Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1272/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2019 r. sprawy ze skargi P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z (...) maja 2019 r. nr (...) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor Izy lub organ odwoławczy), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika T. Urzędu Skarbowego W. – (...) (dalej: Naczelnik US, organ I instancji) z (...) lutego 2019 r. nr (...) o obciążeniu wierzyciela - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: wierzyciel, Prezes PFRON lub skarżący) kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) z dnia (...) listopada 2016 r. wystawionego wobec zobowiązanego I. sp. z o.o.

Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym:

Naczelnik US prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku I. sp. z o.o., na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2016 r. nr (...) wystawionego przez Prezesa PFRON obejmującego należności z tytułu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych w kwocie należności głównej 324.000, 40 zł plus należne odsetki. Zawiadomieniami z [...] marca 2017 r. organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych u dłużnika w [...] S.A. i [...] S.A. Powyższe zawiadomienia doręczono bankom w dniu [...] marca 2017 r., natomiast zobowiązanej wraz z odpisem przedmiotowego tytułu wykonawczego doręczono w dniu [...] marca 2016 r.

W odpowiedzi na przesłane zawiadomienie [...] Bank poinformował, że nie prowadzi rachunku na rzecz dłużnika, zaś [...] o braku środków na rachunku dłużnika a nadto, że doszło do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej.

Postanowieniem z (...) listopada 2017 r. nr (...) Naczelnik US umorzył, na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.; dalej: ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub u.p.e.a.), postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko I. sp. z o.o.

Zawiadomieniem z [...] grudnia 2017 r. Naczelnik US, poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika.

Pismem z [...] grudnia 2017 r. Prezes PFRON złożył wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z (...) stycznia 2018 r. nr (...) Naczelnik US obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł.

Od postanowienia wierzyciel złożył zażalenie. Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z (...) lutego 2018 r. nr (...), Dyrektor uchylił powyższe postanowienie Naczelnika US w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Ponownie orzekając w sprawie, postanowieniem z (...) kwietnia 2018 r. nr (...) Naczelnik US obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł. Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z (...) maja 2018 r. nr (...) Dyrektor Izby utrzymał postanowienie organu I instancji w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 października 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1137/18, po rozpatrzeniu skargi wierzyciela, uchylił powyższe postanowienie Dyrektora Izby oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika US z (...) kwietnia 2018 r.

Zdaniem Sądu organy, w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego przeciwko zobowiązanej, miały prawo, co do zasady obciążyć wierzyciela powstałymi opłatami egzekucyjnymi jak również opłatą manipulacyjną, które składają się na koszty egzekucyjne.

Sąd nie podzielił poglądu, że naliczanie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję i podzielił w tym zakresie stanowisko zajęte w tej kwestii przez: WSA w Gliwicach w wyroku z 21 maja 2018 r. I Sa/Gl 221/18, WSA w Opolu w wyroku z 21 marca 2018 r. I SA/Op 33/18. Natomiast stanowisko skarżącego, w ocenie Sądu, nie znajduje potwierdzenia w treści przepisów u.p.e.a., które nie uzależniają możliwości naliczenia opłaty od efektywności przeprowadzonej czynności egzekucyjnej.

WSA wskazał, stosownie do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., że organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych- 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Natomiast § 9 pkt 2 ww. przepisu stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zgodnie z art. 80 § 1 zd. pierwsze u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Zgodnie zaś z art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Zdaniem Sądu ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

WSA podzielił natomiast stanowisko skarżącego co do tego, że wydając swoje rozstrzygnięcie organ II instancji powinien uwzględnić w nim ocenę, odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. SK 31/14 i skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w myśl tych przepisów.

Przypomniał, że zgodnie z treścią art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Jak wynika z § 4 tego przepisu, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Stosownie do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Sąd powołał wyrok Trybunał Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. [...] zaznaczając, że organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., które przez Trybunał Konstytucyjny zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a.

Zdaniem WSA, dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem Sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione, wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu.

Odnosząc wspomniane uwagi do zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia organu I instancji Sąd stwierdził, że nie dokonano w nich takiej oceny. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych jak i opłaty manipulacyjnej, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku [...].

Po uprawomocnieniu się powyższego wyroku WSA w Warszawie, ponownie orzekając w przedmiocie kosztów, postanowieniem z (...) lutego 2019 r. nr (...) Naczelnik US obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec I. Sp. z o.o. - w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż w przedmiotowej sprawie na kwotę kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł. składają się: oplata za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości [...] zł., naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (na którą składają się należność główna przypadająca w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej w kwocie [...] zł, odsetki za zwłokę w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej w kwocie [...] zł, co daje łącznie [...] zł x 5% = [...] zł.) oraz opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł, naliczona na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. (na którą składają się należność główna [...] zł, odsetki na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego w kwocie: [...] zł, co daje łączną kwotę [...] zł x 1% = [...] zł ).

Naczelnik UC wyjaśnił, mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt [...], iż naliczone opłaty nie pozostają w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie przekraczają maksymalnego rozsądnego pułapu poszczególnych opłat składających się na koszty egzekucyjne. Ponadto wskazał, iż dla określenia pozostałych maksymalnych opłat za czynności egzekucyjne zasadnym jest odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., w treści którego ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. Dodatkowo zauważył, iż zastosowanie środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z nieruchomości, w porównaniu do pozostałych środków egzekucyjnych, jest bardziej skomplikowane i czasochłonne, natomiast w zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokość opłat: 4% za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5% za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i 8% za zajęcie nieruchomości. Mając na uwadze różnice w wysokości opłat przyjętych przez ustawodawcę w u.p.e.a. pomiędzy 4% a 8%, to zachowując ustawową proporcję zasadnym jest przyjęcie, że skoro oplata od 8% została ograniczona do kwoty [...] zł., to wypełnieniem standardów określonych w w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia np. za zajęcie rachunku bankowego i innej wierzytelności pieniężnej, maksymalna opłata będzie wynosiła [...] zł., natomiast maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki będzie wynosiła [...] zł. dla każdego tytułu wykonawczego. Przedmiotowe postępowanie nie mogło być kontynuowane wobec zobowiązanej spółki z uwagi na jego bezskuteczność oraz fakt, ze w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Niniejsze oznacza, iż skoro koszty egzekucyjne nie mogły zostać ściągnięte od zobowiązanego, w myśl art. 64c § 4 u.p.e.a., obciążają one wierzyciela.

W zażaleniu wniesionym na powyższe postanowienie Naczelnika US wierzyciel zarzucił, że organ ponownie rozpatrując sprawę zupełnie zlekceważył wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 22 października 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1137/18 i ustalił koszty egzekucyjne w rażącej wysokości. Nie wykazał przy tym, że koszty ustalone przez organ są adekwatne do poniesionych wydatków, nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Ponadto opłata za zajęcie rachunku bankowego została naliczona w niewspółmiernej wysokości, tym bardziej, że nie nastąpiło zajęcie wierzytelności, a jedynie pustego rachunku bankowego, a wysokość tej opłaty nie odzwierciedla wydatków i nakładu pracy poniesionych w rzeczywistości przez organ egzekucyjny. Dodatkowo zdaniem wierzyciela nie dostosowano odpowiednio wysokości opłaty manipulacyjnej do realiów sprawy, a organ egzekucyjny nie wykazał, aby podjęte w toku postępowania egzekucyjnego czynności wiązały się z poniesieniem konkretnych wydatków. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu egzekucyjnego, że dla określenia pozostałych maksymalnych opłat za czynności egzekucyjne zasadne jest odwołanie się do przepisu określającego wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości, gdyż przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości jest znacznie bardziej skomplikowanym procesem niż egzekucja z należności pieniężnych. Odwoływanie się przez analogię do kwoty z tytułu zajęcia nieruchomości w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może być uznane za uzasadnienie ustalenia w niniejszej sprawie kwoty kosztów egzekucyjnych. W przedmiotowej sprawie obciążenie wierzyciela tak wysokimi kosztami egzekucyjnymi nosi znamiona ,,kary" w sytuacji, gdy realizował on swoje ustawowe obowiązki, i pozostaje w dysproporcji z rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby kontrolowanym obecnie postanowieniem z (...) maja 2019 r. nr (...) utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stanął na stanowisku, że Naczelnik UC zasadnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, zgodnie z dyspozycją art. 64c § 4 u.p.e.a. w łącznej kwocie [...] zł. Naczelnik UC uwzględnił wytyczne zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 października 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1137/18, w którym Sąd wskazał, że organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążania nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunatu Konstytucyjnego zawartymi w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt [...], i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku.

Dyrektor Izby zauważył, iż zastosowanie środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z nieruchomości, w porównaniu do pozostałych środków egzekucyjnych, jest bardziej skomplikowane i czasochłonne, natomiast w zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokość opłat: 4% za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5% za pobrane pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i 8%o za zajęcie nieruchomości. Wobec powyższego oraz mając na uwadze różnice w wysokości opłat przyjętych przez ustawodawcę w u.p.e.a. pomiędzy 4% a 8%, to zachowując ustawową proporcję zasadne jest przyjęcie, że skoro oplata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200 zł., to wypełnieniem standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia np. za zajęcie rachunku bankowego maksymalna oplata będzie wynosiła 21.375 zł., natomiast maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki będzie wynosiła 4.275 zł dla każdego tytułu wykonawczego.

Zdaniem Dyrektora Izby wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających w przedmiotowej sprawie wierzyciela na które składają się oplata manipulacyjna w wysokości 3.941,20 zł naliczona dla tytułu wykonawczego nr (...), a także opłata za dokonane w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjne, w postaci zajęcia rachunku bankowego, w wysokości [...] zł, nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie przekracza maksymalnego rozsądnego pułapu poszczególnych opłat składających się na koszty egzekucyjne, których maksymalna wysokość w odniesieniu do opłaty za zajęcie rachunku bankowego z uwzględnieniem stawki procentowej będzie wynosiła 21.375 zł, natomiast w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki procentowej będzie wynosiła 4.275 zł dla każdego tytułu wykonawczego.

W ocenie Dyrektora Izby, w świetle przedstawionego stanu faktycznego sprawy, postanowienie Naczelnika US w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec I. Sp. z o.o. w kwocie [...] zł, znajduje wyraz w obowiązującym stanie prawnym, przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia reguł postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym zażalenie strony należało uznać za niezasadne.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na opisane rozstrzygnięcie Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zarzucił postanowieniu naruszenie:

1. naruszenie art. 190 § 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14), uznał za niekonstytucyjne oraz poprzez oparcie skarżonego postanowienia na ww. przepisach art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. bez uwzględnienia wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie;

2. naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie w wyniku uznania przez organ, że w niniejszej sprawie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pomimo braku środków na tym rachunku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych;

3. błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na uznaniu, że doszło w niniejszej sprawie do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym podczas gdy prawidłowa ocena prowadzi do wniosku, że do zajęcia wierzytelności nie doszło wobec faktu, że nie było na rachunku żadnych środków pieniężnych, czego konsekwencją jest brak jest podstaw do pobrania opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w niniejszej sprawie.

Formułując w opisany sposób zarzuty skargi skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania na jego rzecz według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonych granicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że zaskarżona decyzja została wydana w następstwie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1137/18. Sąd ten uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji z powodu naruszenia przez organy orzekające przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego, która zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11, publ. CBOSA).

W wyniku wydania wyroku o charakterze kasacyjnym sprawa wraca do stadium postępowania przed organem administracyjnym. Oznacza to obowiązek powtórnego rozpoznania sprawy przez ten organ i wydania decyzji, z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w wyroku. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w uzasadnieniu prawomocnego wyroku (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2010r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).

Zaznaczyć należy, że ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, czyniącej pogląd Sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Powyższe przesłanki nie zaistniały w rozpoznawanej sprawie w dacie orzekania przez organy I i II instancji.

W świetle powyższych rozważań, jak i wiążącej oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 października 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1137/18, Sąd nie uznaje za trafny poglądu Skarżącego, że naliczanie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję i podziela w tym zakresie stanowisko zajęte w tej kwestii przez : WSA w Gliwicach w wyroku z 21 maja 2018 r. I Sa/Gl 221/18, WSA w Opolu w wyroku z 21 marca 2018 r. I SA/Op 33/18. Zdaniem Sądu stanowisko takie jakie zajmuje Skarżący, nie znajduje potwierdzenia w treści przepisów u.p.e.a., które nie uzależniają możliwości naliczenia opłaty od efektywności przeprowadzonej czynności egzekucyjnej .

Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych- 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Natomiast § 9 pkt 2 ww. przepisu stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zgodnie z art. 80 § 1 zd. pierwsze u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Zgodnie zaś z art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Odnosząc się do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i użytego tam określenia "egzekwowanej" a nie "wyegzekwowanej" należności wskazuje zdaniem Sądu, że ustawodawca, nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

Wobec powyższego, Sąd stanął na stanowisku, że nieuzasadnione są zarzuty skargi (nr 2 i 3 ) dotyczące naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (pobrania opłaty egzekucyjnej pomimo braku środków na zajętym rachunku bankowym) oraz błędnej oceny stanu faktycznego polegającej na przyjęciu, że w sprawie doszło do zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym, podczas gdy do zajęcia tej wierzytelności nie doszło.

Przypomnieć należy, że organ egzekucyjny obciążył Prezesa PEFRON kwotą [...] zł, na którą składały się: opłata za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego [...] zł oraz kwota opłaty manipulacyjnej [...] zł. Zastosowanie w sprawie znalazł więc również, oprócz analizowanego powyżej art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., także przepis zawarty w art. 64 § 6 u.p.e.a. zgodnie z którym organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Zgodnie z treścią art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Jak wynika z § 4 tego przepisu, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

W ocenie Sądu organ egzekucyjny, zgodnie z wymogiem art. 153 p.p.s.a. uwzględnił ocenę prawną i zalecenia wyrażone w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 października 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1137/18, przeliczył koszty egzekucyjne, przyjmując opisane w postanowieniu zasady obliczania i miarkowania opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynność egzekucyjną, kierując się w tym względzie również wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016r. w sprawie [...]. W wymienionym wyroku Trybunał stwierdził między innymi, że: art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłat, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

TK w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że: "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji."

Należy wskazać, że w wyroku [...], nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej, czy manipulacyjnej w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat.

Podkreślenia również wymaga, że w odniesieniu do charakteru wyroku TK [....] i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów u.p.e.a., wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. sygn. II FSK 2206/17. NSA wskazał, że "Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten – w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją – nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet – musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału".

Jak wynika z powyższego wyroku TK, przepisy zawarte w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a.

Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu.

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny obliczył koszty egzekucyjne zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 p.p.s.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% kwoty egzekwowanej należności w związku z zajęciem innej wierzytelności pieniężnej oraz 1 % kwoty egzekwowanej należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym.

Organ egzekucyjny przeliczył koszty egzekucyjne, przyjmując opisane w postanowieniu zasady obliczania i miarkowania opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynność egzekucyjną. Zasadnie odwołując się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., który zawiera ograniczenie kwotowe, dla określenia maksymalnej kwoty opłaty egzekucyjnej przyjął analogiczny sposób miarkowania wysokości opłaty. Ustalił, że opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa od kwoty [...] zł czyli 1/8 z [...] zł. Natomiast opłata za zajęcie rachunku bankowego stanowiące 5% egzekwowanej należności, nie może być wyższa od kwoty [...] zł, czyli 5/8 z [...] zł. Podstawą do wyliczenia kwoty opłaty manipulacyjnej i opłaty związanej z zajęciem rachunku bankowego była kwota należności głównej [...] zł powiększona o należne odsetki. W konsekwencji organ egzekucyjny przyjął, że opłata manipulacyjna (po uwzględnieniu odsetek) wynosi [...] zł i nie przekracza limitu wynikającego z miarkowania tj. kwoty [...] zł. Zaś opłata za dokonaną czynność zajęcia rachunku bankowego wynosi [...] zł i nie przekracza limitu wynikającego z miarkowania tj. kwoty [...] zł.

Sądu stoi na stanowisku, że organ egzekucyjny, uwzględniając wyrok TK, ustalił górną granicę opłaty manipulacyjnej oraz kosztów za zajęcie rachunku bankowego i odnosząc te kwoty do wysokości kosztów egzekucyjnych obliczonych w niniejszej sprawie na podstawie przepisów u.p.e.a., stwierdza że mieszczą się one w ustalonym limicie i nie ma podstaw do zmiany ich wysokości.

W swoich rozstrzygnięciach organy egzekucyjne wykonując wytyczne Trybunału Konstytucyjnego akceptowalnie odniosły się także do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Organy odniosły się również do argumentu, zgodnie z którym pobranie tej opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, ale przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłaty w egzekucji.

Należy w tym miejscu podkreślić, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjne są konsekwencją stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Opłaty za czynności egzekucyjne są więc należnościami, które nie powodują bezpośredniego wydatkowania środków przez organ egzekucyjny za dokonywane czynności i stanowią swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych. Opłaty te są należne organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził niezasadność zarzutu skargi (nr 1), dotyczącego oparcia rozstrzygnięcia o przepisy art. 61 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 p.p.s.a. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. [...].

Reasumując Sądu stwierdził, że ponownie rozpoznając sprawę organy obu instancji zastosowały się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA w Warszawie z 22 października 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1137/18 oraz prawidłowo zrealizowały sformułowane w nim wytyczne co do dalszego postępowania, w ramach którego uwzględniły stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. [...].

Wobec powyższego, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd orzekł, na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak w sentencji wyroku.