Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1582/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4, art. 64c § 6, art. 64 § 3 i § 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 6 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 566/22 w sprawie ze skargi Burmistrza R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 8 marca 2022 r., nr 2401-IEE.711.58.2022.5.MD UNP: 2401-22-052756 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 29 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 566/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi Burmistrza R. (dalej: "Burmistrz") uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "Organ") z dnia 8 marca 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Organ reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucając:

1. Na podstawie art. 174 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm; dalej jako: "p.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego:

a) art. 64 § 1 pkt 4, art. 64c § 6, art. 64 § 3 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427; dalej: u.p.e.a.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., na skutek jego niewłaściwego zastosowania i bezpodstawnego przyjęcia, iż fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wielu tytułów wykonawczych nie uprawnia organu egzekucyjnego do naliczania opłaty za czynności egzekucyjne, w odniesieniu do każdego z nich z osobna;

b) art. 64 § 1 pkt 4 i § 3 i 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, że organ określił wysokość kosztów w sposób naruszający standardy określone w wyroku Trybunału, gdyż nie odniósł się do stopnia efektywności, poziomu skomplikowania oraz nakładu pracy przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

2. Na podstawie art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uchylenie postanowienia organu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. bez wskazania jakichkolwiek przepisów postępowania, które zdaniem Sądu zostały naruszone;

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu orzeczenia odmiennych stanowisk, z jednej strony Sąd zaakceptował naliczanie opłaty manipulacyjnej od każdego tytułu wykonawczego (odpowiednio po 100 zł), z drugiej zaś uznał, że pozostałe opłaty za czynności powinny być wyliczone przy uwzględnieniu, że egzekwowana należność mogła być objęta jednym tytułem wykonawczym.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Organ wniósł o uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez oddalenie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Jednocześnie Organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

W zakreślonym ustawowo terminie Burmistrz wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o oddalenie w całości skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Ponadto wniósł o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego Organ podnosi naruszenie art. 64 § 1 pkt 4, art. 64c § 6, art. 64 § 3 i § 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., wskazując w jego ocenie niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, iż fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wielu tytułów wykonawczych nie uprawnia Organu egzekucyjnego do naliczania opłaty za czynności egzekucyjne, w odniesieniu do każdego z nich z osobna.

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu Naczelny Sad Administracyjny zauważa w pierwszej kolejności, iż Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał prawidłowo, że "spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii prawidłowego określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244) oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w składzie siedmiu sędziów z 19 grudnia 2022 r., III FSK 283/21 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl)." Wojewódzki Sąd Administracyjny zaaprobował zatem przyjętą wysokość opłaty manipulacyjnej od każdego tytułu wykonawczego na poziomie 100 zł, jednocześnie jego wątpliwości dotyczyły rozstrzygnięcia w części dotyczącej naliczonych kosztów zajęcia i pobrania.

W tym względzie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji, który uwzględniając wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2023r., sygn. akt III FSK 2217/21, a w konsekwencji także stanowisko przyjęte w wyrokach z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 755/21, III FSK 1007/21, III FSK 1256/21 stwierdził, że rozważania w zakresie opłaty manipulacyjnej w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 należy odnieść także do opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, objętej unormowaniem art. 61 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

W tezie do przywołanego wyroku NSA z 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 283/21 Sąd ten wskazał, że ,,dla prawidłowego zastosowania art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w okresie od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r. (art. 15 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2019 r., poz., 1553), należy: po pierwsze, określić podstawę prawną egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej w przedmiocie opłaty manipulacyjnej, którą mogą stanowić tylko i wyłącznie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu i czasu sprawy, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, jeżeli zostały one ustawowo przewidziane, po wtóre, ustalić egzekucyjny stan faktyczny sprawy, na który składają się poniesione wydatki za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środka egzekucyjnego/ środków egzekucyjnych przy egzekwowaniu określonych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym’’. Tezę tę przywołał również WSA w zaskarżonym wyroku.

Odnosząc zatem rozważania w zakresie opłaty manipulacyjnej do opłaty za czynności egzekucyjne objętej unormowaniem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Sąd I instancji prawidłowo, w ślad za przywoływanym już również wyrokiem NSA z 8 lutego 2023 r., a także wyrokami NSA z 20 grudnia 2022 r., stwierdził, że ,,podstawą egzekucyjnego stanu faktycznego będzie w tym przypadku: wysokość egzekwowanego świadczenia pieniężnego oraz ilość, ewentualnie różnorodność lub powtarzalność zajęć wskazanych w pkt 4 wymienionego przepisu’’.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zatem stanowisko Sądu I Instancji sprowadzające się do stwierdzenia, że organ nie sprostał tak sformułowanym wytycznym, zaś w szczególności nie uwzględnił poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, a także nakładu pracy tego organu w ramach egzekwowania spornych należności. Trafnie zatem wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny, że nie zostały uwzględnione realia tej sprawy, gdyż wymagało to między innymi: odniesienia całości ustalonej kwoty kosztów do poziomu skomplikowania wszystkich czynności organu egzekucyjnego a także globalnego nakładu pracy tego organu; uwzględnienia okoliczności, że egzekucja dotyczyła jednej należności publicznoprawnej, czyli podatku od nieruchomości za jeden rok podatkowy; uwzględnienia, że egzekwowana należność mogła być objęta jednym tytułem wykonawczym, co wpływa nie tylko na ilość podejmowanych działań, ale także na wynik skonfrontowania obliczonych opłat na podstawie stawek procentowych z ustalonymi kwotowymi limitami, jak również tego, że podejmowane czynności egzekucyjne dotyczyły łącznie wielu tytułów wykonawczych.

Biorąc pod uwagę tak zakreślone wytyczne Sądu I instancji nie sposób zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podzielić pierwszego ze sformułowanych zarzutów naruszenia prawa materialnego. Wojewódzki Sad Administracyjny bowiem wskazał prawidłowo, że nie zostały wzięte pod uwagę realia rozpoznawanej sprawy, określając co powinno podlegać uwzględnieniu przez organ egzekucyjny.

W konsekwencji powyższego chybiony jest również drugi z zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. zarzut naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 i § 3 i 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 poprzez ich niezastosowanie. Trafnie bowiem uznał Sąd I instancji konieczność odniesienia się przez organ odwoławczy przy ponownym rozpoznaniu sprawy do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, a także poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, jak również efektywności postępowania.

Trzeba nadmienić, że uwzględniając rozważania w zakresie opłaty manipulacyjnej w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, które należy odnieść także do opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, godzi się uwzględnić stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt: III FSK 4601/21). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał bowiem, iż dopiero w pełni zobrazowane postępowanie egzekucyjne umożliwia ocenę zastosowania standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, iż Organ w niniejszej sprawie nie spełnił standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo uznano, że Organ określił wysokość kosztów w sposób naruszający standardy określone w wyroku Trybunału, gdyż nie odniósł się do efektywności postępowania, poziomu skomplikowania oraz nakładu pracy przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych

Mając na uwadze powyższą argumentację, w szczególności bazując na poglądzie wyrażonym w wyroku składu siedmiu sędziów NSA z 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 283/21, Naczelny Sad Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę nie może podzielić zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa procesowego, Organ zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uchylenie postanowienia Organu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. bez wskazania jakichkolwiek przepisów postępowania, które zdaniem Sądu zostały naruszone;

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym "zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.)" – wyrok NSA z 14 czerwca 2024 r., sygn. akt III OSK 2040/22.

Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w pełni odpowiada wymogom przewidzianym w tym przepisie umożliwiając jego kontrolę instancyjną. Zawiera bowiem: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienie. Dlatego też chybiony jest zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Z tych samych względów należy uznać za bezzasadny również drugi z zarzutów naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Krzysztof Przasnyski Paweł Borszowski (spr.) Bogusław Woźniak