Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 618/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.), Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia NSA Roman Ciąglewicz, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Sp. z o.o. z/s w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2008r. sygn. akt I SA/Wa 1449/07 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od A. S. na rzecz [...] Sp. z o.o. z/s w W. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1449/07, po rozpoznaniu skargi A. S. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję tegoż Ministra z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...], stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził od Ministra Budownictwa na rzecz A. S. kwotę 440 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku A. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją tegoż Ministra z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r., dotyczącej uwłaszczenia Polskich Linii Lotniczych "LOT" nieruchomościami położnymi przy [...] ([...]) – w części dotyczącej Hip. [...] – zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w związku z dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279) oraz ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130) właścicielem ww. nieruchomości stał się Skarb Państwa.

Prawo zarządu na rzecz Polskich Linii Lotniczych wynika z decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa- [...] z dnia [...] lipca 1983 r nr [...].

Wojewoda Warszawski decyzją z dnia [...] lipca 1992 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464 ze zm.), stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Polskie Linie Lotnicze "LOT" prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Warszawie przy [...] (w decyzji oznaczonego jako nr [...]) o pow. [...] m2 oraz nieodpłatne nabycie własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie.

Pismem z dnia [...] lutego 2006 r. A. S. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Warszawskiego nr [...] – w części dotyczącej Hip. [...], wskazując na istniejące roszczenia w stosunku do "nieruchomości warszawskiej".

Rozpoznając ten wniosek Minister Budownictwa ustalił, iż nieruchomość oznaczona Hip. [...] stanowiła własność W. J. G., co wynika z zaświadczenia Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Warszawie Nr [...] z dnia [...] lutego 1947 r.

Ponadto, organ ustalił, że Minister Infrastruktury decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r., stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej Nr [...] z dnia [...] czerwca 1951 r. utrzymującego w mocy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie Nr [...] z dnia [...] stycznia 1951 r. odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu oznaczonego nr [...] . Zaznaczył jednak, że wniosek spadkobierców po W. J. G. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń został złożony w dniu [...] października 1999 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie i w dniu [...] czerwca 2001 r. do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, a więc po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej.

Minister Budownictwa powołując się na treść art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, stwierdził, iż skoro Skarb Państwa był właścicielem przedmiotowej nieruchomości, a jednostka uwłaszczona legitymowała się prawem zarządu, to nie można uznać, że w dacie wydania decyzji naruszone były prawa osób trzecich, w sytuacji gdy nie toczyło się żadne postępowanie administracyjne w tym zakresie. Natomiast późniejsze stwierdzenie decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2005 r., nieważności orzeczeń odmawiających przyznania prawa własności czasowej do gruntu, stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.), nie uzasadnia natomiast stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, skoro istniały przesłanki do stwierdzenia uwłaszczenia, a zmiana istniejącego stanu prawnego nastąpiła w okresie późniejszym.

Jednocześnie podał, iż powyższy sposób rozstrzygnięcia został już wskazany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt. I SA 1838/01 z dnia 29 maja 2002 r. dotyczącym sprawy oceny legalności powołanej decyzji Wojewody Warszawskiego nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r. w części odnoszącej się do nieruchomości Hip. [...] (decyzja uwłaszczeniowa odnosi się do szeregu różnych nieruchomości).

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła ona:

– błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez przyjęcie, iż decyzja Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r. nie jest obarczona wadą prawną mogącą stanowić przesłankę stwierdzenia nieważności, podczas gdy decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), albowiem Wojewoda Warszawski stwierdził nabycie przez PLL "LOT" S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu, bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, gdyż nieruchomość ta, z uwagi na istnienie roszczeń osób trzecich, którym przysługiwało pierwszeństwo przed uprawnieniami Polskich Linii Lotniczych "LOT", nie mogła być przedmiotem uwłaszczenia na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464),

– naruszenie art. 2 w/w ustawy poprzez pozbawienie uprawnień prawowitych właścicieli, których roszczenia o przyznanie prawa własności czasowej odżyły w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] czerwca 1951 r. oraz poprzedzającego ją orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia [...] stycznia 1951 r. (ze skutkiem ex tunc),

– naruszenie art. 156 K.p.a.,

– błędną wykładnię art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.,

– naruszenie innych przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7,8, 12, 77 i art. 80 K.p.a. poprzez pominięcie istotnych dla oceny legalności decyzji Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r. okoliczności stanu faktycznego.

Minister Budownictwa w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy uznał, iż zasługuje ona na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku podał, iż Minister Budownictwa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji o uwłaszczeniu uznając, iż stwierdzenie nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu oznaczonego nr [...] może być podstawą do wznowienia postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. Powołał się na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2002 r., sygn. akt I SA 1838/01.

W ocenie Sądu pierwszej instancji jest to pogląd odosobniony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OSK 660/05.

Wskazał, że A. S. złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji o uwłaszczeniu Polskich Linii Lotniczych z tego względu, iż została stwierdzona nieważność orzeczeń o odmowie przyznania byłemu właścicielowi, którego jest następcą prawnym, prawa własności czasowej do gruntu objętego decyzją uwłaszczeniową. Stwierdzenie nieważności tych orzeczeń oznacza, że odżył wniosek dekretowy o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu ze skutkiem ex tunc, a wobec tego postępowanie o przyznanie prawa następcom prawnym byłego właściciela do uwłaszczonej nieruchomości, jest w toku, co nie pozostaje bez wpływu na uwłaszczenie. Uwłaszczenie dokonane na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), nie mogło naruszać praw osób trzecich. Stwierdzenie nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu pociąga za sobą ten skutek, że były właściciel tej nieruchomości lub jego następca prawny staje się osobą trzecią w rozumieniu cyt. art. 2 ust. 1 cyt. ustawy stroną postępowania uwłaszczeniowego, którego przedmiotem jest nieruchomość objęta stwierdzeniem nieważności. Prawa tych osób nie mogą zostać naruszone przez uwłaszczenie.

W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji uznał, iż stwierdzenie nieważności orzeczeń dotyczących prawa do nieruchomości warszawskiej oznacza, że były właściciel lub jego następca prawny może domagać się wzruszenia decyzji o uwłaszczeniu w trybie nadzorczym, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., a nie wznowienia postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. na co wskazywał organ administracji publicznej.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wydane w sprawie decyzje uchylił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. i zaskarżając go w całości podniosła zarzut naruszenia:

1. Przepisów prawa procesowego, tj.:

a) art. 145 §1 pkt 1 lit. b/ P.p.s.a. przez brak uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na pozbawienie skarżącego możliwości obrony w postępowaniu administracyjnym, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu Postępowania Administracyjnego (K.p.a.),

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. przez jego niezastosowanie pomimo wystąpienia w sprawie naruszeń prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

i. naruszenia art. 7 K.p.a., art. 10 K.p.a., art. 77 K.p.a., przez brak uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na brak ustalenia przez organ administracji podmiotowego zakresu postępowaniu i brak pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego w tym zakresie, przy czym powyższe naruszenia miały istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż poskutkowały uchyleniem decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] oraz decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] z powodu rzekomej nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r., a nie z powodu uchybienia organu przeciwko prawu skarżącego do udziału w postępowaniu administracyjnym,

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie i uchylenie decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] oraz decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], wskutek uznania, iż na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności, pomimo iż przesłanki art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w przypadku tej decyzji nie zostały spełnione, przy czym powyższe naruszenie miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż poskutkowało błędnym uchyleniem decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] oraz decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] z powodu rzekomej nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r.;

2. Przepisów prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 ustawy poprzez niewyjaśnienie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, w szczególności brak rozważań w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie braku uczestnictwa Skarżącego w postępowaniu administracyjnym i częściowo sądowo administracyjnym w niniejszym postępowaniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również brak rozważań co do trybu właściwego dla kwestionowania decyzji wydanej na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464 ze zm.), w sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej;

3. Przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464 ze zm.), przez uznanie, że stwierdzenie przez Ministra Infrastruktury decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] czerwca 1951 r. oraz poprzedzającego ją orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia [...] stycznia 1951 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej, wykluczało możliwość nabycia przez PLL "LOT" S.A. prawa użytkowania nieruchomości, stanowiącej działkę gruntu oznaczoną poprzednio jako Hip. [...], stwierdzonego decyzją Wojewody Warszawskiego nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r. z uwagi na naruszenie praw osób trzecich.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W ocenie skarżącej Minister Budownictwa prawidłowo uznał, iż w niniejszej sprawie właściwy jest tryb wznowienia postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. Powołując się na stanowisko doktryny i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 1996 r., sygn. akt III ARN 21/96 (publ. OSN 1997, nr 3), skarżąca Spółka wskazała, że w przepisie tym chodzi o sytuację, gdy decyzja została oparta na kompetentnym rozstrzygnięciu Sądu lub innego organu, a rozstrzygnięcie to wchodziło w skład szeroko rozumianej podstawy prawnej. Uchylenie lub zmiana tej podstawy musi oczywiście wywrzeć odpowiedni wpływ na moc obowiązującej decyzji.

Dokonując dalszej interpretacji pojęcia "podstawy prawnej" wydania decyzji, w skład której wchodziła uprzednia decyzja, następnie uchylona lub zmieniona, autor skargi kasacyjnej podkreślił, iż nie można pominąć okoliczności, że art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. kwestię braku naruszenia praw osób trzecich zaliczał do szeroko rozumianej podstawy prawnej decyzji uwłaszczeniowej, a "odżycie" roszczeń pani A. S. nastąpiło w wyniku decyzji Ministra Infrastruktury nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. dotyczącej odmowy przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej. Zatem w chwili wydawania decyzji uwłaszczeniowej nr [...] w niniejszej sprawie Wojewoda Warszawski był związany orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia [...] stycznia 1951 r., nr [...], odmawiającym przyznania prawa własności czasowej do gruntu oznaczonego nr Hip. [...] oraz decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] czerwca 1951 r. nr [...], utrzymującym w mocy powołane orzeczenie Prezydium.

Zdaniem strony skarżącej ostateczna decyzja administracyjna odmawiająca przyznania prawa własności czasowej do gruntu oznaczonego nr Hip. [...] była jednym z elementów podstawy prawnej decyzji uwłaszczeniowej w niniejszej sprawie, stąd podważanie tej decyzji mogło się odbywać wyłącznie w trybie przewidzianym w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.

W skardze kasacyjnej wskazano, iż decyzja uwłaszczeniowa, w zakresie powstania prawa użytkowania wieczystego i związanej z tym własności budynków, innych urządzeń i lokali ma charakter deklaratoryjny, zaś właściwym trybem wzruszenia decyzji uwłaszczeniowej z uwagi na wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej jest tryb wznowienia postępowania. (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2002 r. sygn. akt I SA 1838/01 i z dnia 21 czerwca 1993 r. sygn. akt I SA 212/93 publ. ONSA 1994, nr 3, poz. 102).

Autor skargi kasacyjnej zwrócił także uwagę, iż konsekwencją stanowiska zajętego przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku jest daleko idąca niepewność prawna osób, które nabyły prawo użytkowania wieczystego gruntu lub własności budynku/lokalu, bowiem pomimo, iż na chwilę uwłaszczenia podmiotu, od którego nabyły wskazane prawa, brak było jakiegokolwiek rozstrzygnięcia przyznającego osobom trzecim prawa do przedmiotowych nieruchomości, może się okazać, że stwierdza się nieważność nabycia prawa użytkowania wieczystego lub własności.

Podnosząc zarzut niewłaściwej interpretacji pojęcia "naruszenia praw osób trzecich" w rozumieniu ustawy z dnia 29 września 1990 r., autor skargi kasacyjnej stwierdził, iż przyjęta przez Sąd pierwszej instancji konstrukcja "odżycia" wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej, ze skutkiem ex tunc, narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z wyrokiem NSA z dnia 28 listopada 1997 r., sygn. akt III SA 1134/96 (publ. ONSA 1998, nr 3, poz. 102) "rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przestanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa z dnia wydania tej decyzji". Zatem, w opinii skarżącej Spółki, decydujący powinien być fakt, iż na chwilę wydawania decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r. wniosek o przyznanie własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości był rozpatrzony odmownie, na mocy decyzji ostatecznej. Stan prawny, istniejący w chwili wydawania decyzji uwłaszczeniowej, nie wykazywał istnienia praw osób trzecich w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości. Na poparcie powyższego stanowiska strona wskazała, na wyrok NSA z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt I SA 1838/01, dotyczący oceny tej samej decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r. (ale w części dotyczącej nieruchomości Hip. [...]).

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, trudno się zgodzić z konstrukcją "odżycia" wniosku o ustanowienie własności czasowej, gdyż godzi ona w zasady pewności i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Należy zatem przyjąć, iż na chwilę wydawania decyzji uwłaszczeniowej nie istniały żadne prawa osób trzecich, które mogłyby zostać naruszone wydaniem decyzji uwłaszczeniowej.

Dodatkowo, w skardze kasacyjnej podniesiono, iż wyrok Sądu Najwyższego o sygn. akt I CKN 58/01, na który powoływała się wnioskodawczyni, zapadł w zasadniczo odmiennym stanie faktycznym, w stosunku do stanu faktycznego w niniejszym postępowaniu, gdyż orzeczenie to dotyczyło sytuacji, gdy złożony prawidłowo wniosek o przyznanie własności czasowej gruntu nie został w ogóle rozpoznany do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej. Jest to zatem sytuacja odmienna. W tej sprawie wniosek został złożony i rozpoznany (jakkolwiek wadliwie), a decyzja odmowna wywołała stan prawny, który był wiążący dla organu wydającego decyzję uwłaszczeniową. Nie można zatem uznać, że wskutek wydania decyzji uwłaszczeniowej zostały naruszone jakiekolwiek prawa osób trzecich.

Ponadto, autor skargi kasacyjnej wskazał, że sankcja nieważności decyzji administracyjnej musi mieć charakter wyjątkowy, zarówno ze względu na domniemanie ważności decyzji administracyjnej, jak i zasadę trwałości decyzji administracyjnej. Konieczna jest zatem rygorystyczna i dosłowna interpretacja. Tym bardziej, że stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej godziłoby także w zasadę publicznej wiary ksiąg wieczystych oraz zasadę bezpieczeństwa obrotu prawnego i trwałości ostatecznych rozstrzygnięć administracyjnych. Nie da się zaprzeczyć, iż na chwilę wydawania decyzji uwłaszczeniowej brak było jakiegokolwiek wpisu w księdze wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości, który dotyczyłby roszczeń spadkobierców pana Gumińskiego.

W niniejszej sprawie, jedyną podstawę prawną dla stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej mógłby stanowić wyłącznie przepis art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. – wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem skarżącej Spółki, w tej sprawie do rażącego naruszenia prawa nie doszło, gdyż na chwilę wydawania decyzji uwłaszczeniowej nie istniał niewątpliwy stan prawny, jeśli chodzi o wpływ stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej przyznania prawa własności czasowej na skutek w postaci uwłaszczenia, a wniosek o przyznanie prawa własności czasowej "odżył" dopiero wskutek decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2005 r.

Zatem, jeśli nawet przyjąć stanowisko pani A. S., nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa, lecz co najwyżej o błędnej wykładni przepisów lub nieodpowiednim zastosowaniu przepisów ustawy z dnia 29 września 1990 r. (wydanie decyzji uwłaszczeniowej, pomimo, jak twierdziła wnioskodawczyni, braku możliwości powstania skutków uwłaszczenia), która mogła być kwestionowana w drodze odwołania

Ponadto w skardze kasacyjnej podniesiono, że skarżąca kasacyjnie "[...]" Spółka z o.o. w W. nabyła od PLL "LOT" S.A. prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] grudnia 2006 r., na podstawie umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Jednakże obie decyzje Ministra Budownictwa, zarówno z dnia [...] lutego 2007 r. jak i z dnia [...] lipca 2007 r. zapadły bez jej udziału w postępowaniu, pomimo iż w tym czasie przysługiwał jej już status strony postępowania. Dopiero Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, pismem z dnia 9 października 2007 r. poinformował [...] Sp. z o.o. w W. o toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, należy zatem uznać, iż postępowanie administracyjne (w całości) oraz postępowanie sądowoadministracyjne (do chwili zawiadomienia) toczyło się bez jej udziału. Pozbawienie jej – strony udziału w postępowaniu administracyjnym powinno skutkować uchyleniem decyzji administracyjnej.

W skardze kasacyjnej podkreślono, że jakkolwiek uwzględnienie faktu braku jej uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym zapewne doprowadziłoby również do uchylenia zaskarżonej decyzji, jednakże nastąpiłoby to w oparciu o inną podstawę prawną (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ ustawy w miejsce art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. S. wniosła o jej oddalenie.

W uzasadnieniu tej odpowiedzi wskazała, że w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej istniały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a mimo wszystko nastąpiło wywłaszczenie, co narusza prawo osób trzecich, a tym samym doszło do rażącego naruszenia prawa. Powołała się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2001 r., sygn. akt I SA 2394/99, publ. LEX TEMIDA nr 75559).

Odnosząc się do kwestii uczestnictwa skarżącego w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, zauważyła, że wprawdzie zgodnie z art. 10 § 1 kpa organ administracji był obowiązany zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu oraz umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, jednakże organ nie miał wiedzy na temat interesu prawnego skarżącego, bowiem kupując prawo użytkowania wieczystego nieruchomości od PLL "LOT", skarżący pomimo, że niewątpliwie wiedział o toczącym się postępowaniu administracyjnym w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, nie poinformował organu o swoim prawie do nieruchomości i o zmianie strony postępowania. Tego samego zaniechał PLL LOT.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod uwagę z urzędu nieważność postępowania, której przesłanki określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 tej ustawy w rozpoznawanej sprawie nie występują.

Zarzuty skargi kasacyjnej zawierają dwie podstawy wymienione w art. 174 P.p.s.a. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności należało rozważyć zasadność zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarzut powyższy sprowadza się do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1b/ P.p.s.a. przez brak uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na pozbawienie [...] Spółka z o.o. w W. możliwości obrony swych praw w postępowaniu administracyjnym, stanowiące podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił również naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niezamieszczenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jakichkolwiek rozważań odnośnie braku uczestnictwa ww. Spółki w postępowaniu administracyjnym, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także brak wyjaśnień co do trybu właściwego do kwestionowania decyzji wydanej na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), w sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej.

Zarzuty powyższe okazały się uzasadnione.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzje w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Z kolei art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że [...] Sp. z o.o. w W. nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, które rozpoczęło się wnioskiem A. S. z dnia [...] lutego 2006 r. o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Warszawskiego nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r. w części dotyczącej nieruchomości objętej dawną księgą hipoteczną nr [...].

Brak jej udziału w tym postępowaniu sprowadzał się do tego, że nie została jej doręczona decyzja Ministra Budownictwa z dnia [...] lutego 2007 r., nie została zawiadomiona o złożeniu przez A. S. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie została jej doręczona również wydana po jego rozpatrzeniu decyzja tegoż Ministra z dnia [...] lipca 2007 r., nie został jej doręczony również odpis skargi od tej decyzji i odpis odpowiedzi Ministra Budownictwa na tę skargę.

Zauważyć należy, iż powyższe okoliczności były znane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Dopiero w postępowaniu przed tym Sądem, po złożeniu przez Polskie Linie Lotnicze "LOT" S.A. pisma procesowego w dniu 3 października 2007 r. zawiadamiającego, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania została w dniu [...] grudnia 2006 r. zbyta przez PLL "LOT" S.A. na rzecz [...] Sp. z o.o. w W Sąd pierwszej instancji zawiadomił ww. Spółkę o toczącym się postępowaniu i zobowiązał do przedłożenia dokumentu potwierdzającego nabycie przedmiotowej nieruchomości.

[...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. wykonując to zarządzenie przedstawiła zawartą z PLL "LOT" S.A. umowę sprzedaży z dnia [...] grudnia 2006 r. (rep. A nr [...]) oraz aneks do umowy, prostujący oczywistą omyłką, z dnia [...] stycznia 2007 r. (rep. A. nr [...]) oraz w piśmie procesowym z dnia [...] października 2007 r. wniosła o dopuszczenie jej do udziału w sprawie w charakterze uczestnika.

Następnie Sąd pierwszej instancji zawiadomił [...] Sp. z o.o. o terminie rozprawy, po której został wydany zaskarżony wyrok. Niewątpliwie Sąd ten zawiadamiając ww. Spółkę o terminie rozprawy uznał, że powinna ona uczestniczyć w tym postępowaniu, gdyż jego wynik dotyczy jej interesu prawnego, art. 33 § 2 P.p.s.a., a zatem przyznał jej przymiot strony w rozumieniu art. 28 K.p.a.

Skoro w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji pominięto [...] Sp. z o.o. w Warszawie, która w toku tego postępowania w dniu [...] grudnia 2006 r., a więc przed wydaniem w tej sprawie decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. i z dnia [...] lipca 2007 r. nabyła przedmiotową nieruchomość, to uznać należy, iż niezapewniono jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, uniemożliwiono wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 K.p.a.), a to uchybienie stanowiło podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. i obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponadto wskazać należy, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest przesłanką wznowienia postępowania uzasadniającą uchylenie przez sąd administracyjny decyzji bez względu na to, czy miało ono, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy (treść decyzji).

Poza tym wyjaśnić należy, iż dla zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ P.p.s.a. nie ma znaczenia, że zgodnie z art. 147 K.p.a. wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. następuje tylko na żądanie strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2000 r. III RN 200/01 OSNP 2003/24/582).

Powyższe rozważania upoważniają do stwierdzenia, że skoro w sprawie występowała przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie stosując w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ P.p.s.a. przepis ten naruszył, a to uzasadniało uwzględnienie skargi kasacyjnej przez uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Za usprawiedliwiony uznać należy także zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Należy podzielić stanowisko autora skargi kasacyjnej, iż w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie poczyniono jakichkolwiek rozważań dotyczących braku uczestnictwa [...] Sp. z o.o. w W. w postępowaniu administracyjnym i związanych z tym konsekwencji. Ubocznie zauważyć należy, iż w uzasadnieniu tym Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił również z jakich powodów uznał, iż stanowisko organu, który odmawiając stwierdzenia nieważności wskazał, że do wzruszenia decyzji uwłaszczeniowej ma zastosowanie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. dotyczący wznowienia postępowania, a nie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Przede wszystkim jednak podkreślić należy, iż w sytuacji, gdy w sprawie istniała podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien uchylając wydane w sprawie decyzje powołać art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ P.p.s.a. Nie był natomiast uprawniony do zastosowania w tej sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że decyzje lub postanowienia podlegają uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pojęciu "innych naruszeń przepisów postępowania" nie mieści się bowiem naruszenie prawa procesowego uzasadniające wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.

Konkludując stwierdzić należy, iż zasadność części zarzutów stanowiących podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. spowodowało, że rozpatrywanie zarzutu naruszenia prawa materialnego stało się przedwczesne.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku (pkt 1). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto o przepis art. 203 pkt 2, art. 205 § 2, art. 209 cyt. ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).