Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 45/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Korycka Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2022 r., nr [...], znak: [...] Prezydent M. B., działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), § 2, § 3, § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000), orzekł o odmowie przyznania J. F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad babcią - R. F. – J. .

W uzasadnieniu decyzji orzekający organ I instancji podniósł, iż osoba wymagająca opieki jest wdową, mieszka ze swoją wnuczką w B., w tej samej nieruchomości. J. F. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną babcią (drugi stopień pokrewieństwa) "od roku" (oświadczenie z dnia [...].07.2022 r.). Strona w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie podejmuje zatrudnienia od [...].07.2022r. (zaświadczenie z firmy [...] z dnia [...].08.2022 r.). Ponadto organ ustalił, że mąż i rodzice osoby niepełnosprawnej nie żyją, a dzieci osoby wymagającej opieki, tj. L. F. i R. F., nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pracują zawodowo (oświadczenie strony z [...].07.2022 r. oraz z dnia [...].08.2022 r.). R. F.-J. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe. Ze wskazanego orzeczenia wynika, że "nie można ustalić" kiedy powstała niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się na [...] kwietnia 2022 r. tj. po ukończeniu przez ww. 25 roku życia.

Zważając na treść art. 17 ust. 1 a u.ś.r., w ocenie organu pierwszej instancji wnioskująca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że dzieci osoby wymagającej opieki (zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji wobec chorej matki) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał, iż wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1 a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełniać we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, co uzasadniało odmowne załatwienie wniosku.

Ponadto organ I instancji wskazał, że nie została spełniona przez babcię wnioskującej przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Uzasadniając odmowę przyzwania świadczenia pielęgnacyjnego w tym zakresie, wskazano na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, podkreślając, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Organ podkreślił, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. F. wniosła o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia wskazanego we wniosku o jego przyznanie tj. od dnia [...].07.2020 r., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do organu I instancji do ponownego rozpoznania.

Odwołująca zarzuciła

. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 17 § 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, która doprowadziła organ do wniosku, iż uzasadnionym jest różnicowanie osób niepełnosprawnych ze względu na czas powstania tej że niepełnosprawności - co zostało uznane jako niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w treści wyroku Trybunały Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104);

. art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie i brak opisania w treści zaskarżonej decyzji tego, czy zostały spełnione wszystkie pozostałe wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia, podczas gdy wraz z wnioskiem została złożona dokumentacja medyczna (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr.52841 z dnia [...].06.2022r. ustalające stopień znaczny na stałe) oraz pozostała potwierdzająca w swojej treści spełnienie przesłanek uzasadniających przyznanie świadczenia.

Odwołująca wskazała, że nie zgadza się z decyzją organu pierwszej instancji i wnosi o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Odwołująca podkreśla, że opieka nad babcią ma charakter stały i nieprzerwany, trwa od około roku, tj. od lipca 2021 r.

Zdaniem zainteresowanej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzupełnieniu dokumentów przedłożyła decyzję Prezydenta M. B. z dnia [...].08.2022 r. o uznaniu za osobę bezrobotną, bez prawa do zasiłku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2022 r., znak: [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że dzieci osoby niepełnosprawnej żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadnia odmowne załatwienie wniosku zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Zgodzić się trzeba ze wskazaniami organu pierwszej instancji, że biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. należy stwierdzić, że z woli ustawodawcy dokonywanie oceny, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego - ale też i obciążona w tejże kolejności obowiązkiem alimentacyjnym - nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada więc w sposób niebudzący wątpliwości celom ustawy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt II SA 909/20).

Kolegium zwróciło uwagę na treść uchwały podjętej przez siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 - uchwalono, że "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 650) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. innym, niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. la u.ś.r.) (...).

Zdaniem organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie nie ma dowodów na to, jakoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności dzieci R. F.-J. nie mogły wykonywać obowiązków alimentacyjnych z uwagi na swój stan zdrowia, co więcej - jak oświadczyła odwołująca - są osobami aktywnymi zawodowo. Powyższe, w ocenie Kolegium, w sposób oczywisty nie aktualizuje obowiązku alimentacyjnego względem babci po stronie wnuczki J. F..

W świetle powyższego Kolegium stwierdziło, że istnieją dwie przeszkody do uznania, że odwołująca jest uprawniona do dochodzonego świadczenia. Z jednej strony bowiem dzieci jej babci nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ponadto obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza ten spoczywający na wnioskującej względem babci.

Reasumując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie można pominąć faktu kolejności osób zobowiązanych do alimentacji, gdzie w przedmiotowej sprawie osobami zobowiązanymi w pierwszej kolejności do opieki nad R. F.-J. są jej dzieci.

Odnosząc się natomiast do kolejnej, wskazanej przez organ przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 1b ustawy, Kolegium wskazało, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał uznał, w ww. wyroku, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Oznacza to zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, że w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności.

W skardze do Sądu J. F. wniosła o uchylenie w całości decyzji organu I i II instancji oraz skierowania sprawy do organu I instancji dla przeprowadzenia rzetelnego postępowania w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, bądź też alternatywnie wydanie wyroku, w treści którego Sąd uzna prawo dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy tj. art.17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dn. 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz.2220 ze zm.) - dalej u.o.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na:

. pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy, gdyż na etapie składania wniosku sygnalizowane były fakty dotyczące sytuacji rodzinnej, a mianowicie konieczność wynikająca z obowiązku spłaty zaciągniętego przez ojca kredytu hipotecznego jak również, że sytuacja chorobowa matki skarżącej, a także pozostawania rodziców w separacji, wprost wyklucza możliwość sprawowania przez tatę opieki nad chorą babcią;

. przyjęciu przez organ, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczeniach pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawna babcia ma dwóch synów spokrewnionych w pierwszym stopniu, na których spoczywa obowiązek opieki nad matką, z których jeden pracuje i przebywa wraz ze swoją rodziną na stałe w Anglii (tam skupione jest jego życie codzienne), zaś drugi nie legitymujący się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności znacznym, jest jedynym żywicielem rodziny, na którym dodatkowo ciąży obowiązek comiesięcznej spłaty bardzo wysokiej kwoty raty kredytu hipotecznego zaciągniętego w 2020 r. (okres spłaty 20 lat). Ewentualna rezygnacja z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej na rzecz sprawowania koniecznej i wymaganej stałej opieki nad ciężko chorą matką, spowoduje nieobliczalne wręcz konsekwencje dla rodziny w przypadku uchylania się od regularnej spłaty kredytu określonego w harmonogramie stanowiącego integralną część umowy.

. uznaniu przez organ I instancji, a następnie również SKO, że potencjalny obowiązek alimentacyjny syna względem wymagającej opieki jego matki bez względu na szczególne okoliczności, wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji strony nie zaktualizował się wynikający z przepisów - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - dalej K.r.o. obowiązek alimentacyjny względem babci, co następnie przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

. nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają organowi na ustalenie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone jedynie dla sądu powszechnego.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności tych, które odnosiły się do faktycznie sprawowanej opieki, a także jej zakresu oraz realnych możliwości sprawowania tejże nad niepełnosprawną babcią w zakresie wymaganym względem stanu jej zdrowia, a przez to nieuprawnione przez organ uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem;

. art. 11 oraz art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na brak jakiegokolwiek adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonywującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia w kontekście wyraźnie wyartykułowanych przeszkód powodujących złożenie wniosku o uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sygnalizowane przeszkody jakie występują po stronie mojego ojca (kredyt, separacja).

W uzasadnieniu zarzutów skargi jej autorka podniosła, iż opieka nad R. F. – J. nie mogła i nie może być sprawowana przez jej syna, z uwagi na występujące negatywne okoliczności dla jej sprawowania tj. z uwagi na zaciągnięty wcześniej w 2020 r. przez niego kredyt hipoteczny, a także fakt, iż pozostaje on jedynym żywicielem rodziny. Z uwagi na powyższą okoliczność, zdaniem skarżącej w rzeczywistości jest ona jedyną osobą, która może i faktycznie sprawuje opiekę nad swoją babcią, która ze względu na liczne schorzenia i podeszły wiek - wymaga codziennej opieki.

Skarżąca wskazała również, że organ pierwszej instancji doskonale znał sytuację braku możliwości sprawowania opieki przez jej ojca, a syna babci, gdyż posiadał informację o tym, że ojciec jest związany kredytem hipotecznym i nie jest możliwym, by mógł zrezygnować z wykonywanej przez siebie pracy, gdyż w konsekwencji tego działania z jego strony, naraziłby siebie oraz całą rodzinę na poważne kłopoty. Do tego wszystkiego, ojciec jest jedynym żywicielem rodziny i pod opieką jego pozostaje również matka skarżącej, która leczy się psychiatrycznie z uwagi na pogłębiającą się depresję.

Zdaniem skarżącej, organy obu instancji, a zwłaszcza organ, który wniosek przedmiotowy przyjął do rozpatrzenia, w żaden sposób nie odniosły się do sytuacji rodziny, która jest kluczowa dla prawidłowego rozpatrzenia sprawy, pomijając przy tym tę kwestię, nie wydając żadnej oceny, a ta w istocie jest kluczowa w tej sytuacji. Nie podjęły próby oceny tego, czy Romeo Faustmann jest w stanie zapewnić swojej matce opiekę przynajmniej na analogicznym poziomie, na jakim skarżąca jako wnuczka w rzeczywistości świadczy. W tej sytuacji przyjęcie przez organy, iż sam fakt spokrewnienia w pierwszym stopniu definitywnie przesądza o możliwości sprawowania opieki nad R. F. – J. wyłącznie w oparciu tylko o kryterium pierwszeństwa zobowiązania do alimentacji - ocenić zdaniem skarżącej należy za całkowicie teoretyczne, bowiem próżno poszukiwać w uzasadnieniach wydanych decyzji argumentów przemawiających za słusznością przyjętej tezy. Akceptacja odmiennej wykładni narusza także w oczywisty sposób wspomniane wyżej konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a u.o.ś.r. uwzględniająca wskazane zasady konstytucyjne ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK ZU nr 10/A/2006, poz. 151).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16, dostępne w CBOSA). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie: z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19; z 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; z 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; z 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22; dostępne w CBOSA).

Istotą sporu w niniejszej sprawie pozostaje zatem kwestia ustalenia, czy skarżąca spełniała przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią w sytuacji, gdy jej dzieci nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powołanych wyżej przepisów wynika, że aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak również osoba sprawująca opiekę muszą spełnić określone przez ustawodawcę wymogi. Oznacza to, że do przyznania wnioskowanego świadczenia nie wystarczy tylko sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny.

Mając na uwadze wskazane wyżej unormowania i ustalony przez organy stan faktyczny, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zostały spełnione dwie pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie z wnioskiem wystąpiła wnuczka osoby wymagającej opieki, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a osoba, nad którą ma być sprawowana opieka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co jest w sprawie bezsporne.

Podkreślić jednak należy, że skarżąca pomimo bycia krewnym R. F. – J. w linii prostej, nie jest spokrewniona z nią w stopniu pierwszym, a więc jest objęty dyspozycją art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zatem do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią, konieczne jest łączne spełnienie warunków wymienionych w tym przepisie. Z tego względu, w ocenie Sądu, na aprobatę zasługuje stanowisko organu II instancji, że zaistniała negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie okoliczność, wedle której osoba wymagająca opieki posiada krewnych spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe stanowisko zostało jednoznacznie potwierdzone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., w sprawie o sygn. I OPS 2/22, w której stwierdzono m.in., iż "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)".

W uzasadnieniu wskazanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości. Ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle za zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, iż w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie świadczy to bynajmniej o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki, ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował.

Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione również od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. Kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o., regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek, odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.

Podkreślenia wymaga przy tym, że stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych, co wynika z treści art. 269 § 1 p.p.s.a., który to przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wprawdzie z akt sprawy wynika, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią pomimo, że osoba niepełnosprawna ma dwoje dzieci, jak jednak wskazano powyżej, rzeczywiste niewypełnianie obowiązku opieki przez krewnych pierwszego stopnia, nie jest przesłanką ustawową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym osoby wymagającej opieki. Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie podnosił również, że decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest ani decyzją uznaniową, ani też wydawaną w oparciu o tzw. zasady współżycia społecznego, lecz jest decyzją ściśle uzależnioną od konkretnej regulacji prawnomaterialnej (zob. wyrok NSA z 4 marca 2022r., I OSK 1657/21, LEX nr 3344175; wyrok NSA z 22 października 2021 r., I OSK 712/21, LEX nr 3309615).

Reasumując, jakkolwiek celem unormowań art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, to jednak dalszym krewnym świadczenie to przysługuje wyłącznie wówczas, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z powodu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uczynić zadość swojemu obowiązkowi opieki nad osobą niepełnosprawną.

Stan faktyczny niniejszej sprawy nie wypełnia dyspozycji tak zrekonstruowanej normy prawnej. W toku niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała, aby dzieci R. F. – J. legitymowały się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dopiero zaś taka okoliczność, w świetle przesłanek ustawowych oraz stanowiska przedstawionego we wskazanej powyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowiłaby obiektywną przeszkodę w sprawowaniu opieki nad babcią wnioskodawczyni przez jej najbliższych krewnych.

Sąd nie kwestionuje faktycznego sprawowania przez skarżącą opieki nad babcią i jej zaangażowania oraz poświęcenia, zwraca jednak uwagę, że to dzieci osoby wymagającej opieki są w pierwszej kolejności zobowiązane do pomocy matce.

W takim zaś przypadku Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że zaistniały okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny wnuczki względem babci z pominięciem krewnych osoby wymagającej opieki, spokrewnionych w pierwszym stopniu w linii prostej.

Wobec powyższego, mając na uwadze stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy należy uznać, że organy słusznie odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tego względu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.