Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 601/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędziowie: WSA Magda Froncisz WSA Monika Niedźwiedź (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Migda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi K. D., J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 marca 2023 r. znak SKO.OŚ/4170/361/2022 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Obecnie zaskarżoną do WSA w Krakowie decyzją z dnia 7 marca 2023 r., znak SKO.OŚ/4170/361/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 29 września 2022 r., nr GK.6236.237.2018 (NEO) nakazującej posiadaczowi odpadów J. R. i K. D. (skarżący), usunięcie odpadów z grupy 17 05 04 (tj. gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w 17 05 03) w ilości 6972 Mg z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania tj. z działki nr [...] w miejscowości G. M. w terminie do dnia 31 października 2025 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO podniosło, że przeprowadzone postępowanie przed organem I instancji dowiodło, konieczność nakazania skarżącym usunięcie odpadów szczegółowo opisanych na wstępie. W ocenie Kolegium istotne z punktu widzenia niniejszej sprawy jest, iż do mas ziemnych znajdują zastosowanie przepisy ustawy o odpadach. Masa ziemna jest traktowana jak odpad, gdy materiał został przetworzony lub wykorzystany do innych celów lub gdzie indziej, np. nastąpiło usunięcie lub przemieszczanie, przetransportowanie mas ziemnych w związku z realizacją jakiejś inwestycji, czy w sytuacji zdeponowania ziemi w innym miejscu niż miejsce wydobycia. W przedmiotowej sprawie ziemia z elementami kamieni i gruzu nie została wykorzystana na terenie, na którym została wydobyta (została przewieziona na przedmiotową działkę). W związku z powyższym ziemia jest traktowana jako odpad, gdy została przeznaczona w innym celu lub wykorzystana w innym miejscu tj. nastąpiło jej przesunięcie na teren innej działki a zatem wyłączenia te nie mają zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Jak podkreśla się w orzecznictwie przepisy ustawy o odpadach nie znajdują zastosowania jedynie do niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych, jedynie wówczas, gdy zostaną one wykorzystane do celów budowlanych w stanie naturalnym i to na terenie, na którym zostały wydobyte. A zatem, gleba i materiały muszą zostać wykorzystane po pierwsze, do celów budowlanych i po drugie, na terenie, na którym zostały wydobyte.

Dalej SKO wskazało, że katalog odpadów został umieszczony w załączniku do Rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów, gdzie ziemia została zakwalifikowana do grupy 17 o rodzaju: gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w 170503, kod: 170504. Ten rodzaj odpadów wymieniony jest w grupie odpadów powstających w wyniku budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej. Według załącznika do tego rozporządzenia istnieje możliwość wykorzystania gleby i ziemi, w tym kamieni (kod: 170504) do utwardzania powierzchni po rozkruszeniu odpadów, jeśli jest to konieczne do ich wykorzystania, oraz z zachowaniem przepisów odrębnych, w szczególności przepisów Prawa wodnego i Prawa budowlanego. Dopuszczalna maksymalna ilość odpadów do przyjęcia to 0,2 Mg/m2 utwardzanej powierzchni - zgodnie z pozycją 40 listy powyższego załącznika.

W ocenie Kolegium zasadnie w toku przeprowadzonego postępowania uznano, masy ziemne, które nawożone są z jednej nieruchomości na drugą należy traktować jako odpad o kodzie 17 05 04, tj. gleba i ziemia, w tym kamienie (inne niż wymienione w 17 05 03, tj. substancje niebezpieczne). W zakresie ilości nawiezionej ziemi na działkę nr [...] wskazano, że przeprowadzona ekspertyza na zlecanie Gminy Z. pozwoliła na oszacowanie obojętności zdeponowanych odpadów na ok. 4678 mł. Średnia gęstość objętościowa zdeponowanych odpadów wyznaczona na podstawie pobranych próbek wynosi 1,60 g cm-3 co oznacza, że zdeponowane zostało około 7485 Mg odpadów. Jednostkowy wskaźnik wykorzystania odpadów wynosi około 3,52 Mg m˛. Różnica pomiędzy jednostkowym wskaźnikiem odpadów na obszarze zajętym pod odpady, a wskaźnikiem dopuszczalnym wynosi 3,32 Mg m-2 i o tyle została przekroczona dopuszczalna ilość. Przemnożenie wielkości 3,32 Mg m-2 przez powierzchnię działki, na której zostały zdeponowane odpady, która wynosi ok. 2100m˛ daje ilość około 6972 Mg. Biorąc pod uwagę ilość zdeponowanych odpadów po odjęciu od ilości nawiezionej 7485 Mg ilości dopuszczalnej tj. 513 Mg przeliczono, że do wywiezienia pozostało 6972 Mg.

Odpowiadając na zarzut odwołania wskazano, iż w decyzji wydawanej w oparciu o art. 26 ustawy o odpadach nie ma konieczności wskazywania dokładnej masy odpadów, która ma podlegać usunięciu - wystarczające jest tu wskazanie rodzaju odpadów oraz miejsca ich składowania. Skoro jednak w toku postępowania została wydana ekspertyza określająca ilość zdeponowanych odpadów na działce, zasadnie określono masę odpadów podlegającą usunięciu. Nadto wskazano, że w wyroku WSA w Krakowie z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 378/20, którym to Kolegium jest związane, Sąd nie zakwestionował sposobu obliczenia i określenia ilości zdeponowanych odpadów, nakazał tylko rozpatrzyć kwestie czy w opinii określając ilość odpadów uwzględniono ziemie, którą przemieszczono z sąsiedniej działki odwołujących, co też zostało w postępowaniu ustalone.

Jak wykazano w toku postępowania - działka nr [...] w G. M. nie jest miejscem przeznaczonym do składowania odpadów. Miejscem składowania odpadów może być jedynie - zgodnie z przepisami ustawy o odpadach - składowisko odpadów, którego realizacja (jako budowli) może nastąpić jedynie w trybie przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym, ustawy Prawo budowlane i innych szczególnych przepisów.

W świetle przedstawionego stanu prawnego i faktycznego, odpady przywiezione na ww. działkę znajdują się w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania, ani też do magazynowania. Zatem zaistniały podstawy do nakazania posiadaczowi tych odpadów, ich usunięcie - zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach. W przedmiotowej sprawie posiadaczami zgromadzonych na działce nr [...] odpadów są skarżący. W toku postępowania udowodniono, że właściciele działki zlecili firmie J. K. Roboty Ziemne, Transport Ciężarowy nawiezienie ziemi na teren swojej działki, której są właścicielami a zarazem władającymi powierzchnią i posiadaczami odpadów. Nawożenie ziemi nastąpiło na zlecenie właścicieli działki Potwierdzają to poza wyjaśnieniami samych właścicieli, także zeznania świadka M. K. (która wprost wskazała, że nawożenie ziemi było dokonywane przy obecności właściciela) oraz wyjaśnienia C. P..

W zakresie zarzutu, iż materiał znajdujący się na działce nr [...] w G. M. - nie jest odpadem, a jest materiałem budowalnym, który posłużył do budowli winnicy, wskazano na definicję odpadów wskazaną w art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach. Dla uznania przedmiotu za odpad nie ma znaczenia okoliczność, że może on mieć wartość użytkową i nadaje się do dalszego wykorzystania. Obowiązek usunięcia odpadów powstaje z mocy samego prawa. W ocenie Kolegium powyższa kwalifikacja zanieczyszczonej ziemi jako odpadu pozostaje również w zgodzie z Dyrektywą nr 2008/98/WE. Postępowanie prowadzone w sprawie nawiezienia na działkę odpadów przed datą wystąpienia ze zgłoszeniem budowli ziemnej - winnicy jest niezależne od tego postępowania. Przedmiotowe zgłoszenie wbrew twierdzeniom odwołującego nie legalizuje składowania odpadów miejscu do tego nieprzeznaczonym.

Odnosząc się do zarzutu niedokonania oceny, czy nawieziona z zewnątrz ziemia stanowi odpad w sensie prawym, w kontekście występowania bądź nie występowania negatywnego wpływu na środowisko wskazano, że warunkiem skorzystania z wyłączenia wskazanego w art. 2 pkt 3 u.o. jest fakt, że nawieziona ziemia stanowi czysty materiał i znajduje się na gruncie, z którego została wydobyta. Taka okoliczność nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Wykorzystanie odpadów na potrzeby własne w ilościach przekraczający granice normami wyznaczonych ww. rozporządzeniem nie pozostaje bez wpływu na środowisko. Ilość zdeponowanych na działce odpadów wynosi 7918 Mg, dopuszczalna ilość, która może pozostać na działce to 431 Mg. Nie można również pominąć okoliczności ustalonej w toku przeprowadzonego postępowania, iż zdeponowane odpady doprowadziły do naruszenia naturalnej rzędnej terenu oraz zmiany stosunków wodnych na terenie co negatywnie wpływa na działkę sąsiednią.

W zakresie naruszenia art. 28 k.p.a. wskazano, iż w postępowaniu prowadzonym w oparciu o przepis art. 26 ustawy o odpadach zastosowanie będzie miał przepis art. 28 kodeksu postępowania administracyjnego, który nakazuje przy ustalaniu przymiotu strony szukać interesu prawnego osób w przepisach prawa materialnego. W związku z tym przede wszystkim stroną postępowania jest posiadacz odpadów - w niniejszej sprawie skarżący. Przymiot strony przyznano także C. P., który wystąpił z takim wnioskiem i wykazał, że postępowanie jak również zaskarżona decyzja dotyczą jej praw i obowiązków.

Decyzja wydawana w trybie art. 26 u.o. jest decyzją związaną, w sytuacji stwierdzenia zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym obowiązkiem organu jest nakazanie posiadaczowi ich usunięcie. Kolegium wskazuje, iż organ I instancji podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ prowadzący postępowanie zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością. W szczególności dokonał wszechstronnej oceny okoliczności przedmiotowego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucono naruszenie:

1. Niewykonanie wiążących zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 15.10.2020 r., II SA/Kr 834/20, wskazującego na brak negatywnego oddziaływania na środowisko nawiezienia ziemi w kontekście celu ochrony środowiska.

2. Nierozpoznanie istoty sprawy jaką jest możliwość zagospodarowania materiału (urobku) wydobytego poza nieruchomością, na której ma być wykorzystany (jest to problem systemowy, ogólnoeuropejski, ogólnokrajowy) wymagający analizy statusu wydobytej ziemi - jako produktu ubocznego, ewentualnie kwestii odzysku odpadów i utraty statusu odpadu, w kontekście celów - uniknięcia negatywnych skutków dla środowiska naturalnego, ponownego wykorzystania substancji zgodnie z ich przeznaczeniem. Organy administracji samorządowej w tym i w wielu innych postępowaniach idą bowiem na skróty, wg schematu: ziemia wydobyta na innej nieruchomości = odpad = obowiązek właściciela usunięcia odpadów. Innych aspektów sprawy organy nie rozpoznają, gdyż wymagałoby to poszerzonej analizy sprawy, a także wydania decyzji wobec przedsiębiorców pozyskujących i nawożących ziemię na nieruchomości, co wydłuża i komplikuje postępowanie.

3. Niezrealizowanie podstawowego celu prawa Unii Europejskiej, i prawa polskiego, jakim jest racjonalna ochrona środowiska przed negatywnym oddziaływaniem, niezrealizowanie celu jakim jest promocja ponownego wykorzystania substancji - niezanieczyszczonej wydobytej ziemi - zgodnego z ich naturalnym przeznaczeniem tj. poprawy własności rolnych nieruchomości.

4. Niedokonanie jakiejkolwiek rzetelnej analizy, czy w istocie wydobyta niezanieczyszczona ziemia stanowi odpad czy produkt uboczny (materiał na poprawę własności rolnych gruntu, materiał budowlany na winnicę) to jest niezgodność wydanej decyzji z przepisami Dyrektywy 2008/98AVE, na co wskazuje TSUE w sprawie C-238/21 dotyczącej rolniczego wykorzystania ziemi wydobytej przez przedsiębiorcę;

5. niezgodność wykładni prawa z wykładnią dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w szczególności w sprawie C - 238/21.

6. Zaprzeczenie celom ochrony środowiska poprzez uznanie, iż utrata statusu odpadów (odzysk) musi być potwierdzona decyzją zezwalającą na odzysk poza instalacją, podczas gdy takie rozumienie powoduje zniweczenie celów dyrektywy ze względu na wymogi formalne nie mające znaczenia dla celu ochrony środowiska; gdyż potwierdzenie statusu odpadów może nastąpić przez zwykłe sprawdzenie, w tym wypadku ustalenie, że nawieziona ziemia nie powoduje negatywnych skutków dla środowiska.

7. Niezgodną z celami dyrektywy akceptację wprowadzonych przez rozporządzenia wykonawcze do ustawy do odpadach ograniczeń - możliwości wykorzystania ziemi (17 05 04) na cele własne tylko do "utwardzenia" gruntu w ilości do 200 kg/m

; lub do celów budowlanych (w procesie R5), a nie także do celów poprawy własności rolnych gruntu, bez wskazania żadnego legislacyjnego uzasadnienia ku temu:

8. Niezgodne z celami dyrektywy i ustawy pominięcie przez rozporządzenia wykonawcze do ustawy do odpadach w procesie RIO (wykaz niewyczerpujący procesów odzysku) możliwości wykorzystania na cele rolne wydobytej niezanieczyszczonej ziemi (na co wprost wskazuje 3. 4. 2 preambuła i załącznik nr II do Dyrektywy 2008/98/WE, co jest normą w prawie państw Europy Zachodniej, przykładowo w Austrii, po uprzednim zbadaniu jakości gleby); a dopuszczenie w tym celu daleko bardziej przetworzonych i szkodliwych odpadów (osadów z oczyszczalni ścieków), co oznacza, że rozporządzenie wykonawcze jako niezgodne z ustawą, nie powinno powodować dla obywateli negatywnych skutków; - co jest przykładem błędnej implementacji prawa UE i przykładem naruszenia standardów legislacji w zakresie wydawania rozporządzeń wykonawczych do ustawy o odpadach.

9. Brak wzięcia pod uwagę skutków społecznych i ekonomicznych dla skarżącego (koszt wykonania nałożonego zobowiązana to szacunkowo kilkaset tysięcy złotych (koszt wydobycia ziemi, koszt jej transportu, koszt jej zagospodarowania); który to koszt przewyższa wartość działek rolnych; i doprowadzi skarżącego i jego rodzinę do ruiny finansowej;

10. Błędne określenie stron postępowania: a) pominięcie przedsiębiorcy J. K., w odniesieniu do którego świadkowie i strony zeznali, iż to on i pracownicy jego firmy nawozili ziemię na nieruchomość skarżącego, jego firma pozyskała ziemię dla skarżących, a zatem jako poprzedni posiadacz zdaniem organów odpadów - przy założeniu (kwestionowanym przez skarżącego), iż nawieziona ziemia stanowi odpad (a nie produkt uboczny) - przekazując ziemię podmiotom zdaniem organów nieuprawnionym, nie zwolnił się z odpowiedzialności za te odpady; b) pominięcie następców prawnych właściciela sąsiedniej nieruchomości działki S. P. (działki nr [...]), którzy są stronami postępowania w sprawie stosunków wodnych, a błędne uznanie za stronę C. P. (właściciela działki nr [...]).

Reasumując - to wydana decyzja wywołuje dla środowiska istotne negatywne skutki, związane z koniecznością wydobycia niezanieczyszczonej ziemi, jej transportu do podmiotów zajmujących się np. zasypywaniem wyrobisk pokopalnianych, lub do szeregu osób fizycznych, które mogą przyjąć ten materiał dla potrzeb własnych. Wytworzona w ten sposób emisja (ze środków transportu i maszyn budowlanych z silnikami diesla, częstokroć zużytych i spełniających normy sprzed wielu lat) jest wysoce szkodliwa dla środowiska, podczas gdy dwóch biegłych w sprawie (inż. M. C., geolog mgr inż. W. K. stwierdziło (niezależnie od siebie) nie stwierdziło szkody w środowisku, a biegły w sprawie z zakresu prawa wodnego w sprawie GK.6331.34.2017, SKO.PW/4ł71/94.2021 (dr hab. inż. B. R. wskazał, iż wykonanie urządzeń melioracyjnych jest wystarczające dla zachowania pierwotnych stosunków wodnych, (decyzja I instancji została uchylona ze względu na brak udziału w sprawie następców prawnych właścicielki działki nr [...] S. P.).

W związku z powyższym wniesiono: zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego, o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Z..

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uczestnik postępowania zajął stanowisko w sprawie w piśmie z 27 czerwca 2023 r., wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492). Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się zatem do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się naruszeń prawa. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać na trzech płaszczyznach:

1) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji lub innego aktu) lub działania z prawem materialnym,

2) dochowania wymaganej prawem procedury,

3) respektowania reguł kompetencji.

Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 259, dalej: p.p.s.a.) sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego" (wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07).

Ramy prawne kontroli sądowej skarżonej decyzji wyznaczają przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 699, dalej u.o.), rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (t.j. Dz.U. z 2020, poz. 10, dalej powoływane jako rozporządzenie Ministra Klimatu z 2020 r.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku (t.j. Dz.U. z 2016 poz. 93 ze zmianami, dalej powoływane jako rozporządzenie Ministra Środowiska z 2015 r.).

Stosownie do art. 2 pkt 3 u.o. przepisów ustawy o odpadach nie stosuje się do niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych, pod warunkiem, że materiał ten zostanie wykorzystany do celów budowlanych w stanie naturalnym, na terenie, na którym został wydobyty. Jeżeli wydobyta ziemia nie będzie wykorzystywana do celów budowlanych w stanie naturalnym, na którym została wydobyta to powinna zostać zakwalifikowana jako odpad. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu z 2020 r. ziemia taka podpada pod następujące kody:

17 05 03 gleba i ziemia, w tym kamienie, zawierająca substancje niebezpieczne;

17 05 04 gleba i ziemia, w tym kamienie inne niż wymienione w 17 05 03 – jeżeli nie jest zanieczyszczona substancjami niebezpiecznymi.

Z powyższego wynika, że masy ziemne i gruz budowlany przywożone na nieruchomość w celu np. niwelacji, rekultywacji, wyrównania bądź utwardzenia – pochodzące od innych wytwórców odpadów należy traktować jako odpady. Pojęcie odpadu nie wyłącza substancji i przedmiotów, które nadają się do dalszego gospodarczego wykorzystania, odpadami są także materiały podlegające ponownemu gospodarczemu wykorzystaniu przez nabywcę, posiadają dla niego określoną wartość gospodarczą, rynkową i stanowiące przedmiot umowy sprzedaży.

Zagospodarowanie takich odpadów musi odbywać się zgodnie z przepisami u.o. oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z 2015 r.

Osoby fizyczne oraz jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą gospodarczo wykorzystywać, na terenie nieruchomości, do której posiadają tytuł prawny, odpady wymienione w załączniku do rozporządzenia Ministra Środowiska z 2015 r. , m.in. o kodzie 17 05 04 – gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w 17 05 03, do utwardzania powierzchni, po rozkruszeniu odpadów jeśli jest to konieczne do ich wykorzystania, z zachowaniem przepisów odrębnych, w szczególności przepisów prawa wodnego i prawa budowlanego. Dopuszczalna maksymalna ilość odpadów do przyjęcia wynosi 200 kg/m˛.

Rozmieszczenie nawiezionych mas ziemnych na gruncie oraz wykorzystywanie odpadów z grupy 17 05 04 w ilościach przekraczających dozwolone rozporządzeniem oraz przez przedsiębiorców, należy traktować jako prowadzenie procesu odzysku odpadów, a dokonywanie takiej czynności wymaga uzyskania stosownego zezwolenia na przetwarzanie odpadów.

Stosownie do art. 41 ust. 1 u.o. prowadzenie zbierania odpadów i prowadzenie przetwarzania odpadów wymaga uzyskania zezwolenia. Zgodnie z art. 41 ust. 2 tej ustawy zezwolenie na zbieranie odpadów i zezwolenie na przetwarzanie odpadów wydaje, w drodze decyzji, organ właściwy odpowiednio ze względu na miejsce zbierania lub przetwarzania odpadów.

Stosownie do art. 41a ust. 1 u.o. zezwolenie na zbieranie odpadów, zezwolenie na przetwarzanie odpadów oraz pozwolenie na wytwarzanie odpadów uwzględniające zbieranie lub przetwarzanie odpadów są wydawane po przeprowadzeniu przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, z udziałem przedstawiciela właściwego organu, kontroli instalacji lub jej części, obiektu budowlanego lub jego części lub miejsc magazynowania odpadów, w których ma być prowadzone przetwarzanie odpadów lub zbieranie odpadów, w zakresie spełniania wymagań określonych w przepisach ochrony środowiska.

Przepisy ustawy o odpadach nie wprowadzają żadnych zwolnień w zakresie obowiązku uzyskania przez przedsiębiorcę zezwolenia na przetwarzanie odpadów w pracach ziemnych. Zatem jeżeli przedsiębiorca wykorzystuje odpady o kodzie 17 05 04 (tj. glebę i ziemię nieobjętą wyłączeniem na podstawie art. 2 pkt 3 ustawy o odpadach) to powinien uzyskać zezwolenie na przetwarzanie odpadów.

Na właścicielu terenu ciąży obowiązek precyzyjnego ustalenia, jakie konkretnie odpady przywożone są na jego nieruchomość oraz w jakiej ilości. Okoliczności te winny zostać potwierdzone odpowiednimi dokumentami (np. umowa, oświadczenie os. fizycznej, jednostki organizacyjnej niebędącej przedsiębiorcą o możliwości zagospodarowania odpadów). Należy pamiętać, że posiadacz odpadów ponosi odpowiedzialność za składowanie odpadów bez wymaganego zezwolenia i jest on obowiązany do niezwłocznego ich usunięcia. Dodatkowo domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym.

W przypadku nieusunięcia odpadów, na podstawie art. 26 ust. 2 u.o. wójt, burmistrz, prezydent miasta, w drodze decyzji wydanej z urzędu, nakaże posiadaczowi odpadów, usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, co następuje.

Poza sporem pozostaje, że na działkę nr [...] obręb G. M. stanowiącą własność skarżących została nawieziona ziemia w celach, które w toku postępowania były modyfikowane (pierwotnie była to niwelacja, rekultywacja, ostatecznie urządzenie winnicy, k.11-14, 19-24, k. 28-29, 120-124, 208-211 administracyjnych akt sprawy). W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że ziemia ta została przywieziona na podstawie ustnej umowy z firmą J. K. Roboty Ziemne, Transport Ciężarowy (k. 337-338. k. 402 administracyjnych akt sprawy).

Mając na uwadze m.in. dokumentacje fotograficzną oraz wizje w terenie poza sporem jest, że nawieziona ziemia z kamieniami, gruzem stanowi odpad o kategorii 17 05 04 (k.11-14, 21-24, 28-29).

Ilość nawiezionej ziemi została ustalona na podstawie sporządzonej w sprawie ekspertyzy dotyczącej ustalenia rodzaju i ilości odpadów zdeponowanych w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania sporządzonej przez dr hab. M. C., pracownika Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, zatrudnionego w Katedrze Kształtowania i Ochrony Środowiska ze stopniem naukowym w specjalności inżynieria środowiska, rekultywacja oraz ochrona gleb (k. 25 i n. administracyjnych akt sprawy). Nawieziona ziemia została wykorzystana do zasypania wąwozu na styku działek [...] i [...] oraz częściowej niwelacji działki [...] (k. 192 administracyjnych akt sprawy, ekspertyza wykonana na zlecenie skarżących przez mgr inż. J. K.).

Nie jest kwestionowane, że skarżący nie legitymowali się zezwoleniem na zbieranie odpadów i prowadzenie przetwarzania odpadów.

Z uwagi na to, że w przedmiotowej sprawie orzekał tut. Sąd, wydając wyrok z dnia 25 sierpnia 2020 sygn. akt II SA/Kr 378/20 mając na uwadze art. 153 p.p.s.a tut. Sąd zweryfikował, czy w toku ponownego rozpoznania sprawy zostały uwzględnione wskazania Sądu.

Sąd nakazał uwzględnienie, czy ziemia nawieziona na działkę [...] posiada w ogóle status odpadu. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie organy wykazały, że ziemia nawieziona na działkę [...] stanowi odpad ponieważ została wydobyta poza ta działką (została na nią przywieziona), nie stanowi ziemi w stanie naturalnym, zawiera gruz i kamienie (widoczne na zdjęciach znajdujących się w aktach sprawy).

W uzupełniającej opinii biegłego dr hab. inż. M. C. z AGH uwzględniono ilość ziemi nawiezionej z działki skarżących nr [...] (k. 331 administracyjnych akt sprawy), jak również uwzględniono przy obliczeniu sumarycznym ilości ziemi podlegającej wywiezieniu ilość, o której mowa w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 2015 r. (k. 331 administracyjnych akt sprawy).

Mając powyższe na uwadze prawidłowo organy obu instancji ustaliły stan faktyczny i dokonały prawidłowej subsumpcji tego stanu faktycznego, nakazując w myśl art. 26 ust. u.o. posiadaczom odpadów Pani J. R. i Panu K. D. usunięcie odpadów z grupy 17 05 04 w ilości 6972 Mg z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, t.j. z działki nr [...] w miejscowości G. M..

Odnosząc się do zarzutów skargi, stwierdzić należy, co następuje:

Jak wskazano powyżej zalecenia Sądy zawarte w wyroku z 25 sierpnia 2020 r. zostały uwzględnione. W nawiązaniu do tego orzeczenia należy także zauważyć, że Sąd przesądził w nim także, że nie ma potrzeby prowadzenia postępowania dowodowego w kierunku ustalenia poprzednich posiadaczy odpadów i ich odpowiedzialności. W powołanym wyroku Sąd wyraźnie wskazał, że "jako nietrafny uznać jednak należało zarzut naruszenia art. 7, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 3 i 4 ustawy o odpadach oraz art. 26 ust. 3a w zw. z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w kierunku ustalenia poprzednich posiadaczy odpadów, a tym samym ich wytwórcy oraz ustalenia ich odpowiedzialności za gospodarowania odpadami, a tym samym nałożenia całego ciężaru ekonomicznego usunięcia odpadów na właścicieli działki nr [...]."

Za niezasadny należy uznać zarzut braku rozważenia możliwości zagospodarowania materiału (urobku) wydobytego poza nieruchomością oraz wykładni przepisów prawa niezgodnie z prawem UE oraz kierunkami interpretacji przepisów wynikającymi z wyroku TSUE z dnia 17 listopada 2022 r. w sprawie [...] P. B.. Stan faktyczny w powołanym wyroku był zupełnie odmienny od stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie. Szereg rolników zwróciło się do P. B. w celu uzyskania od niego urobku do rekultywacji gruntów lub poprawy stanu użytków rolnych niezanieczyszczonym materiałem z urobku (ziemia). Tymczasem w przedmiotowej sprawie ziemia była zmieszana z kamieniami, gruzem, kawałkami cegieł (co widoczne jest na dokumentacji fotograficznej), a zatem miała status odpadu i nie mogła uzyskać (mając na uwadze okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy) statusu produktu ubocznego.

Odnosząc się do zarzutu niezrealizowania podstawowego celu prawa Unii Europejskiej, jakim jest racjonalna ochrona środowiska i promocja ponownego wykorzystania substancji wskazać należy, że cele te są realizowane właśnie m.in. w ramach rozporządzenia Ministra Środowiska z 2015 r. To właśnie założenie o racjonalnej ochronie środowiska i umożliwienie ponownego wykorzystania substancji legło u podstaw określenia procedur, w ramach których osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku. W przedmiotowej sprawie dozwolone ilości w ramach tych procedur zostały przekroczone, uniemożliwiając zagospodarowanie odpadów bez konieczności uzyskania uprzednio zezwolenia. Podkreślenia wymaga także i to, że nie jest zabronione wykorzystanie większej ilości ziemi podpadającej pod kod 17 05 04 na cele własne (np. rekultywacji, niwelacji, urządzenia winnicy), jednak wymaga to uzyskania zezwolenia na zbieranie i przetwarzanie odpadów (odzysk) i zweryfikowania pod kątem zachowania wymogów ochrony środowiska.

Odnosząc się do zarzutu braku wzięcia pod uwagę skutków społecznych i ekonomicznych dla skarżących podkreślić należy, że kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a orzeczono o oddaleniu skargi.