Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 127/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 10, art. 77 par. 1, art. 78, art. 79, art. 79a par. 1 i par. 2, art. 80, art. 81
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, ust. 4a, ust. 5, ust. 5b
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Asesor WSA Marcin Olejniczak, , Protokolant asystent sędziego Robert Latek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2024 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 28 grudnia 2023 r. znak: KO.440.112.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adw. M. K., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. lp


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Sulejowa z dnia 31 października 2023 r. nr PS.4102.1709.2023 odmawiającą Z. S. przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnej wizyty u reumatologa.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że skarżący jest co do zasady osobą uprawnioną do przyznania wsparcia w ww. formie, gdyż spełnia tzw. kryterium dochodowe.

Następnie organ II instancji wyjaśnił, że w związku z wnioskiem skarżącego złożonym w dniu 15 września 2023 r. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na wskazane potrzeby, w dniu 27 września 2023 r. miała miejsce pierwsza próba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, jednak po przybyciu na miejsce w domu nikogo nie zastano. W dniu 2 października 2023 r. do MOPS-u w S. zadzwonił Z. S. o ustalenie innego terminu do przeprowadzenia wywiadu, ponieważ jak stwierdził w dniu 4 października 2023 r. nie będzie go w domu. Wobec tego ustalono przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na dzień 5 października 2023 r. Skarżący odmówił jednak podpisania wywiadu, który odczytał pracownik socjalny. Odmówił także podpisania oświadczenia majątkowego, ponieważ jak stwierdził, nie widzi. Podczas wywiadu Z. S. włączał telefon celem nagrywania pracowników socjalnych podczas wykonywania czynności służbowych. Pracownik socjalny zwrócił uwagę na fakt, iż skarżący składa wnioski o pomoc, które opatrzone są jego własnoręcznym podpisem z imieniem i nazwiskiem, jak również odbiera kierowaną do niego pocztę, gdzie na potwierdzeniu odbioru widnieje jego czytelny podpis. Dlatego w sprzeczności pozostaje powód odmowy podpisania dokumentów niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Pracownik socjalny w trakcie wywiadu poinformował, że z uzyskanych telefonicznie w przeddzień wywiadu informacji z Przychodni M., mieszczącej się przy ul. [...] w P., czas oczekiwania na wizytę u lekarza okulisty w ramach NFZ to ok. 1 miesiąc, jednak Z. S. powiedział, że "nikt nie będzie mu mówił gdzie ma się leczyć i czy mają to być wizyty w ramach NFZ czy prywatne". Wnioskodawca został również poproszony o przedstawienie dokumentów potwierdzających, że wizyty u lekarzy: ortopedy, reumatologa, nefrologa, kardiologa czy okulisty nie mogą być odbywane w ramach NFZ, jednak dokumentów takich nie przedstawił. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego uczestniczyła była żona Z. S., która oświadczyła, że nie będzie utrzymywała wnioskodawcy i nie będzie opłacała za niego energii oraz ogrzewała pomieszczeń, które zajmuje. Poproszona o przedstawienie dokumentów lub napisanie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, w jakiej wysokości Z. S. partycypuje w kosztach, M. S. nie przedstawiła żadnego dokumentu, nie napisała też oświadczenia. Z. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w części domu jednorodzinnego, który aktualnie jest własnością byłej żony. Jest [...]. Posiada orzeczenie o [...], z tego tytułu pobiera zasiłek stały w wysokości 719 zł. Dzierżawi także gospodarstwo rolne o powierzchni 0,7742 ha przeliczeniowego, które - jak twierdzi - nie przynosi zysków.

W odniesieniu do powyższego organ II instancji dodał, że w wyznaczonym terminie wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, o których przedstawienie został poproszony. Skarżący pismami z dnia 6 października 2023 r. został przez organ I instancji, działający na podstawie art. 79a § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 10 k.p.a., poinformowany o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od doręczenia pisma. Zainteresowany został poinformowany o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek, w wyżej wskazanym terminie oraz, że niewykazanie ww. przesłanek zależnych od strony może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z jego żądaniem. Skarżący z ww. możliwości nie skorzystał.

W ocenie Kolegium, pasywna postawa skarżącego, który nie wyraził zgody na podpisanie wywiadu środowiskowego, podpisanie oświadczenia o dochodach, odczytanie oświadczenia przez pracownika, które mógłby podpisać, przedstawienia żądanych dokumentów, świadczy o tym, że nie współpracuje on z pracownikiem socjalnym. Odmowa udzielenia wskazanych przez pracownika socjalnego informacji, uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie, co może stanowić o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy w świetle art. 11 ust. 2 u.p.s. Zdaniem organu II instancji, wątpliwość budzi też fakt, że podczas wywiadu środowiskowego Z. S. oświadczył, że jeżdżąc samochodem widzi dobrze, jednak wywiadu środowiskowego i innych dokumentów nie będzie podpisywał, ponieważ nie widzi.

Odnosząc się do konstatacji skarżącego zawartej w odwołaniu, że "ja nie występowałem do MOPS-u w S. o żadną pomoc tylko do Burmistrza Sulejowa, który nie dopełnił obowiązków służbowych", Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 110 ust. 1 u.p.s., zadania pomocy społecznej w gminach wykonują jednostki organizacyjne - ośrodki pomocy społecznej lub centra usług społecznych, o których mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych. Z kolei wart. 110 ust. 7 u.p.s. wskazano, że wójt (burmistrz, prezydent miasta) udziela kierownikowi ośrodka pomocy społecznej upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy.

Dokonując analizy przepisów prawnych mających zastosowanie w sprawie Kolegium wyjaśniło, że pracownicy MOPS w ramach obowiązków służbowych muszą podejmować niezbędne czynności w celu ustalenia - wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby (lub rodziny) występującej o pomoc społeczną. Następuje to w formie wywiadu środowiskowego (bądź jego aktualizacji), który wymaga czynnego udziału takiej osoby. Skarżący swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwił pracownikom socjalnym zebranie pełnych informacji koniecznych do załatwienia sprawy. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że organ I instancji zgodnie z art. 79a k.p.a. w związku z art. 10 k.p.a. zapewnił stronie możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań i przedłożenia dodatkowych dowodów, istotnych dla wykazania zasadności jej żądania, z czego Z. S. nie skorzystał. W tej sytuacji – zdaniem organu odwoławczego - organ I instancji uczynił zadość przepisom materialnym oraz k.p.a., tym samym odmowa przyznania stronie wnioskowanego świadczenia jest w pełni uzasadniona.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżącego, jednak oceniając sprawę organ rozważa całokształt okoliczności z nią związanych. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielania pomocy. Winien on uwzględniać sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, jej zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej jej ze środków publicznych pomocy. Stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest bowiem zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych.

W okolicznościach sprawy, w ocenie Kolegium, odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnej wizyty u reumatologa, nie narusza granic uznania administracyjnego ani obowiązującego prawa. Należy wskazać, że to zachowanie skarżącego zdeterminowało treść wydanego przez organ I instancji rozstrzygnięcia. Istotnym jest przy tym – jak wskazało Kolegium - na co zwrócił uwagę organ I instancji, że skarżący, jako będący ubezpieczony w KRUS, ma możliwość korzystania z publicznej służby zdrowia, gwarantującej dostęp do opieki oraz świadczeń zdrowotnych. Może korzystać z niezbędnej bezpłatnej opieki zdrowotnej na zasadach ogólnych dotyczących osób objętych powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym, bez konieczności uruchamiania na ten cel środków z pomocy społecznej. Skarżący nie przedłożył przy tym żadnej dodatkowej dokumentacji potwierdzającej konieczność odbycia wizyty u konkretnego specjalisty "poza kolejką" w NFZ. Okoliczność, że skarżący nie zamierza korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych w całości ze środków publicznych, lecz chciałby korzystać z prywatnej opieki specjalistycznej, gdyż "nikt nie będzie mu mówił gdzie ma się leczyć i czy mają to być wizyty w ramach NFZ czy prywatne", nie uzasadnia przy tym w żadnym razie sfinansowania tego rodzaju oczekiwań strony ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną, a więc na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych.

Organ II instancji podkreślił, że zasiłki celowe mogą być przyznawane na niezbędne potrzeby bytowe, a więc takie potrzeby, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. Takie zaś potrzeby skarżącego w zakresie opieki medycznej są zaspokajane wobec posiadania prawa do bezpłatnej opieki zdrowotnej.

Nadto Kolegium podniosło, że spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o taki zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia i w wysokości, którą sama określi. Wprost przeciwnie - zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, której się domaga. W wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że po stronie obywateli brak jest roszczenia prawnego do świadczeń z pomocy społecznej. Pomoc ta nie może być traktowana też jako stałe źródło dochodu służące zaspakajaniu najbardziej nawet uzasadnionych potrzeb (OTK ZU nr 8, poz. 252).

W ustalonym stanie faktycznym i prawnym brak jest, w ocenie Kolegium, podstaw prawnych do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego i przerzucania ciężaru pomocy w jego utrzymaniu na Państwo, czyli w gruncie rzeczy na pozostałych obywateli.

Końcowo odnosząc się do zawartego w odwołaniu wniosku skarżącego o wezwanie go na posiedzenie, Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570), orzeczenia kolegium zapadają po przeprowadzeniu rozprawy lub na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron. Przepisy k.p.a. i u.p.s. nie przewidują w sprawach z zakresu pomocy społecznej posiedzeń z udziałem stron. Obowiązek przeprowadzenia rozprawy określono w art. 89 § 1 k.p.a. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki przeprowadzenia rozprawy, bowiem zebrany w sprawie materiał dowodowy jest zupełny i nie budzi żadnych wątpliwości. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzono w zakresie pozwalającym na podjęcie rozstrzygnięcia. Nie doszło zatem – zdaniem organu odwoławczego - do naruszenia zasad, określonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył Z. S., nie zgadzając się z rozstrzygnięciem. Skarżący wniósł o przyznanie adwokata z urzędu oraz podniósł kwestię swojego złego stanu zdrowia. Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy, na której chce przedstawić dowód z nagrania kamerą z telefonu, na okoliczność zachowania się urzędników.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując przy tym stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt II SPP/Łd 26/24, po rozpoznaniu wniosku skarżącego, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata.

Pismem z dnia 13 maja 2024 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie rozprawy oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wskazując przy tym, iż nie zostały one pokryte ani w całości, ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.)- zwanej dalej jako: "u.p.s.". Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3).

Z powyższych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, od osób znajdujących się w niepomyślnym położeniu i ubiegających się o świadczenia oczekuje się aktywności w pokonywaniu trudności. Wsparcie udzielane przez organy ma na celu niesienie tym osobom pomocy w przezwyciężeniu trudności życiowych, a nie uzależnienie ich od takiej pomocy (por. m.in. wyroki NSA: z 23 września 2008 r., I OSK 1511/07; z 5 września 2017 r., I OSK 2031/16; wyrok WSA w Warszawie z 23 marca 2022 r., I SA/Wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2022 r., II SA/Gl 571/22 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej jako CBOSA).

Zasiłek celowy, stosownie do art. 39 ust. 1-3 u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opalu, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne.

Treść powyższej regulacji nakłada na organ powinność ustalenia w konkretnych uwarunkowaniach danej sprawy, czy wskazywany przez wnioskującego cel świadczenia mieści się w zakresie pojęcia "niezbędnej potrzeby bytowej". Należy przy tym podkreślić, że decyzja podejmowana w trybie art. 39 u.p.s. jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy i ustalenie, że wnioskowana pomoc dotyczy niezbędnej potrzeby bytowej, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana. Po stronie wnioskodawcy nie istnieje zatem roszczenie o przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Konsekwencją uznaniowego charakteru decyzji jest także zakres kontroli dokonywanej przez sąd administracyjny. Rolą sądu jest zbadanie, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, w tym postępowaniem wyjaśniającym.

Należy w tym miejscu wskazać, że szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej jest rodzinny wywiad środowiskowy, który organ przeprowadza w ramach postępowania wyjaśniającego przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej zasiłku celowego. Zdaniem NSA rola wywiadu środowiskowego w sprawach pomocowych jest niezwykle ważna. Jest on bowiem sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), swoistym trybem postępowania dowodowego (wyrok NSA z 7 maja 2002 r., I SA 3337/01, CBOSA). W myśl art. 107 ust. 5 u.p.s., pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Wskazana forma postępowania wyjaśniającego wymaga od osoby zainteresowanej uzyskaniem świadczeń z pomocy społecznej czynnego udziału w postępowaniu o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Wobec tego osoba zainteresowana musi się liczyć z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego. O tym, że ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej świadczy także treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 11 ust. 2 wymienia szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że brak aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Odmowa udzielenia pomocy społecznej może być następstwem negatywnych zachowań świadczeniobiorcy. (por. przykładowo wyrok NSA z 17 listopada 2009 r., I OSK 554/09; wyrok WSA w Rzeszowie z 25 maja 2022 r., II SA/Rz 84/22, CBOSA).

Uwzględniając powyższe rozważania, w okolicznościach niniejszej sprawy sąd uznał, że orzeczona przez organ pierwszej instancji i utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją odmowa przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów wizyty u reumatologa znajduje uzasadnione podstawy i tym samym mieści się w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie to zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji przepisami postępowania.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący jest osobą [...]. Utrzymuje się z zasiłku stałego, w kwocie 719 zł oraz z gospodarstwa rolnego o pow. 2,265 ha fiz. w tym 0,7742 ha przeliczeniowego. W świetle powyższych okoliczności nie budzi wątpliwości, że sytuacja życiowa skarżącego jest obiektywnie trudna.

Należy jednak zwrócić uwagę, iż występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, wnioskujący musi akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowany jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. O ile bowiem organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b ustawy o pomocy społecznej, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Aby otrzymać pomoc społeczną, należy zatem powziąć w tym kierunku pewne wysiłki. Pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną, jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej.

W kontrolowanej sprawie, po złożeniu przez skarżącego wniosku o przyznanie przedmiotowego zasiłku celowego, w dniu 5 października 2023 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy, który nie został przez skarżącego podpisany. Skarżący odmówił także podpisania oświadczenia o stanie majątkowym oraz oświadczenia o dochodach, Powodem odmowy podpisania wywiadu była według skarżącego wada wzroku, która uniemożliwiła mu zapoznanie się z treścią wywiadu. Skarżący nie przedstawił dowodów poświadczających niemożność odbywania wizyt lekarskich w ramach świadczeń finansowanych z Narodowego Funduszu Zdrowia. Nie odpowiedział także na wystosowane doń w dniu 6 października 2024 r. pismo wskazujące, że wobec braku przedstawienia zaświadczenia od lekarza specjalisty, że wizyta u reumatologa nie może odbyć się w ramach NFZ, nie została wykazana przesłanka przyznania zasiłku. Skarżący nie zareagował także na pismo, którym organ, działając na podstawie art. 79a 1 i 2, w zw. z art. 10 k.p.a., poinformował o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Celem przepisu art. 79a § 1 k.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Wezwanie doręczono skarżącemu 23 października 2023 r. (na zwrotnym potwierdzeniu odbioru widnieje osobisty podpis skarżącego), jednak w wyznaczonym terminie skarżący nie dostarczył dokumentów. Skarżący na etapie postępowania administracyjnego nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego konieczność korzystania przez niego z odpłatnych świadczeń zdrowotnych, nie wskazał z jakich przyczyn wizyta u reumatologa nie może się odbyć w ramach NFZ. Nie wykazał też faktu korzystania z takich świadczeń oraz ponoszenia kosztów z tego tytułu.

W konsekwencji Sąd stwierdził słuszność stanowiska Kolegium co do tego, że postawa skarżącego świadczy o tym, iż nie współpracuje on z pracownikiem socjalnym. Niezłożenie przez skarżącego dowodów na powyższe okoliczności musiało skutkować brakiem podstaw do ustalenia, że w okolicznościach niniejszej sprawy wnioskowana pomoc dotyczy niezbędnej potrzeby bytowej. Pomimo prawidłowo podejmowanych przez organ czynności w postaci przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wezwania skarżącego do przedstawienia dowodów oraz umożliwienia mu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, skarżący nie podjął współpracy celem wykazania, że konieczne dla niego świadczenia zdrowotne (wizyta u reumatologa) nie są dostępne na zasadach ogólnych dotyczących osób objętych powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Trafnie wskazuje organ w zaskarżonej decyzji, że okoliczność, iż skarżący chciałby korzystać z prywatnej opieki zdrowotnej nie uzasadnia finansowania tego rodzaju oczekiwań ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Sąd podziela stanowisko przyjmowane w orzecznictwie, że organy pomocowe muszą dokonywać ustalenia hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania postępowania dowodowego, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilość osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub pobawione nie ze swej winy możliwości zarobkowania. Dysponowanie środkami finansowymi w ramach pomocy społecznej musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale także musi podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc została udzielona osobom jej najbardziej potrzebującym oraz aby takie osoby nie zostały pozostawione bez jakiegokolwiek wsparcia (tak wyrok WSA w Krakowie z 26 lutego 2021 r., III SA/Kr 870/20). W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń.

Podkreślić także należy, że brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej (por. wyroki: WSA w Łodzi z 7 marca 2019 r., II SA/Łd 111/18, WSA we Wrocławiu z 21 maja 2019r., IV SA/Wr 53/19 oraz z 17 listopada 2022 r., IV SA/Wr 124/22; WSA w Gliwicach z 21 sierpnia 2023 r., II SA/Gl 1184/22, CBOSA). W tym kontekście zasadnicze znaczenie w rozpoznawanej sprawie mają okoliczności związane z brakiem reakcji skarżącego na podejmowane przez organ pomocy społecznej próby uzyskania od skarżącego dokumentów świadczących o tym, że odpłatna wizyta u reumatologa, niedostępna w ramach NFZ, jest konieczna dla zdrowia skarżącego.

W ocenie sądu rozstrzygnięcia organów administracji odpowiadają wymogom z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie organy podjęły wszelkie niezbędne czynności w zakresie zebrania materiału dowodowego i wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania zostało zrealizowane w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej, ukształtowane w art. 78 k.p.a., prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. Skarżącemu zapewniono możliwość udziału w postępowaniu, wobec czego nie sposób stwierdzić, że prowadząc postępowanie organy rozpoznające sprawę uchybiły przepisom art. 7 i art. 77 § 1, art. 78, czy art. 80 k.p.a. W ocenie sądu przeprowadzone w sprawie niniejszej postępowanie nie naruszyło przepisów procedury administracyjnej w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organy dokonały prawidłowej interpretacji i prawidłowo zastosowały odpowiednie normy prawa materialnego.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 10 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763) orzekł w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu.

dj