Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1039/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 234
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 84, art. 107
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr SKO.OS/41.9/77/2023/2533/KK w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 21 kwietnia 2023 r. znak: SKO.OS/41.9/77/2023/2533/KK Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję z 29 grudnia 2022 r., znak: [...] wydaną przez Burmistrza R. (dalej "Burmistrz" lub "organ pierwszej instancji") w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.

Organ pierwszej instancji, po rozpatrzeniu wniosku z 5 grudnia 2019 r. złożonego przez T. K. (dalej "skarżący"), odmówił nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na właścicieli działki numer 1 w R., tj. na A. S. i M. S. (dalej "uczestnicy postępowania").

Decyzja z 29 grudnia 2022 r. jest trzecią decyzją organu pierwszej instancji wydaną w rozpoznawanej sprawie, Kolegium bowiem dwukrotnie uchylało wcześniejsze decyzje tego organu z 18 sierpnia 2020 r. oraz z 16 lipca 2021 r.

Podstawę prawną pierwszoinstancyjnej decyzji stanowiły przepisy art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej "k.p.a.") oraz art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 z późn. zm.; dalej "p.w.").

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej wskazał, że przedmiotem sprawy jest zmiana stosunków wodnych na gruncie w obrębie działek o numerach ewidencyjnych 2 i 1 położonych w miejscowości R.. Organ pierwszej instancji opisał chronologicznie przebieg czynności postępowania administracyjnego, w tym czynności postępowania dowodowego. Burmistrz szczegółowo przedstawił zgromadzony materiał dowodowy stanowiący podstawę rozstrzygnięcia, a następnie dokonał jego oceny. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego Burmistrz uznał, że teren na którym znajduje się działka skarżącego był terenem podmokłym i zawodnionym na długo przed nabyciem działki, a co za tym idzie także przed budową parkingu na działce o numerze 1, stanowiącej własność uczestników postępowania. Na działce numer 1 wykonano prace związane z nadsypaniem oraz zmianą zagospodarowania terenu. Jednak zmiany te powodują, że została zmniejszona ilość wody, która spływa z terenu tej działki powierzchniowo, naturalnie w kierunku cieku [...] (z powodu uchwycenia części wód deszczowych w system kanalizacji deszczowej). Przeprowadzona inwestycja nie wpłynęła na kierunek spływu tych wód, a także nie stanowi przeszkody do odprowadzenia wód z działki skarżącego o numerze 2, gdyż nie są i nie były one odprowadzane poprzez działkę uczestników postępowania. Kierunek spływu wód z terenu działki skarżącego nie uległ zmianie po przeprowadzeniu inwestycji przez uczestników postępowania. Nie doszło także do sugerowanego przez skarżącego zasypania urządzenia wodnego w postaci rowu, gdyż taki rów nie istniał. Skarżący nie wykazał również realnej poniesionej szkody objawiającej się negatywnym uszczerbkiem majątkowym w aktywach strony albo powodującej sytuację w której niemożliwym byłoby użytkowanie nieruchomości w sposób dotychczasowy. Teren działki skarżącego stanowił i nadal stanowi nieużytki, a sama działka była podmokła i zawodniona na długo przed przeprowadzeniem inwestycji na działce sąsiedniej.

Odwołanie od decyzji Burmistrza złożył skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, zarzucając decyzji naruszenie przepisów postępowania oraz naruszenie prawa materialnego.

W zakresie naruszenia prawa procesowego skarżący podniósł naruszenie przepisów art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 k.p.a. Skarżący zarzucił, że biegły powołany w sprawie nie ma wiedzy specjalnej, tj. kwalifikacji hydrologicznych ani uprawnień geodety. Zaś spór w sprawie nie sprowadza się do analizy prawidłowości wykonania obiektu budowlanego. Organ pierwszej instancji dokonał ustaleń w oparciu o notatkę służbową z 10 września 2022 r. ze spotkania z biegłym, podczas gdy czynności dowodowe prawidłowo winny być przeprowadzone bądź przez sporządzoną opinię uzupełniającą względnie poprzez przesłuchanie biegłego, w którym strony miałyby możliwość uczestniczyć. Burmistrz dokonał dowolnych ustaleń, tj. bez udziału biegłego co do roślinności znajdującej się na działce skarżącego oraz wyprowadził dowolne wnioski co do charakterystyki wegetacji tej roślinności oraz charakterystyki nawodnienia gruntu podczas gdy trzcina pospolita jest typową rośliną bagienną i nadwodną, ale jest gatunkiem o szerokim zakresie tolerancji ekologicznej, potrafi rosnąć także na suchym lądzie, może rosnąć nad brzegami zarówno wód stojących, jak i wolno płynących, na różnych typach podłoży. Skarżący zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie zasady bezpośredniości i zastępowanie zeznań świadków dokumentami (pisemnymi oświadczeniami). Zdaniem skarżącego Burmistrz zaniechał wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia czy na odprowadzenie wód z terenu utwardzonego zostało wydane pozwolenie wodnoprawne. Skarżący wskazał na sprzeczność ustaleń organu pierwszej instancji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez:

- przyjęcie, że spływ wód nie następował i nie następuje w kierunku wykonanego dwumetrowego nasypu na działce 1, podczas gdy na mapie zasadniczej kolorem niebieskim przedstawiono kierunek nachylenia terenu wynikający z cięcia warstwowego i pomiarowych punktów wysokościowych, a tym samym naturalny kierunek spływu wód odmienny niż wskazany przez biegłego;

- nie istniał na działce numer 1 rów r 0,5 podczas gdy po pierwsze oświadczenie pełnomocnika uczestników postępowania, że urządzenia nie było nie ma mocy dowodowej przewidzianej dla oświadczeń z art. 75 § 1 k.p.a. zaś naturalny, niewielki ciek nie jest w powszechnym odbiorze traktowany jako "urządzenie wodne", po drugie zdjęcia lotnicze tak niewielkiego cieku wodnego nie mogły wykazać z uwagi na porośniętą roślinność oraz po trzecie z mapy zasadniczej ze Starostwa Powiatowego naniesione są rowy oznaczone r 0,5 (rów o szerokości 0,5 m);

- rów 0,5 nie istniał bo nie posiada odbiornika i kończy swój bieg obok lokalnej skarpy podczas gdy według mapy kończy swój bieg na skarpie, ale poza działką należącą do skarżącego;

- teren działki 1 nie został podwyższony albowiem tak oświadczył pełnomocnik uczestników postępowania podczas gdy oświadczenie pełnomocnika nie ma mocy dowodowej przewidzianej dla oświadczeń z art. 75 § 1 k.p.a., a po drugie oględziny 21 stycznia 2020 r. wykazały, że działka jest podwyższona o 2 metry.

W zakresie naruszenia prawa materialnego skarżący podniósł naruszenie art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2 p.w. poprzez jego niezastosowanie podczas gdy wykonane działania na nieruchomości uczestników postępowania spowodowały zmiany kierunku i natężenie odpływu wód, tj. stworzono przeszkody oraz zmieniono odpływanie wody z nieruchomości skarżącego. Zdaniem skarżącego dowolne jest przyjęcie, że jeżeli działka skarżącego wcześniej była podmokła to spowodowanie dalszego jej zalewania w większym rozmiarze poprzez ograniczenie swobodnego spływu zgodnego z naturalnym nachyleniem nie stanowi zmiany stanu wody na gruncie.

Decyzją z 21 kwietnia 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium ustaliło stan prawny odnoszący się do sprawy. Po analizie materiału dowodowego organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Burmistrza z 29 grudnia 2022 r. jest prawidłowa i zasługuje na pozostawienie w obrocie prawnym. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie w sprawie w sposób prawidłowy i zebrał cały materiał dowodowy niezbędny do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Kolegium odniosło się do dowodów zebranych w toku postępowania i dokonało ich oceny wskazując, że jest ona zbieżna z oceną organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w szczególności odniósł się do kwestii stanu wody na działkach objętych postępowaniem przed wykonaniem prac i po wykonaniu prac przez uczestników postępowania oraz co do kwestii istnienia rowu pomiędzy działkami. Odnośnie zarzutów odwołania organ odwoławczy podkreślił, że k.p.a. nie ustanawia jakichkolwiek formalnych kryteriów kwalifikacji biegłego. Oznacza to, że biegłym w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. może być zarówno osoba wpisana na przewidzianą przepisami listę biegłych (rzeczoznawców), jak i osoba spoza tej listy, która ma wiedzę fachową w danej dziedzinie. W ocenie Kolegium sporządzona przez biegłego opinia jak i jej uzupełnienie zostały sporządzone przez osobę kompetentną w tym względzie, a sama opinia jak i jej uzupełnienie nie budzą zastrzeżeń. Co do notatki służbowej z 10 września 2022 r. to jej przedmiotem było zlecenie biegłemu sporządzenia opinii uzupełniającej. Z opinią uzupełniającą skarżący zapoznał się w siedzibie organu pierwszej instancji przed wydaniem decyzji.

Odnośnie naruszenia zasady bezpośredniości przeprowadzania dowodów Kolegium wskazało, że w postępowaniu administracyjnym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje formalna teoria dowodów.

Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył decyzję Kolegium w całości i wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący decyzji Kolegium zarzucił naruszenie art. 7, art. 10, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 84 k.p.a. uzasadniając zarzuty identycznie jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto skarżący zarzucił sprzeczność ustaleń organu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a także naruszenie art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2 p.w. Podniesione zarzuty poparto argumentami jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie.

Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na to, że organ odwoławczy wniósł o zastosowanie tego trybu postępowania, a pełnomocnik skarżącego ani uczestnicy postępowania nie zażądali przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżoną decyzją Kolegium uznało za prawidłową decyzję Burmistrza o odmowie nałożenia na uczestników postępowania obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Organy obu instancji stwierdziły, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki zastosowania art. 234 ust. 3 p.w. Prace wykonane przez uczestników postępowania, a polegające na nadsypaniu oraz zmianie zagospodarowania działki nr 1 nie wpłynęły na kierunek spływu wód z tej działki ani z działki nr 2 i nie stanowią przeszkody do odprowadzania wód z działki nr 2. Prace te skutkują jedynie tym, że została zmniejszona ilość wody, która spływa z terenu działki nr 1 powierzchniowo, naturalnie w kierunku cieku [...] (z powodu uchwycenia części wód deszczowych w system kanalizacji deszczowej). Nie doszło także do zasypania na działce 1 urządzenia wodnego w postaci rowu, gdyż rów taki nie istniał. Brak jest zatem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie dokonaną przez uczestników postępowania a szkodą na nieruchomości skarżącego. Ponadto skarżący nie wykazał realnie poniesionej szkody objawiającej się negatywnym uszczerbkiem majątkowym w aktywach strony albo powodującej sytuację, w której niemożliwym byłoby użytkowanie nieruchomości w sposób dotychczasowy.

Zarzuty skargi koncentrują się na naruszeniach przepisów postępowania z zakresu postępowania dowodowego, które to uchybienia - w ocenie skarżącego - w konsekwencji doprowadziły do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. niezastosowania art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2 p.w. Skarżący zarzuca nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz błędną jego ocenę.

Przechodząc do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stosownie do art. 234 ust. 1 p.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich, a także odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Z mocy art. 234 ust. 2 p.w. na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 p.w.). Przy czym nakaz zawarty w decyzji nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (art. 234 ust. 4 p.w.). Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (art. 234 ust. 5 p.w.).

Z art. 234 ust. 5 p.w. wynika, że dniem od którego należy liczyć pięcioletni termin na załatwianie spraw dotyczących naruszenia stosunków wodnych jest dzień, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Przy czym fakty zaistniałe przed wejściem w życie przepisu art. 234 ust. 5 p.w. nie mogą stanowić podstawy jego zastosowania. Wobec braku wyraźnej regulacji przyjmuje się, że najwcześniejszym momentem, od którego należy liczyć bieg terminu przedawnienia roszczenia, jest moment wejścia w życie p.w., tj. dzień 1 stycznia 2018 r. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2022 r., II SA/Gl 613/21, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

Postępowanie administracyjne w sprawie zmiany stosunków wodnych na gruncie w obrębie działek o numerach ewidencyjnych 1 i 2 zostało wszczęte wnioskiem skarżącego z 5 grudnia 2019 r. Skarżący wskazał, że szkodliwa dla jego gruntu zmiana stanu wody nastąpiła w związku z pracami ziemnymi i utwardzeniem gruntu pod parking oraz na skutek zasypania rowu na działce 1. Szkoda skarżącego polega na zalewaniu jego gruntu. Wybudowanie parkingu - jak wynika z wyjaśnień uczestników postępowania zawartych w piśmie z 18 stycznia 2020 r. - miało miejsce w 2018 r. W świetle art. 234 ust. 5 p.w. oraz ustalonych okoliczności sprawy należy uznać, że złożenie przez skarżącego wniosku w grudniu 2019 r. nastąpiło w terminie wynikającym z tego przepisu.

Przesłankami warunkującymi wydanie decyzji z art. 234 ust. 3 p.w. są: zmiana stanu wody na gruncie, szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie oraz istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a jej szkodliwym oddziaływaniem. Zastosowanie art. 234 ust. 3 p.w. możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., III OSK 390/22, opubl. w CBOSA). Dokonanie zmiany stanu wody na gruncie, która nie oddziałuje szkodliwie na grunty sąsiednie wyklucza możliwość zastosowania przepisu art. 234 ust. 3 p.w., tj. wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Nie jest zatem możliwe stwierdzenie szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie bez uprzedniego, wyraźnego ustalenia, że przed zmianą stan na gruntach sąsiednich był korzystniejszy (por. wyrok WSA w Krakowie z 29 kwietnia 2021 r., II SA/Kr 1361/20, opubl. w CBOSA).

Szkoda spowodowana zmianą stanu wody na gruncie musi być realna, objawiać się negatywnym uszczerbkiem majątkowym w aktywach strony albo powodować sytuację, w której niemożliwe byłoby użytkowanie nieruchomości w sposób dotychczasowy (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 czerwca 2011 r., II SA/Rz 334/11, opubl. w CBOSA). Przy czym nie ma znaczenia rozmiar powstałej szkody, lecz fakt jej zaistnienia.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie zgromadzono dowody wystarczające do oceny, czy spełnione zostały wskazane wyżej przesłanki wydania decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać, że organy zebrały ten materiał w sposób możliwie pełny i szczegółowo go przeanalizowały nie pomijając przy tym żadnych istotnych zagadnień czy okoliczności, które z materiału dowodowego wynikają. W aktach administracyjnych znajdują się: protokoły z oględzin nieruchomości; przedłożone przez skarżącego zdjęcia lotnicze obszaru objętego postępowaniem wykonane w latach 2012, 2015, 2018 i 2019; opinia biegłego z 20 lipca 2020 r. oraz opinie uzupełniające z 21 stycznia 2021 r. i z 7 grudnia 2022 r.; pisemne wyjaśnienia pełnomocnika uczestników postępowania z 18 stycznia 2020 r., z 16 maja 2022 r.; wyjaśnienia skarżącego i pełnomocnika skarżącego zawarte w pismach z 9 marca 2021 r., z 6 maja 2021 r., z 16 maja 2022 r.; pisma P. S.A. Oddział [...] z 14 kwietnia 2021 r. oraz z 29 listopada 2022 r. wraz z załącznikami; pismo inspektora nadzoru inwestorskiego z 26 maja 2021 r.; dokumentacja inwentaryzacyjna urządzeń wodno-melioracyjnych zlewni [...] na terenie miasta R.; kopia mapy topograficznej Polski wydana w 1995 r.; pismo Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w W. z 6 maja 2022 r.; notatka służbowa z 12 września 2022 r. ze spotkania z biegłym; notatka służbowa z 5 października 2022 r. ze spotkania z przedstawicielem Ochotniczej Straży Pożarnej; pismo Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego z 10 listopada 2022 r.; pismo Starosty [...] z 24 listopada 2022 r.; pismo zastępcy Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich z 9 grudnia 2022 r.; wydruki z ksiąg wieczystych dotyczące nieruchomości objętych postępowaniem; wydruk mapy ze strony geoportal.gov.pl z zasobów Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii (ortofotomapa 2009); mapa (szkic orientacyjny) oraz zdjęcia z opracowania pn. Operat szacunkowy wyceny nieruchomości gruntowych niezabudowanych, R. rejon ul. [...] (opracowanie z 13 lutego 2012 r.); pismo G. S.A. z 20 grudnia 2022 r.

Niewątpliwie kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji miały ustalenia zawarte w opinii biegłego z 20 lipca 2020 r. oraz w opiniach uzupełniających. Biegły przeanalizował ukształtowanie terenu działek objętych postępowaniem w latach 2015, 2018, 2019 na podstawie danych dostępnych w aplikacji geoportal, a w roku 2020 - na podstawie oględzin nieruchomości. Biegły dokonał także wyliczeń natężenia opadu oraz ilości wody odpływającej opadowej z terenu działek uczestników postępowania, na których dokonano zmiany zagospodarowania terenu poprzez utworzenie placu parkingowego. Wykonano również pomiary niwelacyjne w celu ustalenia aktualnego kierunku spływu wód opadowych. Biegły zwrócił przy tym uwagę, że zagospodarowanie działek widniejące na przekazanych przez skarżącego zdjęciach lotniczych pokrywa się z danymi wykorzystanymi w opinii.

Z wniosków ekspertyzy wynika, że doszło do zmiany zagospodarowania działek uczestników postępowania poprzez wykonanie parkingu dla samochodów ciężarowych (obszar wybrukowany ograniczony uskokiem) oraz obszaru utwardzonego, stanowiącego miejsca postojowe dla samochodów osobowych. W miejscu istniejącego uskoku wykonano schodkową zabudowę z gazonów o wysokości 1,2 -1,5 m. Teren działki 1 został nadsypany i wyrównany. Nieruchomość nr 2 oznaczona jako nieużytek (N) nie zmieniła swojego charakteru jak i zagospodarowania. Przed wykonaniem ww. prac naturalny spływ wody z działki skarżącego nr 2 odbywał się w kierunku przegłębienia istniejącego na tej działce o rzędnej 245,40 (które stanowiło obszar bezodpływowy), przeciwnie do cieku [...]. Ponadto na działce tej przy samej krawędzi cieku istniało przewyższenie mogące skutecznie blokować naturalny odpływ wody z tego obszaru. Na działce 2 nie istniały rowy odwadniające. Po wykonaniu prac doszło do zmniejszenia ilości naturalnie spływającej wody z terenu działek 1 i 3 w stronę cieku [...], przy czym pierwotny kierunek spływu wód nie został zmieniony. Zmiany ukształtowania powierzchni działek 1 i 3 nie powodują zmian w stosunkach wodnych na działce skarżącego, gdyż działka skarżącego stanowi obszar częściowo bezodpływowy, z którego naturalny odpływ wody był utrudniony. Odnośnie nasypu (skarpy) pomiędzy działkami 2 a 1 biegły analizując układ wysokościowy działek w roku 2015 wskazał, że w połowie długości działki nr 1 istniała forma uskoku z rzędnej 248,50 m do rzędnej 245,80 m na odcinku około 25 metrów. Przed powstaniem nasypu tj. przed rokiem 2012 spływ wody z działki skarżącego nie następował przez działkę uczestników postępowania, a przez rów uwidoczniony jak na rycinie przedstawionej w opinii biegłego z 7 grudnia 2022 r. Cały obszar działek objętych postępowaniem stanowił teren zabagniony. Zakłócenie odpływu wody z działki skarżącego nastąpiło na etapie wykonywania prac związanych z budową drogi dojazdowej dla wykonania sieci wodociągowych w 2012 r. Wobec tego wykonanie nasypu nie stanowiło przyczyny zalewania działki skarżącego. Jak wynika z opinii biegłego z 20 lipca 2022 r. wykonane profile nie wskazują na istnienie rowu "r 0,5" na działce skarżącego, a kończącego swój bieg obok skarpy. Wskazany przez skarżącego przebieg rowu "r 0,5" nie znajduje także odzwierciedlania w przekazanych zdjęciach lotniczych.

Skarżący podważa wiarygodność opinii biegłego przede wszystkim w sposób formalny. Skarżący podnosi, że biegły nie posiada wymaganych kompetencji, tj. kwalifikacji hydrologicznych i geodezyjnych. Wskazać zatem należy, że decyzja co do powołania dowodu z opinii biegłego, jak i wskazania osoby biegłego pozostawiona jest uznaniu organu prowadzącego postępowanie. Przepis art. 84 § 1 k.p.a. nie wymaga aby biegły legitymował się urzędowym poświadczeniem posiadanych kwalifikacji, by był wpisany na listę rzeczoznawców określonej dyscypliny wiedzy czy na listę biegłych sądowych. Koniecznym warunkiem jest natomiast, aby osoba sporządzająca opinię posiadała wiadomości specjalne. W przypadku postępowania z art. 234 p.w. ustawodawca także nie wskazuje specjalizacji, jaką powinien posiadać biegły, który wydaje opinię w sprawie zmiany stanu wód na gruncie. Jak podkreśla się w orzecznictwie takie rozwiązanie uzasadnia fakt, że rozważana zmiana może stanowić konsekwencję różnych przyczyn (np. wykonanie określonych prac ziemnych lub wzniesienie obiektu budowlanego). Konieczne jest zatem wyznaczenie biegłego, który dysponuje wiedzą potrzebną do rozstrzygnięcia konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2018 r., II OSK 494/18, opubl. w CBOSA).

W ocenie Sądu uprawnienia konstrukcyjno-budowlane (obiekty budowlane gospodarki wodnej i melioracji wodnych) oraz uprawnienia inżynieryjno-hydrotechniczne - jakimi legitymuje się biegły powołany w sprawie - pozwalają uznać, że biegły ten daje rękojmię posiadania wiadomości specjalnych dotyczących także badania zmiany stanu wód na gruncie. Stosownie zaś do przepisów ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne wymóg legitymowania się uprawnieniami zawodowymi do wykonywania samodzielnych funkcji w dziedzinie geodezji i kartografii dotyczy osoby wykonującej czynności w ramach prac geodezyjnych i kartograficznych - w przypadku wykonywania przez tę osobę funkcji biegłego sądowego lub mierniczego górniczego. Pomiary wykonane przez biegłego w celu wykonania opinii nie stanowią prac geodezyjnych w rozumieniu ww. ustawy, a zatem do ich wykonania nie było konieczne posiadanie przez biegłego uprawnień w tym zakresie. Zarówno wykształcenie jak i praktyka zawodowa biegłego powołanego w sprawie pozwala na wykonywanie pomiarów geodezyjnych dla celów opinii.

Jeśli chodzi o zarzuty merytoryczne do opinii biegłego zaakcentować należy, że stanowią one wyłącznie polemikę ze stanowiskiem biegłego. Zdaniem skarżącego ustalenie kierunku nachylenia terenu, naturalnego kierunku spływu wód oraz umiejscowienia rowu powinno nastąpić na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów geodezyjnych, tj. mapy archiwalnej zasadniczej z nakładką wysokościową oraz mapy zasadniczej. Z dokumentów tych wynikają wnioski przeciwne do wniosków sformułowanych przez biegłego. Opisane zarzuty w istocie stanowią powtórzenie wcześniejszego stanowiska skarżącego, przedstawianego w toku postępowania administracyjnego. Do zarzutów skarżącego biegły odniósł się w opinii z 21 stycznia 2021 r. i 7 grudnia 2022 r., zaś organ pierwszej instancji w uzasadnieniach wydanych decyzji.

Podważenie dowodu w postaci opinii biegłego jest generalnie możliwe poprzez sformułowanie racjonalnych, uzasadnionych zasadami wiedzy merytorycznych argumentów, bądź poprzez przedłożenie innej opinii – dotyczącej tego samego zakresu ustaleń – sporządzonej przez osobę dysponującą stosownymi kwalifikacjami. Zarzuty skarżącego nie zostały natomiast poparte wiedzą specjalistyczną. W toku postępowania skarżący nie przedstawił przeciwdowodów w postaci np. kontropinii, która wyrażałaby inny pogląd na temat spornych stosunków wodnych. Wobec tego opinia biegłego nie została w sposób skuteczny podważona przez skarżącego. Zauważyć przy tym należy, że stanowisko biegłego nie pozostaje w sprzeczności z innymi dowodami uzyskanymi w sprawie.

Ustalenia co do braku urządzenia wodnego w postaci rowu w miejscu wskazywanym przez skarżącego organy poczyniły nie tylko na podstawie opinii biegłego, ale również w oparciu o przywołane wyżej dowody z dokumentów (m. in. dokumentacja inwentaryzacyjna urządzeń wodno-melioracyjnych, mapy sytuacyjno-wysokościowe, ortofotomapa z 2009 r.). Podobnie rzecz ma się z ustaleniami dotyczącymi charakteru i sposobu zagospodarowania działki skarżącego – zostały one poczynione na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, a nie tylko w oparciu o opinię biegłego. Organy stwierdziły, że z dowodów tych nie wynika, aby stan wody na działce skarżącego był przed wykonaniem prac przez uczestników postępowania w sposób wyraźny korzystniejszy.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Norma ta zawiera zatem otwarty katalog dowodów w postępowaniu administracyjnym. W formule dowodu przyjętej w art. 75 § 1 k.p.a. mieści się np. przeprowadzenie dowodu z protokołu czy z opinii sporządzonej na potrzeby innego postępowania (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2018 r. II GSK 2555/16, opubl. w CBOSA), a także dowód w postaci powszechnie dostępnych danych pochodzących z portali internetowych (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2023 r., II OSK 1285/20, opubl. w CBOSA). W postępowaniu administracyjnym niedopuszczalne jest stosowanie formalnej (legalnej) teorii dowodów poprzez twierdzenie, że daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi bądź też przez tworzenie nowych reguł korzystania ze środków dowodowych (por. wyrok NSA z 9 marca 1989 r., II SA 961/88, opubl. w CBOSA).

Odnosząc się do zarzutów dotyczących poszczególnych czynności dowodowych należy wskazać, że notatka służbowa z 10 września 2022 r. nie zawiera ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczy kwestii organizacyjnych związanych ze zleceniem biegłemu sporządzenia opinii uzupełniającej. W rozpoznawanej sprawie nie doszło też do naruszenia zasady bezpośredniości postępowania dowodowego poprzez zastępowanie zeznań świadków dokumentami. Zauważyć należy, że inspektor nadzoru inwestorskiego i przedstawiciel straży pożarnej nie mieli statusu świadka w prowadzonym postępowaniu. Inspektor nadzoru złożył jedynie pisemne oświadczenie, a jak już o tym była mowa, art. 75 § 1 k.p.a. pozwala dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeśli zaś chodzi o notatkę służbową z 5 października 2022 r. ze spotkania z przedstawicielem straży pożarnej w orzecznictwie przyjmuje się, że tego rodzaju dokument może stanowić dowód w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2019 r., II OSK 1399/17). Przedmiotowa notatka służbowa nie była przy tym jedynym dowodem, na podstawie którego wyprowadzono wniosek odnośnie charakteru i sposobu zagospodarowania działki skarżącego.

Wobec powyższego za niezasadne należy uznać zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przez organy przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 10, art. 75, art. 77 § 1, art. 80, i art. 84 k.p.a.

Zdaniem Sądu organy przeprowadziły postępowanie w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów k.p.a. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 § 1 k.p.a). Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Postępowanie wyjaśniające było prowadzone z udziałem skarżącego, miał on zatem możliwość zapoznania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego i zgłaszania wniosków dowodowych. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a., a także odpowiada wynikającej z art. 11 k.p.a. zasadzie przekonywania.

W konsekwencji należy stwierdzić, że organy prawidłowo oceniły, że zaistniałe w rozpoznawanej sprawie okoliczności nie wypełniają przesłanek z art. 234 ust. 3 p.w. Niezasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2 p.w.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.