Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 480/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 marca 2023 r., SKO Gd/5397/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej I. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I. G. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 marca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Malborka, w imieniu którego działał Kierownik Sekcji ds. Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Malborku, w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 21 lipca 2022 r. I. G. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Malborku o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. G.

Z akt sprawy wynika, że K. G. (ur. 14 września 1948 r.), jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z dnia 30 czerwca 2021 r., stwierdzona niepełnosprawność istnieje od 17 maja 2021 r., natomiast znaczny stopień niepełnosprawności ustalono od 15 maja 2021 r. Orzeczenie zostało wydane na stałe.

Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie świadczenia, złożonego oświadczenia oraz ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego wynika, że K. G. choruje na cukrzycę insulinozależną, jaskrę, jest po amputacji nogi na wysokości uda, ma problemy z pamięcią. Jest pod opieką lekarza pierwszego kontaktu, diabetologa, okulisty. Po mieszkaniu porusza się na wózku inwalidzkim, w ciągu dnia przez 4-6 godzin musi przebywać w pozycji leżącej, ponieważ od siedzenia w wózku boli ją kręgosłup, może w domu pozostać sama na 3-4 godziny. Nie może korzystać z balkonika, bo druga noga jest osłabiona. W okresie od 25 maja 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r. (po amputacji nogi) K. G. przebywała w ZOL w Gdyni, a w okresie od października 2021 r. do lipca 2022 r. korzystała z rehabilitacji domowej.

Ustalono ponadto, że K. G. jest wdową, ma dwoje dzieci: syna S. G. oraz córkę – I. G., która ubiega się o przedmiotowe świadczenie. S. G. mieszka i pracuje w Gdyni, nie jest w stanie zaopiekować się matką, jego żona jest po operacji biodra, przyjeżdża do matki raz na 2 tygodnie na sobotę i niedzielę i wówczas wykonuje cięższe prace których nie jest w stanie wykonać wnioskodawczyni, finansowo nie może pomóc w opiece nad matką, gdyż pomaga córce która urodziła dziecko.

Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że nie jest ona obecnie zatrudniona. W okresie od 26 kwietnia 2021 r. do 25 października 2021 r. oraz od 4 stycznia 2022 r. do 3 lipca 2022 r. odbywała staż zawodowy. Ostatnią aktywnością zawodową strony był staż (jako pomoc archiwisty) w okresie od 4 stycznia 2022 r. do 3 lipca 2022 r., zatrudnienie ustało po zakończeniu stażu, nie było dla niej propozycji pracy; niepozostawanie w zatrudnieniu związane jest z opieką nad niepełnosprawną matką. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie była w stanie pogodzić sprawowania opieki nad matką z obowiązkami zawodowymi. Wskazała ponadto, że gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad matką podjęłaby pracę na stanowisku archiwistki.

Ze złożonego oświadczenia wynika, że I. G. nie zamieszkuje z matką, ale przebywa u niej przez większość czasu (w godzinach od 8 do 21). Wnioskodawczyni wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. pranie, prasowanie, sprzątanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, przygotowywaniu opału i paleniu w piecu. Pomaga matce przy czynnościach higienicznych: kąpieli, prowadzaniu do toalety, wymianie pieluchomajtek, ubieraniu, smarowaniu kremami przeciwodleżynowymi Przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki, mierzy ciśnienie i poziom cukru, wykonuje masaże i ćwiczy kończyny. Ponadto realizuje recepty, podaje leki, umawia i uczestniczy w wizytach lekarskich i rehabilitacji.

Decyzją z 14 września 2022 r. Kierownik Sekcji ds. Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Malborku, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Malborka, odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, K. G. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r.") związana z brakiem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy podjęciem się przez skarżącą sprawowania opieki nad matką a rezygnacją z aktywności zawodowej.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 28 marca 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy podjęciem się przez skarżącą sprawowania opieki nad matką a rezygnacją z aktywności zawodowej. W ocenie organu z dokonanych w sprawie ustaleń nie wynika, by rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad matką wymuszał na wnioskodawczyni niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zdaniem Kolegium zakres samodzielności matki, choć ograniczony, to jednak nie jest tego rodzaju, by wykluczał podjęcie przez stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z akt sprawy wynika, że K. G. pomimo swojej niepełnosprawności nie jest osobą obłożnie chorą i stale leżącą (przebywa w pozycji leżącej w ciągu dnia od 4 do 6 godzin), po domu porusza się porusza się na wózku inwalidzkim, nie jest też niesprawna ruchowo w górnej części ciała, może samodzielnie przyjąć pozycję siedzącą i w niej pozostać, nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki, samodzielnie dokonuje pomiaru poziomu cukru, może pozostać sama w domu na pewien czas, a choroby na które cierpi nie rodzą obowiązku czuwania nad nią przez 24 godziny na dobę, nie podejmuje nieracjonalnych zachowań stanowiących jakiekolwiek zagrożenie dla niej lub innych osób. Czynności opiekuńcze sprawowane przez wnioskodawczynię nie zajmują stale i codziennie jej czasu, są realizowane w pewnych odstępach czasowych i – w ocenie organu - nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu strony. Wymienione przez wnioskodawczynię czynności, realizowane w ramach opieki nad matką nie należą do czynności ekstraordynaryjnych, których wykonywania nie można by pogodzić z wykonywaniem pracy.

Organ zwrócił ponadto uwagę, że K. G. została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji w 1999 r., a w 2021 r. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności w związku z amputacją nogi w maju 2021 r. Powyższe okoliczności - zdaniem Kolegium - wskazują, że niepodejmowanie przez wnioskodawczynię zatrudnienia po ukończeniu stażu w dniu 3 lipca 2022 r. nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, która przeszłą amputację nogi ponad rok wcześniej.

Końcowo organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie można również pominąć faktu, że K. G. ma jeszcze syna, który jest osobą zobowiązaną do alimentacji i powinien realizować obowiązek alimentacyjny.

W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na niezasadnym uznaniu, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką podczas, gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo- skutkowy istnieje. Zarzucono ponadto naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o niepełnosprawności, że niepełnosprawna matka skarżącej, pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki swojej córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji, zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tym przedmiocie złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 28 marca 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta Malborka, z upoważnienia którego działał Kierownik Sekcji ds. Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Malborku z 19 września 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten powinien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka momentu powstania niepełnosprawności przy ocenie przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać z jej pominięciem. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie skarżąca, jako córka, niewątpliwie była osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad matką.

W sprawie niesporne jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z dnia 30 czerwca 2021 r., stwierdzona niepełnosprawność istnieje od 17 maja 2021 r., natomiast znaczny stopień niepełnosprawności ustalono od 15 maja 2021 r. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Z orzeczenia tego wynika, że K. G. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (symbol przyczyny niepełnosprawności: 05-R - niepełnosprawność ruchowa, 11-I niepełnosprawność powiązana z układem wydzielniczym, zeszpeceniami chorobami zakaźnymi). W orzeczeniu wskazano także na konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające życie niepełnosprawnemu, zgodnie z zaleceniami specjalisty. Wskazano również na korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe i inne placówki. W aktach sprawy znajduje się także wypis z treści lekarza orzecznika ZUS Oddział w Gdańsku z dnia 24 grudnia 1999 r., z którego wynika, że K. G. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji co jest spowodowane stanem narządu wzroku, a niezdolność ma charakter trwały.

Podkreślić należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wszystkie przywoływane orzeczenia dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy, jak i sąd, nie są podmiotami uprawnionymi do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

W niniejszej sprawie Kolegium oceniło, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, wskazując przy tym, że rozmiar i zakres opieki skarżącej nad matką nie wymusza na niej niepodejmowania zatrudnienia.

W ocenie Sądu dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez organ odwoławczy ocena jest co najmniej przedwczesna. Zdaniem Sądu, stwierdzenie, że K. G. "pomimo swojej niepełnosprawności (wynikającej z wady narządu wzroku i amputacji jednej nogi) nie jest osobą obłożnie chorą i stale leżącą (przebywa w pozycji leżącej w ciągu dnia od 4 do 6 godzin), po domu porusza się na wózku inwalidzkim" a zatem nieprzerwana wielogodzinna obecność opiekuna nie jest przy niej konieczna, jest bezpodstawne i pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, którym orzekające organy są związane, a także ustaleniami przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, które temu zaprzeczają.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że K. G. na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała 74 lata. W toku postępowania ustalono, że korzysta ona z wózka inwalidzkiego, ale samodzielnie nie opuszcza mieszkania. Podopieczna choruje na cukrzycę typu II, jaskrę, jest po amputacji nogi, ma problemy z pamięcią. W zestawieniu czynności opisanych w wywiadzie z 8 sierpnia 2022 r. wymienione są między innymi przyrządzanie i podawanie posiłków, przygotowanie lekarstw i podawanie w wyznaczonych porach, mierzenie poziomu ciśnienia i cukru, zakraplanie oczu, dbanie o higienę osobistą podopiecznej (kąpiele, zmiana pieluchomajtek i smarowanie kremami), przygotowywanie garderoby oraz pomoc przy ubieraniu i rozbieraniu się, asystowanie przy prowadzeniu do toalety załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich czy realizacja recept.

Zdaniem Sądu, sporządzony w sprawie wywiad środowiskowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do charakteru schorzeń i orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Z ujawnionych okoliczności faktycznych nie wynika jednocześnie, aby jakiekolwiek czynności życia codziennego matka skarżącej mogła wykonywać samodzielnie.

Podstawowym obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Wynika to zarówno z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), jak i obowiązków procesowych dotyczących gromadzenia (art. 77 § 1 k.p.a.) i oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że organ ten skupił się na ocenie sytuacji zdrowotnej K. G. z pominięciem okoliczności zawartych w wypisie z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS Oddział w Gdańsku. Przypomnieć należy, że schorzenia tego narządu stanowiły podstawę uznania matki skarżącej za osobę całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z pisma skarżącej wynika, że matka jest osobą niepełnosprawną z powodu jaskry i jednocześnie jest też po operacji obu oczu na zaćmę. W skardze do sądu pełnomocnik skarżącej podał, że K. G. jest osobą niewidomą. Z materiału dowodowego jak i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy w ogóle pominął ten aspekt stanu zdrowia matki skarżącej. Nie wiadomo także w jaki sposób wada (wady) narządu wzroku wpływają na samodzielność K. G., a przez to na zakres wymaganej opieki.

Pominięcie w toku postępowania administracyjnego wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego stanowi kwalifikowane uchybienie organu odwoławczego, które prowadzi do uchylenia decyzji. Jednocześnie też Sąd uznał, że powyższe uchybienie w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego możliwe jest do naprawnienia w ramach kompetencji reformatoryjnych jakie przysługują organowi odwoławczemu.

Sąd jednocześnie podkreśla, że założenie, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej jest niezasadnione. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień. W rozpoznawanej sprawie skarżąca opiekuje się matką w zasadzie przez większość dnia, sprawując nad nią ciągły nadzór z uwagi na fakt, że podopiecznej nie można pozostawić samej w domu. Matka skarżącej ma bowiem – poza innymi schorzeniami, także problemy z pamięcią.

Wbrew stanowisku organu, nie tylko osoby leżące, wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach. Dotyczy to zwłaszcza osób dotkniętych chorobami psychicznymi czy – jak w niniejszej sprawie – znaczną niepełnosprawnością ruchową, uniemożliwiającą samodzielne poruszanie się. Błędne zatem jest wnioskowanie Kolegium, że skoro dany podopieczny nie jest osobą leżącą, to opiekun może podjąć zatrudnienie.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej winien stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki, należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej, informacje wynikające z zestawienia wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych oraz wiadomości wynikające z wywiadu środowiskowego. Uzupełnienia wymaga kwestia dotycząca wpływu stanu narządu wzroku na stopień samodzielności K. G., a przez to na zakres opieki jakiej wymaga.

W konsekwencji Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy obu instancji dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r., wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Przy czym, Sąd stwierdził, że dostrzeżone wadliwości mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy, zgodnie z wiążącą na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Jak wyżej wspomniano organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę uwzględni rodzaj schorzeń K. G. (przede wszystkim dotyczących narządu wzroku) dla oceny przesłanki konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy sprawowanej przez skarżącą. Dokładnego wyjaśnienia wymaga w szczególności w jaki sposób wpływają one na zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. uwzględnił skargę i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 marca 2023 r.

O kosztach postępowania Sąd orzekł zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.