Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 339/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 5, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 1 pkt 6 lit. b, art. 5
journal: Dz.U. 2011 nr 205 poz 1212
law: Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
article: art. 95, art. 4 pkt 10, art. 65, art. 67 ust. 1, art. 74 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Dnia 24 maja 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2023 roku sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 6 lutego 2023 roku nr SKO.4114.670.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 15 listopada 2022 r. nr SOCII.5111.097403.2022.260089.000001.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz B. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. MR


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 6 lutego 2023 r. nr SKO.4114.670.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania B.K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 15 listopada 2022 r. nr SOCII.5111.097403.2022.260089.000001.2022 o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad H.W.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z 20 września 2022 r. B.K. zwróciła się do Prezydenta Miasta Łodzi o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką H.W.

Decyzją z 15 listopada 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na fakt, że niepełnosprawność H.W. nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a ponadto w sprawie wystąpiła przesłanka negatywna, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., ponieważ B.K. ma ustalone prawo do renty rodzinnej po mężu, co wyklucza możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji B.K. reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2022 r. Wobec wydanej decyzji autor odwołania sformułował zarzuty:

- naruszenia przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. i niezasadne uznanie, iż niepełnosprawność H.W. powstała po 18. roku życia i w związku z tym skarżącej jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka stanowi negatywną przesłankę do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z 9 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wezwało stronę do przedłożenia w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentu potwierdzającego, że skutecznie wstrzymała bądź zawiesiła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych prawo do renty rodzinnej i nie pobiera obecnie ww. świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kolegium podkreśliło, że B.K. pobiera rentę rodzinną, przyznaną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z 20 sierpnia 2013 r. nr R/15/021044296. Pobieranie świadczenia w postaci renty rodzinnej jest przesłanką wyłączającą możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co wprost wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Osobom pobierającym rentę rodzinną a spełniającym pozytywne przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego możliwe będzie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości określonej art. 17 ust. 3 u.ś.r. wyłącznie w przypadku dokonania przez osobę uprawnioną wyboru jednego ze świadczeń, co może nastąpić poprzez sięgnięcie do instytucji zawieszenia renty przewidzianej w art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w myśl tej regulacji prawo do renty może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty), bowiem zawieszenie prawa do świadczenia w postaci renty rodzinnej i wstrzymanie jego wypłaty skutkować będzie odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik strony skarżącej pismem z 23 stycznia 2023 r. wskazał, że koniecznym jest dokonanie ustaleń co do charakteru pobieranego przez B.K. świadczenia. Organ II instancji winien wystąpić do organu rentowego czy świadczenie pobierane przez B.K. pozostaje w zbiegu ze świadczeniem emerytalno-rentowym. Pełnomocnik nie przedłożył jednocześnie dokumentu, do którego złożenia wzywano w opisanym powyżej wezwaniu.

Powołaną na wstępie decyzją z 6 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2000), art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 – dalej w skrócie "u.ś.r."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ drugiej instancji przywołał brzmienie art. 17 u.ś.r., a następnie wyjaśnił, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga spełniania wszystkich przesłanek pozytywnych (takich jak m.in.: istnienie obowiązku alimentacyjnego osoby sprawującej opiekę względem osoby wymagającej opieki, wystąpienie rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, spełnienie warunku wieku powstania niepełnosprawności), z jednoczesnym brakiem wystąpienia przesłanek negatywnych (określonych art. 17 ust. 5 u.ś.r.). Wystąpienie jednej z przesłanek negatywnych (mimo spełniania pozostałych przesłanek pozytywnych) - wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że 20 września 2022 r. B.K. wystąpiła do Prezydenta Miasta Łodzi o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad swoją matką H.W. (rocznik 1933). Zgodnie z treścią orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z 22 listopada 2021 r. H.W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji. Daty powstania niepełnosprawności nie da się przy tym ustalić, natomiast ustalony jej stopień datuje się od 07 października 2021 r.

Według Kolegium bezspornym jest, iż na B.K. ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki H.W., a tym samym należy ona do kategorii osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w myśl art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - dalej: "k.r.o.", obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy czym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem.). Bezspornym jest, iż H.W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. Z akt sprawy wynika, że B.K. sprawuje opiekę nad swoją matką H.W., rezygnując z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki, żaden inny członek rodziny nie ma prawa do wcześniejszej emerytury na H.W., a sama osoba wymagająca opieki nie jest umieszczona w placówce całodobowej zapewniającej opiekę. H.W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, przy czym - zgodnie z treścią powołanego wyżej orzeczenia nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, jej ustalony stopień datuje się zaś od 07 października 2021 r.

Według Kolegium, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. precyzyjnie i jednoznacznie określa warunek związany z okresem w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W przedmiotowej sprawie niespornym jest, iż warunek ten nie został spełniony. Wskazując na regulację art. 6 k.p.a. Kolegium oceniło, że organ I instancji miał prawo odmówić przyznania prawa do świadczeń w przedmiotowej sprawie, w sytuacji gdy nie został spełniony jeden z podstawowych warunków koniecznych do jego ustalenia. W sprawie niniejszej uwzględnić jednakże należy ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych powstałe na gruncie stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wyrokiem powyższym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał zaznaczył wyraźnie, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Wskazał również, że orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. W sytuacji takiej, organy administracji, zarówno I jak i II instancji stosowały przepis art. 17 ust. 1b ustawy oraz warunki wskazane w powyższym przepisie, nie został on bowiem do chwili obecnej uchylony. Działanie takie jednakże zostało uznane przez sądy administracyjne za nieprawidłowe. W judykaturze podkreśla się, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenia Trybunału wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie natomiast do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W powołanym wyżej wyroku Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. W świetle omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należy, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że w sprawie niniejszej niezasadna była odmowa przyznania stronie świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Kierując się powyższym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi stwierdziło, że B.K. spełnia przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b u.ś.r., tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności i data powstania tej niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie stoi na przeszkodzie przyznania wnioskowanego świadczenia, lecz w niniejszym przypadku podstawą odmowy przyznania B.K. świadczenia pielęgnacyjnego jest wystąpienie w sprawie negatywnej przesłanki zawartej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej.

Jak podkreślił organ odwoławczy na tle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ukształtowały się trzy linie orzecznicze, mianowicie:

- linia orzecznicza uwzględniająca wyłącznie wykładnię językową - stwierdzenie, że sam fakt ustalenia osobie sprawującej opiekę prawa do emerytury/wszelakich rent poza rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy, pozbawia ją możliwości skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z: 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15, 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15), które to stanowisko Kolegium w pełni popiera;

- linia orzecznicza nie uwzględniająca wykładni językowej a uwzględniająca wykładnię systemową oraz celowościową i funkcjonalną w/w normy (stanowisko wyrażone m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19 oraz 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19), polegająca na uznaniu, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Analogicznie stosowane w sytuacji pobierania rent z wyłączeniem renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zatem zgodnie z tym stanowiskiem, osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Kolegium nie podziela tej wykładni, a wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury/renty (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki;

- linia orzecznicza uwzględniająca potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej (stanowisko wyrażone m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20), sprowadzająca się do istoty, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę/ rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 53, z późn.zm.). Tej ostatniej wykładni nie można ująć racjonalności i z nią również można się zgodzić.

Z akt sprawy wynika, że B.K. jest wdową i ma przyznaną rentę rodzinną po mężu. Świadczenie to przyznane zostało jej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 20 sierpnia 2013 r. od 14 sierpnia 2013 r., tj. od osiągnięcia wieku uprawniającego wdowę do renty (50 lat). W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sam fakt pobierania przez B.K. renty rodzinnej wyklucza automatycznie możliwość przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkuje odmową przyznania tego prawa. Kolegium wezwało stronę do zawieszenia pobierania świadczenia, wezwanie to jednak pozostało bezskuteczne. Okolicznością zatem, która - w ocenie Kolegium - zdecydowała o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt, że B.K. ma ustalone prawo do renty rodzinnej na swą rzecz, co wyczerpuje przesłankę negatywną, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która wprost stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej.

Kolegium przywołało następnie stanowisko zaprezentowane w analogicznej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który w swoim wyroku z 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 514/22 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń), stwierdził iż "Zestawienie treści powołanych wyżej art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ŚwRodzU może prowadzić do wniosku, iż z literalnego brzmienia drugiego ze wskazanych przepisów wynika, że bezwzględnie eliminuje on z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, te osoby, które co prawda spełniają warunki do jego otrzymania, to jest sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i z tego tytułu rezygnują z aktywności zawodowej, jednakże posiadają ustalone prawo do któregoś ze świadczeń, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd w pełni podziela, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ŚwRodzU skutkująca każdorazowo pozbawieniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, którym przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego czy rentowego, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Przyjmuje się, iż prawidłowa interpretacja analizowanego przepisu, poza jego wykładnią literalną, wymaga dodatkowo przeprowadzenia uzupełniającej wykładni celowościowej i funkcjonalnej, które skutkują stwierdzeniem, iż w przypadku zbiegu uprawnień zarówno do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i emerytalno-rentowego, osoba uprawniona winna mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń. Ustawodawca wprowadził bowiem zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ŚwRodzU, w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 504) - dalej: ustawa o emeryturach, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Także ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin Społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 723 z zm.) - dalej: o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy w art. 7 i art. 43 reguluje zbieg świadczeń. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 ŚwRodzU, art. 96 ustawy o emeryturach czy w art. 7 i art. 43 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty rodzinnej, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ŚwRodzU. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty rodzinnej po zmarłym mężu. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach, a w przypadku renty rodzinnej po zmarłym funkcjonariuszu na podstawie art. 40b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury lub renty może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Należy podkreślić, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Uznać należy, że zawieszenie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ŚwRodzU. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ŚwRodzU wiąże się nie z samym prawem do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. (...) Sąd stoi na stanowisku, że rozróżnienie podmiotów ze względu na przyznanie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego a przyznanie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka bez zbiegu narusza art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (...) Zdaniem Sądu art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) ŚwRodzU w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. nie dają podstaw do uprzywilejowania skarżącej w ten sposób, że będzie ona otrzymywała rentę rodzinną po zmarłym mężu i świadczenie pielęgnacyjne jednocześnie".

Wobec powyższego Kolegium, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie Kolegium wywiodła B.K. reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wnosząc o jego uchylenie, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wobec zaskarżonej decyzji autor skargi podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez B.K. renty rodzinnej wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką H.W. Zdaniem pełnomocnika skarżącej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynika, że skarżąca musiałaby pobierać rentę rodzinną w zbiegu ze świadczeniem emerytalno-rentowym, aby istniała negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ani organ I instancji ani II instancji nie podjęły żadnych działań, aby ustalić czy pobierana przez skarżącą renta rodzinna jest w zbiegu ze świadczeniem emerytalno-rentowym. Zamiast tego bezpodstawnie wezwały skarżącą do zawieszenia pobieranego świadczenia. W związku z powyższym organy obu instancji błędnie i przedwcześnie zastosowały art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jako podstawę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 - dalej w skrócie "p.p.s.a."). Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W kontrolowanej sprawie z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w omawianym trybie wystąpiły obie strony.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi o odmowie przyznania B.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką H.W. stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością usunięcia ich z obrotu prawnego.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy spór pomiędzy stronami postępowania koncentruje się na ustaleniu, czy organy obu instancji prawidłowo orzekły o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką H.W., stojąc na stanowisku, że sam fakt pobierania przez B.K. renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka automatycznie wyczerpuje przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczając tym samym prawną możliwość przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie, jak oceniło Kolegium, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w stanie faktycznym sprawy niniejszej bezspornym jest, że B.K. spełnia przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b u.ś.r., a mianowicie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką H.W. legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z 22 listopada 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności i data powstania tej niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie stoi na przeszkodzie przyznaniu spornego świadczenia.

W ocenie składu orzekającego Sądu w sprawie niniejszej stanowisko organów orzekających zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji na tle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć Prezydenta Miasta Łodzi, a następnie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W rozumieniu art. 3 pkt 5 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o emeryturach i rentach oznacza to emerytury i renty inwalidzkie oraz renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowe określone w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o ubezpieczeniu społecznym rolników, o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także uposażenia w stanie spoczynku określone w przepisach prawa o ustroju sądów powszechnych, przepisach o prokuraturze oraz w przepisach o Sądzie Najwyższym, a także renty szkoleniowe i renty z tytułu niezdolności do pracy określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, renty z tytułu niezdolności do pracy określone w przepisach o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach, a także renty strukturalne określone w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Z przywołanych wyżej unormowań expressis verbis wynika, że negatywna przesłanka, o której stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odnosi się wyłącznie do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka "przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego". Nadto renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka nie została wymieniona w katalogu "emerytur i rent" zdefiniowanym na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 5 u.ś.r. Wobec tego w sytuacji, gdy renta rodzinna po zmarłym małżonku nie pozostaje w zbiegu w innym świadczeniem emerytalno-rentowym, brak jest podstaw do stosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, że aktualne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest rezultatem nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dokonanej mocą art. 1 pkt 6 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r., nr 205, poz. 1212), która zgodnie z jej art. 5, weszła w życie z dniem 14 października 2011 r. Dotychczas art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej z dnia 16 lutego 2011 r. (Druk VI.3897) wynika, że obecnie osoby pobierające rentę rodziną, przyznawaną w myśl art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych mają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl powyższego przepisu osoba uprawniona do kilku świadczeń emerytalno-rentowych może wybrać świadczenie, które chce pobierać, z reguły jest to świadczenie wyższe. Zdarza się więc, że osoba mająca prawo do emerytury lub renty pobiera wyższą rentę rodzinną po zmarłym małżonku. To stwarza sytuację, zgodnie z obecnym brzmieniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że osoba pobierająca rentę lub emeryturę nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a osoba mająca prawo do emerytury lub renty wybierająca po zmarłym małżonku wyższą rentę rodzinną ze świadczenia pielęgnacyjnego może korzystać. Wprowadzenie powyższej zmiany ujednolici sytuację prawną tych osób.

Zamiarem ustawodawcy było wobec tego pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego osób, które mają przyznaną rentę rodzinna po zmarłym małżonku w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalnych zgodnie z art. 95 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 504 – dalej w skrócie "ustawa").

Przepis art. 95 ustawy w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego (ust. 1). Przepis ust. 1 stosuje się również, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o których mowa w art. 2 ust. 2, z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin lub w art. 15a lub art. 15d lub art. 18e ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (ust. 2). Przepis ust. 1 stosuje się także w razie zbiegu u jednej osoby prawa do renty rodzinnej z prawem do zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego (ust. 3). Zgodnie zaś z brzmieniem art. 4 pkt 10 ustawy pojęcie renty obejmuje rentę z tytułu niezdolności do pracy i rentę rodzinną. Przesłanki nabycia prawa do renty rodzinnej zostały unormowane w art. 65 ustawy, zgodnie z którym renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń (ust. 1). Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy (ust. 2). Zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68-71: pkt 1 - dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione; pkt 2 - przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka; pkt 3 - małżonek (wdowa i wdowiec); pkt 4 - rodzice. Natomiast, po myśli art. 74 ust. 1 i 2 ustawy wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna, z uwzględnieniem ust. 2-4. Renta rodzinna podlega podziałowi na równe części między uprawnionych i według art. 73 ust. 1 ustawy wynosi: pkt 1 - dla jednej osoby uprawnionej - 85% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu; pkt 2 - dla dwóch osób uprawnionych - 90% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu; pkt 3 - dla trzech lub więcej osób uprawnionych - 95% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu.

Jak podkreśla się w doktrynie, renta rodzinna związana jest z ryzykiem utraty żywiciela, którym była osoba zmarła (por. R. Babińska-Górecka, M. Bartnicki (w:) Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w:) Emerytury i renty z FUS. Emerytury pomostowe. Okresowe emerytury kapitałowe. Komentarz do trzech ustaw emerytalnych, wyd. I, red. K. Antonów, LEX/el. 2019, art. 65). Funkcją renty rodzinnej jest kompensata dochodów utraconych wskutek śmierci ubezpieczonego, uzyskiwanych przez niego i przeznaczanych na utrzymanie własne oraz rodziny (K. Kwapisz (w:) Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz do art. 65 – Lex).

Prawo do renty rodzinnej ma zatem charakter pochodny. Nie jest skutkiem podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez osobę uprawnioną. Jest skutkiem pozostawania w określonym przez ustawę związku pokrewieństwa lub powinowactwa z osobą uprawnioną do określonego świadczenia emerytalno-rentowego. Co istotne, przysługuje ono łącznie wszystkim osobom uprawnionym i nie jest również w pełnej kwocie świadczenia pobieranego przez osobę zmarłą.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 207/22 (Lex nr 3442411) w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej z innym świadczeniem przyznawanym na podstawie przepisów ustawy, można mówić o nabyciu przez daną osobę uprawnienia do świadczenia, którego pobieranie mogłoby wykluczać pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. Przyznanie renty rodzinnej w zbiegu z innym świadczeniem przewidzianym w ustawie oznacza, że osoba ta podlegała ubezpieczeniom przewidzianym w ustawie i nabyła do jednego z nich prawo. W pewnych sytuacjach jej "własne" uprawnienie może być mniej korzystne niż renta rodzinna, co skutkować może wyborem renty rodzinnej. Nie wyłącza to jednak faktu, że osoba ta osobiście nabyła uprawnienia emerytalno-rentowe.

NSA podkreślił, że w innej sytuacji prawnej są osoby, którym przysługuje wyłącznie prawo do renty rodzinnej, w innej osoby, którym przysługuje prawo do renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem przewidzianym w ustawie. Rzeczywiście, może okazać się, że w pewnych przypadkach, ekonomicznie w korzystniejszej sytuacji będą osoby pobierające wyłącznie rentę rodzinną i świadczenie pielęgnacyjne niż osoby, które pobierają rentę rodzinną w zbiegu z innym świadczeniem przewidzianym w ustawie i muszą dokonać wyboru, czy pobierać będą świadczenie przewidziane w ustawie czy też świadczenie pielęgnacyjne. Nie uzasadnia to jednak odstąpienia od literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy i wprowadzenia zasady, zgodnie z którą również w przypadku pobierania renty rodzinnej bez zbiegu do innego świadczenia konieczne jest dokonanie wyboru świadczenia.

Sąd podziela w pełni powyższe stanowisko i uważa, że przyznanie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym nie jest przeszkodą do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przesłanką wydania przez organ decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie łącznie dwóch przesłanek. Po pierwsze, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka. Po drugie, że prawo to zostało przyznane wnioskodawcy w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Dodać w tym miejscu trzeba, że tożsame stanowisko na tle wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyrażone zostało w wyrokach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych (vide: wyroki WSA w: Bydgoszczy z 2 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 15/19, z 13 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 429/21, z 31 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 1078/22 Rzeszowie z 10 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1283/21, z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1307/21, z 8 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 820/22, Lublinie z 10 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 599/22, z 1 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 20/22, z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 791/21, Gliwicach z 4 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1172/22, Poznaniu z 30 czerwca 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 160/22, Krakowie z 22 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 107/22 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl) jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyroki z: 30 września 2022 r. sygn. akt I OSK 2318/21, 24 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 207/22, 24 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 835/22 – dostępne jak wyżej).

Godzi się w tym miejscu w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym zwrócić uwagę na kultywowaną w naszej tradycji prawnej paremię, stanowiącą "lege non distinguente nec nostrum est distinguere" - gdy prawo nie rozróżnia, nie naszą rzeczą jest rozróżniać. Tym samym skoro analizowana regulacja prawna – art. 17 ust. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a u.ś.r. – w rozważanym zakresie wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne – jednak rozróżnia rentę rodziną z tytułu śmierci małżonka "samodzielną" ("bez zbiegu") oraz rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, to taki stan jurydyczny musi mieć właściwe odzwierciedlenie na etapie stosowania (wykonywania) prawa (vide: wyrok z 30 września 2022 r. sygn. akt I OSK 2318/21).

Niewątpliwie analizując powyższe można dostrzec zróżnicowanie tych grup osób, na te którym przysługuje wyłącznie prawo do renty rodzinnej i takie które posiadają prawo do renty rodzinnej w zbiegu z innym świadczeniem, przewidzianym w ustawie o emeryturach i rentach. W korzystniejszej sytuacji będą zwykle osoby pobierające wyłącznie rentę rodzinną i świadczenie pielęgnacyjne, podczas gdy osoby pobierające rentę rodzinną w zbiegu z innym świadczeniem, przewidziane w ustawie o emeryturach i rentach, będą zmuszone do dokonania wyboru pomiędzy świadczeniami z ustawy o emeryturach i rentach i świadczeniem pielęgnacyjnym. Sytuacja taka nie uzasadnia jednak odejścia od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (vide: wyrok NSA z 24 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 835/22).

A zatem, w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji wadliwie odkodowały znaczenie normatywne art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nie dostrzegając różnicy pomiędzy ustaleniem renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym i ustaleniem renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. W rezultacie błędnie oceniły, że w przypadku B.K. wystąpiła przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jako że skarżąca mocą decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 sierpnia 2013 r. ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, co stanowiło podstawę wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Konsekwencją błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przyjętej na gruncie rozpatrywanej sprawy było skierowanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi do skarżącej pisemnego wezwania z 9 stycznia 2023 r. do przedłożenia dokumentu potwierdzającego, że B.K. skutecznie wstrzymała bądź zawiesiła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych prawo do renty rodzinnej i nie pobiera obecnie w/w świadczenia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych bez uprzedniego ustalenia, czy pobierana przez skarżącą renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka jest w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Ustalenia w tym kierunku, co potwierdza lektura zebranego w sprawie materiału dowodowego nie zostały również poczynione w toku postępowania administracyjnego przed organem pierwej instancji.

Odmówienie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność przyznania jej prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku, bez poczynienia jakichkolwiek ustaleń co do zbiegu praw, o których stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczy o istotnym naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię jak i przepisów prawa procesowego - art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., co uzasadniało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że Sądowi znany jest pogląd wyrażony w wyroku WSA w Łodzi z 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 514/22, obszernie przytaczany przez organ odwoławczy w motywach zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę, jednakże z omówionych wyżej względów, skład orzekający Sądu w sprawie niniejszej nie podziela zaprezentowanego w nim stanowiska.

Na zakończenie powyższych rozważań Sąd za trafny uznał pogląd organu odwoławczego negujący stanowisko organu pierwszej instancji, iż stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa, w tym wypadku art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba, że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie sygn. K 38/13 ogłoszono w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem wspomnianego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności) począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Trafnie wobec tego przyjęło Kolegium, że powołany w decyzji organu pierwszej instancji przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania należnych stronie skarżącej od organu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku uwzględniając brzmienie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzoną kwotę 480 złotych składa się wynagrodzenie radcy prawnego.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni oceną prawną i wskazania co do dalszego postępowania wynikające z niniejszego wyroku. Zastosuje zatem prawidłową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i poczyni ustalenia w zakresie zbiegu przysługującego skarżącej prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Ponadto organ przy wydaniu rozstrzygnięcia weźmie pod uwagę skutki stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. i przy ocenie spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pominie kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

is