Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 299/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 4,5
journal: Dz.U. 2022 poz 840
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami  (t.j.)
article: par. 18 ust. 1 i par. 18b ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 56
law: Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej,  wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.  j.)
article: art. 53 par. 2, art. 58 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Anita Jałoszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi I. Spółki z o.o. w B. poprzednio I. Spółki z o.o. w B. na zarządzenie Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta K. p o s t a n a w i a odrzucić skargę


UZASADNIENIE

Pismem z [...] r., I Spółka A. (poprzednio I. ), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na zarządzenie Prezydenta Miasta z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta. Spółka domagała się uchylenia czynności Prezydenta Miasta oraz unieważnienia (uchylenia) skarżonego zarządzenia w całości lub co najmniej w części w zakresie budynku garnizonowego - magazynu położonego na działce nr [...] obręb [...] przy ul. [...].

W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że 17 stycznia 2023 r. Skarżącej zostało doręczone zawiadomienie Prezydenta Miasta z dnia [...] r. o zamiarze włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta karty adresowej budynku garnizonowego magazynu przy ul. Ł..

W odpowiedzi na to zawiadomienie Skarżąca, pismem z [...] r., napisała sprzeciw co do zamiaru włączenia karty adresowej przedmiotowego budynku do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta . Spółka wskazała, że karta nie odzwierciedla zupełnie rzeczywistego stanu budynku, chociażby faktu, iż zgodnie z decyzją z dnia [...] lutego wydaną przez Starostę wykonano rozbiórkę drewnianego stropu oraz drewnianej więźby dachowej wraz z przykryciem budynku magazynowego oznaczonego w ewidencji budynków w [...] na działce nr [...], obręb [...] przy ul. Ł. oraz zabezpieczono ściany po rozbiórce.

W dalszej części skargi wskazano na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18), w którym Trybunał zweryfikował konstytucyjność postępowania w zakresie wpisu do gminnej ewidencji zabytków (zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta), tj. postępowania z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż ww. procedura wpisu do gminnej ewidencji zabytków jest niezgodna z Konstytucją RP w zakresie w jakim ogranicza prawo własności poprzez brak zapewnienia właścicielowi zabytku nieruchomego gwarancji ochrony prawnej w toku takiego postępowania.

Wskazano, że zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta z dnia [...] r. jest wydane na podstawie niekonstytucyjnego art. 22 ust. 5 pkt. 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz narusza interes prawny Spółki jako właściciela obiektu umieszczonego w gminnej ewidencji zabytków. Natomiast doprowadzenie do usunięcia danego zabytku nieruchomego z gminnej ewidencji zabytków może nastąpić w trybie skargi do sądu administracyjnego, który jest władny unieważnić zarządzenie, na podstawie którego doszło do ujęcia danego obiektu w owej ewidencji. ze skutkiem od chwili wydania zarządzenia.

Do skargi Skarżąca dołączyła: pismo Prezydenta Miasta datowane na dzień [...] r. (doręczone [...]) wraz z kartą adresową zabytku nieruchomego; sprzeciw Skarżącej z [...] r., pismo Prezydenta Miasta z dnia [...] r., wystosowane przez Skarżącą do organu wezwanie do usunięcia naruszenia prawa z dnia 19 marca 2024 r. (złożone do Urzędu Miasta w dniu [...] r.) oraz pismo Prezydenta Miasta datowane na dzień 28 marca 2024 r. (otrzymane 3 kwietnia 2024 r.).

W odpowiedzi na skargę, pismem z 26 kwietnia 2024 r., Prezydent Miasta wniósł o jej oddalenie.

Jak wyjaśnił organ, Gminna Ewidencja Zabytków Miasta została przyjęta Zarządzeniem Nr [...] Prezydenta Miasta z dnia [...] r, na podstawie obowiązujących ówcześnie przepisów prawa:

1) ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. nr. 75 poz. 474);

2) Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z przepisami (Dz. U. z 2011 r. nr 113 poz. 661).

W okolicznościach porządku prawnego w dacie wydania ww. Zarządzenia, Prezydent Miasta nie miał obowiązku powiadamiania właściciela o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków.

Przedmiotowy zabytek nieruchomy w rozumieniu art. 3 pkt 1 ww. ustawy, został wskazany do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków, stanowiąc tym samym wyraz wiedzy Prezydenta Miasta o wartości zabytkowej dawnej wozowni artyleryjskiej, stanowiącej cześć historycznego kompleksu wojskowego z pocz. XX wieku, tzw. Czerwonych Koszar wzniesionych na potrzeby armii pruskiej, który posiada czytelną formę architektoniczną.

W części uzasadnienia Zarządzenia nr [...], wskazano, iż procedura weryfikacji obiektów zabytkowych na terenie miasta Kołobrzeg była przeprowadzona bardzo wnikliwie. Obejmowała analizę zasobów kulturowych miasta, w tym posiadanych dokumentów związanych z obiektami zabytkowymi, wizje w terenie, zebranie opinii wydziałów merytorycznych Urzędu Miasta, miejscowych środowisk zajmujących się zabytkami, historią, architekturą oraz przeprowadzono konsultacje społeczne. Efektem tych działań było wypracowanie wykazu obiektów, które zdaniem Prezydenta Miasta mają duże znaczenie dla dziedzictwa kulturowego i powinny być ujęte w gminnej ewidencji zabytków. Wykaz ten został zaopiniowany przez Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Prezydent Miasta ponowił w dniu 3 stycznia 2024 r. procedurę związaną z wpisem do gminnej ewidencji zabytków, spełniając obowiązek informacyjny wynikający z przepisów §18 ust.1 i §18b ust. 4 Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (tj. Dz.U. z 2021r. poz.56), tj. zapewniając właścicielowi zabytku możliwość udziału w procedurze wpisu zabytku do gminnej ewidencji zabytków.

Do zawiadomienia doręczonego w dniu 17 stycznia 2024 r. dołączona została karta adresowa zabytku nieruchomego opracowana w 2015 r. na zlecenie Urzędu Miasta i zaktualizowana w 2023 r. jedynie o zapis w pkt 6 - forma ochrony tj. obowiązujący miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.

Odnosząc się do powoływanego przez Skarżąca wyroku Trybunału Konstytucyjne organ wskazał, że nie prowadzi on do usunięcia zakwestionowanego przepisu ustawy, lecz obliguje prawodawcę do zmiany stanu prawnego oraz dostosowania treści przepisu do wymagań konstytucyjnych. Wobec powyższego art. 22 ust 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami pozostaje w mocy i może być stosowany jako podstawa działań organu administracji. Sam wyrok nie powoduje, że gminna ewidencja zabytków i dokonane w niej wpisy konkretnych zabytków stają, się bezskuteczne i nieistniejące.

Końcowo organ oświadczył, że Skarżąca posiada pełną wiedzę o wartości zabytkowej obiektu oraz o jego ochronie prawnej o czym świadczy prowadzona korespondencja, protokoły z kontroli obiektu prowadzonych przez Miejskiego Konserwatora Zabytków w latach 2018-2024. jak i wydawane zalecenia pokontrolne

Na rozprawie w dniu 20 czerwca 20204 r. pełnomocnik Skarżącej podtrzymał skargę i zwarte w niej wnioski. Wyjaśnił też, że Spółka nabyła nieruchomość w 2019 r. od innego podmiotu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

W niniejszej sprawie Skarżąca występując ze skargą z 22 kwietnia 2024 r. domaga się uchylenia czynności Prezydenta Miasta oraz unieważnienia (uchylenia) Zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta z dnia [...] r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencja Zabytków Miasta w całości lub co najmniej w części w zakresie budynku garnizonowego - magazynu położonego na działce nr [...] obręb [...] przy ul. Ł. tj. co o nieruchomości stanowiącej własność Spółki..

Z uwagi na tak zakreślony przedmiot zaskarżenia i rozbieżności związane z określeniem klasyfikacją działań organów administracji publicznej związanych z ujęciem nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków o której mowa w art. 22 ust. 4 i 5 ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 840 z późn. zm., dalej: "u.o.z."), wyjaśnić trzeba, iż Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela pogląd wyrażony w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, że ujęcie zabytków w gminnej ewidencji zabytków stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Jak wskazano m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 października 2023 r. o sygn. akt II OSK 2326/18 ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków rozstrzyga o podporządkowaniu indywidualnej nieruchomości pod obowiązki określone w u.o.z., jednak sama treść obowiązku jest określona w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Nadto czynność ta ma charakter publicznoprawny i będąc skierowana do indywidualnego podmiotu dotyczy jego obowiązków wynikających z przepisów prawa (patrz również: postanowienie NSA z 18 maja 2021 r. o sygn. akt II OZ 218/21, wyrok NSA z 21 listopada 2023 r. o sygn. akt II OSK 1573/22, wyrok NSA z 19 grudnia 2023 r. o sygn. akt II OSK 1771/22).

W myśl art. 53 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a) jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.

Jak wynika z akt sprawy Zarządzeniem nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta przyjął do Gminnej Ewidencja Zabytków Miasta między innymi nieruchomość należącą aktualnie do Skarżącej.

Spółka A. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższe zarządzenie.

Powyższa skarga została odrzucona postanowieniem WSA w Szczecinie z 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt. II SA/Sz 140/24 po stwierdzeniu, iż skarga została wniesiona przed wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa zaskarżonym zarządzeniem. W toku powyższego postępowania, zarządzeniem z dnia 7 marca 2024 r., Przewodniczący Wydziału II Sądu wezwał Skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi, a ponadto zobowiązał Spółkę do wykazania, czy przed wniesieniem skargi do Sądu wyczerpała tryb wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa zaskarżonym zarządzeniem, w terminie 7 dni pod rygorem uznania, że nie wystąpiła do organu z takim wezwaniem. Powyższe nie zostało jednak wykazane.

Tym samym aktualnie rozpatrywana skarga, datowana na 22 kwietnia 2024 r., została wniesiona przez ten sam podmiot, choć działający aktualnie pod zmienioną nazwą ([...]), i dotyczy tej samej czynności, tego samego organu (tj. zarządzenia Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta. Nie jest przy tym sporne, iż aktualnie rozpatrywana skarga została poprzedzona wniesionym 20 marca 2024 r. wezwaniem do usunięcia prawa.

Mając na względzie przedkładaną przez Skarżąca i potwierdzaną przez organ, korespondencję ze stycznia 2024 r. dotyczącą obiektu zabytkowego (zawiadomienie z 3 stycznia 2024 r., "sprzeciw" Spółki z 23 stycznia 2024 r. a także opisaną wyżej skargę do sądu administracyjnego z 23 stycznia 2024 r., nie sposób uznać, aby Skarżąca dowiedziała się o wydaniu zarządzenia nr [...] z dnia [...] r. po 22 marca 2024 r. tj. w bliższym terminie niż 30 dni przed wniesieniem skargi. Stąd niewątpliwie nie został zachowany przez Skarżącą termin na wniesienie skargi, określony w art. 53 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 53 § 2 zd. 2 p.p.s.a. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Oceniając jednak czy uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony Skarżącej Sąd w niniejszej sprawie nie mógł nie dostrzegać, iż skarga dotyczy nieruchomości nabytej przez Spółkę w 2019 r., co do której w 2023 r. uzyskała ona decyzję starosty o rozbiórce m.in drewnianego stropu. Stąd nawet mimo nieudokumentowania ponoszonych przez organ okoliczności, iż w latach 2018 – 2024 były prowadzone czynności kontrolne dotyczące zabytku w toku, których Miejski Konserwator Zabytków wydawał zalecenia pokontrolne, nie sposób uznać, że Spółce nie był znany fakt ujęcia jej nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków od długiego czasu. Co więcej, skoro w styczniu 2024 r. Spółka wystąpiła ze skargą do sądu administracyjnego, znany był jej wówczas zarówno powoływany w skardze wyrok Trybunału Konstytucyjnego jak i możliwość zaskarżenia zarządzenia do sądu administracyjnego. Oceniając czy do uchybienia terminu doszło bez winy Skarżącego Sąd miał na względzie profil działalności Spółki - zgodnie z KRS między innymi: kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek; wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi; realizacja projektów budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków; roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych - wskazujący na profesjonalną działalność w zakresie nieruchomości. Wreszcie Sąd stwierdził, iż ani w skardze, ani na rozprawie Skarżąca nie wskazała na żadne okoliczności uzasadniające przyjęcie braku winy w uchybieniu terminu.

W tym stanie rzeczy brak było podstaw uznania przez Sąd, że uchybienie terminowi na wniesienia skargi nastąpiło bez winy Skarżącej a w konsekwencji skarga, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., podlegała odrzuceniu.

Przywołane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.