Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 538/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 9 lutego 2024 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. S. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia z dnia 13 maja 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania K. S. (dalej również: wnioskodawczyni; skarżąca; strona) – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: k.p.a. – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (dalej również: Prezydent Miasta; organ I instancji) z dnia 9 lutego 2024 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.

W dniu 28 grudnia 2023 r. do Prezydenta Miasta P. wpłynął wniosek K. S., reprezentowanej przez pełnomocnika procesowego, o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. P..

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. odmówił przyznania K. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. P..

Prezydent Miasta w uzasadnieniu tej decyzji stwierdził, że ze względu na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, zastosowanie w sprawie znajdują przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej również: u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym.

Organ I instancji wyjaśnił, że z przeprowadzonego w dniu 26 stycznia 2024 r. [powinno być: 25 stycznia 2024 r.] rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką M. P., która polega na wykonywaniu wszystkich czynności dnia codziennego, tj. przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie leków; M. P. samodzielnie porusza się po mieszkaniu; jest po wylewie, ma niesprawną lewą rękę i nogę.

Ponadto zauważył, że do złożonego wniosku strona dołączyła umowę zlecenie zawartą z pracodawcą P. , z której wynika, że była zatrudniona do 31 grudnia 2023 r., jednakże z oświadczenia wnioskodawczyni oraz wywiadu środowiskowego wynika, że strona pracowała do 21 grudnia 2023 r.

Odwołując się do stanowiska orzecznictwa, Prezydent Miasta wyjaśnił, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Rezygnacja z zatrudnienia musi być przy tym powodowana wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś innymi przyczynami, zatem w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało.

Organ zauważył, że decyzją z dnia 2 stycznia 2024 r. nr [...] przyznano K. S. świadczenie rodzicielskie na rzecz P. S. na okres od 3 listopada 2023 r. do 1 listopada 2024 r. Wskazał też na to, że w aktach sprawy znajduje się wypowiedzenie umowy zlecenia z dnia 21 grudnia 2023 r., a w oświadczeniu z dnia 9 lutego 2024 r. K. S. "zrezygnowała ze świadczenia rodzicielskiego z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego". Dodał, że świadczenie rodzicielskie przysługuje osobom sprawującym opiekę nad dzieckiem, które z powodu swojej sytuacji zawodowej nie mogą skorzystać z zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego.

Ponadto Prezydent Miasta zauważył, że strona nie spełniła przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b u.ś.r. (wiek osoby, w którym powstała niepełnosprawność). W tym zakresie wyjaśnił, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 25 października 2023 r. nr akt [...] wynika, że M. P. została uznana za osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe; M. P. ma obecnie [...] lata; z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień datuje się od 3 sierpnia 2023 r. W takich warunkach organ I instancji stwierdził, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b, tj. że niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ wyjaśnił, że dotyczący przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, został wraz z uzasadnieniem opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod. poz. 1443, jednak nie spowodował zmiany przepisów przez ustawodawcę i przepisy te obowiązują. Poza tym organ I instancji winien wydatkować przeznaczoną dotację zgodnie z obowiązującymi przepisami, inaczej grozi mu naruszenie dyscypliny finansów publicznych i zwrot przyznanych dotacji.

Prezydent Miasta P. finalnie stwierdził, że odmawia przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. P. z uwagi na to, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 i 1 b u.ś.r.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji K. S. zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i art. 190 ust. 1 Konstytucji, domagając się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 13 maja 2024 r. wskazało m.in. na to, że do wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką M. P. dołączona została m.in. kopia orzeczenia z dnia 25 października 2023 r. o zaliczeniu M. P. do znacznego stopnia niepełnosprawności, zestawienie czynności podejmowanych w związku z opieką nad matką i informacja o zatrudnieniu. Kolegium wyśniło, że w dniu 25 stycznia 2024 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania M. P., na podstawie którego ustalono, że: córka wraz z rodziną (mąż i 5 dzieci) zamieszkała z matką we wrześniu 2023 r.; w listopadzie 2023 r. K. S. urodziła 6 dziecko; M. P. przebyła udar, ma sparaliżowaną lewa rękę i nogę; córka pomaga matce w ubieraniu, szykuje i podaje leki, przyrządza i podaje posiłki; w opiece nad matką wspiera skarżącą siostra D. ; M. P. jest wdową, ma 5 dzieci (z czego 2 jest umieszczona w rodzinie zastępczej, a matka została pozbawiona pełnej władzy rodzicielskiej). Ponadto

Organ odwoławczy wskazał na art. 17 ust. 1a i 1b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku (22 grudnia 2023 r.), a także art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. W tym zakresie wyjaśnił, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) - dalej: u.ś.w., która zmieniła przepis art. 17 u.ś.r. Organ II instancji dodał, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uchylony przez art. 43 pkt 4 lit. b u.ś.w. Wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach nie przysługuje na osoby z niepełnosprawnościami, będące w wieku powyżej 18 roku życia.

Organ odwoławczy przywołał treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. i stwierdził, że wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych uznać należało, że o możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądzi spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b u.ś.r. na dzień złożenia wniosku stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., ponieważ wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r. Stwierdził również, że jeżeli rozpatrujący sprawę organ I instancji dojdzie do przekonania, że skarżąca spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w.

W związku z tym organ wskazał na brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. [tj. na przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym]. Wyjaśnił, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia dla możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w momencie późniejszym niż wymienione w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Poza tym organ II instancji stwierdził, że wnioskodawczyni jest osobą zobowiązaną wobec matki do alimentacji i zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie Kolegium podniosło, że "M. P. przebyła udar, ma sparaliżowaną lewą rękę i nogę", a "córka pomaga matce w ubieraniu, i podaje leki, przyrządza i podaje posiłki". Wskazało również na to, że w aktach sprawy znajduje się kopia orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 25 października 2023 r. o zaliczeniu M. P. do znacznego stopnia niepełnosprawności; ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 sierpnia 2023 r., nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a orzeczenie wydano na stałe.

Mając na uwadze treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, Kolegium stwierdziło, że nie kwestionuje wykonywania przez skarżącą opieki nad matką, niemniej jednak przedmiotowe świadczenie przysługuje za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i dopuszczalne jest wywodzenie braku związku przyczynowego, gdyż zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby takiej osoby w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie przez wnioskodawcę pozostają ze sobą w związku.

W tym zakresie organ odwoławczy stwierdził, że K. S. (lat [...]) ma 6 dzieci w wieku odpowiednio: 12 lat, 10 lat, 9 lat, 7 lat, 5 lat, 3 miesięcy (karta nr 29 akt I instancji). Wskazał też na to, że: wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że szacunkowo pracowała ok. 8 lat, w tym 3 lata praktyk; T. 1 rok, sprzątanie muzeum, sprzątanie 15 marca 2023 r.-19 grudnia 2023 r. (karta nr 27); do wniosku skarżąca dołączyła kopię umowy zlecenia, z której wynika, że była zatrudniona do 31 grudnia 2023 r.; w aktach sprawy jest kopia oświadczenia o rezygnacji z zatrudnienia z dniem 21 grudnia 2023 r.; decyzją z dnia 2 stycznia 2024 r. Prezydent Miasta P. przyznał K. S. świadczenie rodzicielskie od 3 listopada 2023 r. do 1 listopada 2024 r.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że podziela stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między stanem zdrowia M. P. a rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem pracy przez córkę. Organ II instancji stwierdził, że trudno również uznać, iż skarżąca była gotowa podjąć aktywność zawodową bezpośrednio przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad matką, jeżeli wychowuje 6 dzieci, w tym trzymiesięczne, a wcześniejsza aktywność zawodowa nie została udokumentowana. Dodał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjmuje się, że na ocenę występowania w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma wpływ dotychczasowa aktywność zawodowa wnioskodawcy, a także przedział czasowy pomiędzy rezygnacją z pracy a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W skardze na decyzję odwoławczą K. S., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego (adwokata), zaskarżyła w całości tę decyzję, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Przy tak sformułowanych zarzutach, rozwiniętych w uzasadnieniu skargi, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 9 lutego 2024 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie K. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w decyzji odwoławczej i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. Wystąpiła o to strona skarżąca (wniosek pełnomocnika zawarty w skardze), a organ jako strona przeciwna nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad swoją matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie obydwu tych decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obydwu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obwiązującym do 31 grudnia 2023 r. Organ odwoławczy wskazał w tym zakresie na przepis art. 63 u.ś.w. Przy czym, organ I instancji oparł odmowę przyznania świadczenia na niespełnieniu przesłanek z art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r., zaś organ odwoławczy na niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 [pkt 4] u.ś.r. co do zachodzenia związku przycznowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy też niepodejmowaniem pracy przez wnioskodawczynię a stanem zdrowia osoby niepełnosprawnej i wykonywaniem opieki nad tą osobą.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. (aktualnym na dzień złożenia wniosku), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy tym według art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Natomiast od 1 stycznia 2024 r. (patrz: art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.) przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 323) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został zaś z dniem 1 stycznia 2024 r. uchylony (patrz: art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.).

W niniejszej sprawie niewątpliwie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia jeszcze w 2023 r. (22 grudnia 2023 r.). W takiej sytuacji niewątpliwie zastosowanie znajdował przepis przejściowy art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmieniającej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe.

W ocenie Sądu przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustali, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały inne przesłanki warunkujące powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Ponadto, na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", a zatem – przyjmując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r., powstało przed 1 stycznia 2024 r. – na konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów, wprost wskazuje treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

W następnej kolejności należy podkreślić, że co do zasady każdej decyzji organu administracji należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego). W stosunku do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.

Odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest istotne z punktu widzenia wyżej przywołanych, podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny jw.).

Poza tym, ze względu na wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest co do zasady takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo).

Organ I instancji, pomimo powołania okoliczności dotyczących wykonywania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nieprawidłowo zastosował w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i uczynił kryterium wieku osoby niepełnosprawnej okolicznością rozstrzygająca o zasadności odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie stanowisko organu I instancji dotyczące zachodzenia podstawy do odmowy przyznania świadczenia ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. było nieprawidłowe, co trafnie dostrzegł organ odwoławczy. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104; Dz.U. z 2014 r., poz. 1443 i 1459) orzekł o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a zatem organ przy podejmowaniu rozstrzygnięcia powinien był zastosować wykładnię dokonaną przez Trybunał w wyroku o sygn. akt K 38/13 (zob. np. stanowisko NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, dostępnym w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Trzeba zarazem stwierdzić, że pomimo sformułowania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w znacznej części trafnych uwag ogólnych, organ II instancji przedstawił w niniejszej sprawie taką ocenę okoliczności sprawy, która naruszała przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, rzutując na ocenę prawidłowości wykładni i zastosowania w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego. Dotyczyło to przede wszystkim oceny związku rezygnacji czy też powstrzymania się od aktywności zarobkowej przez wnioskodawczynię z opieką wykonywaną nad niepełnosprawną matką. To z kolei finalnie doprowadziło do braku wszechstronnych ustaleń i wnikliwej oceny okoliczności faktycznych, niezębnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W ten sposób po stronie organu odwoławczego po części wystąpiło powielenie niedostatków w zakresie ustaleń faktycznych i wykładni prawa oraz oceny prawnej okoliczności sprawy, do których doszło jeszcze na etapie rozstrzygania sprawy przez organ I instancji.

Sąd podkreśla, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo takim, które takiego zarobkowania nie podejmują z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. in fine w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 328/16, dostępnym jw.). Celem tej regulacji jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie to przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów, względnie potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16, dostępny jw.). Stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie (por. np. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt II SA/Po 3/23 i WSA w Poznaniu z dnia 10 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Po 3/23, dostępne jw.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia (zarobkowania) lub jego niepodejmowanie musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana podjęciem się sprawowania opieki. Dlatego też organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne jest zdolna do pracy, zaś opieka nad osobą niepełnosprawną musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Trzeba zarazem podkreślić, że ustawodawca nie stawia bezwzględnego warunku sprawowania opieki wyłącznie w sposób nieprzerwany, całodobowy i każdodzienny, jak i wyłącznie samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która opieki – w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności – wymaga. Nie chodzi zatem o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy, przez 24 godziny na dobę - i w tym znacznie całodzienny (zob. m.in. wyroki NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 i 6 października 2020 r. sygn. akt I OSK 371/20, dostępne jw.). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać na to, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie w tym sensie, że opiekun powinien pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21, dostępny jw.). Jej zakres wyznaczony jest zaś niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (patrz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Po 806/22, dostępny jw.). Dlatego też zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22, dostępny jw.).

Wykonywanie takiej opieki nie oznacza też, że nie może być łączona z innymi rodzajami aktywności życiowej – rodzinnej, domowej czy osobistej opiekuna. Zdaniem Sądu, nie chodzi tu bowiem o niemożliwość podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Po 60/22, dostępny jw.). Wyłączenie obejmuje jedynie aktywność zarobkową, skoro wykonywanie opieki ma być powodem rezygnacji (niepodejmowania) z zarobkowania.

Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny czy też gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. powoływany w późniejszym orzecznictwie wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, dostępny jw.). Przy tym, mówiąc o "jakiejkolwiek pracy zarobkowej" czy "jakimkolwiek zatrudnieniu", należy uwzględniać uzasadniony ekonomicznie w danych warunkach wymiar zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej.

Należy również podkreślić, że sam fakt rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie powinien być co do zasady oceniany na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia. W tym wypadku zaś – z uwagi na przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. – najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla bowiem żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, warunkiem jest jednak, by stan ten w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał (patrz np. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2799/20, dostępny jw.). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie – po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia – wystąpi on o to świadczenie. Dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Stąd też istotne jest, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania (zob. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1939/21, dostępny jw.).

Idąc dalej, Sąd wyjaśnia, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej świadczenia wymienione w art. 27 ust. 5 u.ś.r. (w tym świadczenie rodzicielskie - patrz: art. 27 ust. 5 pkt 1) – przepis art. 27 w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r. – musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia, lecz z realizacją tego prawa w postaci jego wypłaty (por. np. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 431/22, dotyczący art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - orzeczenie dostępne jw.). Ponadto, w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 27 ust. 5 u.ś.r. ma charakter porządkujący. Mowa jest w nim ogólnie o tym, że w przypadku zbiegu uprawnień osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z wymienionych świadczeń. Przepis ten nie wyjaśnia zakresu użytego w nim pojęcia "zbieg uprawnień". Zakres ten konkretyzują inne przepisy tej ustawy, w tym m.in. art. 17c ust. 9 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 u.ś.r. Dlatego z art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie można wywodzić generalnego zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych (patrz: wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1590/18, dostępny jw.).

Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu dostarczanie środków utrzymania tym opiekunom osób niepełnosprawnych, którzy z powodu sprawowanej opieki nie mogą podjąć pracy (tak np. NSA w wyroku z dnia 14 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 689/22, dostępnym jw.). Spełnienie tych przesłanek pozytywnych jest zatem warunkiem koniecznym, aby w ogóle rozważać kwestie związane z zastosowaniem przepisów dotyczących zbiegu prawa do świadczeń, jak i ewentualne dokonanie wyboru jednego ze świadczeń pozostających w zbiegu.

W niniejszej sprawie organy obydwu instancji odwołały się do treści wywiadu środowiskowego z dnia 25 stycznia 2024 r. Kolegium nie kwestionuje również wykonywania przez skarżącą opieki nad matką. Organ II instancji stwierdził, że K. S. (lat [...]) ma 6 dzieci w wieku odpowiednio: 12 lat, 10 lat, 9 lat, 7 lat, 5 lat, 3 miesięcy (karta nr 29 akt I instancji) oraz wskazał na to, że wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, iż szacunkowo pracowała ok. 8 lat, w tym 3 lata praktyk; T. 1 rok, sprzątanie muzeum, sprzątanie 15 marca 2023 r.-19 grudnia 2023 r. (karta nr 27). Organ zauważył również, że do wniosku skarżąca dołączyła kopię umowy zlecenia, z której wynika, że była zatrudniona do 31 grudnia 2023 r., a w aktach sprawy jest kopia oświadczenia o rezygnacji z zatrudnienia z dniem 21 grudnia 2023 r. Ponadto wskazał, że decyzją z dnia 2 stycznia 2024 r. Prezydent Miasta P. przyznał K. S. świadczenie rodzicielskie od 3 listopada 2023 r. do 1 listopada 2024 r.

W takich okolicznikach Kolegium stwierdziło, że podziela stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między stanem zdrowia M. P. a rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem pracy przez córkę. Organ odwoławczy podniósł, że trudno również uznać, iż skarżąca była gotowa podjąć aktywność zawodową bezpośrednio przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad matką, jeżeli wychowuje 6 dzieci, w tym trzymiesięczne, a wcześniejsza aktywność zawodowa nie została udokumentowana.

Wnioski organów obydwu instancji w tym zakresie były nieuprawnione, gdyż co najmniej zdecydowanie przedwczesne.

Przede wszystkim nie zostały odpowiednio ustalone i rozważne okoliczności, w jakich skarżąca wystąpiła w dniu 22 grudnia 2023 r. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Istotnie, skarżąca urodziła ostatnie dziecko - córkę P. w dniu 3 listopada 2023 r. Brak jest jednak jednoocznego ustalenia, czy pomimo tego faktu skarżąca nadal wykonywała pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia, względnie czy realnie mogła być gotowa do działalności zarobkowej, pomimo że poza wspomnianą córką wychowuje jeszcze 5 dzieci w wieku 12 lat, 10 lat, 9 lat, 7 lat i 5 lat. W aktach sprawy znajdują się fotokopie umowy zlecenia z dnia 30 czerwca 2023 r. i oświadczenia skarżącej z dnia 21 grudnia 2023 r. Brak jest jakichkolwiek prób weryfikacji tych dowodów jako potwierdzających to, że skarżąca w tym okresie – mimo konkretnych uwarunkowań rodzinnych, na które wskazał organ II instancji – rzeczywiście była aktywna zawodowo, gdyż wykonywała pracę zarobkową w tym okresie lub była zdolna i gotowa do jej wykonywania, a zatem łączyła działalność zarobkową z wychowywaniem dzieci (włącznie z urodzeniem ostatniego dziecka). Organ I instancji nie żądał od strony ani przedstawienia oryginałów przedmiotowych dokumentów, ani też nie podjął innych działań dowodowych w postępowaniu wyjaśniającym. W takich warunkach Kolegium nie mogło skutecznie argumentować, że wcześniejsza aktywność zawodowa nie została udokumentowana. Poza tym stanowisko organu odwoławczego, że trudno uznać, iż skarżąca była gotowa podjąć aktywność zawodową bezpośrednio przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad matką, jeżeli wychowuje 6 dzieci, w tym trzymiesięczne, jest o tyle chybione, że niepoprzedzone odpowiednią weryfikacją kwestii związanych z wykonywaniem umowy zlecenia, na podstawie której skarżąca miała do 21 grudnia 2023 r. miała świadczyć pracę.

Tymczasem to od ustalenia tych okoliczności i rozstrzygnięcia tejże kwestii zależało w znacznej mierze rozważenie i końcowa ocena, czy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej w związku z podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką, a nie z innych powodów wynikających z uwarunkowań rodzinnych (wychowywanie 6 dzieci). Jak już wyżej wspomniano, istotny jest stan rzeczy zachodzący w czasie występowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ II instancji, mimo trafnych uwag ogólnych, w istocie – podobnie, jak organ I instancji – przy ocenie zachodzenia w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. pominął poczynienie odpowiednich ustaleń i oceny dotychczasowej aktywności zawodowej osoby występującej o świadczenie pielęgnacyjne, a także przedział czasowy pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Co się zaś tyczy decyzji z dnia 2 stycznia 2024 r., którą Prezydent Miasta P. przyznał K. S. świadczenie rodzicielskie od 3 listopada 2023 r. do 1 listopada 2024 r, trzeba zauważyć, że prawidłowa wykładnia art. 27 ust. 5 u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń konkurencyjnych, m.in. świadczenia pielęgnacyjnego bądź świadczenia rodzicielskiego. Źródła takiego uprawnienia upatrywać zaś należy właśnie w analizowanej normie przepisu tej ustawy, odczytywanej z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej. Skarżąca w toku postępowania deklarowała, że wybiera świadczenie pielęgnacyjne na matkę (oświadczenie z dnia 25 stycznia 2024 r.) oraz że z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje ze świadczenia rodzicielskiego" (oświadczenie z dnia 9 lutego 2024 r.).

Warunkiem przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru dokonanego stosowanie do art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest rezygnacja z konkurencyjnego świadczenia (por. np. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1579/23, dostępny jw.). Chodzi o to, by nie doszło do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Przepis ten nie uniemożliwia zaś wyboru świadczenia przez uprawnionego także wówczas, gdy jedno z konkurencyjnych świadczeń jest już przyznane wcześniejszą decyzją ani nie oznacza konieczności rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed złożeniem wniosku o przyznanie drugiego z tych świadczeń. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., powinno zostać umożliwione na podstawie art. 79a k.p.a.

Podsumowując, w sprawie miało miejsce po stronie organów obydwu instancji naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego: art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 u.ś.w. (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r.), a przez organ I instancji także przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz 2) przepisów postępowania: art. 7 (zasada prawdy obiektywnej) i art. 8 (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej), jak i szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego oraz wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji, tj. art. 77 § 1 i art. 80, art. 79a k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, Sąd uznał za zasadne uchylenie obydwu tych decyzji.

Organ I instancji powinien był najpierw prawidłowo ustalić, czy w sprawie ma miejsce spełnienie przesłanek pozytywnych jako warunków koniecznych dla przyznania świadczenia, a następnie – w zależności od powyższego – rozważyć kwestie związane z zastosowaniem przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. i umożliwić ewentualne dokonanie wyboru jednego ze świadczeń, tj. świadczenia pielęgnacyjnego lub świadczenia rodzicielskiego. Skoro zaś tego nie uczynił, to niewątpliwe dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy. Również organ odwoławczy, powielając błędy organu I instancji, naruszył prawo w ten sam sposób. To z kolei spowodowało brak poczynienia wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz dokonania oceny okoliczności sprawy na podstawie przepisów art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji przede wszystkim uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię przepisów prawa materialnego i wytyczne co do dalszego postępowania. W konsekwencji sprawa powinna jeszcze raz zostać prawidłowo, wszechstronnie rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r. (o ile nie zajdą inne przesłanki wyłączające z art. 63 u.ś.w.). Zarazem, organ I instancji nie będzie mógł oprzeć ewentualnej odmowy przyznania świadczenia w tej sprawie na przesłance z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Niezbędne natomiast będzie poczynienie prawidłowych ustaleń fatycznych co do działalności zarobkowej skarżącej w spornym okresie oraz odniesienie się do ustalonych okoliczności faktycznych dotyczących zachodzenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną, jak i ewentualne umożliwienie stronie wyboru świadczenia.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wniosek strony i wynik sprawy oraz wynagrodzenie należne zawodowemu pełnomocnikowi (480 zł) zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz.1964 ze zm.).