Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1601/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 215 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 782
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 174
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant: asystent sędziego Piotr Radziejewicz po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 500/19 w sprawie ze skarg Miasta Stołecznego Warszawy i M. K. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 22 stycznia 2019 r. nr KR III R 41/18 w przedmiocie przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 22 października 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 500/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji, WSA), na skutek skarg Miasta Stołecznego Warszawy (dalej: skarżące Miasto) i M. K. (dalej: skarżąca), uchylił decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z 22 stycznia 2019 r., nr KR III R 41/18 (dalej: zaskarżona decyzja), wydaną w sprawie decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 27 sierpnia 2015 r., nr 470/GK/DW/2015, z 22 października 2015 r., nr 573/GK/DW/2015 i z 3 grudnia 2015 r., nr 682/GK/DW/2015, na mocy których przyznano skarżącej odszkodowanie za łącznie 75% gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Zaskarżoną decyzją Komisja uchyliła ww. decyzje Prezydenta m. st. Warszawy i przekazała sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

W skardze kasacyjnej od przywołanego wyroku pełnomocnik Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej: Komisja, skarżąca kasacyjnie) zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: (1) art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 poz. 782 ze zm.; dalej: ugn) w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (dalej: Ustawa) w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, poprzez uznanie, że pominięcie przez Prezydenta m. st. Warszawy przy wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnych ustalenia daty utraty pozbawienia poprzedniego właściciela możliwości faktycznego władztwa działką nie stanowi naruszenia przepisów postępowania i w konsekwencji prawa materialnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy przewidziana w art. 215 ust. 2 ugn przesłanka pozbawienia możliwości faktycznego władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. nakłada na organy dekretowe obowiązek poczynienia ustaleń odnośnie daty pozbawienia faktycznej możliwości władania działką przez poprzedniego właściciela bądź jego następców prawnych, a którego to obowiązku przy wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnych nie dopełniono, co w konsekwencji uprawniało Komisję do wydania decyzji opartej o art. 30 ust. 1 pkt 4a Ustawy; (2) art. 30 ust. 1 pkt 4a Ustawy w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 Ustawy, poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji jego niezastosowanie, z uwagi na przyjęcie, że wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 4a Ustawy może nastąpić tylko wówczas, gdy decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, podczas gdy skorzystanie przez Komisję z przesłanki wymienionej w art. 30 ust. 1 pkt 4b Ustawy nie jest uzależnione od poczynienia jednoznacznych ustaleń i wykazanie, że w konkretnym przypadku naruszenie przepisów postępowania miało wpływ na wynik sprawy, a wymaga jedynie stwierdzenia, że ustalone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy co uprawnia stwierdzenie, że przedstawione wyżej, odmienne stanowisko Sądu wojewódzkiego jest sprzeczne z katalogiem rozstrzygnięć przewidzianych w art. 29 ust. 1 pkt 1-4 Ustawy, które Komisja może podjąć w ramach zakończenia postępowania rozpoznawczego; (3) art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że pozbawienie stron prawa do udziału w rozprawie pozostawione zostało wyłącznej decyzji przewodniczącego, podczas gdy zgodnie z powołanymi przepisami ustawy Covidowej zasadą jest przeprowadzenie rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych, a więc z poszanowaniem zasady jawności, zaś zarządzenie przeprowadzenia posiedzenia niejawnego może mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy rozprawy nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: (1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: ppsa) w zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 Ustawy w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a Ustawy, poprzez uchylenie decyzji Komisji, co wynikało z uznania, że w stanie faktycznym i prawnym konkretnej sprawy przesłanka z art. 30 ust. 1 pkt 4a Ustawy wskazana jako podstawa rozstrzygnięcia decyzji Komisji nie mogła prowadzić do uznania naruszenia prawa, co wykluczało możliwość uchylenia decyzji reprywatyzacyjnych przez Komisję, podczas gdy Komisja działając w oparciu o przepis art. 29 ust. 1 pkt 3 Ustawy, w związku ze spełnieniem przesłanki przewidzianej art. 30 ust. 1 pkt 4a Ustawy była uprawniona do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnych i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi dekretowemu, który wydał ostateczne decyzje reprywatyzacyjne, w przypadku stwierdzenia, że; (2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 Ustawy w zw. art. 30 ust. 1 pkt 4a Ustawy w zw. w zw. z art. 215 ust. 2 ugn w zw. z art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa, poprzez uchylenie decyzji Komisji i uznanie wadliwości rozstrzygnięcia w zakresie dotyczącym stwierdzenia przez Komisję, że Prezydent m. st. Warszawy wydając decyzje reprywatyzacyjne dopuścił się naruszenia prawa poprzez nieustalenie czy w sprawie została spełniona druga z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 ugn, tj. czy pozbawienie byłej właścicielki faktycznej możliwości władania działką miało miejsce po dniu 5 kwietnia 1958 r, jak również zaniechana wyjaśnień, czy do utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością przez byłego właściciela nie doszło przed podaną datą, podczas gdy kwestionowane przez Sąd wojewódzki stanowisko Komisji odnośnie do zasadności w stwierdzeniu naruszenia prawa w podanym zakresie było prawidłowe i jako takie uzasadniało uchylenie nadzorowanych aktów i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 Ustawy w związku ze spełnieniem przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt 4a Ustawy, gdyż nadzorowane decyzje reprywatyzacyjne o ustaleniu i wypłacie odszkodowania zostały wydane w oparciu o niezupełne ustalenia w zakresie stanu faktycznego, w szczególności z uwagi na brak ustalenia momentu faktycznego, rzeczywistego przejęcia nieruchomości przez Państwo, a także brak ustaleń w zakresie dotyczącym tego, czy Z. G. w dacie 5 kwietnia 1958 r. i okresie ją poprzedzającym miała jeszcze faktyczną możliwość władania nieruchomością; (3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa, art. 133 § 1 ppsa i art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 Ustawy w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a Ustawy w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 38 ust. 1 Ustawy, poprzez uchylenie decyzji i uznanie, że uchylenie decyzji reprywatyzacyjnej w całości jest możliwe wyłącznie w sytuacji, w której Komisja wykazałaby, że stwierdzone naruszenia prawa przez organ dekretowy miały wpływ na prawidłowość decyzji reprywatyzacyjnej o przyznaniu odszkodowania, a nie w sytuacji w której mogłyby mieć jedynie wpływ na wynik sprawy, co w ocenie Sądu w konkretnej sprawie nie miało miejsca podczas gdy Komisja w swojej Decyzji w sposób obszerny i rzeczowy wykazała, że 1) decyzje reprywatyzacyjne zostały wydane z naruszeniem prawa oraz 2) konieczny do jej wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co uprawniało do zastosowania omawianej normy kompetencyjnej umożliwiającej uchylenie nadzorowanych decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi, który wydał ostateczne decyzje reprywatyzacyjne; (4) art. 145 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 Ustawy, poprzez uchylenie decyzji Komisji z uwagi na dokonanie błędnej wykładni powołanego przepisu Ustawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a wynikało z przyjęcia przez Sąd wojewódzki, że uchylenie decyzji reprywatyzacyjnej możliwe jest w sytuacji, w której Komisja wykazałaby, że stwierdzone naruszenia prawa przez organ dekretowy mają wpływ na prawidłowość decyzji dekretowej, a nie sytuację w której mogłyby mieć jedynie wpływ na wynik sprawy, podczas gdy Sąd wojewódzki w sposób nieuprawniony połączył pierwszą z przesłanek przewidzianych w powołanym przepisie Ustawy, z częścią sformułowania dotyczącego drugiej z nich, tj. poprzez zestawienie 1) wydania decyzji z naruszeniem prawa oraz 2) oderwania z drugiej przesłanki części dotyczącej istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, który odnosi się li tylko do koniecznego do wyjaśnienia zakresu konkretnej sprawy, gdy tymczasem dokonanie prawidłowej wykładni art. 29 ust. 1 pkt 3 Ustawy winno prowadzić do uznania, że Komisja w wyniku postępowania rozpoznawczego może wydać decyzję uchylającą decyzję reprywatyzacyjną w całości i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi, który wydał ostateczną decyzję reprywatyzacyjną po spełnieniu łącznie dwóch przesłanek, a to jest jeżeli 1) wydanie decyzji miało miejsce z naruszeniem prawa oraz 2) konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie; (5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 Ustawy w zw. art. 30 ust. 1 pkt 4a Ustawy w zw. w zw. z art. 215 ust. 2 ugn w zw. z art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 38 ust 1 Ustawy, poprzez uchylenie decyzji Komisji i uznanie, że z akt sprawy prowadzonej przez Prezydenta m. st. Warszawy oraz stanowiska przyjętego przez Komisję w skarżonej decyzji jednoznacznie wynika, iż Z. G. została pozbawiona faktycznej, rzeczywistej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r., podczas gdy (i) Komisja w wydanej decyzji stwierdziła, że ustalenia organu wydającego kwestionowane reprywatyzacyjne o ustaleniu i wypłacie odszkodowania zostały wydane w oparciu o niepełne ustalenia w zakresie stanu faktycznego, w szczególności z uwagi na brak ustalenia momentu faktycznego, rzeczywistego przejęcia nieruchomości przez Państwo oraz braku ustaleń co do daty utraty faktycznej możliwości władania gruntem przez byłego właściciela; (ii) Komisja w ramach skarżonej decyzji nie stwierdziła, że do utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością doszło po dniu 5 kwietnia 1958 r.; - przez co kategoryczne stwierdzenia odnośnie utraty faktycznej możliwości władania gruntem przez Z. G. dopiero po dniu 5 kwietnia 1958 r. należy uznać co najmniej za przedwczesne, a tym samym nieuprawnione; (6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 8 § 1, 9 i 10 § 1 kpa w zw. z art 16 ust. 1, 2 i 3 Ustawy w zw. z art. 38 ust 1 Ustawy, poprzez uznanie, że Komisja dopuściła się naruszenia ww. przepisów postępowania administracyjnego w stosunku do M. K. z uwagi na uniemożliwienie jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu w sprawie, w tym zaznajomienia się z zebranym materiałem dowodowym, przy jednoczesnym wskazaniu, że zasadą w postępowaniu przed Komisją powinno być zawiadamianie stron o czynnościach w postępowaniu administracyjnym drogą pisemną, a które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, podczas gdy tryb przewidziany w art. 16 ust. 3 Ustawy, przewiduje wprost możliwość zawiadamiania stron postępowania o wszczęciu postępowania, decyzjach i innych czynnościach Komisji poprzez ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie podmiotowej urzędu obsługującego - Ministerstwa Sprawiedliwości, zaś zgodnie z normą art. 16 ust. 4 zd. 2 Ustawy, zawiadomienie lub doręczenie zawiadomienia (ust. 3) lub wezwania uważa się za dokonane po upływie 7 dni od dnia publicznego ogłoszenia, co powoduje, że wszystkie strony postępowania (w tym M. K. niezależnie od faktu jej tymczasowego przebywania w areszcie śledczym) - przy zachowaniu procedury przewidzianej w powołanych wyżej przepisach, miały zagwarantowane prawo do czynnego udziału w postępowaniu; (7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 8 § 1 kpa, art. 9 kpa, art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 16 ust. 2 i 3 Ustawy poprzez uchylenie Decyzji z uwagi na uznanie, że brak zawiadomienia M. K. o aktach i czynnościach w postępowaniu w trybie bezpośrednich zawiadomień, które to naruszenie, biorąc pod uwagę szczególne ograniczenia związane z izolacją osób tymczasowo aresztowanych, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy skarżąca M. K. nie wykazała, jak również brak było podstaw do stwierdzenia przez Sąd wojewódzki (art. 134 § 1 ppsa) naruszenia ww. przepisów postępowania administracyjnego przez Komisję w zakresie dotyczącym zawiadamiania stron postępowania o aktach i czynnościach w toku postępowania rozpoznawczego, tym bardziej, że w dacie wydania Decyzji oraz publikacji zawiadomienia w trybie przewidzianym art. 10 § 1 kpa M. K. nie była już osobą tymczasowo aresztowaną; (8) art. 90 § 1 i 2 ppsa w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zw. z art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy Covidowej w zw. z art 141 § 4 ppsa, poprzez naruszenie zasady jawności postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn, dla których nie przeprowadzono rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W piśmie z 23 kwietnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego Miasta przedstawił odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o oddalenie tej skargi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną z 19 maja 2021 r. skarżąca wskazała na okoliczności mające przemawiać za niezasadnością skargi kasacyjnej i wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, zatem podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 ppsa). Oznacza to związanie tego Sądu przytoczonymi w skardze podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia ziszczenia się przesłanek nieważności postępowania, poddano ocenie wyrok Sądu I instancji, pod kątem zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej, które nie mogły doprowadzić do wzruszenia zaskarżonego orzeczenia.

Z uwagi na to, że kontrola kasacyjna sprawowana przez sąd II instancji dotyczy zgodności z prawem orzeczenia sądu wojewódzkiego i dokonywana jest wyłącznie przez pryzmat i w granicach zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, zarzuty te dla swej skuteczności powinny zostać poprawnie skonstruowane, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny nie posiada kompetencji do konkretyzowania zarzutów kasacyjnych, ich uściślania, korygowania, czy uzupełniania. W tym też celu ustawodawca wprowadził w art. 175 ppsa przymus sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (tj. adwokata lub radcę prawnego, bądź przez inne osoby wymienione w tym przepisie), który formułując zarzuty kasacyjne powinien powołać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które naruszył Sąd I instancji, a następnie rzetelnie je uzasadnić, w sposób spełniający wymagania określone przepisami ppsa.

W myśl art. 174 pkt 1 ppsa, stanowiącego podstawę konstruowania zarzutu naruszenia przez sąd przepisów prawa materialnego, skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Stawiając tego rodzaju zarzut, skarżący kasacyjnie winien określić, jak wskazany przez niego przepis prawa materialnego powinien być prawidłowo rozumiany i na czym polegał błąd sądu przy jego interpretacji.

Warunków tych nie spełnia pierwszy z zarzutów podniesionych w ramach danej podstawy kasacyjnej, gdyż autor skargi kasacyjnej nie określił formy naruszenia prawa materialnego (błędna jego wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie) oraz powołał także przepisy o charakterze proceduralnym. Natomiast zarzuty zawarte w punkcie 2 i 3 skargi kasacyjnej łączą się w swoim uzasadnieniu z dalszymi zarzutami kasacyjnymi naruszenia prawa procesowego, stąd zostaną ocenione w ramach naruszenia przepisów proceduralnych.

Zgodnie z art. 215 ust. 2 ugn, przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (dalej: dekret warszawski) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Do przyznania odszkodowania na podstawie przywołanego przepisu konieczne jest kumultatywne spełnienie wszystkich określonych w nim przesłanek w odniesieniu do przejętej działki gruntu. Przesłankami tymi są: przeznaczenie działki gruntu przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego pod budownictwo jednorodzinne oraz pozbawienie poprzedniego jej właściciela bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania tą działką po 5 kwietnia 1958 r.

Poza sporem pozostaje w niniejszej sprawie ziszczenie się pierwszej z ww. przesłanek. Nieruchomość gruntowa, której dotyczy sprawa, objęta była działaniem dekretu warszawskiego oraz mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Kwestia sporna sprowadza się natomiast do tego, czy spełniona została druga z przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania. Komisja - odmiennie niż Sąd I instancji – uznała, że organ przyznający odszkodowanie nie zbadał tej przesłanki w sposób prawidłowy, gdyż na podstawie zgromadzonej dokumentacji nie można jednoznacznie określić, kiedy dokładnie Państwo przejęło faktycznie władanie nieruchomością, jak też nie sposób ustalić, czy Z. G. (dalej także jako: poprzednia właścicielka) władała nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, z akt sprawy wynika, że sporny teren pozostawał w faktycznym władaniu dawnej właścicielki także po 1964 r., co rodzi wątpliwości odnośnie tego, kiedy dokładnie Państwo przejęło faktyczne władanie nieruchomością. Komisja wskazała w tym zakresie na dwa dokumenty: pismo pt. "Podanie" Z. G. z 4 czerwca 1965 r. skierowane do Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa Mokotów - Wydział Gospodarki Terenami, w którym poprzednia właścicielka oświadczyła, że jest właścicielką nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i że nieruchomość ta stanowi gospodarstwo rolno-warzywne; oraz decyzję Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 15 lutego 1966 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z 4 grudnia 1965 r. o odmowie ustanowienia na rzecz Z. G. prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu, w której stwierdzono, że "do czasu rozpoczęcia realizacji inwestycji – były właściciel hipoteczny może teren użytkować. Sprawa odszkodowania zostanie uregulowana z chwilą rozpoczęcia inwestycji – po złożeniu odpowiedniego wniosku przez b. właściciela."

W tym kontekście należy także zwrócić uwagę na zawarte w aktach sprawy pismo Z. G. z 12 kwietnia 1962 r., adresowane do Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy - Wydział Gospodarki Terenami, w którym Z. G. stwierdziła, że stanowiący jej własność grunt rolny położony w W. przy ulicy [...] "jest uprawiany przez b. mego dzierżawcę Ob. B.".

Z punktu widzenia art. 215 ust. 2 ugn istotne jest, aby utrata przez poprzedniego właściciela bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością nastąpiła po 5 kwietnia 1958 r., przy czym nie jest konieczne wskazanie w tym zakresie konkretnej, dziennie określonej daty.

Skoro więc z oświadczeń Z. G., zawartych w ww. pismach z roku 1962 i 1965 wynika, że na spornej nieruchomości poprzednia właścicielka prowadziła wówczas gospodarstwo rolno-warzywne, i że grunt był uprawiany, a ze znajdujących się w aktach sprawy niekwestionowanych przez nikogo dokumentów (decyzja Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z 11 października 1963 r. o przekazaniu trenu Wydziałowi Inżynierii Miejskiej i Gospodarki Wodnej w użytkowanie z przeznaczeniem pod urządzenie ogródków działkowych; pismo Okręgowego Zarządu Mazowieckiego Polskiego Związku Działkowców z 31 października 2018 r.; pismo Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie – Zarządu Budowy Urządzeń Inżynierii Miejskiej do Wojewódzkiego Zarządu Pracowniczych Ogródków Działkowych z 9 listopada 1965 r.; pismo Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej z 20 czerwca 2011 r.), na które powołali się Prezydent m. st. Warszawy oraz Sąd I instancji, wynika, że część terenu spornej nieruchomości w 1963 r. została przekazana Wydziałowi Inżynierii Miejskiej i Gospodarki Wodnej w użytkowanie z przeznaczeniem pod urządzenie ogródków działkowych i w latach 1964-1965 r. na terenie tym został założony rodzinny ogród działkowy "W." (linie rozgraniczające ogrodu zostały wytyczone w 1964 r. i wówczas na teren wszedł wykonawca, realizacja inwestycji zakończyła się 23 czerwca 1965 r., na który to dzień datowany jest protokół odbioru końcowego; ogród został zarejestrowany w ROD prowadzonym przez PZD w 1964 r. jako ogród stały); zaś pozostała część nieruchomości 25 października 1965 r. została wyłączona z bieżącego użytkowania pod budowę ulicy [...] - to przy niekwestionowanym takim udokumentowaniu omawianych okoliczności należy przyjąć, że Z. G. utraciła faktyczną możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r., co jest wystarczające do stwierdzenia ziszczenia się w sprawie drugiej z przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 ugn.

W świetle wymienionych wyżej pism Z. G. z lat 60-tych ubiegłego wieku, przy uwzględnieniu zasad logiki, nie budzi wątpliwości, że również przed 5 kwietnia 1958 r. sporny grunt znajdował się we władaniu poprzedniej właścicielki, skoro z dokumentów tych wynika, że po tej dacie grunt ten był nadal uprawiany i prowadzono na nim gospodarstwo rolno-warzywne.

Należy przy tym podkreślić, że Komisja nie kwestionowała wiarygodności i mocy dowodowej dokumentów zawartych w aktach administracyjnych niniejszej sprawy, w tym zarówno przywołanych pism Z. G., jak i dokumentów, które stanowiły podstawę dokonania ustaleń faktycznych przez Prezydenta m. st. Warszawy.

Odwoływanie się przez Komisję do decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 15 lutego 1966 r. nie jest przy tym zasadne, skoro ostateczną i prawomocną decyzją z 18 października 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie stwierdziło nieważność tego orzeczenia, a zatem zostało ono wyeliminowane z obrotu prawnego.

Reasumując, ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ orzekający o odszkodowaniu zostały prawidłowo ocenione w zaskarżonym wyroku, jako wystarczające do wykazania ziszczenia się drugiej z przesłanek, określonych w art. 215 ust. 2 ugn. Tym samym niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów postępowania sformułowane w punktach 1-5 skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związanym granicami skargi kasacyjnej i rozpoznając sprawę jedynie pod kątem podniesionych w niej zarzutów, nie oceniał legitymacji skarżącej M. K. do ubiegania się o odszkodowanie za przejętą nieruchomość w kontekście wykładni art. 28 kpa zawartej w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2022 r., sygn. I OPS 1/22.

Nie bez znaczenia dla sprawy o przyznanie odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ugn pozostaje także kwestia aktualności rozpatrzenia wniosku Z. G. z 4 czerwca 1965 r. o oddanie gruntu nieruchomości przy ul. [...] w wieczyste użytkowanie, wobec stwierdzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w 2018 r. nieważności odmownych decyzji wydanych w tym przedmiocie przez organy administracji obu instancji – odpowiednio – 4 grudnia 1965 r. i 15 lutego 1966 r.

Sąd I instancji uznał, że Komisja dopuściła się naruszenia art. 8 § 1, art. 9 i art. 10 § 1 kpa przez brak zawiadamiania M. K. o aktach i czynnościach w postępowaniu w trybie bezpośrednich zawiadomień, które to naruszenie, biorąc pod uwagę szczególne ograniczenia związane z izolacją osób tymczasowo aresztowanych, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Komisja przyjęła tryb zawiadamiania przewidziany w art. 16 ust. 3 ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. 2017 poz. 718 ze zm.; dalej: ustawa z 9 marca 2017 r.), zgodnie z którym strony mogą być zawiadamiane o wszczęciu postępowania, decyzjach i innych czynnościach Komisji poprzez ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości. Przepis ten stanowi lex specialis, w rozumieniu art. 49 § 1 kpa.

Skarżąca była tymczasowo aresztowana w okresie od 9 października 2017 r. do 2 października 2018 r., natomiast Komisja wszczęła postępowanie rozpoznawcze 9 lipca 2018 r., a 22 stycznia 2019 r. wydała zaskarżoną decyzję.

Z przedstawionych przez Komisję akt wynika, że w trybie art. 16 ust. 3 ustawy z 9 marca 2017 r. organ ten: zawiadomieniem z 9 lipca 2018 r. (ogłoszonym w BIP 30 lipca 2018 r.) zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania rozpoznawczego; zawiadomieniem z 4 września 2018 r. (ogłoszonym w BIP 7 września 2018 r.) poinformował o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy; zawiadomieniem z 21 listopada 2018 r. (ogłoszonym w BIP 21 listopada 2018 r.) zawiadomił o zakończeniu postępowania rozpoznawczego w sprawie i poinformował strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Decyzja Komisji z 22 stycznia 2019 r. została ogłoszona w BIP 23 stycznia 2019 r.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że o ile przepisy kpa, w przeciwieństwie do przepisów ppsa, nie przewidują wprost dokonywania doręczeń osobom pozbawionym wolności za pośrednictwem administracji odpowiedniego zakładu, to rację ma Sąd I instancji, że w sytuacji pozostawania strony w izolacji spowodowanej tymczasowym aresztowaniem, w celu umożliwienia jej brania czynnego udziału w postępowaniu, należałoby zawiadamiać ją o wszczęciu postępowania, decyzjach i innych czynnościach drogą pisemną, w trybie bezpośrednich doręczeń.

Niemniej jednak w okolicznościach niniejszej sprawy istotne jest, że skarżąca od 3 października 2018 r. przebywała już na wolności, zatem miała możliwość powzięcia informacji o toczącym się postępowaniu oraz zapoznania się z zawiadomieniem Komisji z 21 listopada 2018 r. W konsekwencji przed wydaniem zaskarżonej decyzji skarżąca miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zgłoszenia wniosków dowodowych. Strona jednak tego nie uczyniła, natomiast w przepisanym terminie wniosła skargę na decyzję Komisji. Skarżąca nie wykazała przy tym, jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć nie zawiadomienie jej o wszczęciu postępowania w drodze bezpośredniego doręczenia. W tych okolicznościach za usprawiedliwione należy uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania podniesione w punktach 6-7 petitum skargi kasacyjnej – pozostają one jednak bez wpływu na byt zaskarżonego wyroku.

Niezasadny jest ostatni z zarzutów skargi kasacyjnej, w ramach którego Komisja wskazała na naruszenie przez WSA zasady jawności postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz nie wyjaśnienie przyczyn, dla których nie przeprowadzono rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Mając na względzie istnienie podstawy prawnej umożliwiającej zarządzenie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), jak również świadomość stron o toczącej się sprawie sądowej oraz o stanowiskach procesowych pozostałych stron postępowania (każda ze stron mogła przedstawiać swoje stanowisko na piśmie), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zostały naruszone żadne przepisy, czy to rangi konwencyjnej, konstytucyjnej, czy ustawowej, dotyczące rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron. Komisja nie wykazała również, zgodnie z art. 174 pkt 2 ppsa, by rozpoznanie sprawy w tym trybie mogło mieć istotny wpływ na jej wynik rozstrzygnięcia. Przepis art. 141 § 4 ppsa nie został naruszony, gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku posiada wszystkie wymagane tym przepisem elementy, wobec czego możliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku i prześledzenie toku rozumowania Sądu I instancji, w tym poznanie przesłanek, które stały się podstawą uwzględnienia skargi.

Z tych względów przyjmując, że pomimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 ppsa.