Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 738/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 19, art. 217 § 2, art. 218 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Asesor WSA Maja Pietrasik (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 lipca 2024 r. sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 października 2023 r. nr SKO Gd/2455/23 w przedmiocie wydania zaświadczenia w sprawie wygaśnięcia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 28 grudnia 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga R. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 października 2023 r. nr SKO Gd/2455/23 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia w sprawie wygaśnięcia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką.

Z przedstawionej Sądowi dokumentacji wynika, że wnioskiem z dnia 30 listopada 2022 r. R. P. wystąpił do Starostwa Powiatowego w Sztumie o wydanie zaświadczenia o wygaśnięciu wierzytelności Urzędu Skarbowego w D. zabezpieczonej hipoteką przymusową zapisaną w księdze wieczystej [1.] na rzecz Urzędu Skarbowego w D.

W uzasadnieniu wnioskodawca wyjaśnił, że jest właścicielem nieruchomości o numerze KW [1.], w której to księdze wieczystej, w dziale IV, widnieje hipoteka zabezpieczająca należności Urzędu Skarbowego w D. do kwoty 100.000 zł. (adnotacja Sądu - księga wieczysta nr [1.] dotyczy działki o nr [A.] w miejscowości W. w D. – zgodnie z zapisami księgi R. P. jest właścicielem wskazanej działki od 2011 r., którą otrzymał na mocy umowy darowizny).

Wierzytelność zabezpieczona hipoteką widniejącą w księdze wieczystej o numerze [1.] była, zdaniem R. P., zabezpieczona ponadto na innych nieruchomościach, niż tylko na należącej do niego działce, to jest na także na nieruchomościach należących do zlikwidowanej spółki P. sp. z o.o., zabezpieczając należności tej spółki.

Wnioskodawca wskazał, że Starosta Sztumski zaświadczeniem nr 1 z dnia 12 grudnia 2018 r. poświadczył, że wierzytelności zabezpieczone hipoteką zapisaną w innej księdze wieczystej tj. [2.] wygasły, w tym wierzytelność Urzędu Skarbowego w D. zabezpieczona hipoteką w kwocie 100.000 zł (adnotacja Sądu – księga wieczysta nr [2.] dotyczy działek nr [3.] i [4.] w miejscowości W. w D. – zgodnie z zapisami księgi działki należały do spółki P. sp. z o.o., obecnie należą do Skarbu Państwa – wpis dokonany w związku z decyzją Starosty D. z dnia 24 stycznia 2018 r. stwierdzającą nabycie przez Skarb Państwa mienia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2016 r.).

Zdaniem wnioskodawcy, skoro wskazana w księdze wieczystej nr [2.] wierzytelność 100.000 zł została zabezpieczona także poprzez wpis hipoteki w tej samej kwocie na nieruchomości R. P., tj. uwidoczniona w księdze wieczystej nr [1.], to uzasadnia to otrzymanie przedmiotowego zaświadczenia i w konsekwencji umożliwi R. P. wykreślenia hipoteki z księgi.

R. P. podkreślił, że w jego ocenie z zaświadczenia Starosty Sztumskiego nr 1 z dnia 12 grudnia 2018 r. jednoznacznie wynika, że wierzytelność (100.000 zł na rzecz Urzędu Skarbowego w D.) wygasła w całości, a nie tylko wygasło jej zabezpieczenie na wskazanej w tym zaświadczeniu hipotece wpisanej księdze wieczystej nr [2.] (adnotacja Sądu: prowadzonej dla działek spółki P. sp. z o.o. przyjętych następnie przez Skarb Państwa). W związku z wygaśnięciem tej wierzytelności R. P. wskazał, że ma interes prawny w otrzymaniu zaświadczenia także o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką w księdze wieczystej [1.] (adnotacja Sądu: prowadzonej dla działki skarżącego). Podkreślił bowiem, że jego nieruchomość była współobciążona dla zabezpieczenia tej samej wierzytelności Urzędu Skarbowego w D. tj. zabezpieczonej hipoteką w księdze wieczystej nr [2.].

Postanowieniem z dnia 14 lutego 2023 r., nr GK.6840.1.207.2022.DJ, na podstawie art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a.", Starosta Sztumski odmówił wydania zaświadczenia w sprawie wygaśnięcia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką zapisaną w księdze wieczystej nr [1.] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w D. VI Wydział Ksiąg Wieczystych.

W uzasadnieniu wydanego postanowienia Starosta Sztumski wyjaśnił, że w przypadku wnioskodawcy wydanie zaświadczenia o wygaszeniu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką zapisaną w księdze wieczystej nr [1.] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w D. VI Wydział Ksiąg Wieczystych nie może mieć miejsca. Zgodnie bowiem z ustawą z dnia 20 sierpnia 1997 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r., nr 121, poz. 770 ze zm.), decyzją z dnia 24 stycznia 2018 r. nr 3, znak GK.6821.1.2017 Starosty D., przejęciu podlegało mienie będące własnością spółki P. spółki z o.o. w likwidacji z siedzibą w M., gmina S. zarejestrowanej pod numerem RHB [...], poprzednio RHB [...], NIP [...], REGON [...]. Natomiast zgodnie z powołaną ustawą, nie podlegało przejęciu mienie stanowiące własność osób fizycznych. W zaświadczeniu nr 1 Starosty Sztumskiego znak GK.III.6821.129.2.2018 z dnia 12 grudnia 2018 r. Starosta Sztumski zaświadczył, że do dnia 4 grudnia 2018 r. nie wpłynęły do Starostwa wnioski wierzycieli o wszczęcie egzekucji wierzytelności zabezpieczonych hipoteką zapisaną w księdze wieczystej [2.] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w D. VI Wydział Ksiąg Wieczystych, po podmiocie nieprzerejestrowanym do Krajowego Rejestru Sądowego, tj. spółce P. sp. z o.o. z siedzibą w M.

Z treści księgi wieczystej nr [2.] sporządzonej na dzień 26 listopada 2018 r. wynika, że pod pozycją 6 w dziale IV wpisana została hipoteka przymusowa zwykła w wysokości 100.000 zł. na rzecz Urzędu Skarbowego w D., obciążająca spółkę P. Natomiast brak jest wpisów świadczących o łącznej hipotece zapisanej w jakiejkolwiek innej księdze wieczystej. Jednocześnie z treści księgi wieczystej nr [1.] nie wynika, że zapisana hipoteka (której dotyczy wniosek) w wysokości 100.000 zł z tytułu zobowiązań wymienionych w niesprecyzowanym w treści księgi tytule wykonawczym jest hipoteką łączną zapisaną w księdze wieczystej nr [2.], wskazaną w zaświadczeniu nr 1 Starosty Sztumskiego.

Starosta wskazał ponadto, że wydanie zaświadczenia następuje wyłącznie na wniosek zainteresowanego w celu urzędowego potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego, albo gdy takiego potwierdzenia wymaga przepis prawa albo też osoba ubiegająca się o wydanie zaświadczenia ma interes prawny w potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Za pomocą zaświadczenia organ stwierdza wyłącznie to, co mu jest wiadome i nie rozstrzyga żadnej sprawy. Innymi słowy, przedmiot postępowania o wydanie zaświadczenia nie obejmuje kompetencji do orzekania przez organ w danej sprawie administracyjnej, to jest ustalania praw lub obowiązków podmiotów prawa, a sprowadza się wyłącznie do poświadczenia faktów lub stanów prawnych wynikających z dokumentów będących w dyspozycji organu. Organ może zatem zaświadczyć tylko o tym, co w bezpośredni sposób wynika z dokumentów pozostających w jego dyspozycji, a które wiążą się z zakresem wykonywanych przez niego ustawowych kompetencji. Wydanie zaświadczenia (tak samo jak odmowa wydania zaświadczenia) samo w sobie nie kreuje i nie może kreować zatem żadnego nowego stanu prawnego (za wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 27 marca 2020 r. III SA/Gd 135/20). Reasumując organ wskazał, że na podstawie posiadanych przez Starostwo Powiatowe dokumentów nie można natomiast nawet zaświadczyć, że hipoteka zapisana w księdze wieczystej nr [1.] jest tożsamą z jedną z hipotek zapisanych w księdze wieczystej nr [2.]. W konsekwencji koniecznym było wydanie postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia.

R. P. wniósł zażalenie na opisane wyżej postanowienie. Strona podtrzymała stanowisko, że treść zaświadczenia Starosty Sztumskiego dotycząca wygaśnięcia hipotek zapisanych w księdze wieczystej nr [2.] potwierdza, że musiała wygasnąć także hipoteka zapisana w księdze wieczystej nr [1.], dotyczącej nieruchomości strony.

Odnosząc się do twierdzenia organu, że nie dysponuje on wystarczającą dokumentacją do wydania żądanego zaświadczenia, R. P. wskazał, że organ powinien przeprowadzić samodzielnie dowody z treści obu ksiąg wieczystych lub wezwać wnioskodawcę do złożenia odpowiednich wniosków dowodowych, w także wezwać wierzyciela hipotecznego do wskazania, czy hipoteka na wysokość 100.000 zł z księgi nr [1.] to ta sama hipoteka, co hipoteka z księgi nr [2.]. Ponieważ te czynności nie zostały przeprowadzone, R. P. wskazał, że dołącza do zażalenia informację od wierzyciela hipotecznego z dnia 8 lipca 2021 r., w której jest wskazanie jaką wierzytelność zabezpiecza hipoteka z księgi wieczystej nr [1.]. W ocenie strony wskazana informacja w połączniu z posiadaną już przez Starostę dokumentacją powinna być wystraczająca do wydania żądanego zaświadczenia.

Do zażalenia dołączone zostało pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia 8 lipca 2021 r., informujące R. P. o braku zgody wierzyciela na wykreślenie hipoteki przymusowej zwykłej z księgi wieczystej nr [1.] na kwotę 100.000 zł.

W piśmie wskazano, że ustalono, że ww. hipoteka została wpisana dnia 17 sierpnia 1993 r. w księdze wieczystej nr [1.], a podstawę wpisu hipoteki były tytuły wykonawcze wystawione na zaległości podatkowe spółki P. sp. z.o.o. Wierzyciel zaznaczył, że wątpliwości co do hipoteki powinien rozstrzygnąć sąd, który dokonał wpisu, to jest sąd prowadzący księgę wieczystą.

W wyniku rozpoznania ww. zażalenia, zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 października 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy opisane postanowienie Starosty Sztumskiego.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 124, art. 144 i art. 217 § 1 i § 2 pkt 2 oraz art. 218 i art. 219 k.p.a. (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze.zm.).

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium omówiło charakter postępowania w przedmiocie wydania zaświadczenia, a następnie wskazało, że zaświadczenie nr 1 Starosty Sztumskiego z dnia 12 grudnia 2018 r. wskazuje, iż do dnia 4 grudnia 2018 r. nie wpłynęły wnioski wierzycieli o wszczęcie egzekucji wierzytelności zabezpieczonych hipoteką zwykłą zapisaną w księdze wieczystej [2.]. Wśród jedenastu wierzytelności wymienionych w treści zaświadczenia pod pozycją 6 znajduje się hipoteka przymusowa zwykła w kwocie 100.000 zł, wpisana na rzecz Urzędu Skarbowego w D. Opierając się na przepisie art. 9 ust. 2a i ust. 2c ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym ww. organ stwierdził wygaśnięcie wskazanych w zaświadczeniu wierzytelności i nabycie z dniem 1 stycznia 2016 r. nieruchomości wpisanej w tej księdze wieczystej przez Skarb Państwa - reprezentowany przez Starostę Sztumskiego. Nastąpiło to z dniem 1 stycznia 2016 r. na podstawie decyzji nr 3 Starosty D. z dnia 24 stycznia 2018 r. Z kolei wskazana we wniosku strony księga wieczysta nr KW [1.] w dziale IV zawiera wpis: hipoteka przymusowa zwykła na kwotę 100.000 zł z tytułu zobowiązań wymienianych w tytułach wykonawczych. Jako podstawę wpisu tej hipoteki księga wieczysta zawiera zapis: tytuły wykonawcze [...], [...], 1993-08-17, nie (nr dziennika, chwila wpisu, czy z urzędu). Jak wynika z treści pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia 8 lipca 2021 r., załączonego przez stronę do zażalenia, wskazującego na brak zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej zwykłej dotyczącej P. sp. z o.o. w likwidacji, wskazana hipoteka dotyczyła wierzytelności US w D. wobec ww. spółki, a nie wobec wnioskującej strony.

Kolegium uznało podniesione w zażaleniu zarzuty w całości za nieuzasadnione. Postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia sprowadza się bowiem jedynie do poświadczenia faktów lub stanów prawnych wynikających z dokumentów będących w dyspozycji organu. Dlatego też nieuzasadnione są twierdzenia strony o istnieniu obowiązku organu I instancji w zakresie wezwania wnioskodawcy do złożenia odpowiednich wniosków dowodowych lub samodzielnego przeprowadzenia dowodów z obu ksiąg, w tym z dokumentów stanowiących podstawę dokonywanych wpisów hipotek. Dotyczy to także wezwania strony do wskazania, czy hipoteka na 100.000 zł w obu księgach wieczystych obejmuje te same wierzytelności (dowody odnoszące się do tej kwestii nie zostały załączone do wniosku strony). W związku z tym brak jest podstaw do żądania wydania wnioskowanego zaświadczenia od organu I instancji w odniesieniu do księgi wieczystej [1.].

Kolegium zaznaczyło końcowo, że w dołączonym do zażalenia piśmie z dnia 8 lipca 2021 r. Urząd Skarbowy w D. wskazał na możliwość weryfikacji zasadności wpisu hipoteki obciążającej nieruchomość R. P. w postępowaniu przed właściwym sądem.

W skardze na wydane w sprawie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, zarzucając organowi naruszenie art. 217, art. 218 i art. 220 k.p.a. przejawiające się odmową wydania zaświadczenia w sytuacji dysponowania wszystkimi informacjami niezbędnymi do jego wydania, R. P. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że dysponując informacją Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 8 lipca 2021 r. w połączeniu z posiadanymi dokumentami stanowiącymi podstawę wydania zaświadczenia nr 1 z dnia 12 grudnia 2018 r. Starosty Sztumskiego o wygaśnięciu wierzytelności Urzędu Skarbowego w D. zabezpieczonej hipoteką zwykłą w kwocie 100.000 zł na nieruchomości [2.], organ mógł stwierdzić, że jest to tożsama wierzytelność z wierzytelnością uwidocznioną w księdze wieczystej nr [1.], obciążającą działkę skarżącego i mógł wydać wnioskowane zaświadczenie.

Organ odwoławczy ustalił zaś jedynie z treści ww. pisma z dnia 8 lipca 2021 r., że strona może domagać się ustalenia wygaśnięcia hipoteki na drodze sądowej, która to możliwość, zdaniem skarżącego, nie wyłącza uprawnienia strony do żądania wydania odpowiedniego zaświadczenia, w sytuacji gdy ze wskazaną informacją organ dysponował wszystkimi danymi do wydania takiego zaświadczenia.

Ponadto skarżący dodał, że organ I instancji nie informował o braku jakichkolwiek dokumentów potrzebnych do wydania wnioskowanego zaświadczania, dlatego dopiero na etapie zażalenia skarżący przedłożył informację z dnia 8 lipca 2021 r., która w połączeniu z posiadanymi dokumentami przez organ winna skutkować wydaniem wnioskowanego zaświadczenia. Tymczasem organ bezzasadnie kieruje stronę na drogę postępowania cywilnego.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie.

Skarga podlega oddaleniu.

Skarżący przedmiotem skargi uczynił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 października 2023 r. nr SKO Gd/2455/23, utrzymujące w mocy postanowienie Starosty Sztumskiego z dnia 14 lutego 2023 r. nr GK.6840.1.207.2022.DJ o odmowie wydania zaświadczenia o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką ujawnioną w księdze wieczystej o numerze [1.].

W przedmiotowej sprawie postępowanie o wydanie zaświadczenia zainicjował wniosek R. P. o wydanie zaświadczenia o wygaśnięciu wierzytelności, którą zabezpieczono poprzez wpis hipoteki w księdze wieczystej o numerze [1.].

Z akt sprawy oraz z księgi wieczystej o numerze [1.], której treść jest jawna, wynika, że jest to księga wieczysta prowadzona dla nieruchomości o nr [A.] w miejscowości W. w D., należącej do R. P. od 2011 r.

Skarżący nabył wskazaną nieruchomość z ciążącą już na niej hipoteką przymusową. W dziale IV księgi wieczystej o numerze [1.] wpisane były dwie hipoteki, z których jedna została już wykreślona. Była to hipoteka przymusowa kaucyjna na kwotę 3120, 21 zł wpisana z tytułu nienależnie pobranych świadczeń na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. Inspektorat w D. z dnia 28 lipca 2004 r. o oznaczonym w kw. numerze decyzji. Hipoteka ta została wykreślona na podstawie oświadczenia wierzyciela zawierającego zgodę na wykreślenie hipoteki.

W odniesieniu do drugiej z hipotek, widniejące w księdze wieczystej dane obejmują tylko rodzaj hipoteki oraz jej sumę – to jest wskazanie, że jest to hipoteka przymusowa zwykła na kwotę 100.000 zł. W księdze wieczystej nie wskazano kto jest wierzycielem w przypadku tej hipoteki. W oznaczaniu wierzytelności wskazano, że jest to wierzytelność "z tytułu zobowiązań wymienionych w tyt. wykonawczych" – nie wskazano jednak wystawcy wskazanych tytułów, ani też ich numerów ani dat wystawienia. Z akt sprawy wynika przy tym niewątpliwie, że nieruchomość objęta księgą wieczystą nie jest własnością Skarbu Państwa, lecz skarżącego, a ponadto, że widniejąca w niej hipoteka była ujawniona w księdze wieczystej już w chwili nabycia nieruchomości przez skarżącego w 2011 r.

Skarżący wywodził, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką w księdze wieczystej nr [1.] to ta sama wierzytelność, jaka została zabezpieczona jedną z hipotek wpisanych w księdze wieczystej nr [2.]. Skoro zaś Starosta Sztumski zaświadczeniem nr 1 wydanym w dniu 12 grudnia 2018 r. zaświadczył, że nie wpłynęły do niego wnioski wierzycieli o wszczęcie egzekucji wierzytelności zabezpieczanych hipotekami zapisanymi w księdze wieczystej nr [2.], co z mocy art. 9 ust. 2 c ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. przepisów wprowadzających ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym oznacza, że wierzytelności te wygasają, to analogicznie - zdaniem skarżącego - Starota Sztumski powinien wydać zaświadczenie o wygaśnięciu także wierzytelności zabezpieczonej hipoteką w księdze wieczystej nr [1.].

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że zaświadczenia wydawane przez starostów w oparciu ustawę z dnia 20 sierpnia 1997 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r., nr 121, poz. 770 ze zm.), dotyczyły wyłącznie szczególnego rodzaju sytuacji, to jest nieodpłatnego nabycia z mocy samego prawa (na podstawie art. 9 ust. 2b cyt. ustawy) przez Skarb Państwa z dniem 1 stycznia 2016 r. nieruchomości należących do podmiotów gospodarczych, które podlegając obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego nie złożyły wniosku o wpis do tego rejestru do dnia 31 grudnia 2015 r. Takim podmiotem była spółka P. sp. z o.o. w likwidacji. Przejmując mienie w takiej sytuacji, Skarb Państwa z mocy art. 9 ust. 2c cyt. ustawy ponosił z tego mienia odpowiedzialność za zobowiązania podmiotu, od którego przejmował nieruchomości, a więc także za zobowiązania zabezpieczone hipotekami na przejętych nieruchomościach. Jednocześnie przewidziano, że zobowiązania w tym zakresie wygasają, jeżeli nie będą dochodzone przeciwko Skarbowi Państwa w terminie roku od nabycia mienia przez Skarb Państwa. Jeżeli zatem przed nabyciem mienia przez Skarb Państwa wierzyciel uzyskał tytuł egzekucyjny przeciwko podmiotowi, o którym mowa w art. 9 ust. 2a cyt. ustawy, roszczenie stwierdzone w tym tytule wygasało, w przypadku gdy wierzyciel nie złożył wniosku o wszczęcie egzekucji w terminie roku od chwili nabycia mienia przez Skarb Państwa. Przewidziano w związku z tym w art. 9 ust. 2i cyt. ustawy możliwość uzyskania przez Skarb Państwa zaświadczenia o wygaśnięciu roszczeń określonych w art. 9 ust. 2c cyt. ustawy obciążających przejmowane mienie.

Powyższe wyjaśnienie Sąd poczynił tytułem przybliżenia tła wydania zaświadczenia Starosty Sztumskiego nr 1 z dnia 12 grudnia 2018 r., na które powoływał się R. P., argumentując powody, dla których stara się o wydanie analogicznego w zasadzie zaświadczenia, z tymże, że w odniesieniu do należącej do niego nieruchomości. Wskazane zaświadczenie Starosty Sztumskiego nr 1 z dnia 12 grudnia 2018 r., nie zostało zatem wydane na wniosek skarżącego R. P. Było związane z procesem przejęcia przez Skarb Państwa mienia spółki P. sp. z o.o. w likwidacji. Odnosiło się też tylko do hipotek ustanowionych na majątku spółki, a zatem uwidocznionych w księdze wieczystej nr [2.].

Istota sporu sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy w okolicznościach tej konkretnej sprawy, Starosta Sztumski miał podstawy do badania w toku nowego postępowania o wydanie zaświadczenia, czy w księdze wieczystej nr [1.] dotyczącej innej nieruchomości (nienależącej do spółki P. sp. z o.o. w likwidacji, a w związku z tym nieprzejętej przez Skarb Państwa) wpisana została hipoteka tożsama z którąś z hipotek, które obciążały przejęte mienie spółki P. sp. z o.o. w likwidacji.

Zdaniem skarżącego dokonanie powyższych ustaleń było możliwe, co powinno skutkować wydaniem zaświadczenia o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką na jego nieruchomości z uwagi na przepisy ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. wprowadzającej ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.

W ocenie skarżącego dla ustalenia powyższego nie ma potrzeby inicjowania postępowania przed sądem wieczystoksięgowym.

Organy stanęły natomiast na stanowisku, że w okolicznościach tej sprawy art. 218 k.p.a. obligował Starostę Sztumskiego do odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści, to jest stwierdzającego wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką na nieruchomości innego podmiotu (na nieruchomości, która nie została przejęta przez Skarb Państwa w trybie przepisów wprowadzających ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym).

W tym zakresie uwzględniając obowiązujące przepisy przyjęto, że zakres postępowania dowodowego jakiego przeprowadzenia domagał się wnioskodawca wykraczał poza procedurę związaną z wydaniem zaświadczenia. Wyjaśniono też stronie, z jakich względów w tej sprawie nie da się też bezspornie ustalić, czy wskazywane przez nią hipoteki były tożsame, ani tego czy wierzytelność zabezpieczona hipoteką w księdze wieczystej nr [1.] istotnie wygasła.

Sąd uznał ww. stanowisko organów za prawidłowe.

Zgodnie z 217 § 2 k.p.a. zaświadczenie można wydać w dwóch przypadkach, to jest albo kiedy urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa (pkt 1) albo gdy osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego (pkt 2) i ten interes wykaże.

Żądanie wydania zaświadczenia zasadnie zostało rozważone przez organy w oparciu o podstawę z art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. W odniesieniu do skarżącego nie można bowiem mówić o wynikającym z mocy prawa obowiązku urzędowego potwierdzenia wygaśnięcia wierzytelności.

Wydanie zaświadczenia w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. wprowadzającej ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym przewidziane było wyłącznie wobec Skarbu Państwa w odniesieniu do zobowiązań obciążających Skarb Państwa w związku z przejętym z mocy prawa mieniem podmiotów wykreślonych z Krajowego Rejestru Sądowego. Przepis prawa wymagał przedstawienia wskazanego zaświadczenia zatem tylko przez Skarb Państwa i tylko w jednym celu, to jest w celu uzyskania wykreślenia prawa użytkowania wieczystego z księgi wieczystej nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa (art. 9 ust. 2i cyt. ustawy).

Organ nie kwestionował posiadania przez skarżącego interesu prawnego w domaganiu się wydania zaświadczenia.

Uzyskanie zaświadczenia o wygaśnięciu wierzytelności niewątpliwie leży w interesie podmiotu, który podnosi, że określona wierzytelność zabezpieczona jest hipotecznie na należącej do niego nieruchomości. Skarżący wskazał zaś, że ubiega się o wydanie zaświadczenia właśnie w celu przedłożenia go w sądzie wieczystoksięgowym, jako podstawy do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej nr [1.].

W przedmiotowej sprawie zaistniały zatem podstawy do merytorycznego rozpoznania wniosku strony.

Zgodnie z art. 218 § 1 k.p.a. w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.

Organ przed wydaniem zaświadczenia może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 218 § 2 k.p.a.).

Zgodnie z art. 19 k.p.a. odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

Trzeba podkreślić, że postępowanie wyjaśniające, o którym mowa w art. 218 § 2 k.p.a., spełnia tylko pomocniczą rolę w ustaleniu treści zaświadczenia, gdyż główną rolę art. 218 tej ustawy przypisuje danym wynikającym z ewidencji, rejestru, wykazu, zbioru dokumentów lub zbioru danych utrwalanych innymi technikami, a będących w posiadaniu organu (wyrok NSA z 28 sierpnia 2013 r., I OSK 605/12). Odmowa wydania zaświadczenia jest podyktowana tym, iż organ jest niewłaściwy, nie dysponuje danymi, a strona domagała się tego zaświadczenia ze względu na swój interes prawny, gdy strona nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu zaświadczenia, a brak jest przepisu nakazującego wydanie takiego zaświadczenia (por. M. Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX 2009, art. 219). Należy przy tym pamiętać, że zgodnie z art. 218 § 1 k.p.a. w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Jednakże trzeba mieć na uwadze, że danymi znajdującymi się w posiadaniu organu administracji nie są dane dostarczone właściwemu organowi przez osobę ubiegającą się o zaświadczenie w celu potwierdzenia faktów wynikających z tych danych.

Wprawdzie prawodawca w ramach sprawy o wydanie zaświadczenia dopuszcza możliwość prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w "niezbędnym zakresie" jednakże, w opinii Sądu, nie powinno to wpłynąć na ocenę charakteru omawianej instytucji. W tym przypadku chodzi o postępowanie uproszczone. "Niezbędne" postępowanie wyjaśniające odnosić się może do zbadania okoliczności wynikających z posiadanych przez organ ewidencji, rejestrów i innych danych, czy też wyjaśnienia, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów, stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się wnioskodawca, a także ustalenia, jakiego rodzaju ewidencja i rejestry mogą zawierać żądane dane i ewentualnych dysponentów tych danych.

Mając na uwadze powyższe, istotne jest, aby wskazać, że zaświadczenie stanowi urzędowe potwierdzenie pewnego stanu rzeczy. Zatem jeżeli problematyka, której dotyczy żądanie strony, jest sporna, to wydanie zaświadczenia zgodnie z żądaniem nie jest możliwe. Organ administracji, stwierdzając, że sprawy mające stanowić przedmiot zaświadczenia są sporne, jest zobowiązany odmówić wydania zaświadczenia. Natura prawna zaświadczenia ogranicza postępowanie tylko do takich działań, które pozwolą na urzędowe stwierdzenie znanych faktów lub stanu prawnego.

Na gruncie przedmiotowej sprawy sposób sformułowanego przez wnioskodawcę wniosku o wydanie zaświadczenia spowodował niemożność jego pozytywnego rozpatrzenia. Istota żądania strony w okolicznościach tej konkretnych sprawy wykraczała poza ramy zaświadczenia.

W ocenie Sądu akta sprawy potwierdzają, że Starosta Sztumski nie prowadzi ewidencji i rejestrów, na podstawie których mógł w drodze zaświadczenia potwierdzić stan jakim byłoby wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie w księdze wieczystej nr [1.].

Jednocześnie Sąd ocenił, że domaganie się przez skarżącego ustalenia przez Starostę Sztumskiego w ramach postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w art. 218 § 2 k.p.a. czy hipoteka obciążająca nieruchomość skarżącego w księdze wieczystej nr [1.], to ta sama hipoteka, jaka obciążała nieruchomości nieistniejącej już spółki P. sp. z o.o. w likwidacji w księdze wieczystej nr [2.] nie było też możliwe na podstawie posiadanych przez organ dokumentów, w tym zaświadczenia nr 1 z dnia 12 grudnia 2018 r. o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonych na mieniu Skarbu Państwa, czy w oparciu o jawną treść obu ksiąg wieczystych, a nawet o dodatkowe dokumenty przedłożone przez skarżącego.

Z treści księgi wieczystej nr [2.], na co zasadnie zwrócił uwagę organ I instancji, wynika, że pod pozycją 6 w dziale IV wpisana została hipoteka przymusowa zwykła w wysokości 100.000 zł na rzecz Urzędu Skarbowego w D., obciążająca spółkę P. Natomiast brak jest wpisów świadczących o łącznej hipotece zapisanej w jakiejkolwiek innej księdze wieczystej. Jednocześnie z treści księgi wieczystej nr [1.] nie wynika, że hipoteka przymusowa w wysokości 100.000 zł z tytułu zobowiązań wymienionych w niesprecyzowanym w treści księgi tytule wykonawczym byłaby hipoteką łączną i była tożsama z hipoteką zapisaną w księdze wieczystej nr [2.] wskazaną w zaświadczeniu nr 1 Starosty Sztumskiego. Z treści księgi wieczystej nr [1.] nie wynika kto jest wierzycielem w przypadku tej hipoteki. W oznaczaniu wierzytelności wskazano, że jest to wierzytelność "z tytułu zobowiązań wymienionych w tyt. wykonawczych" – nie wskazano jednak wystawcy wskazanych tytułów, ani też ich numerów ani dat wystawienia. Wbrew przekonaniu skarżącego dołączone do zażalenia pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia 8 lipca 2021 r. również nie może stanowić podstawy do dokonywania przez Starostę Sztumskiego wiążących ustaleń, czy hipoteka obciążająca nieruchomość skarżącego w księdze wieczystej nr [1.], to z pewnością ta sama hipoteka, jaka obciążała nieruchomości w księdze wieczystej nr [2.]. W piśmie tym nie ma mowy o takiej tożsamości.

Wskazane pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia 8 lipca 2021 r. wyjaśnia natomiast, że wierzycielem zabezpieczonej hipotecznie w księdze wieczystej nr [1.] wierzytelności jest Urząd Skarbowy w D. W piśmie tym wskazano, że jest to pismo wystosowane do R. P. w celu poinformowania go, że wierzyciel zabezpieczonej hipotecznie wierzytelności nie wyraża zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej zwykłej na kwotę 100.000 zł dotyczącej spółki P. sp. z o.o. w likwidacji w księdze wieczystej nr [1.].

Z samej treści wskazanego pisma wynika zatem, że w odniesieniu do kwestii wygaśnięcia wierzytelności zabezpieczonej w księdze nie ma zgodności pomiędzy skarżącym, jako właścicielem obciążanej hipoteką nieruchomości, a wierzycielem, który zabezpieczył zobowiązanie hipoteką.

Organy zasadnie przyjęły, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie zaświadczenia ma w istocie charakter fakultatywny i nie może polegać na dokonywaniu przez organ jakichkolwiek ocen. Istotą zaświadczenia jest bowiem wyrażenie przez organ swej wiedzy na temat określonego stanu faktycznego bądź prawnego, nie zaś rozstrzyganie w spornej sprawie o charakterze cywilnoprawnym. Organ administracji nie powinien w takiej sytuacji poszukiwać dowodów na poparcie postawionej przez wnioskodawcę tezy, w tym angażować do postępowania o wydanie zaświadczenia wierzyciela, czy sąd wieczystoksięgowy.

Stronie zasadnie tym samym wskazano, że rozstrzygnięcia wątpliwości co do widniejącego w księdze wieczystej wpisu hipoteki powinien dokonać sąd, który dokonał tego wpisu. W przypadku istnienia sporu co do prawa, rolą sądu wieczystoksięgowego nie jest jednak wypowiadanie się niejako "pomocniczo", jak chciałby tego skarżący w ramach postępowania o wydanie zaświadczenia, o wygaśnięciu wierzytelności. Postępowanie wyjaśniające prowadzone na podstawie art. 218 k.p.a. nie może zastępować właściwego w danych okolicznościach sprawy postępowania przed sądem powszechnym, mającego na celu ustalenie istnienia lub nieistnienie określonego prawa.

Wyjaśnienia wymaga, że art. 94 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U z 2023 , poz. 1984 ze zm., dalej jako "u.k.w.h") stanowi, że wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zdarzeniem, które w obrocie najczęściej pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki jest zapłata, czyli właściciel, będący zarazem dłużnikiem osobistym, zaspokaja wierzyciela hipotecznego. Wygaśnięcie hipoteki może być jednak konsekwencją także innych zdarzeń. Skarżący argumentuje w tym zakresie m.in., że w przypadku hipoteki obciążającej jego nieruchomość jej wygaśnięcie należy wiązać z wygaśnięciem hipoteki ustanowionej na nieruchomościach innego podmiotu.

Z chwilą wygaśnięcia wierzytelności, wygasa hipoteka, a treść księgi wieczystej, w której taka hipoteka formalnie nadal figuruje, jest - od chwili wygaśnięcia wierzytelności - niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym. W tej sytuacji właściciel może żądać od wierzyciela usunięcia tej niezgodności ( art. 100 i art. 10 u.k.w.h.). Jeżeli wierzyciel hipoteczny nie wyrazi zgody na wykreślenie hipoteki, dłużnik może wytoczyć powództwo na podstawie art. 10 tej ustawy. Powództwo z art. 10 u.k.w.h. mające na celu usunięcie rozbieżności w tym przepisie wskazanej, nie jest ograniczone tylko do wypadku, gdy wpis był od początku nieprawdziwy, lecz ma zastosowanie także wówczas, gdy w następstwie wygaśnięcia wierzytelności wygasła hipoteka, a wierzyciel nie dokonał czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej (art. 100 ustawy). W piśmiennictwie i orzecznictwie dominujący jest pogląd, że powództwo art. 10 u.k.w.h. jest szczególną postacią powództwa ustalającego z art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego. Ustawa o księgach wieczystych i hipotece nie rozstrzyga wprost, kto może domagać się wykreślenia prawa rzeczowego (hipoteki). Gdyby skarżący uzyskał zgodę wierzyciela na wykreślenie hipoteki dokument taki byłby wystarczającą podstawę do wystąpienia do sądu wieczystoksięgowego o dokonanie wskazanej czynności. Podobnie zgodnie z art. 10 ust. 1 u.k.w.h. postępowanie w przypadku istniejącego sporu może być również inicjowane przez osobę, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie, albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia.

Reasumując, w sytuacji sporu co do wygaśnięcia wierzytelności, wydanie zaświadczenia o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie może ani wyprzedzać, ani zastępować postępowania przed sądem wieczystoksięgowym. Innymi słowy, sporu co do wygaśnięcia wierzytelności nie można rozstrzygnąć korzystając z instytucji zaświadczenia wydawanego przez organ administracji.

W ocenie Sądu końcowego podkreślenia zatem wymaga, że nawet gdyby na podstawie posiadanych przez Starostę dokumentów można było ustalić, że w obu księgach wieczystych wpisano tą samą hipotekę (co jednak w ocenie Sądu nie zachodzi) okoliczność, czy wierzytelność zabezpieczona hipoteką w księdze wieczystej nr [1.] wygasła, nie została potwierdzona przez wierzyciela. Przeciwnie, z dokumentów przedłożonych przez skarżącego wynika, że okoliczność ta jest przedmiotem sporu pomiędzy skarżącym, a wierzycielem.

W takich okolicznościach sprawy brak było zatem podstaw do wydania przez organ administracji zaświadczenia o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie w księdze wieczystej nr [1.].

Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie wydano dokonując prawidłowej wykładni przepisów k.p.a. z działu VII dotyczącego wydawania zaświadczeń.

Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.