Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 332/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

[...] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 września 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Asesor WSA Arkadiusz Skomra Asesor WSA Paweł Daniel Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Polody po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 8 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie nakazania doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta L. z dnia 15 września 2023 r. nr [...], II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego kwotę 997 zł (słowie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów.


UZASADNIENIE

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "WINB ") decyzją z 8 marca 2024 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. B. (dalej: "strona") od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta L. (dalej: "PINB") z 15 września 2023 r., nr [...], w przedmiocie doprowadzenia robót budowlanych do stanu poprzedniego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym.

W dniu 19 maja 2023 r. PINB przeprowadził kontrolę na terenie nieruchomości zlokalizowanej na działkach nr [...], [...], [...], [...], przy ul. [...] w L.. W toku kontroli ustalono, że w ścianie szczytowej budynku położonego na tych działkach, od strony działek nr [...] i [...], znajduje się otwór wentylacyjny o średnicy ok. 10 cm. W otworze znajduje się wiatrak elektryczny.

Pismem z 23 maja 2023 r., nr [...], PINB zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie legalności powyższego otworu wentylacyjnego.

PINB decyzją z 15 września 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 682 ze zm.) i art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "K.p.a."), nakazał stronie – użytkownikowi wieczystemu nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] na działkach nr [...], [...], [...], [...] – doprowadzenie robót budowlanych związanych z wykonaniem otworu wentylacyjnego w ścianie szczytowej (usytuowanej w granicy działki od strony działek sąsiednich nr [...] i [...]) budynku położonego na działkach nr [...], [...], [...], [...] przy ul. [...] w L. do stanu poprzedniego przez demontaż wentylatora oraz zamurowanie otworu wentylacyjnego w tej ścianie szczytowej budynku. Zgodnie z § 232 ust. 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1225, dalej: "rozporządzenie MI") ściana szczytowa po zamurowaniu powinna mieć klasę odporności pożarowej REI 120.

WINB, we wskazanej na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzji, podniósł, że zasadniczą osią sporu jest data powstania otworu wentylacyjnego w ścianie szczytowej budynku zlokalizowanego na działkach nr [...], [...], [...] i [...] przy ul. [...] w L. . Mając na uwadze szereg dowodów dotyczących tej daty zasadne jest dokonanie przez organ II instancji oceny, którym dać wiarę i wskazanie przyczyn, dla których innym dowodom odmówiono wiarygodności. Z uwagi na znaczną ilość przedłożonych dokumentów celem usystematyzowania organ ten wyszczególnił je w tabeli. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że granice postępowania zakreśla jego przedmiot. Organ ocenia zatem jedynie te dokumenty, które dotyczą bezpośrednio okoliczności legalności otworu wentylacyjnego w ścianie szczytowej rzeczonego budynku, nie zaś kwestii pobocznych, tj. legalności samego budynku, ściany szczytowej itd., które wykazywane są przez inne przedstawione dokumenty. Oświadczenia wiedzy przedłożone przez strony postępowania znoszą się wzajemnie, bowiem uprawdopodobniają przeciwne stany faktyczne, zaś zdjęcia opatrzone metadanymi stanowią dowód, któremu organ dał wiarę. Niemniej jednak oświadczenia geodety W. K. potwierdzające istnienie ściany bez otworów dla celów prowadzonego podziału nieruchomości przeprowadzonego w 2006 r. cechuje zdaniem organu odwoławczego mocniejszy walor dowodowy od oświadczeń osób fizycznych na okoliczność samego wentylatora we wnętrzu budynku.

W ocenie organu wyjaśnieniu daty powstania otworu wentylacyjnego służą zasadniczo zdjęcia z metadanymi przedłożone w toku postępowania odwoławczego wskazujące na pełną ścianę szczytową bez żadnych otworów z 28 marca 2023 r. i kolejne obrazujące wybity otwór wentylacyjny z 25 maja 2023 r. W prawie budowlanym nie istnieje pojęcie samowoli budowlanej ciągłej, tym samym w tym konkretnym postępowaniu oceniana jest legalność otworu wentylacyjnego, który powstał w okresie od marca 2023 r. do maja 2023 r., bowiem bezsprzecznie w tym czasie doszło do jego zrealizowania w pełnym zakresie. W ocenie WINB organ powiatowy w sposób spójny i logiczny w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że nawet gdyby przyjąć, że otwór wentylacyjny na przestrzeni lat raz istniał, kolejno był likwidowany i następnie ponownie realizowany, czego nie można wykluczyć, to każda kolejna realizacja przedmiotowego otworu wymagała wcześniejszego uzyskania pozwolenia na budowę, które zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym – nie zostało wydane. Mając zatem na uwadze, że naruszenia przepisów prawa budowlanego powinny być oceniane według przepisów obowiązujących w dacie popełnienia samowoli, natomiast zastosowanie przepisów dotyczących usuwania skutków samowoli uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, za datę zrealizowania otworu wentylacyjnego WINB przyjął okres między marcem a majem 2023 r., bowiem jest to ostatni stan wskazujący na jego istnienie, a potencjalnie istniejący otwór, który następnie został zaślepiony wskutek prac dociepleniowych, bądź wskutek robót budowlanych prowadzonych na przestrzeni lat, nijako zakończył swój byt architektoniczny, a jego udrożnienie po przeprowadzeniu robót dociepleniowych doprowadziło do zupełnie nowego bytu.

W dalszej kolejności WINB – przywołując art. 28 ust. 1 i art. 29 ust. 4 pkt 1 lit. a Prawa budowlanego – stwierdził, że zrealizowany otwór wentylacyjny znajduje się w przegrodzie zewnętrznej (ścianie szczytowej), zatem jego wykonanie wymagało wcześniejszego uzyskania pozwolenia na budowę, którym inwestor się nie legitymuje. Zasadnie więc PINB uznał, że w takim przypadku zastosowanie znajdują przepisy art. 50-51 Prawa budowlanego. Art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego ma zastosowanie w sytuacji, gdy roboty nie mogą być doprowadzone do stanu zgodnego z prawem. W ocenie WINB organ powiatowy prawidłowo określił treść obowiązku, bowiem z przedłożonych w toku postępowania dokumentów nie wynika, by budynek zaliczał się do kategorii budynków przeznaczonych do wykonywania zawodu lub działalności usługowej i handlowej, także z częścią mieszkalną (§ 213 pkt 2 lit. c rozporządzenia MI). Nadto organ odwoławczy z urzędu posiada wiedzę na temat prowadzonego przez PINB postępowania [...] w sprawie legalności sposobu użytkowania budynku położonego na działkach nr [...], [...], [...], [...] przy ul. [...] w L. , który posiadał funkcję magazynową. Ustalenie klasy odporności ogniowej na poziomie REI 160 znajduje uzasadnienie także w § 12 ust. 3 rozporządzenia MI. WINB stwierdził, że sama treść, jak i zakres określonego przez PINB obowiązku odpowiada prawu, bowiem nie przeprowadzenie innych robót niż zamurowanie przedmiotowego otworu nie doprowadzi do stanu zgodności z prawem.

W skardze do Sądu, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, a ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucono naruszenie: 1) art. 6 K.p.a. przez nie działanie organów administracji na podstawie przepisów prawa, 2) art. 8 K.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania uczestników do władzy publicznej, nie kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania; 3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., przez wadliwe zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego – nie wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności, to jest czasookresu wybudowania pomieszczenia magazynowego o pow. ok. 3 m2 znajdującego się w budynku skarżącego, w którym jest wybudowany przedmiotowy otwór wentylacyjny i w jaki sposób pomieszczenie to byłoby wentylowane bez tego wentylatora. Tymczasem prawidłowe ustalenie stanu faktycznego prowadzi do wniosku, że owo pomieszczenie magazynowe oraz sporny otwór wentylacyjny został wybudowany przez pierwotnego inwestora najpóźniej do 1992 r.; 4) art. 79 K.p.a. przez pozbawienie skarżącego prawa do czynnego udziału na okoliczność przeprowadzenia dowodu ze świadków. Tymczasem jego udział przy przesłuchaniu świadków Z. S. (budowlaniec) i M. M. (kominiarz) przyczyniłoby się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego; 5) art. 80 K.p.a. przez bezzasadne (tendencyjne) uznanie i przyjęcie, że w sprawie sporny otwór wentylacyjny był wybudowany dopiero przez skarżącego w 2023 r. Tymczasem wentylator ten nie mógł być wybudowany dopiero przez skarżącego, gdyż bez tego wentylatora pomieszczenie nie posiada innej wentylacji, w tym okien; 6) art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowalnego, przez jego bezzasadne zastosowanie, wezwanie skarżącego do doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego. Tymczasem stan poprzedni to właśnie stan z wybudowanym otworem wentylacyjnym; 7) § 232 ust. 4 i 7 w zw. z § 272 ust. 3 rozporządzenia MI, przez ich błędne zastosowanie. Tymczasem przepisy te dopuszczają do stosowania w strefach pożarowych PM (pomieszczeniach magazynowych – § 209 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MI) dla budynków usytuowanych bezpośrednio przy granicy działki otworu w ścianie oddzielenia przeciwpożarowego, służącego przeprowadzeniu urządzeń technologicznych, chroniących od przeniesienia się przez ten otwór ognia lub dymu, w przypadku pożaru; 8) art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, przez jego niezastosowanie na okoliczność stwierdzenia, że sporny wentylator nie posiada stosownej kratki wentylacyjnej o odpowiedniej normie pożarowej. Tymczasem w obrocie handlowym występują ognioodporne kratki wentylacyjne spełniające żądane przez prawo normy w tym kratki wentylacyjne o normie REI 240. Montaż owej kratki doprowadzi do stanu zgodnego z prawem; 9) § 207 ust. 2 rozporządzenia MI, przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że sporny wentylator zagraża życiu ludzi. Tymczasem wentylator ten w żaden sposób nie zagraża życiu ludzi; 10) § 3 pkt 20 Prawa budowlanego w zw. z art. 28 K.p.a., przez ich niewłaściwe zastosowanie z uwagi na uznanie uczestników postępowania stroną posiadającą interes prawny.

WINB w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

W piśmie z 3 września 2024 r. uczestnik postępowania K. N. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi, odnosząc się do zawartych w niej zarzutów.

Na rozprawie w dniu 11 września 2024 r., pełnomocnik skarżącego wniósł i wywiódł jak w skardze, odnosząc się dodatkowo do oceny wiarygodności dowodów przez organ. Pełnomocnik uczestnika postępowania K. N. wniósł i wywiódł, jak w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zaskarżona decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 8 marca 2024 r., nr [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta L. z 15 września 2023 r., nr [...], wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "P.p.s.a.") uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Istota sporu do jakiego doszło w sprawie sprowadza się przede wszystkim do dwóch kwestii.

Po pierwsze, jaki był zakres robót budowlanych prowadzących do powstania otworu wentylacyjnego w ścianie szczytowej budynku skarżącego, a także kiedy doszło do jego wykonania.

Po wtóre, czy istnieje możliwość doprowadzenia tak wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem.

Kwestie te w ocenie Sądu nie zostały w sposób dostateczny wyjaśnione przez organy nadzoru budowlanego, w związku z czym doszło do istotnego naruszenia przez te organy reguł postępowania określonych w art. 7, art. 77 § 1, art 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Przed poczynieniem dalszych uwag zmierzających do wykazania powyższych uchybień wskazać należy, że materialnoprawną podstawę wydanego w kontrolowanej sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy Prawa budowlanego. Zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 tej ustawy przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w jej art. 50 ust. 1, organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji: - nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo (pkt 1) - nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania (pkt 2). Jednocześnie, jak przewidziano już w art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego, przepisy ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli roboty budowlane, w przypadkach innych niż określone w art. 48, zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1 cytowanej ustawy.

Organy nadzoru budowlanego – przyjmując jako podstawę orzekania art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 7 Prawa budowlanego – nakazały skarżącemu doprowadzenie robót związanych z wykonaniem otworu wentylacyjnego w ścianie szczytowej budynku położonego na działkach nr [...], [...], [...], [...], przy ul. [...] w L. , usytuowanej w granicy od strony działek sąsiednich nr [...] i [...], do stanu poprzedniego poprzez demontaż wentylatora i zamurowanie otworu wentylacyjnego.

Już proste zestawienie treści tego rozstrzygnięcia z poczynionymi przez organy ustaleniami faktycznymi prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie to nie znajduje w tych ustaleniach wystarczających podstaw. Na żadnym etapie postępowania administracyjnego nie zostało bowiem jednoznacznie wykazane, czy kontestowany otwór wentylacyjny faktycznie uprzednio nie istniał, aby nakładany mocą art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 7 Prawa budowlanego obowiązek miał polegać na jego zamurowaniu, a jeżeli tak to kiedy doszło do jego wykonania.

Przede wszystkim, organy nadzoru budowlanego nie wyjaśniły jaki był zakres robót budowlanych, za których wykonanie odpowiedzialność ponosić ma skarżący. Organy całkowicie arbitralnie przyjęły, że otwór wentylacyjny w ścianie szczytowej budynku skarżącego, znajdującej się przy granicy nieruchomości, raz istniał, a raz go nie było, powołując się w tym względzie na "teoretyczną możliwość" takiego stanu rzeczy (organ I instancji), czy też na to, że tego "nie można wykluczyć" (organ II instancji). W konsekwencji organy zastosowały art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego nakazując skarżącemu doprowadzenie do stanu poprzedniego przez demontaż wentylatora i zamurowanie otworu wentylacyjnego, pomimo że nie ustaliły w sposób nie budzący wątpliwości jaki ten "stan poprzedni", o którym mowa w przywołanym przepisie, był w rzeczywistości.

WINB , choć starał się wymienić zgromadzony materiał dowodowy w sposób wyczerpujący w formie tabelarycznej, ograniczył się do jego wybiórczej oceny i przyjął założenie, że powstanie otworu wentylacyjnego mogło polegać na wydrążeniu otworu w warstwie dociepleniowej budynku skarżącego, którą to warstwą otwór ten został uprzednio przykryty. Jeżeliby przyjąć tak poczynione ustalenia za prawidłowe to organ ten nie wyjaśnił już dlaczego "doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego" w świetle art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego nie powinno polegać na ponownym zakryciu otworu wentylacyjnego warstwą docieplenia, a nie jego zamurowaniu, jak orzekł organ I instancji.

Organ I instancji z kolei całkowicie dowolnie, poprzez arbitralną ocenę wiarygodności poszczególnych dowodów, uznał, że rzeczony otwór wentylacyjny na przestrzeni lat od 2006 roku raz istniał, a raz nie istniał. Oczywiście nie można wykluczyć, że twierdzenie to jest zgodne z prawdą, jednak wymagałoby ono od tego organu jednoznacznego wykazania kiedy i w jaki sposób dochodziło do powstania lub likwidacji tego otworu. Tymczasem przyjmując jak dotychczas arbitralne twierdzenia tego organu należy w istocie wrócić do punktu wyjścia, na którym poprzestał WINB, zgodnie z którym w roku 2022 bezspornie w sprawie doszło do docieplenia budynku skarżącego, ergo mogło wówczas dojść (nie jest to już w sprawie bezsporne) do zakrycia otworu wentylacyjnego warstwą docieplenia, zaś w roku 2023 bezspornie doszło do jego odsłonięcia, a więc przywrócenie stanu poprzedniego na tym etapie ustaleń faktycznych polegać mogłoby co najwyżej na ponownym jego zakryciu warstwą docieplenia.

Wyraźnie w tym miejscu zaznaczyć trzeba, że nie jest intencją Sądu sugerowanie, iż treść rozstrzygnięcia w sprawie powinna odpowiadać ostatnio przywołanej, a powyższe uwagi poczynione zostały wyłącznie celem wykazania łatwo dostrzegalnych braków w ustaleniach faktycznych organów nadzoru budowlanego.

Organy nadzoru budowlanego powinny w sposób jednoznaczny w zgodzie z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. ustalić kiedy doszło do powstania spornego w sprawie otworu wentylacyjnego, w tym ewentualnie kiedy i w jaki sposób dochodziło do jego likwidacji.

Organy powinny w tym względzie przede wszystkim dokonać ponownej oceny całokształtu już dotychczas zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Ocena ta nie może jednak ograniczać się do zdawkowych uwag na temat wiarygodności wybranych przez organy dowodów, lecz powinna odnosić się do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który jak słusznie zauważa WINB jest w sprawie obszerny. Nie jest dopuszczalne arbitralne, wbrew zasadom doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, przyjmowanie wiarygodności jednych dowodów, a odmowa tej wiarygodności innym dowodom, bowiem świadczy to nie o zachowaniu swobodnej oceny dowodów, dopuszczonej powyższymi przepisami, a o dowolnym charakterze tejże oceny.

Podkreślenia w dalszej kolejności wymaga, że odnośnie istnienia otworu wentylacyjnego, która stanowi centralny punkt sporu między stronami postępowania przed organami nadzoru budowlanego, twierdzenia tychże stron są ze sobą sprzeczne – o ile skarżący twierdzi, że otwór ten istniał od początku (1965 r.), bądź od czasu, gdy w budynku działalność prowadziła jego siostra (1998 r.), w piśmie z 5 lutego 2024 r. wskazał zaś, że powstał najpóźniej w 1992 r., to Z. i K. N. wskazują już jako datę jego powstania okres późniejszy (2023 r.). Żaden ze zgromadzonych dotychczas przez organy środków dowodowych nie może być uznany samodzielnie za jednoznacznie rozstrzygający tę kwestię, zaś organy nadzoru budowlanego upraszczając postępowanie wyjaśniające i arbitralnie przyjmując okoliczności powstawania i likwidacji rzeczonego otworu, uchyliły się w istocie od oceny całokształtu zgromadzonego w niej materiału dowodowego.

Zauważyć trzeba, że zarówno skarżący, jak również Z. i K. N. przed organami na potwierdzenie własnych stanowisk przedkładali pisemne oświadczenia różnych osób. Zupełnie niezrozumiałe staje się to dlaczego, wobec dostrzeganej także przez same organy sprzeczności tych środków dowodowych, organy te zważywszy na wyraźnie rysujący się spór między stronami nie skorzystały z dowodu z przesłuchania poszczególnych osób w charakterze świadków.

Wprawdzie przepis art. 75 § 1 zd. 1 K.p.a. wprowadza do postępowania administracyjnego otwarty katalog dowodów, bowiem zgodnie z nim jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, ergo dowodem w sprawie może być także pisemne oświadczenie przedłożone na istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne. Jednak w sytuacji, gdy w sprawie występują sporne stanowiska, na których potwierdzenie przedstawiane są wzajemnie wykluczające się pisemne oświadczenia, oczywistym staje się, że poprzestanie na takim środku dowodowym będzie niewystarczające.

Dowodów z zeznań świadków, które jako środek dowodowy zostały wymienione w art. 75 § 1 zd. 2 K.p.a. i do których odnoszą się regulacje art. 82 i art. 83 K.p.a., a które są przecież składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, organy nie powinny w opisanej sytuacji procesowej zastępować pisemnymi oświadczeniami składanymi do akt sprawy. Przypomnieć ponadto trzeba, że zgodnie z art. 79 § 2 K.p.a. strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia, co także wskazuje na niedopuszczalność zastępowania zeznań świadków pisemnymi oświadczeniami tych osób, w szczególności gdy – jak ma to miejsce w kontrolowanej sprawie – między stronami istnieje spór co do faktów, na okoliczność których tego rodzaju oświadczenia są składane (por. wyrok NSA z 23 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 2306/17, dostępny w CBOSA na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tymczasem nawet w przypadku Z. S., a więc wykonawcy rozbiórki obiektów na działkach Z. i K. N., a następnie docieplenia obiektu skarżącego, który złożył dwa sprzeczne ze sobą pisemne oświadczenia, PINB ograniczył się do wezwania go do złożenia osobistych wyjaśnień przed tym organem, co odbywało się konsekwentnie bez udziału stron postępowania, sporządzając z tej czynności notatkę służbową. Ostatecznie organ I instancji zupełnie dowolnie przyjął, że wyjaśnień tej osoby w ogóle nie można uznać za dowód w sprawie. Także WINB poza odnotowaniem wspomnianych oświadczeń Z. S. w tabelce, po prostu je pominął. Skoro zaś Z. S. jest osobą uczestniczącą w robotach budowlanych wykonanych ostatnimi czasy przy budynku skarżącego, jak i przy obiektach na działkach sąsiednich, to bez wątpienia stanowi istotne źródło dowodowe. W tej sytuacji procesowej wobec złożenia wzajemnie wykluczających się oświadczeń przez tę osobę, organ zobowiązany był do jej przesłuchania w charakterze świadka. Zresztą nawet gdyby zeznania takie okazały się niewystarczające z oświadczeń Z. S. wynika, iż co najmniej przy wykonaniu prac w budynku skarżącego posłużono się pracownikiem, toteż zachodzić może potrzeba przesłuchania w charakterze świadka tego pracownika, którego danych osobowych organy nadzoru budowlanego nawet nie starały się ustalić.

W powyższych okolicznościach nie sposób odnieść się do prezentowanych w postępowaniu przed Sądem stanowisk skarżącego i uczestnika postępowania K. N., w których podważana jest wiarygodność osób, których pisemne oświadczenia zostały przedłożone do materiału dowodowego sprawy. Rzetelna ocena wiarygodności tych osób możliwa będzie dopiero, gdy organ nadzoru budowlanego skorzysta z narzędzi procesowych, jakie dają mu przepisy K.p.a. i przeprowadzi dowód z ich zeznań w charakterze świadków, zapewniając przy tym udział w tym dowodzie stronom postępowania.

Strony postępowania przed organami nadzoru budowlanego na potwierdzenie swoich stanowisk poza pisemnymi oświadczeniami przedstawiały zresztą również liczne inne dokumenty, które przez WINB ponownie zostały jedynie odnotowane w tabeli, już bez przeprowadzania ich dalszej oceny na tle całości zgromadzonego materiału dowodowego. Nie negując waloru dowodowego materiału zdjęciowego, na którym w istocie oparł ostatecznie swoje ustalenia WINB, nie sposób takich ustaleń uznać za wystarczające i czyniące zadość wymogom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Jedynie na marginesie zauważyć trzeba, że zwłaszcza gdyby z materiału dowodowego wynikać miało, iż otwór wentylacyjny nie powstał w roku 2023, istotne dla sprawy może okazać się również jednoznaczne ustalenie kiedy w ogóle powstała ściana szczytowa budynku skarżącego, w której otwór ten się znajduje, w tym czy otwór ten znajdował się w tej ścianie od momentu jej wybudowania, czy powstał w okresie późniejszym. Także w tym względzie strony przedstawiają bowiem sprzeczne ze sobą twierdzenia, które powinny podlegać wnikliwej ocenie organu nadzoru budowlanego – skarżący twierdzi, że ściana ta istniała od początku powstania budynku, w piśmie z 5 lutego 2024 r. wskazał, że istniała co najmniej od 1992 r., natomiast Z. i K. N. twierdzą, iż została wykonana w 2006 r. na potrzeby ówczesnego podziału nieruchomości. Państwo N. podnoszą przy tym, że z uwagi na takie okoliczności jej powstania nie mogła ona posiadać żadnego otworu. WINB problematykę tę całkowicie pominął, przedwcześnie uznając ją jako nieistotną dla sprawy, z kolei PINB ograniczył się do przyjęcia twierdzeń Państwa N..

Bez wątpienia ponowna ocena tej problematyki może okazać się konieczna w sprawie z uwagi na to, iż na etapie postępowania odwoławczego składane były nowe wyjaśnienia i środki dowodowe pominięte przez WINB . Nie bez znaczenia może mieć przy tym poczynienie ustaleń faktycznych co do tego, jak wyglądała zabudowa poszczególnych działek, a zwłaszcza, czy ściana szczytowa budynku skarżącego w całości czy jedynie w części, a jeżeli tak w jakiej części, przylegała do ścian obiektów, które znajdowały się na nieruchomości Z. i K. N.. Zgromadzony w kontrolowanej sprawie materiał dowodowy i pod tym względem wbrew wymogom z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. nie podlegał dostatecznej analizie organów nadzoru budowlanego.

Na tym etapie wobec powyższego nie sposób stwierdzić, czy w sprawie prawidłowo zastosowano art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 7 Prawa budowlanego, co powoduje, że odniesienie się do stawianych w tym względzie zarzutów jest przedwczesne.

Mając na względzie to, że ocena zgodności robót budowlanych z prawem wymaga uprzednich jednoznacznych ustaleń faktycznych, których w sprawie zabrakło, już teraz celem poczynienia bardziej kompleksowych rozważań zmierzających do ostatecznego jej rozstrzygnięcia, wskazać jednak wypada, iż organ nadzoru budowlanego chcąc zastosować w niej art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 7 Prawa budowlanego powinien w sposób niebudzący wątpliwości wykazać również, że istnienie spornego otworu wentylacyjnego nie może być doprowadzone do stanu zgodnego z prawem, a więc że w sprawie tej nie będzie mógł znaleźć zastosowania art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 Prawa budowlanego.

Także w tym zakresie ustalenia organów na obecnym etapie nie są wystarczające. WINB w ogóle nie odniósł się do tej części argumentacji skarżącego, podniesionej w toku postępowania odwoławczego, zgodnie z którą istnieje techniczna możliwość, wbrew stanowisku PINB, zachowania klasy odporności spornej ściany przy użyciu odpowiedniej kratki wentylacyjnej. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na to, że § 232 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia MI nie wyklucza istnienia w ścianach stanowiących elementy oddzielenia przeciwpożarowego otworów. Zaś w § 268 ust. 4 tego rozporządzenia przewidziano, że przewody wentylacyjne i klimatyzacyjne w miejscu przejścia przez elementy oddzielenia przeciwpożarowego powinny być wyposażone w przeciwpożarowe klapy odcinające o klasie odporności ogniowej równej klasie odporności ogniowej elementu oddzielenia przeciwpożarowego z uwagi na szczelność ogniową, izolacyjność ogniową i dymoszczelność (E I S), z zastrzeżeniem ust. 5. Do kwestii możliwości zastosowania tych regulacji, której tut. Sąd zważywszy na braki w ustaleniach faktycznych nie może przesądzić, organy nadzoru budowlanego w ogóle się nie odniosły, nota bene przyjmując przy tym odmienne klasy odporności dla budynku skarżącego – organ I instancji REI 120, organ II instancji REI 160 – bez uzasadnienia wynikającej stąd rozbieżności.

K. N. w postępowaniu przed Sądem odniósł się wreszcie do problematyki kolizji spornego w sprawie otworu wentylacyjnego z jego prawem własności. Kwestia ta była również poruszana w postępowaniu przed organami nadzoru budowlanego już w kontekście kolizji tego otworu względem planowanej przez Państwa N. inwestycji, jednak nie była ona przedmiotem jakichkolwiek wyjaśnień ze strony organów. Odniesienie się i do tej kwestii przez Sąd na obecnym etapie postępowania, pamiętając o dostrzeżonych istotnych brakach w postępowaniu wyjaśniającym, byłoby przedwczesne. Zagadnienie to powinien mieć jednakże na względzie i uczynić przedmiotem wyjaśnień przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ nadzoru budowlanego, po poczynieniu w sprawie kompletnych ustaleń faktycznych.

Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, jakoby Z. i K. N. nie posiadali interesu prawnego w postępowaniu przez organem nadzoru budowlanego. Dość zauważyć, że sprawa dotyczy otworu wentylacyjnego w ścianie szczytowej budynku mieszczącej się w granicy z działkami należącymi do uczestników postępowania. Powoduje to objecie tych działek obszarem oddziaływania obiektu w rozumieniu art. 3 pkt 20 Prawa budowlanego (§ 12 ust. 5 rozporządzenia MI).

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku. O kosztach postępowania (wpis 500 zł, opłata od pełnomocnictwa 17 zł, wynagrodzenie adwokata 480 zł), postanowiono w pkt II. sentencji wyroku w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).

Rozpoznając ponownie sprawę PINB uwzględni wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną i wynikające z niego wskazania co do dalszego postępowania.