Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 689/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Starszy asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 6 marca 2024 r. nr SKO.421.167.2024 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Słupska z dnia 24 stycznia 2024 r. nr MOPR.VI.5211.000097.2024.


UZASADNIENIE

Skarga P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 6 marca 2024 r., nr SKO.421.167.2024, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 3 września 2020 r. przyznało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką od 1 lipca 2020 r. na czas nieokreślony w wysokości 1830 zł miesięcznie. Decyzja ta była następnie zmieniana w zakresie wysokości przyznanego świadczenia decyzjami z dnia: 7 stycznia 2021 r. (na kwotę 1971 zł), 27 grudnia 2021 r. (na kwotę 2119 zł), 16 stycznia 2023 r. (na kwotę 2458 zł).

Pismem z dnia 28 lipca 2023 r. Prezydent Miasta Słupska zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 20 września 2023 r. Prezydent Miasta Słupska orzekł o uznaniu kwoty 41 271,60 zł za nienależnie pobrane w okresie od 1 lipca 2020 r. do 4 kwietnia 2022 r. przez skarżącego świadczenie i o zobowiązaniu skarżącego do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami w wysokości 9392,96 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 9 listopada 2023 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta Słupska decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r., nr MOPR.VI-5211.000097.2024, wydaną na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), uznał kwotę 41 271,60 zł za nienależnie pobrane przez skarżącego świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 1 lipca 2020 r. do 4 kwietnia 2022 r. oraz zobowiązał skarżącego do zwrotu tej kwoty i odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych do dnia wydania decyzji, w wysokości 10999,73 zł.

Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że z informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne wynika, że od 26 stycznia 2020 r. do 4 kwietnia 2022 r. skarżący pozostawał w stosunku pracy. Z informacji uzyskanych z ZUS w piśmie z dnia 12 stycznia 2024 r. wynika, że w okresie od 26 stycznia 2020 r. do 4 kwietnia 2022 r. skarżący był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, wypadkowego, rentowego i emerytalnego przez firmę A. Ponadto, z informacji uzyskanych od firmy A. wynika, że współpraca ze skarżącym nie doszła do skutku. Umowa została podpisana w dniu 26 stycznia 2020 r., ale skarżący nie prowadził działalności gospodarczej, która jest konieczna do współpracy z firmą. Skarżący nie założył działalności gospodarczej. Skarżący nie wykonał żadnej usługi dla firmy, ani nie otrzymał żadnego wynagrodzenia. Skarżący otrzymał jedynie pieniądze na paliwo. Mając to na uwadze, organ uznał, że w okresie od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 4 kwietnia 2022 r. skarżącemu nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne w wypłacone w tym czasie świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącego odwołania, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 6 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium, po analizie akt sprawy, stwierdziło, że skarżący w dniu 26 stycznia 2020 r. zawarł umowę o współpracę z firmą A. i podlegał w tej firmie, jako osoba wykonująca umowę zlecenia, ubezpieczeniu zdrowotnemu, wypadkowemu, rentowemu, emerytalnemu w okresie od 26 stycznia 2020 r. do 4 kwietnia 2022 r. W związku z tym, Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że świadczenia wypłacone skarżącemu za okres od 1 lipca 2020 r. do 4 kwietnia 2022 r., należało uznać za nienależnie pobrane i zobowiązać do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

We wniesionej do Sądu skardze na powyższą decyzję, skarżący wskazał, że przed Sądem Okręgowym w Słupsku toczy się postępowanie w sprawie wniesionego przez skarżącego odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie z dnia 5 marca 2024 r. o ubezpieczeniu społecznym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Przy piśmie z dnia 14 grudnia 2024 r. skarżący przedłożył do akt zaświadczenie z Sądu Okręgowego w Słupsku, w którym wskazano, że w Sądzie tym toczy się sprawa z odwołania skarżącego przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o ustalenie objęcia ubezpieczeniem społecznym.

Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 135 i art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 6 marca 2024 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Słupska z dnia 24 stycznia 2024 r. nie są zgodne z prawem.

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska z dnia 24 stycznia 2024 r. o uznaniu kwoty 41 271,60 zł za nienależnie pobrane przez skarżącego świadczenie pielęgnacyjne za okres od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 4 kwietnia 2022 r. i o zobowiązaniu skarżącego do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości 10 999,73 zł.

Podstawę prawną kontrolowanych decyzji stanowił przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

W ocenie orzekających organów, pobrane przez skarżącego świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 1 lipca 2020 r. do 4 kwietnia 2022 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Organy wskazały przy tym, że skarżący ma przyznane decyzją z dnia 3 września 2020 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką od 1 lipca 2020 r. na czas nieokreślony. W decyzji tej skarżący został pouczony o treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ze wskazaniem, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, należy niezwłocznie powiadomić o tym organ właściwy wypłacający świadczenie rodzinne z uwzględnieniem przesłanek określonych w art. 17 ust. 5 tej ustawy. Mimo to, okresie od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 4 kwietnia 2022 r. skarżący pozostawał w stosunku pracy z firmą A., o czym nie poinformował organu.

Bezspornie, świadczenie pielęgnacyjne, w dacie wydawania decyzji z dnia 3 września 2020 r., mogło być przyznane jedynie osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym, świadczenie pracy wyłączało możliwość otrzymania tego świadczenia. Przy tym, zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Jednakże, w ocenie Sądu, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można stwierdzić, w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący w okresie od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 4 kwietnia 2022 r. faktycznie był zatrudniony lub podejmował inną pracę zarobkową.

Niewątpliwie, w aktach sprawy znajduje się dokument - weryfikacja informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne, z którego wynika, że od dnia 26 stycznia 2020 r. do dnia 5 kwietnia 2022 r. za skarżącego płacona była składka na ubezpieczenie zdrowotne przez płatnika A. W aktach sprawy znajduje się także umowa o współpracy z dnia 26 stycznia 2020 r. zawarta pomiędzy skarżącym a firmą usługową A. Nadto, w aktach sprawy jest pismo z ZUS z dnia 12 stycznia 2024 r., w którym wskazano, że skarżący został zgłoszony przez A. w okresie od dnia 26 stycznia 2020 r. do dnia 4 kwietnia 2022 r. do ubezpieczenia zdrowotnego, wypadkowego, rentowego i emerytalnego.

Jednocześnie, w aktach sprawy znajduje się pismo z dnia 14 lipca 2023 r., w którym skarżący oświadczył, że nigdy od czasu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podjął żadnej pracy zarobkowej i nie osiągnął żadnych dochodów z tego tytułu. Nadto, w aktach znajduje się pismo z dnia 11 września 2020 r., w którym A. S. oświadczył, że skarżący nie wykonywał u niego żadnej umowy, której podstawą byłoby zgłoszenie do ubezpieczeń. Po podpisaniu umowy okazało się, że skarżący nie ma działalności gospodarczej, a firma podpisuje umowy tylko z osobami, które mają działalność gospodarczą. Skarżący został poinformowany o konieczności założenia działalności i że wtedy zostanie nawiązana z nim współpraca. Skarżący jednak ani nie założył działalności ani nie wykonał dla firmy żadnej usługi, jak również nie otrzymał żadnego wynagrodzenia. W związku z powyższym umowa nie doszła do skutku i brak było podstaw do zgłoszenia do ZUS. Również w piśmie z dnia 10 stycznia 2024 r. A. oświadczył, że skarżący w okresie od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 4 kwietnia 2022 r. nie świadczył pracy. Współpraca ze skarżącym nie doszła do skutku a podleganie przez skarżącego do ubezpieczeń wynika czysto z decyzji ZUS a nie z wykonywanego przez skarżącego zlecenia. W przypadku skarżącego dzień rozpoczęcia i dzień zakończenia współpracy jest ten sam. W związku z decyzją ZUS o rzekomym wykonywaniu przez niego umowy zlecenia dokonano po terminie zgłoszenia skarżącego do ubezpieczeń społecznych. W związku z tym, że wszystko zbiegło się z przepisami COVID – 19 aby skutecznie rozwiązać umowę zlecenia, należało dostarczyć zleceniobiorcy rozwiązanie umowy osobiście lub za pośrednictwem poczty. Po zakończonych korektach i potwierdzeniu przez ZUS przyjęcia dokumentów wysłano pocztą wypowiedzenie dla skarżącego, który odebrał je w dniu 5 kwietnia 2022 r. i to był dzień wyrejestrowania skarżącego z ubezpieczenia. Nadto, w aktach sprawy znajduje się porozumienie z dnia 9 czerwca 2021 r. rozwiązujące umowę zlecenia zawartą pomiędzy skarżącym a A. oraz pismo A. z dnia 24 września 2021 r. kierowane do ZUS, w którym wskazano, że skarżący nie wykonał żadnego zlecenia zgodnie z podpisaną umową, tylko odebrał pieniądze na paliwo, które po kontroli zostały oskładkowane i opodatkowane. Dla firmy skarżący nie wykonał żadnej usługi.

Przy tym, w piśmie z dnia 24 stycznia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie wskazał, że w wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, że jako dzień rozwiązania umowy z 26 stycznia 2020 r. zawartej przez skarżącego z A. S. należy przyjąć 9 czerwca 2021 r., tj. datę sporządzenia przez Pana S. pisma o rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron. Po tym dniu umowa nie była już realizowana. Pouczono przy tym skarżącego, że jeżeli nie zgadza się z powyższym ustaleniem, może wystąpić z wnioskiem o wydanie decyzji, od której będzie mu przysługiwało odwołanie do Sądu. W aktach sprawy znajduje się pismo skarżącego z dnia 31 stycznia 2024 r., w którym skarżący wnosi o wydanie decyzji w celu wniesienia odwołania do sądu. Przy skardze skarżący dołączył postanowienie z dnia 9 maja 20204 r., z którego wynika, że przed Sądem Okręgowym w Słupsku toczy się postępowanie w sprawie z odwołania skarżącego od decyzji ZUS z dnia 5 marca 2024 r. o ubezpieczenie społeczne, co potwierdza również dołączone przez skarżącego w toku postępowania sądowego zaświadczenie z tego sądu z dnia 9 grudnia 2024 r.

Z powyższego wynika, że okoliczność czy skarżący pracował w okresie od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 4 kwietnia 2022 r. nie została jednoznacznie przesądzona i aktualnie jest w trakcie rozstrzygania przed Sądem Okręgowym w Słupsku, czego nie uwzględniły orzekające w sprawie organy.

Niewątpliwie zaś rozstrzygnięcie tej kwestii ma charakter zagadnienia wstępnego dla postępowania kontrolowanego w niniejszej sprawie. Bez wątpienia od jej bowiem wyniku zależy wynik niniejszej sprawy. Dlatego też okoliczność ta musi zostać wyjaśniona przed podjęciem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Bez uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w Słupsku nie jest możliwe rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Z uwagi na powyższe, Sąd stwierdził, że kontrolowane w niniejszej sprawie decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego, i na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zarówno zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 6 marca 2024 r., jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Słupska z dnia 24 stycznia 2024 r.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ uwzględni powyższą oceną prawną i wskazania, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a.