Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 423/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 207 ust. 1, art. 207 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 184, art. 24 ust. 1, art. 24 ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 1270
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń /spr./, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. Spółka z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia 3 czerwca 2024 r. nr RP-VIII.1511.3.2024.AS w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty ze środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich wykorzystanych z naruszeniem procedur oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi "S" z o.o. z/s w P. (dalej: beneficjent/spółka/skarżąca) jest decyzja Zarządu Województwa [...] w R. (dalej: Zarząd Województwa) z 3 czerwca 2024 r., nr RP-VIII.1511.3.2024.AS, utrzymująca w mocy decyzję z 30 stycznia 2024 r., nr WP-IV.433.12.2023.GZ, wydaną w pierwszej instancji w przedmiocie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich w wysokości [...] zł.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

30 listopada 2017 r. Zarząd Województwa jako Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa [...] (dalej: IZ RPO WP/instytucja zarządzająca) wybrał do dofinansowania projekt nr [...], pn. "[...]".

Następnie 16 marca 2018 r. Zarząd Województwa zawarł z beneficjentem umowę nr [...] o dofinansowanie projektu, w ramach której wydatki kwalifikowane wynosiły [...] zł, a kwota dofinansowania z EFRR - [...] zł.

Głównym celem projektu było rozpoczęcie świadczenia nowej usługi, opracowanej dzięki zakupionej i wdrożonej w ramach projektu wartości niematerialnej i prawnej. Beneficjent zadeklarował ponadto, że realizacja projektu obejmować będzie nabycie wartości niematerialnych i prawnych oraz zakup usług informatycznych i technicznych, niezbędnych do wdrożenia w przedsiębiorstwie innowacji produktowej i procesowej, a w wyniku realizacji projektu nastąpi rozszerzenie podstawowego profilu działalności spółki poprzez wprowadzenie do oferty przedsiębiorstwa nowej usługi. Projekt zakładał wdrożenie systemu o charakterze B2C, który pozwoliłby w całkowicie nowatorski sposób świadczyć usługę tworzenia własnych publikacji. Szczegółowy zakres rzeczowy projektu obejmował realizację jednego zadania pn. "[...]". W ramach przedmiotowego zadania przewidziano poniesienie wydatków związanych z zakupem ww. platformy oraz usług informatycznych i technicznych, związanych z instalacją i konfiguracją oprogramowania.

Zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie z 26 lutego 2019 r. (w wersji ustalonej aneksem z 23 kwietnia 2019 r.) beneficjent zadeklarował osiągnięcie następujących wskaźników produktu i rezultatu:

- Produktu: Inwestycje prywatne uzupełniające wsparcie publiczne dla przedsiębiorstw (dotacje): [...] zł; liczba podmiotów wykorzystujących technologie informacyjno-komunikacyjne: 1 szt.; liczba wspieranych nowych przedsiębiorstw: 1 przedsiębiorstwo.

- Rezultatu: Wzrost zatrudnienia we wspieranych przedsiębiorstwach: 1 EPC (czyli jeden etat) - planowano zatrudnić 1 osobę na stanowisku administratora portalu; wzrost zatrudnienia we wspieranych przedsiębiorstwach - kobiety: 1 EPC; liczba wprowadzonych innowacji produktowych: 1 szt.; liczba wdrożonych systemów TIK w przedsiębiorstwach: 1 szt.

Beneficjent założył, że głównymi źródłami przychodu uzyskanego w wyniku zrealizowania projektu, będą opłaty abonamentowe dla czytelników (przyjęto, że koszt miesięcznego abonamentu będzie się kształtował na poziomie 7 PLN) oraz opłaty ze sprzedanych książek na bazie modelu profit - shring (przychód dla beneficjenta miało stanowić 50% wartości transakcji dokonywanej przez użytkownika portalu przy zakupie książki udostępnionej przez pisarza).

Ww. umowa o dofinansowanie przewidywała, że projekt zostanie zrealizowany w okresie od 14 sierpnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r.

Wykonanie oraz wdrożenie platformy niezbędnej do świadczenia nowej usługi, zostało zlecone przez beneficjenta firmie "M" z/s w P. na podstawie umowy na wykonanie i wdrożenie usług programistyczno - informatycznych zawartej 14 sierpnia 2018 r.

Beneficjent realizując projekt złożył dwa wnioski o płatność: o funkcji sprawozdawczej oraz o płatność końcową. W celu potwierdzenia zrealizowania projektu tj. zakupu oprogramowania oraz usług informatycznych i technicznych, związanych z instalacją i konfiguracją oprogramowania w ramach ww. wniosku o płatność końcową przedłożył m.in:

- fakturę VAT nr [...] z 9 października 2018 r. wraz z potwierdzeniami wykonania przelewu;

- fakturę VAT nr [...] z 14 grudnia 2018 r. wraz z potwierdzeniem wykonania przelewu;

- protokół odbioru częściowy z 8 października 2018 r.;

- protokół odbioru końcowy z 13 grudnia 2018 r. – wskazano w nim, że odbiorca potwierdza odbiór wykonania usług, a strony oświadczają, że wykonane usługi są zgodne z umową z 14 sierpnia 2018 r.

- protokół odbioru prac nr [...] z 13 grudnia 2018 r. sygnowany przez zamawiającego i wykonawcę w którym dokonano odbioru wykonania prac platformy internetowej zgodnie z ofertą wykonawcy.

Ponadto beneficjent przedłożył dokumentację potwierdzającą przeprowadzenie postępowania na zakup i wdrożenie nowej platformy niezbędnej do świadczenia usługi, które obejmowało pełny zakres rzeczowy projektu. Przedłożona dokumentacja została zweryfikowana przez IZ RPO WP pod kątem jej zgodności z Wytycznymi Ministra Rozwoju i Finansów w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020. W wyniku przedmiotowej analizy IZ RPO WP nie stwierdziła nieprawidłowości dających podstawę do pomniejszenia wydatków kwalifikowanych.

W ramach kontroli kompleksowej na zakończenie realizacji projektu w okresie od 12 lipca 2019 r. do 3 grudnia 2019 r. przeprowadzono czynności sprawdzające w miejscu jego realizacji oraz w siedzibie IZ RPO WP. Z czynności kontrolnych sporządzono protokoły z oględzin. Potwierdzono zgodność funkcjonalności platformy z zapisami wniosku o dofinansowanie i na podstawie zgromadzonej dokumentacji stwierdzono, że zakres rzeczowy został realizowany, a cel projektu i wskaźniki zostały osiągnięte.

Wobec powyższych ustaleń, na podstawie umowy oraz przedłożonego wniosku o płatność końcową, wypłacono na rzecz beneficjenta kwotę [...]zł tytułem refundacji wydatków poniesionych na realizację projektu.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w R. poinformował, że m.in. spółka oraz inne podmioty korzystające z dofinansowania, mogły dopuścić się stosowania nieprawidłowych praktyk w celu uzyskania nienależnego dofinansowania.

W następstwie ww. informacji podjęto decyzję o rozpoczęciu kontroli doraźnej, w miejscu realizacji przedmiotowego projektu, w okresie jego trwałości, w celu weryfikacja faktycznego prowadzenia przez beneficjenta działalności gospodarczej, zgodnie z założeniami zawartymi w projekcie objętym dofinansowaniem ze środków RPO WP.

27 stycznia 2022 r. w siedzibie IZ RPO WP sprawdzono działanie strony internetowej pod adresem [...]. Następnie 18 lutego 2022 r. nagrano film - relację z otwarcia strony [...], potwierdzający, że w tym dniu niemożliwa była jakakolwiek interakcja z podaną stroną. Ustalono, że strona nie działała również 21 lutego 2022 r. W zakładce pn. "Informacje o stronie (...)" pojawił się komunikat, że certyfikat dla tej strony wygasł 16 lipca 2021 r.

Pismem z 22 marca 2022 r. IZ ROP WP zawiadomiła beneficjenta o kontroli, której rozpoczęcie zaplanowano na 28 marca 2022 r. w siedzibie spółki.

28 marca 2022 r. kontrolujący stawili się siedzibie spółki, jednak w miejscu tym nie było przedstawiciela beneficjenta. Z uwagi na brak osób udzielających wyjaśnień oraz nie przesłanie przez beneficjenta stosownej dokumentacji dotyczącej realizowanego projektu, dalszej analizie poddano jedynie dostępne materiały przedłożone uprzednio przez beneficjenta. Ustalono, że powodem niezachowania wskaźnika Wzrostu zatrudnienia we wspieranych przedsiębiorstwach, od marca 2020 r. było zwolnienie się z pracy pracownika (w jego miejsce nie zatrudniono nikogo).

Organ uznał, że nastąpiło zaprzestanie realizacji Projektu w okresie jego trwałości, o której mowa w § 11 pkt 9 umowy o dofinansowanie.

W piśmie z 4 kwietnia 2022 r. beneficjent poinformował IZ RPO WP, że projekt jest nieprzerwalnie realizowany i wszystkie wskaźniki rezultatu są utrzymywane zgodnie z założeniami projektu.

Pismem z 10 grudnia 2021 r. Prokuratura Okręgowa w P. zawiadomiła instytucję zarządzającą, że wszczęła śledztwo w sprawie m.in. posługiwania się fakturami VAT dotyczącymi nabycia usług polegających na wykonaniu platformy, które faktycznie nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych (tj. o czyn z art. 286 § 1 Kodeksu karnego).

W kolejnym piśmie z 22 lipca 2022 r. ww. prokuratura poinformowała, że czynności wykonywane w ramach postępowania uprawdopodobniły przestępczy proceder w którym uczestniczyło kilka podmiotów w tym m.in. spółka. Proceder miał dotyczyć wprowadzenia w błąd Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] co do faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej poprzez posługiwanie się poświadczającymi nieprawdę dokumentami i doprowadzenia w ten sposób Województwa [...] do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wypłatę dotacji. W konsekwencji jak wskazano działanie beneficjenta zostało objęte zakresem przedmiotowego śledztwa. Wyrażono zgodę wydanie Marszałkowi Województwa [...] kserokopii dokumentów z akt sprawy w postaci protokołów przesłuchania podejrzanego P.C. celem wykorzystania w postępowaniach kontrolnych i administracyjnych prowadzonych przez IZ RPO WP

IZ RPO WP przeprowadziła ponowną weryfikację dokumentacji związanej z wyborem przedmiotowego wniosku do dofinansowania w trybie konkursowym oraz udzielonym zamówieniem pn. Zakup i wdrożenie nowej platformy niezbędnej do świadczenia usługi pod kątem rzeczywistego zachowania zasady konkurencyjności w trakcie jego udzielania oraz ponowną analizę dokumentów przedłożonych przez beneficjenta na etapie realizacji i rozliczenia projektu celem uzyskania dofinansowania w kontekście ich rzetelności.

W wyniku przedmiotowej weryfikacji zdiagnozowano nieprawidłowości polegające na naruszeniu zapisów ustawy wdrożeniowej, umowy o dofinansowanie oraz postanowień Wytycznych w sprawie kwalifikowalności wydatków.

Pismem z 19 maja 2023 r. organ wezwał beneficjenta w trybie art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1273 ze zm., dalej: u.f.p.) do zwrotu środków z EFRR w kwocie [...]zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia od dnia 15 stycznia 2020 r., tj. od dnia przekazania środków w ramach wniosku o płatność do dnia zwrotu środków włącznie, tj. dnia obciążenia rachunku bankowego beneficjenta, w terminie 14 dniu od doręczenia wezwania.

Wobec bezskutecznego upływu terminu, Zarząd Województwa postanowieniem z 31 października 2023 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu przez beneficjenta środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich.

Następnie Zarząd Województwa decyzją z 30 stycznia 2024 r. nr WP-IV.433.12.2023.GZ:

1. określił kwotę w wysokości [...] zł przypadającą do zwrotu przez beneficjenta w związku z wykorzystaniem środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich z naruszeniem procedur oraz pobraniem nienależnie lub w nadmiernej wysokości w ramach umowy o dofinansowanie Projektu pn.: "[...]" z 16 marca 2018 r.

2. zobowiązał beneficjenta do jej zwrotu w całości wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia 15 stycznia 2020 r., tj. od dnia przekazania środków w ramach wniosku o płatność nr [...], którym sfinansowano faktury, obejmujące wydatki dotyczące naruszenia: faktura VAT nr [...] (kwota do zwrotu: [...] zł, faktura VAT nr [...] (kwota do zwrotu: [...] zł, tj. łącznie [...] zł do dnia zwrotu środków, tj. dnia obciążenia rachunku bankowego beneficjenta;

3. określił sposób zwrotu kwoty wskazanej w pkt 1 poprzez zwrot środków na rachunek bankowy IZ RPO WP na lata 2014 - 2020 w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że w wyniku przeprowadzonej przez IZ RP WP ponownej analizy dokumentacji związanej z wyborem wniosku do dofinansowanie w trybie konkursowym i udzieleniem zamówienia oraz dokumentów przedłożonych przez beneficjenta na etapie realizacji oraz rozliczenia projektu stwierdzono następujące naruszenia:

1) naruszenie art. 37 ust. 2 oraz art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 1270 ze zm., dalej: ustawa wdrożeniowa) w zakresie wprowadzenia IZ RPO WP w błąd w kwestii spełniania kryterium merytorycznego dopuszczającego pn. wykonalność instytucjonalna oraz finansowa projektu na etapie wyboru wniosku do dofinansowania.

Organ wskazał, że beneficjent na etapie wyboru projektu przedłożył dokument, który miał potwierdzić, że dysponuje odpowiednimi środkami finansowymi umożliwianymi realizację projektu, tj. elektronicznie zestawienie operacji z [...], który potwierdzał posiadania własnych środków na realizację projektu poprzez udokumentowanie salda na rachunku firmowym w wysokości [...] zł. Na podstawie tego dokumentu potwierdzono spełnienie przez beneficjenta ww. kryterium merytorycznego dopuszczającego. Zdaniem organu I instancji, ujawniony w toku postępowania karnego proceder opisany w zeznaniach P.C. wskazuje na to, że przedłożony przez beneficjenta dokument był nierzetelny, gdyż w rzeczywistości spółka nie dysponowała odpowiednimi środkami finansowymi, pieniądze były przelewane pomiędzy spółkami na jeden dzień, aby tylko wymagany stan środków pieniężnych wykazać przez Urzędem Marszałkowskim. W konsekwencji organ został wprowadzony w błąd co do posiadania przez beneficjenta odpowiednich środków finansowych umożliwianych realizację projektu. Tak więc projekt nie spełniał kryterium merytorycznego dopuszczającego określonego w Regulaminie, ustalonego zgodnie z art. 37 ustawy wdrożeniowej, wobec czego zgodnie z art. 52 ust. 2 ww. ustawy, umowa o dofinasowanie nie powinna zostać podpisana;

2) naruszenie § 13 ust. 2 akapit 2 i § 13 ust. 3 umowy o dofinansowanie projektu oraz zapisów sekcji 6.5 pkt 1 oraz 6.5.2 pkt 11 Wytycznych ws. kwalifikowalności wydatków w zakresie przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia pn. [...] z pominięciem trybu konkurencyjnego (pozorność udzielenia zamówienia).

Organ zaznaczył, że dokonując ponownej analizy przedłożonej przez beneficjenta dokumentacji, jako kluczowe z punktu widzenia tej oceny uznano nowe okoliczności ujawnione w zeznaniach P.K. oraz P.C.(protokoły z przesłuchań w ramach postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w P.), z których wynika jednoznacznie, że domniemany oferent/wykonawca nie zrealizował zakresu rzeczowego objętego przedmiotem zamówienia, ani nie brał czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Całością procedury przetargowej w bazie konkurencyjności na potrzeby rozliczenia projektu zajęła się firma "M" sp. z o.o. działająca za pośrednictwem i we współpracy z P.C., którego rolą było znalezienie informatyka, który wystawi faktury na fikcyjne usługi informatyczne.

Zdaniem organu, przedłożony przez beneficjenta dokument, tj. notatka służbowa przesłana 23 listopada 2018 r. do IZ RPO WP wraz z ofertą wykonawcy z 31 lipca 2018 r. są nierzetelne tj. opisują sytuację, która w rzeczywistości nie miała miejsca, aby uwiarygodnić kwestię nawiązania współpracy z domniemanym oferentem. Z zeznań P.K., potwierdzonych przez P.C., wynika bowiem, że nie wykonywał usług informatycznych dla spółki, a jedynie je fakturował. Nierzetelnym dokumentem jest także umowa na wykonanie oraz wdrożenie usług programistyczno-informatycznych z 14 sierpnia 2018 r., a do faktycznej współpracy i realizacji zakresu rzeczowego opisanego w tej umowie nigdy nie doszło. Zamawiający i wykonawca podejmowali następujący po sobie ciąg czynności koordynowany za pośrednictwem P.C. i uprawdopodabniany przez beneficjenta przy pomocy dokumentów przedkładanych do IZ RPO WP. Przy czym wszystkie ww. podmioty działały w porozumieniu i z zamiarem osiągnięcia celu jakim było pozorowanie rzetelnego przeprowadzenia postępowania na wybór przeszłego wykonawcy, który nigdy nie miał faktycznie realizować zadania objętego zamówieniem. Natomiast dokument potwierdzający wpłatę wadium został przez beneficjenta przedłożony celem udokumentowania pozorowanych działań związanych z wyborem wykonawcy zamówienia prowadzonych z pominięciem trybu konkurencyjnego.

W ocenie organu I instancji, przez działania beneficjenta były podejmowane jedynie dla pozoru, co wynikało z przyjętego założenia, że inwestycja objęta zamówieniem faktycznie nie zostanie zrealizowana przez wybranego wykonawcę, lecz przez zupełnie inny podmiot.

Według organu I instancji upublicznienie przedmiotowego zapytania ofertowego dokonane na etapie wszczęcia fikcyjnego/pozorowanego postępowania o udzielenie zamówienia nie może czynić zadość zasadzie konkurencyjności o której mowa w sekcji 6.5 pkt 11) a) Wytycznych ws. kwalifikowalności wydatków. Również w kwestii spełnienia drugiej przesłanki wskazanej w sekcji 6.5.2. pkt 11 b) ww. Wytycznych odnoszącej się do "wyboru najkorzystniejszej oferty złożonej przez wykonawcę spełniającego warunku udziału w postępowaniu" organ uznał, że beneficjent wprawdzie formalnie dokonał wyboru najkorzystniej oferty złożonej przez wykonawcę spełniającego warunku udziału w postępowaniu to jednak ww. działanie było podjęte jedynie dla pozoru gdyż przedmiot zamówienia nie został faktycznie zrealizowany przez wykonawcę, który tę ofertę przedłożył.

3) naruszenie § 5 ust. 2 pkt 1 i § 1 pkt. 41 w zw. z § 5a ust. 2 pkt 5, 8 i 10 umowy o dofinansowanie, a także regulacji zawartych w sekcji 6.2 pkt 3 lit. e), h) i j) Wytycznych ws. kwalifikowalności wydatków w zakresie braku spełnienia warunków uznania wydatków poniesionych w projekcie za kwalifikowane.

W ocenie organu I instancji, faktury wystawione przez domniemanego wykonawcę P.K. nie odzwierciedlały faktycznego zdarzenia gospodarczego jakim miało być wykonanie oraz zainstalowanie programu dotyczącego budowy społeczności wokół książki objętego zakresem rzeczowym projektu. Podczas przesłuchania stwierdził on, że nie wie kto wykonał program. Beneficjent przedłożył zatem do refundacji wydatki odnoszące się do fikcyjnego zdarzenia gospodarczego, które zostało udokumentowane w oparciu o nierzetelne faktury. Również przedłożone przez niego dokumenty - Protokół odbioru częściowy i końcowy nie odzwierciedlały stanu rzeczywistego. Beneficjent naruszył postanowienia § 5 ust. 2 pkt 1 umowy o dofinansowanie, które zobowiązywały go do realizacji projektu z należytą starannością w szczególności poprzez ponoszenie wydatków w sposób celowy i rzetelny tj. taki który odzwierciedla faktyczne zdarzenie gospodarcze. Zatem nie można było uznać wydatków poświadczonych nierzetelnymi fakturami za udokumentowane w sposób należyty (tj. zgodny z wymogami wskazanymi w umowie o dofinansowanie i wytycznych) co powoduje ich niekwalifikowalność w całości (§ 5a ust. 2 pkt 5 i 8 umowy).

Ponadto w związku z tym, że usługa stworzenia, instalacji i konfiguracji oprogramowania w rzeczywistości nie została wykonana przez podmiot wskazany przez beneficjenta w dokumentacji stanowiącej podstawę do wypłaty dofinansowania, należy ją uznać jako faktycznie niewykonaną (zapisy § 5a ust. 2 pkt 10 umowy) i wydatek w związku z nią poniesiony za niekwalifikowany w całości.

Organ I instancji stwierdził też brak spełnienia przez beneficjenta warunków kwalifikowalności wydatków określonych w sekcji 6.2 pkt 3 lit. e), h) i j) ww. Wytycznych Ministra Rozwoju i Finansów w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 z 19 lipca 2017 r.

W wyniku przeprowadzonej kontroli doraźnej stwierdzono naruszenie § 5 ust. 2 pkt 1 i 7 umowy o dofinansowanie projektu w zakresie nie osiągnięcia przez beneficjenta celu projektu oraz zakładanych wskaźników projektu. Organ I instancji wskazał, że na etapie kontroli doraźnej projektu stwierdzono brak działania programu/platformy internetowej, tzn. niemożliwe było zalogowanie się i skorzystanie z aplikacji będącej przedmiotem realizacji Projektu, a także niefunkcjonowanie innych zakładek umieszczonych na dedykowanej stronie platformy. Ponadto certyfikat bezpieczeństwa dla tej strony wygasł, co również odnotowano w wyniku czynności kontrolnych dokonanych w siedzibie IZ RPO WP. Beneficjent przedkładając uwagi i zastrzeżenia do informacji pokontrolnej w zakresie braku działania portalu wskazując na możliwość prowadzenia czynności serwisowych, równocześnie jednak nie przedłożył żadnego dowodu na poparcie swej tezy. IZ RPO WP podkreśliła ponadto, iż w sytuacji gdyby domniemane czynności serwisowe miały długotrwały charakter, to o takim stanie rzeczy beneficjent powinien był poinformować IZ RPO WP wskazując na przerwę w realizacji projektu (§ 11 pkt 3 umowy o dofinansowanie). W dniu 13 listopada 2023 r. dokonano oglądu ww. strony internetowej i stwierdzono, że była nieosiągalna. Również domena [...] została przeszukana w bazie domen i stwierdzono, że nie została ona zarejestrowana w bazie. Beneficjent nie dostarczył do IZ RPO WP żadnych dowodów na potwierdzenie, czy platforma pozyskała choćby niewielkie grono odbiorców i czy tym samym dofinansowany projekt był kiedykolwiek dostępny dla twórców książek.

Zdaniem organu I instancji, przedmiotowy projekt na żadnym etapie jego funkcjonowania nie był realizowany w sposób zgodny z założonym celem, którym było rozpoczęcie świadczenia nowej usługi przeznaczonej dla twórców/pisarzy. Beneficjent nie prowadził również żadnych działań promujących zakupioną platformę do tworzenia autorskich publikacji (książek) w celu pozyskania klientów (nie przedłożono żadnych dowodów uwiarygadniających przeprowadzenie ww. działań), co świadczy o tym, że nie miał zamiaru wprowadzenia nowej usługi na rynek zgodnie z założeniami zawartymi w projekcie. Beneficjent wyjaśnił, że prowadził bezpośrednią kampanię promocyjną portalu internetowego na ulicach miast, równocześnie jednak nie przedłożono żadnych dowodów (chociażby dokumentacji zdjęciowej) uwiarygadniających przeprowadzenie ww. kampanii, a w jej trakcie potencjalni użytkownicy uiszczali opłatę abonamentową za dostęp do portalu w formie gotówkowej w oparciu o faktury/dowody KP nie zawierające żadnych danych identyfikacyjnych. Z tego względu uznano, iż przedmiotowa kampania faktycznie nie miała miejsca. Powyższe w ocenie organu potwierdza, że beneficjent nie zamierzał prowadzić działalności w oparciu o zakupioną w ramach projektu wartość niematerialną prawną, a co za tym idzie nie miał zamiaru wprowadzenia nowej usługi na rynek zgodnie z założeniami zawartymi w projekcie.

Ponadto organ wskazał, że beneficjent w okresie realizacji projektu oraz w okresie trwałości projektu nie uzyskał żadnych przychodów z tytułu użytkowania platformy [...], a związanych z wprowadzeniem nowej e - usługi. Jedyne przychody, które wykazał to przedstawione w trakcie kontroli na zakończenie realizacji projektu faktury wystawione od 1 maja 2019 r. do 24 sierpnia 2019 r. za dostęp do korzystania z platformy do tworzenia książek (tzw. abonament) 1, 2 i 3 - miesięczny oraz dowody wpłaty KP. Faktury te zostały wystawione odpowiednio na kwoty: [...]zł, [...] zł oraz [...] zł brutto (zapłata w formie gotówkowej, brak danych klientów). Organ I instancji uznał, że faktury te są nieweryfikowalne i nie mogą potwierdzać rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a beneficjent wprowadził IZ RPO WP w błąd, przedkładając nieprawdziwe dokumenty (faktury, potwierdzenia zapłaty KP) dotyczące świadczenia usług i wdrożenia ich na rynek. W konsekwencji uznano, że cel projektu nie został osiągnięty, a tym samym nie wszedł on w okres trwałości.

Natomiast Wskaźniki rezultatu C.3.1 Liczba wprowadzonych innowacji produktowych oraz C.3.2 Liczba wdrożonych systemów TIK w przedsiębiorstwach, nie zostały osiągnięte ze względu na to, iż usługa będąca przedmiotem projektu nie została faktycznie wprowadzona na rynek. Powyższe stanowi zatem naruszenie zapisów § 5 ust. 2 pkt. 7 umowy o dofinansowanie. W odniesieniu natomiast do wskaźnika rezultatu pn. C.3,1 Wzrost zatrudnienia we wspieranych przedsiębiorstwach (Cl 8) [EPC] organ wskazał, że beneficjent formalnie zatrudnił jedną osobę na stanowisku administratora portalu, poinformował organ, że pracownik zwolnił się z pracy (w marcu 2020 r.), zaś w to miejsce nikogo nie zatrudniono nikogo ze względu na brak zainteresowania potencjalnych pracowników oferowanym miejscem pracy spowodowany stanem epidemicznym związanym z wybuchem pandemii COVID-19. Na powyższe tezy beneficjent nie przedstawił żadnych dowodów. Ponadto z zeznań P.C. wynikało, że pracownica ta faktycznie nie świadczyła pracy.

Organ I instancji uznał, że stwierdzone naruszenia stanowią podstawę do zwrotu dofinansowania na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 i 3 u.f.p. - wykorzystanie środków z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ww. ustawy tj. z naruszeniem postanowień ustawy wdrożeniowej, umowy o dofinansowanie i Wytycznych w sprawie kwalifikowalności wydatków oraz pobranie środków nienależnie lub w nadmiernej wysokości tj. przyznanie na podstawie dokumentów nierzetelnych i wprowadzających w błąd IZ RPO WP.

Organ stwierdził, że wystąpiła nieprawidłowość indywidulana w rozumieniu art. 2 pkt 36 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U.UE.L.2013.347.320, dalej: rozporządzenie 1303/2013), co stanowi podstawę do zwrotu nieprawidłowo pobranych środków.

Organ stwierdził naruszenie postanowień ustawy wdrożeniowej, umowy o dofinansowanie projektu oraz Wytycznych w sprawie kwalifikowalności. Beneficjent jest podmiotem gospodarczym, z którym związane jest naruszenie. Działanie beneficjenta spowodowało wystąpienie szkody w budżecie UE poprzez refundację nieuzasadnionych wydatków, niespełniających warunków do uznania ich za kwalifikowane. Wystąpiła szkoda realna w wysokości środków finansowych wypłaconych beneficjentowi w wysokości [...] zł, które zostały przez niego wydatkowane niezgodnie z przeznaczeniem i procedurami, gdzie przy prawidłowym zachowaniu zasad kwalifikowalności wydatków, środki te nie zostałyby wypłacone. Dofinansowanie wypłacone beneficjentowi nie przyniosło założonych skutków, nie zostało wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem i procedurami. Konsekwencją wystąpienia nieprawidłowości jest dokonanie odpowiedniej korekty finansowej, uwzgledniającej wagę i charakter nieprawidłowości.

W ocenie organu, zachodzi przesłanka zwrotu całości pobranego dofinasowania określona w art. 207 ust.1 u.f.p., gdyż środki zostały pobrane nienależnie, a całość wydatków objętych projektem została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i w sposób naruszający procedury w rozumienie art. 184 u.f.p. dla wszystkich stwierdzonych naruszeń, skutkujących nieprawidłowym poniesieniem wydatków. Wysokość korekty finansowej wynosi 100 % dofinasowania, które jest równe wartości wkładu z budżetu UE.

Pismem z 23 lutego 2024 r. beneficjent wniósł do IZ RPO WP o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek nie zawierał zarzutów ani argumentacji beneficjenta.

Opisaną na wstępie decyzją z 3 czerwca 2024 r. Zarząd Województwa utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji, podtrzymując w całości wyrażone w niej stanowisko o braku zrealizowania zakresu rzeczowego projektu oraz jego wskaźników, nie osiągnieciu celu projektu, niewywiązaniu się przez beneficjenta z zapisów dotyczących promocji projektu oraz pozorności działań beneficjenta, w szczególności poprzez pozorowanie prowadzenia działalności.

Organ II instancji podkreślił, że dokumentacja projektowa na podstawie której przedmiotowy projekt uzyskał finansowanie oraz był realizowany wskazuje, że beneficjent nie dotrzymał warunków umowy o dofinansowanie, a przede wszystkim nie zrealizował zakresu rzeczowego projektu. Beneficjent powinien stworzyć nowy portal internetowy, który tworzyłby społeczność wokół książek. Jednocześnie celem głównym projektu miało być rozpoczęcie świadczenia nowej usługi, opracowanej dzięki zakupionej i wdrożonej w ramach projektu wartości niematerialnej i prawnej. Ponadto beneficjent w ramach projektu miał zatrudnić jednego pracownika. W ocenie organu, działania beneficjenta miały na celu wprowadzenie IZ RPO WP w błąd, że projekt jest przez niego realizowany w prawidłowy sposób, podczas gdy w rzeczywistości nie wypełnił warunków wynikających z umowy, do czego był zobligowany.

Na powyższą decyzję beneficjent złożył skargę do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 207 ust. 1 w zw. z art. 207 ust. 8 i ust. 9 u.f.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez organ, iż jakoby część środków przeznaczonych przez skarżącego na realizację projektu została wykorzystana z naruszeniem procedur - podczas gdy organ l instancji wskazał wprost, iż doszło pełnej realizacji zakresu rzeczowego projektu jak i realizacji celu i wskaźników projektu beneficjenta;

2. art. 189 ust 3b u.f.p. poprzez jego zastosowanie i wydanie decyzji o zapłacie odsetek określającą: 1) kwotę środków, od których nalicza się odsetki; 2) termin, od którego nalicza się odsetki, a także sposób ich zapłaty w sytuacji gdy doszło do pełnej realizacji celu głównego projektu, wskazanych wskaźników a zatem nie istniały jakiekolwiek przesłanki do stwierdzenia organu iż jakoby doszło do wykorzystania środków niezgodnie z przeznaczeniem co uprawniałoby organ do dokonania korekty finansowej w ramach projektu;

3. art. 24 ust. 1 u.f.p. poprzez jego zastosowanie tj. nieuprawnione stwierdzenie przez organ, iż doszło jakoby do stwierdzenia jakichkolwiek nieprawidłowości w projekcie, w sytuacji gdy organ I i ll instancji wykazały bezspornie, iż projekt został zrealizowany w całości zarówno m.in. co do celu głównego jak i co do wskaźników;

4. art. 24 ust. 5 u.f.p. poprzez jego zastosowanie i zastosowanie korekty finansowej dla projektu w wysokości 100% w sytuacji gdy organ l i ll instancji wykazały bezspornie, iż projekt został zrealizowany w całości zarówno m.in. co do celu głównego jak i co do wskaźników zatem wszystkie wydatki poniesiono i udokumentowano prawidłowo;

5. art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013 poprzez jego zastosowanie i stwierdzenie przez organ, iż w projekcie wystąpiły nieprawidłowości, w sytuacji gdy organ l i ll instancji wykazały bezspornie, iż projekt został zrealizowany w całości zarówno m.in. co do celu głównego jak i co do wskaźników zatem wszystkie wydatki poniesiono i udokumentowano prawidłowo;

6. art. 4 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 poprzez jego zastosowanie i uznanie, że w projekcie doszło do jakichkolwiek nieprawidłowości a tym samym jakoby zaistniała konieczność cofnięcia rzekomo bezprawnie uzyskanej korzyści poprzez nałożenie korekty finansowej w wysokości 100% i tym samym obniżenie całkowitej kwoty współfinansowania UE dla projektu o kwotę nałożonej korekty finansowej i finalnie, żądanie zwrotu kwoty [...] zł w sytuacji gdy organ l i ll instancji wykazały bezspornie, iż projekt został zrealizowany w całości zarówno m.in. co do celu głównego jak i co do wskaźników zatem wszystkie wydatki poniesiono i udokumentowano prawidłowo;

7. art. 97 § 1 ust. 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy ostateczne i prawidłowe (tj. oparte na rzetelnych i faktycznych ustaleniach okoliczności sprawy) zależy od ostatecznego i prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania prowadzonego m.in. przez Prokuraturę Okręgową w Przemyślu z uwagi na fakt, że zarówno dla organu I i II instancji okoliczność ta (prowadzenie postępowania przez prokuraturę) jest przesądzająca o wystąpieniu nieprawidłowości w projekcie),

8. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności przedmiotowej sprawy i naruszenia zasady prawdy materialnej oraz jej gwarancji, a w szczególności brak podjęcia przez organy najdalej idącej inicjatywy i wnikliwości w badaniu stanu faktycznego oraz w szczególności poprzez zaniechanie oceny zgodności z przepisami prawa okoliczności wytworzenia platformy, kwestii posiadania tzw. wkładu własnego na realizację projektu, braku powiązań kapitałowych i finansowych pomiędzy podmiotami ubiegającymi się o dofinansowanie na terenie województwa podkarpackiego (wskazanymi przez organ l i ll instancji), kwestii współpracy spółki z firmą konsultingową i zakresu tej współpracy, kwestii współpracy spółki z oferentem i wykonawcą platformy w ramach projektu (zasad współpracy - zakresu umowy i sposobu rozliczenia);

9. art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. z uwagi na ich niezastosowanie poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności dokładnego ustalenia okoliczności wytworzenia platformy, kwestii posiadania tzw. wkładu własnego na realizację projektu, braku powiązań kapitałowych i finansowych pomiędzy podmiotami ubiegającymi się o dofinansowanie na terenie województwa [...] (wskazanymi przez organ l i ll instancji), kwestii współpracy spółki z firmą konsultingową i zakresu tej współpracy, kwestii współpracy spółki z oferentem i wykonawcą platformy w ramach projektu (zasad współpracy - zakresu umowy i sposobu rozliczenia);

10. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie przez organy postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej;

11. art. 37 ust. 2 oraz art. 52 ust. 2 ustawy wdrożeniowej poprzez zastosowanie i błędne uznanie, iż jakoby doszło wprowadzenia IZ RPO WP w błąd w kwestii spełniania kryterium merytorycznego dopuszczającego pn. Wykonalność instytucjonalna oraz finansowa projektu na etapie wyboru wniosku do dofinansowania w sytuacji gdy beneficjent bezspornie dysponował środkami celem realizacji projektu zatem nie istniały jakiekolwiek okoliczności wskazujące na niespełnienie tego kryterium a spółka wykazała środki na realizację Projektu;

12. § 13 ust. 2 akapit 2 i § 13 ust. 3 umowy o dofinansowanie projektu oraz zapisów podrozdziału 6.5 pkt 1 oraz sekcji 6.5.2 pkt 11 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków poprzez błędne uznanie przez organ, iż spółka przeprowadziła postępowanie o udzielenie zamówienia pn. Zakup i wdrożenie nowej platformy niezbędnej do świadczenia usługi z pominięciem trybu konkurencyjnego (pozorność udzielenia zamówienia) w sytuacji gdy przeprowadzone postępowanie spełniało wszystkie wymogi dla tego typu działania i nie stwierdzono jakichkolwiek nieprawidłowości w tym zakresie;

13. § 5 ust. 2 pkt 1 i § 1 pkt 41 w zw. z § 5a ust. 2 pkt 5, 8 i 10 umowy o dofinansowanie, a także regulacji zawartych w podrozdziale 6.2 pkt 3 lit, e), h) i) Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków poprzez uznanie przez organ ll instancji jakoby wystąpił brak spełnienia warunków uznania wydatków poniesionych w projekcie za kwalifikowane w sytuacji gdy zarówno organ l i ll instancji wykazały, że projekt został zrealizowany w zakresie rzeczowym, w zakresie wskaźników i w zakresie celu głównego;

14. § 5 ust. 2 pkt 1 i 7 umowy o dofinansowanie projektu poprzez nieuprawnione przyjęcie, iż w ramach projektu doszło do nieosiągnięcia przez beneficjenta celu projektu oraz zakładanych wskaźników projektu w sytuacji gdy zarówno organ l jak i ll instancji wykazały, iż projekt został zrealizowany w zakresie rzeczowym, w zakresie wskaźników i w zakresie celu głównego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wywiódł, że w świetle obowiązującej zasady domniemania niewinności, czynienie przez organ jakichkolwiek ostatecznych ustaleń na podstawie informacji przekazanych przez organy ścigania jest co najmniej nieuprawnione i przedwczesne. W spółce nie toczy się postępowania karne sądowe i nie doszło do prawomocnego skazania jakiegokolwiek podmiotu czy osoby fizycznej. Postępowanie prokuratorskie jest na wczesnym etapie, a do rozstrzygania kwestii ewentualnej odpowiedzialności uprawnione są sądy powszechne.

Według skarżącego nie doszło do naruszenia żadnego z przepisów u.f.p. Organy obu instancji potwierdziły, że doszło do realizacji celu projektu, osiągnięcia zakładanych wskaźników projektu i zakresu rzeczowego projektu. W jego ocenie, decyzje organów są wewnętrznie sprzeczne, a poczynione ustalenia - niezgodne ze stanem faktycznym, ponieważ zrealizował zarówno cele rzeczowe jak i wskaźniki. Zaznaczył, że nawet gdyby doszło do wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki wykorzystania środków niezgodnie z przeznaczeniem (czemu zaprzecza) nie musi to oznaczać konieczności zwrotu całej kwoty dofinasowania.

Skarżący podniósł również, że wytyczne w zakresie kwalifikanci wydatków nie mogą stanowić podstawy do wydania decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 207 ust. 9 u.f.p. wobec podmiotów niepozostających w bezpośredniej podległości organizacyjnej (służbowej) z podmiotem wydającym ową decyzję. Wyłączenie stosowania art. 207 u.f.p. w związku ze skutkami wystąpienia COVID-19 przewiduje ustawa z 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych.

Ponadto według skarżącego, skoro organ powołuje się na toczące się postępowanie prokuratorskie, powinien z urzędu zawiesić postępowanie do czasu uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego w tej kwestii.

Skarżący nadmienił także, że będący przedmiotem projektu portal ksiażka-plus.eu działał nieprzerwanie, a organ z niewiadomych przyczyn zanegował fakt wystąpienia przerw technicznych. Zaznaczył, że realizacja wskaźnika zatrudnienia nie była możliwa z powodu pandemii. Natomiast informacje o wyniku postępowania w Bazie Konkurencyjności umieszcza spółka, nie zaś oferenci.

Według skarżącego, organ dopuścił się nieuprawnionych insynuacji odnośnie źródła środków "M" na wpłacenie wadium oraz ewentualnych przepływów finansowych między podmiotami gospodarczymi, które potencjalnie ubiegały się i ewentualnie uzyskały dofinansowanie w województwie podkarpackim. Beneficjent zawarł kompleksową umowę z firmą konsultingową "M" w ramach której zleceniobiorca odpowiedzialny był za przygotowanie kompletnej dokumentacji wnioskowej, rozliczenie projektu m.in. opracowywaniem ofert i zamieszczaniem ich w Bazie Konkurencyjności oraz umieszczeniem informacji o wyborze najkorzystniejszej oferty po przeprowadzeniu procedury przetargowej. Wszystkie informacje były powszechnie dostępne zatem ofertę mógł złożyć każdy potencjalnie zainteresowany i spełniający warunki, jednak wpłynęła tylko jedna oferta.

Skarżący zaznaczył, że organ nie wykazał, aby sam etap szacowania wartości zamówienia był przeprowadzony w sposób wadliwy. Beneficjent nie faworyzował zaś żadnego z potencjalnych oferentów.

Skarżący stwierdził także, że informacje w zakresie wkładu własnego spółki były prawdziwe, a środki pozostawały w jego dyspozycji.

W odpowiedzi na skargę Zarząd Województwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a sformułowane w niej zarzuty okazały się nietrafne.

Sąd nie stwierdził podstaw do zastosowania względem kontrolowanej decyzji środków określonych w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji mogłoby bowiem nastąpić w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że kontrolowana decyzja nie narusza przepisów prawa procesowego jak również prawa materialnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja zobowiązująca skarżącego do zwrotu środków finansowych przeznaczonych na realizację projektu finansowanego z udziałem środków europejskich wraz z odsetkami.

Zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu regulowanym przepisami k.p.a. oraz u.f.p. i ustawy wdrożeniowej. Zastosowanie miały także wskazane w decyzji przepisy unijnych aktów prawnych, w tym w szczególności rozporządzenie 1303/2013.

Z art. 60 ww. rozporządzenia wynika, że instytucja zarządzająca odpowiada za zarządzanie programami operacyjnymi i ich realizację zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami, a w szczególności za: a) zapewnienie, że operacje są wybierane do finansowania zgodnie z kryteriami mającymi zastosowanie do programu operacyjnego oraz, że spełniają one mające zastosowanie zasady wspólnotowe i krajowe przez cały okres ich realizacji; b) weryfikację, że współfinansowane towary i usługi są dostarczone oraz, że wydatki zadeklarowane przez beneficjentów na operacje zostały rzeczywiście poniesione i są zgodne z zasadami wspólnotowymi i krajowymi.

Do obowiązków instytucji zarządzającej należy zatem weryfikacja czy współfinansowanie produkty i usługi zostały dostarczone oraz czy operacja spełnia obowiązujące przepisy i warunki wsparcia. Co więcej, instytucja zarządzająca posiada uprawnienia do kontroli projektu również w okresie trwałości projektu. W sytuacji gdy wynik kontroli okaże się dla beneficjenta negatywny, jest on zmuszony do poniesienia skutków związanych z dokonaną kontrolą. W sytuacji bowiem ustalenia, że doszło do nieprawidłowości w toku realizacji projektu, instytucja zarządzająca będzie zobligowana do uznania wydatków za niekwalifikowalne.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że w ocenie Sądu, ustalony w sprawie stan faktyczny potwierdził prawidłowość zajętego przez instytucję zarządzającą stanowiska co do meritum sprawy. Organ w tym zakresie prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy i na podstawie tych ustaleń uznał, że doszło do powstania nieprawidłowości w rozumieniu art.2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013.

Zgodnie z tym przepisem "nieprawidłowość" oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem.

Natomiast naruszenie procedur, o którym mowa w tym przepisie, to takie działanie beneficjenta otrzymującego środki z funduszy unijnych, które nie realizuje zgodnie z przyjętymi na niego zobowiązaniami i przepisami prawa celów, do realizacji których zobowiązał się otrzymując środki publiczne na podstawie podpisanej umowy. Jeżeli zatem beneficjent nie wykonuje działań, do wykonania których się zobowiązał, nie realizuje celów projektu, to takie działanie jest działaniem niezgodnym z procedurami wskazanymi w tym przepisie. Działanie z nimi zgodne oznacza bowiem realizację projektu.

Dokumenty tworzące system realizacji programu operacyjnego (umowa o dofinansowanie, wytyczne, komunikaty, opracowane przez instytucje zarządzające) stanowią wprawdzie specyficzne, ale prawne uregulowania i przyznaje się im walor źródła prawa. Projekty realizowane są przez beneficjentów na podstawie umowy o dofinansowanie, która stanowi podstawowe źródło uprawnień i obowiązków jej stron, w tym beneficjenta. Procedury te mogą wynikać nie tylko z aktu prawa powszechnie obowiązującego, ale także z łączącej strony umowy o dofinansowanie, w której zostaje określony uzgodniony sposób działania beneficjenta. Sposób ten jest obowiązujący i odstępstwo od niego stanowi naruszenie procedur, o jakim mowa w art. 184 u.f.p.

Z kolei przez szkodę, o której mowa w art.2 pkt 36 cyt. rozporządzenia, należy rozumieć szkodę rzeczywistą (realną), tj. uszczerbek który da się zmierzyć i określić jego wysokość lub szkodę potencjalną, czyli możliwość spowodowania szkody.

Dla istnienia "nieprawidłowości" niezbędne jest zatem wystąpienie łącznie dwóch przesłanek, tj. naruszenia prawa i wystąpienia szkody.

W kontrolowanej sprawie zakres rzeczowy projektu wskazany we wniosku o dofinansowanie obejmował realizację jednego zadania pn. "[...]". Beneficjent zobowiązał się do utworzenia w ramach projektu nowego portalu internetowego – platformy internetowej do tworzenia społeczności wokół książek. Głównym celem projektu miało być rozpoczęcie świadczenia nowej usługi opracowanej dzięki zakupionej i wdrożonej w ramach projektu wartości niematerialnej i prawnej tj. portalu [...]. Beneficjent zobowiązał się również do zatrudnienia jednego pracownika.

Instytucja zarządzająca na zakończenie realizacji projektu przeprowadziła kontrolę, w wyniku której stwierdzono, że zakres rzeczowy projektu został zrealizowany oraz został osiągnięty cel i wskaźniki określone we wniosku o dofinansowanie.

Jednakże przeprowadzona w okresie trwałości projektu kontrola doraźna wykazała, że beneficjent w rzeczywistości nie wdrożył w prowadzonej działalności nowej usługi opracowanej dzięki zakupionemu w ramach projektu portalu internetowego.

Asumptem do przeprowadzenia kontroli doraźnej było zawiadomienie przez organy ścigania o wszczęciu śledztwa w sprawie m.in. posługiwania się fakturami VAT dotyczącymi nabycia usług polegających na wykonaniu platformy, które faktycznie nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych oraz pismo informujące, że działanie beneficjenta zostało objęte zakresem przedmiotowego śledztwa, ponieważ czynności wykonywane w ramach postępowania uprawdopodobniły przestępczy proceder, w którym uczestniczyło kilka podmiotów w tym m.in. beneficjent, polegający na wprowadzeniu w błąd Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] co do faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej poprzez posługiwanie się poświadczającymi nieprawdę dokumentami i doprowadzenia w ten sposób Województwa [...] do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wypłatę dotacji (pisma z 10 grudnia 2021 r. i 22 lipca 2022 r. Prokuratury Okręgowej w P.).

W kontrolowanej sprawie na podstawie § 5 ust. 2 umowy o dofinasowanie beneficjent zobowiązał się w szczególności do realizacji projektu zgodnie z: należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego, unijnego, regulaminem konkursu, wytycznymi w rozumieniu ustawy wdrożeniowej oraz w sposób, który zapewni prawidłowa i terminową realizację projektu oraz osiągnięcie celów projektu, wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku o dofinasowanie (pkt 1); obowiązującymi przepisami prawa krajowego i unijnego oraz regulaminem konkursu (pkt 2) oraz przestrzegania zasad wynikających z wytycznych w rozumieniu ustawy wdrożeniowej (pkt 3).

W wyniku ustaleń poczynionych w toku kontroli doraźnej instytucja zarządzająca stwierdziła, że beneficjent nie zrealizował zakresu rzeczowego projektu, nie osiągnął celu projektu oraz wskaźników określonych we wniosku o dofinansowanie, a podejmowane przez niego działania ukierunkowane były na wprowadzenie organu w błąd co do prawidłowości realizowania projektu.

W tym zakresie ustalono, że przedłożony przez beneficjenta na etapie wyboru projektu dokument w postaci elektronicznego zestawienia operacji z [...], dokumentujący saldo na rachunku firmowym spółki w wysokości [...] zł, który miał potwierdzić, że dysponuje ona odpowiednimi środkami finansowymi umożliwianymi realizację projektu, był nierzetelny. Wskazywał na to ujawniony w toku postępowania karnego proceder opisany w zeznaniach P.C., że w rzeczywistości spółka nie dysponowała odpowiednimi środkami finansowymi, gdy z pieniądze były przelewane pomiędzy uczestniczącym w przestępczym procederze podmiotami jedynie na jeden dzień, w celu wykazania wymaganego stanu środków pieniężnych przed instytucją zarządzająca. W konsekwencji organ został wprowadzony w błąd co do posiadania przez beneficjenta odpowiednich środków finansowych umożliwianych realizację projektu. Tak więc projekt nie spełniał kryterium merytorycznego dopuszczającego, ustalonego zgodnie z art. 37 ustawy wdrożeniowej, wobec czego zgodnie z art. 52 ust. 2 ww. ustawy, umowa o dofinasowanie nie powinna zostać w ogóle zawarta.

Organ ustalił także, że platforma internetowa nie działała w sposób ciągły i nie spełniała swojej funkcji. Stwierdzono, że niemożliwe było zalogowanie się i skorzystanie z aplikacji, nie działały też inne zakładki umieszczone na stronie platformy, ustalono, że certyfikat strony wygasł 16 lipca 2021 r. oraz, że domena [...] ([...]) nie została zarejestrowana). Beneficjent nie przedstawił zaś instytucji zarządzającej żadnych dowodów na potwierdzenie, czy dofinansowany projekt był w rzeczywistości realizowany. O przerwach w realizacji projektu miał zaś obowiązek poinformować organ (§ 11 pkt 3 umowy o dofinansowanie).

Znamienne jest również to, że beneficjent nie prowadził żadnych działań promujących zakupioną platformę w Intrenecie. Twierdząc natomiast, że prowadził kampanię promocyjną na ulicach miast, nie przedłożył na poparcie swych twierdzeń dowodów, jak chociażby dokumentacja fotograficzna.

Argumentując z kolei, że użytkownicy uiszczali opłatę abonamentową za dostęp do portalu w formie gotówkowej, beneficjent nie przedłożył rzetelnych dokumentów, a jedyne faktury/dowody KP z okresu 1 maja - 24 sierpnia 2019 r., które nie zawierały żadnych danych identyfikacyjnych (zapłata w formie gotówkowej w wysokości: [...] zł, [...] zł oraz [...] zł, brak danych klientów).

Co więcej, beneficjent poza w wskazanymi kwotami, nie uzyskał żadnych przychodów z tytułu użytkowania platformy [...], związanych z wprowadzeniem nowej usługi.

Ponadto organ ustalił, że portal internetowy nie został wykonany przez podmiot wskazany przez beneficjenta jako wykonawcę - P.K., który przesłuchiwany w toku śledztwa zeznał, że go nie wykonał, nie brał również udziału w postępowaniu, które miało na celu wyłonienie wykonawcy platformy internetowej, inny podmiot wpłacił wadium, a jego rolą było jedynie wystawianie faktur dla spółki.

W konsekwencji stwierdzono, że beneficjent przedłożył do refundacji wydatki odnoszące się do fikcyjnego zdarzenia gospodarczego, które zostało udokumentowane w oparciu o nierzetelne faktury. W konsekwencji uznano, że cel projektu nie został osiągnięty.

W kontrolowanej sprawie instytucja zarządzająca w zaskarżonej decyzji szczegółowo wskazała na naruszenia postanowień umowy o dofinansowanie, Wytycznych w sprawie kwalifikanci wydatków oraz przepisów prawa. W ocenie Sądu, stanowisko organu w decyzjach wydanych w obu instancjach zostało wyczerpująco oraz rzetelnie uzasadnione i wbrew twierdzeniom skarżącego, decyzje te nie są "wewnętrznie sprzeczne".

W przekonaniu Sądu, w niniejszej sprawie organy słusznie wskazały, że zaistniała szkoda rzeczywista w wysokości środków finansowych wypłaconych beneficjentowi na realizację projektu ([...] zł), które zostały przez beneficjenta pobrane nienależnie, a następnie wykorzystane z naruszeniem procedur. Tak wydane środki tworzą szkodę w budżecie Unii. Z unijnego budżetu mogą być bowiem pokrywane wyłącznie wydatki kwalifikowalne i zgodne z przepisami prawa oraz procedurami ustalonymi przez instytucję zarządzającą. Tym samym, skoro beneficjent dopuścił się nadużycia finansowego, cała wypłacona kwota dofinansowania stała się nienależna.

W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy zaistnienie nieprawidłowości w rozumieniu w art.2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013 nie budzi wątpliwości. W związku z powyższym nie doszło do naruszenia przez organ ww. przepisu.

W tych okolicznościach organ był zobowiązany do dochodzenia zwrotu środków nienależnie pobranych – wykorzystanych z naruszeniem procedur. Materialnoprawną podstawą zwrotu środków stanowił art. 207 ust. 1 u.f.p. Spełnione zostały przesłanki określone w art. 207 ust. 1 pkt 2 i 3 u.f.p. tj. wykorzystanie środków z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. i nienależne pobranie środków, co skutkowało obowiązkiem odzyskania wypłaconych środków. Na mocy art. 207 ust. 1 pkt 3 u.p.f. pobrane nienależnie środki podlegają zwrotowi wraz z odsetkami wyliczonymi według zasad wskazanych w tym przepisie.

Zaznaczyć przy tym należy, że obowiązek zwrotu środków powstaje z mocy prawa z chwilą zaistnienia przesłanek przewiedzianych przepisami, bez względu na wolę i zamiar beneficjenta, czy też winę jakiegokolwiek podmiotu. Dyspozycja ww. przepisów nie pozostawia organowi dowolności działania w zakresie dochodzenia zwrotu środków pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości wraz z odsetkami.

Takie działania zostały przez tę instytucje zarządzającą w oparciu o poczynione ustalenia wdrożone. Zastosowanie art. 207 u.f.p. było zatem konsekwencją podjętego zobowiązania w ramach zawartej umowy o dofinasowanie projektu.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, że organy obu instancji potwierdziły, że doszło o realizacji celu i zakresu rzeczowego projektu oraz osiągnięcia zakładanych wskaźników, należy wskazać, że w przypadku gdy beneficjent dopuścił się naruszeń stwierdzonych dopiero na późniejszym etapie, gdzie jak w niniejszej sprawie do wykrycia nieprawidłowości doszło dopiero w toku działań podjętych przez organy ścigania w postępowaniu karnym, to wynik uprzedniej kontroli (kompleksowej na zakończenie realizacji projektu) nie ma znaczenia dla oceny kwalifikowalności wydatków, ponieważ to, że w czasie kontroli nie zostały one zakwestionowane, nie oznacza, że nie mogą zostać zakwestionowane w późniejszym okresie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażane jest jednolite stanowisko, które Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela, że beneficjent nie nabywa żadnych ostatecznych praw do wypłaconej kwoty pomocy, jeśli nie przestrzega warunków, którymi to wsparcie zostało obwarowane. Ponadto zawsze należy orzec o zwrocie środków nawet wówczas, gdy wypłata nastąpiła wskutek omyłki organu czy też nieprawidłowości, działa lub zaniechań leżących po stronie beneficjenta (por. np. wyrok NSA z 20 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 430/13).

W tym stanie rzeczy za nieuzasadnione należało uznać zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1, ust. 5, art. 189 ust. 3b, art. 207 ust. 1 w zw. za art. 207 ust. 8 i 9 u.f.p. oraz wskazanych w skardze postanowień umowy o dofinasowanie.

Dokonana przez organ ocena naruszenia przez beneficjenta przepisów u.f.p. oraz umowy o dofinansowanie projektu jest prawidłowa, a co za tym idzie brak jest podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Według Sądu niezasadne są także zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przepis art. 7 k.p.a. zobowiązuje organ do podejmowania wszelkich środków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zakres tych czynności każdorazowo zależy od rodzaju sprawy, przesłanek wynikających z prawa materialnego, wyznaczających zakres postępowania wyjaśniającego.

W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, ale obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ nie jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (por. np. wyrok NSA z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20).

Natomiast wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów.

W ocenie Sądu, organ w sposób prawidłowy prowadził postępowanie administracyjne. Materiał zebrany poza postępowaniem administracyjnym, tj. dokumentacja przekazana przez prokuraturę stanowiła akta sprawy administracyjnej, z którymi strona mogła się zapoznać.

Według Sądu, organ w sposób prawidłowy zabrał materiał dowodowy i dokonał własnej jego oceny.

Co istotne, skarżący ograniczył się jedynie do negowania ustaleń organu, nie przedkładając na poparcie swej argumentacji żadnych dowodów z których wynikałoby, że stan faktyczny ustalony przez organ nie odpowiada stanowi rzeczywistemu. Wynik przeprowadzonej przez organ kontroli doraźnej doprowadził do wniosków, że usługa będąca przedmiotem projektu nie została faktycznie wprowadzona na rynek. Forsując swoją tezę o zrealizowaniu celów projektu i jego zakresu rzeczowego oraz wykorzystaniu wypłaconych mu środków zgodnie z przeznaczeniem skarżący nie zdołał podważyć ustaleń organu.

Zaznaczenia przy tym wymaga, że dokumenty z postępowania karnego nie stanowiły jedynego dowodu, na którym oparł się organ, lecz jeden z elementów, który we wzajemnym powiązaniu wskazywały na to, że doszło do wykorzystania wypłaconych skarżącemu środków w sposób niezgodny z umową o dofinansowanie i wskazanymi przepisami prawa, co skutkowało wydaniem decyzji określającej kwotę zobowiązania do zwrotu.

W uzasadnieniu faktycznym i prawnym zaskarżonej decyzji wskazano precyzyjnie przepisy prawa unijnego, które obligują instytucje udzielające dofinansowania anulować wkład z budżetu UE, z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości. Organ przywoływał również przepisy Wytycznych w sprawie kwalifikowalności wydatków oraz ustawy wdrożeniowej, które uprawniały go do ustalania kryteriów kwalifikowalności oraz orzekania, czy takie kryteria dane wydatki spełniają.

W świetle zarzutów skargi należy zaznaczyć, że w kontrolowanej sprawie nie jest uprawione powołanie się na zasadę domniemania niewinności. Zasada ta znajduje zastosowanie wyłącznie na gruncie postępowania karnego. Tym samym nie ma ona zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem jej przedmiotem było ustalenie czy miała miejsce nieprawidłowość w rozumieniu art.2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013 i czy zaistniały podstawy do zwrotu wypłaconych skarżącemu środków finansowych, a nie to czy skarżący dopuścił się czynów zabronionych ujawnionych w prowadzonym z jego udziałem śledztwie prokuratorskim.

W przekonaniu Sądu, nietrafiony jest również zarzut naruszenia art. 97 § 1 ust. 4 k.p.a. Aby jakieś zagadnienie prawne mogło zostać zakwalifikowane jako zagadnienie wstępne w rozumieniu tego przepisu, to od jego rozstrzygnięcia musi zależeć sama możliwość rozpatrzenia sprawy, nie zaś wyłącznie sposób jej rozpatrzenia. Związek zagadnienia wstępnego z rozpoznaniem sprawy administracyjnej i wydaniem decyzji wyraża się zatem relacją, w której brak rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd jawi się jako bezwzględna przeszkoda do wydania decyzji w prowadzonej przez organ sprawie.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, prowadzone przez organ postępowanie administracyjne nie było uzależnione od ostatecznego, prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania karnego. Postępowanie administracyjne, prowadzone w oparciu o przepis art. 207 u.f.p. nie jest bowiem postępowaniem w jakikolwiek sposób zależnym od postępowania karnego. Tym samym postępowania te nie są wobec siebie komplementarne, czy też w jakikolwiek sposób wynikowe (wpływające na siebie). Innymi słowy, organ stosując powołany przepis nie był uzależniony w swym rozstrzygnięciu od wyniku postępowania karnego. W konsekwencji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest fakt niezakończenia prawomocnym orzeczeniem toczącego się wobec skarżącego postępowania karnego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie wystąpiła zatem podstawa do zawieszenia postępowania w oparciu o powołany w skardze art. 97 § 1 ust. 4 k.p.a.

W ocenie Sądu, nie doszło również do naruszenia zasady zaufania obywateli do organów państwa wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a. Zasada ta uznawana jest za klamrę, która spina całość ogólnych zasad postępowania. Jest to zasada najszersza pod względem zakresu. Można w niej pomieścić bogaty katalog zasad ogólnych. Jej realizacja zobowiązuje organ do prowadzenia postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

W niniejszej sprawie skarżący nie wskazał jakie zachowanie organu godziło w zasadę zaufania. Sąd zaś nie dostrzegł w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym przejawów naruszenia omawianej zasady. W tej sytuacji, bliżej niesprecyzowane, subiektywne odczucia skarżącego w zakresie braku zaufania do organu prowadzącego postępowanie, nie oparte żadną konkretną argumentacją, nie mogą świadczyć o naruszeniu przepisu procesowego art. 8 k.p.a.

Z przedstawionych względów, Sąd oddalił skargę w myśl art. 151 p.p.s.a.