Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 987/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 54 par. 5,  art. 54 par. 5a
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 3 par. 2 pkt 2,  art. 3 par. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie skargi na czynność egzekucyjną 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. S. S. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] r., nr [...] stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na postanowienie w przedmiocie jej skargi na czynności egzekucyjne.

2. Stan sprawy przedstawia się następująco.

2.1. W piśmie z 20 kwietnia 2017 r. skarżąca wniosła skargę na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia jej rachunków bankowych. Czynności te zostały dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. w toku postępowania, zmierzającego do wyegzekwowania zaległości w podatku od nieruchomości.

Skarżąca podniosła, że o dokonanym zajęciu nie została powiadomiona.

Ponadto wskazała, że zajęte środki finansowe do niej nie należą, gdyż stanowią one pożyczkę zaciągniętą od swego brata na leczenie wnuka.

W tym samym piśmie skarżąca wniosła również o wyłączenie jej rachunku bankowego z egzekucji i zwrot kwoty [...] zł, stanowiącej właśnie wskazaną pożyczkę.

2.2. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia [...]r., nr [...], działając na podstawie art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 54 § 1, § 5 i § 5a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) uznał, że skarga zobowiązanej na czynności egzekucyjne jest zasadna w części dotyczącej braku powiadomienia o dokonanych zajęciach egzekucyjnych.

W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca pierwotnie nie została prawidłowo zawiadomiona o dokonanym zajęciu. Korespondencję zawierającą zawiadomienie w tej sprawie odebrała dopiero [...]r. Organ kierując ponownie do skarżącej korespondencję usunął więc stwierdzoną wadę czynności. Jednocześnie organ zaznaczył, że wskazana wada czynności egzekucyjnej nie stanowi podstawy do jej uchylenia, gdyż z godnie z art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie egzekucyjne jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej. Doręczenie zaś skarżącej zawiadomienia nastąpiło już w dniu [...]r.

2.3. W odniesieniu do drugiego wniosku skarżącej – zawartego w piśmie z 20 kwietnia 2017 r. – Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. wydał w dniu [...] r. postanowienie. Powołując się na art. 38 § 1 u.p.e.a. odmówił wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym w A S.A. z uwagi na to, że zobowiązanej nie przysługuje prawo żądania wyłączenia spod egzekucji w tym trybie. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie art. 38 u.p.e.a. może wystąpić tylko podmiot, który nie jest zobowiązanym, a rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję.

2.4. Zgodnie z pouczeniem zawartym w postanowieniu z [...]r. skarżąca - w piśmie z 30 czerwca 2017 r. - wniosła na nie zażalenie. Zażądała uchylenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej i zwrócenia zajętych środków pochodzących z pożyczki, przeznaczonych na leczenie jej wnuka. W uzasadnieniu akcentowała pochodzenie i przeznaczenie zajętych środków oraz powoływała się na art. 13 § 1 u.p.e.a.

2.5. Wymienionym na wstępie postanowieniem z [...]r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., działając na podstawie art. 134 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 sierpnia 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 – dalej: k.p.a.) oraz art. 17 i art. 18 u.p.e.a., stwierdził, że zażalenie jest niedopuszczalne. W jego ocenie u.p.e.a. nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia uwzględniającego skargę na czynności egzekucyjne, a z takim postanowieniem mamy do czynienia w tym przypadku.

3. W skardze zobowiązana wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...]r. oraz wyłączenia spod egzekucji zajętych środków. Podtrzymała przy tym argumentację zaprezentowaną uprzednio odnoszącą się do tego, że zajęte środki nie stanowią jej własności, lecz pożyczkę oraz są przeznaczone na leczenie wnuka.

W odpowiedzi organ stwierdził brak podstaw do zmiany swego stanowiska i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych powodów aniżeli w niej podniesione. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a – który w tej sprawie nie ma zastosowania).

5. Przed odniesieniem się do legalności zaskarżonego postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia, wyjaśnienia wymagają dwie inne kwestie.

Po pierwsze, czy przedmiotowe postanowienie może zostać objęte kontrolą sądu administracyjnego w świetle art. 3 § 2 pkt 2 i 3 p.p.s.a. Stosownie do tych regulacji, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

- postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2);

- postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu (pkt 3).

Sąd orzekający podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z 8 listopada 2012 r., II GSK 1689/12 (Lex nr 1248412), że stwierdzające niedopuszczalność zażalenia postanowienie wydane w oparciu o art. 134 w związku z art. 144 k.p.a., mimo że dotyczy rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym, ma charakter postanowienia zamykającego sprawę oceny dopuszczalności zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym i z tego względu, mieści się wśród aktów prawnych, o których stanowi art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Skarga nie podlega więc odrzuceniu z powodu braku drogi sądowoadministracyjnej.

Po drugie, wyjaśnienia na wstępie wymaga, na które postanowienie organu egzekucyjnego skarżąca w istocie wniosła zażalenie w piśmie z 30 czerwca 2017 r., którego niedopuszczalność stwierdził organ nadzoru.

Jak bowiem przyjął organ egzekucyjny, w piśmie 20 kwietnia 2017 r. zobowiązana zawarła:

a) skargę na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia rachunków bankowych oraz

b) wniosek o wyłączenie spod egzekucji rachunku bankowego na którym znajdowała się kwota pożyczonych [...] zł, przeznaczonych na leczenie wnuka zobowiązanej.

Na skutek tego organ egzekucyjny wydał dwa postanowienia:

a) w dniu [...]r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, które zostało doręczone [...]r. oraz

b) w dniu [...]r. w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym, które – jak wynika ze skargi – zobowiązanej zostało doręczone [...]r.

Wątpliwości co do postanowienia, które zostało zaskarżone przedmiotowym zażaleniem wyłaniają się dlatego, że co prawda w części wstępnej zażalenia zobowiązana wskazała, że zaskarża postanowienie z [...]r. (doręczone [...]r.), lecz argumentacja zawarta w jego uzasadnieniu odwołuje się do zagadnienia, którego dotyczy inne postanowienie wydane przez organ egzekucyjny, to jest postanowienie z [...]r. Uzasadnienie zażalenia odnosi się bowiem do wniosku zobowiązanej o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym.

Powyższe prima facie daje podstawy do przyjęcia, że w istocie zobowiązana mogła zamierzać zaskarżyć nie postanowienie z [...]r., ale postanowienie z [...]r.

Jednak przeciwko takiemu wnioskowi przemawia okoliczność, że postanowienie z [...]r. zostało doręczone skarżącej (jak podaje w skardze) dopiero [...] r., a więc już po wniesieniu przedmiotowego zażalenia, które zostało zawarte w piśmie z 30 czerwca 2017 r.

Finalnie należy więc przyjąć, że zobowiązana nie mogła wnieść zażalenia na postanowienie z [...]r. Nie mogła bowiem zaskarżyć postanowienia, którego w czasie składania zażalenia jeszcze skarżącej nie doręczono.

Prawidłowo zatem przyjęły organy, że pomimo niespójności pomiędzy oznaczeniem przedmiotu zaskarżenia oraz uzasadnieniem zażalenia, wniesione zażalenie – zawarte w piśmie z 30 czerwca 2017 r. - należało potraktować jako skierowane przeciwko postanowieniu z [...]r.

Kwestia zaskarżenia postanowienia z [...]r., doręczonego jak wynika ze skargi w dniu [...]r., stanowi inne zagadnienie, wykraczające poza ramy obecnie rozpatrywanej sprawy przez Sąd.

6. Kontrolowane przez Sąd postanowienie organu nadzoru narusza przepisy postępowania w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Organy wadliwie przyjęły, że postanowienie organu egzekucyjnego z [...]r. jest postanowieniem uwzględniającym skargę na czynności egzekucyjne, a tym samym nie przysługuje na nie zażalenie.

Stosownie do art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego (§ 1).

Skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4).

W sprawie skargi postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5).

W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a).

Z zacytowanych regulacji wynika, że zaskarżalne zażaleniem jest tylko postanowienie o oddaleniu skargi, zaś - a contrario - na postanowienie uwzględniające skargę na czynności egzekucyjne zażalenie nie przysługuje.

Jednocześnie należy zaakcentować, że z art. 54 § 5a u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny uwzględniając skargę może podjąć tylko takie rozstrzygnięcie, które:

a) uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub

b) usuwa stwierdzone wady czynności.

Zatem wszelkie inne merytoryczne sposoby rozpoznania skargi nie mogą zostać zakwalifikowane jako jej uwzględnienie w rozumieniu tego przepisu. Tym samym muszą zostać zakwalifikowane jako jej oddalenie, ze skutkiem w postaci możliwości zaskarżenia zażaleniem, o czym mowa w art. 54 § 5 u.p.e.a.

Na gruncie tej sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. nie podjął rozstrzygnięcia, które mieści się w kręgu wyznaczonym przez art. 54 § 5a u.p.e.a.

Po pierwsze organ egzekucyjny nie uchylił przecież kwestionowanych czynności egzekucyjnych, tj. zajęć wierzytelności z rachunków bankowych.

Po wtóre na mocy przedmiotowego postanowienia z [...]r. nie usunął również stwierdzonych wad dokonanych czynności. Co prawda przyznał, że zobowiązanej zawiadomienie o zajęciu jej wierzytelności z rachunku bankowego doręczono dopiero w dniu [...]r. i stwierdził wadliwość wcześniejszego doręczenia, niemniej taki sposób załatwienia skargi na czynności egzekucyjne nie stanowi jej uwzględnienia w rozumieniu art. 54 § 5 i 5a u.p.e.a. Przedmiotowe postanowienie nie usuwało bowiem nieprawidłowości, tylko stwierdzało dokonanie już tego usunięcia, a to nie jest to samo.

Co prawda sentencja postanowienia organu egzekucyjnego z [...]r. zawiera zwrot o uznaniu skargi za zasadną w części dotyczącej braku powiadomienia zobowiązanej o zajęciu rachunków bankowych, ale taki sposób uwzględnienia skargi nie został przewidziany w art. 54 § 5a u.p.e.a. Dla zapewnienia ochrony zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym także takie rozstrzygnięcie o skardze należy uznać za jej oddalenie, tym samym umożliwiające stronie możliwość wniesienia zażalenia (art. 54 § 5 u.p.e.a.), a w dalszej perspektywie skargi do sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.).

Po trzecie, jak wyżej nadmieniono, postanowienie z [...]r. nawet w warstwie językowej skargę zobowiązanej uznawało za zasadną tylko w części. Zatem w pozostałym zakresie, z oczywistych powodów, nawet abstrahujących od art. 54 § 5a u.p.e.a., postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. nie uwzględniało, lecz oddalało skargę zobowiązanej.

7. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie organu nadzoru. Narusza ono bowiem art. 54 § 5 i 5a u.p.e.a. i w konsekwencji art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a.

8. Sąd stwierdza również, że argumentacja podniesiona w skardze dotyczy okoliczności, które nie mają znaczenia dla oceny legalności postanowienia orzekającego o niedopuszczalności zażalenia. Tego typu zagadnienie jak zwolnienie z egzekucji kwoty [...]zł - pożyczonej przez brata zobowiązanej na leczenie jej wnuka, powinno zostać ocenione w postanowieniu wydanym przez egzekucyjny na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Kwestia ta wykracza zaś poza ramy niniejszej sprawy.

9. W dalszym toku niniejszej sprawy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej będzie związany wykładnią prawa dokonaną przez Sąd. Rozpoznając zażalenie zobowiązanej na postanowienie organu egzekucyjnego z [...]r. po pierwsze przyjmie, że nie mieści się ono w kręgu postanowień uwzględniających skargę, o których mowa w art. 54 § 5a u.p.e.a. Po drugie weźmie pod uwagę inne regulacje art. 54 u.p.e.a., w tym jego § 4.

10. O kosztach postępowania w kwocie 100 zł Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. Zasądzoną - z urzędu na posiedzeniu niejawnym – kwotę, stanowi wpis, ponieważ skarżąca działająca osobiście nie wykazała, aby poniosła inne wydatki niezbędne do celowego dochodzenia jej praw.