Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 735/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7 lit. d)
journal: Dz.U. 2022 poz 1205
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, , Protokolant Referent Agnieszka Zych-Zaborska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 13 września 2022 r. nr SKO 4317/37/22 w przedmiocie uznania świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za okres 01.08.2016 r. - 30.09.2016 r. za nienależnie pobrane oraz podlegające zwrotowi I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz I. G. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 4 września 2015 r. I. G. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córki W. i W. I. na okres świadczeniowy 2015/2016.

Decyzją z dnia 8 września 2015 r. nr ŚR/004100/FA/09/15 Prezydent Wrocławia przyznał stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione: W. I. w kwocie 500 zł miesięcznie i na W. I. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 1 października 2015 r. do 30 września 2016r.

W zaświadczeniu z dnia 6 września 2018 r. (wpływ do organu w dniu 19 września 2018 r.), wydanym na wniosek wierzycielki, komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia – Fabrycznej, poinformował, że postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne, a wierzycielka na poczet alimentów otrzymała za pośrednictwem komornika w dniu 5 kwietnia 2017 r. kwotę 15.400 zł. Następnie pismem z dnia 3 kwietnia 2019 r. komornik sądowy poinformował organ pierwszej instancji, że na podstawie prawomocnego planu z dnia 18 listopada 2016 r. podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, stanowiącej własność dłużnika, wierzycielka otrzymała kwotę 15.400 zł, natomiast organ otrzymał w dniu 5 kwietnia 2017 r. kwotę 20.817,70 zł tytułem zadłużenia w funduszu alimentacyjnym.

W dniu 30 września 2019 r. organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 listopada 2015 r. do 30 września 2016 r.

Decyzją z dnia 26 listopada 2019 r. nr DZSW/ZZ/003359/2019 Prezydent Wrocławia uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone stronie za okres od 1 listopada 2015 r. do 30 września 2016 r. za nienależnie pobrane w łącznej wysokości 9.100 zł i podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 12 listopada 2020 r. nr SKO 4317/4/200 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 grudnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 324/21 uchylił decyzję SKO z dnia 12 listopada 2020 r. i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. WSA zwrócił uwagę, że z treści odwołania i skargi wynika, że kwota 15.400 zł została wypłacona stronie przez komornika sądowego w związku z całkowitą spłatą należności funduszu alimentacyjnego. Skarżąca kwotę tę przyjęła od komornika, gdyż została poinformowana, że należność ta zostanie zwrócona dłużnikowi alimentacyjnemu, pomimo że należności względem córek skarżącej nie zostały w pełni pokryte przez dłużnika alimentacyjnego. Potwierdza to też znajdujące się w aktach sprawy pismo skarżącej z dnia 23 maja 2019 r., w którym przedstawia ona sposób rozliczenia spornej kwoty. Do tych okoliczności organy nie odniosły się. Zdaniem WSA, pomimo pouczenia strona mogła mieć wątpliwości, co do jego zrozumienia, zwłaszcza w kontekście wskazywanych twierdzeń komornika, że sporna kwota, w przypadku niepobrania jej przez stronę, zostanie zwrócona dłużnikowi alimentacyjnemu. Umknęło tym samym organom, że nie można orzekać o nienależnie pobranym świadczeniu, nie zbadawszy wcześniej udziału woli (świadomości) strony w braku powiadomienia o zdarzeniach, które skutkują ustaniem bądź wstrzymaniem świadczenia. Takie badanie winno objąć wszystkie okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy. W konsekwencji, zdaniem WSA, organy dopuściły się naruszenia przepisów procedury administracyjnej, polegającej na nienależytym wyjaśnieniu sprawy, tj.: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.), a w konsekwencji naruszeniu przepisów art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. d oraz art. 19 ust. 1 omawianej ustawy.

Zdaniem WSA, drugim uchybieniem mającym wpływ na ocenę rozpoznawanej sprawy to brak wskazania w treści decyzji organów obu instancji, jak też w aktach sprawy, sposobu rozliczenia pobranych przez stronę i wyegzekwowanych w trybie egzekucyjnym kwot. Chodzi tu zasadniczo o rozliczenie sumy wyegzekwowanej na rzecz funduszu alimentacyjnego. Fakt ten powoduje, że decyzja uchyla się w istocie spod kontroli sądowej. Z treści zaskarżonej decyzji (ani akt sprawy) nie wynika, w jaki sposób i na poczet jakich należności została przekazana kwota 20.819,70 zł (19.800 zł należność główna i 1.019,70 zł odsetki), wyegzekwowana przez komornika, a przekazana na rzecz funduszu alimentacyjnego. Brak jakiegokolwiek odniesienia do tej kwestii budzi uzasadnione wątpliwości, co do prawidłowości rozliczenia świadczeń. Fakt istnienia innych zobowiązań (poza wynikającymi z decyzji przyznających świadczenia na lata 2015/2016 i 2016/22017) względem funduszu można jedynie domniemywać, nie wiadomo jednak, czy i w jakiej kwocie istniały i jakie to ma przełożenie na rozliczenie spornych kwot. Brak wskazania sposobu rozliczenia spornych w sprawie kwot stanowi istotne uchybienie, które legło u podstaw uchylenia zaskarżonego aktu, jak i poprzedzającej go decyzji.

Decyzją z dnia 26 lipca 2022 r. nr DZSW/ZZ/000630/2022 Prezydent Wrocławia uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone stronie za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2016 r. za nienależnie pobrane w łącznej wysokości 1.143,06 zł i podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Organ pierwszej instancji zauważył, że łączna kwota wypłaconych stronie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2016 r. wynosi 1.800 zł. W dniu 5 kwietnia 2017 r. komornik przekazał stronie kwotę 15.400 zł na podstawie planu podziału z dnia 18 listopada 2016 r. kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości, stanowiącej własność dłużnika. Organ przeanalizował stan zadłużenia i zgodnie z kartoteką osobową dłużnika zaległość na dzień 12 kwietnia 2017 r., tj. na dzień zaksięgowania wpłaty przez komornika na rachunek MOPS, wynosi 7.443,06 zł. Strona, pomimo podpisania w dniu 2 września 2015 r. stosownego pouczenia, w dniu 5 kwietnia 2017 r. przyjęła od komornika alimenty w kwocie 15.400 r. zł. Organ uwzględnił wpłatę, dokonaną przez komornika na rachunek MOPS w wysokości 20.817,70 zł w dniu 5 kwietnia 2017 r. Należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych osobom uprawnionym, na dzień zaksięgowania wpłaty w wysokości 20.817,70 zł, tj. na 12 kwietnia 2017 r. wynoszą 7.443,06 zł i taką kwotę należy uznać za nienależnie pobraną, podlegającą zwrotowi. Kwotę nadwyżki z października 2016 r. w wysokości 1.143,06 zł zaliczył do sierpnia i września 2016 r. Otrzymana w dniu 5 kwietnia 2017 r. wpłata jest niezgodna z kolejnością, określoną w ustawie. Od chwili przyjęcia pierwszej wpłaty z funduszu alimentacyjnego, dług alimentacyjny staje się długiem wobec organu, który przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zatem świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2016 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegającymi zwrotowi.

W odwołaniu od decyzji strona wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu , że wypłacone alimenty w chwili ich wypłaty stanowiły należność funduszu alimentacyjnego, jak również błąd w ustaleniach prawnych, polegający na przyjęciu, że wypłacone należności stanowią świadczenie nienależne i podlegające zwrotowi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 13 września 2022 r. nr SKO 4317/37/22 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzją. SKO wskazało, że kolejność określona w art. 28 ust. 1 ustawy ma zapobiec płaceniu przez dłużnika alimentacyjnego alimentów w podwójnej wysokości, a tak by się działo, gdyby w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona otrzymała alimenty od dłużnika i jednocześnie wypłacone było świadczenie z funduszu alimentacyjnego, które dłużnik alimentacyjny musiałby zwrócić. Nieutrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji doprowadziłoby do sytuacji nieakceptowalnej z punktu widzenia ustawy.

Następnie SKO wskazało na treść pouczeń, zawartych we wniosku i decyzji, przyznającej świadczenie. Strona miała zatem świadomość, że nie może przyjmować alimentów od komornika sądowego i nie zwróciła niezwłocznie wypłaconych przez komornika kwot alimentów. Strona mogła się też zwrócić do organu o informacje w sprawie zadłużenia w funduszu alimentacyjnym. Nie można więc mówić, że strona działała w dobrej wierze, bowiem dopuściła się niedbalstwa i nie zachowała szczególnej ostrożności, wiedząc ze nie może przyjmować alimentów od komornika sądowego. Zdaniem SKO, nie można przyjąć, że strona mogła mieć wątpliwości co do uzyskanych pouczeń, których treść jest jasna i ich zrozumienie nie wymaga specjalistycznej wiedzy prawniczej. Brak przesłanek do uznania, że strona ma problemy z postrzeganiem rzeczywistości czy ze zrozumieniem komunikatów/pouczeń do niej kierowanych.

Na dzień otrzymania alimentów od komornika sądowego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wynosiły 7.443, 06 zł, po uwzględnieniu kwoty 20.817,70 zł, przekazanej przez komornika na rachunek MOPS. Z tego względu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone od dnia 1 sierpnia 2016 r. do dnia 30 września 2016 r. w łącznej wysokości 1.143 zł (7.443,06 zł – 6.300 zł) są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości podwójnej stawki minimalnej. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że na dzień sporządzenia i zatwierdzenia planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, należącego do dłużnika alimentacyjnego, zadłużenie dłużnika alimentacyjnego wobec córek wynosiło 15.400 zł i co miesiąc zaległość ta rosła. Kwota uzyskana z egzekucji pozwoliła na zaspokojenie w pełni wszystkich wierzycieli dłużnika. Poinformowany o egzekucji fundusz alimentacyjny zgłosił swoje zadłużenie w wysokości 19.800 zł i kwota ta została przekazana na rzecz funduszu wraz z odsetkami w wysokości 1.019,70 zł. Z chwilą dokonania wypłat wszyscy wierzyciele zostali w pełni zaspokojeni, a wskutek wpłaty na rzecz funduszu przez komornika saldo zadłużenia wobec funduszu wyniosło zero. Również wszystkie należności wobec córek, których nie był zobowiązany pokryć fundusz, zostały zaspokojone. Komornik wypłacił całość kwoty, wynikającej z planu podziału i kwota ta stanowiła całkowite zadłużenie zobowiązanego. Natomiast zadłużenie w wysokości 7.443,06 zł wyniknęło z upływu czasu od dnia sporządzenia planu podziału do chwili wypłaty środków w dniu 5 kwietnia 2017 r.

Skarżąca zauważyła, że WSA w uprzednio wydanym wyroku przyjął, iż obowiązek zwrotu świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze. Kwota otrzymana przez skarżącą od komornika została jej wypłacona w związku z całkowitą spłatą należności funduszu alimentacyjnego. Komornik poinformował skarżącą, że jeśli nie przyłączy się do egzekucji, to kwota ta zostanie zwrócona dłużnikowi alimentacyjnemu, pomimo istnienia zadłużenia zobowiązanego wobec córek. Skarżąca pobrała od komornika należne jej pieniądze, będąc przekonana, że zadłużenie dłużnika względem funduszu alimentacyjnego zostało całkowicie spłacone. Nie miała świadomości, że w związku z upływem czasu wysokość zadłużenia wzrosła, a komornik nie pokrył całości zadłużenia. Skarżąca pozostawała więc w dobrej wierze, że pieniądze należą się jej, ponieważ zostaną zwrócone dłużnikowi alimentacyjnemu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 217 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów (t. j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1205 ze zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W myśl art. 28 ust. 1 w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego – do ich całkowitego zaspokojenia.

Na podstawie powyższych przepisów pierwszeństwo zaspokojenia z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego przysługuje należnościom z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a dopiero w następnej kolejności mogą zostać zaspokojone należności wierzyciela alimentacyjnego.

Stosownie zaś do art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa m. in. w art. 2 pkt 7 lit. d, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 23 ust. 1a i ust. 7 ustawy).

Spór pomiędzy stronami sprowadza się do oceny, czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone skarżącej na rzecz osób uprawnionych (małoletnich córek) za wskazany w decyzjach organów okres, zasadnie uznano za nienależnie pobrane i orzeczono o obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami.

Sprawa ta była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który w wyroku z dnia 16 grudnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 324/21 uchylił decyzje organów obu instancji. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Obowiązkiem Sądu jest więc obecnie zbadanie, czy organy administracji wykonały zalecenia WSA, wskazane w wyroku z dnia 16 grudnia 2021 r.

W wyżej wspomnianym wyroku, WSA zalecił zbadanie świadomości strony co do pobierania nienależnych świadczeń, zwłaszcza w świetle informacji udzielonych skarżącej przez komornika sądowego w trakcie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości dłużnika alimentacyjnego. Ponadto WSA zalecił przedstawienie sposobu rozliczenia wyegzekwowanych przez komornika sądowego sum, zarówno wypłaconych skarżącej, jak i przekazanych na rzecz funduszu alimentacyjnego.

W ocenie Sądu organy administracji nie wykonały poprawnie powyższych zaleceń WSA, wskazanych w wyroku z dnia 16 grudnia 2021 r.

Przede wszystkim nadal uzasadnione wątpliwość budzi istnienie niezaspokojonych należności po stronie funduszu alimentacyjnego za okres sierpień – wrzesień 2016 r. W załączonej do akt administracyjnych sprawy karcie kontowej, przedstawiającej stan zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego na dzień 12 kwietnia 2017 r., a więc już po przekazaniu przez komornika sądowego w dniu 5 kwietnia 2017 r. na rzecz funduszu alimentacyjnego kwoty 20.819,70 zł, wykazano do spłaty kwotę 234,41 zł wypłaconą jednej z córek dłużnika w dniu 11 sierpnia 2016 r. oraz łączną kwotę 900 zł wypłaconą obu córkom dłużnika w dniu 9 września 2016 r. Należy jednak zauważyć, że stosownie do postanowienia komornika sądowego z dnia 18 listopada 2016 r. – projekt planu podziału sumy uzyskanej w wyniku sprzedaży licytacyjnej spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, zarówno listę wierzycieli, jak i stan zaległości ustalono na dzień uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności na rzecz nabywcy licytacyjnego, tj. na dzień 21 września 2016 r. Zgłoszona na dzień 21 września 2016 r. zaległość z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wyniosła: należność główna 19.800 zł i odsetki 1.019,70 zł. Zgłoszona na ten dzień należność główna wierzycielek alimentacyjnych wyniosła 15.400 zł. Na zaspokojenie powyższych należności została przeznaczona łączna kwota w wysokości 36.219,70 zł, tj. kwota 19.800 zł została przekazana na zaspokojenie należności głównej funduszu alimentacyjnego, kwota 1.019,70 zł na zaspokojenie odsetek od należności głównej funduszu alimentacyjnego i kwota 15.400 zł na zaspokojenie należności wierzycielek alimentacyjnych. Zgodnie z powyższym projektem planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji w całości zostały zaspokojone należności funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami według stanu na dzień 21 września 2016 r. oraz należności wierzycielek alimentacyjnych, również według stanu na dzień 21 września 2016 r. Powyższy projekt planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji został zatwierdzony przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Fabrycznej postanowieniem z dnia 28 listopada 2016 r. sygn. akt XIV Co 630/15.

W ocenie Sądu organ nie był uprawniony do odmiennego rozliczenia otrzymanej od komornika sądowego w dniu 5 kwietnia 2017 r. kwoty 20.819,70 zł. Natomiast organ rozliczając powyższą kwotę na dzień 12 kwietnia 2017 r. (nr dokumentu księgowego [...]) zaliczył na należność główną kwotę 18.665,90 zł i na odsetki kwotę 2.153,80 zł. Rozliczenie to zostało dokonane niezgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 28 listopada 2016 r., zatwierdzającym projekt planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, według stanu należności poszczególnych wierzycieli na dzień 21 września 2016 r. Tego rodzaju rozliczenie dokonane przez organ spowodowało "ponowne powstanie" zaległości w funduszu alimentacyjnym za sierpień i wrzesień 2016 r. i w efekcie obciążenie tą zaległością wraz z odsetkami skarżącą. Zdaniem Sądu nieuzasadnione jest obciążenie skarżącej konsekwencjami opóźnienia w wypłacie przez komornika sądowego na rzecz funduszu alimentacyjnego kwoty należności w wysokości 20. 819,70 zł. Zgodnie z zatwierdzonym przez Sąd Rejonowy planem podziału sumy uzyskanej z egzekucji, zaległości funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustalone na dzień 21 września 2016 r. zostały zaspokojone w całości, a więc brak było podstaw do uznania przez organ, że nadal istnieją zaległości z tytułu wypłat dokonanych z funduszu alimentacyjnego w sierpniu i wrześniu 2016 r.

Zgodnie z zaleceniami WSA zamieszczonym w wyroku z dnia 16 grudnia 2021 r. do rozważenia pozostaje również kwestia istnienia dobrej wiary po stronie skarżącej przy pobieraniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pomimo wypłaty przez komornika sądowego tytułem zaległości alimentacyjnych kwoty 15.400 zł. W ocenie Sądu, rozważając powyższą kwestię, organy ograniczyły się jedynie do przeanalizowania treści pouczeń skierowanych do skarżącej we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i decyzji o przyznaniu tych świadczeń, uznając że pouczenia te były jasne i zrozumiałe dla strony, bowiem nie wymagały specjalistycznej wiedzy prawniczej. Wbrew zaleceniom WSA organy pominęły całokształt okoliczności faktycznych, związanych z wypłatą skarżącej przez komornika sądowego kwoty zaległych alimentów według stanu na dzień 21 września 2016 r.

Jak wyjaśniała skarżąca w pismach kierowanych do organów administracji oraz w skardze do Sądu, do postępowania egzekucyjnego z majątku dłużnika przystąpiła po uzyskaniu informacji od komornika sądowego, że wszelkie należności funduszu alimentacyjnego zostaną zaspokojone z kwoty uzyskanej w wyniku egzekucji, a pozostała nadwyżka kwoty uzyskanej z egzekucji zostanie zwrócona dłużnikowi. W przypadku nieprzystąpienia przez skarżącą w imieniu małoletnich córek do postępowania egzekucyjnego, zaległości alimentacyjne nie zostałyby zaspokojone, pomimo uzyskania stosownej kwoty ze sprzedaży majątku dłużnika.

WSA w wyroku z dnia 16 grudnia 2021 r. zauważył, że w art. 2 pkt 7 ustawy mowa jest o świadczeniu nienależnie pobranym, a nie o nienależnym świadczeniu. O ile bowiem z nienależnym świadczeniem mamy do czynienia wówczas, gdy istnieją obiektywne okoliczności stojące na przeszkodzie do jego pobierania, o tyle pojęcie świadczenia nienależnie pobranego wprowadza już pewien element subiektywnej oceny sytuacji, odnoszący się do właściwości osoby uprawnionej, stanu jej wiedzy i świadomości braku podstaw do pobierania uprzednio przyznanego jej świadczenia.

Potrzeba rozróżnienia tych dwóch pojęć sygnalizowana jest również w orzecznictwie sądów administracyjnych, dotyczącym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów posługuje się pojęciem świadczenia nienależnie pobranego, definiowanego jako świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Stąd też obowiązek zwrotu winien obciążać tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 19 lipca 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 450/18, wyrok WSA w Lublinie z dnia 8 lutego 2018 r. II SA/Lu 878/17, wyrok WSA w Opolu z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Op 59/18). Nie można bowiem przyjąć, że racjonalny ustawodawca obejmuje pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a więc ocenianego subiektywnie, także "świadczenie nienależne" rozumiane obiektywnie, gdyż taka definicja byłaby wewnętrznie sprzeczna.

Dla zbadania stanu świadomości skarżącej istotne jest, że przed przystąpieniem do postępowania egzekucyjnego uzyskała od komornika sądowego informację o pokryciu całości należności funduszu alimentacyjnego z sumy uzyskanej z egzekucji. Informacja ta została potwierdzona w sporządzonym przez komornika sądowego w dniu 18 listopada 2016 r. projekcie planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji. Nastąpiło całkowite zaspokojenie należności funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami według stanu na dzień 21 września 2016 r. Racjonalne było więc przystąpienie skarżącej do postępowania egzekucyjnego w celu zaspokojenia należności wierzycielek również według stanu na dzień 21 września 2016 r., działającej na podstawie informacji uzyskanych od osoby zaufania publicznego, jaką z pewnością jest komornik sądowy. W ocenie Sądu, skarżąca pozostawała wówczas w przekonaniu, że należności funduszu zostały w pełni zaspokojone, a nadwyżka kwoty uzyskanej z egzekucji zostałaby zwrócona dłużnikowi. Skarżąca pobrała kwotę przyznaną jej w projekcie planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, zatwierdzonym następnie przez Sąd Rejonowy. W momencie zgłoszenia wierzytelności skarżąca nie mogła przewidzieć tak znacznego opóźnienia w wypłacie wierzycielom należności przez komornika sądowego i powstanie w tym czasie kolejnych zaległości w funduszu alimentacyjnym

Strona poinformowała również organ o wypłacie przez komornika sądowego kwoty 15.400 zł, przedkładając organowi w dniu 19 września 2018 r. (przy składaniu wniosku o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego na kolejny okres świadczeniowy) zaświadczenie komornika z dnia 6 września 2018 r. o bezskuteczności egzekucji i otrzymaniu przez wierzycielkę za pośrednictwem komornika sądowego w dniu 5 kwietnia 2017 r. kwoty 15.400 zł. Na rozprawie skarżąca wyjaśniła, że podobnej treści zaświadczenie komornika sądowego złożyła we wrześniu 2017 r., ubiegając się o przyznanie świadczeń na okres świadczeniowy 2017/2018. Natomiast postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń zostało wszczęte przez organ dopiero w dniu 30 września 2019 r.

Mając na uwadze powyższe szczególne okoliczności związane z wypłatą skarżącej przez komornika sądowego zaległych świadczeń alimentacyjnych, w ocenie Sądu nie można przypisać skarżącej braku dobrej wiary w pobraniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie sierpień – wrzesień 2016 r. Orzekając o pobraniu nienależnych świadczeń organy naruszyły art. 2 pkt 7 lit. d) oraz art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie administracyjne z uwagi na brak nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (pkt III sentencji wyroku). Sąd nie dopatrzył się podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości, nie stwierdzając szczególnego nakładu pracy pełnomocnika w postępowaniu sądowym. Złożona do Sądu nieobszerna skarga stanowi w zasadzie powielenie uprzednio składanych pism przez pełnomocnika strony. Pełnomocnik strony nie uczestniczył również w rozprawie w dniu 7 czerwca 2023 r.