Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 88/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 197 § 2, art. 199, art. 246 § 2 pkt 2, art. 252 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. P. Spółki z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 stycznia 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1086/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi B. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 8 stycznia 2015 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1086/14, orzekając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił B. P. Spółce z o.o. w W. (dalej jako Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.

Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka powołała się na trudną sytuację, spowodowaną brakiem środków finansowych. Oświadczyła, że nie posiada żadnych środków trwałych, wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5.000 zł, a strata za ostatni rok obrotowy zamknęła się kwotą 206.720.83 zł. Bilans za 2012 r., jak i za 2013 r. wyniósł 0 złotych. Aktywa były równe pasywom. Z rachunku zysków i strat na dzień 31 marca 2014 r. wynika strata za 2012 r. w wysokości 224.462,53 zł, zaś za 2013 r. w wysokości 292.260,29 zł. Spółka przedstawiła również wyciągi z rachunku bankowego za okres od 30 kwietnia do 30 czerwca 2014 r., z których wynika, że suma wydatków przewyższa sumę wpływów. Zgodnie z oświadczeniem wniosku aktualnie na rachunku bankowym Spółki znajduje się kwota 448,06 zł.

Sąd stwierdził, że powstanie straty z tytułu działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie utraty możliwości płatniczych. Jak podkreślił Sąd, Spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym, osiąga przychody, pozyskuje klientów i zatrudnia pracowników. Zdaniem Sądu wskazane okoliczności przemawiają za tym, że Spółka może ponieść koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie wynoszą 400 zł należnego wpisu od skargi.

Za kluczowe dla odmowy przyznania prawa pomocy Sąd uznał posiadanie przez Spółkę na rachunku bankowym środków przewyższających kwotę wpisu sądowego od skargi. Sąd wskazał również, że Spółka regularnie opłaca należności publicznoprawne i cywilnoprawne (m.in. dokonuje wpłat na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). Ponadto WSA stanął na stanowisku, że koszty prowadzenia postępowań sądowych mieszczą się w kategorii normalnych kosztów wykonywania działalności gospodarczej. Z tych przyczyn WSA odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. polegające na stwierdzeniu, że nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis sądowy od skargi.

Uzasadniając zażalenie Spółka wskazała, że ocena jej wydolności finansowej została dokonana "na wyrost", ponieważ Sąd oparł ją na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami Spółki, a nie na rzeczywistym położeniu skarżącej. Składająca zażalenie podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, a osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Spółka argumentowała, że aby dalej w pełni funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową z zewnątrz. Wpłaty dokonywane na jej konto przez jedynego udziałowca są próbą ratowania Spółki i nie można ich kwalifikować jako dodatkowego dochodu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie jest zasadne.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z uwagi na to, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Ponadto strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie NSA Sąd I instancji zasadnie uznał, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając na uwadze dokumenty źródłowe i oświadczenia Spółki, Sąd przeanalizował jej sytuację majątkową i zasadnie przyjął, że prowadząc działalność Spółka nie utraciła płynności finansowej.

Niemniej jednak uzasadnienie kontrolowanego postanowienia wymaga korekty, gdyż Sąd nie dostrzegł zasadniczej okoliczności przemawiającej za odmową przyznania Spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd nie wziął pod uwagę, że transakcje dokonywane na ujawnionym rachunku bankowym są dalekie od przejrzystości, przez co nie pozwalają na ustalenie źródła faktycznych przychodów Spółki. Jedynych wpłat na ten rachunek, rzędu kilku tysięcy złotych (np. trzy wpłaty w dniu 27.06.2014 r. w łącznej wysokości 21.000 zł), dokonuje Prezes Zarządu Spółki. Spółka reguluje w ten sposób należności tytułem ZUS, Urzędu Skarbowego i komorników sądowych. Nie wiadomo więc jaka jest jej rzeczywista kondycja finansowa, rachunek zysków i strat, ponieważ nieznane pozostają przychody z prowadzonej działalności gospodarczej i koszty działalności. Skoro wyciągi bankowe nie dokumentują wpływów uzyskiwanych z tytułu wykonywanej działalności ani kosztów, to oświadczenia i dokumenty przedstawione przez Spółkę nie obrazują sytuacji finansowej tego podmiotu w sposób rzeczywisty, a to wyklucza przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Dokonanej przez Sąd I instancji oceny sytuacji finansowej Spółki nie zmienia również wskazywana strata. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych.

Końcowo NSA uznaje za nietrafną refleksję Sądu I instancji co do tego, że koszty postępowań sądowych są normalnymi, zwyczajnymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem NSA nie można wymagać, aby w normalnych warunkach obrotu gospodarczego przedsiębiorca a priori zakładał, że jednym ze skutków wykonywanej przez niego działalności będzie konieczność prowadzenia spraw przed sądem celem dochodzenia jego praw naruszonych przez inne podmioty.

Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.