Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 597/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2025-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 27, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 2024 poz 421
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi N. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] października 2024 r. znak: [...]/9656216/2022 wydaną w postępowaniu nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 10 października 2024 r. znak: [...]/9656216/ 2022 wydaną w postępowaniu nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (dalej "Prezes ZUS"), po rozpoznaniu odwołania N. P., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 sierpnia 2024 r.

o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. P..

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Prezes ZUS wskazał, że 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, zgodnie z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych. Tym samym pobyt na terytorium Polski nie może zostać uznany za legalny na mocy ww. ustawy. Obywatel Ukrainy traci legalność pobytu w Polsce z art. 2 ust. 1 ww. ustawy z uwagi na zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE, a status UKR nabyty w Polsce zostaje anulowany.

W myśl przepisów ww. ustawy obywatel Ukrainy, który podjął w innym państwie członkowskim UE zatrudnienie, podlegające zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, uzyska również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwo zamieszkania.

Prezes ZUS podniósł, że w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej (dalej "Komendanta") widnieje zapis, iż skarżąca oraz jej dziecko utracili uprawnienia pobytowe w Polsce w związku z zarejestrowaniem w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Dodał, że decyzja została wydana w oparciu o zaktualizowane zapisy w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. W dniu 12 września 2024 r. Straż Graniczna zaktualizowała rejestr, z którego wynika, że skarżąca oraz jej dziecko posiadali legalny pobyt w Polsce od 11 sierpnia 2022 r. do 28 stycznia 2023 r. oraz od 17 czerwca 2024 r. do 30 września 2025 r.

Nadto organ wskazał, że w związku z zarejestrowaniem przez skarżącą wjazdu, przez złożenie wniosku o ponowne nadanie UKR, dane te urząd gminy powinien przekazać do Rejestru prowadzonego przez Komendanta i na tej podstawie Komendant w ciągu 30 dniu umieszcza dane w prowadzonym rejestrze Straży Granicznej. Oznacza to, że na podstawie zarejestrowanego w urzędzie gminy wjazdu przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna, Komendant dokonuje aktualizacji zapisów w rejestrze. Zgodnie bowiem z art. 26 ust. 3i ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i z rejestru PESEL.

Wobec powyższego Prezes ZUS stwierdził, że jedynie za okres od 1 września 2022 r. do 28 stycznia 2023 r. przysługuje skarżącej świadczenie wychowawcze, ponieważ w tym okresie ona i jej dziecko posiadają legalny pobyt w Polsce. Zostały zatem spełnione warunki wynikające z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.

N. P. wniosła skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, podtrzymując informację o braku pozwolenia na pobyt na terytorium Litwy. Podkreśliła, że decyzja dotyczy jej dziecka M. P..

Pismem z 3 grudnia 2024 r. skarżąca przedstawiła zaświadczenia o nadaniu jej oraz jej dziecku numerów PESEL, informację Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, z której wynika, że na dzień 11 października 2024 r. posiada ważne uprawnienia wynikające z ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz pismo Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Litewskiej z 2 września 2024 r. o braku posiadania przez skarżąca i jej małoletnie dzieci pozwolenia na pobyt tymczasowy na terenie Litwy. Wyjaśniła, że nie przebywała za granicą dłużej niż 30 dni w sposób ciągły.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wniósł o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Jednocześnie, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Kontrolowana sprawa została na tej podstawie rozpoznana w trybie uproszczonym. Organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zaś skarżąca o tym fakcie zawiadomiona, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji.

Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą uchylono prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M. P.

od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że informacją z 12 września 2022 r. skarżącej przyznano na ww. dziecko świadczenie wychowawcze na okres od

1 września 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Nie ulega też wątpliwości, że w okresie od 1 września 2022 r. do 31 maja 2023 r. skarżąca otrzymywała świadczenie w wysokości po 500 zł miesięcznie na syna.

Sporna natomiast jest okoliczność, czy w związku z zapisem w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, z którego wynika, że skarżąca oraz jej dziecko posiadali legalny pobyt w Polsce od 11 sierpnia 2022 r. do 28 stycznia 2023 r. oraz od 17 czerwca 2024 r. do 30 września 2025 r., organ mógł uchylić prawo do świadczenia za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r.

Zaznaczyć zatem należy, że kwestie dotyczące zmiany bądź uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego zostały uregulowane w art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 421), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Z kolei w myśl art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zmiana rozstrzygnięcia dotyczącego prawa do świadczenia wychowawczego na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Przepis art. 27 ust. 1 ww. ustawy dotyczy zatem zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, zaś cytowany wcześniej art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 tej ustawy odnosi się do nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 ustawy ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji (por. m.in. wyrok WSA w Szczecinie z 8 lutego 2024 r. II SA/Sz 1002/23, WSA w Łodzi z 11 sierpnia 2021 r. II SA/Łd 361/21; wyrok WSA w Warszawie z 16 stycznia 2018 r. I SA/Wa 1759/17, WSA w Bydgoszczy z 16 kwietnia 2019 r. II SA/Bd 70/19; wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., I OSK 1894/17 dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W trybie art. 27 ustawy nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 ustawy). Natomiast decyzję o uchyleniu albo zmianie prawa do świadczenia wychowawczego od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii oraz o nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone, należy wydać w przypadku, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie dotyczy uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. Biorąc pod uwagę datę wydania decyzji pierwszoinstancyjnej (21 sierpnia 2024 r.) uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego zostało dokonane z mocą wsteczną, tj. od

1 lutego 2023 r. (czyli za okres na jaki przyznano to świadczenie informacją z

12 września 2022 r.) co stanowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 1 ustawy, które miało wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe kwestia okresu posiadania przez skarżącą prawa do legalnego pobytu na terytorium Polski wynikająca z zaświadczenia Prezydenta Miasta K. z 15 października 2024 r. nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Organy - ponownie rozpoznając niniejszą sprawę - stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. uwzględnią powyższą ocenę prawną i wskazania Sądu.