Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 771/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.3
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 maja 2022 r. nr 100300/71/3266/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 29 września 2021 r. M. M. (dalej: Skarżący, wnioskodawca) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie nieopłaconych składek.

Decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład lub organ) odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia 6 maja 2022 r. Zakład utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 20 grudnia 2021 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że na podstawie przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ustalono, że wnioskodawca:

- nie pracuje zarobkowo,

- nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych,

- uzyskuje dochody z tytułu wykonywania pracy dorywczej w wysokości 150,00 zł netto miesięcznie,

- pobiera zasiłek z Urzędu Pracy w wysokości 1.000,06 zł netto miesięcznie,

- nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy,

- prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną, która nie uzyskuje dochodów,

- ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu: opłat eksploatacyjnych - 520,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 350,00 zł oraz innych - 770,00 zł,

- posiada zobowiązania z tytułu kredytów w wysokości 100.000,00 zł oraz u osób fizycznych w wysokości 50.400,00 zł z miesięczną ratą w kwocie 700,00 zł - zobowiązania nie są spłacane, są dochodzone w trybie egzekucji komorniczej,

- nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych i wierzytelności,

Na postawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Krajowego Rejestru Sądowego, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalono, że wnioskodawca:

- w okresie od 1 września 2014 r. do 29 lutego 2016 r. podlegał do ubezpieczeń jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o.;

- od 30 listopada 2021 r. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku;

- nie jest właścicielem pojazdu;

- nie jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości;

- 15 listopada 2019 r. zawarł układ ratalny z ZUS, który 14 października 2021 r. został zerwany;

- przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie zostało na obecną chwilę wdrożone.

W kontekście przedstawionej sytuacji majątkowej i zdrowotnej organ doszedł do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021, poz. 423 ze zm.) – dalej w skrócie zwanej u.s.u.s.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art, 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak ma następcę prawnego. Ustalono także, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie można także stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie zostało wdrożone.

Zdaniem Zakładu nie wystąpiły również żadne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) – dalej w skrócie zwanego Rozporządzeniem. W ocenie Zakładu w chwili obecnej nie zachodzą przesłanki, kwalifikujące do umorzenia należności z uwagi na indywidualną sytuację wnioskodawcy lub interes publiczny.

Odnosząc się do przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Zakład zauważył, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Dalej Zakład podkreślił, że wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Nie negując sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy i jego żony, Zakład zauważył, że brak jest podstaw do uznania, że stan zdrowia wnioskodawcy lub konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny wyklucza możliwość uzyskiwania przez wnioskodawcę dochodów niezbędnych do spłaty należności z tytułu składek. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 1 marca 2022 r. wynika, że stwierdzono u wnioskodawcy umiarkowany stopnień niepełnosprawności do 31 marca 2025 r. i może on podejmować zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Od 30 listopada 2020 r., przez rok wnioskodawca był zarejestrowany jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych, a od 30 listopada 2021 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, co świadczy o gotowości do podjęcia zatrudnienia. Ponadto, z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że podejmuje się on drobnych prac dorywczych, z których osiąga dochód.

Odnosząc się sytuacji materialnej wnioskodawcy, która mogłaby uzasadnić umorzenie należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, Zakład zauważył, że wnioskodawca od 30 listopada 2021 r, jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Według oświadczenia wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu pracy dorywczej w wysokości 150,00 zł miesięcznie, przy czym są to dochody nieregularne. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która nie uzyskuje żadnych dochodów, co potwierdziły ustalenia organu. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą zaś 1.640,00 zł miesięcznie. W stałych wydatkach nie uwzględniono przy tym zakupu żywności, ubrań, artykułów higienicznych. Zdaniem Zakładu sytuacja materialna wnioskodawcy jest niejednoznaczna, dlatego brak jest możliwości odniesienia jej do poziomu minimum socjalnego i minimum egzystencji. Wnioskodawca nie wyjaśnił skąd pochodzą środki finansowe na ponoszone wydatki w łącznej kwocie 1.640,00 zł, skoro dochody gospodarstwa domowego wynoszą 150,00 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie korzysta przy tym z pomocy społecznej.

Zakład podkreślił, że brak kompletnego materiału dowodowego nie pozwala na dokonanie faktycznej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Organ dysponował jedynie tym materiałem, który wnioskodawca udostępnił. Nie ma natomiast realnych środków procesowych do ustalenia sytuacji materialnej. Ciężar dowodu spoczywa na zobowiązanym, a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy przedstawionych przez Stronę dowodów.

Zakład podkreślił, że istnienie zobowiązań cywilnoprawnych nie stanowi podstawy do umorzenia należności publicznoprawnych. Zobowiązania z tytułu składek są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu przed innymi należnościami.

Zakład zauważył, że obecna sytuacja materialna wnioskodawcy jest spowodowana aktualnym brakiem zatrudnienia. Do osiągnięcia przez wnioskodawcę uprawnień emerytalnych pozostało 12 lat aktywności zawodowej. Ponadto, podjęcie pracy przez żonę wnioskodawcy również miałoby wpływ na poprawę sytuacji materialnej rodziny. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 września 2021 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2022 r. minimalne wynagrodzenie z pracę w pełnym wymiarze czasu pracy od 1 stycznia 2022 r. wynosi 3.010,00 zł brutto, tj. 2.363,56 zł netto miesięcznie.

Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem M. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, podnosząc że decyzja Zakładu narusza jego dobra. W ocenie Skarżącego opłacenie składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie.

W toku postępowania sądowego Skarżący przedłożył zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 1 marca 2023 r. ustalające, że Skarżący:

1) jest niezdolny do pracy,

2) jest częściowo niezdolny do pracy do 31 marca 2028 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia. Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już Rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności, o jakich mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art, 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak ma następcę prawnego. Ustalono także, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie można także stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie zostało wdrożone.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość skutecznego wyegzekwowania należności, a więc nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis Rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 Rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Zakład dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez Skarżącego. W ocenie Sądu, organ stwierdzając, że w wypadku Skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla Skarżącego. Skarżący uzasadniał żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej oraz stanem zdrowia. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i w ocenie Sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko.

Należy odnotować, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która nie uzyskuje żadnych dochodów, co potwierdziły ustalenia organu. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w stanowi zaś 1.640,00 zł miesięcznie. W stałych wydatkach nie uwzględniono przy tym zakupu żywności, ubrań, artykułów higienicznych. Zgodzić zatem trzeba się z Zakładem, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest niejednoznaczna, dlatego brak jest możliwości odniesienia jej do poziomu minimum socjalnego i minimum egzystencji. Skarżący nie wyjaśnił skąd pochodzą środki finansowe na ponoszone wydatki w łącznej kwocie 1.640,00 zł, skoro dochody gospodarstwa domowego wynoszą 150,00 zł miesięcznie. Skarżący nie korzysta przy tym z pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu, należy zgodzić się z organem, że Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia jemu spłatę całości zaległych należności. Zakład trafnie przy tym zauważył, że pomimo ustalonej niełatwej sytuacji materialnej, rodzina wnioskodawcy nie podjęła działań mających na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują instytucje socjalne.

Nie stwierdzone zostało również, aby Skarżący był pozbawiony w sposób trwały możliwości zarobkowania. Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zakład nie negował i nie bagatelizował wystąpienia u Skarżącego problemów zdrowotnych, jednakże z przedłożonego w toku postępowania o udzielenie ulgi orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynika, że Skarżący może podjąć zatrudnienie w warunkach chronionych.

Przy czym zgodzić trzeba się z Zakładem, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, iż świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych zdaniem Sądu organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez Skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości i nie był też przez Skarżącego kwestionowany. Okoliczność, że Skarżący nie zgadza się z oceną sytuacji majątkowej i rodzinnej dokonaną przez organ nie oznacza jednak, że z tej przyczyny wydana decyzja jest wadliwa. Wadliwości tej można byłoby upatrywać, gdyby organ dokonał oceny istniejącego materiału dowodowego w sposób dowolny, a analiza ta nie zostałaby wsparta żadną argumentacją. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie nastąpiła, albowiem Zakład ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa i zdrowotna Skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego Skarżącego oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji Skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności (chociażby powołanych na etapie postępowania sądowego), może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 259).