Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 471/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt SKO Gd/5909/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego A. B. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pan A. B. (dalej: Skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: SKO, Kolegium) z 7 marca 2024 r., w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydent Miasta Gdyni decyzją z 29 września 2023 r. odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent stwierdził m.in., że A. B. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznane na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdyni. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 lutego 2013 r., a niepełnosprawność istnieje od 35 r. życia. Jednocześnie zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, w dniu 13 stycznia 2013 r. została ona uznana za osobę trwale całkowicie niezdolną do pracy na czas nieokreślony w związku ze stanem narządu wzroku. A.B. nie jest nigdzie zatrudniony, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, natomiast zgodnie z wypisem z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 15 kwietnia 1989 r. został uznany trwale za częściowo niezdolnego do pracy i z tego powodu pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznaną na stałe. Jego ostatnie zatrudnienie ustało 31 sierpnia 2020 r. A. B. sprawuje opiekę nad żoną, która wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego z powodu słabego wzroku i problemów z chodzeniem. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego, jego żona ma ograniczenie pola widzenia, widzi w zakresie 7 procent, choruje na cukrzycę, jaskrę, neuropatię, zwyrodnienie kolan oraz kręgosłupa. Nie jest osoba leżącą, ale wymaga pomocy w poruszaniu, przemieszczaniu do toalety, wyjściu poza miejsce zamieszkania. Wymaga podania posiłku, przygotowania i podania leków. Opiekę nad żoną Pan B. sprawuje od wielu lat, nie jest w stanie wskazać konkretnej daty, wraz z postępem choroby adekwatnie rośnie jego zaangażowanie w opiekę.

Prezydent Miasta Gdyni w oparciu o ustalenia zebrane podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącego uznał, że przyczyną niepodejmowania przez niego pracy jest konieczność sprawowania opieki nad żoną. Stwierdził jednak, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnoprawność A. B. istnieje od 35 r. życia.

SKO decyzją z 7 marca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na ugruntowane stanowisko sądów administracyjnych wskazujące na konieczność stosowania art. 17 ust.1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W tym zakresie organ pierwszej instancji błędnie zatem przyjął, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Jednocześnie w ocenie Kolegium nie można jednoznacznie przyjąć, iż w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad żoną. A.B. jest osobą w miarę samodzielną, a opieka Skarżącego nad żoną sprowadza się do pomocy w wielu czynnościach życia codziennego. Organ pierwszej instancji oparł swoje ustalenie głównie na załączonym do wniosku wykazie czynności oraz dodatkowych wyjaśnieniach w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu z dnia 7 września 2023r. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji nie zweryfikował twierdzeń strony w sposób wystarczający. Z akt sprawy nie wynika jednoznacznie, które czynności życia codziennego A. B. może wykonać sama lub z niewielką pomocą męża, a w których z tych czynności jego pomoc jest niezbędna. Nie wiadomo również, na jak długo A. B. może zostać sama w domu. Wnioskodawca wskazał, że opiekuje się również chorą matką. Przyczyną niepełnoprawności A. B. jest guz oczodołu, który był usunięty w 2005 r. Wnioskodawca od 2012r. do sierpnia 2020 r. pracował i godził to z opieką nad żoną. Z akt sprawy nie wynika, czy i jak zmienił się w tym okresie stan zdrowia żony, i czy uniemożliwiałby podjęcie wnioskodawcy zatrudnienia.

Abstrahując od tych wątpliwości, które w ocenie Kolegium powodują, że nie ma podstaw do jednoznacznego przyjęcia, iż w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad żoną i których wyjaśnienie wymagało przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, w sprawie dodatkowo zachodzi negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w jego brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Z kolei od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w jego brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. Wnioskodawca pobiera od 1997 r. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zdaniem Kolegium osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne i spełniająca warunki do przyznania tego świadczenia nie może jednocześnie pobierać renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dopiero zawieszenie pobierania renty powodowałoby, że wnioskodawca mógłby spełniać przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjna, przy czym konstatacja ta, jak wskazano, odnosi się w przedmiotowej sprawie tylko do stanu faktycznego i stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Prawo A. B. do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną nie powstało do 31 grudnia 2023 r. albowiem wnioskodawca nie zawiesił przed tym dniem pobierania emerytury. W tej sytuacji, skoro nie zachodzą przesłanki określone w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wpierającym, w przedmiotowej sprawie począwszy od dnia 1 stycznia 2024 r. zastosowanie ma art. 17 ust. 1 w jego aktualnym brzmieniu obowiązującym. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje obecnie wyłącznie w przypadku sprawowania opieki nad osobą, która nie ukończyła 18 roku życia. Z przyczyn oczywistych w przedmiotowej sprawie ta przesłanka nie jest również spełniona.

Reasumując w ocenie Kolegium w sytuacji gdy wnioskodawca nie zawiesił prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 grudnia 2023 r., to nawet w przypadku gdyby w sprawie była spełniona przesłanka istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Niego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad żoną, wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia o świadczeniu wpierającym oraz aktualną treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

We wniesionej do Sądu skardze Skarżący domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Decyzji SKO zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymagał rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego. Zarzucono także naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt. SK 2/17, czego skutkiem było uznanie, iż stronie skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym przez nią uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mimo że hipoteza normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. po wejściu w życie wyroku TK nie obejmuje swoim zakresem sytuacji, w której wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżący zarzucił także naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

W stanie prawnym obowiązującym do końca 2023 r., w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. – dalej jako "u.ś.r.") ustawodawca określił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Jednocześnie w ust. 5 pkt 1 lit. a przywołanego przepisu wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

18. W wyniku zmiany u.ś.r. dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm.), od 1 stycznia 2024 r. – stosownie do nowej treści art. 17 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

19. Powyższe oznacza, że od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie w związku z opieką na osobami niepełnoletnimi.

20. Ustawodawca wprowadzając opisaną zmianę, rozstrzygnął jednocześnie w art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 1). Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. (ust. 2). Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności (ust. 3). Prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w ust. 1-3 przysługuje również po upływie okresu zasiłkowego w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 43, na który prawo zostało przyznane, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na nowy okres zasiłkowy zostanie złożony w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym zakończył się dotychczasowy okres zasiłkowy (ust. 4).

21. W przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony został 23 sierpnia 2023 r., natomiast istnienie negatywnej przesłanki w postaci braku zawieszenia przez Skarżącego prawa do renty SKO stwierdziło dopiero marcu 2024 r., czyli po zmianie stanu prawnego.

22. W tym miejscu wyjaśnić należy, że z utrwalonego orzecznictwa sądowego, wypracowanego na kanwie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. wynika, że prawidłowa wykładnia tego przepisu - jednolicie przyjmowana w aktualnym orzecznictwie - przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty. Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. Wyrok NSA z 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1415/23). Jednocześnie podzielić należy pogląd, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także art. 79a k.p.a., w myśl którego w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (§ 1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§ 2). Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (por. Wyrok NSA z 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2631/20).

23. Przekładając powyższe na realia rozpoznawanej sprawy stwierdzać należy, że organy administracji nie pouczyły Skarżącego o konieczności zawieszenia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy celem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. SKO odmówiło przyznania świadczenia właśnie z powodu jednoczesnego pobierania przez Skarżącego tejże renty.

24. W kontekście wskazanych powyżej regulacji prawnych, jednolitego orzecznictwa sądowego oraz stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, nie sposób podzielić wyrażonego przez SKO poglądu, że w sytuacji gdy wnioskodawca nie zawiesił prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do 31 grudnia 2023 r., to nawet w przypadku gdyby w sprawie była spełniona przesłanka istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad żoną, wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wpierającym oraz aktualną treść art. 17 ust. 1 u.ś.r.

25. Z treści art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym wynika, że przepisy u.ś.r. w brzmieniu sprzed stycznia 2024 r. stosuje się w sytuacji, gdy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r. Należy zatem rozważyć, jak należy rozumieć normatywny zwrot "prawo powstało". Niewątpliwie decyzja ustalająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter konstytutywny, to znaczy rozstrzyga o udzieleniu uprawnienia w postaci "ustalenia prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez określenie jego wysokości i okresu, w którym ma być wypłacane. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. (brzmienie sprzed stycznia 2024 r.) prawo do świadczenia ustalane jest od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Powyższe oznacza, że ustawodawca rozróżnia "powstanie prawa" od "ustalenia prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego, a także datę, od której się je ustala. Z powstaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego będziemy mieli zatem do czynienia w sytuacji, gdy w sposób obiektywny wystąpią pozytywne przesłanki z art. 17 u.ś.r., a jednocześnie brak będzie wskazanych w u.ś.r. przesłanek negatywnych. Innymi słowy, powstanie prawa do świadczenia powstanie w momencie wypełnienia hipotezy normy z art. 17 u.ś.r. w dacie jej obowiązywania. Postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zmierza bowiem jedynie do weryfikacji występowania przesłanek nakazujących organowi ustalenie świadczenia, o które wnioskodawca wnosi na podstawie przysługującego mu prawa wynikającego z ustawy. W toku takiego postępowania organy administracji zobowiązane są do wyczerpującego ustalenia stanu sprawy celem weryfikacji, czy istniało - najdalej na dzień 31 grudnia 2023 r., prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego i czy w konsekwencji możliwa jest jego realizacja poprzez wydanie stosownej decyzji administracyjnej.

26. W niniejszej sprawie powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był brak umożliwienia Skarżącemu przez SKO, możliwości wyboru pomiędzy otrzymywaną rentą a wnioskowanym. W takim ujęciu, przesłankę konieczności zawieszenia prawa do renty, traktować należy nie jako przesłankę powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie przesłankę do ustalenia tego prawa w drodze decyzji administracyjnej. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje bowiem z mocy prawa, natomiast jego realizacja wymaga wydania decyzji administracyjnej, w której organ konkretyzuje przyznane ustawą uprawnienie. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego zamiast renty nie jest przesłaną powstania prawa, a jedynie przesłanką konieczną do jego realizacji. Wybór świadczenia jest niezbędny bowiem jedynie do wydania decyzji realizującej przyznane przez prawo uprawnienie. Oczywistym jest bowiem, że należy odróżnić przysługujące na podstawie prawo od jego realizacji. Nie istnieje obowiązek korzystania ze swoich uprawnień, co nie oznacza, że uprawnienia takie nie przysługują. Tak samo oczywistym jest, że wyboru świadczenia można dokonać jedynie wśród świadczeń, do których wnioskodawca ma prawo wynikające z ustawy. W konsekwencji, w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne – w przypadku, gdy spełnione są inne przesłanki jego ustalenia, zawieszenie pobierania renty do czasu zakończenia postępowania administracyjnego ma wpływ jedynie na ustalenie daty, od której świadczenie będzie przyznane. Stwierdzić zatem należy, że skoro ustawodawca w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym posłużył się pojęciem "prawo powstało", a nie "prawo ustalono", to regulacje u.ś.r. obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. należy stosować do wszystkich postępowań wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją administracyjną w roku 2023 r.

27. Podkreślić należy, że biorąc pod uwagę specyfikę przesłanki zawieszenia prawa do renty, jako niezbędnej do ustalenia (a nie powstania prawa) świadczenia pielęgnacyjnego, która to przesłanka jest wynikiem sądowej wykładni normy prawnej prowadzącej do odejścia od literalnego brzmienia ustawy, nie sposób zaakceptować, aby w demokratycznym państwie prawa, strona postępowania miała ponosić negatywne konsekwencje sposobu prowadzenia postępowania w sprawie (braku stosownych pouczeń lub czasu prowadzenie postępowania). Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd, prowadziłby do stanu nierówności wobec prawa, polegającej na rozróżnieniu sytuacji prawnej obywateli ze względu na niezależne od nich działania organu administracji publicznej, polegające na uniemożliwieniu wyboru świadczenia jedynie ze względu na czas prowadzonego przez te organy postępowania administracyjnego. Skoro zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego zmieniły się od 1 stycznia 2024 r., to w ocenie Sądu nie ma żadnych uzasadnionych powodów, aby uniemożliwiać osobom, którym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwało (powstało) do końca 2023 r. realizację tego uprawnienia jedynie z powodu sposobu i długości prowadzonego przez organy postepowania w sprawie. Taka praktyka rażąco narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Treść art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nakazuje stosować normy prawne obwiązujące do 31 grudnia 2023 r., w każdej sprawie, w której wniosek o przyznanie świadczenia złożono przed tą datą, a wnioskodawca w tym czasie spełniał ustawowe przesłanki powstania przedmiotowego prawa. Jednocześnie przepis ten nie wyklucza ustalenia początku wypłaty świadczenia po 31 grudnia 2023 r. w przypadku zawieszenia prawa do renty po tym okresie, ponieważ jego treść nie odnosi się do przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest konieczność dokonania wyboru (zwieszenia) jednego z przysługujących wnioskodawcy świadczeń.

28. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, brak zatem podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie z powodu braku zawieszenia przez Skarżącego renty przed końcem roku 2023 r. W konsekwencji uznać, należy że SKO powinno było odnieść się do przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowanie przez Skarżącego zatrudnienia. Kolegium zaniechało zbadania tej przesłanki z uwagi na stanowisko, że po 31 grudnia 2023 r., nawet przy jej pozytywnym występowaniu, nie jest możliwe ustalenie wnioskowanego świadczenia. W świetle powyższych rozważań, w przypadku gdy SKO stwierdzi występowanie przesłanki związku przyczynowo – skutkowego, to zobowiązane będzie zwrócić się do Skarżącego z informacją o konieczności zawieszenia prawa do przysługującej mu renty, a następnie w przypadku, gdy Skarżący wedle własnego wyboru rentę zawiesi, organ przyzna wnioskowane świadczenie, począwszy od dnia zaprzestania pobierania spornej renty.

29. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") orzekł, jak w pkt. 1 sentencji wyroku.

30. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

31. Sprawę rozpoznano w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niższej sprawie stosowny wniosek złożył Skarżący.

32. Stosownie do art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium związane jest ocena prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi wprost w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

33. Przywołane w treści uzasadnienia orzeczenia, dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl.