Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1146/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 189b, art. 189f par. 1 pkt 1.
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 140aa ust. 3 pkt 1.
journal: Dz.U. 2023 poz 1047
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
article: par. 5 ust. 1 pkt 5, par. 3 ust. 1 pkt 2-14, par. 5 ust. 4.
journal: Dz.U. 2016 poz 2022
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego  wyposażenia - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Lu 671/23 w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 29 września 2023 r. nr 0601-IGC.4802.140.2023.ił w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od B. Sp. z o.o. w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie 1350 (słownie: jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Naczelnik Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej decyzją z dnia 5 czerwca 2023 r. nałożył na B. Sp. z o.o. (dalej: skarżąca, Spółka) karę pieniężną w kwocie 6 000 zł za przewóz po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym ładunku podzielnego, mimo zakazu określonego w art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1047 ze zm., dalej: p.r.d.). Kara pieniężna ustalona została zgodnie z art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a w związku z art. 140ab ust. 2 p.r.d. - jak za przejazd bez zezwolenia kategorii V.

Decyzją z dnia 29 września 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: organ lub organ II instancji) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że na terenie Drogowego Przejścia Granicznego w D. 6 stycznia 2023 r. został poddany kontroli dwuosiowy ciągnik siodłowy wraz z trzyosiową naczepą ciężarową. Zespół pojazdów wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy w postaci mieszanki spożywczej do pieczenia półgotowego produktu o łącznej wadze brutto 20 475 kg. Przewóz wykonywany był na rzecz B. Sp. z o.o. (dalej: skarżąca, Spółka) po drodze publicznej prowadzącej do Drogowego Przejścia Granicznego w D. (droga krajowa nr 12). W trakcie dynamicznego ważenia nacisków osi stwierdzono przekroczenie nacisku pojedynczej osi napędowej pojazdu o 960 kg. W wyniku powtórnego ważenia potwierdzono przekroczenie nacisku pojedynczej osi napędowej o 940 kg (rzeczywista wartość skontrolowanego parametru wynosi 12,44 ton, co stanowi przekroczenie dopuszczalnej wartości o 8,17 %).

Kontrola nacisków osi pojazdu została przeprowadzona przy użyciu wagi samochodowej do ważenia pojazdów w ruchu, posiadającej świadectwo legalizacji ponownej z dnia 11 lipca 2021 r. Kontroli dokonano zgodnie z wymogami określonymi w instrukcji dla użytkownika, wydanej przez producenta oraz spełniającej wymogi rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U., Nr 188, poz. 1345) oraz zgodnie z informacjami wskazanymi na znakach i tablicach umieszczonych przed wjazdem na wagę. Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 645, dalej: u.d.p.) na drodze publicznej dopuszczony jest ruch pojazdów o nacisku pojedynczej osi napędowej nieprzekraczającej 11,5 t. W związku z tym, że zespołem pojazdów przewożony był ładunek podzielny, stwierdzono przejazd pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia kategorii V, za co ustala się karę pieniężną przewidzianą w art. 140aa ust. 1 p.r.d. w wysokości 6 000 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10%. W przedmiotowej sprawie przekroczenie dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi napędowej wynosiło 8,17 %.

Zmierzono również wysokość, długość i szerokość zespołu pojazdów oraz odległości między osiami. Pomiaru odległości pomiędzy osiami, długości, szerokości i wysokości pojazdu dokonano przyrządami (przymiarem wstęgowym i przymiarem teleskopowym) spełniającymi wymogi rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać przymiary oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 2, poz. 3).

Organ II instancji wyjaśnił, że osie pojazdu silnikowego są osiami pojedynczymi tj. nie wchodzą w skład grupy osi. Oś napędowa to druga oś pojazdu silnikowego. Nacisk osi nie może przekroczyć w przypadku pojedynczej osi napędowej - 11,5 tony. Natomiast podstawą sprawdzenia wymagań w zakresie dopuszczalnego nacisku osi, są wartości rzeczywiste nacisków osi.

Organ wskazał, że odpowiedzialność za właściwe załadowanie pojazdu obciąża przewoźnika, który jako przedsiębiorca wykonujący profesjonalnie działalność gospodarczą w zakresie transportu rzeczy, powinien przestrzegać normatywności pojazdu, również ze względu na bezpieczeństwo innych użytkowników dróg publicznych. Za działalność przewoźnika wykonującego transport drogowy ponosi odpowiedzialność przedsiębiorca, na nim też spoczywa ciężar odpowiedzialności za ewentualne skutki działań osób, którymi w wykonywaniu działalności gospodarczej się posługuje. Spółka prowadząc działalność gospodarczą w zakresie zarobkowego przewozu drogowego rzeczy jest profesjonalnym przewoźnikiem, który powinien organizować pracę swojego przedsiębiorstwa tak, aby przestrzegać przepisów prawa mających zastosowanie przy wykonywaniu przejazdu po drogach publicznych.

II.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2024r., sygn. akt III SA/Lu 671/23, oddalił skargę B. Sp. z o.o. w W. na powyżej opisaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 29 września 2023 r., nr 0601-IGC.4802.140.2023.ił, w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że poza sporem pozostaje, że w dniu kontroli kierowca pojazdu wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy z ładunkiem podzielnym. Zgodnie z protokołami kontroli wymiary pojazdu nie przekroczyły dopuszczalnych parametrów. Pomyłka organu w tym zakresie nie wpływa na prawidłowość całego rozstrzygnięcia. Natomiast w wyniku dwukrotnego pomiaru stwierdzono naciski osi odpowiednio: 12 460 kg oraz 12 440 kg. Jako wiążący przyjęto korzystniejszy dla strony wynik ważenia wynoszący 12 440 kg, co oznacza przekroczenie dopuszczalnego nacisku 11,5 t o 940 kg, a zatem o 8,17 %. Powyższe czynności zostały udokumentowane w protokołach kontroli, które kierujący pojazdem podpisał, nie wnosząc uwag do dokonanych czynności.

W ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko skarżącej kwestionujące prawidłowość przeprowadzonego w sprawie procesu ważenia. Zgodnie z § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych, ważenie dynamiczne oznacza wyznaczenie obciążenia, jakie wywiera oś pojazdu na pomost wagi podczas jego ruchu z ustaloną prędkością. Pomost wagi (dynamicznej) zgodnie z § 3 pkt 15 rozporządzenia, to jedno lub dwusegmentowy zespół wagi, przejmujący obciążenie od kół umieszczonych na jednej osi ruchomego pojazdu. Pomiar taką wagą polega na najeżdżaniu kolejnymi osiami pojazdu na ten sam pomost wagi. W taki sposób możliwe jest wyznaczenie m.in. obciążenia osi pojazdu, przez które § 3 pkt 5 rozporządzenia nakazuje rozumieć wartość obciążenia osi pojazdu podczas ważenia dynamicznego, wyrażoną w jednostkach miary masy.

Sąd wskazał, że ze znajdujących się w aktach sprawy protokołów kontroli, a także wydruków ważenia dynamicznego pojazdu, podpisanych bez zastrzeżeń przez kierującego pojazdem, wynika jednoznacznie, że kontrola nacisków osi w obu przypadkach została przeprowadzona przy użyciu wagi samochodowej do ważenia pojazdów w ruchu znak fabryczny DW600, znak zatwierdzenia typu PLT 06 273, numer seryjny 202018, produkcji TAMTRON Systems OY Finlandia, posiadającej świadectwo legalizacji ponownej z dnia 22 lipca 2021 r. wydane przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Warszawie Wydział Zamiejscowy w Lublinie, znak wniosku WZ8.41.1487.2021.4.02. Zgodnie z treścią wskazanego świadectwa, było ono ważne do dnia 22 sierpnia 2023 r.

Sąd uznał za nieuprawnione twierdzenia skarżącej, iż użyta w sprawie waga DW600 służy do pomiaru obciążenia kół, a po połączeniu dwóch wag, do pomiaru obciążenia osi, jak również, że producent wagi przewiduje ważenie za jej pomocą pojazdów dwu lub trzyosiowych przy pomocy czterech lub sześciu wag w jednej procedurze ważenia, a z rysunków nie wynika, że przy użyciu stanowiska składającego się z dwóch wag producent przewiduje ważenie pojazdów mających cztery lub więcej osi.

Zdaniem Sądu, organ II instancji wyjaśnił w sposób szczegółowy, że użyta w tej sprawie waga ma konstrukcję stalową i wraz z zespołem pomostowym jest trwale umieszczona w dole fundamentowym. Waga ta nie jest natomiast wagą przenośną podkładaną pod koła pojazdu i proces ważenia nie odbywa się poprzez łączenie ze sobą kilku wag. Powyższe potwierdza decyzja Prezesa Głównego Urzędu Miar nr ZT 300/2006 z dnia 28 października 2006 r. o zatwierdzeniu typu wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu o znaku fabrycznym DW600 produkowanych przez Tamtron Systems OY. W aktach sprawy znajduje się świadectwo legalizacji ponownej z dnia 22 lipca 2021 r. dotyczące wagi o numerze fabrycznym 202018, produkcji TAMTRON Systems OY Finlandia, a także kopia programu obsługi wagi elektronicznej SCALEX DW-600 do dynamicznego ważenia osi pojazdu dla Windows XP/7/8/10 - instrukcja dla użytkownika. Instrukcja ta nie zawiera treści opisanych przez stronę. W szczególności nie wynika z niej, by producent nie przewidywał możliwości ważenia pojazdów o czterech lub większej liczbie osi przy pomocy jednej wagi. Przeciwnie, treść instrukcji wskazuje wprost na możliwość ważenia pojazdów o pięciu osiach, co miało miejsce w tej sprawie.

W ocenie Sądu uprawnione jest stanowisko organu, że w dniu kontroli, skarżąca wykonywała przejazd pojazdem nienormatywnym z ładunkiem podzielnym, przekraczając o 8,17 % dopuszczalny nacisk pojedynczej osi napędowej ciągnika samochodowego, co uzasadniało nałożenie na skarżącą, jako podmiot wykonujący przejazd, kary pieniężnej zgodnie z art. 140aa ust. 3 pkt 1 p.r.d.

Za prawidłowe Sąd uznał też stanowisko organu, że kara powinna być nałożona na podstawie art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a w związku z art. 140ab ust. 2 ustawy p.r.d. jak za brak zezwolenia kategorii V. Sąd zwrócił uwagę, że nie jest to kara za brak samego zezwolenia, lecz kara za naruszenie zakazu przewozu pojazdem nienormatywnym ładunku podzielnego - stosownie do art. 140aa ust. 1 p.r.d. w związku z art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a.

W kontekście zarzutów skargi odnoszących się do odpowiedzialności załadowcy za powstałe naruszenie Sąd wyjaśnił, że w świetle art. 140aa ust. 3 p.r.d. kara za przejazd po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia lub z naruszeniem jego warunków jest zawsze nakładana na podmiot wykonujący przejazd, a w ściśle określonych sytuacjach może być także nałożona na inne podmioty. Odpowiedzialność podmiotu wykonującego przejazd jest niezależna od odpowiedzialności innych podmiotów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt II GSK 993/19). Zatem nieuprawnione jest stanowisko skarżącej, że ustalenie odpowiedzialności załadowcy wyłączałoby jej odpowiedzialność za stwierdzone naruszenie.

Sąd uznał za pozbawione podstaw zarzuty naruszenia art. 92c u.t.d., bowiem na skarżącą nałożono karę pieniężną za naruszenie polegające na przewozie ładunku podzielnego pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii V na podstawie p.r.d., a nie na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.

Sąd zwrócił również uwagę, że skarżąca nie wykazała okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie 140aa ust. 4 p.r.d., tj. że dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miała wpływu na powstanie naruszenia. Zdaniem Sądu powoływana przez skarżącą okoliczność, że masa ładunku wynikająca z dokumentów przewozowych zsumowana z masą pojazdu nie przekraczała dopuszczalnej normy, nie zwalnia skarżącej od odpowiedzialności i nie stanowi okoliczności egzoneracyjnej w świetle art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d.

Sąd wskazał również, że wbrew stanowisku skarżącej, w sprawie nie znajduje zastosowania przepis działu IVa Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., jak również brak było podstaw do zastosowania w sprawie przepisu art. 189f k.p.a.

Za bezzasadne uznał Sąd także zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ przepisów postępowania, poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz brak rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. W ocenie Sądu organy obu instancji podjęły wszelkie czynności niezbędne do należytego wyjaśnienia sprawy oraz w sposób wyczerpujący zgromadziły, a następnie rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do poczynienia ustaleń faktycznych i wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnie z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. i w uzasadnieniu decyzji obu instancji wskazały – zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. – dowody, na których się oparły i dokonały prawidłowej oceny tych dowodów, przyjmując je za podstawę ustaleń faktycznych.

III.

Spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji, wnosząc o jego uchylenie i uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 29 września 2023 r., ewentualnie z daleko idącej ostrożności procesowej - wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji (art. 185 § 1 p.p.s.a.). W obu wskazanych wypadkach skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, za obie instancje, od organu na rzecz skarżącej, według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowania do dnia zapłaty. Spółka złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do rozpoznania sprawy na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2) p.p.s.a.), tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 189b k.p.a. poprzez niezważenie przez Sąd, że organ nałożył na skarżącego karę, pomimo, iż ten nie dopuścił się niedopełnienia obowiązku albo naruszenia zakazu jaki ciążył na skarżącym, albowiem zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w przypadku przewożenia towaru, w polskim systemie prawa obowiązuję odpowiedzialność kaskadowa, która w głównej mierze spoczywa nie na przewoźniku, ale na załadowcy (nadawcy) danego towaru, a co ma istotne znaczenie, albowiem gdyby przewoźnik dysponował wiedzą o tym, iż załadowca załadował towar o masie większej niż dopuszczalna, to przewoźnik z całą pewnością zrezygnowałby z takiego transportu, a na pewno poleciłby załadowcy wykorzystanie do transportu większej ilości środków transportu;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 189f § 1 k.p.a. poprzez niezważenie przez Sąd, iż waga naruszenia prawa jest znikoma a strona zaprzestała naruszenia prawa, albowiem skarżący dostosował się do zaleceń organu i poczynił odpowiednie kroki zmierzające do prowadzenia działalności w zakresie zgodnym z obowiązującymi przepisami prawa;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji prowadzenia postępowania w sposób naruszający zasadę działania w sposób budzący zaufanie uczestnika do władzy publicznej, w szczególności, iż działania organu nie cechowały się proporcjonalnością, bezstronnością oraz równym traktowaniem skarżącego, w sytuacji, kiedy ani organ administracji publicznej ani Sąd pierwszej instancji nie zważyli na argumenty podnoszone przez skarżącego a ewidentnie wskazujące na to, że odpowiedzialność za naruszenie powinna ciążyć na nadawcy (załadowcy) towaru, albowiem przewoźnik nie miał wpływu na czynności załadowcze, a ponadto, że nie zważono w przedmiotowej sprawie na to, iż wykorzystana do ważenia pojazdu waga nie mogła być zastosowana, albowiem zabrania jej tego przeznaczenie, o którym nadmienia producent wagi;

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji prowadzenia postępowania w sposób naruszający zasady zaufania obywateli do organów, oraz przez zaaprobowanie błędnych i niepełnych ustaleń stanu faktycznego sprawy przez organy obu instancji oraz zaniechania przeprowadzenia przez nie wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonania jego oceny w sposób dowolny i wybiórczy, z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, że nie można było odstąpić od ukarania skarżącego, w sytuacji, kiedy odpowiedzialność za czynności załadowcze spoczywa ewidentnie na nadawcy (załadowcy) towaru a zastosowana do ważenia pojazdu (zespołu pojazdów) waga nie powinna być stosowana do pojazdu skarżącej, albowiem zupełnie inne jej przeznaczenie zostało określone w instrukcji producenta;

e) art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 84 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego, kiedy w sprawie pojawiły się okoliczności wymagające wiedzy specjalnej, a którą to wiedzą nie dysponuje organ, a które to okoliczności mogły mieć bezpośredni wpływ na wynik przeprowadzonego postępowania przeciwko skarżącemu.

2. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) tj.:

a) art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nałożeniu kary pieniężnej, pomimo istnienia oczywistych przesłanek do umorzenia postępowania - w niniejszej sprawie okoliczności i dowody wskazują, że skarżący nie miał wpływu na ewentualne powstanie naruszeń, a ewentualne naruszenia nastąpiły wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć a także, że okoliczności sprawy ewidentnie wskazują, że do pomiaru wagi pojazdu zastosowano niewłaściwą wagę, co z kolei jest sprzeczne w powszechnie obowiązującymi przepisami prawa;

b) art. 92c u.t.d. poprzez pozorne przeprowadzenie postępowania dotyczącego wystąpienia okoliczności wyłączających odpowiedzialność przedsiębiorcy, nie zwracając uwagi na materiał dowodowy świadczący o tym, że okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione, a co wpływa na wyłączenie odpowiedzialności przewoźnika;

c) art. 140aa p.r.d. poprzez pozorne przeprowadzenie postępowania dotyczącego wystąpienia okoliczności wyłączających odpowiedzialność przedsiębiorcy, nie zwracając uwagi na materiał dowodowy świadczący o tym, że okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione a co wpływa na wyłączenie odpowiedzialności przewoźnika;

d) art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. poprzez nieuwzględnienie po stronie skarżącej podstaw do okoliczności i dowodów wskazujących na dochowanie przez skarżącego należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz że skarżący nie miała wpływu na powstanie naruszenia, co powinno w efekcie skutkować niewszczynaniem względem skarżącego postępowania w sprawie nałożenia kary bądź umorzeniem postępowania już wszczętego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Spółka przedstawiła argumentację na poparcie wniesionych zarzutów.

IV.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisów prawa materialnego. Przedmiot obu rodzajów zarzutów, jak i kierunek argumentacji pozostaje jednak w ścisłym związku, koncentrując się zasadniczo wokół dwóch zagadnień.

Pierwsze z nich dotyczy prawidłowości dokonanych dwukrotnie pomiarów nacisków osi. Skarżąca kasacyjnie neguje wyniki pomiarów wskazując, że dokonane one zostały niewłaściwą wagą, gdyż zgodnie z instrukcją producenta jej przeznaczenie jest inne. W tej kwestii organy i Sąd pierwszej instancji wskazują natomiast, że - wbrew twierdzeniu skarżącej - waga została użyta zgodnie z jej przeznaczeniem, co wynika z instrukcji dla użytkownika wagi DW600 i innych zgromadzonych w aktach dokumentów, a argumenty podnoszone przez skarżącą nie dotyczą tego rodzaju wagi, która została użyta w tej sprawie.

Drugie sporne zagadnienie dotyczy zarzucanego skargą kasacyjną nierozważenia przez Sąd zastosowania art. 189b i art. 189 f § 1 k.p.a., przez co nałożono karę na skarżącą, pomimo że to nie ona dopuściła się naruszenia prawa, gdyż nie wiedziała, że załadowca załadował towar o masie większej niż dopuszczalna i to on powinien w tej sprawie odpowiadać, gdyż odpowiedzialność kaskadowa w głównej mierze spoczywa nie na przewoźniku lecz na załadowcy. W tej kwestii zarówno organy jak i WSA nie stwierdziły podstaw do stosowania tych przepisów Działu IVa k.p.a., z uwagi na zawartą w p.r.d. regulację o karach administracyjnych.

Mając na względzie powyżej wskazany związek treściowy pomiędzy podniesionymi w skardze kasacyjnej zarzutami materialnymi i procesowymi, poddane one zostały kontroli kasacyjnej łącznie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieuzasadnione są zarzuty kasacyjne wskazujące na naruszenia procesowe, które doprowadziły do niewłaściwego przypisania skarżącej kasacyjnie odpowiedzialności za delikt administracyjny w postaci kary pieniężnej.

W postępowaniu administracyjnym dotyczącym nałożenia sankcji administracyjnej (w tej sprawie - wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej), organ administracyjny zobowiązany jest do ustalenia bez najmniejszej wątpliwości, że do naruszenia prawa w istocie doszło. Ciężar wykazania powstania naruszenia norm prawa administracyjnego obciąża zatem organ, co oczywiście nie zwalnia strony z obowiązku współpracy z organem w ramach zasady koniecznego współdziałania przy wyjaśnieniu istoty sprawy.

Z § 5 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2016 r. poz. 2022 ze zm., dalej: r.war.tech.) wynika, że dopuszczalny nacisk pojedynczej osi napędowej pojazdów, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2-14, nie może przekraczać 11,5 tony. Z kolei § 5 ust. 4 wskazuje, że w przypadku pojazdu uczestniczącego w ruchu drogowym podstawą sprawdzenia wymagań, o których mowa w ust. 1-3 oraz ust. 5, są wartości rzeczywiste nacisków osi. To zatem prawidłowe ustalenie, zgodnie z zasadami postępowania regulowanymi w art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 k.p.a., rzeczywistych nacisków osi na drogę, powinno stanowić podstawę stwierdzenia ewentualnego przekroczenia norm określających ich maksymalny, dopuszczalny prawnie poziom. Organ ma zatem dokonać odpowiednich ustaleń faktycznych na podstawie stosowanych przez organ środków dowodowych. W tym konkretnie przypadku chodzi więc o wagi, które pozwalają ustalić jaki jest rzeczywisty nacisk osi pojazdu na drogę. Skoro to przy pomocy wagi organ ma wykazać zaistnienie określonego stanu faktycznego (wielkości nacisku osi na drogę), to ma obowiązek zapewnić zastosowanie takiej wagi i takie jej działanie oraz taki poziom pewności pomiaru, by nie istniały żadne wątpliwości co do tego, że uzyskane rezultaty ważenia są prawidłowe i mogą służyć jako wystarczający materiał dowodowy do stwierdzenia wystąpienia przekroczenia, z którym wiąże się sankcja administracyjna.

Ustalenie rzeczywistej wagi określonego ładunku bądź nacisku ładunku na pewną powierzchnię, wymaga użycia odpowiedniej wagi. Ze względu na różne parametry wagi, warunki jej użycia, sposób zamontowania, albo warunki pogodowe, prowadzić mogą do otrzymania wyników pomiaru odbiegających od rzeczywistych wartości. W związku z tym urządzenia tego rodzaju przechodzą prawną kontrolę metrologiczną na podstawie ustawy z 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2063 z późn. zm.), która stosownie do art. 4 pkt 9 jest działaniem zmierzającym do wykazania, że przyrząd pomiarowy spełnia wymagania określone we właściwych przepisach. Tylko urządzenia, które przeszły określone sprawdzenie przez służby metrologiczne, mogą być użyte w ramach postępowania administracyjnego. Dowodem legalizacji, tj. dowodem zastosowania stosownej weryfikacji urzędowej, jest zaś świadectwo legalizacji lub cecha legalizacyjna, umieszczane na przyrządzie pomiarowym (wadze), poświadczające dokonanie legalizacji.

W rozpoznawanej sprawie użyto wagi samochodowej do ważenia pojazdów w ruchu znak fabryczny DW600, znak zatwierdzenia typu PLT 06 273, numer seryjny 202018, produkcji TAMTRON Systems OY Finlandia, posiadającej świadectwo legalizacji ponownej z dnia 22 lipca 2021 r. wydane przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Warszawie Wydział Zamiejscowy w Lublinie, znak wniosku WZ8.41.1487.2021.4.02. Waga użyta do pomiarów takie świadectwo legalizacji posiadała (świadectwo legalizacji ponownej z dnia 22 lipca 2021 r, ważne do dnia 22 sierpnia 2023 r.), czego skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje.

W trakcie pomiarów dokonywanych w różnych warunkach, może dochodzić do dopuszczalnych prawnie odchyleń, które z racji uzyskanego zatwierdzenia wagi przez organ metrologiczny mieszczą się granicach dopuszczalnych błędów. W zależności od zastosowanej wagi (klasy dokładności tej wagi), w trakcie sprawdzenia metrologicznego obowiązują dopuszczalne błędy pomiarowe, zarówno w ramach procedury zatwierdzenia typu i legalizacji wagi, jak i jej użytkowania, wskazane w tabeli 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. z 2007 r., poz. 188). Ogólnodostępny w Internecie na stronie producenta wagi TAMTRON opis możliwości i zasad działania użytej w tej sprawie wagi SCALEX DW -600 (https://tamtrongroup.com/pl/produkt/wagi-osiowe-tamtron-scalex-dw600) przewiduje, że "Bezobsługowe wagi osiowe Tamtron Scalex DW600 umożliwiają ważenie ciężarówek będących w ruchu. Precyzyjne pomiary określają obciążenia poszczególnych osi oraz całkowitą masę załadowanych pojazdów przejeżdżających przez pomost wagi. Nasze wagi osiowe umożliwiają kontrole w miejscach, gdzie odbywa się ruch ciągły - na przejściach granicznych, w portach czy zakładach pracy. Urządzenia sprawdzają tam poprawność załadunku ciężarówek z marginesem pomiaru do 2% i informują automatycznie o nieprawidłowościach - nierównomiernym obciążeniu poszczególnych osi lub całkowitym przeciążeniu pojazdu. To ważne informacje ze względu na bezpieczeństwo i ekonomikę jazdy. Nasze wagi osiowe mogą być także wykorzystywane przez służby kontrolujące właściwe użytkowanie dróg." Ten opis producenta wskazuje na istnienie 2% marginesu błędu pomiaru, jaki może występować w trakcie każdego ważenia (por. m.in. wyrok NSA z 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 737/23). Ww. rozporządzenie w sprawie wag przewiduje maksymalne odchylenia w ramach zatwierdzenia typu i legalizacji wagi o ±2%, natomiast dla użytkowania wagi o ±4%.

W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę uzyskane wyniki dwukrotnych pomiarów wskazujące na przekroczenie dopuszczalnych norm o ponad 8%, nie było żadnych wątpliwości co do tego, że wynik pomiaru wagi w pojeździe skarżącej przekraczał dopuszczalne ustawą parametry (także po ewentualnym zastosowaniu 4% korekty na korzyść strony). Należy zatem podzielić przyjęty w tej sprawie przez organy i zaakceptowany przez Sąd pierwszej instancji pogląd, że doszło w tej sprawie do przekroczenia normy dopuszczalnego nacisku na pojedynczą oś napędową, a podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty tego ustalenia nie podważają.

Nie zasługuje bowiem na uwzględnienie stanowisko skarżącej kasacyjnie Spółki kwestionujące prawidłowość przeprowadzonego w sprawie procesu ważenia. Zgodnie z § 3 pkt 2 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007r., ważenie dynamiczne oznacza wyznaczenie obciążenia, jakie wywiera oś pojazdu na pomost wagi podczas jego ruchu z ustaloną prędkością. § 3 pkt 5 rozporządzenia przewiduje, że obciążeniem osi pojazdu jest wyrażoną w jednostkach miary masy wartością obciążenia osi pojazdu podczas ważenia dynamicznego. Pomiar wagą dynamiczną polega na najeżdżaniu kolejnymi osiami pojazdu na ten sam pomost wagi, czyli jedno lub dwusegmentowy zespół wagi, przejmujący obciążenie od kół umieszczonych na jednej osi ruchomego pojazdu (§ 3 pkt 15 rozporządzenia). Nieuprawnione jest zatem twierdzenie skarżącej, że użyta w tej sprawie waga Tamtron Scalex DW 600 nie mogła służyć do przeprowadzenia pomiaru nacisku na oś napędową. Informacje, na które powołuje się skarżąca, dotyczące pomiaru obciążenia kół oraz pomiaru obciążenia osi dopiero po połączeniu dwóch wag oraz niedopuszczalności ważenia w jednej procedurze przy użyciu stanowiska składającego się z dwóch wag pojazdów mających cztery lub więcej osi, nie dotyczą użytej w tej sprawie wagi Tamtron Scalex DW600. Waga ta nie jest bowiem wagą przenośną podkładaną pod koła pojazdu i proces ważenia nie odbywa się poprzez łączenie ze sobą kilku wag, jak to wskazuje skarżąca kasacyjnie. Potwierdza to nie tylko przytoczona powyżej instrukcja użytkownika (znajdująca się w aktach kopia programu obsługi wagi elektronicznej SCALEX DW-600 do dynamicznego ważenia osi pojazdu dla Windows XP/7/8/10 - instrukcja dla użytkownika) oraz wskazane powyżej świadectwo legalizacji ponownej z dnia 22 lipca 2021 r. dotyczące wagi o numerze fabrycznym 202018, produkcji TAMTRON Systems OY Finlandia, ale także decyzja Prezesa Głównego Urzędu Miar nr ZT 300/2006 z dnia 28 października 2006 r. o zatwierdzeniu typu wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu o znaku fabrycznym DW600 produkowanych przez Tamtron Systems OY. Wynika z nich, że producent wskazał wprost na możliwość ważenia pojazdów o pięciu osiach w taki sposób, jak to zrobiono w niniejszej sprawie. Argumenty skarżącej dotyczące zastosowania niewłaściwej wagi nie są więc zasadne.

W tych okolicznościach nie zasługiwały zatem na uwzględnienie zarzuty wadliwego przeprowadzenia postępowania administracyjnego tj. naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80, art. 84, oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Postępowanie przeprowadzone w tej sprawie było prawidłowe, zgodne z wymogami zasady prawdy obiektywnej i nie naruszało zasady zaufania.

W konsekwencji nie doszło także do zarzucanego naruszenia prawa materialnego, tj. art. 140aa ust. 3 pkt 1 p.r.d., w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym uprawnione było bowiem stanowisko organu, zasadnie zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji, że w dniu kontroli skarżąca wykonywała przejazd pojazdem nienormatywnym z ładunkiem podzielnym, przekraczając o 8,17 % dopuszczalny nacisk pojedynczej osi napędowej ciągnika samochodowego, co uzasadniało nałożenie na skarżącą jako podmiot wykonujący przejazd, kary pieniężnej zgodnie z art. 140aa ust. 3 pkt 1 p.r.d.

Na uwzględnienie nie zasługiwały również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia art. 189b i art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Obydwa te przepisy umieszczone zostały w Kodeksie postpowania administracyjnego w dziale IVa "Administracyjne kary pieniężne". Ich wykładnia nie może zatem pomijać argumentów wynikających z wykładni systemowej, w tym zwłaszcza wymaga uwzględnienia, że zakres stosowania przepisów tego działu wyznacza art. 189a zgodnie z którym:

§ 1 W sprawach nakładania lub wymierzania administracyjnej kary pieniężnej lub udzielania ulg w jej wykonaniu stosuje się przepisy niniejszego działu.

§ 2 W przypadku uregulowania w przepisach odrębnych:

1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej,

2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia,

3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej,

4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej,

5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej,

6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej

- przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się.

Z powołanej regulacji jednoznacznie wynika, że uregulowanie w przepisach odrębnych zagadnień wymienionych § 2 oznacza, że przepisy tego działu nie mają zastosowania. Nie jest przy tym konieczne, aby przepisy odrębne regulowały te zagadnienia w zakresie, w jakim są one uregulowane w przepisach działu IVa, a mianowicie, aby zakres normowania przepisów odrębnych pokrywał się z zakresem normowania określonym w przepisach wymienionego działu. Dany przepis działu IVa nie ma zatem zastosowania, jeżeli dane zagadnienie wymienione § 2 jest uregulowane, niezależnie od tego czy zakres normowania tego zagadnienia prawnego określonego w § 2 w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach działu IVa, niezależnie zatem od tego czy przepisy odrębne regulują je w sposób identyczny, podobny czy odmienny (zob. A. Wróbel, art. 189a k.p.a., t. 7, w: Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego LEX/el. 2021).

Przepisami odrębnymi w rozumieniu art. 189a § 2 k.p.a. in fine są w niniejszej sprawie przepisy p.r.d. Z art. 140aa ust. 4 p.r.d. wynika bowiem, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli: 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że ten podmiot:

a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem,

b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia, lub

2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna.

Z tego przepisu wynika zatem, że w warunkach w nim określonych nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 140aa ust. 1, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się. Dlatego za uzasadniony należy uznać wniosek, że jest on przepisem odrębnym w stosunku do działu IVa k.p.a. regulującym zagadnienie, o którym mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w związku z art. 189b i art. 189f k.p.a. Stosowanie art. 140aa ust. 4 p.r.d. wywołuje w istocie ten sam skutek, co zastosowanie instytucji odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w zw. z art. 189b i art. 189f § 1 k.p.a., gdyż za zaistniałe i ujawnione naruszenie prawa kara ta nie jest nakładana. W tej sytuacji nie mogły zostać uwzględnione zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie z art. 189b i art. 189f § 1 k.p.a.

W konsekwencji nie zasługują na uwzględnienie również zarzuty dotyczące naruszenia art. 92 c ust. 1 pkt 1 u.t.d. w zw. z art. 189b k.p.a. Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. nie miał w tej sprawie zastosowania, gdyż kara w tej sprawie została nałożona za naruszenie wymogów wynikających z p.r.d., a nie z ustawy o transporcie drogowym. Drugi zaś z tych przepisów tj. art. 189b k.p.a. nie znajduje w sprawie zastosowania z powodów, o których była mowa powyżej.

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 92 c ust. 1 pkt 1 u.t.d. w zw. z art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. Skarżąca kasacyjnie odwołując się jedynie ogólnie do zasad odpowiedzialności kaskadowej i wskazując, że w tej sprawie powinien być ukarany załadowca a nie przewoźnik, nie wykazała okoliczności egzoneracyjnych, które uzasadniałyby umorzenie wobec niej postępowania administracyjnego na podstawie 140aa ust. 4 p.r.d., tj. że dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miała wpływu na powstanie naruszenia. Powoływana przez skarżącą okoliczność, że masa ładunku wynikająca z dokumentów przewozowych zsumowana z masą pojazdu nie przekraczała dopuszczalnej normy, nie zwalniała skarżącej, będącej profesjonalistą, z odpowiedzialności i nie stanowiła okoliczności przewidzianej w art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d.

Mając powyższe na uwadze, ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a. (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023r., poz. 1935 ze zm.). Zasądzona kwota 1350 zł stanowi zwrot kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia przez profesjonalnego pełnomocnika organu, który nie występował przed sądem pierwszej instancji, odpowiedzi na skargę kasacyjną z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 179 p.p.s.a. (por. uchwałę składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2012r., sygn. akt II FPS 4/12, ONSAiWSA z 2013 r., nr 3, poz. 38).