Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1650/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 2  lit. a)
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 12 października 2022 r.nr SKO.4115.700.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 12 października 2022 r. nr SKO.4115.700.2022, wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Wnioskiem z 14 kwietnia 2022 r. RK (dalej: "Skarżąca") zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem – WK.

Decyzją z [...] maja 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji podał, że WK legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niemniej ze wskazanego orzeczenia nie wynika, że niepełnosprawność powstała przed ukończeniem przez niego 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: "u.ś.r.".

Niezależnie od powyższego organ I instancji podał, że WK pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona – KK nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Względem Skarżącej zachodzi zatem negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Ponadto Prezydent podniósł, że Skarżąca w chwili złożenia wniosku nie pracowała, a zatem nie mogła zrezygnować z zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem. Nie spełnia tym samym przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tym bardziej, że WK ma czworo dzieci i każde z nich jest zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnego rodzica.

Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponadto zdaniem Skarżącej przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie ma zastosowania w sprawach, w których wnioskodawcą jest zstępny osoby niepełnosprawnej. Błędnie również przyjęto, że w realiach opisywanej sprawy brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją Skarżącej z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Decyzją z 12 października 2022 r. nr SKO.4115.700.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Prezydenta Miasta [...].

Kolegium wskazało, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek i zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u ojca Skarżącej. W realiach opisywanej sprawy nie została jednak spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustalono bowiem, że ojciec Skarżącej jest stosunkowo samodzielny i wymaga jedynie doraźnej pomocy, którą zapewniają mieszkająca z nim małżonka i syn. Skarżąca zamieszkuje 30 km od ojca, przyjeżdża co drugi dzień, robi zakupy, pomaga przy kąpieli i zawozi ojca do lekarza. Mając na uwadze powyższe prawidłowo uznał organ I instancji, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto w realiach opisywanej sprawy zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Ustalono bowiem, że WK pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym decyzję organu I instancji – pomimo częściowo błędnego uzasadnienia – uznać należało za odpowiadającą prawu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, RK wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca podniosła, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.s.r. nie powinien mieć zastosowania w sprawach, w których wnioskodawcą jest zstępny osoby niepełnosprawnej. Ponadto w ocenie Skarżącej organy błędnie wywiodły, że zakres sprawowanej opieki obiektywnie umożliwia podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) – dalej: "K.p.a." lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez Organ I instancji i zaaprobowane przez Organ odwoławczy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Sąd stwierdza, że wydanie decyzji odmownej w związku z datą ustalenia stopnia niepełnosprawności u ojca Skarżącej, stanowiło naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., co zostało prawidłowo wykazane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu. Należy mieć bowiem na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Odnośnie przesłanek odmowy przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazanych przez Kolegium należy podnieść, że WK pozostaje w związku małżeńskim z KK, która nie legitymuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe okoliczności stanowiły podstawę odmowy przyznania Skarżącej – będącej zstępną osoby wymagającej opieki – świadczenia pielęgnacyjnego. Przypomnieć należy, że w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca sformułował negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wśród których wskazano okoliczność pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.).

Wymaga wskazania, że uchwałą z 14 listopada 2022 r. I OPS 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. (uchwała dostępna na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wprowadzenie z dniem 14 października 2011 r. do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przesłanki legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi rozwiązanie zbieżne ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, który w takim rozwiązaniu upatrywał środka do zapewnienia systemowej spójności regulacji, jak też ze stanowiskiem wyrażanym ówcześnie w orzecznictwie. Trybunał Konstytucyjny powołując akceptująco w postanowieniu z 1 czerwca 2010 r. P 38/09 wyroki sądów administracyjnych, przyjmujących prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji, również jako prawidłowe ocenił wyrażane w nich stanowisko, że niepełnosprawność współmałżonka osoby wymagającej opieki jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa do świadczenia innym członkom rodziny zobowiązanym do alimentacji.

NSA podniósł, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Zdaniem NSA, nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że analizowane rozwiązania nie zachowują spójności systemowej – również w wymiarze konstytucyjnym.

Mając na uwadze powyższe, stanowisko organów obydwu instancji wyrażone w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, uznać należy za zgodne z prawem. Wymaga podkreślenia, że w świetle art. 269 P.p.s.a., stanowisko wyrażone we wskazanej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Oznacza to, że skoro KK nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to względem Skarżącej zachodzi negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Jednocześnie Sąd, działając z urzędu na podstawie art. 134 § 1 i art. 135 w zw. z art. 145 § 1 P.p.s.a., nie dostrzegł innych naruszeń przepisów prawa, które obligowałyby do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ponadto wobec zaistnienia przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zbędne stało się orzekanie o podniesionej przez Kolegium przesłance braku sprawowania stałej opieki przez Skarżącą.

W związku z powyższym, Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, wobec złożenia wniosku w tym przedmiocie przez Skarżącą oraz aprobacie skarżonego organu (art. 119 pkt 2 P.p.s.a.).