Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 994/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 października 2022 r., nr SKO Gd/2207/22 w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 25 października 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny.

Decyzją z 14 lutego 2022 r. Prezydent Miasta Gdyni odmówił skarżącej przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że jak wynika z art. 6 w związku z art. 37 ustawy o pomocy społecznej całkowitą niezdolnością do pracy jest w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grapy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jest to warunek konieczny do otrzymania zasiłku stałego. Zdaniem organu wnioskodawczyni nie spełnia powyższego obligatoryjnego warunku jakim jest np. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

Organ pierwszej instancji wskazał także, że wnioskodawczyni mimo posiadanego wcześniej ubezpieczenia zdrowotnego utrzymuje, że nie mogła udać się do lekarza z uwagi na brak ubezpieczenia. Nadto nie podaje na co choruje, kto jest jej lekarzem rodzinnym. Wnioskodawczyni twierdzi, że pracownicy ośrodka za bardzo ingerują w sprawy jej i matki. Utrzymuje, że recepty dla matki są uzyskiwane poprzez teleporady. Dla siebie natomiast kupuje leki w aptece bez recepty na "poprawę nastroju", choć z zaleceń poszpitalnych wynika konieczność przyjmowania przepisanych w szpitalu leków oraz kontynuacja leczenia u lekarza specjalisty psychiatry. Nie jest także w stanie określić na jaką kwotę opiewają wykupione leki, gdyż nie może odnaleźć faktury. Organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie stawiła się na wezwanie do zapoznania się z aktami. Nie wskazała przy tym powodu, dla którego nie może osobiście przyjść i zapoznać się z aktami, takie jak choroba, obowiązek poddania się kwarantannie. Jest także widywana na mieście, w sklepach, porusza się komunikacją miejską, zatem może przejrzeć akta w specjalnie wydzielonym, wietrzonym, na bieżąco dezynfekowanym pomieszczeniu Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej wyposażonego w lampę wiruso - bakteriobójczą. Nie ma zatem podstaw, żeby organ przychylił się do wniosku M. T.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z 25 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w toku postępowania został przeprowadzony wywiad telefoniczny 16 grudnia 2021 r. Skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką I. T. Wysokość czynszu wynosi 726,61 zł, przy czym rodzina posiada zaległość za listopad i grudzień 2021 roku. Skarżąca oświadczyła, że jest w trakcie oczekiwania na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Nie podała na co choruje, oświadczyła, iż nie leczy się u żadnego lekarza specjalisty. Matka choruje na RSZ, osteoporozę, depresję, posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Skarżąca stwierdziła, że nie może pójść do lekarza, bo nie jest ubezpieczona. Podała, że jest chora, lecz nie oświadczyła na co się leczy i nie wskazała lekarza prowadzącego. Za pośrednictwem teleporady uzyskuje leki dla matki. Pracownicy socjalni za bardzo ingerują w jej i matki leczenie. Ostatni kontakt z lekarzem miała w listopadzie. Dla siebie kupuje leki bez recepty na poprawę nastroju. M. T. nie była w stanie określić, na jaką kwotę opiewają leki, gdyż nie mogła znaleźć faktury. I. T. natomiast w rozmowie telefonicznej oświadczyła, że czuje się dobrze. Po mieszkaniu porusza się za pomocą kuli. Z mieszkania wychodzi jedynie na klatkę schodową na "spacery". M. T. z domu również wychodzi sporadycznie, tj. w ważnych sprawach do sklepu, apteki, prawnika, na pocztę. Została zobowiązana do dostarczenie opłaconych rachunków za ostatni miesiąc, czego nie dopełniła. Organ odwoławczy wskazał także, że jak wynika z innych postępowań toczących się przed nim, organ pierwszej instancji podejmował bezskuteczne próby wejścia do mieszkania skarżącej w dniach 30 września 2021 r. i 1 października 2021 r., w miesiącu marcu 2021 roku jak i na dzień 8 listopada 2021 r., zatem brak było możliwości ustalenia sytuacji skarżącej w miejscu zamieszkania oraz analizy i oceny tej sytuacji przez pracownika socjalnego adekwatnej do wszystkich okoliczności sprawy.

W zaskarżanej decyzji organ wskazał, że po stronie wnioskodawczyni zachodzi brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Organ wskazał na brak aktywności w ustalania okoliczności, które mogą świadczyć na jej korzyść. Skarżąca odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania i wskazała, że jedyną możliwością jest przeprowadzenie wywiadu telefonicznie z uwagi na epidemię Covid. Jednakże organ pierwszej instancji podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania (pismo z 2 grudnia 2021 r.) jednak okazały się one bezskuteczne.

Kolegium wyjaśniło, że już w poprzednio wydanych decyzja administracyjnych wskazywało skarżącej, że zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie przez nią zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub na jego aktualizację stanowić będzie podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Ponadto Kolegium wskazywało także skarżącej, iż sama powinna dążyć do wykorzystania wszystkich swoich możliwości poprawy swej sytuacji. Jak wynika z informacji posiadanych przez Kolegium, z wniosku skarżącej toczy się wiele postępowań o przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej rozpatrywanych zarówno przez organ pierwszej instancji jak i następnie przez Kolegium. Z analizy spraw wpływających do Kolegium wynika, że skarżąca składa wnioski o pomoc w bardzo szerokim zakresie praktycznie co miesiąc.

Z informacji posiadanych przez Kolegium wynika także, że skarżącej, na podstawie innych wniosków, przyznawana były świadczenia. Odrębnymi decyzjami z 3 września 2021 r., organ pierwszej instancji przyznał skarżącej zasiłek celowy na zakup leków w wysokości 60 zł, zasiłek celowy na zakup posiłków i żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 150 zł we wrześniu 2021 roku, pomoc w postaci zasiłku okresowego na okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 września 2021 r. w wysokości 350,50 zł miesięcznie. Ponadto M. T. zostały przyznane świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych.

Jak wskazało dalej Kolegium, w niniejszym postępowaniu rozpoznaniu podlega wniosek skarżącej złożony 23 listopada 2021 r. o zasiłek stały, w którym wskazuje ona na konkretny stan faktyczny, tj. sytuację rodzinną, majątkową, zdrowotną, które powinny spowodować przyznanie jej wnioskowanych świadczeń. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji ustalił stan faktyczny w zakresie możliwym do ustalenia na podstawie posiadanych kompetencji. Z uwagi na niemożność przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania organ prawidłowo ocenił jedynie oświadczenia skarżącej uzyskane podczas rozmowy telefonicznej. Celem ustalenia stanu faktycznego organ zwrócił się do m.in. do ZUS-u, innych jednostek Urzędu Miasta celem ustalenia dochodów uzyskiwanych przez rodzinę M. T. Organ pierwszej instancji nie miał natomiast możliwości obiektywnej weryfikacji informacji przekazanych podczas rozmowy telefonicznej przez nią i jej matkę, m.in. dotyczących stanu zdrowotnego osób zamieszkujących w lokalu, ich sytuacji osobistej, rzeczywistych potrzeb.

Jak wynika z poprzednich postępowań toczących się przed Kolegium skarżąca przebywając także w szpitalu odmówiła przeprowadzenia jej badania celem ustalenia ewentualnego stopnia jej niepełnosprawności, co mogłoby być dla niej korzystne, np. przy korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych, uzyskaniu świadczeń z pomocy społecznej lub też rodzinnych oraz umożliwić jej leczenie gdyby zaszła taka konieczność. Ponadto negowała ona, że jest ubezpieczona, mimo iż rzeczone świadczenia zostały jej przyznane. Skarżąca w okresie, w którym nie negowała przyznania jej świadczeń, nie skorzystała z nich. Nie zarejestrowała się u żadnego lekarza, nie wybrała lekarza rodzinnego, nie wykupiła żadnych leków na receptę dla siebie. Nie wykazała także, że kupiła jakieś inne niezbędne jej leki, natomiast pytania organu dotyczące przyjmowanych leków w związku z wypisem ze szpitala uznaje za ingerencję w jej sprawy osobiste. Skarżąca dostarczyła jedynie recepty na leki wystawione dla matki I. T.

Zdaniem Kolegium łączne wydatki rodziny na mieszkanie, prąd i gaz wynoszą 825,64 zł i są wyższe niż deklarowane dochody miesięczne rodziny wynoszące 715,84 zł. Z analizy przedstawionych przez Skarżącą zaświadczeń ze Spółdzielni wynika, że zadłużenie lokalu nr [...] do lutego 2022 r. wynosi 2.205,63 zł (wymiar czynszu 726,61 zł). Organ odwoławczy uwzględnił, że z zaświadczenia Spółdzielni z 6 kwietnia 2021 r., które znajdowało się w aktach Kolegium (m.in. w sprawie SKO GD/1116/22) wynikało, że zadłużenie na lokalu wynosiło 1480,91 zł (przy wysokości opłat wynoszącej 720,84 zł). Podczas wywiadu telefonicznego skarżąca wskazała, że zadłużenie w grudniu 2021 roku obejmowało listopad i grudzień. W ocenie Kolegium, wbrew twierdzeniom skarżącej, że rodzina nie posiada żadnych innych środków pieniężnych, miesięczny czynsz za mieszkanie w okresie od kwietnia 2021 do lutego 2022 roku był regulowany. Jak wynika z analizy oświadczeń skarżącej, zaległość w grudniu 2021 roku obejmowała miesiące listopad i grudzień, co prowadzi do wniosku, iż w poprzednich miesiącach czynsz był opłacany w pełnej wysokości. Także w oświadczeniu z 16 grudnia 2021 r. skarżąca wskazała, że prąd i gaz są opłacone.

Powyższe, w ocenie Kolegium, prowadzi do wniosku, że skarżąca nie współpracuje z organem w sprawie ustalania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Wskazano także, że skarżąca tak jak i w toku innych postępowań oświadczyła, że nie pracuje, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy – pozostaje bierna zawodowo, nie zamierza podjąć pracy, ani też nie podaje na co się leczy i nie wskazuje swojego lekarza prowadzącego. Jako przyczynę niepodejmowania pracy podaje konieczność opieki nad matką. Powyższych okoliczności opieki nad matką nie można zweryfikować, ponieważ skarżąca nie wpuszcza nikogo do mieszkania.

Zdaniem Kolegium, skarżąca swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, żadne okoliczności natomiast nie uzasadniają takiego zachowania. Stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji, gdyż brak możliwości przeprowadzenia wywiadu ze względu na postawę strony uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń do załatwienia sprawy, w tym wypadku oświadczeń strony złożonych telefonicznie. W ocenie organu odwoławczego, pracownicy socjalni wielokrotnie próbowali przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu jej zamieszkania, jednakże próby te okazały się bezskuteczne. Jak wynika z oświadczeń jej samej, m.in. z maila z 26 października 2021 r. jest ona osobą, która samodzielnie porusza się po mieście, jeździ do Gdyńskiego Ośrodka Wsparcia OPS-u oraz do swojego prawnika. W związku z tym, żadne okoliczności obiektywne nie przemawiają za tym, aby nie przeprowadzić wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania, tym bardziej, że pracownicy deklarują zachowanie wszelkich środków ochrony osobistej podczas przeprowadzania wywiadu. Kolegium wyjaśniło, że celem pomocy społecznej nie jest trwałe wyręczanie beneficjenta w zaspokajaniu jego potrzeb bytowych, lecz jego aktywizacja, tak aby mógł samodzielnie zaspokajać swe potrzeby. Kolegium wskazało, że niezwykle istotna jest realizacja obowiązku współdziałania przez osobę zainteresowaną, ponieważ pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Dlatego też bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia.

Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że skarżącej nie przysługuje zasiłek stały z uwagi na niespełnianie przesłanek art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Z akt nie wynika, ani też nie przedstawiła ona na to dowodów, że jest niezdolna do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolna do pracy. Skarżąca jest osobą stosunkowo młodą - ma 39 lat i nie posiada orzeczenia lekarskiego lub innego dokumentu urzędowego z którego wynikałoby, iż jest całkowicie niezdolna do pracy. Oznacza to, że niezależnie od wszystkiego, nie spełnia ona ustawowych przesłanek do przyznania ww. świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, powodem odmowy przyznania skarżącej wnioskowanej przez nią pomocy finansowej było: po pierwsze - brak współdziałania skarżącej z organem pomocy społecznej, która zdaniem organów swoim zachowaniem uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz po drugie - niewykorzystywanie przez rodzinę własnych możliwości poprawy swojej sytuacji, po trzecie zaś - brak spełnienia przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901, dalej jako u.p.s.), uzasadniających przyznanie zasiłku stałego.

Zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje:

1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Bezspornym jest, że skarżąca prowadzi gospodarstwo wraz z matką I. T., zatem na gruncie niniejszej sprawy Kolegium słusznie odniosło się do art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Z treści art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby możliwe było uzyskanie zasiłku stałego. Po pierwsze, spełnienie warunków określonych w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (kryterium dochodowe), tj. ustalenie, że dochód osoby ubiegającej się o zasiłek stały oraz dochód na osobę w rodzinie jest niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, określonego zgodnie z zasadami zawartymi w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Po drugie, całkowita niezdolność do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawność.

Zgodnie z art. 6 pkt 1 u.p.s., całkowita niezdolność do pracy oznacza całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Niezdolność do pracy jest jednym z podstawowych kryteriów przyznania zasiłku stałego (art. 37 ust. 1 u.p.s.), a więc orzeczenie w zakresie niezdolności do pracy jest dokumentem niezbędnym do uznania prawa do zasiłku stałego. Sąd w składzie orzekającym przychyla się przy tym do stanowiska wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 kwietnia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 2435/19, i uznaje, że niezdolność do pracy nie jest ustalana samodzielnie przez organ pomocy społecznej, w oparciu o przepis art. 4 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i wskazane w nim kryteria. Na gruncie niniejszej sprawy bezspornym jest tymczasem, że M. T. nie posiada orzeczenia potwierdzającego jej całkowitą niezdolność do pracy. Na marginesie już zatem wskazać należy, że skarżąca sama nie kwestionuje swojej zdolności do podjęcia pracy. Jak bowiem przyznała sama skarżąca, nie pracuje ona z uwagi na opiekę sprawowaną nad matką, która z kolei posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca oświadczyła, że nie zarejestrowała się w Urzędzie Pracy, gdyż oczekuje na przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką (k. 6 i k. 44). Jednocześnie, z uwagi na młody wiek skarżącej, brak jest podstaw do uznania, by była ona z tego tytułu niezdolna do pracy.

Tym samym Sąd w składzie orzekającym przychyla się do stanowiska Kolegium, że skarżąca nie spełniła przesłanek art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a zatem zasadna stała się odmowa przyznania jej zasiłku stałego i to stanowi zasadniczy powód wydanej w sprawie decyzji. W rezultacie skarżąca nie podlega także obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu dla osób pobierających zasiłek stały z pomocy społecznej, a niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 26 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz. U z 2021 r. poz. 1285 ze zm.).

Sąd nie podziela natomiast stanowiska Kolegium w zakresie definitywnego braku współdziałania skarżącej z organami pomocowymi, przejawiającego się w uniemożliwieniu przez skarżącą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania. Tym samym Sąd za przedwczesne uznaje także stwierdzenie Kolegium w zakresie niewykorzystywania przez rodzinę własnych możliwości poprawy swojej sytuacji. Ostatecznie jednak, wadliwość stanowiska organów w powyższym zakresie nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem – o czym mowa była powyżej – skarżąca nie spełniła obiektywnych (materialnych) przesłanek przyznania jej wnioskowanego świadczenia.

Niewątpliwe jest, że na osobie ubiegającej się oświadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych zgodnie z art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4a ustawy u.p.s. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.), a decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Jak stanowi ustawa, wywiad taki przeprowadza się i służy on ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób oraz rodzin ubiegających się o świadczenie z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1788) wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej (ust. 3). Pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy (ust. 4). W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy (ust. 5). Konsekwencje braku współdziałania z organem zostały z kolei ogólnie unormowane w art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jednocześnie przyjmuje się, że odmowa przeprowadzenia wywiadu lub uniemożliwienie prowadzenia wywiadu środowiskowego musi być kwalifikowane właśnie jako wyraz braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. W sytuacji bowiem, gdy wnioskodawca swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu, a żadne okoliczności nie uzasadniają jego zachowania, to stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji, albowiem brak możliwości przeprowadzenia wywiadu ze względu na postawę strony uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń do załatwienia sprawy (por. wyrok WSA w Krakowie z 11 października 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 580/21).

Dotyczące tego rodzaju zachowania konsekwencje zostały przy tym także unormowane przez ustawodawcę poprzez art. 107 ust. 4a ustawy u.p.s., zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W aktach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odzwierciedlono czynności pracowników socjalnych podejmowane w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (notatka z 1 grudnia 2021 r., notatka z 2 grudnia 2021 r.). Jednak z uwagi na stwierdzenie, że numer telefonu był nieaktywny, pracownikowi ośrodka nie udało się nawiązać połączenia telefonicznego. Uwzględnienia wymaga także, że pismem z 2 grudnia 2021 r. organ I instancji wezwał stronę skarżącą do kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Jednakże ww. wezwanie w wyniku błędu organu I instancji nie zostało skarżącej skutecznie doręczone i zostało zwrócone przez operatora pocztowego jako opatrzone błędnym adresem. Organ nie ponowił też próby doręczenia powyższego wezwania. Tym samym, przedwczesne jest stwierdzenie, że skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania, skoro nie została o takiej konieczności prawidłowo poinformowana. Nadto w toku postępowania strona skarżąca złożyła żądanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zdalnie. Organ I instancji przeprowadził dwa wywiady telefoniczne (k. 6 i k. 44). W treści wywiadów wskazano przy tym, że zostały sporządzone telefonicznie z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu w środowisku ze względu na epidemię COVID-19.

Wyjaśnić zatem należy, że zgodnie z art. 15o ust. 1 ustawy covidowej, z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie:

1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz.U. z 2017 r. poz. 1824) oraz,

2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub

3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy.

Należy podkreślić, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy jest zasadą, natomiast przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie przewidzianej w art. 15o ust. 1 ustawy covidowej jest wyjątkiem od tej zasady i jako taki przepis ten nie powinien być nadużywany. Zastosowanie tego przepisu jest uzasadnione tylko wówczas, gdy ze względów związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 przeprowadzenie wywiadu w formie wymaganej przez przepisy ustawy o pomocy społecznej napotyka obiektywne problemy.

W ocenie Sądu, okoliczności sprawy nie wskazują na to, by wystarczające było poprzestanie w niniejszej sprawie na informacjach uzyskanych podczas wywiadu telefonicznego. Zasadnie więc organ podejmował próby przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania, uznając je za konieczne, jednakże ostatecznie – nie tylko ze względu na postawę skarżącej, ale także z uwagi na ww. błąd w doręczeniu wezwania – próby te okazały się nieskuteczne. W ocenie Sądu jednak, uchybienie procesowe w tym zakresie pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, z uwagi na bezsporne ustalenia w zakresie dotyczącym niespełnienia przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

Nadto uwzględnienia wymaga, że Kolegium w skarżonej decyzji błędnie pouczyło skarżącą o możliwości wniesienia sprzeciwu w terminie 14 dni od jej doręczenia, co stanowi o naruszeniu art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. Zdaniem jednak Sądu wadliwa treść pouczenia pozostaje bez wpływu na wynik postępowania, tym bardziej, że skarżąca skutecznie wniosła skargę do tutejszego Sądu.

Konkludując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, o czym mowa była powyżej.

Wobec czego, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), orzekł o oddaleniu skargi.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, co uczynił organ w odpowiedzi na skargę, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego dostępne jest w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).