Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 276/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu na rzecz skarżącej K. Z. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z 8 listopada 2023 r. działający z upoważnienia Wójta Gminy "[...]" - Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" (dalej jako: "organ I instancji") odmówił przyznania K.Z. (dalej jako: "strona", "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem M.K. W uzasadnieniu podano, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki stałej, ciągłej, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie organu zakres wykonywanych czynności nad "[...]" ojcem i ich częstotliwość uniemożliwiają stronie podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Z posiadanych dokumentów wynika jednak, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, bowiem orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z "[...]" r. nie zawiera daty powstania niepełnosprawności ojca. Wcześniejsze orzeczenie z "[...]" r. także nie zawierało daty powstania niepełnosprawności. Dlatego uznano, że przeszkodą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ze względu na niespełnioną przesłankę, określoną w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącą daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - pomimo spełnienia pozostałych warunków - odmówiono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od decyzji organu wniosła skarżąca wskazując, że ojciec z uwagi na "[...]" nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Wymaga całodobowej opieki, ponieważ jest bardzo słaby, a "[...]". Wyjaśniła, że każdego dnia podaje ojcu leki, sporządza posiłki według specjalnej diety, pomaga ojcu przy każdej aktywności, rehabilitacji oraz codziennych obowiązkach domowych, a także zajmuje się transportem ojca do lekarzy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją nr Rep. 2953/ŚR/23 z dnia 22 stycznia 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium wskazany przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł stanowić podstawy do odmowy ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawie poza sporem jest, że ojciec strony ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, na podstawie orzeczenia z "[...]" r. nr akt "[...]" Lekarza Orzecznika ZUS jest niezdolny do samodzielnej egzystencji - orzeczenie wydane okresowo do "[...]" r. Skarżąca na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 6.06.2022 r. nr Rep. 1104/ŚR/22 była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. oraz w okresie od 1 lipca 2023 r. do 3 września 2023 r. - decyzja Kolegium z 11.09.2023 r. nr Rep. 2244/ŚR/23. Orzeczono wówczas o przyznaniu świadczenia do 3 września 2023 r., gdyż skarżąca w toku postępowania przedłożyła pisemne oświadczenie, że od dnia 4 września 2023 r. nie będzie sprawować opieki nad ojcem (powodem był wyjazd za granicę do pracy). Według oświadczenia skarżącej wówczas opiekę nad ojcem przejęło jej rodzeństwo: siostra I.P. oraz brat P.K.

Wnioskiem z 09.10.2023 r. skarżąca ponownie zwróciła się do Wójta Gminy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, który jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31.12.2026 r. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 26.10.2023r. wynika, że strona zrezygnowała z pracy zawodowej lub z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Skarżąca mieszka z mężem i ojcem. Cały swój czas poświęca na sprawowanie opieki nad ojcem, który nadal boryka się z chorobami przewlekłymi, jego stan zdrowia nie uległ zmianie. "[...]". Ojciec skarżącej wymaga pomocy i opieki w wykonywaniu czynności pielęgnacyjnych, samoobsługowych i gospodarczych. Strona wykonuje codziennie czynności w zakresie pielęgnacji i samoobsługi, takie jak: dbanie o higienę osobistą (kąpiel, golenie, obcinanie paznokci i włosów), zmiana bielizny osobistej, ubieranie/rozbieranie, zmiana pościeli. Przygotowuje posiłki, dba o czystość w domu, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie i asystuje ojcu w trakcie ich trwania, wykupuje i podaje leki, załatwia wszelkie sprawy urzędowe. Ojciec strony potwierdził, że jego córka jest do jego dyspozycji codziennie przez 24 godziny na dobę i zaspokaja jego wszystkie potrzeby. Dlatego skarżąca nie może podjąć pracy lub stałego zatrudnienia, gdyż czynności związane z opieką nad niepełnosprawnym ojcem uniemożliwiają jej to.

W świetle ustalonego stanu faktycznego, w ocenie Kolegium, brak jest podstaw do uznania, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia jest stricte powiązane z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, skoro strona, mając ustalone prawo do świadczenia od dnia 1 kwietnia 2022 r., dobrowolnie z niego zrezygnowała (od dnia 4 września 2023 r.). Powodem zaś rezygnacji ze świadczenia był wyjazd za granicę w celach zarobkowych. Na czas wyjazdu skarżącej, opiekę ojcu zapewniło jej rodzeństwo: brat oraz siostra. W związku z powyższym przyjęcie stanowiska, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia powiązane jest z koniecznością zapewnienia ojcu opieki, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Z akt tej sprawy wynika bowiem, że ojciec skarżącej co najmniej od "[...]" jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, co oznacza, że wymaga pomocy i wsparcia. Kolegium nie neguje faktu, że opiekę zapewnia mu skarżąca, ale nie sposób zauważyć, że opiekę taką - na czas wyjazdu skarżącej za granicę w celach zarobkowych - świadczyły pozostałe dzieci M.K. (córka i syn). Uznać zatem należy, że przy właściwej organizacji rodzina jest w stanie zapewnić swojemu ojcu właściwą i należytą opiekę. Kolegium nie dopatrzyło się więc związku pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad jej ojcem, ponieważ zrezygnowała ona ze świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wykonywania pracy zarobkowej. W tej sytuacji, w ocenie Kolegium, aktualnie niepodejmowanie przez nią zatrudnienia nie jest spowodowane celem, jakiemu służy przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skargę na decyzję Kolegium wywiodła skarżąca, wnosząc o jej uwzględnienie i zmianę w całości zaskarżonych decyzji organów obu instancji i przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego we wnioskowanej wysokości. Ponadto zwrócono się o:

- zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych;

- zwrot skarżącej kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, tj. oświadczeń dzieci M.K., P.K., K.K. oraz I.P.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj.:

a) art. 6 k.p.a. poprzez brak rzetelnego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i niepodjęcia wszystkich kroków niezbędnych do dokonania wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy;

b) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie istoty sprawy w postępowaniu odwoławczym oraz pominięcie wszelkich niezbędnych czynności potrzebnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a oparcie się jedynie na błędnych ustaleniach organu I instancji;

c) art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe, niedokładne ustalenie i rozważenie stanu faktycznego sprawy, co doprowadziło do wydania nieprawidłowej decyzji i uznanie, że występuje brak związku pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia/innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem;

2. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym ustaleniu, że w ustalonych okolicznościach występuje brak podstaw do uznania, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia jest stricte powiązane z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że Kolegium nie dokonało żadnych dodatkowych czynności celem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, nie podjęło wszystkich niezbędnych kroków do dokonania wyjaśnienia stany faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności zaniechało przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony w zakresie jej sytuacji życiowej związanej z obowiązkiem nieprzerwanej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a także dowodów z dokumentów w postaci oświadczeń pozostałych dzieci, na fakt niemożności sprawowania przez nich opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Podkreślono, że wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna (czy niemożność jej podjęcia) musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby, które z konieczności podejmują się sprawowania opieki, pozbawiają się bowiem możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową.

Reasumując stwierdzono, że skarżąca wprawdzie podjęła w ostatnim czasie pracę za granicą, pozostawiając równocześnie ojca pod tymczasową opieką brata oraz siostry, jednakże w związku z innymi obowiązkami nie podołali oni temu obowiązkowi, co skutkowało koniecznością jej powrotu i objęcia ojca dalszą opieką przez skarżącą, którą nie sposób pogodzić z jakimkolwiek zatrudnieniem lub pracą zarobkową.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie nie zgadzając się z zarzutami sformułowanymi w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 - zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako: "p.p.s.a.") uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133

§ 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. (§ 1).

Na wstępie należy wyjaśnić, że Sąd orzekał w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony przez organ, a pełnomocnik skarżącej nie zażądał przeprowadzenia rozprawy w ustawowym terminie.

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie istotę sporu stanowiło ustalenie, czy skarżąca spełniła przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, wskazaną w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, dalej jako: "u.ś.r."), tj. czy istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Materialnoprawną podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej określał, w dacie wystąpienia z wnioskiem, art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powyższy przepis określał przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby określonej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przysługuje ono bowiem osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. O ile przy tym konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Zwrócić pozostaje uwagę, że wprawdzie ustawa o świadczeniach rodzinnych z 28 listopada 2003 r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", tym niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują zaś na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Omawiane świadczenie nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, lecz jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która tej opieki wymaga. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje.

Ponadto przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie tę opiekę sprawującej, że nie jest ona w stanie podjąć (kontynuować) innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, a przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna (niepodejmowanie zatrudnienia) musi być spowodowane bezpośrednią koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Przy tym, wskazać pozostaje na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie skarżąca, jako córka, niewątpliwie była osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad ojcem.

W sprawie poza sporem pozostaje, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia "[...]" r., gdzie stwierdzono, że M.K. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 31.12.2026 r., przy czym data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji to "[...]" Orzeczenie to jest kolejnym orzeczeniem, gdyż wcześniej "[...]" r. orzeczono niezdolność do samodzielnej egzystencji do 31.07.2021 r.

Niesporna jest także okoliczność, że decyzją Kolegium z 06.06.2022r. nr Rep.1104/ŚR/22 skarżąca była uprawniona do świadczenia pielęgnacvjnego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym ojcem od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. Kolejną decyzją Kolegium z dnia 11.09.2023 r. nr Rep.2244/ŚR/23 przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 lipca 2023 r. do 3 września 2023 r. wobec złożenia oświadczenia, że od dnia 4 września 2023 r. do 1 października 2023 r. skarżąca nie będzie pełniła opieki nad ojcem z powodu wyjazdu za granicę. Opiekę w tym czasie będzie sprawować jej siostra oraz brat. Następnie w dniu 9 października 2023 r. skarżąca wystąpiła z kolejnym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na dalszy okres.

Jak już wskazano powyżej z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednak, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy administracji publicznej jak i sąd, nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie Kolegium oceniło, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, wskazując, że pomoc przy ojcu może być zorganizowana w taki sposób aby uczestniczyli w niej jeszcze inni zobowiązani członkowie rodziny (dzieci wymagającego opieki ojca), jak też skarżąca sama zrezygnowała ze świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wykonywania pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez organ odwoławczy ocena budzi uzasadnione wątpliwości co do jej zasadności.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M.K. ma "[...]" lata i jest wdowcem. Jest leczony z powodu przewlekłych schorzeń a jego stan zdrowia nie uległ zmianie. Ojciec skarżącej cierpi na "[...]". Jest osobą "[...]". W związku z zaburzeniami wymaga pomocy i opieki w wykonywaniu czynności pielęgnacyjnych, samoobsługowych i gospodarczych. Codzienne czynności obejmują dbanie o higienę tj. mycie, kąpiel, golenie, zmianę bielizny osobistej, ubieranie i rozbieranie. Wykonywanie codziennej rehabilitacji oraz dowóz na taką gdy jest to możliwe. W związku z opieką nad ojcem skarżąca wykonuje czynności związane z pomocą w przygotowywaniu posiłków zgodnie ze zleconą dietą i podawaniu posiłków oraz leków, umawianiu wizyt lekarskich i uczestniczeniu w nich, zajmowaniu się gospodarstwem domowym – sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, realizacją recept.

Okoliczności powyższe znajdują potwierdzenie w wywiadzie środowiskowym przeprowadzony 26 października 2023 r. w celu weryfikacji okoliczności dotyczących sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W toku wywiadu ojciec skarżącej potwierdził, ze córka przez 24 godziny zaspokaja jego wszelkie potrzeby z uwagi na stan zdrowia i nie może podjąć zatrudnienia. Na podstawie tego wywiadu organ I instancji stwierdził, że skarżąca prawidłowo sprawuje opiekę nad ojcem, a sprawowana opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W świetle powyższego, w ocenie Sądu nie można zgodzić się z opinią Kolegium, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia jest stricte powiązane z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, skoro skarżąca mając ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 kwietnia 2022 r. dobrowolnie z niego zrezygnowała od dnia 4 września 2023 r. Powodem tym był zaś wyjazd za granicę w celach zarobkowych. Na czas wyjazdu opiekę nad ojcem zapewniło rodzeństwo: brat i siostra.

W tym miejscu wskazać pozostaje, że taka ocena organu odwoławczego w kontekście ustaleń faktycznych sprawy nie wytrzymuje krytyki.

Po pierwsze nie jest prawidłowe stanowisko organu odwoławczego, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy skarżąca zrezygnowała ze świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego w związku z opieką nad ojcem w celu wyjazdu za granicę w celach zarobkowych na okres od 4 września 2023 r. do 1 października 2023 r., bowiem jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżąca miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego decyzją Kolegium z 06.06.2022 r. na okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. Wprawdzie w dniu 31 sierpnia 2023 r. złożyła kolejny wniosek w związku z nowym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności ojca, jednak decyzją organu I instancji odmówiono jej przyznania świadczenia na kolejny okres, zaś Kolegium przyznało jej to świadczenie jednak już po wyjeździe za granicę, bowiem decyzją w tym przedmiocie podjęto w dn. 11.09.2023 r. Zatem w dacie wyjazdu za granicę skarżąca od wielu miesięcy pozostawała bez środków utrzymania, natomiast informację o kolejnej decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne uzyskała dopiero po wyjeździe za granicę. Nie jest zatem trafne stwierdzenie organu odwoławczego, że w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zrezygnowała z opieki nad ojcem i wyjechała w celach zarobkowych za granicę. Faktem pozostaje natomiast, że jak wynika z jej oświadczenia złożonego w toku postępowania z dnia 9 października 2023 r. miała przerwę w opiece nad ojcem w okresie od 4 września 2023 r. do 28 września 2023 r.

W tym miejscu pozostaje nadto przypomnieć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie prezentowane jest stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uprawnia organów orzekających w sprawie do dokonywania oceny daty rezygnacji z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zawodowej przez stronę wnioskującą o świadczenie pielęgnacyjne, jak również do władczego wskazywania, kto z uprawnionych członków rodziny winien sprawować opiekę nad niepełnosprawnych członkiem rodziny.

Zatem poza oceną organów orzekających w tej sprawie pozostaje okoliczność, czy mogła skutecznie skarżąca po raz drugi zrezygnować z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, czego nie kwestionują orzekające w tej sprawie organy, jeśli tylko z zebranego materiału dowodowego wynika, że taka opieka jest sprawowana oraz jej zakres uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub wykonywania innej pracy.

Poza tym podnieś pozostaje, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki innych członków rodziny, którzy zobowiązani są do jego alimentacji nie oznacza samo przez się, że wszyscy ci członkowie winni tak ukształtować swoje zajęcia i obowiązki aby wzajemnie sprawować opiekę nad ojcem oraz jednocześnie kontynuować zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej.

Okoliczność, że przez krótki przedział czasu opiekę nad ojcem wykonywali wspólnie druga córka oraz syn nie oznacza, że są oni w stanie taką pomoc świadczyć przez cały czas, co zresztą podniesiono w skardze dołączając do skargi dodatkowe dowody w postaci oświadczeń pozostałego rodzeństwa o braku możliwości kontynuowania takiej opieki wobec ojca właśnie z uwagi na konieczność kontynuowania własnej pracy, która uniemożliwia taką opiekę.

Wobec powyższego konieczne było uznanie w rozpoznawanej sprawie, że skarżąca sprawuje nad ojcem opiekę przez znaczną część dnia oraz - co najważniejsze - pozostaje w gotowości do niesienia pomocy za każdym razem gdy jest ona niezbędna. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób dostateczny opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad ojcem, który jest znacznie ograniczony w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wymienione w wywiadzie środowiskowym czynności są konieczne, aby na obecnym etapie zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan, adekwatnie do stanu zdrowia i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, zgodnie z którym strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Nie trafne pozostaje także stanowisko, że skarżąca zrezygnowała z niesienia takiej opieki i przyznanego jej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jak wskazano już powyżej w dacie wyjazdu za granicę nie została jeszcze wydana decyzja przez Kolegium o ponownym przyznaniu jej tego świadczenia, zaś organ I instancji odmówił jej wskazanego świadczenia nie negując zakresu sprawowanej opieki.

W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę stan zdrowia ojca skarżącej, specyfikę choroby "[...]", jak również zakres opieki jaką świadczy mu skarżąca, nie ma wątpliwości, że w sprawie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Choroba ojca skarżącej jest wieloletnia i cechuje ją duża intensywność w zakresie stosowanego leczenia, a co za tym idzie potrzeba opieki.

Podkreślić także należy, że akcentowana przez organ okoliczność, że skarżąca może w ograniczonym zakresie liczyć na pomoc brata oraz siostry nie stanowi podstaw do uznania, że sprawowana przez nią opieka nie ma charakteru stałego. W niniejszej sprawie skarżąca pozostaje bowiem do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że dokonana przez Kolegium w tym aspekcie ocena dotycząca braku związku przyczynowo-skutkowego pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Podsumowując należy stwierdzić, że na obecną chwilę skarżąca spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, i która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bliskim legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby skarżącą wnioskowanego świadczenia. Biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności ujawnione w sprawie Sąd uznał, że przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadne.

Kontrolując zasadność zaskarżonej decyzji, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm., dalej jako: "u.ś.w.") w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto stosownie do art. 63 ust. 2 u.ś.w., osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych uznać należało, że o możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądzi spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b u.ś.r. na dzień złożenia wniosku stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., ponieważ wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) poprzez ich błędną wykładnię, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnie z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.

O zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł orzeczono po myśli art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c). rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm).