Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 672/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 119 pkt 3 i art. 120
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 33 ust. 2 pkt 2 lit. c i pkt 6 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Asesor WSA Adam Osik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 września 2023 r., nr OPE.906.2.89.2023.MR w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 września 2023 r., nr OPE.906.2.89.2023.MR w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 9 września 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny

w Gdańsku przeprowadził kontrolę sanitarną odnośnie obowiązkowych szczepień ochronnych w Punkcie Szczepień POZ S. w Gdańsku, w wyniku której stwierdził brak wykonania szczepień ochronnych u syna A. J. M. Ż., urodzonego 26 października 2021 r.

Pismem z dnia 23 września 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wezwał matkę dziecka do dobrowolnego zaszczepienia małoletniego M. Ż. przeciwko gruźlicy, WZW typu B, rotawirusom, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae i Streptococcus pneumoniae.

Następnie pismem z dnia 14 listopada 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wystąpił do POZ S. w Gdańsku z wnioskiem o udzielenie informacji, czy u małoletniego M. Ż. wykonano zaległe szczepienia ochronne lub czy zostały stwierdzone przeciwwskazania do wykonania szczepień ochronnych. W odpowiedzi na pismo wskazano, że matka małoletniego nie rozpoczęła uzupełniania zaległych szczepień ochronnych, nie przedstawiła zaświadczenia o istniejących przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych i zdecydowanie odmówiła zgody na wykonanie szczepień ochronnych.

W związku ze stwierdzeniem dalszego uchylania się A. J. od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny

w Gdańsku przesłał stronie w dniu 29 listopada 2022 r. upomnienie wzywające

do niezwłocznego rozpoczęcia wykonywania brakujących obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka. Upomnienie zawierało pouczenie o skierowaniu sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w sytuacji dalszego niezaszczepienia dziecka.

W odpowiedzi na upomnienie w dniu 21 grudnia 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku otrzymał od matki małoletniego pismo, na które udzielił odpowiedzi w dniu 3 stycznia 2023 r.

Pismem z dnia 19 kwietnia 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wystąpił do POZ S. z wnioskiem o udzielenie informacji, czy u małoletniego M. Ż. wykonano zaległe szczepienia ochronne lub czy zostały stwierdzone u dziecka przeciwwskazania do wykonania szczepień ochronnych. W odpowiedzi, która wpłynęła do organu 21 kwietnia 2023 r. poinformowano, że matka małoletniego nie rozpoczęła uzupełniania zaległych szczepień ochronnych u dziecka oraz nie przedstawiła zaświadczenia o istniejących przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych małoletniego.

W konsekwencji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku w dniu 24 kwietnia 2023 r. wystosował do Wojewody Pomorskiego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, do którego załączył tytuł wykonawczy nr [...].

Postanowieniem z dnia 12 maja 2023 r. sygn. SO-IX.756.177.2023.PK Wojewoda Pomorski nałożył na A. J. grzywnę w celu przymuszenia w związku

z niedopełnieniem obowiązku poddania dziecka M. Ż. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Pismem z dnia 24 maja 2023 r. strona zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zarzucając określenie obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa oraz brak wymagalności obowiązku szczepień.

W uzasadnieniu zobowiązana podniosła, że postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone, ponieważ tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów. Obowiązek wykonania szczepień ochronnych w terminie 8 miesięcy nie wynika

z żadnego przepisu powszechnie obowiązującego prawa. Zakreślając termin na realizację obowiązku szczepień wierzyciel w istocie nałożył obowiązek nieznany ustawie, co jest niedopuszczalne. Termin ten jest sprzeczny z prawem powszechnie obowiązującym, a mianowicie rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, gdzie określono wiek dziecka, do którego szczepienia powinny być zrealizowane. Żaden przepis prawa nie nakłada tak określonego obowiązku. Takie określenie terminu powoduje ponadto, że obowiązek jest niewykonalny. Zaszczepienie w tak krótkim czasie dziecka przeciwko wszystkim wymienionym w tytule wykonawczym chorobom jest bowiem niemożliwe. Żaden lekarz nie podda dziecka wszystkim szczepieniom ochronnym w tak krótkim czasie, ponieważ może to narazić dziecko na niebezpieczeństwo. Nadto, obecna sytuacja epidemiologiczna i utrzymujące się zakażenia utrudniają dostęp do służby zdrowia.

Zobowiązana nadmieniła ponadto, że program szczepień ochronnych nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, może mieć zatem wyłącznie charakter prawa wewnętrznego, a nie stanowić podstawę decyzji wobec obywateli. Z kolei ani rozporządzenie Ministra Zdrowia, ani ustawa nie precyzują wieku dziecka oraz ilości dawek szczepionek. W tym zakresie komunikat nakłada na obywateli nowy obowiązek, a zatem zgodnie z art. 87 Konstytucji musi mieć formę co najmniej rozporządzenia. W przypadku zaś twierdzenia, że komunikat ma charakter "techniczny", to nie może nakładać na obywateli obowiązków. Wiąże bowiem wyłącznie lekarzy

i pielęgniarki, nie zaś obywateli. Również nie można traktować go jako aktu stosowania prawa, gdyż jak wcześniej zaznaczono, taki rodzaj aktu musi być skierowany

do indywidualnie oznaczonego adresata oraz odnosić się do konkretnie określonej sytuacji.

Wydanie komunikatu z prawnego punktu widzenia wykracza poza zakres źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Zasadnym by było wydawanie takiego Programu Szczepień na każdy rok w formie załącznika do Rozporządzenia Ministra Zdrowia,

gdyż mieściłoby się ono w katalogu źródeł powszechnie obowiązującego prawa,

ale dopóki nie jest to uregulowane obywatele są związani Rozporządzeniem Ministra Zdrowia, nie zaś Programem Szczepień.

Ponadto, brak jest w dokumentacji medycznej zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym dziecka, na podstawie którego lekarz

by stwierdził, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny. Wymagalności obowiązku szczepień nie sposób wywodzić wprost z Programu Szczepień Ochronnych, który to akt nie jest źródłem prawa powszechnego.

Przyjęcie, że przekroczenie przez dziecko wieku podanego w treści

Programu szczepień ochronnych automatycznie skutkuje wymagalnością obowiązku zaszczepienia przeciwko konkretnej chorobie i jest sprzeczne z zasadami

państwa prawnego oraz dobrem dziecka. Ewentualnie lekarz mógłby zdecydować,

czy u konkretnego dziecka ten obowiązek jest wymagalny. Niemniej, jednak w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji w tym zakresie. Organ nie przedstawił zaświadczenia o zakwalifikowaniu małoletniego do szczepień ochronnych, dokumentów potwierdzających przeprowadzenie przez lekarza kwalifikującego do szczepienia badań w celu wykluczenia przeciwwskazań do podania szczepionek, w tym przeciwwskazań wymienionych przez producentów szczepionek w treści ulotek. Zatem obowiązek szczepień u małoletniego jest niewymagalny. Zobowiązana stanęła na stanowisku,

że ma czas na wykonywanie cyklu szczepień odmiennie od komunikatu, który stanowi jedynie akt prawa wewnętrznego.

W dniu 5 czerwca 2023 r. Wojewoda Pomorski przekazał zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku oraz postanowieniem nr SO-IX.756.177.2023.DM zawiesił postępowanie egzekucyjne.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku postanowieniem z dnia 25 lipca 2023 r., znak OPE.9027.12.2022.AS.299 oddalił zarzuty zobowiązanej

w całości.

Jako podstawę prawną wydanego postanowienia organ wskazał na przepisy art. 17 ust. 1, art. 34 § 2 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.),

zwanej dalej w skrócie: "u.p.e.a.", oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.

- Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775

ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "k.p.a.".

W uzasadnieniu, odnośnie pierwszego z zarzutów, organ pierwszej instancji przedstawił harmonogram szczepień, jakim powinien zostać poddany M. Ż. w oparciu o Program Szczepień Ochronnych. Organ wyjaśnił, że zgodnie z tym programem, powstanie obowiązku szczepień i jego wymagalność następują wraz z ukończeniem przez osobę podlegającą obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonego etapu życia, z którym wiąże się najwcześniejszy z możliwych termin szczepienia. W przypadku dzieci, u których nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych w Programie Szczepień Ochronnych, należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienia wyrównawcze według Indywidualnego Kalendarza Szczepień (IKSz).

Ramy czasowe nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie, tak więc samodzielne przesuwanie terminów szczepień,

czy też ich kumulowanie według własnego uznania jest prawnie niemożliwe. Program Szczepień precyzuje, jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane,

tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka.

W przypadku dzieci i młodzieży, u których z różnych przyczyn

nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych

w komunikacie należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienia wyrównawcze,

według indywidualnego kalendarza szczepień ustalonego przez lekarza, mając na uwadze minimalne odstępy czasu między dawkami przy zastosowaniu dostępnych szczepionek dla danej osoby (biorąc pod uwagę jej wiek i stan zdrowia) oraz

z uwzględnieniem Charakterystyki Produktu Leczniczego danego preparatu.

Odpowiedzialność, za wypełnienie tego obowiązku przez m.in. osoby małoletniej ponosi osoba, która sprawuje nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny. Powstanie obowiązku uwarunkowane jest ukończeniem przez osoby małoletnie określonego etapu życia, a możliwość jego realizacji w terminie późniejszym następuje wskutek zaistnienia przeszkód niezależnych od osób odpowiedzialnych za wypełnienie obowiązku. Termin na wykonanie obowiązku przez osobę zobowiązaną został ustalony na 8 miesięcy po uwzględnieniu niezbędnych odstępów pomiędzy kolejnymi dawkami szczepień.

Przechodząc do kolejnego zarzutu organ wyjaśnił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nr 81/19 z dnia 9 maja 2023 r. w sprawie ogłaszania Programu Szczepień Ochronnych nie oznacza zakwestionowania samego obowiązku poddawania się szczepieniom. Obowiązek poddania szczepieniom ochronnym małoletniego M. Ż. został określony w art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (zwanej dalej: "ustawą o zapobieganiu") oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego, stosownie do treści

art. 17 ust. 2 tej ustawy jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długoterminowego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ochronnych ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej

(§ 8 ust. 1 ww. rozporządzenie Ministra Zdrowia).

Poddanie małoletniego M. Ż. obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obiektywnie możliwe i dopuszczalne, a wykonanie tego obowiązku stanowić będzie realizację ustawowego nakazu poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom. W tym świetle kwalifikacyjne badanie lekarskie mieści się w zakresie czynności, jakie wykonuje się realizując obowiązek szczepienia ochronnego. Zatem zaniechanie poddania się wspomnianemu badaniu lekarskiemu należy traktować jako zaniechanie realizacji obowiązku szczepienia ochronnego.

W kwestii prawa pacjenta do odmowy wykonania zabiegu organ wyjaśnił

z kolei, że art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta stanowi wprawdzie, iż pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub do odmowy takiej zgody, jednak zgodnie z art. 15 tej samej ustawy przepisy te stosuje się jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Podobnie art. 32 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty stanowi, że lekarz może udzielić innych świadczeń zdrowotnych po wyrażeniu zgody przez pacjenta,

ale z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie. Wyjątki takie przewiduje

m.in. ustawa wprowadzając obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym,

ustawa ta wyłącza obowiązek uzyskania zgody na poddanie się takim szczepieniom. Jest to tzw. kontratyp działania w ramach uprawnienia wyłączający bezprawność czynu. Istnieje zatem przepis prawa wyłączający bezprawność czynności (wykonanie zabiegu leczniczego), która wykonana bez zgody pacjenta mogłaby rodzić odpowiedzialność lekarza. Zwolnienie z obowiązku uzyskania zgody nie wynika z umowy prywatnej pomiędzy lekarzem a pacjentem, lecz z przepisów powszechnie obowiązującego prawa.

W wyniku rozpoznania zażalenia zobowiązanej, zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 września 2023 r., Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego

w Gdańsku z dnia 25 lipca 2023 r.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika ocena, że organ pierwszej instancji szczegółowo odniósł się do wszystkich zarzutów, a jego stanowisko zasługuje na pełną akceptację.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał w szczególności, że zarzut obowiązku jako niezgodnego z treścią określonego przepisu jest chybiony, ponieważ zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym

w ramach Narodowego Programu Szczepień Ochronnych.

Nie jest też zasadny zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a., ponieważ zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Przepis art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy o zapobieganiu wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl ust. 2, odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia został określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób,

o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy

o zapobieganiu, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych

na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia,

w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Tak więc, obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy.

Program Szczepień Ochronnych precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych. Wskazanie realizacji obowiązku zaległych szczepień, zapisanego w tytule wykonawczym nr [...] jest wystarczającym odniesieniem do zrealizowania u dziecka szczepień przeciwko gruźlicy, WZW typu B, rotawirusom, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae i Streptococcus pneumoniaee. Zatem obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika wprost z przepisów prawa i jest bezpośrednio wykonalny. Uchybienie przez rodziców temu obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Na poparcie zaprezentowanego stanowiska organ powołał się na orzecznictwo. Organ odwoławczy wskazał, że strona na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych małoletniego M. Ż., zatem obowiązek wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych małoletniego jest wykonalny. Wskazanie ośmiomiesięcznego terminu realizacji obowiązku zaległych szczepień jest terminem wystarczającym do zrealizowania u dziecka zaległych szczepień ochronnych.

W kontekście wyrażonego stanowiska, że obowiązek zaszczepienia dziecka wynikał z mocy samego prawa i w tym zakresie nie ma obowiązku wydawania decyzji administracyjnej konkretyzującej ten obowiązek organ odwoławczy dodał,

iż postępowanie dowodowe przeprowadzane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest ograniczone w swym zakresie, w istocie rzeczy sprowadza się jedynie

do ustalenia, czy względem danej osoby obowiązek zaszczepienia stał się już wymagalny oraz czy obowiązek szczepień ze względów zdrowotnych nie został odroczony. Te czynności dowodowe organ pierwszej instancji wykonał. W tych okolicznościach organ ten nie mógł naruszyć art. 8, czy art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

Organ odwoławczy dodał, że wbrew twierdzeniu strony organ pierwszej instancji dysponował przepisami prawnymi o randze przewidzianej w art. 17 ust. 10

i ust. 11 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

i w uzasadnieniu postanowienia z dnia 25 lipca 2023 r. ustosunkował się do zarzutu naruszenia ustawy o zapobieganiu. Zdaniem organu, artykułu 4 wspomnianej ustawy nie można czytać w oderwaniu od art. 17 ust. 10 i ust. 11. Mając na uwadze treść wskazanych przepisów organ stwierdził, że bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi,

tym samym niezasadne jest twierdzenie jakoby organ w żaden sposób nie odniósł się do jego naruszenia.

Nadto, naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce tylko wtedy, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy organ nie ustala faktów czy zdarzeń,

które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub nakładającej na nią.

Powołując się na orzecznictwo organ odwoławczy stanął na stanowisku,

że ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do dziecka strony stał się bezdyskusyjnie prawnie wymagalny. Obowiązek poddania osoby, nad którą sprawuje się prawną pieczę szczepieniu ochronnemu wynika z art. 5 ust. 1 pkt b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy

o zapobieganiu, a także z rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy.

Organ podkreślił, że przepisy nie określają granicznych terminów wykonania obowiązku szczepienia. Znajdująca się w tym przedziale wiekowym osoba jest obowiązana poddać się tym szczepieniom, o ile spełnia warunki ustalone w rozporządzeniu i o ile dotychczas nie została zaszczepiona (§ 4 rozporządzenia). Nie sposób bowiem

z brzmienia poszczególnych jednostek redakcyjnych § 3 rozporządzenia wnioskować, że osoby, które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu mogą poddać się jemu w dowolnym wybranym przez siebie czasie, w granicach czasowych wskazanych przez skarżącą. Podzielenie poglądu strony zniweczyłoby bowiem cele którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe.

Następnie, powołując się na brzmienie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 3, ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta organ odwoławczy zaznaczył, to strona nie poddając obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka naruszyła art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b pkt 3 tej ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora S. J. wniosła o uchylenie wydanych w sprawie postanowień organów obu instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Skarżąca wniosła ponadto o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu z dnia 5 grudnia 2008 r. z art. 2, art. 30, 31 ust. 1- 3 oraz art. 68 ust. 1-3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest

w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań, tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób

u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Ewentualnie skarżąca wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego

dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. naruszenie:

1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.;

2. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie,

że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje

z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

3. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie

z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny,

co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,

4. art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw.

z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

W uzasadnieniu skarżąca zawarła obszerne rozwinięcie stawianych zarzutów podnosząc m.in., że Program Szczepień Ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, może mieć zatem wyłącznie charakter prawa wewnętrznego, obowiązującego jedynie jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu.

Akt tego rodzaju nie może stanowić podstawy decyzji wobec obywateli. Jest on jedynie aktem stosowania prawa, w ramach którego nie mogą być nakładane na obywateli obowiązki.

Zdaniem skarżącej, organem wyłącznie uprawnionym do ustalenia programu szczepień ochronnych jest Rada Ministrów, nie zaś Główny Inspektor Sanitarny,

jak to przyjmuje Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny.

Skarżąca podniosła również, że w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wierzyciel nie odwołał się do poczynionych ustaleń faktycznych.

W przypadku, gdy organ wyprowadza obowiązek dotyczący szczepień przeciwko poszczególnym chorobom od ukończenia przez dziecko określonego wieku musi wskazać ile małoletni ma lat i w związku z tym, w jakim miesiącu, dniu ten obowiązek się zaktualizował. Zgodnie z art. 17 ust. 9 u.p.e.a., lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną ma obowiązek poinformować osobę obowiązaną do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W toku niniejszego postępowania wierzyciel oraz organ egzekucyjny nie ustalili, czy lekarz wzywał skarżącej do stawienia się

w przychodni celem przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego. Wierzyciel nie wskazał, kiedy - jego zdaniem - w stosunku do małoletniego stał się wymagalny obowiązek szczepienia przeciwko poszczególnym chorobom. Organ nie wskazał również, czy stan zdrowia małoletniego pozwala na dokonanie iniekcji, tylko założył odgórnie bez zagłębiania się w istotę sprawy, że u małoletniego nie występują przeciwwskazania do podania szczepionki. Prawidłowe zaś przeanalizowanie okoliczności niniejszej sprawy, do czego organy były zobowiązane na mocy art. 7 k.p.a., prowadzi do wniosku,

że obowiązek jest niewymagalny.

Uzasadniając kolejny zarzut skarżąca wskazała, że obowiązujące w Polsce przepisy dotyczące obowiązku szczepień ochronnych niezaprzeczalnie stanowią ingerencję w prawo do prywatności (prawo do decydowania o życiu osobistym), wyłączając możliwość podjęcia przez osoby obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom lub ich opiekunów prawnych lub faktycznych decyzji

o odmowie poddania się szczepieniom. Obowiązek ten stanowi zatem z pewnością ingerencję w zasadę autonomii (samostanowienia) jednostki, wiążącą się ściśle

z nakazem poszanowania godności ludzkiej, a konkretnie z prawem decydowania przez nią o świadczeniach zdrowotnych, którym chce się ona poddać.

Ograniczenia tego prawa, zgodnie z art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, mogą być wprowadzane jedynie w drodze ustawy i muszą być konieczne w demokratycznym społeczeństwie m.in. z uwagi

na ochronę zdrowia i moralności. A zatem ograniczenia można wprowadzać jedynie

w drodze ustawy, gdy są one konieczne i proporcjonalne. Ograniczenia te nie mogą natomiast naruszać istoty wolności i praw, których istotą jest godność człowieka. Godność ta jest odbierana zarówno dzieciom poprzez przymusowe poddawanie

ich ryzyku utraty zdrowia i życia w wyniku szczepień, bez jednoczesnego stworzenia odpowiedniego sytemu zabezpieczeń tych praw chociażby w postaci wsparcia

ze strony Państwa w przypadku powikłań. Jest to tym bardziej uzasadnione,

gdyż szczepienie jest procedurą medyczną, obarczoną ryzykiem. Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia. Oznacza to, że Państwo nie ma prawa podejmować żadnych przymusowych działań medycznych stanowiących zagrożenie dla życia obywatela, w tym dziecka, ponieważ każdy obywatel ma niezbywalne prawo do ochrony życia.

Kolejną przesłanką możliwości wprowadzenia ograniczenia przysługującego prawa do prywatności jest konieczność wprowadzonego ograniczenia. Wprowadzenie obowiązku szczepień nie było niezbędne, gdyż ryzyko wystąpienia epidemii chorób zakaźnych w świetle przedstawionych powyżej danych nie jest realne, a istnieją inne środki nieingerujące w prawo do prywatności, które również pozwalają na zapobieżenie ich występowaniu (np. szczepienia akcyjne). Również art. 68 ust. 4 Konstytucji RP

nie przesądza, czy środki zwalczania chorób epidemicznych powinny być stosowane

na zasadzie dobrowolności, zgodnie z zasadą prawa do samostanowienia

(art. 47 Konstytucji RP), czy przymusu leczniczego. Ustawodawca może wprowadzić obowiązkowe szczepienia ochronne ale powinien kierować się zasadą proporcjonalności. Ustawodawca może wprowadzić także inne niż szczepienia ochronne środki zwalczania chorób epidemicznych.

Ostatnim elementem z badanych klauzul ograniczających jest zważenie,

czy ingerencja w prawo do prywatności jest proporcjonalna. Obowiązkowe szczepienia ochronne są zabiegiem medycznym obarczonym ryzykiem, co potwierdzają chociażby ulotki szczepionek wydawane przez producentów, czego ustawodawca polski

ma świadomość. Mimo tego wprowadził obowiązek ich stosowania, wyłączając możliwość odmowy przeprowadzenia tych świadczeń medycznych. Równocześnie

w polskim systemie prawnym nie ma przepisów, które powoływałyby specjalny fundusz, z którego możliwe byłoby wypłacanie odszkodowań dla osób dotkniętych niepożądanymi odczynami poszczepiennymi, a jedynym sposobem uzyskania odszkodowania i zadośćuczynienia jest wystąpienie z roszczeniem na drogę postępowania cywilnego z powództwem o zapłatę. W praktyce możliwość udowodnienia wszystkich przesłanek takich roszczeń jest niemożliwa i długotrwała.

Nie zgadzając się z podniesionymi zarzutami w odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi w całości.

Zdaniem organu, skarżąca świadomie nie wykonała ciążącego na niej obowiązku poddania małoletniego dziecka obowiązkowym sczepieniom ochronnym, wobec czego uzasadnione było podjęcie kroków zmierzających do przymuszenia

do jego wykonania. Odnosząc się z kolei do zarzutów skargi organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej

w skrócie: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 września 2023 r., nr OPE.906.2.89.2023.MR, utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 25 lipca 2023 r., znak OPE.9027.12.2022.AS.299, oddalające zarzut skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.), dalej jako "u.p.e.a.".

W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła środek prawny w postaci zarzutu

w sprawie egzekucji administracyjnej objętej tytułem wykonawczym nr [...]

z dnia 12 maja 2023 r., dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym,

to jest poddania syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Należy podkreślić, że postępowanie dotyczące zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest jedynie postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. W jego ramach bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, który może być oparty jedynie na przywołanych, ściśle wymienionych przesłankach z art. 33 § 2 u.p.e.a.

Z kolei zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Na podstawie art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Z treści pisma z dnia 24 maja 2023 r. inicjującego kontrolowane pod względem legalności postępowanie wynika, że zdaniem skarżącej określenie obowiązku nastąpiło niezgodnie z treścią przepisu prawa (art. 33 ust. 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.) oraz brak wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 ust. 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.).

W wyniku dokonanej przez Sąd kontroli legalności działania organów obu instancji, należy przychylić się do zaprezentowanego w zaskarżonym postanowieniu stanowiska o zasadności oddalenia zarzutów zobowiązanej. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy słusznie uznał postanowienie organu pierwszej instancji za prawidłowe. Egzekucja przedmiotowego obowiązku została bowiem wszczęta przez właściwy

do tego organ prawidłowo i była prowadzona zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami prawa.

Przechodząc do istoty sprawy, wskazania wymaga, że przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 - aktualny publikator) stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto,

że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Z przywołanych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

Ponadto, należy zauważyć, że w przepisie art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy

o zapobieganiu, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również,

w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Konkludując, to ze wskazanych przepisów wynika norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres.

Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc

z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy.

W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby.

Z akt sprawy wynika, że na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego syn skarżącej nie został zaszczepiony, ani poddany lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Tym samym syn skarżącej nie został poddany obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co stanowi obowiązek o charakterze niepieniężnym. Odnosząc się do argumentacji wskazującej na prawo do domowy zabiegu medycznego Sąd w składzie orzekającym w sprawie aprobuje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 262/20, w którym wskazano, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z prawa do odmowy wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych z odwołaniem się do art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

(tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 849 ze zm.). Jak trafnie wskazuje się

w orzecznictwie, przepis art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa o zapobieganiu, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody

na szczepienie ochronne, statuując ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne, które stanowi wstępny etap realizacji obowiązku daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa o zapobieganiu stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu

w stosunku do ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13 oraz z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13). Niewątpliwie zatem obowiązek wykonania szczepień ochronnych został określony zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

Sąd nie podziela przy tym wątpliwości skarżącej odnośnie ustanowionego terminu wykonania przedmiotowego obowiązku. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych. Niepoddanie się tym szczepieniom pociąga za sobą konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania się szczepieniu ochronnemu.

Z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych nie wynika by osoby, które powinny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogły poddać się mu w dowolnym, wybranym przez siebie czasie, w granicach czasowych określonych w rozporządzeniu. Podzielenie

w tym względzie poglądu skarżącej zniweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe, czyli zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienie osób podatnych

na zakażenie. Uzależnienie poddania szczepieniu dziecka skarżącej w czasie wynikającym z jej woli niweczyłoby wskazane cele, stanowiąc zagrożenie nie tylko

dla zdrowia samego dziecka, ale również dla innych osób, czego nie można akceptować. Określone w rozporządzeniu granice czasowe wskazują, od kiedy oraz

do kiedy istnieje obowiązek obowiązkowych szczepień. Poza tym okresem obowiązek przymusowego szczepienia nie istnieje, co nie oznacza, że data szczepienia może być w ramach wskazanego przedziału czasowego wybrana dowolnie przez osobę odpowiadającą za obowiązkowe szczepienie dziecka. Takiej interpretacji przeczy cytowana treść art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu.

W ocenie Sądu, wskazana w tytule wykonawczym treść obowiązku podlegającego egzekucji odpowiada więc treści obowiązku wynikającego z ww. przepisów. Szczepienie, których odmowy wykonania dotyczy przedmiotowa sprawa powinny zostać wykonane w ciągu 24 godzin po urodzeniu dziecka. W terminie wszczęcia postępowania egzekucyjnego dziecko skarżącej osiągnęło już niemal półtora roku życia, a szczepienia z woli skarżącej nie zostały zrealizowane. W sytuacji odmowy przez rodziców zaszczepienia dziecka, powziętej świadomie i wbrew stanowisku upoważnionych do egzekwowania obowiązku organów, nie sposób uznać, że terminowi szczepienia nie uchybiono. Wskazany w tytule wykonawczym termin wykonania obowiązku zmierza bowiem do jak najszybszego wykonania zaległego obowiązku. Zarzut naruszenia art. 33 § 2 ust. 2 lit. c u.p.e.a. nie zasługiwał tym samym

na uwzględnienie.

Organy słusznie uznały też za niezasadny zarzut braku wymagalności obowiązku, który skarżąca powiązała z podaniem niewłaściwej podstawy prawnej. Obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego

w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu.

W art. 17 ust. 11 tej ustawy zawarta jest delegacja ustawowa dla Głównego Inspektora Sanitarnego do ogłoszenia w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, który powinien zawierać szczegółowe wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek. To, że zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok (ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego) nie stanowi naruszenia konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących (określonego w art. 87 Konstytucji RP), gdyż wbrew wywodom skarżącej podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym,

jak już komunikowano stronie skarżącej, jest regulacja ustawowa, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy już do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej

(zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18). W komunikacie wskazuje się, jakim szczepieniom

i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Ogłoszenie tego komunikatu

nie ma, w ocenie Sądu, wpływu na istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym wynikającego z mocy przepisów ustawy.

Należy również wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych

(por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r.;

sygn. akt II OSK 3352/19) wyrażano już pogląd, iż konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje

w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustrojodawca

w art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

(Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.) nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) konieczne jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka,

jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5

ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje

w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki. Nadto, osoba ewentualnie poszkodowana na skutek szczepień może wystąpić z powództwem o odszkodowanie do sądu powszechnego, wobec czego dysponuje ona ochroną prawną.

W ramach postępowania zainicjowanego zarzutem skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej nie można uznać, że wskazane normy zostały naruszone.

W postępowaniu tym nie doszło do obrazy przepisów Konstytucji RP, jak i obrazy przepisu art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, bowiem przy jego wykładni uwzględnić należy ust. 2, który stanowiąc o poszanowaniu życia prywatnego i rodzinnego wyznacza jego granice przyjmując, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego,

z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych

w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia.

Odnosząc się w tym miejscu do zgłoszonego w skardze wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym Sąd, podobnie jak w innych sprawach o zbliżonym stanie faktycznym, nie uznał tego wniosku za zasadny

i w konsekwencji nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym już wyroku z dnia 25 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3352/19, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego,

o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi

i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie

i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności

i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Ponadto, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (tak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r.,

sygn. akt II OSK 2546/18).

Z podobnych względów Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się

do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Wskazać należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby

i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa

do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w tej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci,

a Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą

w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie

ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

Na uwzględnienie nie zasługiwał też zarzut skargi dotyczący niewskazania

w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniego poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary. Przeciwnie, z analizy zaskarżonego postanowienia wynika, że wskazane elementy znalazły się

w treści wydanego postanowienia. Zarzut strony skarżącej sprowadza się w istocie

do zanegowania tej okoliczności i jako taki nie zasługiwał na aprobatę. W aktach sprawy znajduje się dokumentacja potwierdzająca jednoznacznie wolę skarżącej odmowy wykonania szczepień u małoletniego syna. Organ odwoławczy powołał się

w tym kontekście na wynik przeprowadzonej w dniu 9 września 2022 r. kontroli sanitarnej w Punkcie Szczepień POZ S. w Gdańsku. Wobec poczynionych ustaleń pisemnie organ wezwał skarżąca do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepienia dziecka (wezwanie z dnia 23 września 2022 r.). Z akt sprawy wynika, że skarżąca pozostawiła pismo organu bez odpowiedzi. Swoje stanowisko w sprawie skarżąca przedstawiła dopiero na skutek doręczenia jej dokonanego pismem z dnia 29 listopada 2022 r. upomnienia, w którym skarżąca zakwestionował jednak kompetencję organu pierwszej instancji w zakresie egzekucji obowiązku. Skarżąca nie zmieniła swojej postawy pomimo udzielonych jej przez organ pierwszej instancji pismem z dnia 3 stycznia 2023 r. wyjaśnień. Późniejszą odmowę zaszczepienia syna skarżącej potwierdza z kolei informacja uzyskana od POZ S. w Gdańsku (- k. 28 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W tym też kontekście, niewykonanie przedmiotowego obowiązku przez skarżącą jest niesporne, taka zaś postawa jawi się jako zamierzona i konsekwentna.

Uznawszy zarzuty skargi za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw

do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Pomimo wniosku strony skarżącej, uznając stan sprawy za dostatecznie wyjaśniony, Sąd wydał wyrok w sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., bowiem przedmiotem zaskarżenia było postanowienie organu administracji.

Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod internetowym adresem: "orzeczenia.nsa.gov.pl".