Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 206/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 129 ust.5, art. 1238 ust.4
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 21 ust.2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 23 lutego 2022 r. R. S. reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego wystąpiła z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] obręb [...] oraz [...] obręb [...] w S., a także nr [...] obręb [...] w S. w związku z decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia 7 lutego 1980 r. o zezwoleniu na zajęcie nieruchomości stanowiących własność osób prawnych i fizycznych na terenie miasta S.. Zezwolenie to dotyczyło między innymi wymienionych wyżej działek nr [...], [...] i [...], należących wówczas do J. T.. Przez działki te miała zostać przeprowadzona "budowa linii energetycznej - napowietrznej".

Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r. umorzył postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie powyższego wniosku, uznając je za bezprzedmiotowe bowiem wnioskodawczyni nie wykazała się legitymacją procesową w postępowaniu. W chwili wydawania opisanej wyżej decyzji z dnia 7 lutego 1980 r. właścicielem przedmiotowych nieruchomości była J. T., która nabyła je na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Następnie J. T. zawarła z córką S. T. umowę przekazania gospodarstwa rolnego (na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin), obejmującą działki nr [...] obręb [...], nr [...] obręb [...] i nr [...] obręb [...]. Działka nr [...] obręb [...] uległa podziałowi na działki nr [...] i [...], a następnie działka nr [...] obręb [...] została zbyta przez S. T. na rzecz Skarbu Państwa, Przedsiębiorstwa E. w S.. Obecnie działka ta stanowi własność Gminy Miasto S..

Jak wyjaśnił organ, J. T. zmarła w dniu [...] września 1989 r., a spadek po niej nabyła w całości córka S. T., która zmarła [...] listopada 2003 r. Spadek po S. T. nabył w całości B. S.. Spadek po zmarłym w dniu [...] września 2018 r. B. S. nabyła w całości R. S..

Jak wynika z powyższego, w chwili śmierci J. T. – osoby uprawnionej do odszkodowania z tytułu realizacji urządzeń przeznaczonych do przesyłu energii elektrycznej zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64, zwana dalej "ustawą wywłaszczeniową"), w skład masy spadkowej po zmarłej nie wchodziła już nieruchomość, co do której ograniczono prawa właściciela z uwagi na posadowienie na niej urządzeń przeznaczonych do przesyłu energii elektrycznej . Tymczasem na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uprawnionymi do odszkodowania są jedynie osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy pod tytułem uniwersalnym, a nie singularnym.

Organ wyjaśnił, że z dniem 25 kwietnia 1985 r., tj. z dniem sporządzenia umowy przekazania przez J. T. gospodarstwa rolnego (w skład którego na dzień zawarcia umowy wchodziły działki nr [...] obręb [...], nr [...] obręb [...] i nr [...] obręb [...]) nastąpiło zerwanie więzi prawnej pomiędzy podmiotem uprawnionym do żądania odszkodowania a własnością nieruchomości objętej decyzją wywłaszczeniową. Wstąpienie przez S. T. w prawa i obowiązki uprawnionej do odszkodowania właścicielki nieruchomości (w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej) - J. T. (z tytułu spadkobrania), nie mogło dotyczyć nieruchomości obejmującej działki nr [...] obręb [...], nr [...] obręb [...] i nr [...] obręb [...], ponieważ nie weszła ona do masy spadkowej z tego powodu, że została nabyta przez S. T. od przyszłego spadkodawcy wcześniej w drodze umowy.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni podniosła, że jest osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania, ponieważ swoje uprawnienia wywodzi nie z faktu nabycia konkretnej nieruchomości, czy też wierzytelności, a z tego, że wstąpiła w ogół praw i obowiązków zbywcy, który był właścicielem wywłaszczonej nieruchomości.

Wojewoda Zachodniopomorski, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia 25 stycznia 2023 r. uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 22 sierpnia 2022 r. i orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz R. S. za nieruchomości objęte wnioskiem.

Zdaniem tego organu, wnioskodawczyni posiada przymiot strony w omawianym postępowaniu odszkodowawczym bowiem jest następcą prawnym J. T.. Wojewoda wydał jednak decyzję odmowną bowiem, w jego ocenie, nie można wykluczyć, że inwestor zrekompensował pierwotnej właścicielce szkody (jeżeli wystąpiły). Przedmiotowa linia elektroenergetyczna została wybudowana w 1983 r. Z kolei własność omawianych działek została przeniesiona w dniu 25 kwietnia 1985 r., a więc po wybudowaniu linii, co pozwala przypuszczać, że w okresie od wybudowania linii do zbycia nieruchomości (w okresie trwającym co najmniej kilkanaście miesięcy) inwestor mógł rozliczyć ewentualne szkody z właścicielką nieruchomości.

Wojewoda uznał, że brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania na rzecz R. S., skoro nastąpił znaczny upływ czasu i aktualnie nie można ocenić jednoznacznie, czy odszkodowanie nie zostało wcześniej wypłacone na rzecz pierwotnej właścicielki nieruchomości. Sposobem rozliczenia ewentualnie powstałych szkód nie było obligatoryjne wydanie decyzji administracyjnej, gdyż pierwszeństwo w tym zakresie stanowił tryb cywilny, co dodatkowo utrudnia, jeśli nie zamyka obecnie drogi do jednoznacznego odtworzenia stanu faktycznego w sprawie. Zdaniem organu, trudno przerzucać obowiązek dowodzenia w tak skomplikowanym postępowaniu na organy władzy publicznej.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie R. S. podniosła, że Wojewoda prawidłowo ustalił istnienie interesu prawnego wnioskodawczyni w dochodzeniu i żądaniu ustalenia odszkodowania, jednak pomylił odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości w związku z ograniczeniem własności w drodze decyzji wywłaszczeniowej (co jest odszkodowaniem objętym żądaniem wniosku) z odszkodowaniem za faktyczne szkody na gruncie związane z pracami budowlanymi w trakcie budowy linii (co nie było objęte wnioskiem i czego wnioskodawczyni się nie domagała).

Wyrokiem z dnia 6 lipca 2023 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 297/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 25 stycznia 2023 r. i zasądził na rzecz strony skarżącej stosowną kwotę tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Jak wynika z treści uzasadnienia tego wyroku, Sąd przyjął, że nieruchomość będąca przedmiotem wniosku stała się własnością córki właścicielki nieruchomości będącej adresatką decyzji wywłaszczeniowej nie na podstawie dziedziczenia, a na podstawie umowy przenoszącej własność gospodarstwa rolnego. Zwrócił też uwagę, że S. T., już po nabyciu gospodarstwa w ramach opisanej wyżej sukcesji singularnej, następnie nabyła spadek po J. T.. Dalej po S. T. dziedziczyli kolejno B. S. a następie R. S. (wnioskodawczyni).

Powołując się na uchwałę składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20, Sąd stwierdził, że na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawnionymi do odszkodowania są jedynie osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy pod tytułem uniwersalnym, a nie singularnym. Dla uznania, że wnioskodawczyni może domagać się odszkodowania w trybie administracyjnym konieczne byłoby stwierdzenie, iż nieruchomości objęte wnioskiem pozostawały nieprzerwanie w składzie masy spadkowej przechodząc na kolejnych następców prawnych w ramach dziedziczenia. Tymczasem, w realiach badanej sprawy, z uwagi na przeniesienie własności gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły objęte wnioskiem działki, doszło do przerwania "łańcucha" przenoszenia własności nieruchomości pod tytułem ogólnym (spadkobrania).

Powyższy wyrok uprawomocnił się z dniem 16 września 2023 r.

Po ponownym rozpatrzeniu odwołania R. S. z dnia 12 września 2022 r., Wojewoda Zachodniopomorski decyzją z dnia 5 lutego 2024 r., nr GN-2.7536.28.2022.MKu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 22 sierpnia 2022 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na treść umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 25 kwietnia 1985 r., wskazał, że J. T. przeniosła nieodpłatnie własność gospodarstwa rolnego na rzecz córki S. T., obejmującego działkę nr [...] (z której powstały działki nr [...] i nr [...]) oraz działkę nr [...]. Tym samym nabycie przez S. T. ww. nieruchomości nie nastąpiło przez nabycie spadku (sukcesji uniwersalnej), a w drodze niniejszej umowy (sukcesji singularnej).

Wojewoda będąc związanym wykładnią opisanego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 lipca 2023 r., a także mając na uwadze treść powołanej wyżej umowy, uznał, że z dniem jej sporządzenia nastąpiło przerwanie łańcucha przenoszenia własności nieruchomości pod tytułem ogólnym (spadkobrania). Skutkiem powyższego, uprawnienie do żądania odszkodowania nie przysługiwało S. T., a w dalszej kolejności jako nieistniejące, nie mogło przejść na kolejnych właścicieli nieruchomości. Tym samym organ odwoławczy uznał, że R. S. nie posiada przymiotu strony w omawianym postępowaniu, gdyż swoje uprawnienie wywodzi jedynie z następstwa singularnego.

Cytując art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewoda podkreślił, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie strona zarzuciła jej naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, art. 128 ust. 4 zdanie drugie ww. ustawy i art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez odmówienie wnioskodawczyni prawa do odszkodowania pomimo dokonania wywłaszczenia i poprzez bezpodstawne uznanie, że wnioskodawczyni nie należy się odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości oznaczonej w dacie wydania decyzji tj. w dniu 7 lutego 1980 r. jako działka nr [...] oraz działka nr [...], które obecnie stanowią:

- działkę nr [...] oraz [...], położone na Osiedlu [...] w S., dla której Sąd Rejonowy S. w S. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...], aktualnie własność R. S.,

- działkę nr [...], położoną na Osiedlu [...] w S., dla której Sąd Rejonowy S. w S. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...], aktualnie własność Gminy Miasta S., częściowo wywłaszczonej w drodze decyzji Prezydenta Miasta S. z 7 lutego 1980 r. pod budowę napowietrznej linii elektroenergetycznej WN 220 kV M. P. będącej obecnie w posiadaniu przedsiębiorcy – P. Spółka Akcyjna.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że nieporozumieniem są uwagi organu jakoby wnioskodawczyni wywodziła swoje roszczenie z tytułu syngularnego (nabycia nieruchomości), a nie z tytułu uniwersalnego (spadkobrania). Skarżąca podkreśliła, że wniosek oparty był o nabycie spadku a nie samej nieruchomości. Szkoda związana z obniżeniem wartości nieruchomości powstaje z datą wywłaszczenia. Ponosi ją więc osoba wywłaszczona i tylko tej osobie i jej spadkobiercom (a nie późniejszym nabywcom nieruchomości) odszkodowanie się należy. W związku z brakiem roszczenia o przedmiotowe odszkodowanie po stronie nabywców syngularnych późniejsze zbycie nieruchomości jest dla sprawy bez znaczenia.

W ocenie skarżącej, nie można bezkrytycznie zastosować w sprawie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 lipca 2023 r., do którego odwołuje się Wojewoda, bowiem uzasadnienie to zawiera wewnętrznie sprzeczne treści. Organ powinien więc kwestię tę rozważyć samodzielnie i przeprowadzić wywód na temat fragmentów uzasadnienia powyższego orzeczenia, na które się powołuje. Przykładowo, WSA wskazuje, że uprawnienie do żądania odszkodowania nie przysługiwało najpierw S. T., a w dalszej kolejności jako nieistniejące, nie mogło przejść na kolejnych właścicieli nieruchomości, w tym także wnioskodawczynię, jednak nie wskazuje z czego wywodzi konieczność nabycia nieruchomości w drodze spadkobrania, skoro odszkodowanie za wywłaszczenie ma charakter odrębny od własności nieruchomości i nie przechodzi na jej nabywcę.

Dodatkowo na potwierdzenie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła fragmenty uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2023 r. (sygn. akt I ISK 273/22), a także z dnia 14 września 2021 r. (sygn. akt I OSK 2253/18).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W piśmie z dnia 26 kwietnia 2024 r. uczestniczka postępowania P. Spółka Akcyjna z siedzibą w K. wniosła o oddalenie skargi w całości. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2022 r. (sygn. akt I OSK 787/19), Spółka wskazała, że przejście prawa do żądania odszkodowania możliwe jest wyłącznie, gdy spadkobierca w drodze spadkobrania nabywa własność nieruchomości, z którą jest związane roszczenie o odszkodowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

W oparciu o przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w 2 tego przepisu sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, za działki nr [...] obręb [...], nr [...] obręb [...] i nr [...] obręb [...] w S. w związku z decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia 7 lutego 1980 r. o zezwoleniu na zajęcie nieruchomości, przez które przeprowadzona zostanie budowa linii energetycznej – napowietrznej 220 kV M. – P. oraz w związku z art. 35 i art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania.

Prezydent Miasta S. uznał, że opisane wyżej postępowanie prowadzone na wniosek R. S. winno podlegać umorzeniu, z uwagi na brak legitymacji procesowej wnioskodawczyni w postępowaniu. Po pierwsze J. T. z chwilą zawarcia umowy przekazania gospodarstwa rolnego utraciła własność nieruchomości objętej decyzją wywłaszczeniową co oznacza, że w momencie jej śmierci w skład masy spadkowej nieruchomość ta już nie wchodziła a zatem jej spadkobierca - S. T. nie nabyła omawianej nieruchomości w trybie sukcesji uniwersalnej i wobec tego uprawnienie do żądania odszkodowania nie przysługiwało jej jak również nie mogło przejść na kolejnych właścicieli nieruchomości. Po drugie, w skład masy spadkowej po J. T. nie mogło wejść roszczenie o odszkodowanie analizowane również w oderwaniu od bytu prawnego nieruchomości obciążonej decyzją wywłaszczeniową. Pomimo, że w toku postępowania pozyskano dokument wskazujący, że J. T. otrzymała egzemplarz decyzji wywłaszczeniowej, to nie udało się pozyskać dowodów na okoliczność, że wymieniona występowała z wnioskiem o odszkodowanie. Co więcej, sama wnioskodawczyni w swoim piśmie z 10 czerwca 2022 r. wskazała na okoliczność przeciwną.

Z powyższym stanowiskiem Prezydenta nie zgodził się Wojewoda, który uchylając decyzję z dnia 22 sierpnia 2022 r. i odmawiając ustalenia odszkodowania na rzecz R. S. wskazał, że w jego ocenie, wymieniona posiada przymiot strony w postępowaniu odszkodowawczym, z uwagi na to, że jest następcą prawnym J. T.. W obowiązującym porządku prawnym nie sposób odmówić przymiotu strony postępowania, a co za tym idzie stwierdzić brak legitymacji - osobie występującej z wnioskiem o ustalenie odszkodowania w sytuacji wykazania, że swoje uprawnienie wywodzi z następstwa uniwersalnego, tj. mającego swoje źródło w nabyciu praw spadkowych po osobie wywłaszczonej. Zdaniem Wojewody, w przypadku skarżącej nastąpił zbieg sukcesji - zarówno singularnej, jak również uniwersalnej. Co prawda Wojewoda uznał, że brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania na rzecz skarżącej bowiem nastąpił znaczny upływ czasu i aktualnie nie można ocenić jednoznacznie, czy odszkodowanie nie zostało wcześniej wypłacone na rzecz pierwotnej właścicielki jednak powyższe skutkować winno odmową ustalenia odszkodowania nie zaś jego umorzeniem.

Przedstawionego powyżej poglądu nie podzielił jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 6 lipca 2023 r. uchylił decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 25 stycznia 2023 r.

W uzasadnieniu wspomnianego wyroku Sąd ten wskazał jednoznacznie, że nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko pełnomocnika skarżącej, iż w przypadku R. S. nastąpił "zbieg sukcesji" (zarówno singularnej, jak również uniwersalnej) a jej następcy prawni mogą dochodzić odszkodowania. Takie stanowisko pomija bowiem skutki wcześniejszego wyzbycia się przez osobę uprawnioną do odszkodowania nieruchomości na mocy umowy oraz faktyczny skład majątku podlegającego dziedziczeniu. Sąd podzielił w tym zakresie stanowisko wyrażone przez NSA w wyroku z 14 września 2021 r. sygn. akt I OSK 2253/18, w którym zakwestionowano celowość nakazanego przez WSA w Poznaniu w wyroku z 14 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 1210/17 wyjaśniania czy wnioskujący o odszkodowanie, którzy nabyli prawo własności nieruchomości na mocy umowy (darowizny) byli również spadkobiercami osób uprawnionych. Jak wyjaśnił NSA "okoliczność, czy skarżąca (...) jest spadkobierczynią właścicieli nieruchomości, w odniesieniu do których ograniczono ich prawa, wydaną w trybie art. 35 ustawy wywłaszczeniowej (...) nie może mieć znaczenia w sprawie, skoro skarżący nie byli właścicielami tych nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności, a nabyli je na podstawie odrębnej umowy darowizny kilkanaście lat później. (...) przejście prawa do żądania odszkodowania możliwe jest wyłącznie w razie, gdy spadkobierca w drodze spadkobrania nabywa własność nieruchomości, z którą jest związane roszczenie o odszkodowanie".

Wspomniany Sąd uznał, że nie jest trafne stanowisko organu odwoławczego przedstawione w zaskarżonej decyzji kwestionujące stanowisko organu I instancji, w zakresie zasad ustalania uprawnienia do domagania się odszkodowania w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy skupił się na ocenie tego czy wnioskodawczyni jest spadkobiercą osoby uprawnionej, pomijając kluczową w sprawie okoliczność, że nieruchomości objęte wnioskiem nie wchodziły w skład masy spadkowej przechodzącej na S. T.. Tymczasem przejście prawa do żądania odszkodowania możliwe jest wyłącznie w takim przypadku, gdy spadkobierca nabywający majątek po zmarłym w ramach sukcesji uniwersalnej nabywa własność nieruchomości, z którą jest związane roszczenie o odszkodowanie.

Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, okoliczność, że sprawa niniejsza była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 6 lipca 2023 r., uchylił rozstrzygnięcie organu II instancji ma w sprawie istotne znaczenie.

Podkreślenia wymaga, że kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. wyr. NSA z 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10). Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu.

Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Oznacza to, że sąd orzekając w niniejszej sprawie jest związany wyrokiem WSA w Szczecinie z dnia 6 lipca 2023 r. i wyrażonymi w tym wyroku poglądami, które mogłyby podlegać odmiennej ocenie jedynie w przypadku zmiany przepisów prawa, co jednak nie miało w niniejszej sprawie miejsca.

Podzielając w pełni stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I GSK 90/23, wskazać należy, że ocena prawna, o której stanowi zacytowany przepis, to wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie; musi pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el.2019, art. 153). Zarówno organ administracji, jak i sąd rozpoznając sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do tak rozumianej oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Działania naruszające zasadę wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną ocenę prawną przez sąd administracyjny ( wyroki NSA: z 21 października 1999r., sygn. akt IV SA 1681/97 oraz z 1 września 2010 sygn. akt I OSK 920/10). Zasadniczo ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia, zawierającego ocenę prawną.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym wymiarze oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organów administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania ( wyrok NSA z 21 marca 2014, sygn. akt I GSK 534/12) .

Z uwagi na powyższe, Sąd rozpoznając aktualnie sprawę nie mógł dokonać odmiennej oceny wskazanych wyżej okoliczności, zaś zarzuty dotyczące wspomnianych kwestii należało uznać za nietrafne. Wbrew oczekiwaniom strony, Sąd aktualnie rozpoznając sprawę nie ma możliwości zbadania prawidłowości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 lipca 2023 r. Taką możliwość miałby Naczelny Sąd Administracyjny, gdyby strony postępowania wniosły skargę kasacyjną od tego wyroku. Ponieważ jednak żadna za stron takiej skargi nie wywiodła, wobec tego stał się on prawomocny i wiąże zarówno Sąd jak i organy rozpoznające wniosek skarżącej "o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości".

Organ prawidłowo zatem przyjął – mając na uwadze zalecenia Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 lipca 2023 r., że "dla uznania, że wnioskodawczyni może domagać się odszkodowania w trybie administracyjnym konieczne byłoby stwierdzenie, iż nieruchomości objęte wnioskiem pozostawały nieprzerwanie w składzie masy spadkowej przechodząc na kolejnych następców prawnych w ramach dziedziczenia. Tymczasem, w realiach badanej sprawy, z uwagi na przeniesienie własności gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły objęte wnioskiem działki, doszło do przerwania "łańcucha" przenoszenia własności nieruchomości pod tytułem ogólnym (spadkobrania). Skutkiem powyższego, uprawnienie do żądania odszkodowania nie przysługiwało najpierw S. T., a w dalszej kolejności jako nieistniejące, nie mogło przejść na kolejnych właścicieli nieruchomości, w tym także na wnioskodawczynię.".

Wobec powyższego, wbrew przekonaniu skarżącej w sprawie nie może być mowy o naruszeniu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. oraz art. 128 ust. 4 zdanie drugie u.g.n. i art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez "bezpodstawne uznanie, że wnioskodawczynie nie należy się odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości oznaczonej w dacie wydania decyzji tj. w dniu 7 lutego 1980 r. jako działka nr [...] oraz działka nr [...]".

Jak stanowi art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

Okoliczność, że do takiego wywłaszczenia doszło nie była w niniejszej sprawie kwestionowana przez organy, podobnie jak i okoliczność, że J. T. przysługiwało z tego tytułu odszkodowanie. Z przyczyn opisanych wyżej uprawnienie do żądania odszkodowania nie mogło przejść na kolejnych właścicieli nieruchomości, w tym także na wnioskodawczynię, co jednak nie narusza wskazywanych przez stronę przepisów.

Konsekwencją stwierdzenia braku legitymacji skarżącej do wystąpienia z żądania odszkodowania za dokonane wywłaszczenie stało się umorzenie postępowania prowadzonego na skutek jej wniosku z dnia 23 lutego 2022 r.

Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) – na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w związku z wystąpieniem przesłanek wymienionych w tym przepisie (skarżąca nie wyraziła woli uczestnictwa w rozprawie prowadzonej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku).