Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 879/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6133 Informacja o środowisku
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2024 r. sprawy ze skargi O. z/s w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 10 maja 2024 r. nr SKO.4170.5.2024 w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 10 lutego 2023 r. nr WI.622.5.2019; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz strony skarżącej O. z/s w [...] kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi O. (dalej: "strona skarżąca", "skarżące O.") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium") z 10 maja 2024 r. nr SKO.4170.5.2024 wydana w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej: "k.p.a.") oraz art. 71 ust. 1, ust. 2 art. 75 ust. 1 pkt 4, art.77 ust. 1 pkt 1) ,art. 80, art. 81, art. 82 oraz art. 85 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2023 r., poz. 1094 ze zm. - dalej: "ustawa środowiskowa").

Z uzasadnienia oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 11 lipca 2019 r. A.. Sp. z o.o. z/s [....]. (obecnie: A. S.A. z/s [....]) zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ I instancji") o ustalenie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na: "Budowie Parku Solarnego [....] o mocy do 150 MW wraz z niezbędną infrastrukturą towarzyszącą zlokalizowaną na działkach o nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...] obr. [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]".

Obwieszczeniem z 23 lipca 2019 r. Wójt zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w powyższej sprawie. W toku postępowania organ wystąpił do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w R. (RDOŚ), Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (PPIS) i Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarząd Zlewni w [...] (PGW WP ZZ w [....]) o uzgodnienie warunków realizacji przedsięwzięcia.

PGW WP ZZ w [...] uznało się za niewłaściwy do uzgodnienia i przekazało wniosek do Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej (DRZGW) PGW WP w [...].

PPIS nie stwierdził potrzeby istnienia obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko i sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko.

Dyrektor RZGW wydał opinię, że dla planowanego przedsięwzięcia przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko nie jest wymagane.

Natomiast RDOŚ wydał postanowienie z 4 października 2019 r. w którym uzgodnił realizację przedsięwzięcia i postanowił uzgodnić potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 oraz wskazał, co powinien zawierać opracowany raport o oddziaływaniu przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko.

Wobec powyższego Wójt Gminy [...] postanowieniem z 17 października 2019 r. nr WI.6220.5.2019 nałożył obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia, w tym sporządzenie raportu o oddziaływaniu na środowisko.

Przy piśmie z 23 listopada 2020 r. inwestor przedłożył raport o oddziaływaniu na środowisko i poinformował, że zmieniła się nazwa wnioskodawcy na A. Sp. z o.o.

W dalszej kolejności inwestor wzywany był do uzupełnienia raportu o oddziaływaniu na środowisko. Inwestor uzupełnił ww. raport i poinformował o przekształceniu sp. z o.o. w spółkę akcyjną. Obecnie funkcjonuje pod nazwą A. S.A.

Postanowieniem z 1 marca 2022 r. nr WI.6220.5.2019 Wójt dopuścił Stowarzyszenie [...] na prawach strony do udziału w postępowaniu.

W dniu 26 lipca 2022 r. inwestor przedłożył uzupełnienie nr 3 raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. RDOŚ wezwał o przedłożenie skorygowanego wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, potwierdzonego za zgodności z oryginałem. Inwestor 16 września 2022 r. przesłał w oryginale uzupełnienie nr 3 do raportu o oddziaływaniu na środowisko oraz dokonał wyjaśnień odnośnie korekty wniosku. Poinformowano, że przedstawiony w uzupełnieniu nr 3 do raportu wariant przedsięwzięcia jest obecnie proponowany do realizacji. Niemniej pozostaje on tylko jednym z przedstawionych przez inwestora i opisanych w raporcie wariantów. W dalszym ciągu istnieje możliwość realizacji przedsięwzięcia w którymkolwiek z obecnie proponowanych wariantów alternatywnych - 1 lub 2, obejmujących wszystkie działki objęte wnioskiem. Zdaniem inwestora korekta wniosku nie jest zasadna.

Postanowieniem z 5 grudnia 2022 r. nr WOOŚ.4221.13.3.2020.27 RDOŚ postanowił uzgodnić warunki realizacji opisanego w tym rozstrzygnięciu przedsięwzięcia.

Natomiast Wójt Gminy [...] decyzją z 10 lutego 2023 r. nr WI.6220.5.2019 ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na: "Budowie Parku Solarnego [...] o mocy do 150 MW wraz z niezbędną infrastrukturą towarzyszącą zlokalizowaną na działkach o nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...] obr. [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]", w wariancie nr 3 na powierzchni do 36,2 ha. Jednocześnie organ określił rodzaj i miejsce realizacji przedsięwzięcia (pkt 1), istotne warunki wykorzystania terenu w fazie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich (pkt 2); wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w dokumentacji wymaganej do wydania decyzji, o której mowa w art., 72 ust. 1, w szczególności w projekcie zagospodarowania działki lub terenu lub projekcie architektoniczno-budowlanym, w przypadku decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, 10, 14, 18, 23, 26 i 27 ustawy środowiskowej (pkt 3). Odnośnie wymogów w zakresie przeciwdziałania skutkom awarii przemysłowych, w odniesieniu do przedsięwzięć zaliczanych do zakładów stwarzających zagrożenie wystąpienia poważnych awarii w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska; wymogów w zakresie ograniczania transgranicznego oddziaływania na środowisko w odniesieniu do przedsięwzięć, dla których przeprowadzono postępowanie w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko i gotowości instalacji do wychwytywania dwutlenku węgla w przypadku instalacji do spalania paliw w celu wytwarzania energii elektrycznej, o elektrycznej mocy znamionowej nie mniejszej niż 300 MW organ wskazał – nie dotyczy (pkt 4, 5, 6). Organ stwierdził także konieczność monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w zakresie: 1. Należy zaplanować i przeprowadzić monitoring porealizacyjny w 1, 3 i 5 roku od oddania farmy do eksploatacji służący: ocenie wykorzystania terenu będącego w zasięgu możliwego oddziaływania inwestycji przez ptaki, ze szczególnym uwzględnieniem gatunków ptaków wodno-błotnych i drapieżnych, w poszczególnych okresach fenologicznych; ocenie śmiertelności ptaków w wyniku kolizji z panelami i ogrodzeniem farmy, ze szczególnym uwzględnieniem okresu lęgowego, dyspersji polęgowej i migracji; ocenie zachowania funkcjonalności głównego korytarza ekologicznego Korytarza Południowo-Centralnego (KPdC-lC – Lasy C.).

Organ wskazał także, że przed rozpoczęciem realizacji przedsięwzięcia nie ma obowiązku przeprowadzenia: ponownej oceny oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania pozwolenia na budowę oraz postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko.

Podał, że charakterystyka przedsięwzięcia stanowiąca załącznik do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach winna uwzględniać planowane działania z wyszczególnieniem ich charakterystycznych parametrów, a także powierzchnie terenów utwardzonych i pozostawionych jako biologicznie czynne.

Odwołania od tej decyzji złożyły O. z/s w M. oraz B. z/s w W.

O. z/s w M. we wniesionym odwołaniu zarzuciło, że decyzja została wydana po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wymagającego udziału społeczeństwa - z pominięciem wyłożenia sporządzonego i następnie uzupełnionego raportu o oddziaływaniu omawianego przedsięwzięcia na środowisko - do publicznego wglądu, celem zasięgnięcia uwag i wniosków tegoż społeczeństwa, czym naruszono art. 33 ust. 1 pkt 5, 6, 7 i 8 oraz art. 79 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 11 lit. a ustawy środowiskowej. Zarzuciło również, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu I instancji zostało sporządzone niezgodnie z wymogami art. 85 ust. 2 pkt. 1 lit. "b" tiret pierwsze i drugie ustawy środowiskowej - gdyż w jego treści nie wskazano czy oraz w jakim zakresie wzięto pod uwagę i uwzględniono w ustalonych uwarunkowaniach wskazania zawarte w raporcie oraz w postanowieniu RDOŚ z 5 grudnia 2022 r. Ponadto w sprawie odstąpiono bez uzasadnienia od przeprowadzenia oceny oddziaływania transgranicznego dla omawianego przedsięwzięcia – pomimo, że jest ono położone przy granicy z Ukrainą, jak również przebiega przez jego teren korytarz ekologiczny "Lasy C." , dotyczący również Ukrainy. Strona wniosła o uchylenie decyzji.

B. z/s w W. – jako organizacja ekologiczna zgłosiło chęć uczestnictwa w postępowaniu i złożyło odwołanie, w którym zwróciło się o uchylenie zaskarżonej decyzji. Strona odwołująca zarzuciła, że decyzja została wydana po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wymagającego udziału społeczeństwa - z pominięciem wyłożenia sporządzonego i następnie uzupełnionego raportu o oddziaływaniu omawianego przedsięwzięcia na środowisko - do publicznego wglądu, celem zasięgnięcia uwag i wniosków tegoż społeczeństwa. Nadto społeczeństwo nie zostało poinformowane w BIP prowadzonym dla organu I instancji o możliwości zapoznania się z dokumentacją sprawy, w szczególności z raportem oraz o miejscu, w którym została ona wyłożona, o możliwości składania uwag i wniosków w postępowaniu, sposobie składania uwag i wniosków oraz o 30-dniowym terminie na ich wniesienie oraz o organie właściwym do rozpatrzenia uwag i wniosków, pochodzących od społeczeństwa.

Wymienione zaniechanie oznacza naruszenie art. 33 ust. 1 pkt 5, 6, 7 i 8 oraz art. 79 ust. 1 ustawy środowiskowej. Wszystkie zawiadomienia dotyczące postępowania były kierowane przez Wójta do stron, z uwagi na zastosowanie przez ten organ procedury publicznego obwieszczenia, w związku z art. 74 ust. 3 ustawy środowiskowej.

Decyzją z 5 kwietnia 2023 r. nr SKO.4170.11.2023 SKO w Przemyślu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W wyniku złożonej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. II SA/Rz 1028/23 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji SKO z 5 kwietnia 2023 r. Sąd wskazał, że od decyzji organu I instancji wniesione zostały dwa odwołania – O. z/s w M. i B. z/s w W. Kolegium tymczasem rozpoznało odwołanie O. z/s w M. o czym świadczy treść sentencji zaskarżonej decyzji. Pominięcie jednego z odwołań stanowi rażące naruszenie zasad ogólnych k.p.a., to zaś przesądzało o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji.

Po rozpoznaniu odwołań O. z/s w M. i B. z/s w W. SKO w Przemyślu wskazaną na wstępie decyzją z 10 maja 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

SKO odnosząc się do zarzutów odwołań wyjaśniło, że Wójt obwieszczeniem z 23 lipca 2019 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie, informując o możliwości zapoznania się osobiście lub przez pełnomocnika z aktami sprawy. Obwieszczenie upubliczniono poprzez wywieszenie na tablicach ogłoszeń Gminy [...] oraz poprzez umieszczenie na stronie internetowej BIP Gminy [...]. W takim samym trybie Wójt wydał i opublikował obwieszczenia z 14 grudnia 2022 r. (WI.6220.5.2019) i z dnia 4 stycznia 2023 r. (WI.6220.5.2019). Organ poinformował w obwieszczeniach, że przed wydaniem decyzji strony postępowania mogą zapoznać się z aktami sprawy oraz wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów w siedzibie Urzędu Gminy w [...].

Kolegium wskazało, że poprzez publikację powyższych obwieszczeń w BIP Gminy [...] oraz poprzez wywieszenie obwieszczeń na tablicach ogłoszeń Gminy [...], nie tylko strony i mieszkańcy Gminy [...], lecz także ogół społeczeństwa został poinformowany o toczącym się postępowaniu administracyjnym, o czym świadczy fakt udziału w postępowaniu oraz złożenia odwołań od zaskarżonej decyzji przez O. oraz przez B., mających siedziby w W. i w M., to jest poza Gminą [...]. Każdy obywatel mógł zatem zgłosić swoją opinię, uwagi czy też zastrzeżenia i wnioski w przedmiotowym postępowaniu, w tym do sporządzonego raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

SKO podkreśliło także, że Wójt Gminy [...] wydał zaskarżoną decyzję znacznie po upływie 30 dni od daty opublikowania obwieszczeń o zakończeniu zbierania dowodów w sprawie wydania decyzji i o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 85 ust. 3 ustawy środowiskowej poprzez nieopublikowanie treści zaskarżonej decyzji, po jej wydaniu w BIP, Kolegium wyjaśniło, że Wójt Gminy [...] w obwieszczeniu znak: WI.6220.5.2019 z 10 lutego 2023 r. zawiadomił o wydaniu przedmiotowej decyzji. Organ zawiadomił jednocześnie wszystkich zainteresowanych o możliwości zapoznania się z treścią decyzji w sposób wskazany w obwieszczeniu. Obwieszczenie opublikowano na tablicach ogłoszeń Gminy [...], na stronie internetowej BIP Gminy [...] i na stronie internetowej Urzędu Gminy [...].

Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie społeczeństwu zapewniono czynny udział w postępowaniu, na co wskazują także złożone odwołania. Sami odwołujący nie wskazali czy i w jaki sposób ewentualne naruszenie zasad dotyczących udziału społeczeństwa w przedmiotowym postępowaniu miało, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jako nietrafiony Kolegium uznało zarzut O. z/s w M. o odstąpieniu bez uzasadnienia od przeprowadzenia oceny oddziaływania transgranicznego dla omawianego przedsięwzięcia - pomimo że jest ono położone przy granicy z Ukrainą, jak również przebiega przez jego teren korytarz ekologiczny "Lasy C.", dotyczący również Ukrainy i wyjaśniło, że w uzasadnieniu postanowienia RDOŚ z 5 grudnia 2022 r. uzgadniającego warunki realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia, organ ten stwierdził, że z uwagi na lokalny zasięg oddziaływań przedsięwzięcia wskutek wprowadzanych do środowiska substancji i energii, nie wystąpi oddziaływanie o charakterze transgranicznym w żadnym komponencie środowiska. Kolegium przytoczyło fragment raportu. Wobec powyższego nie określono uwarunkowań w tym zakresie.

Odnośnie zarzutu sporządzenia uzasadnienia decyzji niezgodnie z wymogami art. 85 ust. 2 pkt. 1 lit. "b" tiret pierwsze i drugie ustawy środowiskowej Kolegium stwierdziło, że Wójt rozstrzygając sprawę oparł się na stanowisku i argumentacji zawartej w powołanym postanowieniu RDOŚ z 5 grudnia 2022 r., który jest organem uzgadniającym. Analiza zaskarżonej decyzji, raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz ww. postanowienia RDOŚ wskazuje, że w zaskarżonej decyzji wzięto pod uwagę i uwzględniono w pełni wskazania zawarte w postanowieniu, pokrywające się z ustaleniami zawartymi w raporcie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Sporządzony w sprawie raport oddziaływania na środowisko spełnia wymagania określone w przepisach prawa. Zaskarżona decyzja, raport, jak i postanowienia organów uzgadniających są spójne, logiczne i znajdują oparcie w materiale dowodowym oraz w przepisach prawa.

W kwestii zarzutu dotyczącego pomylenia postanowienia RDOŚ z dnia 4 października 2019 r. faktycznie wyrażającego stanowisko o potrzebie sporządzenia OOŚ i zakresie merytorycznym raportu - z postanowieniem tego organu współdziałającego z dnia 5 grudnia 2022 r. w którym uzgodniono omawiane uwarunkowania środowiskowe Kolegium wyjaśniło, że powyższe uchybienie należy traktować jako oczywistą omyłkę pisarską. Przytoczona w decyzji treść postanowienia RDOŚ w R. z dnia 4 października 2019 r. jednoznacznie wskazuje na jego przedmiot, którym jest wskazanie na potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz określenie wymogów raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

Reasumując Kolegium stwierdziło, że na podstawie analizy przeprowadzonej na załączonych do wniosku dokumentach, w tym raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, określono oddziaływania i potencjalne zagrożenia środowiska, związane z realizacją i eksploatacją przedsięwzięcia. W oparciu o informacje zawarte w tych dokumentach zostały zdefiniowane warunki realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia zapewniające ochronę środowiska. W związku z powyższym planowane przedsięwzięcie nie spowoduje naruszenia obowiązujących norm ochrony środowiska oraz nie pogorszy istniejącego stanu środowiska, przy uwzględnieniu wymagań i warunków określonych w zaskarżonej decyzji. Wbrew zarzutom postępowanie prowadzone było z zapewnieniem możliwości udziału w nim społeczeństwa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyżej opisaną decyzje Kolegium złożyło O. z/s w M. domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją Wójta oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Kwestionowanej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 k.p.a. gdyż organ odwoławczy błędnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy, w szczególności w przedmiocie wypełnienia przez Wójta ustawowego obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania omawianego przedsięwzięcia na środowisko (OOŚ), w tym wyłożenia do publicznego wglądu kompletnego raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, zwanego dalej "raportem",

b) art. 10 § 1 k.p.a. z uwagi na naruszenie prawa O. do czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym. SKO nie dopełniło ustawowego obowiązku poinformowania stron postępowania, w tym O., o możliwości zapoznania się z kompletnymi aktami administracyjnymi oraz możliwości wniesienia końcowych uwag i wniosków przed wydaniem 10 maja 2024 r. decyzji,

c) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie oraz art. 138 § 2 k.p.a. z uwagi na jego niezastosowanie w zaskarżonej decyzji - ponieważ w omawianej sprawie powinno zapaść rozstrzygnięcie typu kasacyjnego, w związku z:

- naruszeniem przez organ I instancji art. 33 ust. 1 pkt 5, 6, 7 i 8, art. 79 ust. 1 oraz art. 80 ust. 1 pkt. 3 ustawy środowiskowej w zw. z art. 3 ust. 1 pkt. 11 lit. a tej ustawy,

- nieprawidłowym doręczeniem O. przez Wójta Gminy [...] decyzji tego organu poprzez błędne zastosowanie art. 49 § 1 k.p.a. w zw. z art. 74 ust. 3 i art. 44 ust. 1 ustawy środowiskowej, na skutek czego O. zostało poinformowane o jej wydaniu poprzez publiczne obwieszczenie na okres 24 dni - w okolicznościach gdy powinna być ona doręczona organizacji społecznej, która nie jest stroną postępowania, bezpośrednio (pocztą), na podstawie art. 39 § 3 pkt 1 k.p.a.

- naruszeniem przez organ I instancji art. 85 ust. 3 ustawy środowiskowej, gdyż treść decyzji Wójta nie została opublikowana w BIP tego organu.

Strona skarżąca zarzuciła także naruszenie przez SKO prawa materialnego tj. art. 85 ust. 3 ustawy środowiskowej poprzez brak dopełnienia ustawowego obowiązku opublikowania w BIP treści wydanej 10 maja 2024 r. decyzji.

W odpowiedzi na skargę SKO w Przemyślu wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości swoje stanowisko i motywy rozstrzygnięcia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z 5 września 2024 r. B. z/s w W. złożyło wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zaś w piśmie z 24 października 2024 r. poparło argumentację zawartą w skardze O. z/s w M.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Podstawy prawne i zakres kognicji sądu administracyjnego wyznacza Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., która w art. 175 sytuuje sądy administracyjne w systemie wymiaru sprawiedliwości, a poprzez art. 184 nakazuje sądom administracyjnym, w zakresie określonym w ustawie, sprawować kontrolę działalności administracji publicznej.

Ustawą, o której mowa w Konstytucji jest przede wszystkim ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej także jako P.p.s.a.).

Jak stanowi art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta polega na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W przypadku braku zajścia wskazanych wyżej przesłanek sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddala skargę.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o ustaleniu środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia szczegółowo opisanego wyżej.

W niniejszej sprawie Sąd zdecydował o uwzględnieniu skargi z powodu naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz z powodu naruszenia przepisów postępowania o randze istotnej, rzutującej na wynik sprawy.

Jednocześnie trzeba wyjaśnić, że przyczyny uwzględniania skargi tylko w części spowodowane były podniesionymi przez skarżącego zarzutami. Sąd administracyjny, na zasadzie art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rezultacie sprawując kontrolę Sąd odnalazł także inne od wskazanych w skargach przesłanki przemawiające za eliminacją zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Jednocześnie część zarzutów skargi okazała się chybiona.

O uwzględnieniu skargi zdecydowały przede wszystkim naruszenia prawa materialnego w postaci częściowej wadliwości Raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko oraz naruszenie przepisów postępowania ujawniające się w wadliwym uzasadnieniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach oraz niezapewnieniu ustawowego standardu uczestnictwa społeczeństwa w toku postępowania środowiskowego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2021 r. poz. 247 dalej: ustawa środowiskowa, uooś, ustawa o ocenach oddziaływania na środowisko).

Decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach muszą także spełniać wymogi stawiane decyzjom administracyjnym przez ustawę z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

Sąd dokonał kontroli przedmiotowego postępowania w oparciu o przepisy wskazanych ustaw.

Sąd zwraca uwagę, że wniosek w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na: "Budowie Parku Solarnego [...] o mocy do 150 MW wraz z niezbędną infrastrukturą towarzyszącą zlokalizowaną na działkach o nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...] obr. [..], gmina [...], powiat [...], województwo [...]", inwestor, obecnie A. Sp. z o.o. z/s [....], złożył w dniu 11 lipca 2019 r. Planowane przedsięwzięcie zakwalifikowano jako mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z § 3 pkt 52b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 71). Zgodnie z jego treścią do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko należy zabudowa przemysłowa, w tym zabudowa systemami fotowoltaicznymi, lub magazynowa, wraz z towarzysząca jej infrastrukturą, o powierzchni zabudowy nie mniejszej niż 1ha na obszarach innych niż wymienione w lit. a), przy czym przez powierzchnię zabudowy rozumie się powierzchnię terenu zajętą przez obiekty budowlane oraz pozostałą powierzchnię przeznaczoną do przekształcenia w wyniku realizacji przedsięwzięcia.

Zgodnie z brzmieniem § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 1839), dalej rozporządzenie z 10 września 2019 r., które weszło w życie 11 października 2019 r., zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują przepisy dotychczasowe, czyli rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (teks jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 71), (dalej rozporządzenie z 9 listopada 2010 r.) ponieważ postępowanie zostało w sprawie wszczęte wnioskiem złożonym 22 października 2019 r. i nie zakończono żadnego z postępowań w sprawie decyzji, zgłoszeń lub uchwał, o których mowa w art. 71 ust. 1 oraz art. 72 ust. 1-1b u.o.o.ś.

Poza sporem pozostaje, że przedsięwzięcie objęte wnioskiem należy do kategorii mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2 ww u.o.o.ś., mogących wymagać przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w związku z § 3 ust. 1 pkt 52 lit. b rozporządzenia z 9 listopada 2010 r.

Oznacza to, że przedmotowa inwestycja jest zaliczona do przedsięwzięć mogących potencjalnie oddziaływać na środowisko, a więc ocena jej oddziaływania na środowisko (sporządzenie raportu) nie jest obligatoryjna i zależy od uznania organu, wydającego decyzję środowiskową.

W dniu 24 września 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1712). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tejże ustawy do spraw wszczętych na podstawie ustaw zmienianych w art. 1 oraz w art. 3 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zaś zgodnie z art. 4 ust. 2 ww. ustawy do spraw wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy art. 63, art. 64 ust. 1 i 3a, art. 65, art. 74 ust. 3b-3h, art. 84 ust. 1 i 1a oraz art. 86d ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

W dniu 29 sierpnia 2023 r. weszło w życie Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2023 r. (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1724) zmieniające rozporządzenie w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, nie zmieniło ono opisanej kwalifikacji przedsięwzięcia.

Zgodnie z art. 71 uooś, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia, a jej uzyskanie jest wymagane dla planowanych przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz dla planowanych przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko.

Według art. 61 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 61 ust. 2 uooś w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przeprowadza się ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, i przeprowadza ją organ właściwy do wydania decyzji środowiskowej.

Artykuł 80 ust. 1 i 2 uooś wskazuje przesłanki wydania decyzji środowiskowej. Przepis art. 80 ust. 1 brzmi: Jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę:

1) wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1,

2) ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko,

3) wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa,

4) wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone. Ponadto, przepis art. 80 ust. 2 warunkuje wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach stwierdzeniem zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z planem miejscowym, jeżeli został uchwalony.

Jak stanowi art. 85 ust. 1 uooś decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wymaga uzasadnienia, zaś zgodnie z ust. 2 uzasadnienie, niezależnie od wymagań wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego powinno zawierać:

1) w przypadku, gdy przeprowadzona została ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko:

a) informacje o przeprowadzonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa oraz o tym, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę, i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa,

b) informacje, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione:

- ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko

- uzgodnienia i opinie organów, o których mowa w art. 77 ust. 1

- wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone,

c) uzasadnienie stanowiska, o którym mowa w art. 82 ust. 1 pkt 4;

2) w przypadku gdy nie została przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko - informacje o uwarunkowaniach, o których mowa w art. 63 ust. 1, uwzględnionych przy stwierdzaniu braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Należy przyjąć, że przywołane wyżej przepisy ukazują model prawidłowej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Z jednej strony przepisy art. 80 ust. 1 i 2 uooś wskazują przesłanki warunkujące wydanie takiej decyzji, a z drugiej strony art. 85 ust. 2 przedstawia sposób, w jaki decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach winna być przedstawiona (wyjaśniona) społeczeństwu, w kontekście potraktowania przez organ przesłanek wydania takiej decyzji.

Przechodząc na grunt kontrolowanej sprawy pierwszą grupę zarzutów podnoszonych w postępowaniu sądowym Sąd wyodrębnił opierając się na wskazywanych naruszeniach przepisów dotyczących obowiązków związanych z wariantowaniem przedsięwzięcia, co powoduje wadliwość Raportu, i następnie przekłada się na nieprawidłowość decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Zdaniem Sądu na gruncie niniejszej sprawy pierwszorzędne znaczenie ma kwestia ustaleń raportu w zakresie przedstawionych w nim wariantów realizacji przedmiotowej inwestycji, w tym zaproponowane przez wnioskodawcę warianty alternatywne.

W tym miejscu wskazać należy, że obligatoryjną treść raportu określa art. 66 ustawy środowiskowej. Jego istotną część stanowi zagadnienie wariantowania planowanej inwestycji, do czego odnoszą się w szczególności przepisy art. 66 ust. 1 pkt 5-7 u.i.o.ś. W tym zakresie podkreślenia wymaga, że z dniem 16 października 2023 r. art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej został zmieniony przez art. 1 pkt 11 lit. a tiret drugie ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. (Dz. U.2023.1890) zmieniającej ww. ustawę, otrzymując brzmienie: 5) "opis wariantów przedsięwzięcia uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania na środowisko, ze wskazaniem wariantu wybranego do realizacji, racjonalnego wariantu alternatywnego oraz racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska; racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym".

Zmiany w zakresie art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy ooś mają na celu wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych dotyczących zarówno liczby rozwiązań alternatywnych wymaganych do opisania w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, jak i sposobu ich różnicowania. W projektowanym brzmieniu art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy ooś utrzymano wymóg wskazania wariantu najkorzystniejszego dla środowiska. Wariant ten należy rozumieć jako wzorcowy, jeżeli chodzi o kwestie środowiskowe, tj. jako taki, który być może nie jest tożsamy z wariantem wskazanym do realizacji przez inwestora, ale stanowi również dla organu informację, że to wariant kształtujący stan najbardziej pożądany dla środowiska (zob. druk sejmowy nr 3304.). Zatem powyższa norma prawna zasadniczo nie zmieniła się, a jedynie została przez samego ustawodawcę doprecyzowana, poprzez uzupełnienie dotychczasowej regulacji, że racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym.

Jednocześnie zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy zmieniającej "do spraw prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym, z wyjątkiem przepisów art. 61 ust. 1, art. 66 ust. 1 pkt 5, art. 82 ust. 1 oraz art. 86f ust. 2 i 4 ustawy zmienianej w art. 1, które stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz stosuje się przepisy art. 86f ust. 1a, 2a i 8 ustawy zmienianej w art. 1". Zatem znowelizowany przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 u.i.o.ś. znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie.

Ponadto z kolejnych pkt powyższego przepisu art. 66 ust. 1 ustawy środowiskowej wynika, że określenie przewidywanego oddziaływania analizowanych wariantów na środowisko, w tym również w przypadku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej i katastrofy naturalnej i budowlanej, na klimat, w tym emisje gazów cieplarnianych i oddziaływania istotne z punktu widzenia dostosowania do zmian klimatu, a także możliwego transgranicznego oddziaływania na środowisko, a w przypadku drogi w transeuropejskiej sieci drogowej, także wpływu planowanej drogi na bezpieczeństwo ruchu drogowego,

6a) porównanie oddziaływań analizowanych wariantów na:

a) ludzi, rośliny, zwierzęta, grzyby i siedliska przyrodnicze, wodę i powietrze,

b) powierzchnię ziemi, z uwzględnieniem ruchów masowych ziemi, i krajobraz,

c) dobra materialne,

d) zabytki i krajobraz kulturowy, objęte istniejącą dokumentacją, w szczególności rejestrem lub ewidencją zabytków,

e) formy ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, w tym na cele i przedmiot ochrony obszarów Natura 2000, oraz ciągłość łączących je korytarzy ekologicznych,

f) elementy wymienione w art. 68 ust. 2 pkt 2 lit. b, jeżeli zostały uwzględnione w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko lub jeżeli są wymagane przez właściwy organ,

g) wzajemne oddziaływanie między elementami, o których mowa w lit. a-f (pkt 6);

Uzasadnienie proponowanego przez wnioskodawcę wariantu, z uwzględnieniem informacji, o których mowa w pkt 6 i 6a (pkt 7).

Z powyższej regulacji wynika, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko musi zawierać opis analizowanych, co najmniej trzech wariantów jego realizacji. Są to po pierwsze, wariant proponowany przez wnioskodawcę, po drugie racjonalny wariant alternatywny, po trzecie wariant najkorzystniejszy dla środowiska, przy czym racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym. Raport musi także określać przewidywane oddziaływanie na środowisko każdego z analizowanych wariantów (art. 66 ust. 1 pkt 6).

Warianty przedsięwzięcia, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 u.i.o.ś., powinny się różnić przede wszystkim pod względem sposobu w jaki przedsięwzięcie w każdym z tych wariantów będzie oddziaływać na środowisko, ponieważ ich kluczową rolą jest wskazanie alternatywnych rozwiązań pozwalających chronić środowisko w jak najpełniejszym wymiarze. Warianty powinny odwoływać się do różnych kryteriów realizacji przedsięwzięcia takich jak: czynniki społeczne, ekonomiczne, środowiskowe, przestrzenne zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Wariant proponowany przez inwestora może pokryć się z wariantem najkorzystniejszym dla środowiska, ale nigdy nie może być tożsamy z wariantem alternatywnym. W takiej bowiem sytuacji nie ma żadnego wyboru (żadnej alternatywy). Wobec tego brak przedstawienia innego możliwego do realizacji rozwiązania funkcjonowania danego przedsięwzięcia, które stanowiłoby racjonalny wariant alternatywny musi oznaczać, że raport nie może być uznany za spełniający wymogi określone w art. 66 ust. 1 pkt 5 u.i.o.ś. i z tego powodu nie może stanowić podstawy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Przy czym podkreślana przez ustawodawcę "racjonalność" wariantów oznacza, że wariant taki faktycznie mógłby zostać wybrany przez organ dokonujący oceny raportu zamiast wariantu zaproponowanego przez wnioskodawcę. Bezsprzecznie wariant racjonalny nie może mieć charakteru abstrakcyjnego, teoretycznego czy też pozornego, tj. nie może się sprowadzać do zaproponowania realizacji przedsięwzięcia takiego samego w tej samej lokalizacji przy niewielkich różnicach technologicznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2018 r. sygn. II OSK 1871/17). "Alternatywność" oznacza bowiem, że wariant ten musi się różnić od wariantu proponowanego przez inwestora w zakresie oddziaływania na środowisko. "Alternatywność" wymaga, co do zasady, zaproponowania wariantu różnego pod względem kryteriów przestrzennych (jak np. lokalizacja, skala i rozmiar inwestycji) lub technologicznych (jak np. rodzaj użytych materiałów, moc i produktywność zainstalowanych urządzeń). Należy bowiem podkreślić, że na gruncie obowiązujących przepisów wybór wariantu do realizacji przedsięwzięcia należy do organu. Aby to było możliwe konieczne jest szczegółowe opisanie w raporcie nie tylko wariantu proponowanego przez wnioskodawcę, który może być tożsamy z wariantem najkorzystniejszym dla środowiska, ale i racjonalnego wariantu alternatywnego, tak aby organ mógł sam dokonać porównania, a nawet wyboru innego niż zaproponowany przez inwestora wariant realizacji przedsięwzięcia. Powyższe wynika wprost z art. 81 ust. 1 u.i.o.ś., który stanowi, że jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany przez wnioskodawcę, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji wariant dopuszczony do realizacji lub, w razie braku zgody wnioskodawcy, odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia. Należy mieć przy tym na względzie, że środowisko stanowi dobro publiczne, natomiast jego ochrona, zgodnie z art. 74 ust. 2 Konstytucji RP jest obowiązkiem władz publicznych. Dlatego inwestor jest obowiązany przedłożyć taki raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, w którym zostanie rzetelnie przedstawiona analiza wszystkich wariantów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 u.i.o.ś., a nie tylko wariantu, którym inwestor jest zainteresowany (por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Po 190/14). Zatem brak w raporcie opisu racjonalnego wariantu alternatywnego musi być uznane za wadę pozbawiającą raport przydatności dla postępowania. W przypadku zaś oparcia się przez organy na tego rodzaju wadliwym raporcie za uchybienie mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W odniesieniu do racjonalnego wariantu alternatywnego, w orzecznictwie przyjmuje się, że można przyjąć, iż zaproponowany przez wnioskodawcę wariant ma wymagany ustawowo charakter, jeżeli bilans zysków i strat wynikłych z działań opartych na wnioskach uzyskanych tym sposobem z przesłanek prawdziwych nie będzie przy zastosowaniu tego sposobu wnioskowania na dłuższą metę ujemny. Wariant racjonalny to tyle co zgodny z zasadą ekonomiczności. Racjonalny wariant alternatywny powinien opierać się na racjonalnych przesłankach realizacji przedsięwzięcia. Wymagana jest tu racjonalność metodyczna, instrumentalna oraz racjonalność społeczna i związana z ochroną środowiska obejmująca również cele i zasady prawne ochrony środowiska. Racjonalności nie można ograniczyć jedynie do instrumentów realizacji przedsięwzięcia, ponieważ w ramach oceny oddziaływania na środowisko należy zbadać nie tylko jak będzie realizowane przedsięwzięcie, ale przede wszystkim jak dobrać skutecznie metody i środki jego wykonania, a przede wszystkim po co i w jakim celu je stosować z punktu wymagań przepisów u.u.i.ś. w przypadku wyboru racjonalnego wariantu alternatywnego" (wyrok NSA z dnia 19 marca 2019 r., sygn. II OSK 1092/17, LEX nr 2646682). Nawiązując do realności (a nie pozorności) wariantów, zarówno intencja ustawodawcy, jak i judykatura wskazują, że przedkładane warianty nie mogą różnić się pozornie (sytuacja taka mogłaby wystąpić przy wariantach przedsięwzięcia, zakładających jego realizację dokładnie w tym samym miejscu i z technicznego punktu widzenia wcale lub niewiele różniących się od siebie). Opis analizowanych wariantów powinien być na tyle rzetelny i dokładny, by organ rozpatrujący sprawę mógł zbadać, czy przedsięwzięcie powinno być realizowane w wariancie proponowanym przez inwestora, czy też w wariancie alternatywnym. Przygotowanie opisu racjonalnego wariantu alternatywnego wymaga każdorazowo przeprowadzenia indywidualnej oceny danego przedsięwzięcia pod kątem jego oddziaływania na środowisko w sytuacji, gdyby ten wariant miał być zrealizowany por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. II OSK 1871/17).

Wskazać należy, że opis wariantów przedsięwzięcia musi znajdować swoje odzwierciedlenie w materiale dowodowym postępowania w ten sposób, aby spełniał wymagania określone w art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś. Wszystkie rzeczywiste i odrębne warianty powinny zawierać analizę oddziaływania na poszczególne elementy środowiska z uwzględnieniem zasady kompleksowości ochrony środowiska określonej w art. 5 p.o.ś. Należy także pamiętać, że uwarunkowania środowiskowe nie są jedynymi, które mogą przesądzać o ostatecznym wyborze wariantu przewidzianego do realizacji. Zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju w opisie, a następnie w analizie wariantów należy uwzględnić kwestie: ekonomiczne, społeczne, techniczne i prawne. W raporcie powinno znaleźć się wskazanie głównych przyczyn dokonanego wyboru wszystkich wariantów, z uwzględnieniem skutków dla środowiska. Każdy z wariantów powinien zawierać opis aspektów środowiska, które mogą być znacząco dotknięte skutkami realizacji przedsięwzięcia, obejmujący w szczególności populację, faunę, florę, glebę, wodę, powietrze, czynniki klimatyczne, aktywa materialne, łącznie z dziedzictwem architektonicznym i archeologicznym, krajobrazem oraz wzajemne relacje pomiędzy powyższymi elementami. Przy czym wariantowanie o czym była już mowa wcześniej dotyczy w szczególności: odmiennej lokalizacji przedsięwzięcia, stosowania różnych technologii, odpowiednio różnej skali przedsięwzięcia, rozwiązań technicznych, harmonogramu, organizacji prac związanych z realizacją i funkcjonowaniem przedsięwzięcia, czego w przedmiotowej sprawie zabrakło.

W realiach niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, nie było możliwości dokonania rzeczywistej oceny, który z wariantów jest najkorzystniejszy dla środowiska.

W toku postępowania inwestor ostatecznie przedstawił trzy warianty planowanej inwestycji. Wariant I alternatywny zajmujący całe działki wymienione we wniosku o powierzchni ok. 283 ha i obejmujący budowę elektrowni fotowoltaicznej na części południowej ok. 264 ha (ok. [...], [...], [...], [...]) oraz części północnej o pow. ok. 19 ha (dz. [...]) (strona 3 uzupełnienia nr 3 raportu – k. 148).

Sąd domniemuje, że chodzi tu o wariant II w pierwotnej wersji raportu (str. 42 tegoż raportu) obejmujący całe działki zawarte we wniosku, a obszar inwestycji obejmowałby de facto 252 ha.

RDOŚ postanowieniem z dnia 5 grudnia 2022 r. (k. 187) uwzględnił realizację planowanego przedsięwzięcia w wariancie III.

W uzasadnieniu stwierdził, że na etapie prowadzonej oceny oddziaływania na środowisko inwestor analizował wariant alternatywny (II) na terenie działek inwestycyjnych o nr ewid. [...], [...], [...], [...] i [...] obręb [...], różniący się w stosunku do wariantów I i III znacznie większą powierzchnią (ok. 283 ha) i mocą (ok. 180MW).

Istnieje więc możliwość, że wariant I to wariant inwestorski w wersji zajętego terenu o pow. 283 ha i mocy elektrowni 180 MW.

Inwestor wyjaśnił, że przedmiotowe przedsięwzięcie było pierwotnie (na etapie składania wniosku o wydanie decyzji środowiskowej wraz z kartą informacyjną przedsięwzięcia) planowane do realizacji na powierzchni 283 ha, na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] i [...] w obrębie [...]. Na podstawie przeprowadzonej w raporcie o oddziaływaniu na środowisko prognozy oddziaływania przedsięwzięcia na stwierdzono, że uzasadnione jest, w celu ograniczenia tego oddziaływania, zmniejszenie powierzchni przedsięwzięcia do 177 ha. W tym celu zrezygnowano z planów zabudowy terenu przylegającego do stawów rybnych oraz do lasu (fragmenty działek ewidencyjnych nr [...], [...] i [...]). Wariant o zmniejszonej powierzchni przedstawiono w raporcie o oddziaływaniu na środowisko jako wariant proponowany do realizacji, a wariant obejmujący całe działki – jako wariant alternatywny.

Wariant II alternatywny to wariant zakładający budowę elektrowni fotowoltaicznej o mocy do 150 MW na wszystkich działkach opisanych we wniosku, przy czym powierzchnia terenu zajętego pod inwestycję wynosi tu 177 ha. Jest to dawny wariant I proponowany do realizacji w pierwotnej wersji raportu.

Wariant III proponowany przez inwestora do realizacji obejmuje jedynie część północno wschodnią dz. [...], w formie równoległoboku o wymiarach 1000x400 m, o pow. dz. 36,2 ha. Elementy przedsięwzięcia objęte zakresem wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie ulegają zmianie w związku z wprowadzeniem wariantu 3. Z uwagi na mniejszą powierzchnię przedsięwzięcia możliwe jest zmniejszenie mocy elektrowni jak też ilości zainstalowanych urządzeń – paneli, inwerterów, stacji transformatorowych. Ostateczne ilości i parametry urządzeń zostaną określone w projekcie budowlanym, w dalszych etapach procesu inwestycyjnego (k. 146).

Autor uzupełnionego raportu (nr 3) stwierdził, że "analiza dla wariantu 2 (poprzedni wariant proponowany do realizacji) wykazała, że farma fotowoltaiczna o powierzchni 177 ha będzie miała wpływ na ograniczenie przestrzeni wykorzystywanej przez większą niż wymieniona powyżej ilość gatunków ptaków, lecz ze względu na dostępność terenu o podobnym charakterze w otoczeniu przedsięwzięcia, nie spowoduje ona istotnego negatywnego wpływu na stan ich lokalnych populacji.

Dalsze ograniczenie powierzchni farmy, która w wariancie III ma zająć poniżej 40 ha (mniej niż 1/4 poprzednio proponowanej powierzchni) spowoduje, że możliwość wywarcia istotnego negatywnego wpływu na przyrodę ożywioną, a w szczególności ptaki, jest niemal zerowa.

Zachowanie dotychczasowego użytkowania gruntów położonych pomiędzy stawami rybnymi a planowaną farmą fotowoltaiczną na jednolitej powierzchni ok. 200 ha stwarza szeroką dostępność terenów żerowiskowych i lęgowych dla występujących na terenie farmy gatunków ptaków. Powoduje to, że utrata potencjalnych miejsc żerowania i lęgów na skutek planowanego nie wpłynie na stan lokalnych populacji ww. gatunków. Dodatkowo wykonanie liniowych nasadzeń krzewów na długości ok. 1400 m spowoduje powstanie dogodnych miejsc bytowania dla licznych gatunków zwierząt, co umożliwi wzbogacenie lokalnej bioróżnorodności (k. 141).

Tak więc, zdaniem inwestora, wariant III jest wariantem najkorzystniejszym dla środowiska.

Przedstawiony przez inwestora wariant I alternatywny, o pow. 283 ha w ocenie Sądu jest wariantem pozornym. Sam inwestor uznał, że z przyczyn środowiskowych jego realizacja jest niemożliwa. Jedynym de facto wariantem alternatywnym, jest więc wariant II, o pow. ok. 177 ha. Był on szczegółowo oceniony przez RDOŚ w toku postępowania, jako dawny wariant realizacyjny. O powyższym świadczą dwa uzupełnienia raportu w kierunku wskazywanym przez RDOŚ. Można przyjąć, że z uwagi na dużą różnice w lokalizacji inwestycji 177 ha, a 36,2 ha, jest to wariant odrębny od wariantu III. Także wpływ na środowisko w wariancie II w oczywisty sposób jest większy niż w wariancie III. Pozostaje jednak kwestia realności wariantu II rozumianego jako możliwość jego rzeczywistej realizacji z przyczyn środowiskowych.

Wątpliwości Sądu w tym zakresie wynikają z faktu, że autorzy raportu, także w kolejnych jego uzupełnieniach stwierdzili, że w wariancie II na terenie objętym obserwacjami ornitologicznymi (teren planowanej inwestycji wraz z ok. 250 m buforem w zasięgu wzroku) w czasie wszystkich przeprowadzonych kontroli stwierdzono występowanie 97 gatunków ptaków , w tym 59 lęgowych i prawdopodobnie lęgowych na terenie planowanej inwestycji lub przy jego granicy. Stwierdzono 16 gatunków ptaków wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z 30 listopada 2009 w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (tzw. Dyrektywy Ptasiej) {bąk, bączek, bielik, bocian biały, błotniak stawowy, błotniak łąkowy, czapla biała, derkacz, dzięcioł czarny, gąsiorek, orlik krzykliwy, rybitwa białowąsa, rybitwa rzeczna, siewka złota, zimorodek, żuraw). Bezpośrednio na terenie planowanej inwestycji, w części południowej, w sezonie lęgowym 2020 stwierdzono gniazdowanie 28 gatunków ptaków, w tym m.in. przepiórki, derkacza {5 samców), krętogłowa, gąsiorka (7 par), brzęczki, trzciniaka, kląskawki, pokląskwy i potrzeszcza. W bliskim sąsiedztwie granic inwestycji prawdopodobnie gniazdowały również (na co wskazuje regularność stwierdzeń) m.in. błotniak stawowy, myszołów i pustułka. W części północnej, nie stwierdzono obecności lęgowych ptaków.

Na sąsiadującym z inwestycją cmentarzu wojskowym stwierdzono prawdopodobnie lęgowe puszczyki. Miejsce planowanej inwestycji (tereny otwarte na części południowej) stanowi dogodne żerowisko dla szeregu gatunków ptaków, w tym dla ptaków wodno-błotnych (np. gęgawy, krzyżówki, rycyka, krwawodzioba, siewki złotej, czajki, czapli białej, czapli siwej, bociana białego) i drapieżnych (bielika, błotniaka stawowego, błotniaka łąkowego, krogulca, myszołowa (zwyczajnego), myszołowa włochatego, orlika krzykliwego i pustułki).

Bezpośrednio na działkach inwestycyjnych i w ich otoczeniu stwierdzono występowanie łącznie 14 gatunków ssaków (poza gryzoniami). Do najbardziej charakterystycznych spośród stwierdzonych ssaków należą gatunki kopytne, tj. dzik, sarna i jeleń. Tropy ww. ssaków kopytnych obserwowano podczas wszystkich kontroli, na terenie całego buforu, bez możliwości wyszczególnienia dających się wyróżnić w terenie rejonów o podwyższonym zagęszczeniu tropów. Liczba tropów zwiększała się jednak wraz ze zbliżaniem się do stawów, ze szczególnym zagęszczeniem w rejonie wąskiego gardła jakie stanowi droga gruntowa pomiędzy ogrodzeniem na granicy państwowej z Ukrainą a stawami. Na terenie tym potencjalnie może występować także łoś. Ssaki kopytne stale lub systematycznie korzystały z terenów zielonych znajdujących się na przedmiotowym obszarze. Ssaki drapieżne reprezentuje m.in. lis (regularnie obserwowany) oraz borsuk i jenot. Kompleks stawów hodowlanych wraz z przylegającymi rowami melioracyjnymi zasiedlają wydry. Nielicznie, w rejonie terenu objętego badaniami, występuje również zając szarak. Nad terenem planowanej inwestycji, szczególnie wzdłuż rowów melioracyjnych, żerowały nietoperze, przede wszystkim borowce wielkie.

W oparciu o wyniki inwentaryzacji przyrodniczej przeprowadzono waloryzację przyrodniczą analizowanego terenu, zidentyfikowano możliwe negatywne oddziaływania związane z realizacją przedmiotowej inwestycji i dokonano oceny oddziaływania na poszczególne elementy środowiska przyrodniczego. Oddziaływania na etapie budowy inwestycji zostały uznane za chwilowe, przemijające, natomiast oddziaływania na etapie jej eksploatacji (25-30 lat) za stałe i długoterminowe. Autorzy Raportu ooś wskazują iż teren przedmiotowej inwestycji różni się znacznie, w zależności od analizowanej części. Mniejsza część północna nie przedstawia większej wartości przyrodniczej jako monokultura upraw rolnych, jest uboga pod względem występującej flory i fauny. Nie występują tutaj chronione gatunki roślin ani też cenne zbiorowiska roślinne. W obrębie większej części południowej dominują zbiorowiska łąkowe, których znaczną część scharakteryzować można jako nawiązujące składem gatunkowym do siedliska niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie Arrhenatherion elatioris,, jednak są one uboższe i nietypowe. Płaty nasłonecznionych muraw są siedliskiem występowania objętej ochroną częściową kocanki piaskowej. Zarówno stawy hodowlane jak i sąsiadujący z terenem planowanej inwestycji zwarty kompleks leśny (w tym bezpośrednio przylegający do terenu planowanej inwestycji teren rezerwatu przyrody [....]), z uwagi na dogodne warunki siedliskowe, charakteryzują się bogatą awifauną lęgową (szereg gatunków zasiedlających te tereny występuje w dużych zagęszczeniach w stosunku do średniej krajowej). Teren południowej części inwestycji, we fragmencie sąsiadującym ze stawami rybnymi, charakteryzuje się ponadprzeciętną wartością przyrodniczą, a w okolicy nie występują tak duże powierzchnie podobnych lub bardziej bogatych przyrodniczo siedlisk (zbiorowisk łąkowych). Tereny te stanowią przede wszystkim ważne żerowisko dla szeregu gatunków zwierząt, w tym w szczególności dla ssaków kopytnych oraz gatunków ptaków związanych z sąsiednim dużym kompleksem stawów hodowlanych oraz kompleksem leśnym. Natomiast, zdaniem autorów Raportu ooś, teren w zasięgu możliwego oddziaływania planowanej farmy fotowoltaicznej nie przedstawia dużych walorów krajobrazowych, jest przekształcony antropogenicznie (teren użytkowany rolniczo, głównie jako użytki zielone), jest słabo eksponowany (brak tu punktów czy ciągów widokowych, teren ten nie stanowi przedpola ekspozycji), ponadto nie występują tu szlaki turystyczne. Ogólnie dostępne miejsca, w tym głównie drogi i teren w sąsiedztwie cmentarza nie umożliwiają obserwacji rozległych widoków, przede wszystkim ze względu na przeszkody terenowe w postaci zadrzewień, czy niewielkich wzniesień terenu. Niemniej jednak nieco większą wartością pod względem walorów widokowych charakteryzuje się zachodnia część działki [...] z uwagi na zachodnią ekspozycję terenu. Można stąd zaobserwować kompleks stawów rybnych oraz rozległą panoramę, sięgającą poza dolinę [....]. Jednak należy podkreślić, że jest to możliwe z wnętrza działki, która jest terenem prywatnym, przy ogólnie dostępnych drogach nie ma tak dogodnych warunków obserwacji.

Z raportu nie wynika w jednoznaczny sposób możliwość realizacji inwestycji w wariancie II. Co więcej, nie wynika to także z postanowienia RDOŚ z dnia 5 grudnia 2022 r. RDOŚ uzgadniając realizację inwestycji w wariancie III wskazał na istotny wpływ na środowisko w wariancie II. Zdaniem Sądu z materiału dowodowego w aktach sprawy w sposób przekonujący nie wynika, czy wariant II jest alternatywnym wariantem realnym. Opis analizowanych wariantów powinien być na tyle rzetelny i dokładny, by organ rozpatrujący sprawę mógł zbadać, czy przedsięwzięcie powinno być realizowane w wariancie proponowanym przez inwestora, czy tez w wariancie alternatywnym. Przygotowanie opisu racjonalnego wariantu alternatywnego wymaga każdorazowo przeprowadzenia indywidualnej oceny danego przedsięwzięcia pod kątem jego odziaływania na środowisko w sytuacji, gdyby ten wariant miał być zrealizowany (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. II OSK 1871/17).

Jeszcze istotniejsza w realiach sprawy jest konstatacja, że wariant III realizacyjny nie spełnia kryteriów z art. 66 ustawy środowiskowej. Opisano go bowiem jako realizację wariantu II – pod względem technologicznym na prawie 6 razy mniejszej powierzchni.

Nie zbadano czy fizycznie możliwe jest ulokowanie planowanych do realizacji obiektów i urządzeń na terenie inwestycji w wariancie III. Wątpliwości tych nie rozwiewa decyzja o warunkach zabudowy Wójta Gminy [...] z dnia 28 września 2023 r. na realizację inwestycji w wariancie III, z której wynika, że powierzchnia zabudowy inwestycji ma nie przekraczać 90% terenu.

Zdaniem Sądu nie analizowano także wpływu realizacji tak dużej inwestycji (planowanej dotąd na 177 ha) na 36,2 ha.

Dla oceny środowiskowej tego wariantu oczywiście przydatny jest materiał dotyczący wpływu na środowisko w wariancie II.

Zdaniem Sądu jednak, ograniczenie się tylko do niego, co miało miejsce w niniejszej sprawie jest niewystarczające.

W raporcie oczywiście opisano teren inwestycji w wariancie III pod względem przyrodniczym, środowiskowym. Wskazano, że ograniczenie powierzchni inwestycji, odsunięcie od cennych przyrodniczo terenów z wariantu II pozwala na pozytywną ocenę środowiskową wariantu III. Zabrakło ustaleń i rozważań co do skutków zrealizowania planowanego zamierzenia na 36,2 ha i wpływu prawie 90% zainwestowania terenu inwestycji. Zalegające w aktach oceny dotyczące wariantu II w tym zakresie nie są wystarczające. Sąd zwraca uwagę, że opis przedsięwzięcia w wariancie III realizacyjnym jest niejednoznaczny. Dopuszcza bowiem zmniejszenie mocy elektrowni jak i zmniejszenie planowanych urządzań na etapie pozwolenia na budowę.

Z mocy zaś art. 86 pkt 2 ustawy o udostępnianiu informacji (...), decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wiąże organy wydające decyzje, o których mowa w art. 72 ust. 1 tj. m. in. decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (pkt 3). Trzeba przy tym podkreślić jednak, że owo związanie (co nie budzi wątpliwości w świetle orzecznictwa sądowego – np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 28.09.2016 r. II SA/Bd 1495/15) odnosi się do charakterystycznych parametrów danej inwestycji i jej oddziaływania na środowisko, nie zaś do wyznaczonego obszaru oddziaływania przedsięwzięcia na potrzeby prowadzonego postępowania.

Należy podkreślić, że związanie decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach polega na tym, że organ wydający zezwolenie na realizację Inwestycji nie może pominąć żadnych obowiązków wynikających z decyzji środowiskowej. Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach ma charakter sui generis rozstrzygnięcia wstępnego względem ewentualnego przyszłego zezwolenia na realizację konkretnego przedsięwzięcia. Oznacza to jednak, że "określone w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach "środowiskowe warunki realizacji przedsięwzięcia" nie mogą być na dalszych etapach procesu inwestycyjnego modyfikowane" (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2023 r., II OSK 2087/23).

Zmiana parametrów planowanej inwestycji, zdaniem Sądu rodziłaby konieczność zmiany decyzji środowiskowej.

Dodatkowo należy podkreślić, że raport nie zawiera informacji o zagrożeniach w trakcie budowy Parku Solarnego, jakie powstaną (mogą powstać) dla środowiska kulturowego, w szczególności – jego elementów, znajdujących się na terenie przedsięwzięcia. Są to stanowiska archeologiczne – o nr [....] i [...] – ujęte w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy [...] – lecz nie wymienione – zarówno w raporcie, jak i w treści zaskarżonej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla realizacji omawianego przedsięwzięcia (art. 66 ust. 1 pkt 3 ustawy środowiskowej).

Racjonalność i realność zarówno wariantu alternatywnego jak i wariantu najkorzystniejszego dla środowiska w znaczeniu metodologicznym obejmującym treść raportu oznacza zgodność wariantu z ogółem posiadanych informacji zawartych w raporcie w przypadku przygotowywania przedsięwzięcia do realizacji. Pamiętać należy, że zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy środowiskowej, raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 ustawy środowiskowej. Maksymalny stopień analizy kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 ustawy środowiskowej osiąga się postępując w ten sposób, żeby przy danym nakładzie środków otrzymać maksymalny stopień realizacji celu wynikającego z treści art. 62 ustawy środowiskowej

Racjonalny wariant alternatywny i racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska nie mogą mieć więc charakteru abstrakcyjnego czy też teoretycznego. Nie należy więc przedstawiać wariantu, którego faktyczna realizacja jest technicznie lub faktycznie niemożliwa albo jego realizacja jest skazana na niepowodzenie (np. ze względów finansowych czy środowiskowych lub społecznych). Z kolei "alternatywność" oznacza, że wariant ten musi się różnić od wariantu proponowanego przez inwestora w zakresie oddziaływania na środowisko. "Alternatywność" wymaga, co do zasady, zaproponowania wariantu różnego pod względem kryteriów przestrzennych (jak np. lokalizacja, skala i rozmiar inwestycji drogowej) lub technologicznych (jak np. rodzaj użytych materiałów, urządzeń, czy instalacji). Nie jest też wykluczone odwoływanie się do innych różnic, wynikających np. z kryteriów ekonomicznych i społecznych. Bezsprzecznie wariant racjonalny nie może mieć charakteru pozornego, tj. nie może się sprowadzać do zaproponowania realizacji przedsięwzięcia w tej samej lokalizacji przy niewielkich różnicach technologicznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2018 r., sygn. II OSK 1871/17). Sąd przyjął w tej sprawie, że wszystkie z przedstawionych wariantów są wariantami niespełniającymi ustawowych wymagań. Nie jest rolą sądu administracyjnego ani nawet organu prowadzącego postępowanie w sprawie wydania decyzji środowiskowej, niejako zastępowanie inwestora w prawidłowym przedstawieniu wariantów realizacji przedsięwzięcia.

Tego rodzaju wada oznacza istotną wadliwość całego przedłożonego w tej sprawie raportu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 1476/19, LEX nr 3018151). Inwestor jest obowiązany przedłożyć taki raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, w którym zostanie rzetelnie przedstawiona analiza wszystkich wariantów, o których stanowi art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2018 r., sygn. II OSK 813/16 i z 17 stycznia 2017 r., sygn. II OSK 89/16). Należy pamiętać, że celem wariantowania jest niedopuszczenie do podjęcia działalności mogącej negatywnie oddziaływać na środowisko. Skuteczność działań prewencyjnych w indywidualnej ocenie konkretnego przedsięwzięcia uzależniona jest w dużej mierze od jakości opracowanych w raporcie wariantów oraz prawidłowej ich oceny przez organ wydający decyzję środowiskową. Zasada prewencji oraz zasada przezorności w ocenie oddziaływania na środowisko wymaga stosowania odpowiednich rozwiązań technicznych i technologicznych, które powinny znaleźć się w opisie wariantów.

Warianty przedsięwzięcia powinny się różnić przede wszystkim pod względem sposobu, w jaki przedsięwzięcie w każdym z tych wariantów będzie oddziaływać na środowisko, ponieważ ich rolą jest wskazanie alternatywnych rozwiązań pozwalających to środowisko chronić w jak najpełniejszym wymiarze zgodnie z zasadą zapewnienia wysokiego poziomu ochrony środowiska jako całości. Ustawodawca w żaden sposób nie definiuje racjonalnego wariantu alternatywnego. Nie ulega jednak wątpliwości, że opis analizowanych wariantów powinien być na tyle rzetelny i dokładny, by organ rozpatrujący sprawę mógł zbadać, czy przedsięwzięcie powinno być realizowane w wariancie proponowanym przez inwestora, czy też w racjonalnym wariancie alternatywnym lub racjonalnym wariancie najkorzystniejszym dla środowiska. Przygotowanie opisu racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska wymaga każdorazowo przeprowadzenia indywidualnej oceny danego przedsięwzięcia pod kątem jego oddziaływania na środowisko w sytuacji, gdyby ten wariant miałby być zrealizowany. Tych warunków złożony w tej sprawie raport nie spełnia.

Odnosząc się do pozytywnego uzgodnienia RDOŚ i Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie oraz pozytywnej opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego wskazać należy, że pozytywne stanowisko organu uzgadniającego nie obliguje automatycznie organu prowadzącego postępowanie główne, w sprawie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, do wydania pozytywnej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, jeśli ten ostatni organ z uzasadnionych przyczyn nie akceptuje któregokolwiek z istotnych ustaleń lub warunków określonych w postanowieniu organu uzgadniającego. Dodatkowego wsparcia dla tej tezy należy upatrywać w trafnym poglądzie doktryny, iż organ występujący o uzgodnienie powinien za każdym razem dokonywać weryfikacji stanowiska organu współdziałającego, gdyż to on ponosi ostateczną odpowiedzialność za końcowy wynik postępowania.

Podkreślenia przy tym wymaga, że przepisy ustawy środowiskowej wymagają, aby uzasadnienie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zawierało informację, w jaki sposób organ ustosunkował się do ustaleń raportu (art. 85 ust. 2 pkt 1 lit. b u.i.o.ś.). Przepisy nie wskazują, aby z zakresu tych informacji wyłączyć ustalenia raportu odnoszące się do wariantów. Prowadzi to do wniosku, że organ powinien w uzasadnieniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedstawić i wyjaśnić jak potraktował zaproponowane warianty. Tymczasem decyzje organu I instancji, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, tego warunku nie spełniają.

Brak jest w nich jakiejkolwiek merytorycznej wypowiedzi w tym zakresie.

Zasadne są zarzuty skargi naruszenia art. 33 ust. 1 pkt 5-8, art. 79 ust. 1 i art. 80 ust. 1 ustawy środowiskowej poprzez przeprowadzenie przez organ I instancji postępowania bez zapewnienia udziału społeczeństwa - celem zebrania uwag i wniosków w tym postępowaniu nie tylko od jego stron — lecz także od ich osób i podmiotów, nie będących stronami, a zainteresowanych sprawą. Stało się tak - gdyż społeczeństwo to nie zostało poinformowane w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP), prowadzonym dla organu I instancji o: możliwości zapoznania się z dokumentacją sprawy, w szczególności z raportem oraz o miejscu, w którym została ona wyłożona, możliwości składania uwag i wniosków w postępowaniu, sposobie składania uwag i wniosków oraz o 30-dniowym terminie na ich wniesienie, organie właściwym do rozpatrzenia uwag i wniosków, pochodzących od społeczeństwa.

Wójt Gminy [...] obwieszczeniem znak: WI.6220.5.2019 z dnia 23.07.2019r. zawiadomił o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie, informując o możliwości zapoznania się osobiście lub przez pełnomocnika z aktami sprawy. Obwieszczenie upubliczniono poprzez wywieszenie na tablicach ogłoszeń Gminy [...] oraz poprzez umieszczenie na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Gminy [...].

W takim samym trybie Wójt Gminy [...] wydał i opublikował obwieszczenia znak: WI.6220.5.2019 z dnia 14.12.2022r. i znak: WI.6220.5.2019 z dnia 04.01.2023r. o zakończeniu zbierania dowodów w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia pn. "Budowa Parku Solarnego [...] o mocy do 150 MW wraz z niezbędną infrastrukturą towarzyszącą zlokalizowaną na działkach o nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...] obr. [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]", w wariancie nr 3, w północno-wschodnim narożniku działki o nr ewid. 1[...], na powierzchni do 36,2 ha w postępowaniu na wniosek A. S.A., ul. [...], [...] W.

Organ poinformował w obwieszczeniach, że przed wydaniem decyzji strony postępowania mogą zapoznać się z aktami sprawy oraz wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów w siedzibie Urzędu Gminy w [...], w Referacie Gospodarki Komunalnej i Inwestycji, pok. Nr [...] w godzinach urzędowania, tj. od 7.00 do 15.00 lub telefonicznie [...].

Zgodnie z art. 33. ustawy środowiskowej przed wydaniem i zmianą decyzji wymagających udziału społeczeństwa organ właściwy do wydania decyzji, bez zbędnej zwłoki, podaje do publicznej wiadomości informacje o: (...) możliwościach zapoznania się z niezbędną dokumentacją sprawy oraz o miejscu, w którym jest ona wyłożona do wglądu;

6) możliwości składania uwag i wniosków;

7) sposobie i miejscu składania uwag i wniosków, wskazując jednocześnie 30-dniowy termin ich składania;

8) organie właściwym do rozpatrzenia uwag i wniosków (...)

Do niezbędnej dokumentacji sprawy, o której mowa w ust. 1 pkt 5, należą:

1) wniosek o wydanie decyzji wraz z wymaganymi załącznikami;

2) wymagane przez przepisy:

a) postanowienia organu właściwego do wydania decyzji,

b) stanowiska innych organów, jeżeli stanowiska są dostępne w terminie składania uwag i wniosków.

Organ gminy właściwej miejscowo ze względu na przedmiot postępowania w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach:

1) podaje informacje, o których mowa w art. 33 ust. 1, do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości najpóźniej do końca dnia roboczego następującego po dniu doręczenia wystąpienia o podanie informacji do publicznej wiadomości skierowanego przez organ właściwy do wydania tej decyzji;

2) udostępnia informacje w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości przez okres 30 kolejnych dni od dnia pierwszego podania informacji zgodnie z pkt 1.

W przypadku przerwy w udostępnianiu informacji, o których mowa w art. 33 ust. 1, w sposób określony w ust. 3 pkt 2, bieg terminu, o którym mowa w ust. 3 pkt 2, nie ulega przerwaniu, o ile informacje, o których mowa w art. 33 ust. 1, pozostają udostępnione przez co najmniej jeden z organów, o których mowa w ust. 1, na stronie podmiotowej w Biuletynie Informacji Publicznej.

Art. 34. [Forma uwag i wniosków]

Uwagi i wnioski mogą być wnoszone:

1) w formie pisemnej;

2) Ustnie do protokołu;

3) za pomocą środków komunikacji elektronicznej bez konieczności opatrywania ich kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

Art. 35. [Pozostawienie bez rozpatrzenia]

Uwagi lub wnioski złożone po upływie terminu, o którym mowa w art. 33 ust. 1 pkt 7, pozostawia się bez rozpatrzenia.

Art. 36. [Rozprawa administracyjna otwarta dla społeczeństwa]

Organ właściwy do wydania decyzji może przeprowadzić rozprawę administracyjną otwartą dla społeczeństwa.

Z powyższych przepisów ustawy środowiskowej wynika, że organ opracowujący projekt dokumentu wymagającego udziału społeczeństwa, bez zbędnej zwłoki, podaje do publicznej wiadomości informację o:

1) przystąpieniu do opracowywania projektu dokumentu i o jego przedmiocie;

2) możliwościach zapoznania się z niezbędną dokumentacją sprawy oraz o miejscu, w którym jest ona wyłożona do wglądu;

3) możliwości składania uwag i wniosków;

4) sposobie i miejscu składania uwag i wniosków, wskazując jednocześnie co najmniej 21-dniowy termin ich składania;

5) organie właściwym do rozpatrzenia uwag i wniosków;

6) postępowaniu w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli jest prowadzone.

2. Do niezbędnej dokumentacji sprawy, o której mowa w ust. 1 pkt 2, należą:

1) założenia lub projekt dokumentu;

2) wymagane przez przepisy załączniki oraz stanowiska innych organów, jeżeli stanowiska są dostępne w terminie składania uwag i wniosków;

3) prognoza oddziaływania na środowisko - w przypadku gdy dla projektu dokumentu jest przeprowadzana strategiczna ocena oddziaływania na środowisko.

Art. 40

Uwagi i wnioski mogą być wnoszone:

1) w formie pisemnej;

2) ustnie do protokołu;

3) za pomocą środków komunikacji elektronicznej bez konieczności opatrywania ich kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

Art. 41.

Uwagi lub wnioski złożone po upływie terminu, o którym mowa w art. 39 ust. 1 pkt 4, pozostawia się bez rozpatrzenia.

Art. 42.

Organ opracowujący projekt dokumentu wymagającego udziału społeczeństwa:

1) rozpatruje uwagi i wnioski;

2) dołącza do przyjętego dokumentu uzasadnienie zawierające informacje o udziale społeczeństwa w postępowaniu oraz o tym, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa.

Art. 43.

Organ opracowujący projekt dokumentu wymagającego udziału społeczeństwa podaje do publicznej wiadomości informację o przyjęciu dokumentu i o możliwościach zapoznania się z jego treścią oraz:

1) uzasadnieniem, o którym mowa w art. 42 pkt 2;

2) podsumowaniem, o którym mowa w art. 55 ust. 3 - w przypadku dokumentów, o których mowa w art. 46 i 47.

Art. 79. Przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ właściwy do jej wydania zapewnia możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu, w ramach którego przeprowadza ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Art. 80. Jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę: (...) wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa.

Oczywistym jest więc, że wbrew stanowisku SKO działania podjęte przez Wójta Gminy S. nie spełniają wynikającego z cytowanych wyżej przepisów ustawy standardów, co mogło przełożyć się na wynik sprawy.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 85 ust. 3 ustawy ocenowej poprzez nieopublikowanie treści zaskarżonej decyzji, po jej wydaniu w Biuletynie Informacji Publicznej.

Wójt Gminy [...] w obwieszczeniu znak:WI.6220.5.2019 z dnia 10.02.2023r. zawiadomił o wydaniu przedmiotowej decyzji. Organ zawiadomił jednocześnie wszystkich zainteresowanych o możliwości zapoznania się z treścią decyzji w sposób wskazany w obwieszczeniu. Obwieszczenie opublikowano na tablicach ogłoszeń Gminy [...], na stronie internetowej BEP Gminy [...] i na stronie internetowej Urzędu Gminy [...].

Konkludując stwierdzić należy, że organy orzekające w sprawie z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. nie dokonały prawidłowej i wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wadliwie zaakceptowały raport oddziaływania na środowisko niespełniający wymogów art. 66 ust. 1 pkt 5-7 ustawy środowiskowej. W konsekwencji błędnie uznały, ze raport zawiera wszystkie i prawidłowo uzasadnione warianty, o której mowa w tych przepisach. Tym samym uznać należy, iż opracowany dla spornej inwestycji raport o jej oddziaływaniu na środowisko nie spełnia wymogów z art. 66 ust. 1 pkt 5-7 u.i.o.ś.

Wykazana nieprawidłowość raportu przesądziła o uwzględnieniu skargi, co w konsekwencji przełożyło się na wskazanie, że w sprawie nie doszło do wszechstronnego i wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, a zatem kwalifikującego ją do ostatecznego rozstrzygnięcia. Raport powinien ściśle odpowiadać treści art. 66 ust. 1 u.i.o.ś. i być wszechstronnie przeanalizowany przez organ decyzyjny, zaś pojawienie się wątpliwości - co do jego kompletności czy rzetelności ocen w nim przedstawionych - powinno być asumptem do uzupełnienia materiału dowodowego. Stwierdzone przez Sąd z urzędu uchybienie jest na tyle istotne, że skutkowało uwzględnieniem skargi.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu.

Odnoszenie się na tym etapie postępowania do pozostałych zarzutów materialnoprawnych, wobec zakwestionowania prawidłowości raportu, byłoby przedwczesne.