Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 473/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc publiczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a  ustawy  PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 107 par 1 i par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31zq ust. 8
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 179a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Transportowego N. Sp. z o.o. w A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 listopada 2021 r. o sygn. akt I SA/Bk 473/21, 2. uchyla zaskarżoną decyzję, 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. na rzecz Przedsiębiorstwa Transportowego N. Sp. z o.o. w A. kwotę 497 złotych (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2020 r., znak: [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił Przedsiębiorstwu Transportowemu "N." Sp. z o.o. w A.(dalej jako: "Spółka") prawa do zwolnienia z opłacania należności ż tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Przyczyną odmowy było przekroczenie maksymalnej liczby ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych, uprawniającej do uzyskania prawa do zwolnienia ze składek. W przypadku Spółki, zgłoszonej jako płatnik w ZUS przed 1 lutego 2020 r., dzień na który należało ustalić liczbę ubezpieczonych to 29 lutego 2020 r. Wydając decyzję odmowną, ZUS przeprowadził analizę konta płatnika i ubezpieczonych. Stwierdzono wówczas, że na dzień 29 lutego 2020 r. Spółka zgłaszała do ubezpieczeń społecznych powyżej 49 ubezpieczonych.

Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes ZUS decyzją z [...] października 2020 r., znak: [...], utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania odwoławczego dokonano ponownej weryfikacji zgromadzonego w sprawie materiału. ZUS stwierdził, że Spółka jako płatnik składek zgłoszony przed 1 lutego 2020 r., na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosiła do ubezpieczeń społecznych 48 ubezpieczonych, a nie jak wskazano w zaskarżonej decyzji 54 osoby. Wobec tego zaistniała konieczność weryfikacji wniosku Spółki w zakresie pozostałych przesłanek uprawniających do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Ponowna analiza wykazała, że we wniosku RDZ (złożonym 24 kwietnia 2020 r.) - poprzez zaznaczenie w części 4.2.A odpowiedzi "TAK", Spółka oświadczyła, że wysokość niepokrytych strat spółki przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Fakt ten znajduje potwierdzenie w sprawozdaniu finansowym Spółki za rok 2019, zamieszczonym przez spółkę w Krajowym Rejestrze Sądowym numer [...].

Organ podniósł, że poinformował Spółkę o treści Komunikatu Komisji UE - "Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19" (Dz. Urz. UE C 91 I z 20 marca 2020 r., dalej jako: "Komunikat"), zgodnie z którym pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które w dniu 31 grudnia 2019 r. nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26 czerwca 2014 r.); organ zwrócił się do Spółki o ustosunkowanie się do ww. okoliczności. Dodatkowo pismem z [...] września 2020 r. w związku ze zmianami zaistniałymi w sekcji 3.1 ww. Komunikatu zwrócono się do Spółki o przesłanie wypełnionego Formularza informacji dotyczących pomocy publicznej związanej z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19 oraz jej skutków na okoliczność zbadania, czy Spółka znajdowała się w trudnej sytuacji na dzień ubiegania się o zwolnienie ze składek, tj. na dzień 24 kwietnia 2020 r.

Spółka wyjaśniła, że zdecydowana większość kwoty straty z lat ubiegłych wynika z tytułu nałożonych na Spółkę kar za składowanie odpadów bez ważnej instrukcji składowiska za lata 2007- 2009 w kwocie 4.043.410,00 zł. Na spłatę tych kar spółka otrzymała od Miasta - Gminy A. wsparcie w postaci podwyższenia kapitału w latach 2017-2019 na kwotę 4.883.000,00 zł. Podwyższenie kapitału nie jest jednak przychodem Spółki, dlatego też czynności te nie doprowadziły do poprawy wyniku finansowego przedsiębiorstwa. Spółka wskazała, że zaległość ta jest spłacana w ratach realizowanych w okresie: [...] kwietnia 2020 r. – [...] listopada 2021 r., przedkładając na tę okoliczność dokumentację.

Zdaniem organu, ponowna analiza przedłożonych w sprawie dokumentów potwierdziła, że Spółka znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej. Wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości kapitału zakładowego. Przyczyną odmowy jest zaś niespełnienie warunków do uzyskania pomocy publicznej z uwagi na potwierdzenie trudnej sytuacji przedsiębiorstwa, zarówno na dzień 31 grudnia 2019 r., jak też na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, tj. na dzień 24 kwietnia 2020 r.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z 13 maja 2021 r., V SA/Wa 2562/20, stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Zaskarżając decyzję w całości, Spółka zarzuciła naruszenie:

1. art. 107 §1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), poprzez powołanie się przez organ w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia na Komunikat, w sytuacji, gdy Komunikat ten nie jest aktem wiążącym dla organu, który powinien działać w granicach i na podstawie prawa, co końcowo spowodowało naruszenia art. 6 k.p.a., 8 § 1 k.p.a. i 11 k.p.a.;

2. art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm., dalej jako: "ustawa covidowa"), poprzez utrzymanie w mocy decyzji z [...] czerwca 2020 r. odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., w sytuacji braku podstaw do takiego rozstrzygnięcia, w szczególności, gdy Komunikat, na podstawie którego oparł się organ wydający skarżoną decyzję, nie jest aktem wiążącym dla organu, gdyż żaden przepis tak nie stanowi;

3. z ostrożności procesowej przy założeniu, że organ mógł powołać się ww. Komunikat, art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez brak rozpatrzenia w całości zebranego materiału dowodowego i odniesienia się w treści uzasadnienia decyzji do istotnych okoliczności, a mianowicie wyjaśnień pisemnych prezesa złożonych w toku postępowania z których jasno wynika o stabilności finansowej Spółki, a powołany w treści uzasadnienia Komunikat posługuje się wyrażeniem w pkt. 3.1 ppkt. 22 lit. c "pomoc może zostać przyznana", co jednoznacznie nie przesądza o braku możliwości udzielenia pomocy również przedsiębiorcom, którzy znajdowali się w trudnej sytuacji wcześniej.

Mając na uwadze powyższe, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej jej decyzji z [...] czerwca 2020 r. oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z 24 listopada 2021 r. WSA w Białymstoku oddalił skargę.

W uzasadnieniu sąd wskazał, że w toku postępowania odwoławczego organ ustalił, że Spółka jako płatnik składek zgłoszony przed 1 lutego 2020 r., na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosiła do ubezpieczeń społecznych 48 ubezpieczonych, a nie jak wskazano w decyzji pierwszoinstancyjnej - 54 osoby. Wobec tego zaistniała konieczność weryfikacji wniosku Spółki w zakresie pozostałych przesłanek uprawniających do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Ponowna analiza wykazała, że we wniosku RDZ (złożonym 24 kwietnia 2020 r.) - poprzez zaznaczenie w części 4.2.A odpowiedzi "TAK", Spółka oświadczyła, że wysokość niepokrytych strat spółki przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego.

Sąd zauważył, że pismem z [...] sierpnia 2020 r. spółka została poinformowana o powyższych okolicznościach, które miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zwrócono się jednocześnie o ustosunkowanie się do nich. Dodatkowo pismem z [...] września 2020 r., mając na uwadze zmiany zaistniałe w sekcji Komunikatu Komisji Europejskiej - Tymczasowych ramach środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVlD-19 (Dz. Urz. UE C 911 z 20.03.2020), zwrócono się do Spółki o przesłanie wypełnionego formularza informacji dotyczących pomocy publicznej związanej z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19 oraz jej skutków na okoliczność zbadania, czy Spółka znajdowała się w trudnej sytuacji na dzień ubiegania się o zwolnienie ze składek, tj. na dzień 24 kwietnia 2020 r.

Formularz ten został odesłany [...] września 2020 r. wraz z pismem z [...] września 2020 r. Według wyjaśnień Spółki zdecydowana większość kwoty straty z lat ubiegłych wynika z tytułu nałożonych na spółkę kar za składowanie odpadów bez ważnej instrukcji składowiska za lata 2007-2009 w kwocie 4.043.410,00 zł. Na spłatę tych kar spółka otrzymała od Miasta - Gminy A. wsparcie w postaci podwyższenia kapitału w latach 2017-2019 na kwotę 4.883.000,00 zł. Wskazano, że podwyższenie kapitału nie jest jednak przychodem Spółki. Dlatego też czynności te nie doprowadziły do poprawy wyniku finansowego przedsiębiorstwa. Spółka wskazała, że zaległość ta jest spłacana w ratach realizowanych w okresie: [...] kwietnia 2020 r. – [...] listopada 2021 r.

Zdaniem sądu organ zasadnie uznał, że Spółka znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej. Wysokość niepokrytych strat przewyższała 50% wysokości kapitału zakładowego. Przyczyną odmowy było zatem niespełnienie warunków do uzyskania pomocy publicznej z uwagi na potwierdzenie trudnej sytuacji przedsiębiorstwa, zarówno na dzień 31 grudnia 2019 r., jak też na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, tj. na dzień 24 kwietnia 2020 r.

Odnosząc się do zarzutu nieuprawnionego powoływania się przez organ administracji na Komunikat UE –Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej pandemii COVID-19 (Dz. U. UE C 911 z 20.03.2020 r.), sąd zważył, że nie można uznać, że to Komunikat Komisji, o którym mowa w tym przepisie, stanowi źródło prawa, a jedynie, że polski ustawodawca odsyła - w zakresie dookreślenia jakim podmiotom i w jakim zakresie można w czasie trwające epidemii COVID-19 udzielić wsparcia - do jednolitego dla wszystkich krajów członkowskich UE Komunikatu Komisji.

WSA stwierdził, że w sprawie nie doszło także do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, tj. wskazanych w skardze art. 6 (zasady praworządności, art. 8 § 1 (zasady zaufania) i art. 11 (zasady przekonywania) k.p.a. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób zupełny. Decyzja organu w zakresie zastosowania prawa materialnego jest lakoniczna, ale nie można jej zarzucać naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Z uwagi na powoływanie się przez organ na ww. Komunikat nie doszło także do naruszenia art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy covidowej.

Spółka nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wystąpiła za pośrednictwem WSA w Białymstoku ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości, profesjonalny pełnomocnik Spółki zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."):

- naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 15zzzh w zw. z art. 31zo ust. 1a w zw. z art. 31zp ust. 1 w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy covidowej - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. - poprzez błędne ich zastosowanie, wynikające z nieuwzględnienia aktualnego na dzień 30 czerwca 2020 r. (jako ostatniego dnia na złożenie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy covidowej) brzmienia Komunikatu Komisji - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz. Urz. UE C 911 z 20.03.2020, str. 1), do którego odesłanie zawarte zostało w art. 14zzzh ustawy covidowej, co w konsekwencji skutkowało bezpodstawną odmową zwolnienia Spółki z obowiązku opłacenia należności, o które Spółka wnioskowała w oparciu o przepis art. 31zo ust. 1a ustawy covidowej.

W oparciu o powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł: o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji i zasądzenie od Prezesa ZUS na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. pełnomocnik wniósł o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie. Nadto, wniósł o rozważenie przez sąd pierwszej instancji możliwości ponownego rozpoznania sprawy w trybie przewidzianym przepisem art. 179a p.p.s.a.

Pismem z 15 marca 2022 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od Spółki na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.

W toku postępowania międzyinstancyjnego, wszczętego na skutek wniesienia skargi kasacyjnej przez skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzi jedna z przesłanek określona w cytowanym przepisie, stanowiąca podstawę do wydania autokontrolnego orzeczenia, uznając podstawy skargi kasacyjnej za oczywiście usprawiedliwione, w części dotyczącej zarzutu naruszenia przez Sąd przepisów prawa materialnego. Skarżący kasacyjnie trafnie bowiem zarzuca naruszenie przez organ przepisu art. 15zzzh w zw. z art. 31zo ust. 1a w zw. z art. 31zp ust. 1 w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy covidowej - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. - poprzez błędne ich zastosowanie, wynikające z nieuwzględnienia aktualnego na dzień 30 czerwca 2020 r. (jako ostatniego dnia na złożenie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy covidowej) brzmienia Komunikatu Komisji - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz. Urz. UE C 911 z 20.03.2020, str. 1), do którego odesłanie zawarte zostało w art. 14zzzh ustawy covidowej, co w konsekwencji skutkowało bezpodstawną odmową zwolnienia Spółki z obowiązku opłacenia należności, o które Spółka wnioskowała w oparciu o przepis art. 31zo ust. 1a ustawy covidowej.

W ocenie Sądu podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, co wymaga uchylenia zaskarżonego wyroku.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ocena przesłanki negatywnej przyznania pomocy w postaci zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r., na podstawie przepisów ustawy COVID-19 (art. 31zo ust. 1a).

Organ pierwszej instancji pierwotnie uznał, że Spółka jako płatnik składek zgłoszony przed 1 lutego 2020 r., na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosiła do ubezpieczeń społecznych powyżej 49 osób.

Zgodnie z art. 31zo ust. 1a ww. ustawy na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., w wysokości 50 % łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych.

W toku zaś przeprowadzonego postępowania odwoławczego dokonano ponownej weryfikacji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. ZUS stwierdził, że Spółka jako płatnik składek zgłoszony przed 1 lutego 2020 r., na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosiła do ubezpieczeń społecznych 48 ubezpieczonych, a nie jak wskazano w zaskarżonej decyzji 54 osoby. Wobec tego zaistniała konieczność weryfikacji wniosku Spółki w zakresie pozostałych przesłanek uprawniających do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Ponowna analiza wykazała, że we wniosku RDZ (złożonym [...] kwietnia 2020 r.) - poprzez zaznaczenie w części 4.2.A odpowiedzi "TAK", Spółka oświadczyła, że wysokość niepokrytych strat spółki przewyższa 50 % wysokości kapitału zarejestrowanego. Fakt ten znajduje potwierdzenie w sprawozdaniu finansowym Spółki za rok 2019, zamieszczonym przez spółkę w Krajowym Rejestrze Sądowym numer [...].

Przepis art. 31zp ust. 1 ww. ustawy określa, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Przy czym Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z ww. obowiązku w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19). O zwolnieniu informuje płatnika składek (art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19). Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7), od której – zgodnie z art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 - płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z powołanych przepisów wynika, że ustawodawca objął zwolnieniem z obowiązku opłacania składek okres od marca do maja 2020 r., dając płatnikom składek czas na złożenie wniosku o zwolnienie z wymaganą dokumentacją rozliczeniową do 30 czerwca 2020 r. ZUS został zobowiązany do dokonywania przedmiotowych zwolnień w terminie nie dłuższym niż 30 dni. Jednocześnie ustawa COVID-19 nie reguluje kwestii terminu, w którym organ zobowiązany jest wydać decyzję odmowną wobec płatnika składek, który nie spełnia warunków przyznania prawa do zwolnienia.

W kontekście omawianego instrumentu wsparcia (zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek) fundamentalne znaczenie ma norma prawna zawarta w art. 15zzzh pkt 1 ustawy COVID-19. W przepisie tym określono, iż wsparcie, o którym mowa m.in. w 31zo - zgodne z warunkami zawartymi w Komunikacie Komisji - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (2020/C 91 I/01) (Dz. Urz. UE C 91I z 20.03.2020, str. 1) stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce. Krajowy ustawodawca chcąc, aby wymienione w powołanym przepisie instrumenty wsparcia w czasie trwającej epidemii (m.in. zwolnienie od obowiązku opłacania należności z tyt. składek), stanowiące pomoc publiczną w rozumieniu prawa wspólnotowego, nie naruszały postanowień art. 107 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej z 25 marca 1957 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm, dalej: TFUE), zawarł odesłanie do ww. Komunikatu Komisji Europejskiej. W ten sposób z jednej strony konkretne instrumenty wsparcia w dobie kryzysu wywołanego epidemią COVID-19 wprowadzono do polskiego porządku prawnego mocą przepisu rangi ustawowej, z drugiej - zaznaczono, że odpowiadają one wspólnym dla wszystkich krajów członkowskich UE warunkom przyznawania pomocy publicznej określonym w powołanym Komunikacie Komisji, z trzeciej zaś dookreślono, że wsparcie to - jako dopuszczalna pomoc publiczna - ma na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce.

Powyższe znajduje potwierdzenie w treści samego Komunikatu Komisji (UE), którego pkt 2.18 określa, iż: "biorąc pod uwagę, że epidemia COVID-19 dotyka wszystkie państwa członkowskie, a wprowadzone przez nie środki ograniczające rozprzestrzenianie epidemii negatywnie wpływają na sytuację przedsiębiorstw, Komisja uważa, że pomoc państwa jest uzasadniona i może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE przez określony czas w celu zaradzenia niedoborowi płynności wśród przedsiębiorstw oraz zagwarantowania, że zakłócenia spowodowane epidemią COVID-19 nie zagrożą ich rentowności, szczególnie jeśli chodzi o MŚP." Dalej w pkt 2.19 stwierdzono, że: "W niniejszym komunikacie Komisja określa warunki zgodności z rynkiem wewnętrznym, które będzie stosowała w odniesieniu do pomocy przyznanej przez państwa członkowskie na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE. Państwa członkowskie muszą zatem wykazać, że środki pomocy państwa zgłoszone Komisji na mocy niniejszego komunikatu są konieczne, odpowiednie i proporcjonalne, aby zaradzić poważnym zaburzeniom w gospodarce danego państwa członkowskiego, oraz że wszystkie warunki określone w niniejszym komunikacie są w całości spełnione."

Analizując dalej konstrukcję art. 15zzzh ustawy COVID-19 stwierdzić należy, iż przepis ten zawiera podwójne odesłanie. Po pierwsze odsyła do Komunikatu Komisji, który to z kolei wskazując, jakim przedsiębiorstwom pomocy nie można udzielić, odsyła do legalnej definicji pojęcia "przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji" zawartej w art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.U.UE.L.2014.187.1).

Komunikat Komisji w pierwotnym brzmieniem (z 20.03.2020 r.) w pkt 3.1.22.c. wskazywał, że pomoc - może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji (w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i art. 108 Traktatu - Dz.Urz. UE L 187 z 26.06.2014) w dniu 31 grudnia 2019 r.;

- może być ona przyznana przedsiębiorstwom, które nie znajdują się w trudnej sytuacji lub

- przedsiębiorstwom, które nie znajdowały się trudnej sytuacji w dniu 31 grudnia 2019 r., ale które później napotkały trudności lub znalazły się w trudnej sytuacji z powodu epidemii COVID-19.

Zgodnie zaś z art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 "przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji" oznacza przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności:

a) w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Do celów niniejszego przepisu "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy 2013/34/UE 45 , a "kapitał zakładowy" obejmuje, w stosownych przypadkach, wszelkie premie emisyjne;

b) w przypadku spółki, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych tej spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Do celów niniejszego przepisu "spółka, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek wymienionych w załączniku II do dyrektywy 2013/34/UE;

c) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością lub spełnia kryteria na mocy obowiązującego prawa krajowego, by zostać objętym zbiorowym podstępowaniem w związku z niewypłacalnością na wniosek jej wierzycieli;

d) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo otrzymało pomoc na ratowanie i nie spłaciło do tej pory pożyczki ani nie zakończyło umowy o gwarancję lub otrzymało pomoc na restrukturyzuję i nadal podlega planowi restrukturyzacyjnemu;

e) w przypadku przedsiębiorstwa, które nie jest MŚP, jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat: 1) stosunek księgowej wartości kapitału obcego do kapitału własnego tego przedsiębiorstwa przekracza 7,5 oraz 2) wskaźnik pokrycia odsetek zyskiem EBITDA tego przedsiębiorstwa wynosi poniżej 1,0.

Jak wynika z powołanego art. 2 pkt 18 ww. rozporządzenia nr 651/2014 do uznania przedsiębiorstwa za będące w trudnej sytuacji wystarczy by spełniało jedną z przesłanek określoną w tym przepisie. W przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością jedną z takich przesłanek jest fakt utraty w efekcie zakumulowanych strat ponad połowy kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych.

Wskazać zatem należy, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma okoliczność dotyczącą tego, że skoro na gruncie art. 31zp ust. 1 i art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 wnioski o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wraz z wymaganą dokumentacją rozliczeniową można było składać do dnia 30 czerwca 2020 r., to należy odnieść się do stanu prawnego - w omawianym zakresie warunków uznania pomocy publicznej za dopuszczalną - na ostatni dzień do złożenia wniosku, tj. 30 czerwca 2020 r.

Na uwagę zasługuje, że przed tą datą, w istotnym z punktu widzenia okoliczności niniejszej sprawy, zakresie uległ zmianie Komunikat Komisji – Tymczasowe ramy środków pomocy (...), do którego ustawodawca odsyła w art. 15zzzh ustawy COVID-19. Komunikatem Komisji (UE) Trzecie zmiany w tymczasowych ramach środków pomocy państwa, w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz.Urz. UE.C.2020.218.3 z 02.07.2020 r.) z mocą od 29 czerwca 2020 r. rozszerzono tymczasowe ramy środków pomocy państwa na wszystkie mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, nawet jeśli w dniu 31 grudnia 2019 r. zaliczałyby się one do kategorii przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, pod warunkiem że nie są objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego oraz, że nie otrzymały pomocy na ratowanie (która nie została spłacona) ani pomocy na restrukturyzację (i nadal podlegają planowi restrukturyzacji) [pkt 1.6., 2.12. i 2.15. ww. Komunikatu – Trzecie zmiany...].

W świetle powyższego Sąd jest zdania, iż w przedmiotowej sprawie należało ostatecznie uwzględnić powołaną trzecią zmianę Komunikatu Komisji - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19, która z dniem 29 czerwca 2020 r., a więc na dzień przed upływem terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, rozszerzyła zakres dopuszczalnej pomocy publicznej pod pewnymi warunkami na przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji.

Zawarte bowiem w art. 15zzzh ustawy COVID-19 odesłanie do ww. Komunikatu Komisji (UE) ma charakter dynamiczny w rozumieniu § 159 w zw. z § 158 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 283 ze zm., dalej: rtp), co oznacza, że jest ono odesłaniem do obowiązujących unormowań w brzmieniu, jakie będą one miały każdorazowo w czasie obowiązywania przepisu odsyłającego. Jeżeliby bowiem intencją ustawodawcy było zastosowanie w art. 15zzzh ustawy COVID-19 odesłania statycznego, tj. odesłania do innych przepisów jedynie w ich określonej wersji zgodnie (zgodnie z § 160 rtp), to w przepisie odsyłającym (w tym wypadku - art. 15zzzh ustawy COVID-19) dodałby w nawiasie "w brzmieniu z dnia ....", podając poza datą wejścia w życie przepisów, do których się odsyła, także oznaczenie dziennika urzędowego, w którym zostały ogłoszone te przepisy. Takiego zapisu zaś omawiane odesłanie nie zawiera.

Sąd w powyższym względzie w pełni podzielił pogląd wyrażony przez WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Po 609/20, zaaprobowanym przez NSA w wyroku z dnia 19 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 1127/21 (a także w wyrokach: WSA w Gdańsku z dnia 19 stycznia 2022 r., I SA/Gd 1370/21, WSA w Opolu z dnia 03 grudnia 2021 r., I SA/Op 418/21, WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2021 r., I SA/Lu 461/21).

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że ZUS naruszył przepisy prawa materialnego - art. 15zzzh w zw. z art. 31zo ust. 1 w zw. z art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19.

Wprawdzie pierwotna decyzja została wydana w dniu [...] czerwca 2020 r., ale w sprawie organ odwoławczy wydał decyzję w dniu [...] października 2020 r., powinien zatem uwzględnić aktualne na dzień 30 czerwca 2020 r. (jako ostatni dzień na złożenie wniosku o przedmiotowe zwolnienie) brzmienie Komunikatu Komisji (UE) – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19, do którego odesłanie zawarto w art. 15zzzh ustawy COVID-19.

W tym stanie rzeczy, Sąd uznał wniesioną skargę kasacyjną za uzasadnioną i orzekł jak w sentencji, czyli uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 179a p.p.s.a. (w trybie autokontroli).

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd uchylił również zaskarżoną decyzję organu.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 179a w związku z art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. Na wysokość zasądzonych kosztów składają się: wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

Ponownie rozpoznając sprawę organ – kierując się normą określoną w art. 153 p.p.s.a. – uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku, w szczególności okoliczność obowiązującej od 29 czerwca 2020 r. trzeciej zmiany Komunikatu Komisji – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 dotyczącej rozszerzenia dopuszczalnej pomocy publicznej na przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji.