Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 787/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  i ust. 1b
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: Art. 7 , 77  par. 1  w zw. z art. 75  par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 145  par. 1  pkt 1 lit. c  i art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2024 r. sprawy ze skargi I. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 marca 2024 r., znak: SKO-NP-4115-56/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego P. J. - tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez I. Ś., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 12 marca 2024 r., znak: SKO-NP.-411-56/24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych) w związku z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, zwanej dalej ustawą o świadczeniu wspierającym), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Bobowej z dnia 16 października 2023 r. nr 5211.16.10.2023 o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką Z. L.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 16 października 2023 r. nr 5211.16.10.2023 Burmistrz B.odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia 12 grudnia 2023 r., znak. SKO-NP.-4115-434/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Działające jako organ odwoławczy Kolegium wskazało, że decyzja organu pierwszej instancji jest sprzeczna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Decyzją z dnia 22 stycznia 2024 r. nr 5211.16.1.01.2024 Burmistrz B.ponownie odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na niepełnosprawną matkę.

Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca podejmowała na próbę staże czy zatrudnienie w G. w B. (od 2 października 2017 r. do 30 czerwca 2018 r.), w Z. w B. (od 1 września 2021r. do 31 grudnia 2021 r.) oraz w M. w G. (od 10 października 2022 r. do 9 stycznia 2023 r.). Każdorazowo musiała zrezygnować z dalszego zatrudnienia, gdyż pozostawienie mamy na kilka godzin dziennie bez całodobowej opieki spowodowało pogłębienie się u niej stanów chorobowych i pogorszenie sytuacji zdrowotnej. Stan zdrowia matki skarżącej wymaga bowiem sprawowania całodobowej opieki i nadzoru. Matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować nawet przez małą część dnia. Skarżąca poświęca minimum 16 godzin dziennie na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, dlatego praktycznie mieszka w domu rodzinnym, a nie pod adresem jaki wskazała we wniosku. Podczas krótkich nieobecności skarżącej, jej matka najczęściej słucha radia, modli się lub ogląda telewizję. Brat skarżącej jest osobą nadużywającą alkoholu, nieodpowiedzialną, często przebywa poza domem dlatego nie może z obiektywnych względów uczestniczyć w opiece nad matką w takim zakresie, aby skarżąca miała możliwość podjęcia pracy zarobkowej choćby w ograniczonym zakresie.

Zdaniem organu pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie nie występują przesłanki negatywne wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ze względu bowiem na problemy zdrowotne matka skarżącej nie jest w stanie sama zabezpieczyć sobie podstawowych potrzeb życiowych. Negatywną przesłanką jest jednak fakt, iż w nin. sprawie nie został spełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca.

Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało treść przepisów art. 17 i 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły ww. przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na fakt, że strona wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r. niniejsza sprawa zgodnie z zapisem art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, podlega rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Kolegium ustaliło, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem z dnia 7 września 2023 r., znak: PZON.8321.2.1230.2023, Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Gorlicach zaliczającym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do 30 września 2027 r. Przy czym w orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność u ww. istnieje od 39-tego roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 26 czerwca 2023 r. Z uwagi na powyższe organ pierwszej instancji ponownie uznał, iż skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ww. ustawy, albowiem u osoby wymagającej opieki niepełnosprawność powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium podniosło, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Należy więc przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b cyt. ustawy - jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Przekładając powyższe na stan faktyczny niniejszej sprawy Kolegium stwierdziło, że okoliczność, iż niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu w sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

W związku z powyższym Kolegium ustaliło, że matka skarżącej jest osobą ze znacznym stopniem naruszenia sprawności organizmu, z powodu schorzeń określonych symbolami przyczyn niepełnosprawności "10-N, 05-R, 02-P". Dodatkowo posiada Orzeczenie lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Nowym Sączu z dnia 17 października 2023 r., znak: 022004106, stwierdzające, że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2024 r. Jest osobą cierpiącą na wiele schorzeń: nadciśnienie tętnicze, przewlekła niewydolność serca, hipercholesterolemię, chorobę Alzheimera. Największym problemem jest choroba Alzheimera, ponieważ utrudnia jej funkcjonowanie na podstawowym poziomie i powoduje, że wymagana jest całodobowa opieka. W związku z powyższym pomocy udziela skarżąca, która sprawuje bezpośrednią, całodobową, stałą opiekę polegającą na pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, takich jak:

- 6:00 budzenie, pomoc w przemieszczaniu się w obrębie mieszkania, mycie, obcinanie paznokci, czesanie, oklepywanie pleców, smarowanie kremami i maściami (matka skarżącej nie jest w stanie sama wykonać podstawowych czynności przy utrzymaniu higieny), uczesanie;

-7:00 ubieranie,

-7:30 - 8.30 przygotowanie śniadania według diety nadciśnieniowej oraz okresowo karmienie mamy ponieważ przy nasileniu choroby nie jest w stanie samodzielnie spożywać posiłków, nie wie do czego służą sztućce czy kubek z herbatą,

-9:0 - podawanie leków, mierzenie ciśnienia, prowadzenie zapisów pomiarów,

-10:00 - 11:00 robienie zakupów i wykupywanie leków, które należy zrobić w maksymalnie krótkim czasie, a to gdy matka skarżącej odpoczywa po śniadaniu słuchając radia czy modląc się.

- 11:00 - 12:30 gotowanie obiadu zgodnie z zaleceniami diety,

- 13:00 - pomiar ciśnienia oraz zapisanie wyników,

-14:00 - podawanie leków,

- 15:00 16:00 - popołudniowy odpoczynek matki i asystowanie by nie spadła z łóżka lub nie zsunęła się z fotela,

- 16:30 - pranie, prasowanie, zmiana pościeli, odkurzanie pomieszczenia, składanie ubrań,

- 18:00 - przygotowanie kolacji według diety i podanie leków,

- 18:30 19:30 - kąpanie, mycie, masaż ciała, oklepywanie pleców,

- 20:00 - pomiar ciśnienia i zapisanie wyników,

- 21:00 - przygotowanie się do spania, przygotowanie łóżka, rozebranie się i przebranie w bieliznę nocną,

- 21:30 - modlitwa wieczorna,

- 22:00 - przygotowanie leków i ubrań na następny dzień.

Jak ustalono, niejednokrotnie tych czynności jest więcej w zależności od samopoczucia wymagającej opieki, reakcji na leki czy zmiany pogodowe. Opieka ta sprawowana jest całodobowo. Na prośbę matki skarżąca nie podjęła zatrudnienia, aby się nią opiekować. Skarżąca podjęła się tego trudu, ponieważ nie chce umieszczać mamy w domu pomocy społecznej lub innej placówce zapewniającej całodobową opiekę, jakiej wymaga. Oprócz skarżącej, jej matka ma syna, który mieszka w tym samym domu lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Oświadczył, że nie jest w stanie sprawować opieki, ponieważ pracuje dorywczo i są sytuacje, że często nie przebywa w domu nawet po kilka dni. Dodatkowo z rozeznania środowiska wynika, że nadużywa alkoholu.

Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Kolegium podniosło, że z dokumentów zawartych w aktach sprawy wynika, że skarżąca podejmowała na czas określony staże czy zatrudnienie w wymiarze etatu w G. w B. (od 2 października 2017 r. do 30 czerwca 2018 r.), w Z. w B. (od 1 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.) oraz w M. w G. (od 10 października 2022 r. do 9 stycznia 2023 r.). Z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matka nie kontynuowała zatrudnienia. Kolegium wskazało, że zakres opieki jaką sprawuje skarżąca nad matką nie wyklucza możliwości tak zorganizowania tej opieki z udziałem ewentualnie usług opiekuńczych aby mogła ona podjąć zatrudnienie choćby w ograniczonym zakresie. Trudno też uznać, że występuje związek przyczynowo skutkowy między nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, robienie zakupów, organizowanie wizyt lekarskich, dbanie o czystość i porządek w domu (pranie, prasowanie), załatwianie formalności, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, która (jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego i jak oświadczeń wnioskodawcy nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą i pampersowaną, wymagającą karmienia) nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał skarżącą do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nadto z badania psychologicznego z dnia 20 czerwca 2023 r. wynika, że matka skarżącej uzyskała 16 pkt co wskazuje, iż występuje u niej otępienie średniego stopnia. Co więcej, matka skarżącej mieszka wraz z synem, na noc pozostaje sama, a zatem jest w stanie sama przez cześć dnia, czy w nocy samodzielnie bytować, co pozwala na takie zorganizowanie opieki w postaci np. usług opiekuńczych aby skarżąca nie musiała rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy bowiem mieć na uwadze, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

Kolegium nie zakwestionowało faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która niewątpliwie ze względu na wiek i stan zdrowia opieki tej wymaga. Niemniej jednak organ wskazał, że w niniejszej sprawie istotne jest również to, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do zapewnienia niepełnosprawnej matce opieki i pomocy, bowiem do współudziału w tej opiece zobowiązany jest jeszcze brat skarżącej. Przy tym do akt sprawy nie zostały przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż brat skarżącej nie jest w stanie wspomóc ją w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki choćby w sposób pośredni. Obowiązek alimentacyjny nie musi bowiem polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.

W ocenie Kolegium przyznanie odwołującej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach wymagającej opieki. W rezultacie odbywałoby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku odwołującej nie ma takiej konieczności.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w przyjęciu, że:

- nie istnieją obiektywne okoliczności świadczące o tym, że jest jedyną osobą mogącą zapewnić mamie należytą opiekę oraz, że skarżącą powinien wspomagać brat, w sytuacji, gdy brat jest osobą nadużywającą alkoholu, nie interesuje się w ogóle potrzebami ani stanem zdrowia matki,

- zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej,

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie, że ostatnią aktywność zawodową skarżąca zakończyła ponad rok temu i od tego czasu nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność zapewnienia matce odpowiedniej opieki;

3) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niesłuszne uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ja decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia 30 września 2024 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał argumentację zawartą w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała wprawdzie, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd dopatrzył się jednakże naruszenia przepisów postępowania, w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, co skutkować musiało, w świetle postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się orzeczeniem z dnia 7 września 2023 r., znak: PZON.8321.2.1230.2023, Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Gorlicach zaliczającym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do 30 września 2027 r. Przy czym w orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność u ww. istnieje od 39-tego roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 26 czerwca 2023 r. Nadto, jak ustaliło Kolegium, matka skarżącej posiada Orzeczenie lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Nowym Sączu z dnia 17 października 2023 r., znak: 022004106, stwierdzające, że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2024 r.

W tym kontekście prawidłowo podniosło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Zasadne były argumenty prawne Kolegium, że przywołany w decyzji organu pierwszej instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, racje miało Kolegium, że w związku z powyższym niedopuszczalne jest tylko oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Pomimo powyższego wydana w rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja została, zdaniem Sądu podjęta przedwcześnie, bez wnikliwej, rzetelnej i jednoznacznej oceny samodzielności funkcjonowania w życiu codziennym matki skarżącej, a więc okoliczności, które niewątpliwie rzutują na stwierdzenie istnienia, bądź nie, związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez skarżącą w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W ocenie Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, utrzymującej w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.), decyzję organu pierwszej instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania, w sposób który skutkował koniecznością uchylenia tej decyzji, jak i decyzji organu pierwszej instancji.

W toku postępowania administracyjnego przed organami ustalono, bowiem że matka skarżącej cierpi na wiele schorzeń: nadciśnienie tętnicze, przewlekła niewydolność serca, hipercholesterolemię, chorobę Alzheimera.

Z ustaleń poczynionych przez pracownika socjalnego podczas przeprowadzania fundamentalnego w tego rodzaju sprawach dowodu – wywiadu środowiskowego w dniu 11 października 2023 r., zawartych w protokole z tego wywiadu, wynika, że największym problemem jest jednak choroba Alzheimera, ponieważ utrudnia jej funkcjonowanie na podstawowym poziomie i powoduje, że wymagana jest, całodobowa opieka. W związku z powyższym pomocy udziela skarżąca, która sprawuje bezpośrednią, całodobową, stałą opiekę polegającą na pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego w tym: wstawanie z łóżka i kładzenie się do niego, pomoc w przemieszczaniu się w obrębie mieszkania, utrzymywaniu higieny, mycie, ubieranie, przygotowanie posiłków (matka nie jest w stanie samodzielnie spożywać posiłków, nie wie do czego służą sztućce czy kubek z herbatą). Skarżąca załatwia sprawy urzędowe, dokonuje zakupów, podaje leki, pomaga wykonywać ćwiczenia fizyczne matce. Organizuje i towarzyszy matce w wizytach lekarskich. Matka nie jest w stanie tego zorganizować. Wymaga podawania leków o ściśle określonych porach. Zdarzają się też matce bezsenne noce i "wędrówki po domu", lęki i dezorientacja miejsca i czasu.

Z ustaleń zaś wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 16 stycznia 2024 r. - w ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wydanej przez Kolegium decyzji kasacyjnej - znalazły potwierdzenie uprzednio dokonane już ustalenia w pierwszym wywiadzie środowiskowym, w tym w szczególności te ważne dla treści rozstrzygnięcia okoliczności - że zdarzają się matce skarżącej bezsenne noce, "wędrówki po domu", lęki i dezorientacja miejsca i czasu.

Pomimo powyższych ustaleń Kolegium uznało, że brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium uznało bowiem, że zakres i charakter opieki jaką sprawuje skarżąca nad matką nie wyklucza możliwości tak zorganizowania tej opieki z udziałem ewentualnie usług opiekuńczych aby mogła ona podjąć zatrudnienie choćby w ograniczonym zakresie. Jak wynika bowiem z ustaleń wywiadu środowiskowego i jak oświadczeń wnioskodawcy, wywiodło Kolegium, matka skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą i "pampersowaną", wymagającą karmienia) Opieka sprawowana nad matką nie ma zatem charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszała skarżącą do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium nie zakwestionowało przy tym faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która niewątpliwie ze względu na wiek i stan zdrowia opieki tej wymaga. Niemniej jednak wskazało, że w niniejszej sprawie istotne jest również to, iż skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do zapewnienia niepełnosprawnej matce opieki i pomocy, bowiem do współudziału w tej opiece zobowiązany jest jeszcze brat skarżącej. Nie przedstawiono do akt żadnych dokumentów potwierdzających obiektywnie niemożność sprawowania przez niego opieki.

Zdaniem Sądu tak dokonana ocena zebranego materiału dowodowego jest błędna, gdyż jest niepełną oceną całości dowodów we wzajemnej ich łączności, co nakazują postanowienia art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.

Nade wszystko należytej, pogłębionej oceny tych dowodów,

nie przeprowadził organ pierwszej instancji mimo, że na te kwestie zwracało uwagę samo Kolegium w decyzji kasacyjnej, wskazując organowi pierwszej instancji konieczność dokonania ustaleń, w szczególności dotyczący stanu zdrowia matki skarżącej w kontekście jego wpływu na samodzielność funkcjonowania jej w życiu codziennym, w tym podczas nieobecności skarżącej.

Zdaniem Sądu nie można zatem uznać było za wystarczającą ocenę materiału dowodowego przez Kolegium, że "...zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, która (jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego i jak oświadczeń wnioskodawcy nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą i pampersowaną, wymagającą karmienia) nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał skarżącą do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy." Nie wyjaśniło w sposób przekonywujący Kolegium z jakiego powodu stoi na takim stanowisku w świetle obowiązujących regulacji oprawnych w tym zakresie i co najważniejsze i ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego podczas wywiadów środowiskowych, że największym problemem w funkcjonowaniu matki skarżącej w życiu codziennym jest choroba Alzheimera. Nie dokonało zatem wymagającej przepisami postępowania oceny istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności stanu zdrowia matki skarżącej i ich wpływu na możność samodzielnego funkcjonowania jej w życiu codziennym. Oceny takiej nie dokonał, co istotne, organ pierwszej instancji, konstatując w motywach negatywnego rozstrzygnięcia, że jedyną przesłanką negatywną jest niespełnienie wymogów z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie kwestionując przy tym faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką przez skarżącą.

Podkreślić należy, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest dokonanie oceny przez orzekające organy poczynionych ustaleń w drodze przewidzianych Kodeksem postępowania administracyjnego dowodów, w tym – wywiadu środowiskowego – na ile stan zdrowia wymagającej opieki (w tym wypadku matki skarżącej) ma wpływ, na możliwość samodzielnego funkcjonowania takiej osoby w życiu codziennym i jest tego rodzaju, iż wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, nawet tą w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Tej oceny, zdaniem Sądu, nie dokonało i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu i organ pierwszej instancji, w sposób wymagany wskazanymi powyżej przepisami postępowania administracyjnego.

Zwrócić należy też uwagę orzekającym organom, że należy się posługiwać przywoływanymi orzeczeniami sądów administracyjnych w dyskursie prawniczym, na poparcie swojej argumentacji, czy też wykładni mających zastosowanie przepisów prawa materialnego, czy procesowego, a właściwie mówiąc norm prawnych w nich wysłowionych. Należy jednak przywoływać te spośród orzeczeń sądów administracyjnych, które zapadły w tożsamym stanie faktycznym i prawnym, jak niniejsza sprawa. Podniesienie bowiem argumentu w tej sprawie, że "...czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, robienie zakupów, organizowanie wizyt lekarskich, dbanie o czystość i porządek w domu (pranie, prasowanie), załatwianie formalności, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu" - nie jest wystarczające by uznać kategoryczne stwierdzenie Kolegium braku istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej a koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Po prostu, rzeczą organów było to ocenić z punktu widzenia posiadanej wiedzy i doświadczenia życiowego. Nie chodzi tutaj rzecz jasna o podważanie stanowiska wyrażonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, lecz właśnie rolą właściwych w tym zakresie organów pomocowych, orzekających w tego rodzaju sprawach, jest ustalenie owego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Różna jest bowiem sytuacja zdrowotna osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – a to właśnie organy administracji właściwe w tego rodzaju sprawach muszą stwierdzić, że czy z uwagi na ten stan zdrowia, który wymaga takich a nie innych czynności opiekuńczych co do zakresu i charakteru, że wykluczona jest jakakolwiek aktywność zawodowa sprawującego opiekę – w konsekwencji więc czy istnieje, bądź nie, związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia lub niepodejmowaniem aktywności zawodowej a koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna muszą być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, iż nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie chodzi tu bynajmniej o to, że muszą być one wykonywane nieprzerwanie i przez 24 godziny na dobę. Ani organ, ani też Sąd tak nie twierdził i nie twierdzi. Mogą być przerwy w wykonywanych czynnościach lecz muszą być one rozciągnięte w czasie w takim znaczeniu, że są ciągle wykonywane w sensie ich długotrwałości, a po drugie, są tego rodzaju, iż niweczą jakąkolwiek aktywność zawodową wnioskującego o świadczenie. W rozpoznawanej sprawie kluczowa była zatem ocena organów, na ile choroba Alzheimera matki skarżącej uniemożliwia, po pierwsze, skarżącej aktywność zawodową i po drugie, wyklucza samodzielne funkcjonowanie matki w życiu codziennym.

Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium jest wadliwa z tegoż względu, że o ile w świetle regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego, organ odwoławczy ma uprawnienie do odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego niż to uczynił organ pierwszej instancji wobec dewolucji kompetencji na skutek wniesionego odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej, to nie można jednakże tracić z pola widzenia przy ocenie prawidłowości działania organu odwoławczego w tym zakresie kwestii, czy zgromadzono w sprawie wystarczający do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia materiał dowodowy, czy też wymagał on uzupełnienia o istotne dla treści rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, okoliczności, a także i tego, czy organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji przy kompletnym i wystarczającym dla podjęcia rozstrzygnięcia materiale dowodowym, ocenił te dowody prawidłowo każdy z osobna. Fundamentalna naczelna zasada postępowania administracyjnego – zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) nakazuje bowiem dokonanie dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez każdy z organów w danej instancji, w tym dokonania oceny dowodów przez każdy z tych organów. W niniejszym przypadku, oceny dowodów, analizując motywy decyzji pierwszoinstancyjnej, nie dokonał organ pierwszej instancji, ograniczając się jedynie do zawarcia w uzasadnieniu decyzji ustaleń, w tym wywiadu środowiskowego.

Ratio legis pomocy społecznej, podkreślić to należy także z całą mocą, polega na jej subsydiarnym charakterze. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, także nie sposób pominąć.

Nie należy też zapominać, zwłaszcza, że w sprawie skarżąca działała bez zawodowego pełnomocnika, o instytucji wskazanej w art. 79a k.p.a.

"Celem przepisu art. 79a § 1 k.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. W takich przypadkach strona będzie zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawienia tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Omawiany przepis i wynikający z niego obowiązek organu koncentruje się wokół identyfikacji niespełnionych (bądź niewykazanych) przesłanek uwzględnienia żądania, nie zaś katalogu dowodów, za pomocą których określone fakty powinny zostać udowodnione. Nie da się jednak wykluczyć, że w pewnych przypadkach należy stronie udzielić także informacji, za pomocą jakich kategorii dowodów powinna dążyć do uzyskania oczekiwanego rozstrzygnięcia". (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 22/24; LEX nr 3718396). Skarżącej nie pouczono przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji.

Podnieść również należy, że i doświadczenie życiowe i ogólna wiedza wskazują, iż co do zasady pewien zakres czynności związanych np. z przygotowaniem posiłków, poranną higieną osobistą, czy też zażyciem niezbędnych leków, których przyjmowane jest wymagane w tym czasie, pranie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, to czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez większość pracujących, tyle tylko, że należy je właśnie odnieść do indywidualnego stanu zdrowia i samodzielnego funkcjonowania niepełnosprawnej osoby w życiu codziennym, a nie ograniczać się do zdawkowych stwierdzeń i przytoczenia orzeczeń sądów administracyjnych zawierających tezy o wskazanej powyżej treści. Jeżeli już tak, to organ winien wypowiedzieć swoje stanowisko odnosząc się do indywidualnej sytuacji faktycznej w danej sprawie, w szczególności aspektów zdrowotnych i ich wpływu na samodzielne funkcjonowanie osoby wymagającej opieki w żuciu codziennym. Podkreślić przy tym także trzeba, że nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności przez opiekuna, lecz przeszkodę życiowo - organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki (jak to por. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 25 maja 12024 r., sygn. akt IV SA/Po 296/24; LEX nr 3723256). Trafnie zatem zwrócił uwagę Tamtejszy Sąd na wskazany powyżej aspekt, że powyższej oceny należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca, powołując się w tym względzie na wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1637/22.

Wymagało więc zastanowienia przez orzekające Kolegium, czy ten zgromadzony dotąd materiał dowodowy nie należy uzupełnić o poruszone kwestie natury medycznej obrazujące w pełny sposób aktualny stan samodzielnego funkcjonowania wymagającej opieki matki skarżącej, a mające przecież istotne znaczenie dla treści rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, zwłaszcza w kwestii wpływu choroby Alzheimera, stanów lekowych i dezorientacji czasowo – przestrzennej matki skarżącej oraz problemu z pamięcią, na co trafnie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącej, przyznany jej przez Sąd z urzędu w piśmie procesowym z dnia 30 września 2024 r. i podczas rozprawy. Posłużenie się więc przez Kolegium w tym stanie rzeczy argumentem, że matka skarżącej w badaniu psychologicznym, przeprowadzonym w dniu 20 czerwca 2023 r. uzyskała 16 pkt, co wskazuje na otępienie średniego stopnia, jest co najmniej przedwczesne. Z powszechnej wiedzy i doświadczenia życiowego wynika, że cierpiący na chorobę Alzheimera nie pamięta np. faktów ze swego życia czy imion bliskich jej osób. Chorzy mają też różne trudności w sferze funkcjonowania. Na wczesnym etapie jej rozwoju chory potrzebuje okresowej opieki, w fazie umiarkowanej pozostawianie go samego bywa niebezpieczne, bo chory może zapomnieć o odkręconym gazie czy o zapalonym papierosie, natomiast na etapie zaawansowanym charakterystycznym objawem jest demencja o znacznym nasileniu. Osoba chora nie pamięta właśnie faktów ze swego życia czy imion bliskich jej osób. Następuje też bardzo duże ograniczenie lub zanik kontaktu słownego. Chory nie może już rozmawiać ani mówić w sposób, który ma sens, choć czasem wypowiada słowa lub frazy. Sposobem na przekazanie informacji mogą stać się gesty i wyraz twarzy. Chory traci też umiejętności praktyczne, np. przygotowywania posiłków, używania sprzętów domowych czy dbania o higienę. Zmaga się także z zaburzeniami orientacji, które powodują, że nie odróżnia otaczających go osób oraz nie rozróżnia pór dnia i nocy a także nie jest świadomy swoich zaburzeń, nie sygnalizuje potrzeb i zachowuje się niestosowanie do sytuacji. Następuje też bardzo duże ograniczenie lub zanik kontaktu słownego. U chorego postępuje też utrata zdolności ruchowych - może stać się niezdolny do chodzenia bez pomocy, a następnie nie być w stanie usiąść lub podnieść głowy bez wsparcia. Mięśnie mogą stać się sztywne, a odruchy nieprawidłowe. W końcu traci zdolność połykania i kontrolowania funkcji pęcherza i jelit. Na tym etapie choroby Alzheimera pacjent nie jest zdolny do samodzielnego funkcjonowania. Wymaga opieki i pielęgnacji (zob. np. Choroba Alzheimera - przyczyny, pierwsze objawy i metody terapii; na stronie internetowej Centrum Medycznego D.). Ważne jest zatem ustalenie etapu rozwoju tej choroby. Eksponowanie więc liczbą uzyskanych punktów w badanie psychologicznym, oczywiście, że nie jest bez znaczenia, ale wymaga pogłębienia tych ustaleń zwłaszcza, że badania miały miejsce w dniu 20 czerwca 2023 r., a decyzja organu pierwszej instancji wydana została w dniu 22 stycznia 2024 r., zaś zaskarżona 12 marca 2024 r.

Nadto, samo istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji nie jest wystarczającym argumentem przemawiającym za odmową przyznania żądanego świadczenia. Chodzi tu nie o istnienie tych osób, lecz o coś innego, a mianowicie wykazanie przez ubiegającego się jako inicjatora postępowania przed organami i żądającego władczego objawu woli organu wobec jego podania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, jakie w tym przypadku miała możliwości rodzina (w tym sam skarżąca) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawną matką (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1280/23; CBOSA). Samo więc istnienie tych osób nie jest przesądzające o negatywnym rozstrzygnięciu sprawy.

Wobec powyższego, Sąd doszedł do przekonania, że przy wydawaniu kontrolowanych decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania – artykułów: 7, 77 § 1, 80 w zw. z, 75 § 1 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.

Kolegium nie mogło więc skorzystać z przyznanych mu, jako organowi odwoławczemu, kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy w całości decyzji organu pierwszej instancji.

W ponownym rozpoznaniu sprawy, organy, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a., uwzględnią powyższe stanowisko Sądu i uzupełnią materiał dowodowy o aktualny stan zdrowia matki skarżącej, w szczególności o dokumenty obrazujące jej samodzielne funkcjonowanie obecnie w życiu codziennym, zwłaszcza medyczne, i dopiero po tym dokonają ustaleń w tym zakresie z uwzględnieniem aspektów wskazanych przez Sąd, mających znaczenie dla podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, następnie dokonają oceny tego materiału dowodowego w każdej z instancji we wzajemnej łączności, jak nakazuje to art. 80 k.p.a. i wydadzą rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.

Zwrócić należy także uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. (tak jak skarżąca) oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Wskazać należy, że to czy skarżąca je spełnia należy już do istoty sprawy, która wobec wadliwego zastosowania przepisów prawa procesowego nie została rozstrzygnięta (tak słusznie wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 552/13).

Skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

Na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 480 zł, wynikającej z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 764), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku.