Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 428/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 12
journal: Dz.U. 2021 poz 1073
law: Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych - t.j.
article: art. 2 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 141
law: Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Protokolant starszy inspektor sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi U. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] października 2022 r., nr [...]


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z dnia 2 września 2022 r. U. B. (dalej przywoływana jako: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") zwróciła się do Prezydenta Miasta S. o przyznanie dodatku węglowego.

2. Decyzją z dnia [...] października 2022 r. nr [...], Prezydent Miasta S. (dalej: "Organ I instancji") odmówił przyznania U. B. dodatku węglowego.

Uzasadniając odmowę Organ I instancji podniósł, że Wnioskodawczyni jako miejsce zamieszkania wskazała ulicę [...]. W wyniku weryfikacji adresu ustalono, że jest to teren ogrodów działkowych. Odwołując się do treści § 7 Regulaminu Rodzinnego Ogrodu Działkowego uchwalonego przez Krajową Radę Polskiego Związku Działkowców w dniu 1 października 2015 r. ze zmianami wprowadzonymi w dniu 28 czerwca 2018 r. Prezydent stwierdził, że działka nie może być wykorzystywana do zamieszkania. Altana na terenie działki w ROD nie jest obiektem mieszkalnym; przebywanie w niej nie może stanowić podstawy do urzędowego potwierdzenia czasowego lub stałego pobytu. Tym samym uznał brak podstaw do przyznania wnioskowanego dodatku.

3. Kwestionując wskazane rozstrzygnięcie U. B. złożyła od niego odwołanie. Jednocześnie wyjaśniła, że w miejscu wskazanym we wniosku przebywa od 28 lat, tu skupia i realizuje swoje sprawy życiowe. Zgodnie z przepisami, aby otrzymać dodatek węglowy nie jest wymagane bycie właścicielem budynku jak również nie jest konieczne zameldowanie w miejscu zamieszkania. Kluczową rolę stanowi fakt prowadzenia gospodarstwa domowego i ogrzewania stosownym paliwem. Zdaniem Strony powyższe warunki spełnia. Płaci regularnie za wywóz śmieci i ponosi wszystkie inne opłaty za media. Złożyła też wymaganą deklarację do CEEB. Zaznaczyła, że jest osobą samotną, nie stać jej na nowe mieszkanie i dlatego jest zmuszona mieszkać w małym domu na terenie ogródków działkowych.

4. Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141 ze zm.), art. 12 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. z 2021 r poz. 1073) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjętą decyzję Kolegium przytoczyło treść art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o dodatku węglowym. Nadto wskazało, że na gruncie rozpatrywanej sprawy kwestię sporną stanowi czy osobie zamieszkującej na terenie rodzinnych ogrodów działkowych przysługuje dodatek węglowy.

Zdaniem Organu II instancji działkowiec Rodzinnych Ogrodów Działkowych nie jest właścicielem, współwłaścicielem ani zarządzającym działki, w tych ogrodach położonej. Wynika to z art. 7 ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r o rodzinnych ogrodach działkowych (dalej jako: "u.r.o.d.") zgodnie z którym Rodzinne Ogrody Działkowe (ROD) zakładane są na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz stowarzyszeń ogrodowych.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 i 2 u.r.o.d., działkowiec, to pełnoletnia osoba fizyczna uprawniona do korzystania z działki w rodzinnym ogrodzie działkowym na podstawie prawa do działki; działką natomiast jest jednostka przestrzenna rodzinnego ogrodu działkowego, której powierzchnia nie może przekraczać 500 m2, służąca zaspokajaniu potrzeb działkowca i jego rodziny w zakresie prowadzenia upraw ogrodniczych, wypoczynku i rekreacji.

Stosownie do treści art. 27 ust. 1. u.r.o.d. oraz art. 28 ust. 1 u.r.o.d. ustanowienie prawa do działki następuje na podstawie umowy dzierżawy działkowej; przez umowę dzierżawy działkowej, natomiast, stowarzyszenie ogrodowe zobowiązuje się oddać działkowcowi działkę na czas nieoznaczony do używania i pobierania z niej pożytków, a działkowiec zobowiązuje się używać działkę zgodnie z jej przeznaczeniem, przestrzegać regulaminu oraz uiszczać opłaty ogrodowe. W myśl art. 12 u.r.o.d. na terenie działki obowiązuje zakaz zamieszkiwania oraz prowadzenia działalności gospodarczej lub innej działalności zarobkowej.

Prawem działkowca do działki w ROD jest zatem, unormowane w u.r.o.d., prawo używania działki i pobierania z niej pożytków, zgodnie z jej przeznaczeniem.

W świetle powyższych przepisów Organ II instancji stwierdził, że z prawa do używania przez działkowca działki na podstawie umowy dzierżawy działkowej, wyłączone jest używanie działki w celu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, czyli zamieszkanie na działce. Jeżeli na działce znajduje się altana lub domek, to niewątpliwie nie może ona zaspokajać potrzeb mieszkaniowych działkowca, ponieważ zamieszkanie na działce zakazane jest przez art.12 u.r.o.d.

Zdaniem Kolegium altana działkowa nie spełnia także wymagań lokalu mieszkalnego wynikających z treści art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego, bo nie jest to lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, skoro ustawodawca wyraźnie zakazał zamieszkiwania w tym lokalu.

Podsumowując Organ II instancji przyjął, że prawo do uzyskania dodatku węglowego uzależnione jest między innymi od zamieszkiwania na nieruchomości, zgodnie natomiast z art. 12 u.r.o.d., działkowiec nie ma prawa mieszkać na działce, z której - w innym zakresie - może korzystać na podstawie zgodnej z prawem umowy dzierżawy działkowej. Tym samym działka położona na terenie rodzinnych ogrodów działkowych nie może być uznana za miejsce zamieszkania, a altana lub domek umiejscowione na takiej działce - uznane za obiekt mieszkalny. Mając powyższe na względzie uznał brak podstaw do przyznania wnioskowanego dodatku węglowego.

5. Nie zgadzając się z powołaną decyzją U. B. złożyła na nią skargę, wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu Skarżąca wyjaśniła, że od 1994 roku zamieszkuje w wolnostojącym budynku rekreacyjno – wypoczynkowym, którego jest właścicielką, o powierzchni do 35 m2, a którego budowa nie wymagała uzyskania zgłoszenia ani pozwolenia na budowę. W budynku tym Strona realizuje swoje sprawy życiowe, do czego zmusiła ją sytuacja osobista. Niezrozumiałe dla niej jest sugerowanie przez Organy, że zamieszkuje ona altankę, chroniącą przed słońcem i deszczem.

Podkreśliła, że budynek od samego początku budowany był pod kątem zamieszkania. Wyposażony jest w piwnicę, w której znajduje się kotłownia i piec na paliwo stałe czyli węgiel, koks i twarde drewno.

Zdaniem Skarżącej do uzyskania dodatku węglowego nie jest konieczne zameldowanie w miejscu prowadzenia gospodarstwa domowego, zaś wystarczająca powinna być okoliczność zamieszkiwania w domu, który stanowi jej własność.

W dalszej części skargi podniesiono, że ustawa o dodatku węglowym miała stanowić wsparcie dla najuboższej grupy gospodarstw domowych i miała na celu pokrycie części kosztów wynikających ze wzrostu cen paliw na rynku, w tym kosztów opału. Zdaniem Skarżącej idea ta nie sprawdziła się w jej przypadku.

6. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

7. Na rozprawie dnia 24 sierpnia 2023 r. Skarżąca oświadczyła, że faktycznie zamieszkuje na terenie ogródków działkowych, na działce nr [...] przy ulicy [...]. Złożyła deklarację dotyczącą źródeł ciepła i spalania paliw i korzysta z węgla do opalania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

8. W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne są powołane do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. – decyzji Organu I instancji według powyższych kryteriów wykazała, że akty te nie odpowiadają prawu.

9. Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. o odmowie przyznania Skarżącej dodatku węglowego.

10. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 141 ze zm.) dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.

Z kolei przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe, art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe, art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy). Jak wynika z treści art. 2 ust. 3 ustawy przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.

11. Zdaniem Sądu ocena wniosku o dodatek węglowy w świetle powołanych wyżej przepisów ustawy sprowadza się do ustalenia, czy pod wskazanym we wniosku adresem Strona prowadzi swoje gospodarstwo domowe oraz czy do jego ogrzania wykorzystuje jedno ze źródeł wymienione w art. 2 ust. 1 ustawy.

12. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca deklaruje zamieszkiwanie w budynku na terenie Rodzinnego Ogrodu Działkowego w S..

Organy obu instancji uznały brak podstaw do przyznania wnioskowanego dodatku z uwagi na wskazane przez Stronę miejsce zamieszkania – nieruchomość zlokalizowaną na terenie ogrodów działkowych.

Według Organu II instancji prawo do uzyskania dodatku węglowego uzależnione jest między innymi od zamieszkiwania na nieruchomości, natomiast nieruchomość (dom, altana) położona na terenie ogrodów działkowych nie służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych działkowca, ponieważ zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 13 grudnia 2013r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1073) na terenie działki obowiązuje zakaz zamieszkiwania oraz prowadzenia działalności gospodarczej lub innej działalności zarobkowej. Tym samym działka zlokalizowana na terenie rodzinnych ogrodów działkowych nie może być uznana za miejsce zamieszkania, a altana tam umiejscowiona za obiekt mieszkalny.

13. Z zaprezentowanym stanowiskiem nie można się zgodzić. Podkreślenia bowiem wymaga, że brak legalności zamieszkiwania nie powoduje, że zamieszkiwanie to nie występuje. W konsekwencji nie niweczy to też możliwości zameldowania - w orzecznictwie dopuszcza się meldunek na terenie rodzinnych ogrodów działkowych, albowiem decyduje o tym stan faktyczny w postaci rzeczywistego przebywania z zamiarem stałego pobytu, a nie legalność tego faktu (vide: wyrok NSA z 14 marca 2008 r., sygn. akt: II OSK 238/07; wyrok NSA z 21 lipca 2011 r., sygn. akt: II OSK 1216/10; wyrok WSA w Krakowie z 9.01.2018 r., sygn. akt: III SA/Kr 1245/17, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z ugruntowanego już stanowiska doktryny i orzecznictwa, fakt zamieszkiwania przesądza się na podstawie dwóch elementów: faktu fizycznego przebywania w danym miejscu oraz woli przebywania w nim.

Zgodnie z oświadczeniem Skarżącej na terenie działki rekreacyjnej nr [...] przebywa od 29 lat, tam też skupia i realizuje swoje sprawy życiowe. Regularnie opłaca wywóz śmieci oraz uiszcza opłaty za media.

Za irrelewantne prawnie należy zatem uznać rozważania Organów co do legalności zamieszkiwania Skarżącej na terenie ogrodu działkowego, które są nieistotne dla rozpoznania sprawy dodatku węglowego, zaś działania Organu powinny się skupić na ustaleniu czy we wskazanym we wniosku miejscu Skarżąca w istocie prowadzi swoje gospodarstwo domowe.

Z powyższych względów dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia, powołana przez Kolegium okoliczność, że w świetle art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego, altana ogrodowa nie spełnia wymagań lokalu mieszkalnego.

14. Na uwzględnienie zasługuje stanowisko Skarżącej, że w postępowaniu o przyznanie dodatku węglowego, który jest świadczeniem pomocowym, miejsce zamieszkania powinno być łączone z miejscem prowadzenia gospodarstwa domowego. Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy projektowana regulacja ma na celu zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Proponowane wsparcie finansowe w postaci dodatku węglowego ma wspomóc budżety domowe oraz zwiększyć poczucie bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego.

15. Podsumowując podkreślenia wymaga, że Organy procedując w sprawie przyznania dodatku węglowego nie są uprawnione do oceny zdatności altany do wypełnienia funkcji mieszkaniowej, lecz powinny ustalić, czy we wskazanym miejscu Skarżąca faktycznie prowadzi własne gospodarstwo domowe i czy ogrzewa je zdeklarowanym źródłem.

16. Zdaniem Sądu, odmowa przyznania Skarżącej wnioskowanego dodatku jedynie na podstawie oceny, że zamieszkuje ona nielegalnie we wskazywanym we wniosku miejscu, czyli na terenie ogrodów działkowych stanowiło rozpoznanie sprawy z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez brak ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy sprowadzających się do stwierdzenia, czy we wskazanym miejscu Skarżąca faktycznie prowadzi swoje gospodarstwo domowe, oraz z naruszeniem art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o dodatku węglowym poprzez przyjęcie nieprawidłowej wykładni.

17. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu przez Sąd a w szczególności ustali rzeczywiste miejsce zamieszkania Skarżącej wykorzystując instrumenty prawne przewidziane w ustawie o dodatku węglowym, a w dalszej kolejności rozważy konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania Strony celem ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności wymienionych w ustawie.

18. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Organu I instancji.