Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 995/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 156  par. 1  pkt 2 , art. 157 , art. 158 par. 1 i 159 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 91  ust. 1  i 3  oraz art. 93 ust. 4  i 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas, Sędziowie: WSA Maria Zawadzka (spr.), Asesor WSA Marta Kisielowska, , po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. M. na decyzję Rektora [...] im. [...] K. z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr 200-4411-301550-1/2023 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Rektora [...] im. [...] K. na rzecz skarżącego kwotę 697,00 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 listopada 2023 r. nr 200-4411-301550-1/2023 Rektor Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie przyznał S. M. (zwanemu dalej także skarżącym) stypendium rektora w wysokości 1050 zł miesięcznie na okres od 1 października 2023 r. do 30 czerwca 2024 r.

Następnie pismem z dnia 20 lutego 2024 r. organ, na podstawie art. 61 § 4, art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji z dnia 24 listopada 2023 r. nr 200-4411-301550-1/2023.

Decyzją z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr 200-4411-301550-1/2023 Rektor Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157, art. 158 § 1 i 159 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 91 ust. 1 i 3 oraz art. 93 ust. 4 i 6 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 7 ust. 2, § 11 ust. 3-5 oraz § 27-31 Regulaminu świadczeń dla studentów Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, wprowadzonego Zarządzeniem Nr 57/2023 Rektora AGH z dnia 29 września 2023 r., stwierdził nieważność decyzji z dnia 24 listopada 2023 r. nr 200-4411-301550-1/2023. W ocenie organu, decyzja ta została wydania z naruszeniem przepisów art. 93 ust. 4 i 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a także § 11 ust. 3-5 Regulaminu świadczeń dla studentów Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, bowiem świadczenia przyznawane na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1-4 w/w ustawy, w tym stypendium rektora, przysługują na studiach pierwszego stopnia i studiach drugiego stopnia nie dłużej niż przez okres 12 semestrów.

Organ wyjaśnił, że w praktyce oznacza to, że łączny okres, przez który przysługuje stypendium rektora (a także stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych i zapomoga) co do zasady wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują: 1) na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) na studiach drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Do okresu przysługiwania świadczenia wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach pierwszego i drugiego stopnia, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Jeśli student kształci się na kilku kierunkach studiów, semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr. Do okresu wskazanego w § 11 ust. 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie wlicza się także okresy studiowania sprzed 1 października 2019 r.

Organ wskazał, że w dniu 30 listopada 2023 r. Uczelnia uzyskała ze Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym POL-on, raport dotyczący studentów, których dane wymagają weryfikacji. W stosunku do danych skarżącego POL-on wskazał błąd o treści: Nie można zarejestrować świadczenia stypendium rektora ze względu na przekroczenie okresu przysługiwania świadczenia. Świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, przez łączny okres 12 lub 14 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta.

W związku z powyższym zweryfikowana została liczba semestrów, w których skarżący posiada status studenta. Organ stwierdził, że z ustaleń dokonanych w oparciu o informacje zawarte we wniosku o przyznanie stypendium, skonfrontowane z danymi figurującymi w Uniwersyteckim Systemie Obsługi Studiów USOS oraz w POL-on, wynika, że okres posiadania przez skarżącego statusu studenta na dzień 30 września 2023 r. wynosił 12 semestrów. Do wskazanego okresu studiów wliczone zostały semestry studiowania poza AGH. Zdaniem organu, oznacza to, że semestr zimowy roku akademickiego 2023/2024 był 13. semestrem studiów skarżącego.

Organ wskazał, że w dniu 5 marca 2024 r. skarżący zapoznał się z aktami sprawy, w tym z raportem z POL-on. Pracownik Działu Spraw Studenckich przeanalizował ze skarżącym okresy jego studiowania w oparciu o dane zawarte w USOS oraz na podstawie raportu z POL-on., które przedstawiają się następująco:

Elektronika i telekomunikacja AGH (EiT) od 1 października 2017 r. do 29 października 2021 r. (ukończenie studiów) 9 semestrów - studia 1-go stopnia.

Komputerowe Wspomaganie Procesów Inżynierskich (KWPI) od 1 października 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r. (skreślenie) 2 semestry - studia 1-go stopnia.

Elektronika i telekomunikacja (EiT) od 28 lutego 2022 r. do 11 kwietnia 2023 r. (skreślenie) 3 semestry - studia 2-go stopnia.

Zarządzanie od 1 października 2022 r. do nadal - studia 2-go stopnia.

Organ stwierdził, że studia, które skarżący odbył na kierunku KWPI są studiami na kolejnym kierunku studiów pierwszego stopnia. W związku art. 93 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce do okresu przysługiwania świadczenia nie jest wliczony semestr letni roku akademickiego 2021/2022 na powyższym kierunku, jako semestr kontynuowany na kolejnym kierunku po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego inżyniera. Semestr zimowy roku akademickiego 2021/2022 od 1 października 2021 r. do 27 lutego 2022 r. jest wliczany do okresu przysługiwania świadczenia, ponieważ rozpoczął się przed ukończeniem studiów pierwszego stopnia i jest równocześnie odbywany na kierunku EiT. Organ wskazał, że ostatecznie do dnia 30 września 2023 r. liczba wszystkich rozpoczętych przez skarżącego semestrów wynosi 12, tj.: rok akademicki 2017/2018 - 2 sem. EiT 1 st., rok akademicki 2018/2019 - 2 sem. EiT 1 st., rok akademicki 2019/2020 - 2 sem. EiT 1 st., rok akademicki 2020/2022 - 2 sem. EiT 1 st., rok akademicki 2021/2022 - 2 sem. (1 sem. EiT 1 st. równocześnie z 1 sem. KWPI 1 st. oraz 1 sem. EiT 2 st.), rok akademicki 2022/2023 - 2 sem. zarządzanie 2 st. (równocześnie 2 sem. EiT 2 st.).

Zdaniem organu, z powyższych szczegółowych analiz wynika, że w roku akademickim 2023/2024, wobec przekroczenia liczby semestrów uprawniających do otrzymywania świadczeń, stypendium rektora skarżącemu nie przysługiwało. Organ stwierdził, że niezależnie od rozbieżności orzecznictwa w przedmiotowym zakresie, jego zdaniem znowelizowany w 2021 r. przepis art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jednoznacznie wskazuje, że uprawnienie do otrzymywania świadczeń przysługuje przez 12 semestrów bez względu na ich pobieranie. W ocenie organu, semestr zimowy roku akademickiego 2023/2024 jest 13. semestrem, w którym skarżący posiada status studenta, zatem treść decyzji o przyznaniu mu stypendium pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisem art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, który taką możliwość wyklucza. W związku z powyższym Rektor AGH uznał za konieczne stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 24 listopada 2023 r. nr 200-4411-301550-1/2023, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i wyeliminowanie jej z obrotu.

Z powyższą decyzją Rektora AGH nie zgodził się S. M. i pismem z dnia 21 maja 2024 r. wniósł na nią skargę, domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania, tj.:

– art. 156 § 1 pkt 2, art. 157, art. 158 § 1 i art. 159 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z § 8 ust. 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, poprzez ich zastosowanie skutkujące wydaniem na ich podstawie zaskarżonej decyzji stwierdzającej nieważność w sytuacji, gdy nie zachodziła przesłanka rażącego naruszenia prawa przez decyzję Rektora AGH z dnia 24 listopada 2023 r.

– art. 7a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości w przepisach powszechnych na niekorzyść skarżącego.

– art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i wyrażoną w tymże zasadę trwałości decyzji administracyjnej, poprzez nieprawidłowe stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej na mocy której Skarżącemu przyznano stypendium Rektora w wyniku błędnego zastosowania przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji.

– art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

2) prawa materialnego, tj.:

– art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zastosowanie przepisów (i ich skutków) od daty rozpoczęcia studiów przez skarżącego (1 października 2017 r.), a nie od daty wejścia w życie regulacji art. 86-95 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tj. od dnia 1 października 2019 r., co doprowadziło do złamania zasady zakazu retroaktywności prawa.

– art. 91 ust. 1 i 3 w zw. z art. 93 ust. 4 i 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. z § 7 ust. 2, § 11 ust. 3-5 oraz § 27-31 Regulaminu świadczeń dla studentów Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, wprowadzonego Zarządzeniem nr 57/2023 Rektora AGH z dnia 29 września 2023 r., poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że okres 12 semestrów, o którym mowa w przywołanych przepisach, odnosi się do semestrów nauki na studiach, bez względu na to, czy podczas tych semestrów przysługiwały świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359, podczas gdy w/w okres 12 semestrów odnosi się wyłącznie do semestrów nauki na studiach, na których studentowi przysługiwały w/w świadczenia co skutkowało przyjęciem, że decyzja z dnia 24 listopada 2023 r. została wydana z naruszeniem prawa, a w konsekwencji, wydaniem decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 24 listopada 2023 r. w sprawie przyznania stypendium rektora.

– art. 93 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i zaliczenie do okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 4 i 5 tej ustawy semestru zimowego roku akademickiego 2021/2022 na kierunku Komputerowe Wspomaganie Procesów Inżynierskich w sytuacji, w której semestr zimowy roku akademickiego 2021/2022 był kontynuowany po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego inżyniera, a więc nie powinien zostać zaliczony do okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 4 i 5 w/w ustawy, w wyniku czego doszło do ustalenia nieprawidłowej liczby semestrów nauki przez skarżącego.

W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty, które jego zdaniem przemawiają za zasadnością podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Rektor Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przede wszystkim podkreślić należy, że postępowanie z art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 527, dalej: k.p.a.,) jest nadzwyczajnym trybem postępowania mającym na celu rozpatrzenie sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Celem takiego postępowania jest weryfikacja, czy konkretna decyzja dotknięta jest jedną z wad enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Chodzi tu wyłącznie o wady kwalifikowane. Ciężar gatunkowy takich wad musi być na tyle istotny, by uzasadniać odstępstwo od zasady ochrony stabilności decyzji administracyjnej (art. 16 i art. 110 k.p.a.) i wyeliminowanie jej z systemu prawnego ze skutkiem wstecznym. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Aby można było uznać, że w przedmiotowej sprawie została wydana przez organ decyzja o przyznaniu skarżącemu stypendium Rektora z rażącym naruszeniem prawa zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rektor powinien wykazać, że przedmiotowa decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, czego organ nie wykazał. Owszem organ wskazał dlaczego jego zdaniem skarżący nie powinien był otrzymać stypendium, jednak nie wykazał, że decyzja Rektora w sprawie przyznania skarżącemu stypendium była wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd orzekający w przedmiotowej sprawi w pełni popiera stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w wyroku z 13 lipca 2023 r. (sygn. akt III OSK 1217/22), zgodnie z którym w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz skutki, które wywołuje decyzja, uznana za rażąco naruszającą prawo. Chodzi tu o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

Zdaniem Sądu, nie można uznać, że decyzja Rektora AGH im. Stanisława Staszica w Krakowie z dnia 24 listopada 2023 r. przyznającą skarżącemu stypendium Rektora została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Można rozważać, czy wydano ją z naruszeniem prawa, ale nie ma podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, a ta różnica nie pozwala na zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Należy bowiem mieć na uwadze wyrażoną w art. 16 k.p.a. zasadę trwałości decyzji administracyjnych, dla której przeciwwagą jest możliwość wzruszenia takiej decyzji w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych w k.p.a.. Przesłanki przemawiające za zastosowaniem trybu nadzwyczajnego z art. 156 k.p.a. muszą być na tyle mocne, by zniosły zasadę trwałości decyzji, szanowania jej skutków, zwłaszcza takiej, mocą której strona nabyła prawo do świadczenia i w żaden sposób nie przyczyniła się do jej nieprawidłowego wydania, np. przez zatajenie istotnych danych, czy wprowadzenie organu w błąd. Wchodzi tu bowiem w grę inna wartość istotna z punktu widzenia porządku prawnego, jaką jest pewność prawa.

Nadto, w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Chodzi o przepis, który nie wymaga wykładni innej niż językowa, wskazująca w sposób bezpośredni na jego znaczenie i zastosowanie. Natomiast przepis, który jest rozmaicie stosowany, który budzi spory interpretacyjne nie jest tego rodzaju przepisem. Odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa wyklucza stwierdzenie rażącego naruszenia prawa jako podstawy stwierdzenia nieważności decyzji. Spory i rozbieżności interpretacyjne, w tym w orzecznictwie sądów administracyjnych, dotyczą w chwili obecnej nie samej wykładni tego przepisu, a możliwości jego zastosowania. Spory te dotyczą kwestii intertemporalnych, czyli możliwości zastosowania przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.n. w nowym brzmieniu do studentów, których okres studiowania przypadł częściowo na poprzedni stan prawny, a częściowo na nowy. Przykładem jest wyrok WSA w Krakowie z 5 października 2023 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 407/23, w którym Sąd uznał, że brak jest podstaw do wliczania do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.sz.w., okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się oświadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane. W uzasadnieniu tego wyroku znajdziemy jeszcze wskazanie innych orzeczeń sądów administracyjnych z podobną tezą, wyrok WSA w Olsztynie z 29 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Ol 216/21 oraz WSA w Poznaniu z 6 lipca 2023 r., sygn. II SA/Po 136/23. Tezę przeciwną prezentuje, dla przykładu, WSA w Gliwicach w wyroku z 3 października 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 543/23, WSA w Gdańsku w wyroku z 11 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 98/23, WSA w Lublinie w wyroku z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 134/23. Zatem możliwość zastosowania przepisu art. 93 ust. 4 jest różnie interpretowana, co skutkuje niemożnością przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd nie dopatrzył się również spełnienia pozostałych przesłanek warunkujących rażące naruszenie prawa, to znaczy, by przemawiał za tym charakter przepisu, który został naruszony oraz skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo. Nie można zdaniem Sądu, dopatrzyć się w decyzji przyznającej skarżącemu stypendium Rektora niemożliwych do zaakceptowania skutków gospodarczo-społecznych, czyli takich, które są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, by nie można było ich przyjąć jako wynikających z aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 501/23)

Z powyższych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa – art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W konsekwencji uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

O kosztach postępowania w pkt II sentencji, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.