Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 464/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 67a § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Marcin Małek WSA Andrzej Niezgoda Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Ścibor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia 14 czerwca 2024 r. nr SKO.4021.OD/427/24 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje adwokat M. N. kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy w tym VAT) tytułem wynagrodzenia za czynności podjęte w ramach pomocy prawnej udzielone z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej, po rozpatrzeniu odwołania K. D. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 13 marca 2024 r. o odmowie umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od dnia 1 styczna do dnia 31 grudnia 2023 r. w kwocie 720 zł, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ podatkowy pierwszej instancji odmówił K. D. umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od stycznia do grudnia 2023 r. w kwocie 720 zł, a w uzasadnieniu podniósł, że K. D. otrzymuje świadczenie rolne oraz rentę socjalną w łącznej kwocie 3.104,27 zł i prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe (wnioskodawca z dwojgiem dzieci). Odnosząc stan faktyczny do przepisu art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że przyznanie ulgi w postaci umorzenia zaległości, w tym wypadku z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, może nastąpić jedynie w przypadku zaistnienia ważnego interesu podatnika lub ważnego interesu publicznego organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły żadne z okoliczności. Zwrócił uwagę, że dochód wynoszący 1.034 zł miesięcznie na osobę pozwala, bez uszczerbku dla utrzymania rodziny, regulować opłatę za gospodarowanie odpadami, które miesięcznie dla jego gospodarstwa domowego wynosi 66zł. Dodał także, że organ stosował wobec podatnika ulgi w postaci umorzenia w 2020 r. opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w łącznej kwocie 252 zł.

W odwołaniu od decyzji K. D. zakwestionował zasadność obciążania go opłatą za gospodarowanie odpadami w sytuacji, gdy jest osobą niepełnosprawną.

W rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej wskazało, że podstawą orzekania o umorzeniu zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi zastosowanie – zgodnie z art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U z 2024, poz. 399) - ma przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Zwróciło uwagę na cel społeczny, jakiemu służą środki pochodzące z tych opłat.

Organ odwoławczy podkreślił, że ponownie rozpatrując sprawę na skutek decyzji kasacyjnej Kolegium z dnia 7 listopada 2023r. nr SK0.4021.0D/1105/23, organ pierwszej instancji wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień i udokumentowania sytuacji rodzinnej, dochodowej, majątkowej i zdrowotnej. W odpowiedzi skarżący przesłał w dniu 17 stycznia 2024 r. pismo, w którym odmówił udzielenia informacji. W tych okolicznościach organ pierwszej instancji zwrócił się do KRUS-u, ZUS-u, GOPS-u w [...] i ustalił, że K. D. pobiera rentę rodzinną z KRUS w wysokości 3.104,27 zł netto, której składnikami są świadczenie rolne (1.588,404 zł brutto) renta socjalna (1.588,44 zł), dodatek pielęgnacyjny (294,39 zł). Z ZUS-u aktualnie nie pobiera renty/emerytury, zasiłków chorobowych ani świadczeń rehabilitacyjnych, natomiast GOPS w [...] wypłaca mu zasiłek pielęgnacyjny na córkę W. w kwocie 215,84 zł.

Z protokołu przesłuchania skarżącego z 3 sierpnia 2023 r. wynika z kolei, że stałe koszty jakie ponosi w związku z utrzymaniem trzyosobowej rodziny (on i dwoje dzieci) obejmują: opłaty za prąd – 1.250 zł (za pół roku), opłaty za gaz - ok. 100 zl miesięcznie, za wodę – 70 zł, za telefon – 100 zł oraz zakup opału (drewna) – 1.500 zł. Posiada samochód osobowy marki Citroen [...] z 2000 r. o wartości około 2.000 zł. Ponadto z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS wydanego w dniu 17 lipca 2012 r. wynika, że K. D. jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, a niepełnosprawność nabył przed 16 rokiem życia.

W ocenie organu odwoławczego, wprawdzie bezsporne są okoliczności, że skarżący został uznany za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, to jednak nie można uznać, że orzeczenie to pozbawia go możliwości podjęcia pracy odpowiadającej jego możliwościom fizycznym i psychicznym. Orzeczenie rzeczoznawcy KRUS odnosi się wyłącznie do zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a nie do jakiejkolwiek pracy zawodowej. Zatem nie stanowi przeszkody do podjęcia aktywności zawodowej w kierunku pracy poza gospodarstwem rolnym, co z punktu widzenia opisanego orzeczenia KRUS, nie jest niemożliwe. Przeszkodą nie jest także sprawowanie opieki nad dziećmi, które skarżący sam wychowuje, ponieważ są one w wieku 16 i 17 lat i uczęszczają do szkoły ponadpodstawowej.

Organ podkreślił, że nałożenie na organy prowadzące postępowanie w sprawie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.) nie zwalnia strony postępowania od współudziału we wszechstronnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy tym bardziej, że stronie służy prawo żądania przeprowadzenia określonych dowodów.

W ocenie organu, w realiach niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka ważnego interesu podatnika, bowiem sytuacja finansowa i majątkowa K. D. nie jest zagrożona. Skarżący ma systematyczny dochód w postaci renty z KRUS, z którego może realizować zobowiązania. Regularna ich spłata (miesięcznie) nie obciąży znacząco budżetu domowego. Opłaty za gospodarowanie odpadami dla gospodarstwa domowego K. D. wynoszą 66 zł miesięcznie, zatem przy regularnym (miesięcznym) uiszczaniu tych należności kwota ta nie stanowiłaby drastycznego uszczuplenia dochodów. Ponadto, wyłącznie aktywna postawa zawodowa skarżącego może skutkować uzyskaniem ewentualnie dodatkowych środków (oprócz renty rodzinnej) niezbędnych do wywiązania się ze wszystkich zobowiązań podatkowych.

Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego niepełnosprawności skarżącego organ wskazał, że co prawda ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w art. 6k ust. 4, daje możliwość wprowadzenia przez radę gminy, w drodze uchwały, zwolnienia w całości lub w części z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, w części dotyczącej gospodarstw domowych, w których dochód nie przekracza kwoty uprawniającej do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, o której mowa w art. 8 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz, 901, 1693, 1938 i 2760) lub rodziny wielodzietne, o których mowa w ustawie z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny (Dz. U. z 2023 r. poz. 2424), jednak na terenie Gminy [...] zwolnienie to nie obowiązuje, ponieważ Rada Gminy [...] takiej uchwały nie podjęła.

Analizując przyczyny powstania zaległości organ wskazał, że nie były nimi zdarzenia o charakterze szczególnym i niezależnym od sposobu postępowania K. D.. Wystąpienie zaległości w opłatach za gospodarowanie odpadami było następstwem świadomych decyzji, z których konsekwencjami skarżący powinien się liczyć.

W ocenie Kolegium, odmawiając umorzenia należnej opłaty organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, zaś poczynione ustalenia i wnioski znajdują dostateczne odzwierciedlenie w aktach sprawy.

W skardze na powyższą decyzję K. D. podniósł, że nie zgadza się z jej treścią. Podkreślił, że jako ojcu samotnie wychowujący dwoje dzieci i posiadający I grupę inwalidzką, przysługuje mu ulga w postaci co najmniej 50% zwolnienia z opłat za gospodarowanie odpadami. Wskazał na pełną treść orzeczenia lekarskiego, która nie została uwzględniona w ocenie SKO. Dotyczy to w szczególności zakwalifikowania do I grupy inwalidzkiej oraz braku zdolności do samodzielnej egzystencji. Podkreślił, że niedopuszczalne jest, aby Prezydent Warszawy stosował ulgi wobec osób niepełnosprawnych, natomiast w gminie [...] żadnych ulg nie ma. Wzywanie go do regulowania opłat za śmieci traktuje jako nękanie i wnosi o zasądzenie od Gminy [...] odszkodowania na jego rzecz w kwocie 10.000 zł na podstawie art. 231 § 1 k.k.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej wniosło o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest w ocenie Sądu zasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.

Kontroli Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Ta okoliczność wymaga podkreślenia z punktu widzenia części zarzutów podniesionych w toku postępowanie przez skarżącego, które dotyczą wymiaru opłaty za gospodarowanie odpadami. Skarżący przy okazji niniejszej sprawy podjął bowiem próbę wykazania, że nie powinien być obciążany opłatami, bowiem nie korzysta z usług gminy w zakresie gospodarowania odpadami. Argumentacja taka w żadnym razie nie odnosi się jednak do meritum niniejszej sprawy (mogła być podnoszona w odwołaniu od decyzji obejmującej wymiar opłaty). Jedynie informacyjnie wskazać należy, że z art. 6c ust. 1 u.c.p.g. wynika, że gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Z kolei zgodnie z art. 6h u.c.p.g., właściciele nieruchomości, o których mowa w art. 6c, są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Obowiązek uiszczenia opłaty wynika z faktu samego zamieszkiwania na określonej nieruchomości i nie wyłącza go zagospodarowanie surowców wtórnych przez zobowiązanego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28.11.2013 r. (K 17/12) nie dopatrzył się sprzeczności z Konstytucją przepisów u.c.p.g., które stanowią podstawę prawną nałożenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz stwierdził, że opłata ta ma charakter daniny publicznej, a więc jest świadczeniem pieniężnym ustalanym jednostronnie, przymusowym, stanowiącym dochód publiczny i podlegającym egzekucji administracyjnej (wyrok NSA z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt II FSK 2080/16).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organu stanowił natomiast art. 67a § 1 pkt 3 O.p. (do stosowania którego odsyła u.c.p.g.) stosownie do którego, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W przytoczonej regulacji przewidziane zostały dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową: "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Spójnik "lub" użyty w przepisie wskazuje przy tym na to, że wystarczy spełnienie tylko jednej z nich. Wymienione zwroty normatywne tworzą zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnosić go do indywidualnej sytuacji podatnika występującego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych. Zwroty te są swoistymi klauzulami generalnymi, odsyłającymi do ocen pozaprawnych (wyrok NSA z dnia z 26 sierpnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 689/09).

Sformułowana w sposób ogólny treść art. 67a § 1 pkt 3 O.p., w którym ustawodawca używa pojęć nieostrych, nie pozwala na stwierdzenie, że istnieje ściśle określony katalog przesłanek, okoliczności, zdarzeń, czy też powodów, którymi należy kierować się przy rozstrzyganiu spraw na podstawie tego przepisu. W literaturze przedmiotu, jak też w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że "interes podatnika" to pewien stan spowodowany najczęściej nadzwyczajnymi, losowymi przypadkami dotyczącymi podatnika, który w konsekwencji powoduje, że nie może on uregulować zaległości podatkowej, przy czym nie jest to katalog zamknięty. W wyroku z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 2474/15 wskazano, że najogólniej rzecz biorąc, spełnienie przesłanki ważnego interesu podatnika wiąże się z istnieniem po jego stronie szczególnych okoliczności powodujących, że żądanie pełnej i terminowej zapłaty podatku może zachwiać podstawami egzystencji podatnika i (lub) osób zależnych od niego. Trudną sytuację materialną podatnik z zasady winien wykazać oraz przekonać organ o jej nadzwyczajności. Nie chodzi przy tym wyłącznie o nadzwyczajność sytuacji w rozumieniu klęski, działania żywiołu, choroby itp. Chodzi bowiem o takie sytuacje, które nie mieszczą się w granicach planowania przez osobę rozsądną i należycie dbałą o swoje interesy, nie są od niej zależne, tj. nie są skutkiem podjętych przez nią wadliwych decyzji, etc. Nadzwyczajność to odbieganie od normy, którą określają również realia rynku oraz utrwalona sytuacja ekonomiczna podatnika i jego rodziny. Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie

z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata zobowiązania spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa. Ulgi podatkowe wymienione w art. 67a § 1 O.p. nie stanowią przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy udzielonej przez państwo podatnikowi po to, by poprzez stosowanie zasady (egzekwowanie podatku) nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia tak społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby podatnika, a także osób zależnych od podatnika. Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia zaległości podatkowych, państwo (gmina) nie poniosło w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia. W konsekwencji, ustalenie przez organ podatkowy kwestii istnienia przesłanki "interesu publicznego" wiąże się z koniecznością ważenia racji w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada (konstytucyjna), jaką jest terminowe płacenie podatków (tu: opłaty za gospodarowanie odpadami) w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego - dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi. Oczywiście bywają sytuacje, w których sam rachunek ekonomiczny przemawia za zastosowaniem ulgi podatkowej. Dokonując "ważenia" obu wartości organ podatkowy uwzględnia jednak także inne dyrektywy, wspólne dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa itp, (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1351/11).

W niniejszej sprawie organ nie stwierdził istnienia którejkolwiek z przesłanek przyznania ulgi, co legło u podstaw kontrolowanego rozstrzygnięcia. Wskazał on bowiem, że nie istnieje ważny interes podatnika w udzieleniu ulgi, bowiem skarżący ma zabezpieczony stały dochód, pozwalający nie tylko na utrzymanie 3-osobowej rodziny, ale też na poniesienie opisanej zaległości. Z kolei w interesie publicznym leży regularne odprowadzanie danin, które w wypadku danin przynależnych samorządom, przeznaczone są na zabezpieczenie potrzeb całej lokalnej społeczności.

Skarżący nie zgodził się z oceną organu podkreślając w szczególności, że ma na utrzymaniu dwójkę dzieci, zaś podjęcie zatrudnienia uniemożliwia mu stan zdrowia. Organ nie uwzględnił, że z zaświadczenia lekarza orzecznika KRUS wynika nie tylko, że nie może trwale całkowicie wykonywać pracy w gospodarstwie rolnym, ale także że jest inwalidą I grupy od co najmniej 16 roku życia, nie może podejmować jakiejkolwiek pracy, nie jest też zdolny do samodzielnej egzystencji.

Zdaniem Sądu, przy słuszności znacznej części twierdzeń organu (dotyczących m.in. braku koniecznej współpracy skarżącego z organem w ustalaniu stanu faktycznego, jak też co do zasady nieakceptowalnej postawy wobec obowiązku uiszczania opłat za gospodarowanie odpadami) uznać trzeba, że przeprowadzona analiza dostępnych danych o stanie rodzinnym i majątkowym skarżącego nie została przeprowadzona rzetelnie i abstrahuje ona od okoliczności, które wynikają z zebranego materiału dowodowego. Jeśli bowiem skarżący nie współdziałał z organem w sposób oczekiwany, to jednak organy podatkowe (a zasadniczo organ pierwszej instancji) podjęły samodzielną inicjatywę, by pozyskać niezbędne dane w omawianym zakresie. Skarżący również nie pozostawał całkowicie bezczynny, bowiem stawił się na przesłuchanie (inną rzeczą jest, w jakim zakresie pracownik organu je przeprowadził i jakich informacji od stawającego zażądał) i złożył m.in. orzeczenie w sprawie o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji. Wbrew stanowisku organu, z orzeczenia tego wynika, że skarżący jest nie tylko trwale całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, ale też jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji i niecelowym jest jego przekwalifikowanie zawodowe. Uwzględniając powyższe, za całkowicie nieuprawnione i nielogiczne uznać należy wywody organu o możliwości i konieczności podjęcia przez skarżącego zatrudnienia poza gospodarstwem rolnym w celu poprawy bytowej rodziny.

Zadziwiająca w świetle zasad doświadczenia, uwzględniających przecież także realia rynkowe, w tym ceny podstawowych produktów, pozostaje też konstatacja organu, że gospodarstwo skarżącego nie jest zagrożone niedostatkiem, a także że niedostatku tego nie wywoła uiszczenie powstałych zaległości. Skarżący niespornie posiada stały dochód w kwocie 3.104 zł (renta rodzinna), z którego jednak musi utrzymać 3-osobową rodzinę, w tym dwoje uczących się nastoletnich dzieci. Organ nie ustalił, iżby małoletni otrzymywali na swoje utrzymanie jakiekolwiek inne środki, poza zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości 215,84 zł. Odwagą jest stwierdzenie, że dochód ten pozwala na swobodę egzystencji tej rodziny, w tym utrzymanie i spłatę długów, skoro zgodnie z danymi GUS i IPiSS - minimum 3-osobowego – podobnie sprofilowanego jak u skarżącego - gospodarstwa domowego w I kwartale 2024 r. wynosiło 4.744,01 zł (1.581,34 zł na osobę). W wypadku skarżącego na osobę w gospodarstwie przypada nieco ponad 1.000 zł. Minimum egzystencji wyznacza modelowy sposób zaspokojenia potrzeb na minimalnym poziomie, poniżej którego występuje niedostatek.

Nie bez znaczenia jest fakt, że dzieci skarżącego są uczącymi się nastolatkami co oznacza, że wydatki rodziny związane z wyżywieniem, zakupem odzieży, artykułów szkolnych, środków czystości są nieporównywalnie większe niż w wypadku dzieci małych, nie uczęszczających do szkoły, czego w ocenie sprawy nie uwzględniono, a wręcz uznano, że wiek dzieci (16 i 17 lat) przemawia przeciwko uznaniu zasadności wniosku skarżącego. Negatywna postawa skarżącego, który w sposób kategoryczny zaprzecza swoim obowiązkom w uiszczaniu opłat za gospodarowanie odpadami, niewątpliwe z zasady jest nieakceptowalna, bowiem rzeczywiście prowadzi do powstawania zadłużenia niemożliwego do jednorazowej zapłaty (skarżącego obciąża bowiem kwota 720 zł), jednak rzeczą organu było dokonanie nie tyle analizy tego, czy skarżący mógł i może uiszczać miesięczne opłaty w wysokości 66 zł, ale czy jest on w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania rodziny jednorazowo wydatek, o jakim mowa we wniosku. Postawa skarżącego jest jednym z elementów oceny sprawy z punktu widzenia przesłanek przyznania ulgi, ale nie może ona przesłaniać innych istotnych z tego punktu widzenia okoliczności, w tym abstrahować od konsekwencji działań lub zaniechań skarżącego dla całej jego rodziny. Inną rzeczą jest to, że organ – w całkowitym oderwaniu od realiów życia – oszacował koszty tej rodziny, nie zważając na fakt, że składają się na nie nie tylko wykazywane stałe opłaty, ale też zwykle ponoszone wydatki egzystencjalne, jak koszty wyżywienia i ubioru. Są one z natury rzeczy trudne do wykazania, jednak ich ryczałtowy szacunek, z uwzględnieniem potrzeb nastoletnich dzieci, powinien zostać przewidziany w całości obciążeń gospodarstwa strony. Dopiero wówczas można byłoby stwierdzić, czy kwota 66 zł rzeczywiście mogła zostać swobodnie zadysponowana przez skarżącego na poniesienie opłaty i czy jego postawa nie tyle wynika z negowania potrzeb lokalnej społeczności (i jest aspołeczna), co z obiektywnej niemożności wywiązania się ze zobowiązań. Szczególnie, że przyświecające organowi założenie o możliwości podjęcia przez skarżącego pracy jest – jak wskazano powyżej – wadliwe. Organ pominął też istotne dla oceny sprawy zagadnienie związane ze stałym pobieraniem przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego na córkę z GOPS-u. Kwota tego zasiłku (215,84 zł) jest wprawdzie niewielka, ale świadczy o stałym wspomaganiu skarżącego z publicznych środków. Istotą ulgi jest natomiast właściwe wyważenie interesów, w ramach którego należy ocenić, czy odstąpienie od jej przyznania nie pogłębi i tak podlegającej partycypacji państwa sytuacji rodziny.

W tych okolicznościach nie sposób, w ocenie Sądu uznać, że organ wypełnił swoje obowiązki wynikające z Ordynacji podatkowej. W toku postępowania organy podatkowe zobligowane są bowiem do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu wszechstronnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 122 O.p.), zebrania wyczerpującego materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.), ale i do dokonania na podstawie zebranego materiału dowodowego oceny, czy dana okoliczność została faktycznie udowodniona (art. 191 O.p.) oraz ujawnienia w uzasadnieniu decyzji przesłanek, jakimi kierował się organ wydając rozstrzygnięcie, a w szczególności wskazania faktów uznanych za udowodnione, przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności oraz przepisów prawa zastosowanych w sprawie (art. 210 § 4 O.p.). W ocenie Sądu, organ nie przeanalizował właściwie i rzetelnie zebranego materiału dowodowego, a przez to ocena prawna sprawy jest co najmniej przedwczesna. Z części ustalonych faktów wywiedziono nadto wnioski sprzeczne z logiką i doświadczeniem życiowym, co całościowo dyskwalifikuje tę część rozważań organu. Wskazane naruszenie przepisów prawnoprocesowych oznacza, że organ naruszył też art. 67a § 1 pkt 3 O.p., który wymaga najpierw zgromadzenia niezbędnych dowodów, ustalenia pełnego stanu faktycznego, a następnie jego właściwej subsumpcji pod wskazaną normę. Skoro istnieją wadliwości w zakresie stanu faktycznego, to subsumpcja taka nie jest możliwa.

Wskazać też należy, w kontekście uzasadnienia decyzji, że art 67a § 1 O.p. rzeczywiście skonstruowany jest na zasadzie uznania administracyjnego, jednak nie oznacza to dowolności w ocenie przesłanek przyznania ulgi. Organ najpierw winien jest ustalić, czy w sprawie istnieje choćby jedna z przesłanek przyznania ulgi, tj. ważny interes podatnika lub interes publiczny, a dopiero w wypadku stwierdzenia istnienia obu tych przesłanek lub jednej z nich (z zasady przemawiających za uwzględnieniem wniosku o ulgę), może dokonać rozważenia, czy zaległość podatkowa może i powinna być umorzona. Organ podatkowy jest więc skrępowany w zakresie oceny zaistnienia przesłanek zastosowania ulgi (musi bowiem właściwie je rozpoznać w okolicznościach danej sprawy), ale pozostaje nieskrępowany w zakresie tego, jak postąpić w przypadku ich stwierdzenia. Uznanie nie wyraża się zatem w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia, nawet przy ich ustaleniu (p. B. Dauter w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2010, s. 378 i n.).W niniejszej sprawie organ powołał się na uznanie administracyjne, jednak nie miał podstawy do jego stosowania, skoro równocześnie uznał, że nie została wykazana żadna z przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. W ramach z kolei oceny istnienia przesłanek nie był uprawniony do stosowania mechanizmu uznania.

Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a zdecydował o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni wykładnię i wskazania Sądu, o których mowa powyżej. Podejmie próbę uzupełnienia materiału dowodowego i pozyskania od skarżącego niezbędnych dla prawidłowej oceny sprawy informacji i dokumentów, zaś w wypadku braku tej możliwości – podda obiektywnej i rzetelnej ocenie (a zatem ocenie uwzględniającej zasady wiedzy, logiki i doświadczenia) te dowody, którymi w sprawie dysponuje.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763). Ustalona kwota wynagrodzenia obejmuje podatek od towarów i usług w stawce 23% (§ 4 ust. 3 rozporządzenia).