Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 42/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska WSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 18 października 2023 r. nr SKO.4111/806/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr MGOPS.5221.190.2023; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego A. U. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 18 października 2023 r. nr SKO.4111/806/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: Organ II instancji, Organ odwoławczy, SKO, Kolegium), po rozpoznaniu odwołania A.U. (dalej: Skarżący) reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata M.Ż., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza B. (dalej: Burmistrz, Organ I instancji) z 9 sierpnia 2023 r. nr MGOPS.5221/190/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjneg.

Jak wynika z akt sprawy, 12 lipca 2023 r. Skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E.U., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] lutego 2020 r. nr [...], w którym wskazano, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 stycznia 2019 r. We wniosku Skarżący oświadczył, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Decyzją z 9 sierpnia 2023 r. nr MGOPS.5221.190.2023 Burmistrz B. odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że skarżący nie spełnia przesłanki uprawniającej do przedmiotowego świadczenia, gdyż w oświadczeniu z 28 lipca 2023 r. wskazał, iż nie zrezygnuje z należnego specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz, że wyrażą wolę aby specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką nada! był wypłacany. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 ustawy oświadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.) Skarżący miał obowiązek dokonać wyboru jednego z tych świadczeń. Tym samym w ocenie Organu I Instancji A.U. nie spełnia przesłanki koniecznej do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie Organ wykazał iż orzeczenie o niepełnosprawności jest jedynym dokumentem, który przesądza kwestię daty powstania znacznego stopnia niepełnosprawności, która to data uniemożliwia w myśl art. 17 ust 1b u.ś.r przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji A.U. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył odwołanie, w którym zaskarżył w całości ww. decyzję. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunatu Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z 18 października 2023 r. nr SKO.4111/806/2023, działając na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r.), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie przeszkodą do przyznania dla Wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 b) u.ś.r. Warunkiem przyznania nowego świadczenia jest nie tylko rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, lecz również fakt ustania dotychczasowego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji go przyznającej, co nastąpić powinno w odpowiedniej prawem przewidzianej procedurze. Organ odwoławczy stwierdził, że konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone. Nie wystarczyłoby zatem złożenie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego lub wtoku postępowania oświadczenia, w którym strona stwierdziła, że w razie potwierdzenia, że spełnia wszelkie przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Co za tym idzie złożenie takiego oświadczenia nie stanowiłoby samo w sobie zaprzestania korzystania przez stronę z przyznanego jej zasiłku natomiast warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego jest ostateczne uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, A.U. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 18 października 2023 r., o numerze SKO.4111/806/2023 oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza B. z dnia 9 sierpnia 2023 r. i orzeczenie co do istoty, sprawy poprzez przyznanie A.U. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi i instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;

art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik podkreślił, że organ II instancji poprzestał na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pk 1 lit b u.ś.r., i przyjął, że jeżeli Skarżący ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Do takiego wniosku może doprowadzić jedynie poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Skarżącego dopiero zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektywy wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna.

W ocenie Skarżącego należy wskazać, że wykładnia językowa art. 17 ust 5 pkt 1 lit b ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ I i II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą, ze względu na swój stan zdrowia. Oczywistym zatem jest, że Skarżący korzysta z tego zasiłku, bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły mu skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem kwestia jego wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Należy wskazać, że Skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji gdy ustalone zostanie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w treści weryfikowanego jurysdykcyjnie aktu administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy w sposób wadliwy przyjęły, że nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż przeszkodę ku temu stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Na negatywną ocenę zasługuje również stanowisko Organu I instancji odnośnie daty powstania niepełnosprawności jako negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W zakresie dotyczących wskazanej przez Organ I instancji przesłanki negatywnej, związanej z momentem powstania niepełnosprawności w zw. z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Powyższe oznacza, że od 23 października 2014 r., kiedy to weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu ‘ Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 5 1600/16, powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W sposób wadliwy Organ I instancji przyjął, że Skarżący w oświadczeniu z 28 lipca 2023 r. wskazał, iż nie zrezygnuje z należnego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego (..,)- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten umożliwia uprawnionemu dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia.

Jak wynika z akt sprawy, Skarżący już we wniosku z 10 lipca 2023r. wskazał, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponadto do ww. wniosku dołączono oświadczenie z 10 lipca 2023r., w którym pełnomocnik imieniem Skarżącego oświadczył, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przysługującego mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji mimo złożonych ww. oświadczeń wezwał ponownie Skarżącego do złożenia pisemnej deklaracji dotyczącej wyboru pobierania tylko jednego ze wskazanych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. świadczeń. W reakcji na powyższe pełnomocnik Skarżącego w odpowiedzi na wezwanie powołał się na złożone wraz z wnioskiem oświadczenie, w którym rezygnuje z należnego specjalnego zasiłku opiekuńczego z momentem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe oświadczenie Skarżącego z 10 lipca 2023r. w zakresie dokonania wyboru pomiędzy przysługującymi świadczeniami należało ocenić jako skuteczne. Tym samym Organ I instancji w wydanej decyzji w sposób błędny przyjął, że Skarżący oświadczył, że nie zrezygnuje z należnego świadczenia. To stwierdzenie Organu pozostaje w sprzeczności z ww. dokumentami, znajdującymi się w aktach sprawy.

Na tle art. 27 ust. 5 u.ś.r. ugruntowało się stanowisko, że wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, mając na uwadze zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2852/20, z 6 maja 2022 r. o sygn. akt I OSK 1492/21, 6 maja 2022 r sygn. akt I OSK 1464/21 a także wyroki NSA dotyczące zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury z: 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i sygn. akt I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r" sygn. akt I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2631/20; 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 690/21, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

SKO odnosząc się do przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. zaprezentowało w zaskarżonej decyzji stanowisko, że warunkiem koniecznym do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest ostateczne uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy a złożenie oświadczenia przez stronę o rezygnacji z przysługującego jej świadczenia nie jest wystarczające. Konsekwencją takiego poglądu byłaby niemożność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od daty, o której stanowi art. 24 ust. 2 u.ś.r.

Sąd rozpoznający sprawę podziela jednak stanowisko, wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 grudnia 2023r. I OSK 1978/22 (dost. baza CBOSA), że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej przepisami należy wykładać w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń (por. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18). Kwestia ta była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i ostatecznie przyjęto, że sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie wymienione w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, Burmistrz B. decyzją z 15 listopada 2022r. przyznał Skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2022r. do 31 października 2023r. Skarżący wraz z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne oświadczył, że wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz że rezygnuje z przysługującego mu ww. świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Oznacza to, że wola Skarżącego co do tego, jakie świadczenie chce pobierać (świadczenie pielęgnacyjne) i które jest dla niego bardziej korzystne, została przez niego wyrażona w sposób wystarczający we wniosku. Jest to równoznaczne z warunkową zgodą na uchylenie decyzji odnoszącej się do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Fakt zatem pobierania przez Skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego w świetle oświadczenia o wyborze świadczenia korzystniejszego, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku. Jak wyjaśniono w wyrokach NSAz22 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2508/20 czy wyroku z 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 2852/20 oraz wyroku z 6 maja 2022 r. o sygn. akt I OSK 1464/21 , a który to pogląd znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie - w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania świadczenia wnioskowanego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jest przy tym rzeczą bezsporną, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych. Decyzje te wprawdzie - co do zasady - mają moc na przyszłość, ale nie wyklucza to jednak, że mogą one mieć również moc wsteczną. Każdy bowiem akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można zatem uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej zaś sytuacji decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość jak i z mocą wsteczną (por. także wyrok NSA z 28 października 2009 r. sygn. akt II GSK 153/09). W rezultacie, powyższe oznacza, że decyzja skracająca okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (tak też NSA w wyroku z 6 maja 2022 r. o sygn. akt I OSK 1492/21). W konsekwencji decyzja uchylająca lub zmieniająca decyzję przyznającą świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (m.in. decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy), może nastąpić z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 30 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 993/12; 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1129/12; 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 980/13; 4 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2257/16; 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20).

Uchylenie decyzji ostatecznej przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy z uwagi na rezygnację z tego świadczenia, w związku z wystąpieniem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, może nastąpić na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Taką "inną okolicznością" może być wybór przez uprawnionego jednego z przysługujących mu świadczeń i jednoczesna rezygnacja z pobierania innego, konkurencyjnego świadczenia (zob. Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku o sygn. I OSK 1978/22).

W związku z powyższym, Organ I instancji rozpoznając sprawę ponownie, po stwierdzeniu, że Skarżący spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązany będzie uznać, że Skarżący w trybie art. 27 ust. 5 u.ś.r. złożył wraz z wnioskiem skuteczne oświadczenie o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym Organ I instancji będzie zobowiązany w trybie art. 32 u.ś.r. do wydania decyzji zmieniającej decyzję z 15 listopada 2022r. poprzez skrócenie okresu, na jaki przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy do 30 czerwca 2023r. tak, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2023r. w związku ze złożeniem wniosku w dniu 12 lipca 2023r.

Organ I instancji rozpoznając sprawę ponownie na podstawie art. 153 P.p.s.a. związany będzie również przedstawioną powyżej oceną prawną co do tego, że data ustalenia niepełnosprawności nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji winien mieć również na uwadze, że przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził fakt sprawowania stałej opieki przez Skarżącego nad jego matką.

Należy przy tym pamiętać, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Ponadto stosownie do art. 63 ust. 2 ww. ustawy, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Mając na względzie powyższe przepisy przejściowe związane ze zmianą zasad wspierania osób niepełnosprawnych i ich opiekunów stwierdzić należy, że o możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądza spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. do 31 grudnia 2023r. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek 12 lipca 2023 r. a zatem spełnienie przesłanek na dzień złożenia wniosku stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.

Uznając więc, że w niniejszej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.) Sąd na rzecz Skarżącego zasądził zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.