Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 770/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-12-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/570/2024/3819 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. K. (dalej: "skarżąca") w dniu 13 grudnia 2023 r., za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – K. K. (ur. [...]r.) wraz z orzeczeniem lekarza orzecznika Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] o jej zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.

Burmistrza Miasta M. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 17 stycznia 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (podany publikator: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. dalej w skrócie: "u.ś.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U z 2023 r. poz. 1340) oraz art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (podany publikator: Dz. U. 2023 r. poz. 775 z późn. zm., w skrócie: "k.p.a."), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, bowiem jej matka pomimo legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wymaga stałej i tak absorbującej opieki, która uniemożliwiłaby podjęcie zatrudnienia, choćby w niewielkim zakresie i o dogodnych dla skarżącej porach dobowych. Z przeprowadzonego w dniu 5 stycznia 2024 r. wywiadu wynika, że matka skarżącej przewlekle choruje na niedosłuch (nosi aparat słuchowy), jest pod stałą kontrolą poradni laryngologicznej, okulistycznej i neurologicznej oraz lekarza POZ. Skarży się na zawroty głowy oraz drętwienie rąk. Po przebyciu ostrego zapalenia ucha środkowego w grudniu 2023 r. (pobyt w szpitalu w terminie od 12 do 18.12.2023 r.) nasiliły się te objawy i powstał problem z poruszaniem się, dlatego też obecnie porusza się przy pomocy balkonika. Wcześniej jednak poruszała się samodzielnie, bez pomocy osób drugich i akcesoriów ortopedycznych. W takim też stanie była widywana w lokalnym środowisku (np. kościół, sklepy). Dopiero od końca miesiąca maja 2023 r. zamieszkuje ze skarżącą, która pomaga jej we wszystkich czynnościach dnia codziennego, tj. robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, przygotowuje posiłki, uczestniczy przy codziennej toalecie, przygotowuje leki oraz towarzyszy podczas wizyt w poradniach. Zarówno jednak przy spożywaniu posiłków, jak i przy korzystaniu z toalety matka skarżącej jest samodzielna. Z przedłożonej do wglądu dokumentacji medycznej ze szpitala oraz wizyty lekarskiej nie wynika, aby była osobą obłożnie chorą, a jej stan zdrowia jest adekwatny do wieku. Zalecenia lekarskie sugerują, by zachowywała ostrożność przy wstawaniu, nie poruszała się gwałtownie, a podczas kąpieli używała krzesełka. Dodatkowo od 30.12.2023 r. matka skarży się na ból i obrzęk nogi, a po konsultacji z lekarzem zalecono jej odpowiednie leki i zastrzyki. W ocenie organu I instancji, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, zakres i sposób opieki przez świadczonej skarżącą nad matką znacząco różni się od tego prezentowanego w oświadczeniu z dnia 17.11.2023 r., dołączonego do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Matka skarżącej nie wymaga tak absorbującej opieki, aby skarżąca nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Znaczna część z opisanych w oświadczeniu z dnia 17.11.2023 r. czynności, które wykonuje osobiście skarżąca związane jest nie tyle z koniecznością pomocy w nich matce, ale wynika z faktu wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego (np. zakupy, sprzątanie mieszkania, gotowanie, odśnieżanie, opłacanie rachunków, prace ogrodowe, itp.). Skarżąca nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej, choćby na część etatu (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22.12.2021 r. sygn. akt III SA/Gd 841/21). Skarżąca pracowała od dnia 1 stycznia 2021 r. i rozwiązała umowę o pracę z dniem 30 września 2022 r. za porozumieniem stron (co wynika z dołączonego do akt świadectwa pracy z dnia 30.09.2022 r.), zatem w analizowanym przypadku nie zachodzi przesłanka istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zakończeniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Ponadto do pomocy matce zobowiązany jest także syn - zamieszkujący w C. i zatrudniony w zmianowym systemie czasu pracy. Skarżąca nigdy nie korzystała oraz nie korzysta z innych dostępnych form pomocy np. usługi opiekuńcze, czy program "Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej". Udziela zatem pomocy matce w ramach wsparcia rodziców przez dzieci. Zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (podany publikator: Dz. U. 2023r. poz. 2809) rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Poprzez wzajemne wsparcie rozumie się pomoc materialną, psychiczne wsparcie w chorobie, kalectwie, pomoc w podejmowaniu ważnych decyzji lub załatwianiu spraw życiowych oraz pomoc fizyczną przy wykonywaniu różnych czynności życiowych. W związku z powyższym pomoc skarżącej jako córki nie wykracza poza zwyczajowo i prawnie przyjęte obowiązki dzieci wobec starszego wiekiem i chorego rodzica.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym profesjonalny pełnomocnik zarzucił decyzji organu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia oraz uznanie, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną, mimo że żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu. Zdaniem pełnomocnika skarżącej organ I instancji nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych, deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Jedynie dokonał pobieżnej oceny oświadczenia, odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki mimo, iż dysponuje wyspecjalizowany orzeczeniem zaliczającym do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Wykładni zawartej w art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., w tym przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należy dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 1008/17). Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r., w oderwaniu od całej regulacji ustawowej i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogącego mieć wpływ na treść decyzji (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 328/16). Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Nie było przy tym podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia osobie niepełnosprawnej niezbędnej opieki poprzez weryfikację sytuacji rodzinnej i finansowej pozostałych osób zobowiązanych względem niej do alimentacji w sytuacji, gdy do sprawowania opieki zobowiązała się skarżąca. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź  rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/GI 737/21 i wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Po 834/21). Organ nie jest upoważniony, by decydować w tym przypadku za skarżącą, skoro inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny, nie są w stanie jej wspomóc w sprawowaniu opieki nad matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 28 marca 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/570/2024/3819, na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 17 stycznia 2024 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdziło, że w analizowanym przypadku nie można mówić o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnują lub nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad matką. Pomoc względem matki polega na pomocy na robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych, przygotowywaniu posiłków, pomocy w codziennej toalecie, przygotowywaniu leków oraz towarzyszeniu matce podczas wizyt w poradniach. Zarówno jednak przy spożywaniu posiłków, jak i przy korzystaniu z toalety matka skarżącej jest samodzielna. Porusza się samodzielnie lub przy pomocy balkonika a do 8.12.2023 r. również w środowisku poruszała się samodzielnie obecnie nie wychodzi z uwagi na zapalenie ucha. Taki zakres wykonywanych czynności nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Stan zdrowia matki nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Krakowie z dnia 13 grudnia 2021r. sygn. akt 111 SA/Kr 1064/21; w Szczecinie z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 676/21; w Lublinie z dnia 9 września 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 420/21). Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Z okoliczności sprawy wynika zatem, że skarżąca nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej, choćby na część etatu. W toku postępowania skarżąca nie kwestionowała ani nie przedkładała żadnych dowodów, ani oświadczeń, z których wynikałby odmienny niż ustalony, zakres opieki nad matką (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 grudnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 841/21). Ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji w powyższym zakresie uznać należy za wyczerpujące (art. 7 k.p.a.) w pełni uzasadniające tezę, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo, zdaniem Kolegium zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjny, zawartym w wyroku z dnia 17 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1212/21 (cytat): "Nie zawsze jednak realizacja własnych obowiązków moralnych oraz prawnych wynikających ze stosunków rodzinnych będzie łączyła się z możliwością uzyskania świadczenia finansowanego ze środków publicznych".

W skardze z dnia 2 maja 2024 r. pełnomocnik skarżącej zarzucił Kolegium naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez uznanie, że stan zdrowia matki skarżącej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję organu I instancji z dnia 17 stycznia 2024 r. oraz zasądzenia zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi przywołał argumentację identyczną jak w treści odwołania. W ocenie pełnomocnika skarżącej Kolegium nie wzięło w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych w złożonym przez skarżącą oświadczeniu. Jednak dokonał pobieżnej oceny oświadczenia nie odnosząc się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka potrzebuje codziennej i stałej opieki, co potwierdza wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający ją do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Codzienne czynności wykonywane w ramach stałej, całodobowej opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką składają się na kompleksową opiekę i pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego dla osoby, która - jak orzekł uprawniony organ, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Obok przygotowywania i podawania leków, systematycznego mierzenia ciśnienia, organizacji wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, wskazano również takie najbardziej podstawowe i niezbędne, czynności egzystencjalne, wykonywane przy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, jak przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, ale również pranie, sprzątanie i prasowanie. Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie podważyło wynikającej ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego potrzeby sprawowania przez skarżącą całodobowej i kompleksowej opieki nad matką i nie przedsięwzięło jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach tej opieki. Wykładni zawartej w art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. należy dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 328/16 oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 1008/17).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w trybie uproszczonym na wniosek pełnomocnika skarżącego zawarty w skardze.

Przedmiotem kontroli jest decyzja z dnia 28 marca 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 17 stycznia 2024 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w. Kolegium wydało zaskarżoną decyzję w dniu 28 marca 2024 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do tej daty (por. wyrok WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 104/24).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (jak dotychczas w skrócie: "u.ś.r."), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. oraz ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wskazuje analiza akt sprawy u podstaw odmowy przyznania świadczenia spoczywało uznanie, że skoro skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w dniu 30 września 2022 r. na mocy porozumienia stron, to brak było podstaw do uznania, że zrezygnowała z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, która uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w dniu [...] jak również zakres świadczonej przez skarżącą pomocy nie jest tego rodzaju, aby nie mogła podjąć zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (por. str. 5-6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).

W tym miejscu należy zaakcentować, że z treści art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynikają dwa zasadnicze wnioski. A mianowicie, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) od zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13). Wymóg rezygnacji z rzeczywistej, bądź potencjalnej, możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym zakresem, czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym, jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane.

Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, bez znaczenia pozostaje, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem.

Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w przywołanej normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowe oraz związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Z przeprowadzonego w dniu 5 stycznia 2024r. wywiadu wynika, iż matka skarżącej przewlekle choruje na niedosłuch (nosi aparat słuchowy), jest pod stałą kontrolą poradni laryngologicznej, okulistycznej i neurologicznej oraz lekarza POZ. Skarży się na zawroty głowy oraz drętwienie rąk. Po przebyciu ostrego zapalenia ucha środkowego w grudniu 2023 r. nasiliły się te objawy i powstał problem z poruszaniem się, dlatego też obecnie porusza się przy pomocy balkonika. Od końca maja 2023 r. zamieszkuje ze skarżącą, która jej pomaga we wszystkich czynnościach dnia codziennego, tj. robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, przygotowuje posiłki, pomaga w codziennej toalecie, przygotowuje leki oraz towarzyszy podczas wizyt w poradniach. Zarówno jednak przy spożywaniu posiłków, jak i przy korzystaniu z toalety matka skarżącej jest samodzielna. Po mieszkaniu porusza się samodzielnie lub przy pomocy balkonika. Do dnia 8 grudnia 2023 r. również w środowisku poruszała się samodzielnie, natomiast obecnie nie wychodzi z uwagi na zapalenie ucha.

Z przedłożonej do wglądu dokumentacji medycznej ze szpitala oraz wizyty lekarskiej nie wynika, aby była osobą obłożnie chorą, a jej stan zdrowia jest adekwatny do wieku. Zalecenia lekarskie wskazują na to, aby zachowywała ostrożność przy wstawaniu, nie poruszała się gwałtownie, a podczas kąpieli używała krzesełka.

Czynności organizacyjne, takie jak: robienie zakupów, opłacanie rachunków, wizyty u lekarza, są w ocenie Sądu do pogodzenia z wykonywaniem pracy zarobkowej. Również podejmowane względem matki czynności higieniczne czy opiekuńcze w postaci przygotowania ubrania, przygotowywania posiłku, pomoc w codziennej toalecie, czy podawanie leków mogą być wykonywane o określonych porach dnia przed lub po pracy i nie wymagają stałej obecności opiekuna.

Z powyższego oraz z przytoczonych wyżej wniosków pracowników socjalnych wynika zdaniem Sądu, że stan zdrowia matki skarżącej pozwala na samodzielne funkcjonowanie z doraźną pomocą, bowiem zakres wykonywanych przez skarżącą poszczególnych czynności i czas poświęcony matce nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia, w dogodnej dobowo porze oraz nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Nie można zatem mówić o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, celem sprawowania opieki nad matką.

Skład orzekający w pełni aprobuje stanowisko prezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 13 grudnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1064/21, zgodnie, z którym: "Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ww. ustawy utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkoda dla niej." (cytat).

Sam fakt sprawowania opieki przez skarżącą oraz stan zdrowia niepełnosprawnej matki potwierdzony wymaganym przez art. 17 ust. 1 u.ś.r. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie oznacza automatyzmu w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z wolą ustawodawcy te dwie okoliczności nie są wystarczające, a organ orzekający w przedmiocie przyznania świadczenia ma obowiązek zbadania, czy zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna, a koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.

W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała aby opieka jakiej wymaga jej matka była na tyle absorbująca, że konieczna jest jej rezygnacja z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Końcowo Sąd nadmienia, że nie podziela stanowiska, że brat skarżącej może współuczestniczyć w opiece na matką, w ramach ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Istnienie rodzeństwa w pewnych stanach faktycznych nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego, ale może również wskazywać na możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 229/23).

Wymieniona powyżej wadliwość nie mogła jednak doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji wobec prawidłowego przyjęcia braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą. Ustalenie braku wystąpienia tej przesłanki jest wystarczającą podstawą do wydania negatywnego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.