Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 528/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 279 i 285
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 października 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 8 maja 2023 r. nr DSS.405.24.2023 w przedmiocie stypendium doktoranckiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 16 lutego 2023 roku numer 46 dr/st. dok./2023.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z 8 maja 2023 r. nr DSS.405.24.2023 Rektor Uniwersytetu w Białymstoku (dalej powoływany jako: "Rektor") utrzymał w mocy decyzję własną z 16 lutego 2023 r. nr 46dr/st.dok./2023 o odmowie przyznania M. B. (dalej jako: "skarżący") stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

We wniosku z 2 października 2022 r. skarżący zwrócił się do Rektora o przyznanie stypendium doktoranckiego na studiach doktoranckich prowadzonych na Wydziale Biologiczno-Chemicznym Uniwersytetu w Białymstoku w roku akademickim 2022/2023. Do wniosku dołączono sprawozdanie doktoranta za rok akademicki 2021/2022 i opinię promotora.

Decyzją z 16 lutego 2023 r. Rektor odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego stypendium doktoranckiego z tego powodu, że nie spełnił on przesłanki polegającej na terminowej realizacji studiów doktoranckich, o której mowa w § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1696, dalej: "rozporządzenie") oraz, że Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału Biologii i Wydziału Chemii nie rekomendowała skarżącego do otrzymania stypendium doktoranckiego.

W uzasadnieniu, powołując się na art. 195 ust. 4a ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej powoływana jako "p.s.w."), organ wyjaśnił, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 4 lata i taki sam zapis został przeniesiony do § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku. W Programie studiów doktoranckich czas trwania studiów doktoranckich został również określony na 4 lata. Dalej, organ przywołał treść § 13 ust. 2 rozporządzenia określający, jakie przesłanki należy spełnić w celu otrzymania stypendium doktoranckiego, wskazując, że jedną z nich jest przesłanka terminowej realizacji programu studiów doktoranckich (pkt 1). W ocenie organu skarżący nie spełnił ww. przesłanki, co wynika wprost z przebiegu jego kształcenia. Skarżący rozpoczął studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018 a zatem rok 2020/2021 oznaczał, zgodnie z § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich, koniec czasu trwania studiów doktoranta. W dniu 13 lipca 2022 r. skarżący wystąpił do Kierownika studiów doktoranckich z wnioskiem o kolejne przedłużenie okresu odbywania studiów z powodu przedłużających się badań. Warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z powodu prowadzenia badań naukowych, było zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego. Powyższa przesłanka została spełniona w odniesieniu do doktoranta, z tego też względu Kierownik studiów doktoranckich w dniu 20 lipca 2022 r. wydał pozytywną decyzję w przedmiocie przedłużenia odbywania studiów doktoranckich.

Skarżący, nie zgadzając się z powyższą decyzją, wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023. Wydanej decyzji zarzucił naruszenie:

1. § 15 ust. 3 rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego niezastosowanie polegające na odmowie przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego z powodu przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, podczas gdy prawidłowo zastosowany powołany przepis upoważnia do przyznania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

2. § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, podczas gdy prawidłowo nie ma on zastosowania do doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

3. art. 8 § 2 Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako: "K.p.a."), poprzez jego niezastosowanie polegające na odstąpieniu bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, a to przyznawania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich.

Decyzją z 8 maja 2023 r. nr DSS.405.24.2023 Rektor utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał na treść art. 279 ust 1 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 201 p.s.w., podkreślając, że szczegółowe warunki i zasady dotyczące przyznawania stypendium doktoranckich zostały określone w § 13 ust. 1 i 2 oraz § 15 ust. 3 rozporządzenia. Przy czym, jak wynika wprost z § 15 ust. 3 rozporządzenia, zapis ten nie ma charakteru obligatoryjnego i organ nie ma obowiązku wypłacania stypendium wszystkim doktorantom na przedłużeniu studiów doktoranckich. Jest to regulacja, która jedynie dopuszcza możliwość przyznania stypendium, a nie nakazuje jego przyznanie. Organ zauważył też, że w rozporządzeniu zostały określone jednolite kryteria oceny osiągnięć naukowych i badawczych wszystkich doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów. Zdaniem organu doktorant będący na przedłużeniu IV roku studiów jest nadal uczestnikiem IV roku studiów doktoranckich, czyli kolejnych latach studiów, stąd też powinien spełnić wszystkie przesłanki określone w § 13 ust. 2 rozporządzenia, w tym przesłankę terminowej realizacji studiów doktoranckich.

Organ nie zgodził się z zarzutem dotyczącym naruszenia art. 8 § 2 K.p.a., stwierdzając, że poprzez utrwaloną praktykę rozumie między innymi: procedurę wnioskowania o stypendium doktoranckiego, ocenę merytoryczną wniosków zgodnie z kryteriami, sporządzenie list rankingowych, wydanie rekomendacji przez Doktorancką Komisję Stypendialną Wydziału Biologii i Wydziału Chemii oraz podjęcie przez Rektora decyzji w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego na podstawie powyższych elementów. Wszystkie te przesłanki zostały spełnione. Biorąc pod uwagę fakt, że skarżący nie został rekomendowany przez Doktorancką Komisję Stypendialną, jak i nie zrealizował w przewidzianym terminie programu studiów organ postanowił rozpatrzyć negatywnie wniosek doktoranta o przyznanie stypendium doktoranckiego. Obie te przesłanki miały wpływ na negatywne rozpatrzenie wniosku doktoranta o przyznanie stypendium doktoranckiego.

Ponadto żaden zapis zawarty w ustawie ani w Regulaminie nie nakłada na Rektora obowiązku wypłacania stypendium wszystkim doktorantom na przedłużeniu studiów doktoranckich. Skoro zapis § 15 ust. 3 rozporządzenia pozwala na wydanie negatywnej decyzji przez organ, to nie oznacza to, że odstąpiono od utrwalonej praktyki, bowiem ustawodawca jedynie dopuścił możliwość otrzymania stypendium na przedłużeniu studiów doktoranckich, bez nakładania obowiązku przyznania świadczenia wszystkim doktorantom, aż do momentu ukończenia studiów.

Dalej, powołując się na art. 195 ust. 4a p.s.w., organ wskazał, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 4 lata, a zapis ten został przeniesiony do Regulaminu studiów doktoranckich. Organ wskazał, że skarżący rozpoczął studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018. W roku akademickim 2018/2019 zaliczył II rok studiów, a w roku akademickim 2019/2020 zaliczył III rok studiów. Będąc na IV roku studiów doktoranckich w roku akademickim 2020/2021 skarżący nie uzyskał zaliczenia seminarium doktoranckiego, ale rok ten oznaczał koniec czasu trwania studiów skarżącego. Skarżący zrealizował cały program kształcenia nie wliczając zaliczenia seminarium doktoranckiego, co było niezbędne do uzyskania przedłużenia studiów doktoranckich. W związku z tym w trakcie trwania pierwszego przedłużenia studiów doktoranckich skarżący nie miał już żadnych obowiązków dotyczących realizacji programu studiów doktoranckich, poza pisaniem rozprawy doktorskiej i jej przedłożeniem, co skutkuje zaliczeniem seminarium doktoranckiego. W ocenie Rektora, uzyskana przez skarżącego - zgoda kierownika studiów doktoranckich na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich ze względu na konieczność prowadzenia długotrwałych badań naukowych realizowanych w ramach tych studiów nie oznacza, że doktorant realizuje terminowo program studiów doktoranckich. Z tego też względu organ doszedł do wniosku, że skarżący nie może wystąpić o przyznanie stypendium doktoranckiego w momencie otrzymania kolejnej zgody na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich, ponieważ nie zrealizował terminowo programu studiów.

Wskazano, że organ wydając zaskarżoną decyzję wziął również pod uwagę rekomendację (negatywną) Doktoranckiej Komisji Stypendialnej Wydziału Biologii i Wydziału Chemii, zgodnie z dyspozycją § 14 pkt 2 rozporządzenia. Tym samym, zdaniem organu, dokonano oceny merytorycznej wniosku. Wskaznao, że przy ustalaniu listy rankingowej przyjęto punkty uzyskane przez doktoranta na podstawie Sprawozdania za rok akademicki 2021/2022. Punkty przyznano za postępy w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej – liczba przyznanych punktów jest sumą punktów uzyskanych przez doktoranta w kategoriach 2, 3 ,4, 5, 6, 9 i 10 Sprawozdania; zaangażowanie w prowadzenie zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych - liczba przyznanych punktów w kategorii 7a i 7b Sprawozdania. W zakresie postępów w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej doktorant uzyskał następujące ilości punktów: - postęp w przygotowaniu rozprawy doktorskiej -10 pkt; - publikacje naukowe - 110 pkt; - zaangażowanie w realizację projektów badawczych - 0 pkt; - udział w konferencjach naukowych - 0 pkt; - odbyte staże i kursy specjalistyczne - 0 pkt; - zaangażowanie w pracę dydaktyczną - 0 pkt; - inne dotyczące szczególnego zaangażowania w pracę naukową - 1 pkt; - patenty - 0 pkt.

Doktorant uzyskał ogółem 121 punktów. Mimo, że doktorant wykazał się dużym zaangażowaniem w pracę badawczą, ukazała się bowiem jego publikacja w czasopiśmie Frontiers in Chemistiy, organ odwoławczy stwierdził, że brak jest przesłanek uzasadniających pozytywne rozstrzygnięcie wniosku. Reasumując stwierdzono, że może zaistnieć sytuacja, w której doktorant osiągający wyróżniające się wyniki w jednym zakresie, w pozostałych zaś przeciętne, nie uzyska wymaganej (wystarczającej) liczby punktów. Poza tym nawet uzyskanie takiej liczby punktów nie przesądza jeszcze o przyznaniu stypendium doktoranckiego.

Końcowo odnosząc się do stanowiska skarżącego, dotyczącego krytycznej sytuacji finansowej w związku z nieprzyznaniem stypendium, które stanowiło jedyne źródło utrzymania, organ wskazał, że stypendium doktoranckie nie jest świadczeniem mającym na celu zapewnienie sytuacji bytowej doktoranta. W przypadku trudnej sytuacji finansowej doktorant może złożyć wniosek o stypendium socjalne lub zapomogę.

W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej jej decyzji, zarzucając naruszenie:

1. § 13 ust. 3 (tak wskazano w skardze, choć sąd przejął, że chodziło o § 15 ust. 3) rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego niezastosowanie podlegające na odmówieniu skarżącemu stypendium doktoranckiego z powodu przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, podczas gdy prawidłowo zastosowany powołany przepis upoważnia do przyznania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

2. § 15 ust. 2 pkt 1 (tak wskazano w skardze, choć sąd przejął, że chodziło o § 13 ust. 3) rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie podczas gdy prawidłowo nie ma on zastosowania do doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

3. art. 195a ust. 2 p.s.w. w zw. z art. 279 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym, poprzez niezastosowanie zasady polegającej na przyznaniu stypendium doktoranckiego w jednostce organizacyjnej uczelni mniej niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem;

4. art. 8 § 2 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie polegające na odstąpieniu bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, a to przyznawania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że powołana przez Rektora przesłanka terminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania ani do doktorantów na pierwszym roku studiów doktoranckich, ani w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich. W tym ostatnim przypadku, chociaż są oni nadal, jak podnosi Rektor w zaskarżonej decyzji, doktorantami IV roku studiów doktoranckich, to jednak ma do nich zastosowanie przepis § 15 ust. 3 rozporządzenia. Przepis ten nie reguluje zaś, jakimi przesłankami rektor ma się kierować przyznając doktorantom stypendium doktoranckie. Natomiast rozstrzyga jednoznacznie, że doktoranci ci mogą otrzymywać stypendium doktoranckie. W tych okolicznościach fakt przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich na podstawie decyzji Kierownika studiów doktoranckich nie może być przesłanką odmowy przyznania stypendium doktoranckiego w oparciu o § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, który to przepis nie ma zastosowania w przypadku doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia studiów doktoranckich. W ocenie skarżącego w okolicznościach przedmiotowej sprawy organ winien zastosować § 15 ust. 3 rozporządzenia i przyznać mu żądane stypendium.

Zdaniem skarżącego decyzja jest wadliwa również i z tego powodu, że na skutek jej wydania liczba uczestników którym przyznano stypendium doktoranckie – jest mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem. Wskazano, że Rektor ustalił 8 stypendiów doktoranckich dla studentów na przedłużeniu w dyscyplinie nauki biologiczne i nauki chemiczne. W związku z powyższym komisja doktorancka rekomendowała odpowiednią liczbę osób, które uzyskały zgodnie z oceną dokonań doktorantów największą liczbę punktów. Przy czym, jak podnosi skarżący, zgodnie z powszechną wiedzą, przyznano po jednym stypendium na Wydziale Biologii i Wydziale Chemii dla doktorantów, którzy nie uzyskali największej liczy punktów.

W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 195a ust. 2 p.w.s. w zw. z art. 279 ustawy z 3 lipca 2018 r.- Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym podano, że przyznanie mniej niż 8 przewidzianych stypendiów doktoranckich nie ma w sprawie znaczenia, ponieważ stypendium doktoranckie przyznawane jest wtedy, kiedy doktorant wypełni kryteria zawarte w przepisach dotyczących tego stypendium. W ocenie organu okoliczność, że skarżącemu po raz drugi został przedłużony okres odbywania studiów, oznacza że nie spełnił on warunku terminowej realizacji programu studiów a nadto uzyskał negatywną rekomendację Doktoranckiej Komisji Stypendialnej, co stanowi przesłankę negatywną do przyznania stypendium doktoranckiego

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z 8 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 16 lutego 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności zauważyć należy, że skarżący rozpoczął studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, zatem do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego nie miały zastosowania przepisy ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.), lecz przepisy przejściowe przewidziane w akcie wprowadzającym tę ustawę, tj. ustawie Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm., dalej: "ustawa wprowadzająca").

W myśl zaś art. 279 ust. 1 tej ustawy studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. Stosownie do art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej: "p.s.w.") w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 p.s.w., a decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w imieniu uczelni – rektor (ust. 2).

Powołany przepis ustawy wprowadzającej stanowi zatem normę kompetencyjną, pozwalającą rektorowi na przyznawanie stypendium doktoranckiego, przy czym zasad i trybu przyznawania stypendium doktoranckiego należy poszukiwać w dotychczasowych przepisach ustawy p.s.w. i w wydanym na ich podstawie akcie wykonawczym - rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. 2017 r., poz. 1696 ze zm., dalej: "rozporządzenie").

Stosownie do treści art. 200 ust. 1 p.s.w. uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Zgodnie zaś z § 13 ust. 1 rozporządzenia stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Z kolei § 13 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który:

1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;

2) wykazuje się zaangażowaniem w:

a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub

b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową;

3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

W niniejszej sprawie wymaga podkreślenia, że skarżący jest doktorantem, któremu dwukrotnie przedłużano studia doktoranckie. Przedłużenie studiów doktoranckich należy uznać za sytuację wyjątkową, tym niemniej przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe. Ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, dlatego też ustawodawca w powołanym wyżej rozporządzeniu wprowadził odrębną podstawę prawną do przyznania stypendiów dla tej grupy doktorantów, a mianowicie § 15 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej może przyznać doktorantowi stypendium doktoranckie w tym okresie. Jako, że prawodawca nie określił przesłanek przyznawania stypendium doktorantom przedłużającym studia, tak jak to uczynił w stosunku do doktorantów drugiego i kolejnych lat w § 13 ust. 2 rozporządzenia, w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że powinny one zostać unormowane w akcie wewnętrznym uczelni lub jednostki naukowej (tak m.in.: WSA w Bydgoszczy w wyroku z 9 sierpnia 2022 r., II SA/Bd 499/22, czy też WSA w Warszawie w wyroku z 9 lutego 2023 r., II SA/Wa 2233/22, pub. CBOSA oraz S. Nitecki [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, P. Stec, LEX/el. 2017, art. 200.).

W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezsporne jest, że w powołanej w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji – uchwale Senatu UwB z 26 kwietnia 2017 r. nr 2061 w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich UwB, brak jest takiej szczegółowej regulacji. Zapis § 21 ust. 1 tejże uchwały stanowi jedynie, że doktorant studiów stacjonarnych może otrzymywać stypendium doktoranckie na zasadach określonych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. W związku z powyższym, co do zasady, uprawnione było sięgnięcie przez organ do przesłanek określonych w § 13 ust. 2 rozporządzenia, jednakże niezbędne było odpowiednie zastosowanie tego przepisu.

W realiach kontrolowanej sprawy Rektor odmawiając przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego wskazał na § 13 ust. 2 pkt 1 oraz § 15 ust. 3 rozporządzenia, a zasadniczą przesłanką odmowy jego przyznania uczynił nieterminową realizację przewidzianego odrębnymi przepisami, programu studiów doktoranckich. Zdaniem organu, skoro skarżący, będąc doktorantem IV roku studiów doktoranckich, korzystał z przedłużenia studiów doktoranckich, to nie spełnia przesłanki "terminowej realizacji programu studiów doktoranckich".

W ocenie sądu, nie można zgodzić się z powyższym stanowiskiem, bowiem przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów. Nie bez powodu prawodawca, przewidując w § 15 ust. 3 rozporządzenia możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantom w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, nie odesłał wprost do stosowania § 13 ust. 2 tego rozporządzenia. Zaakceptowanie w takiej sytuacji interpretacji organu skutkowałoby tym, że pomimo, iż zapis § 15 ust. 3 rozporządzenia wprost przewiduje możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantowi przedłużającemu okres odbywania studiów doktoranckich, to jednak poprzez wymóg terminowej realizacji programu studiów doktoranckich, taka osoba zostałaby de facto takiej możliwości pozbawiona. Tymczasem ustawodawca nie wyłączył a priori możliwości przyznania stypendium - doktorantom, którym - tak jak skarżącemu - przedłużony został okres odbywania studiów doktoranckich.

Jakkolwiek zgodzić się należy z Rektorem, że z treści art. 195 ust. 4a p.s.w. oraz § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich UwB wynika, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej nić 4 lata. To regulacja ta nie oznacza jednak, że studia doktoranckie, nie mogą trwać dłużej, co wprost zostało przewidziane w § 9 ust. 2-7 regulaminu studiów doktoranckich. Jak wskazuje § 9 ust. 2 i 3 ww. regulaminu, kierownik studiów doktoranckich, na wniosek doktoranta, po zasięgnięciu opinii opiekuna naukowego lub promotora, może przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich, zwalniając jednocześnie doktoranta z obowiązku uczestniczenia w zajęciach w przypadku konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych, realizowanych w ramach studiów, łącznie nie dłużej niż o 2 lata. Warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z ww. powodu jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego.

Oznacza to, że samo skorzystanie przez skarżącego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, z możliwości przedłużenia studiów doktoranckich o określony czas – w niniejszej sprawie na podstawie decyzji Kierownika Studiów Doktoranckich w zakresie biologii oraz w zakresie chemii z 20 lipca 2022 r. z uwagi na konieczność prowadzenia długotrwałych badań naukowych realizowanych w ramach studiów - nie może być traktowane jako równoznaczne z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich. Legalne, usprawiedliwione koniecznością prowadzenia badań naukowych, przedłużenie studiów doktoranckich z jednoczesnym zaliczeniem wszystkich przedmiotów objętych programem studiów (z wyłączeniem seminarium doktoranckiego) nie oznacza, jak interpretuje to - organ, nieterminowej realizacji programu studiów. Przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia na podstawie § 9 ust. 2 Regulaminu studiów doktoranckich UwB, bowiem tacy doktoranci nie są już objęci programem studiów – zaliczyli wszystkie wymagane przedmioty, zaś zaliczenie seminarium doktoranckiego zostało uzależnione od przygotowania rozprawy doktorskiej – na przygotowanie której w późniejszym terminie uzyskali zgodę właściwych organów UwB.

Podsumowując tę część uzasadnienia stwierdzić należy, że powołana przez Rektora przesłanka nieterminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania dla oceny spełnienia przesłanek do uzyskania stypendium doktoranckiego, względem doktorantów przedłużających okres odbywania studiów doktoranckich, z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych. Okoliczność legalnego przedłużenia studiów doktoranckich nie może bowiem stanowić podstawy do wykluczenia doktoranta z możliwości ubiegania się o stypendium doktoranckie z uwagi na niespełnienie przesłanki z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Odmienne rozumienie zaistniałego w niniejszej sprawie stanu faktycznego stanowiłoby wykładnię contra legem. Z tego względu zasadny okazał się zarzut naruszenia § 15 ust. 3 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia.

Naruszenie to z kolei skutkowało istotnym naruszeniem postępowania wyjaśniającego w sprawie, albowiem nie dokonano żadnej oceny w zakresie postępów doktoranta w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej. Co prawda w sprawie niniejszej, odmiennie niż np. w sprawie II SA/Bk 544/23 (w której powołano się tylko na przesłankę nieterminowego realizowania studiów), jako powód odmowy przyznania wnioskowanego stypendium dodatkowo wskazano także negatywną rekomendację Doktoranckiej Komisji Stypendialnej. Zdaniem organu wzięcie pod uwagę tej rekomendacji świadczy o merytorycznym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie stypendium. Sąd stanowiska tego nie podziela. Mechaniczne "przepisanie" w treści decyzji punktacji przyjętej przez Komisję nie może świadczyć o merytorycznym rozpatrzeniu wniosku. Jako, że rekomendacja nie jest wiążąca dla organu, w sprawie należało skonfrontować jej treść z pozostałym materiałem dowodowym. W sprawie z jednej strony mamy protokół z posiedzenia Komisji z 16 listopada 2022 r. z którego wynika, że podjęto decyzję o rekomendacji przyznania 8 stypendiów doktoranckich. Skarżący uzyskał w sumie 121 pkt i znalazł się na 9 miejscu listy rankingowej. Tak jak podaje organ skarżący uzyskał 10 pkt za postępy w przygotowaniu rozprawy doktorskiej; 110 pkt za publikacje naukowe i 1 pkt za szczególne zaangażowanie w pracę naukową. Kolejna osoba na liście rankingowej uzyskała 33,25 pkt a osoba na miejscu 8 uzyskała 140 pkt. Z drugiej strony w aktach sprawy znajduje się opinia promotora dołączona do wniosku o stypendium, z której wynika że skarżący prowadził badania związane z tematem rozprawy doktorskiej bez żadnych zarzutów. Rezultaty badań zostały opublikowane w publikacji ocenianej na 100 pkt ministerialnych. Druga publikacja jest na etapie recenzji. Jako atut skarżącego wskaznao także prowadzenie współpracy z grupą badawczą w temacie niezwiązanym z pracą doktorską. Nadto do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączono opinię kierownika studiów doktoranckich z 13 marca 2023 r. z której wynika, że skarżący pomimo tego, że w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się dużą aktywnością naukową związaną z przygotowaniem rozprawy doktorskiej to nie został rekomendowany przez komisję stypendialną tylko z uwagi na liczbę stypendiów doktoranckich ustaloną przez Rektora. Skarżący jest jedynym doktorantem, który nie uzyskał rekomendacji pomimo publikacji z listy filadelfijskiej. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączono także oświadczenie promotora z którego wynika, że jego procentowy udział w przygotowaniu punktowanej publikacji wyniósł tylko 20% a doktoranta 80%. Organ pominął te wszystkie okoliczności przy ocenie wniosku o stypendium doktoranckie. Jako, że powodem przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich była konieczność prowadzenia badań naukowych, wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego powinien być oceniony szczególnie w kontekście przesłanki z § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia. Oznacza to, że organ powinien na podstawie całej dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ocenić czy doktorant w toku poprzedzającym złożenie wniosku wykazał się postępami w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej. Takiej oceny w sprawie niniejszej zabrakło.

Za trafny sąd uznał również zarzut naruszenia art. 8 § 2 K.p.a. Stosownie do tego przepisu, organ administracji prowadzący postępowanie jest związany swoją wcześniejszą praktyką rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Przez utrwaloną praktykę należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych (zob. wyrok NSA z 17 sierpnia 2023 r., I OSK 1016/22, CBOSA).

Z twierdzeń skarżącego wynika, czemu nie zaprzeczył Rektor na etapie postępowania przed organem jak i w odpowiedzi na skargę, że za wcześniejsze lata akademickie, Rektor w odniesieniu do doktorantów przedłużających studia doktoranckie, przyznawał stypendia doktoranckie. Powyższa praktyka nie została zakwestionowana przez sąd we wcześniejszych wyrokach dotyczących tej tematyki, nie uległ również zmianie stan prawny. Co więcej sąd wypowiedział się już w kwestii przesłanek przyznawania stypendium doktoranckiego osobom przedłużającym studia doktoranckie na Uniwersytecie w Białymstoku. W prawomocnym wyroku z 9 czerwca 2022 r., II SA/Bk 312/22 (CBOSA) dotyczącym odmowy przyznania stypendium doktoranckiego stwierdził wprost, że przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe, jednak ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, co może wpływać też na sferę ubiegania się o określone świadczenia. W tymże wyroku sąd wskazał jednocześnie, że przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów, zatem przesłankę tę należy pominąć. Z akt sprawy nie wynika, a przynajmniej nie wskazał tego Rektor, z jakich przyczyn zmienił swoje ugruntowane stanowisko i obecnie uznaje, że osobom przedłużającym studia doktoranckie nie można przyznawać stypendium doktoranckiego. Niewątpliwie odstąpienie od tej utrwalonej praktyki, bez uzasadnionej przyczyny, jest sprzeczne z art. 8 § 2 K.p.a. Oczywiście, powyższy zakaz nie ma charakteru bezwzględnego, co oznacza, że organ może od niego odstąpić, winien jednak wykazać uzasadnioną przyczynę, dla której tak czyni, czyli uzasadnić dlaczego wcześniejsze stanowisko było nieprawidłowe i w jakim zakresie nie daje się pogodzić z zasadą działania na podstawie i w granicach prawa (zasadą praworządności). Wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji, regulacja art. 8 § 2 K.p.a. nie odnosi się jedynie do kolejności działań podejmowanych w toku postępowania, ale również do merytorycznego sposobu załatwienia sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną, mając przede wszystkim na uwadze, że sama okoliczność przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych (§ 9 ust. 2 regulaminu studiów doktoranckich) nie jest równoznaczna z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich i nie może stanowić negatywnej podstawy do przyznawania wnioskowanego stypendium. O negatywnym rozpatrzeniu wniosku nie może też decydować mechaniczne przyjęcie negatywnej rekomendacji Doktoranckiej Komisji Stypendialnej. Z tego też względu organ powinien ocenić wniosek skarżącego o przyznaniu stypendium z pominięciem przesłanki wynikającej z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia a ze szczególnym uwzględnieniem przesłanki określonej w § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia. Również z uwagi na zarzuty skargi, obowiązkiem rektora będzie przedstawienie rzeczywistej liczy wszystkich doktorantów, którym przyznano stypendiów doktoranckie i liczy uczestników tych studiów w roku akademickim 2021/2022, gdyż ma to znaczenie dla prawidłowości zastosowania art. 195 ust. 2 p.s.w. Przy czym podzielić należy stanowisko organu, że zasada wynikająca z art. 195a ust. 2 ustawy, czyli przyznanie stypendiów doktoranckich w liczbie nie mniejszej niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, ma zastosowanie do tych uczestników, którzy spełniają kryteria przyznania stypendium. Niespełnienie tych kryteriów uniemożliwia wydanie decyzji o przyznaniu stypendium doktoranckiego mimo, że taki wniosek mieściłby się w 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem.

Uwzględniając powyższe zalecenia oraz fakt, że decyzja w przedmiocie stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy - § 15 ust. 3 rozporządzenia, przy ponownym rozpoznaniu sprawy szczególnie istotne będzie wskazanie jasnych i obiektywnych kryteriów, jakimi kierował się organ podejmując decyzję. Rozstrzygnięcie uznaniowe wymaga bowiem szczególnej staranności organu w podejściu do materiału dowodowego i jego oceny, a przede wszystkim należytego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, tak aby uniknąć zarzutu arbitralności i dowolności.

Z podanych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) orzekł o uchyleniu decyzji wydanych w obu instancjach.