżącej w roku podatkowym [...].

Ponieważ w związku z brzmieniem art. 3 pkt 17a Skarżąca do dnia uprawomocnienia się wyroku o rozwodzie tj. [...] r. była mężatką i nie była "osobą samotnie wychowującą dziecko", nie zachodziła podstawa do odliczenia od wskazanej kwoty alimentów na dzieci od męża Skarżącej (ustalonych ugodą sądową z dnia [...] r. przed Sądem Rejonowym w Ś. w sprawie [...]- k. [...] akt administracyjnych).

W związku powyższym dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rozumieniu uśr wynosił wówczas [...] zł, co wynika z podzielenia kwoty rocznego dochodu rodziny Skarżącej – [...] przez 12 miesięcy, co daje [...]zł, następnie zaś przez ilość członków rodziny, tj. przez 5 osób (W. Maciejko- op. cit. s. 177 nb 14).

Organ nie uzasadnił należycie, w jaki sposób wyliczył kwotę [...] zł, wskazaną przez organ jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę (k. [...] akt administracyjnych). Z akt sprawy wynika, iż organ błędnie przyjął za łączny, roczny dochód rodziny kwotę [...] zł, a w konsekwencji nieprawidłowo wyliczył wysokość dochodu na osobę w rodzinie.

Kwota [...] zł przekracza w sposób oczywisty kwotę [...] zł, która wynika z art. 5 ust. 1 uśr, stwierdzającego, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (tj. rodzicom, jednemu z rodziców), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł.

Skarżącej jednak przyznano świadczenie decyzją z dnia [...]r., bowiem wykazała Ona całkowitą utratę dochodu (art. 3 pkt 23 lit. c uśr; k. [...] akt administracyjnych), powodującą, że spełnione zostało powyższe kryterium dochodowe. Mianowicie, na skutek utraty zatrudnienia przez jedynego żywiciela rodziny- męża K. M.– wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę wyniosła [...] zł.

Sytuacja uległa zmianie z chwilą podjęcia przez męża Skarżącej zatrudnienia dnia [...] r. (k. [...]; pismo z dnia [...] roku, w którym poświadcza się uzyskanie dochodu przez męża Skarżącej). Wówczas to miało miejsce uzyskanie dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. c uśr, skutkujące powstaniem po stronie Skarżącej obowiązku niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.

Powziąwszy i potwierdziwszy informację o uzyskiwaniu przez męża Skarżącej dochodu, Burmistrz dwiema decyzjami z dnia [...]r.: nr [...] i nr [...] (k. [...] akt administracyjnych), wstrzymał wypłatę świadczeń uznając uprawnienia do dnia [...]r. i zobowiązał Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od [...]r. do [...]r. wraz z należnymi odsetkami.

Na skutek zaskarżenia owych decyzji, postępowanie kilkukrotnie toczyło się przez organami obu instancji, ostatecznie zaś decyzją z dnia [...]r. Burmistrz uchylił decyzję z dnia [...]r. i wstrzymał wypłatę świadczeń uznając uprawnienia do dnia [...]r., którą to decyzję utrzymało w mocy SKO decyzją z dnia [...] r..

Burmistrz i SKO prawidłowo przyjęły we wskazanych powyżej decyzjach, iż dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę, po uzyskaniu dochodu, o którym mowa wyżej, wynosił [...] zł. Kwota ta wynikła z umniejszenia wysokości miesięcznych zarobków jedynego żywiciela rodziny, tj. męża Skarżącej – [...]zł o kwoty: [...] zł– tj. kwotę należnego podatku, [...] zł– tj. kwotę składek na ubezpieczenie zdrowotne odliczonych od podatku, [...] zł– tj. kwotę składek na ubezpieczenie społeczne odliczone odliczonych od podatku, co dało [...] zł i stanowiło miesięczny dochód rodziny Skarżącej na osobę po uzyskaniu dochodu, a po podzieleniu przez ilość członków rodziny (tj. liczbę 5) daje kwotę [...] zł miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę.

Kwota ta przekracza ustanowione w art. 5 ust. 1 uśr kryterium dochodowe, zatem organ trafnie odwołał się do art. 5 ust. 3 uśr, znajdującego zastosowanie w takiej właśnie sytuacji. Ustaliwszy prawidłowo, że najniższy zasiłek rodzinny, o którym mowa w art. 5 ust. 3 uśr wynosił (co wynika z art. 47 ust. 1 pkt 1 uśr) [...] zł organy obu instancji, błędnie podzieliły tę kwotę przez 5 osób, uzyskując kwotę [...]zł, którą to kwotę dodały do kwoty [...] zł, wynikającej z art. 5 ust. 1 uśr uzyskując w ten sposób kwotę [...] zł, którą następnie organy pomnożyły przez 5 (ilość osób w rodzinie), uzyskując kwotę [...]zł i tę kwotę uznały za górną granicę kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 uśr, od której zależy możliwość przyznania świadczenia.

Przyjąwszy taką formułę organy obu instancji stwierdziły, że Skarżąca nie spełnia wymaganego kryterium dochodowego, skoro dochód rodziny Skarżącej wynosi (jak wskazano) [...] zł i jest wyższy niż [...]zł stanowiące kwotę graniczną, której przekroczenie wyklucza przyznanie świadczenia. Wobec powyższego uchylono decyzję przyznającą świadczenie i wstrzymano wypłatę świadczeń.

Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego przepisu (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej), lecz operacja w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i n.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W.Pr. 2002 s. 47; Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230). Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona z szeregu przepisów prawnych- w tym częstokroć ( jak w rozpatrywanej sprawie) także z aktów prawnych o różnej randze. W punkcie V ppkcie 9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r.- sygn. P 6/02, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Zdaniem Sądu koniecznym jest więc sięgnięcie do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne ( L. Morawski "Wykładnia w orzecznictwie sądów - komentarz" Toruń 2002 r. s. 77).

Organy obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 5 ust. 3 uśr. Zgodnie ze wskazaną linią orzeczniczą, a następnie na skutek zmiany art. 5 ust. 3 uśr nowelą majową, organy winny były uwzględnić, że w art. 5 ust. 3 uśr mowa o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę i w niniejszej sprawie przeprowadzić następującą wykładnię tego przepisu. Wobec wystąpienia sytuacji określonej w dyspozycji art. 5 ust. 3 uśr, tj. gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (jak wskazano dochód ten wynosi [...] zł) przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego (o której mowa w art. 5 ust. 1 uśr- [...] zł) o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany (zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r. wysokość miesięcznego zasiłku rodzinnego wynosiła [...] zł na pierwsze i drugie dziecko), zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym (okres zasiłkowy oznacza okres od dnia [...]do dnia [...] następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych, w niniejszej sprawie okres [...] r. do [...] r.).

By ustalić, czy prawo do zasiłku przysługuje należało za podstawę wyliczenia przyjąć kwotę [...] zł z art. 5 ust. 1. Następnie do kwoty tej dodać, jako, że jest to kwota bazowa [...] zł, uzyskując kwotę [...] zł. Tę kwotę porównać z kwotą [...] zł (dochód rodziny w przeliczeniu na osobę), co pozwala stwierdzić, iż jest ona niższa – a zatem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza wprawdzie kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego (art. 5 ust. 1 uśr [...] zł), jednak nie przekracza tej kwoty powiększonej o kwotę najniższego zasiłku rodzinnego (art. 5 ust. 1 i 3 w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 1 uśr; [...] zł + [...] zł = [...]zł), a zatem mieści się w granicach przewidzianego kryterium dochodowego.

To jednak, zgodnie z prawidło przeprowadzoną wykładnią przepisu art. 5 ust. 1 i 3 uśr uprawnia do przyznania zasiłku jedynie wówczas, gdy zasiłek rodzinny przysługiwał Skarżącej w poprzednim okresie zasiłkowym ([...]r. do [...] r.). W zakresie rozumienia sformułowania "przysługiwał" orzecznictwo sądowe wypracowało formułę, zgodnie z którą pod tym wyrażeniem rozumie się spełnienie przesłanej ustawowych do przyznania zasiłku, nie zaś jego faktyczne przyznanie (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1219/06: " Pobierać świadczenie i mieć do niego prawo to nie są tożsame sytuacje. Świadczenie jest pobierane, jeżeli przysługuje, ale dopuszczalna jest sytuacja, że z przyznanego prawa uprawniony świadczeniobiorca nie korzysta, np. z tego powodu, że nie wie o danym uprawnieniu. Dotyczy to zwłaszcza świadczeń przyznawanych na wniosek o wypłatę dodatku mieszkaniowego lub, jak w tym przypadku, o zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego, do których prawo - zgodnie z art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych - jest ustalane na podstawie wniosku osoby uprawnionej. W ponownym postępowaniu organy ocenią uprawnienia Skarżącej, nie pod kątem pobierania zasiłku w poprzednim okresie zasiłkowym, lecz ustalą czy zasiłek o jakim mowa w art. 5 ust. 3 ustawy przysługiwał. Uprawnienie z tego przepisu nie zależy bowiem od pobierania świadczenia, ale od jego "przysługiwania".", LEX nr 256705; Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 101/07: "W świetle przepisu art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 228/03/2255 ze zm.) zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym, co nie może być utożsamiane z faktycznym pobieraniem w poprzednim okresie zasiłkowym zasiłku rodzinnego. Powołany przepis takiego warunku nie przewiduje. Pobierać świadczenie i mieć do niego prawo to nie są tożsame sytuacje. Świadczenie jest pobierane, jeżeli przysługuje, ale dopuszczalna jest sytuacja, że z przyznanego prawa uprawniony świadczeniobiorca nie korzysta, np. z tego powodu, że nie wie o danym uprawnieniu.", LEX nr 321793).

Tej okoliczności organy nie zbadały. Organy winny zbadać, czy zasiłek rodzinny przysługiwałby Skarżącej w okresie zasiłkowym uprzednim w stosunku do okresu na który świadczenia miało być przyznane, a zatem w okresie od [...]r. do [...] r. Aby zaś ustalić tę kwestię, jako, że zasiłek nie został faktycznie przyznany, należało rozważyć kwestię, czy potencjalnie mógł być przyznany na ten okres. W aktach sprawy są jedynie informacje świadczące o tym, jaki dochód uzyskiwał mąż Skarżącej w roku [...]. Brak natomiast jakichkolwiek informacji na temat tego jak sytuacja rodziny Skarżącej kształtowała się w roku 2002 (art. 47 ust. 2 uśr; W. Maciejko -op.cit. str. 416-417 nb2).

W niniejszej sprawie Organy, z naruszeniem w szczególności art. 7 i 77 § 1 kpa, nie przeprowadziły w tej mierze żadnego postępowania i nie zbadały wskazanych wyżej okoliczności. To zaś skutkuje naruszeniem prawa procesowego i materialnego, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 i art. 152 ppsa koniecznością uchylenia decyzji obu instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu (art. 153 ppsa).

W zaistniałych okolicznościach orzeczono jak w sentencji.

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski

JH