Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 815/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 2, art. 3, art. 8 ust. 1, art. 39, art. 41
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

[pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.), Asesor WSA Beata Czyżewska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 21 lipca 2023 r. znak: KO.4111.392.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, decyzją z dnia 21 lipca 2023 r., znak: KO.4111.392.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej także: Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) (dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice (dalej także: organ I instancji) z dnia 20 czerwca 2023 r., znak: MOPR.I.4102.9.24.2023.AS, o odmowie przyznania J.K. pomocy w formie zasiłku celowego zwrotnego i bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego na opłacenie leczenia stomatologicznego w postaci mostów i implantów.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Wnioskiem z dnia 23 maja 2023 r. J.K. (dalej także: wnioskodawca, odwołujący, skarżący) zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. o przyznanie pomocy finansowej m.in. na leczenie dentystyczne nadwrażliwości tzw. [...], podkreślając, iż Centralny Szpital Kliniczny odmówił mu leczenia ze środków NFZ, gdyż koszt leczenia to ok. 45.000 zł. Do swojego wniosku załączył pismo lekarza dentysty z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Centralnego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Ł., Filii w S. z dnia 26 kwietnia 2023 r., z którego wynika, iż J.K. wymaga wielospecjalistycznej rehabilitacji patologicznego starcia zębów celem odbudowy ich prawidłowej anatomii oraz odtworzenia funkcji żucia, która miałaby uwzględniać odbudowę startych zębów – wydłużenie koron dowierzchołkowo lub dokoronowo i odpowiednie przygotowanie chirurgiczne lub podwyższenie zwarcia oraz wykonanie odbudowy zębów najlepiej koronami protetycznymi. Ponadto uzupełnienia braków zębów bocznych poprzez wykonanie protezy ruchomej, najlepiej szkieletowej lub odbudowy stałej w postaci mostów lub implantów.

Po przeprowadzeniu w dniu 6 czerwca 2023 r. wywiadu środowiskowego oraz analizie zebranych w sprawie dokumentów ustalono, iż J.K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada dwójkę usamodzielnionych dzieci, jednak zamieszkują one poza granicami kraju i nie utrzymują z ojcem prawidłowych kontaktów. Wnioskodawca zamieszkuje w lokalu socjalnym, który otrzymał po przeprowadzonej eksmisji, aktualnie zajmuje jedną izbę mieszkalną wraz z oddzielną łazienką. J.K. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Choruje przewlekle na schorzenia kręgosłupa, schorzenia kardiologiczne, nadciśnienie tętnicze. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (tj. kwietniu 2023 r.) dochodem wnioskodawcy był dodatek mieszkaniowy w wysokości 126,37 zł oraz zasiłek stały w wysokości 659,50 zł. Jego łączny dochód wynosił 785,87 zł. Jako swoje obciążenia finansowe J.K. podaje: czynsz - 124,00 zł, butla gaz - 84,00 zł, leki - 150,00 zł, energia elektryczna 201,00 zł (II miesiące) oraz opłaty za telefon - 40,00 zł. W trakcie wywiadu skarżący doprecyzował, iż wnosi o przyznanie zasiłku celowego na odbudowę zębów, tj. korony porcelanowe. Pozostałe potrzeby zabezpieczy z własnych środków.

Decyzją z dnia 20 czerwca 2023 r., organ I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na opłacenie leczenia stomatologicznego w postaci mostów lub implantów. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji podkreślił, iż łączny dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) (dalej: u.p.s.), które aktualnie wynosi 776 zł, zatem niemożliwe jest przyznanie J.K. zasiłku celowego.

Organ I instancji nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosku J.K. o przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Prezydent Miasta Skierniewic podkreślił, iż świadczenie to może być przyznane w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego wymaga zaistnienia nie tylko uzasadnionych przypadków, których istnienie wymaga wsparcia, ale szczególnie uzasadnionych przypadków, przez które należy rozumieć taką sytuację życiową, która bez żadnych wnikliwych zabiegów pozwala stwierdzić, iż doszło do nagłych i dotkliwych w skutkach zdarzeń, których złagodzenie bądź usunięcie nie jest możliwe bez wsparcia środkami pomocy społecznej.

Organ I instancji podkreślił, że J.K. pobiera zasiłek stały w kwocie 659,50 zł oraz otrzymuje comiesięczna pomoc finansową w formie specjalnych zasiłków celowych na zaspokojenie potrzeb bytowych wskazywanych przez skarżącego takich jak leki, opłaty za energię elektryczną, zakup gazu oraz żywność. Takową pomoc otrzymał w czerwcu 2023 r. w kwocie 200,00 zł, w maju 2023 r. dwukrotnie po 200,00 zł, w kwietniu 201,08 zł oraz 200,00 zł, w marcu 400,00 zł, w lutym w kwocie 200,00 zł oraz 250,00 zł, zaś w styczniu 300,00 zł. W 2022 roku J.K. otrzymał pomoc przez okres 12 miesięcy na łączną kwotę 4000,00 zł. Zdaniem organu I instancji, bierna postawa J.K. od lat nie poprawia jego sytuacji życiowej, a dostrzeżone trudności natury zdrowotnej nie dyskwalifikują go całkowicie na rynku pracy. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. wspiera wnioskodawcę w sposób ciągły od 2004 r. Jest on objęty ubezpieczeniem zdrowotnym przy zasiłku stałym, co oznacza, że może korzystać z bezpłatnych usług medycznych, w tym stomatologicznych w podstawowym zakresie. Bezpłatne świadczenia stomatologiczne określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2148 ze zm.) (dalej: rozporządzenie Ministra Zdrowia).

Organ wskazał również, że pomoc społeczna ma charakter uzupełniający i nie może zastępować własnego zaangażowania w rozwiązywaniu trudnych sytuacji życiowych. Osoba wnioskująca o przyznanie pomocy społecznej zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich trudności. Organy pomocy społecznej zobligowane są zatem, nie tylko do dostarczania pomocy materialnej, pieniężnej, lecz do takiego korzystania z przyznanych im instrumentów prawnych, by świadczeniobiorcy pomocy społecznej stawali się jak najszybciej samowystarczalni i samodzielni. Świadczenia przyznawane z pomocy społecznej nie mogą bowiem przekształcić się w stałe źródło dochodu, lecz ich celem jest doprowadzenie do skutecznego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby czy rodziny.

Jak stwierdził organ I instancji, organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w wyznaczonych granicach muszą realizować cele pomocy społecznej. Wszelkie zgłaszane potrzeby mieszkańców znacznie przekraczają środki, którymi dysponuje Ośrodek, co prowadzi do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń i nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb. Niezbędna potrzeba bytowa, o której stanowi art. 39 ust. 1 u.p.s., odnosi się do potrzeb, których zaspokojenie uzasadnione jest podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę. W ocenie organu taką potrzebą nie jest pokrycie kosztów leczenia dentystycznego w kwocie 45.000 zł. Wydatki związane z leczeniem dentystycznym w postaci mostów oraz implantów są dobrem wyższego rzędu i nie mieszczą się w katalogu niezbędnych potrzeb.

Odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji złożył J.K., wskazując, że jest pozbawiony możliwości skutecznego leczenia stomatologicznego. Dodał, że oskarżanie go o bierną postawę jest co najmniej niezrozumiałe. W ocenie odwołującego środki na pomoc społeczną są nieograniczone, a jedynym wytłumaczalnym uzasadnieniem odmowy przyznania pomocy jest brak dobrej woli.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie znalazło jednak podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy.

W pierwszej kolejności Kolegium podzieliło stanowisko Prezydenta Miasta Skierniewice, zgodnie z którym wnioskodawcy nie mógł zostać przyznany zasiłek celowy z uwagi na przekroczenie przez niego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, w którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.

Odnosząc się zaś do argumentacji, dotyczącej przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, organ odwoławczy wskazał, iż niewątpliwie leczenie stomatologiczne stanowi jedną z najniezbędniejszych potrzeb bytowych, jednak organ pomocy społecznej nie ma obowiązku pokrycia jego kosztów, szczególnie, że odwołujący ma prawo do korzystania z bezpłatnych podstawowych świadczeń stomatologicznych (refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia). W załącznikach do rozporządzenia Ministra Zdrowia został zawarty wykaz gwarantowanych świadczeń ogólnostomatologicznych. W ramach tych świadczeń realizowane są w szczególności świadczenia w zakresie uzupełnienia braków zębowych za pomocą protezy częściowej włącznie z prostymi doginanymi klamrami w zakresie 5-8 brakujących zębów, uzupełnienie braków zębowych za pomocą protezy częściowej włącznie z prostymi doginanymi klamrami w zakresie więcej niż 8 zębów, operacyjne usunięcie zęba zatrzymanego. Świadczenia, które nie są objęte refundacją to świadczenia ponadstandardowe, które są udzielane na koszt ubezpieczonego i są indywidualnym wyborem każdego pacjenta uzależnionym od własnej sytuacji materialnej. Organ nie ma też obowiązku finansowania wnioskodawcy prywatnych usług medycznych.

Wprawdzie niektóre z zabiegów, wskazanych w załączonym do wniosku piśmie z dnia 26 kwietnia 2023 r., nie są finansowane ze środków NFZ, jednak Kolegium oceniło, że żądanie J.K. nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, a więc sytuacji wyjątkowej, w której znalazł się odwołujący. Szczególnie uzasadniony przypadek jest to bowiem przypadek na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu ludzkiej zapobiegliwości. Jest to zatem taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to te zdarzenia, które występują całkowicie wyjątkowo, incydentalnie, są zbiegiem wielu niefortunnych zdarzeń, niemożliwych do przewidzenia i przeciwdziałania. Innymi słowy, szczególnie uzasadniony przypadek stanowi sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec, dochowując należytej staranności. Ponadto decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego jest decyzją uznaniową, a organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia wszystkich żądań strony. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Takie, w ocenie Kolegium, nie wystąpiły w niniejszej sprawie.

Organ II instancji wskazał również na subsydiarną rolę pomocy społecznej w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, wskazując na konieczność współdziałania z organem przez beneficjentów pomocy społecznej. Organ II instancji podkreślił ponadto, że pomoc społeczna nie jest nieograniczona. Organy pomocowe udzielają pomocy w oparciu o ograniczone środki finansowe. Są zatem upoważnione i niejako zmuszone do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń. Posiadane fundusze trzeba bowiem rozdzielać pomiędzy liczbę osób wymagających wsparcia, a nie tylko w oparciu o żądania wnioskodawców. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb.

Skargę na powyższą decyzję organu II instancji złożył J.K., zarzucając jej naruszenie prawa do ochrony zdrowia, opieki nad chorym, pomimo wyraźnego wskazania Funduszu Zdrowia, że w przypadku skarżącego pomoc społeczna jest zobowiązana pokryć koszty leczenia ciężko chorego człowieka, którego nie stać na bardzo kosztowne leczenie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane

w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;

4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W związku z tym,

że organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o skierowanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a pełnomocnik skarżącego

nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 21 lipca 2023 r., znak: KO.4111.392.2023, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice z dnia 20 czerwca 2023 r., znak: MOPR.I.4102.9.24.2023.AS, o odmowie przyznania J.K. pomocy w formie zasiłku celowego zwrotnego i bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego na opłacenie leczenia stomatologicznego w postaci mostów i implantów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają wymogom prawa.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) (dalej: u.p.s.).

Podstawę prawną przyznania zasiłku celowego stanowi art. 39 u.p.s. Zgodnie z jego treścią w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Może on zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s). Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym, którego przyznanie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego.

Sąd zwrócił uwagę, że w sentencji decyzji organ I instancji błędnie określił zasiłek celowy mianem zasiłku celowego zwrotnego ("odmówić [...] przyznania pomocy w formie zasiłku celowego zwrotnego"), podczas gdy zarówno z podstawy prawnej decyzji, jak i uzasadnienia decyzji wynika, że decyzja ta odnosi się do zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s., a nie zasiłku celowego zwrotnego. Powyższe nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie w kontrolowanej sprawie.

W ocenie Sądu, na aprobatę zasługuje stanowisko organów, zgodnie z którym skarżącemu nie może być przyznany zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 u.p.s., z uwagi na przekroczenie przez niego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 u.p.s., przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Aktualna kwota kryterium dochodowego ustalana jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296) na mocy delegacji zawartej w art. 9 ust. 8 u.p.s. i obecnie wynosi 776 zł. Jak bezspornie ustalono w toku postępowania administracyjnego, miesięczny dochód J.K. wynosi 785,87 zł i składa się na niego zasiłek stały w wysokości 659,50 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 126,37 zł. Powyższe okoliczności nie były kwestionowane przez skarżącego. Należy podkreślić, że jakiekolwiek przekroczenie na gruncie ustawy o pomocy społecznej progu dochodowego uniemożliwia przyznanie wsparcia na zasadach ogólnych.

Zdaniem Sądu, słusznie postąpiły organy, stwierdziwszy niemożność przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, przeprowadzając badanie, czy spełnione są przesłanki do wsparcia J.K. specjalnym zasiłkiem celowym, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.

Zgodnie z art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (pkt 1), bądź też zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (pkt 2). Zatem warunkiem do otrzymania świadczenia unormowanego w art. 41 pkt 1 u.p.s. jest nie tylko wykazanie konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, ale zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Pojęcie to nie jest wprawdzie zdefiniowane ustawowo, ale jak przyjmuje się w judykaturze, chodzi w tym przypadku o sytuację nadzwyczajną, wyjątkową. Przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zatem zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Podkreślić przy tym należy, iż specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym na zasadzie uznaniowości, co zasadniczo ogranicza zakres sądowej kontroli decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2023 r., I OSK 982/22, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA; por. także: wyrok NSA z dnia 6 lipca 2023 r., I OSK 1021/21, CBOSA).

W ocenie Sądu, organy wnikliwie zbadały sytuację zdrowotną, osobistą i materialną skarżącego, dochodząc do trafnego wniosku, iż w niniejszej sprawie nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności, umożliwiające przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na leczenie dentystyczne. Przede wszystkim podkreślić należy, iż problemy stomatologiczne skarżącego nie zaistniały w wyniku żadnego nagłego, nieprzewidzianego zdarzenia, któremu nie sposób było zapobiec nawet przy zachowaniu należytej staranności. Ze zgromadzonej w toku postępowania administracyjnego dokumentacji wynika, iż schorzenie, na które cierpi skarżący ([...]), jest dolegliwością przewlekłą, która w efekcie długotrwałego utrzymywania się doprowadziła do starcia zębów. Ponadto skarżący stosował już terapię na nadwrażliwość (stosował specjalne pasty). Trudno zatem uznać, iż problemy zdrowotne skarżącego są efektem nadzwyczajnego pogorszenia się sytuacji zdrowotnej skarżącego. Podobnie należy ocenić problem zatrzymanych zębów. Sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego niewątpliwie jest trudna, jednak nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Organy trafnie przy tym podkreśliły, iż nie są zobowiązane do finansowania skarżącemu prywatnych, ponadstandardowych zabiegów medycznych. Może on korzystać z oferty zabiegów refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, które przysługują mu w ramach ubezpieczenia zdrowotnego, którym jest objęty z uwagi na otrzymywanie zasiłku stałego.

Odnosząc się do argumentów podniesionych przez skarżącego w skardze, należy podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednocześnie stosownie do treści art. 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3) a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Analiza przytoczonych przepisów wskazuje, że są to przepisy ustanawiające ogólne cele i ramy pomocy społecznej. Ich realizacja a zarazem doprecyzowania znajduje miejsce w dalszych przepisach ustawy o pomocy społecznej, które określają formy pomocy oraz przesłanki, których wystąpienie umożliwia przyznanie poszczególnych świadczeń. Oznacza to, że stosowanie przepisów art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1, ust. 3 czy ust. 4 u.p.s. nie może odbywać się w oderwaniu od przepisów regulujących poszczególne formy pomocy i świadczenia. W konsekwencji powyższego przepisy te nie mogą stanowić samodzielnej podstawy przyznania świadczenia ze środków pomocy społecznej w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki przyznania określonego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2023 r., I OSK 1039/22, CBOSA).

W kontrolowanej sprawie, z powodów opisanych powyżej, niemożliwe było przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. Jednocześnie brak było podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s. Powoduje to, że wnioskowane świadczenia, chociażby były zgodne z treścią art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1, ust. 3 czy ust. 4 u.p.s., nie mogły być przyznane wyłącznie na podstawie tych przepisów. Spełnienie zaś przesłanek z art. 2 ust. 1 czy art. 3 ust. 1 i 4 u.p.s. ustalane jest wyłącznie w sytuacji, gdy wnioskowane świadczenie może zostać przyznane zgodnie z przepisami regulującymi określoną formę pomocy. W konsekwencji, jeśli organy ustaliły, że świadczenie objęte wnioskiem skarżącego nie może zostać przyznane ani na podstawie art. 39, ani art. 41 pkt 1 u.p.s., bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy było ustalenie, czy przyznanie tego świadczenia mieściło się w możliwościach finansowych pomocy społecznej.

Reasumując, wprawdzie leczenie stomatologiczne polegające na użyciu koron porcelanowych nie jest refundowane ze środków NFZ, jednak organy trafnie wskazały, iż nie są zobowiązane do finansowania prywatnej, ponadstandardowej opieki zdrowotnej skarżącego. Organy opieki społecznej nie mają również obowiązku spełniania wszystkich potrzeb podopiecznych, choćby były uzasadnione. W kontrolowanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, umożliwiający przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, zaś pomoc w postaci zasiłku celowego była niemożliwa wobec przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa materialnego ani procesowego w takim zakresie, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 i art. 80 k.p.a., decyzja odpowiada wymogom art. 107 § 1 k.p.a., a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.