Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 734/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 120-123.
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 336, 337.
journal: Dz.U. 2022 poz 1360
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 2 ust.3; art. 5 ust.1,1b i1c; art. 6 ust.1; art. 6a ust.2; art. 23a; art. 89 ust.1 pkt 3-4; art. 89 ust. 4 pkt 3.
journal: Dz.U. 2020 poz 2094
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant asystent sędziego Małgorzata Krawiec po rozpoznaniu w dniu 3 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 września 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 70/20 w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 2 grudnia 2019 r. nr 3201-IOA.4246.71.2019.15 w przedmiocie kary pieniężnej dla posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia w całości zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 23 września 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 70/20 oddalił skargę K. J. (dalej: strona, skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: Dyrektor IAS, DIAS) z 2 grudnia 2019 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej dla posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier.

Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem strona wystąpiła ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA), zaskarżając orzeczenie w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) zarzuciła wyrokowi:

a) naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe, niezgodne ze stanem faktycznym i zasadami logiki, zbyt ogólnikowe i lakoniczne sformułowanie uzasadnienia wyroku WSA, prowadzące do istotnego naruszenia zasad ogólnych postępowania podatkowego określonych w art. 120-123 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 z późn. zm., dalej jako; O.p.), co uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku;

b) naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., poprzez błędną jego wykładnię, tj.;

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 2094, dalej: u.g.h.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie z uwagi na błędną wykładnię przepisów poprzez przyjęcie, że z perspektywy art. 2 ust. 3 u.g.h. bez znaczenia pozostaje okoliczność, w jakim stopniu element losowości wpływał na wynik gry – skutkujące błędną kwalifikacją aplikacji konkursowych zainstalowanych na urządzeniach znajdujących się w wyodrębnionej, oddanej w podnajem części lokalu jako gier na automatach;

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie z uwagi na błędną interpretację przepisów poprzez przyjęcie, że "fakt podnajęcia części lokalu (tj. pow. 3 m2) w celu ustawienia urządzeń hazardowych i prowadzenia przez kolejnego najemcę działalności wbrew przepisom u.g.h., nie spowodował przeniesienia ww. odpowiedzialności na inny podmiot" – skutkujące błędnym uznaniem Skarżącej za posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, podczas gdy w rzeczywistości z uwagi na oddanie w podnajem wyodrębnionej części lokalu, w której ustawione były automaty i brak faktycznego władztwa Skarżącej w stosunku do w/w części lokalu i w/w urządzeń, przysługiwała jej ochrona prawna analogiczna do tej, jaką u.g.h. przyznaje posiadaczom samoistnym w przypadku, gdy lokal jest przedmiotem posiadania zależnego innego podmiotu;

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. w zw. z art. 6 ust. 4 u.g.h., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie z uwagi na błędną interpretację przepisów poprzez przyjęcie, że Skarżąca była zobowiązana do uzyskania zezwolenia na urządzanie gier hazardowych, i w tym zakresie prowadziła działalność nielegalnie – pomimo iż w świetle prawidłowej wykładni przepisów u.g.h. nie była podmiotem zobowiązanym do uzyskania zezwolenia na urządzanie gier hazardowych.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie w całości wyroku WSA i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi, względnie, w razie stwierdzenia braku naruszeń przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokata z urzędu, według norm przepisanych, albowiem nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części oraz oświadczyła, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Ponadto wnosiła o wystąpienie przez skład orzekający w sprawie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej co do zgodności art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h. z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 20 i art. 22 Konstytucji, gdyż w ocenie Skarżącej, automatyzm sankcji w postaci administracyjnej kary pieniężnej w sztywnej wysokości 100 tys. zł od każdego automatu znajdującego się w lokalu osoby prowadzącej działalność gospodarczą narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności, stanowiąc dolegliwość nieproporcjonalną i nieadekwatną ze względu na cel jej wprowadzenia (zob. wyrok TK z 14 października 2009 r., sygn. Kp 4/09, OTK ZU nr 9/A/2009, poz. 134; wyrok TK z 30 listopada 2004 r., sygn. SK 31/04, OTK ZU nr lO/A/2004, poz. 110; wyrok TK dnia 15 października 2013 r. Sygn. akt P 26/11; wyrok TK z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12), prowadząc de facto do ekonomicznej zapaści podmiotu prowadzącego działalność handlową (mały sklep spożywczo-monopolowy), który miał uzasadnione podstawy, by sądzić, że urządzenia, niebędące jego własnością i postawione w podnajętej przez osoby trzecie wyodrębnionej (przedzielonej ścianą nośną) części lokalu, nie mają nic wspólnego z urządzaniem gier hazardowych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ - DIAS wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga strony kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Według art. 193 zd. drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazać trzeba, że stosownie do art. 193 zd. drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza więc odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ww. ustawy. Wobec powyższego NSA odstąpił od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Przed rozpatrzeniem merytorycznym skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Kontroli instancyjnej sprawowanej w granicach skargi kasacyjnej poddany został wyrok Sądu I instancji, którym Sąd oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., zaaprobował ustalenia organów, że skarżąca - jako posiadaczka zależna lokalu, w którym znajdowały się dwa niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona była działalność handlowa, a który to lokal nie był przedmiotem posiadania zależnego w całości, gdyż strona wstąpiła w najem po swojej matce i w posiadanie zależne z wyłączeniem części lokalu o powierzchni 3 m2 (tę część lokalu podnajęła jeszcze matka) - podlegała karze pieniężnej i z tego tytułu zasadnie nałożona została na nią kara zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. w wysokości (200.000 zł) przewidzianej w art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h., w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2017 r.

Zarzuty skargi kasacyjnej wyznaczające granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważają trafności stanowiska Sądu I instancji, że kontrolowana decyzja jest zgodna z prawem. Skarga kasacyjna nie jest więc zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

W skardze kasacyjnej zgłoszone zostały zarzuty oparte na obu podstawach kasacyjnych określonych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., zgłoszonego w pkt a) petitum skargi kasacyjnej, którego naruszenia Spółka upatrywała w niezgodnym ze stanem faktycznym i zasadami logiki, zbyt ogólnikowym i lakonicznym sformułowaniem uzasadnienia wyroku przez Sąd I instancji, przez co zostały naruszone w istotny sposób ogólne zasady postępowania podatkowego określone w art.120-123 O.p., co z kolei uniemożliwiało kontrolę instancyjną, stwierdzić należy, iż zarzut ten nie znajduje uzasadnionych podstaw.

Trzeba podnieść, że wadliwość uzasadnienia wyroku w rozumieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu naruszenia tego przepisu zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09) lub sporządzone jest w taki sposób, że nie jest możliwa kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie sądu I instancji obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012r. sygn. akt II OSK 1485/11; opubl. podobnie jak niżej cytowane orzeczenia: orzeczenia.na.gov.pl). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i – w razie kontroli instancyjnej – Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1751/11).

Wymaga także zauważenia, że zupełnie inną kwestią jest siła przekonywania argumentów zawartych w uzasadnieniu orzeczenia. Brak przekonania skarżącej kasacyjnie o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym co do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt, że stanowisko zajęte przez sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez skarżącą nie oznacza, że uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. W ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani też stanowiska sądu odnośnie do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyroki NSA z: 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13; 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 1821/14; 6 marca 2019r., sygn. akt II GSK 985/17; opubl. podobnie jak niżej powoływane: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., ale wymaga postawienia zarzutów opartych na właściwej podstawie kasacyjnej z art. 174 p.p.s.a., a nie jako naruszenie formalnych warunków uzasadnienia (por. wyroki NSA z: 6 grudnia 2022r., sygn. akt III FSK 1399/21 i II GSK 958/19; 19 czerwca 2020 r., sygn. akt I FSK 658/20; 28 stycznia 2020 r. sygn. akt II GSK 3458/17; 25 września 2018 r., syn akt II OSK 1666/18), a do tego właśnie zmierza uzasadnienie omawianego zarzutu w skardze kasacyjnej.

Przedstawione w uzasadnieniu wyroku motywy, jakimi Sąd kierował się wydając orzeczenie, pozwalają na kontrolę instancyjną w granicach wyznaczonych skargą kasacyjną (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazał, jaki stan faktyczny sprawy został przezeń przyjęty i dlaczego, przedstawił i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, odniósł się do zarzutów skargi. Okoliczność, że Spółka nie podzielała stanowiska WSA, czy też jej ocena, iż uzasadnienie wyroku jest dla niej nieprzekonywające, nie mogło stanowić skutecznej przesłanki uwzględnienia tego zarzutu (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 470/14).

W tym miejscy należy podkreślić, że skarżąca kasacyjnie nie zgłosiła innych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, także i w zakresie prawidłowości dokonania ustaleń faktycznych, co skutkowało tym, że ustalenia organów i ich ocena przeprowadzona przez Sąd I instancji nie zostały skutecznie podważone.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2 ust. 3 u.g.h. wskutek błędnej wykładni przyjmującej, że dla charakteru losowego gry bez znaczenia pozostaje stopień wpływu elementu losowości na wynik gry, zgłoszonego w pkt b) tiret pierwsze skargi kasacyjnej, również nie można podzielić jego zasadności.

Zgodnie z definicją gier na automatach, ujętą w art. 2 pkt 3 u.g.h., grami na automatach są gry spełniające łącznie następujące przesłanki: są to gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych;. są o wygrane pieniężne lub rzeczowe; zawierają element losowości.

W orzecznictwie przyjmuje się, że dla kwalifikacji gry jako "gry na automatach" w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. nie jest konieczne, by gra była "grą losową", czy miała "charakter losowy". Wystarczy, że gra "zawiera element losowości", co oznacza, że bez znaczenia pozostaje okoliczność, w jakim stopniu wskazany element wpływa na wynik gry, byleby ten wpływ był bezpośredni na wynik. Ze względu na wysokie ryzyko i łatwość uzależnień omawiana regulacja ustawy o grach hazardowych ustanawia podwyższony poziom ochrony, który dla kwalifikacji gry i służącego do jej prowadzenia urządzenia nie wymaga wyjaśnienia relacji pomiędzy występowaniem w grze elementu losowości, a wynikiem gry (por. wyroki NSA z: 15 listopada 2023 r., sygn. akt II GSK 218/22, II GSK 308/22, II GSK 134/22). Losowość gier jest rozumiana jako niemożliwość przewidzenia rezultatu gry w normalnych warunkach (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt II GSK 597/20; w sprawie II GSK 134/22).

Skoro z niezakwestionowanych ustaleń stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy wynikało, że sporne automaty służyły urządzaniu gier zawierających element losowości (Pierwszy etap gry polegał na naciśnięciu przycisku uruchamiającego obracanie się bębnów z symbolami i samoczynnym ich zatrzymywaniu. Ich obrót był na tyle szybki, że gracz nie był w stanie zidentyfikować symboli pojawiających się na poszczególnych bębnach, które zatrzymywały się w kolejności od lewej do prawej w ten sposób, że gdy pierwszy się zatrzymał pozostałe dwa dalej się obracały, po zatrzymaniu pierwszego i drugiego trzeci dalej się obracał. Gracz nie miał więc wpływu na moment zatrzymania bębnów. Z punku widzenia gracza, element losowy na etapie gry na bębnach polegał również na tym, że każdemu rozegraniu polegającemu na wpłaceniu tej samej stawki za udział w grze przypisany był wynik o różnej wartości, której wysokość nie była uzależniona od wyboru gracza. Wyświetlane pytania na górnym ekranie automatu, podczas prowadzenia gier, nie miały wpływu na wysokość wygranej. Gracz podczas prowadzenia gry nie musiał bowiem, na nie w ogóle odpowiadać i zwracać uwagi.), to z perspektywy art. 2 ust. 3 u.g.h. bez znaczenia pozostawała okoliczność, w jakim stopniu wskazany element wpływał na wynik gry, skoro wpływał bezpośrednio i powodował nieprzewidywalność wyniku gry dla osoby korzystającej z tego urządzenia.

Przechodząc do oceny zarzutu z pkt b) tiret drugie petitum skargi kasacyjnej, w którym strona zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., poprzez ich błędną interpretację, należy wyjaśnić kilka kwestii, które mają istotne znaczenie w postępowaniach w przedmiocie nałożenia sankcji na posiadaczy lokali w rozumieniu ww. uregulowań: 1) po pierwsze, dla spełnienia przesłanki do nałożenia sankcji wystarczający jest fakt fizycznego ulokowania automatu do gier w konkretnym lokalu. Automat do gier musi mieć status automatu niezarejestrowanego, w świetle obowiązku określonego w art. 23a u.g.h.; 2) po drugie, dla nałożenia sankcji nie mają znaczenia kwestie własnościowe dotyczące automatów do gier i urządzeń. Nie ma więc znaczenia, czy urządzenie jest własnością posiadacza lokalu, jest przedmiotem dzierżawy czy też prawa do niego przysługują podmiotowi trzeciemu. Dla nałożenia kary wystarczające jest bowiem, by automat do gier znajdował się w danym lokalu; 3) po trzecie, dla zastosowania sankcji konieczne jest, by w danym lokalu, w którym znajduje się niezarejestrowany automat do gier, prowadzony był wymieniony w ustawie typ działalności (gastronomiczna, handlowa lub usługowa). Nie ma przy tym znaczenia, czy działalność prowadzona jest bezpośrednio przez posiadacza samoistnego/ zależnego lokalu, czy też przez podmiot trzeci. Działalność taka musi być wykonywana w sposób faktyczny.

Przepis art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. wskazuje, że co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz samoistny lokalu, chyba że wykaże on, iż lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku odpowiedzialność zostaje "przeniesiona" na posiadacza zależnego lokalu (por. art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h.). Istotne jest też, że na gruncie art. 337 k.c. przepisy u.g.h. stosować należy per analogiam do sytuacji oddania rzeczy przez posiadacza zależnego kolejnemu posiadaczowi w posiadanie zależne. W sytuacji takiej posiadacz zależny nie traci posiadania, oddając rzecz w dalsze posiadanie zależne, (por. wyroki NSA z:20 czerwca 2024 r., sygn. akt II GSK 682/21; 15 maja 2024 r., sygn. akt II GSK 436/21; 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 158/21; 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 626/23; 21 września 2023 r., sygn. akt II GSK 655/20), szczególnie wtedy, gdy chodzi o część powierzchni lokalu, chyba że powstaną wątpliwości, który z posiadaczy zależnych jest posiadaczem lokalu w rozumieniu art. 336 k.c.

Jak wynika bowiem z brzmienia art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. odpowiedzialności podlega posiadacz zależny lokalu, nie zaś jego części (np. 3 m2). Przeniesienie posiadania do części lokalu (rozumianego jako część powierzchni lokalu) nie będzie skutkowało "przesunięciem" ciężaru odpowiedzialności wyłącznie na posiadaczy zależnych tej niewyodrębnionej w osobny lokal części powierzchni lokalu. Ustawodawca, używając pojęcia "lokal", dookreślił w przepisach u.g.h., że przepisy te dotyczą "lokalu", w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa". A zatem lokal, o jakim mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest ww. działalność gospodarcza w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania.

W sytuacji, gdy skarżąca nie kwestionowała, że jest najemczynią całego lokalu, w którym prowadziła działalność handlową (sklep spożywczo-monopolowy), a dalszych ustaleń nie podważyła: część powierzchni tego lokalu (3 m2), znajdującą się na zapleczu za ladą sprzedażną w ogólnodostępnym pomieszczeniu jej poprzedniczka podnajęła na czas nieokreślony i tam zostały umieszczone trzy niezarejestrowane automaty do gier, z których dwa działały, a skarżąca, która kontynuowała ww. umowę, co najmniej pilnowała, aby automaty były sprawne - nie można podzielić opinii Skarżącej kasacyjnie, że oddanie w podnajem części lokalu, w której to części zostały ustawione automaty do gier zwalniało ją od odpowiedzialności. Skarżąca przede wszystkim nie była posiadaczką samoistną lokalu, a do tego podnajęta była część powierzchni lokalu a nie wyodrębniony lokal.

Wymaga przypomnienia, że strona nie podważyła skutecznie ustaleń, ponieważ nie zgłosiła zarzutów naruszenia przepisów postępowania w zakresie prawidłowości dokonania ustaleń faktycznych.

Mając na uwadze wyżej przedstawioną wykładnię przepisów art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 u.g.h. organy właściwie zastosowały wspomniane regulacje, uznając, że w lokalu, w którym strona jako posiadacz zależny prowadziła działalność handlową znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier.

W świetle powyższego niezasadny okazał się zarzut postawiony w pkt b) tiret trzecie petitum skargi kasacyjnej, gdyż na mocy art. 6 ust. 1 u.g.h. działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości i gier na automatach może być prowadzona po uzyskaniu koncesji na kasyno gry, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1 i 1b oraz art. 6a ust. 2. W myśl art. 5 ust. 1 u.g.h. prowadzenie działalności w zakresie gier liczbowych, loterii pieniężnych, gry telebingo oraz gier na automatach poza kasynem gry jest objęte monopolem państwa, który w zakresie gier na automatach poza kasynem gry jest wykonywany w salonach gier na automatach (ust. 1c) i należy do Prezesa Rady Ministrów, który tworzy w tym celu jednoosobowe spółki Skarbu Państwa.

Sąd odwoławczy nie dopatrzył się także podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Należy wyjaśnić, że najważniejszym celem wprowadzonej z dniem 1 kwietnia 2017 r. zmiany przepisów u.g.h. na mocy ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88) było "zmniejszenie skali występowania tzw. "szarej strefy" w zakresie gier na automatach do gier oraz gier w sieci Internet. Ponad sześcioletnia praktyka walki organów państwowych na gruncie ustawy o grach hazardowych w dotychczasowym brzmieniu z podmiotami naruszającymi jej postanowienia pozwoliła określić, które przepisy powinny zostać poddane rewizji i zmodyfikowane pod kątem zapewnienia jak najskuteczniejszych narzędzi do walki ze zjawiskiem nielegalnego hazardu. (...) W odniesieniu do automatów do gier realizacji celów ma służyć objęcie urządzania tych gier poza kasynami gry monopolem państwa. Zmieniony został także katalog kar pieniężnych, które mogą być nakładane na podmioty naruszające postanowienia przepisów ustawy o grach hazardowych.

Kolejnym z założonych celów jest zapewnienie najwyższego możliwego poziomu ochrony obywateli, w tym osób małoletnich, przed szkodliwymi skutkami hazardu związanymi z grą na automatach do gier i grą w sieci Internet.(...)

Cele, których urzeczywistnieniu ma służyć projekt ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych, to przede wszystkim wzmocnienie kontroli państwa nad rynkiem gier hazardowych, a także cele polegające na ochronie społeczeństwa przed negatywnymi skutkami hazardu, ochronie praworządności, w tym walka z szarą strefą. Osiągnięcie tych celów jest możliwe m.in. dzięki wprowadzeniu restrykcyjnych kar administracyjnych dla podmiotów naruszających przepisy ustawy o grach hazardowych." (por. uzasadnienie projektu ww. nowelizacji u.g.h., druk sejmowy VIII.795).

Na kwestie te zwracał już uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.

Odnosząc się do wniosku organu o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, obejmujących koszty zastępstwa procesowego, należy wyjaśnić, że stosownie do art. 207 § 2 p.p.s.a. w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Sąd na podstawie tego przepisu działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części. W piśmiennictwie to rozwiązanie określane jest jako zasada słuszności.

W wypadku określonym w art. 207 § 2 p.p.s.a. sąd administracyjny działa z urzędu i wniosek strony nie jest konieczny. Naczelny Sąd Administracyjny odstępując na zasadzie art. 207 § 2 p.p.s.a. od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania od skarżącej na rzecz organu kierował się trudną sytuacją majątkową i rodzinną potwierdzoną zwolnieniem skarżącej od kosztów sądowych i ustanowieniem adwokata z urzędu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.