Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 88/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 24 ust. 5
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 grudnia 2022 r., nr 240800/71/792/2022-RED-AU w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 września 2022 r. nr 240800/71/541/2022-RED-AU.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez E. K. (dalej jako: "Skarżąca") jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Organ", "ZUS" z dnia 28 grudnia 2022 r., którym organ ten, działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 – dalej jako: "K.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm. – dalej jako: "u.s.u.s."), utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia 16 września 2022 r. o oddaleniu zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z dnia 30 maja 2022 r.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

ZUS na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład jako wierzyciela od nr [...] do [...] z dnia 30 maja 2022 r. prowadził wobec Skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych ww. tytułów wykonawczych. Wymienione tytuły wykonawcze obejmowały zaległości składkowe: ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące wrzesień 2018 r. – grudzień 2021 r.

W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zastosował wobec Skarżącej środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunku bankowego, dokonując w dniu 1 czerwca 2022 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez S. S.A i A. S.A. oraz z wynagrodzenia za pracę.

Odpisy powyższych tytułów wykonawczych wraz zawiadomieniami o zajęciu zostały doręczone Skarżącej w dniu 6 czerwca 2022 r.

Skarżąca pismem z dnia 8 czerwca 2022 r. (nadanym w placówce pocztowej 11 czerwca 2022 r.) złożyła zarzuty w sprawie wszczętego postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną zarzutu wskazała art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 dalej jako : u.p.e.a.). W uzasadnieniu wyjaśniła, że podane w tytułach wykonawczych należności pieniężne nie istnieją. Tytuły wykonawcze dotyczyły okresów składkowych wrzesień 2018 r. – grudzień 2021 r., za które wszystkie składki uregulowała w terminie. Zaległość powstała na skutek zaliczenia przez ZUS, jej bieżących wpłat, na poczet zaległości za okresy wcześniejsze i nieopłacone, które - w jej ocenie – uległy przedawnieniu i wygasły.

Postanowieniem z dnia 20 września 2022 r. ZUS oddalił zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z dnia 30 maja 2022 r.

Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS wydał opisane na wstępie postanowienie z dnia 28 grudnia 2022 r. W jego uzasadnieniu zaznaczył, że na koncie Skarżącej jako płatnika składek odnotowano zaległość za okres luty – czerwiec 2001. Zaległości te zostały pokryte z dokonywanych przez Skarżącą w latach 2018 – 2022 wpłat dobrowolnych. Zarzut przedawnienia uznał za niezasadny, bo "nie dochodził tych kwot (zaległych), (a) jedynie pokrył je z wpłat dobrowolnych dokonywanych przez zobowiązaną". Wskazał, że rozliczenia wpłat dokonywanych w latach 2018 - 2022 dokonał zgodnie z § 12 rozporządzenia z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1831 z późn. zm. – dalej jako: "Rozporządzenie") zaliczając bieżące wpłaty na poczet zaległych należności o najwcześniejszym terminie płatności. Ponadto przyznał, że należności za okres luty – czerwiec 2001 zostały zabezpieczone zastawem na samochodach: [...] z 1986 r. oraz [...] z 1998 r. ustanowionym 5 maja 2005 r.

ZUS nie dopatrzył się w postępowaniu uchybień, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie i uznał za uzasadnione oddalenie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne zakończone postanowieniem z dnia 20 września 2022 r.

We wniesionej skardze Skarżąca podniosła m.in., że z tytułu bycia jedynym wspólnikiem w spółce założonej 10 września 2018 r. opłacała składki na własne ubezpieczenie społeczne w okresie od września 2018 r. do kwietnia 2022 r. Składki te zostały przez nią opłacone w terminie i w wymaganych wysokościach. Opłacała je zgodnie ze składanymi comiesięcznie deklaracjami ZUS DRA i podanymi w nich kwotami do zapłaty. Zadłużenie za sporny okres powstało na skutek wadliwego zaliczenia przez ZUS jej wpłat dokonanych w latach 2018 – 2022 na rzecz zaległych należności, w tym za 2001 r. Zaległe należności były przedawnione i mogły być pokryte tylko z kwot wyegzekwowanych z ustanowionego zastawu. Uznała za nieuprawnione i pozbawione podstaw twierdzenie organu, że bieżące wpłaty z lat 2018 – 2022, dokonane zgodnie z deklaracjami ZUS DRA, były wpłatami dobrowolnymi na poczet składek zaległych. Wskazała, że ZUS postanowieniem z dnia 15 marca 2017 r. już raz umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte wobec Skarżącej za należności z lat 2001 – 2002 z tego powodu, że tytuły egzekucyjne wystawiono na podstawie deklaracji utworzonych systemowo, które nie mogły stanowić podstawy do wszczęcia egzekucji.

W związku z powyższym w skardze wniosła o: 1) wykreślenie zastawu zgodnie z art. 46i pkt. 2 O.p.; 2) umorzenie egzekucji należności za okres 2001-2002 z uwagi na ich wygaśnięcie w wyniku przedawnienia; 3) zaliczenie składek na ubezpieczenie społeczne wpłacanych przez skarżącą za okres 09.2018 do 04.2022 na rzecz okresów składkowych wynikających z deklaracji ZUS DRA oraz uchylenie jako bezpodstawnych tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z dnia 30 maja 2022 r.; 4) zabezpieczenie postępowania poprzez zawieszenie wszelkich postępowań prowadzonych przez ZUS w związku z należnościami za okres 2001-2002 oraz 2018- 2022 do czasu wydania postanowienia przez Sąd; 5) uchylenie wszystkich pozostałych tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład do dnia skargi oraz po dniu złożenia niniejszej skargi w tym nr TW [...], TW [...], TW [...] i [...]; 6) umorzenie wszelkich postępowań w stosunku do właściwie opłaconych przez skarżącą składek za okres 2018 do 2022 czyli z uwagi na brak zadłużenia w należnych składach za okres 09.2018 do 04.2022; 7) zwrot bezprawnie pobranych kwot z moich rachunków bankowych w związku z tytułami wykonawczymi jak w tytule wniosku.

Dyrektor Oddziału ZUS w Opolu w odpowiedzi na skargę podtrzymał w całości swoje stanowisko wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.

Kontrola legalności zaskarżonego aktu, dokonana w aspekcie kryteriów nakreślonych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – dalej jako: "p.p.s.a."), dała podstawy do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz innego naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie stwierdził okoliczności dających podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W niniejszej sprawie, zaistniały zatem warunki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, bo przedmiotem kontroli Sądu jest zaskarżalne postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym.

Spór w analizowanym przypadku sprowadza się do kwestii prawidłowości oceny zarzutu zgłoszonego przez Skarżącą w sprawie egzekucji należnych składek. Na etapie postępowania przed organami jak i obecnie w skardze do Sądu podnosiła ona nieistnienie egzekwowanych obowiązków za okres wrzesień 2018 r. – grudzień 2021 r. z tego powodu, że składki za ten okres zostały przez nią opłacone w należytej wysokości i w terminie. Skarżąca pozostawała w przekonaniu, że zaległości z tytułu należności składkowych za poszczególne miesiące od września 2018 r. do grudnia 2021 r. w ogóle nie powstały. Skarżąca przyznała też, że nie uiściła składek należnych za okres luty – czerwiec 2001 r. W jej ocenie ZUS wadliwie jednak zaliczył bieżące wpłaty dokonane w latach 2018 – 2021 r. na rzecz zaległych należności składkowych za okres luty – czerwiec 2001 r. Zaległe należności składkowe były bowiem przedawnione i mogły być pokryte, co najwyżej z kwot wyegzekwowanych z ustanowionego w 2005 r. zastawu na samochodach.

Z kolei ZUS odnosząc się do zarzutu przedawnienia stanął na stanowisku, że rzeczony obowiązek Skarżącej za sporny okres wrzesień – grudzień 2020 r. nadal istnieje, bo został zabezpieczony zastawem ustanowionym na samochodach już w 2005 r. Dlatego kwoty zaległych należności składkowych za okres luty – czerwiec 2001 istnieją i jako takie zostały pokryte z "dobrowolnych" wpłat dokonanych przez Skarżącą w latach 2018 – 2022.

Rację w tym sporze należało przyznać Skarżącej, choć nie wszystkie argumenty skargi Sąd uznaje za trafne.

Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu, różniący się od odwołania w ogólnym postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu podatkowym. Postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach zarzutów nakreślonych przez zgłaszającego te zarzuty. Nikt nie ma możliwości zastępowania strony w formułowaniu zarzutów ani tym bardziej ich modyfikowania. Organ w postępowaniu wywołanym wniesionymi zarzutami, jest nimi związany i zarzuty te ograniczają zakres orzekania i późniejszej kontroli sądowej.

Przepis art. 33 § 2 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia. Służą ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym.

Stosownie do art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Stosownie z kolei do art. 34 § 2 u.p.e.a. rozpatrzenie takiego środka zaskarżenia następuje w drodze postanowienia, w którym wierzyciel albo oddala zarzut (pkt 1), albo uznaje zarzut w całości (pkt 2 lit. a), albo uznaje zarzut w części i w pozostałym zakresie zarzut oddala (pkt 2 lit. b), albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu (pkt 3 lit. a-b).

Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że prawo do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.) nie umożliwia zgłoszenia zarzutu jakiegokolwiek, lecz jedynie takiego, który został przewidziany przez ustawodawcę w art. 33 § 2 u.p.e.a.

Skorzystanie z tej możliwości obliguje natomiast wierzyciela do oceny w pierwszej kolejności, czy zarzut jest dopuszczalny, a w razie pozytywnej weryfikacji w tym przedmiocie - do wypowiedzenia się w kwestii jego zasadności (art. 34 § 2 u.p.e.a.), a jego wypowiedź w tym zakresie podlega kontroli sądowej.

Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach sprawy, należy zaznaczyć, że o zakresie rozpatrzenia sprawy i kontroli sądowej decyduje treść zgłoszonego zarzutu.

Sąd zauważył, że Skarżąca w zarzucie do postępowania egzekucyjnego wyraziła swój sprzeciw wobec obowiązku stwierdzonego ww. tytułami wykonawczymi i toczącego się postępowania, formułując dostatecznie jasno i klarownie zarzut związany z nieistnieniem – w jej ocenie - obowiązku uiszczenia należności składkowych za okres wrzesień 2018 r. – grudzień 2021 r. Twierdziła bowiem, że obowiązek ten wykonała. Opłaciła składki w należytej wysokości i w terminie, co jest okolicznością w sprawie niekwestionowaną. W jej ocenie obowiązek składkowy w wyniku zapłaty przestał istnieć (wygasł). Należało z tego wywieść, że pomimo powołania się na art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Skarżącej chodziło w istocie - co przeoczył ZUS - o zarzut wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku określony w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.

W przepisach art. 33 § 2 punkt 1 i 5 u.p.e.a. ustawodawca zamieścił dwie odrębne podstawy zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Punkt 1 dotyczy nieistnienia egzekwowanego obowiązku zaś punkt 5 wygaśnięcia takiego obowiązku. Pojęcie nieistnienia obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał (np. z mocy prawa) albo nie wydano/nie wysłano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana/wysłana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie. Z kolei jeśli obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie zachodzi podstawa z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 stycznia 2023 r., I SA/Łd 484/22, CBOSA).

Obowiązek składkowy wygasa w całości lub w części wskutek zapłaty, czy przedawnienia (por. art. 59 § 1 pkt 1 i 2 O.p. w zw. z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm. – dalej jako: "u.s.u.s.").

Skarżąca nie kwestionowała powstania obowiązku składkowego za poszczególne miesiące od września 2018 r. do grudnia 2021 r. Twierdziła, że na skutek zapłaty przestał on istnieć. Zakwestionowała przyczynę powstania zaległości, czyli wadliwe zarachowanie przez ZUS jej dobrowolnych, bieżących wpłat na poczet wcześniejszych, przedawnionych zaległości składkowych za okres luty – czerwiec 2001r. W rozpoznawanej sprawie także ZUS wypowiedział się w przedmiocie zarachowania wpłat na poczet zaległości składkowych – w jego ocenie prawidłowych - uznając tym samym zarzut wygaśnięcia spornego obowiązku za niezasadny.

Sąd dalej stwierdza, że rozliczenie wpłaconych przez Skarżącą kwot powinno rzeczywiście odbywać się zgodnie z regulacjami Rozporządzenia. Wpłata na indywidualny rachunek składkowy wymuszała zatem na ZUS zastosowanie się do wytycznych Rozporządzenia.

Zgodnie z § 12 ust. 2 Rozporządzenia, który stanowi, że kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. Analogicznie, zgodnie z § 12 ust. 4 Rozporządzenia, kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności.

Do rozliczenia wpłat dokonanych przez płatnika składek odpowiednio po doręczeniu upomnienia lub wszczęciu postępowania egzekucyjnego stosuje się zasady z § 24 Rozporządzenia.

Rozliczenia wpłat odbywają się zatem zgodnie ze wskazanymi powyżej zasadami. W sytuacji modelowej jeśli więc wpłaty bieżące dokonywane przez stronę nie obejmują wszystkich zaległości, konieczne jest dokonanie odpowiedniego ich rozliczenia. Z tego powodu po rozliczeniu dokonanych wpłat, począwszy od najstarszej zaległości zaewidencjonowanej na koncie płatnika składek, na dzień kolejnych wpłat ciągle istnieć będzie zaległość. To z kolei spowoduje, że koniecznym będzie podjęcie kroków zmierzających do wyegzekwowania wykonania przez zobowiązanego wskazanych obowiązków – wystawieniem i doręczeniem upomnienia, dalej egzekucją obowiązku.

W sprawie Skarżąca dokonała wpłat na indywidualny rachunek składkowy. Były to wpłaty dobrowolne w tym sensie, że wpłacane były na podstawie składanych deklaracji i poza postępowaniem egzekucyjnym. Błąd ZUS polegał jednak na tym, że pominął istotną w realiach tej sprawy regulację przedawnienia.

Sąd wskazuje, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Również w pierwotnym brzmieniu, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przepis ten był parokrotnie nowelizowany (por. szerzej w przedmiocie zmian wyrok WSA w Gliwicach, z dnia 10 marca 2021 r., I SA/Gl 1689/20, publik. CBOSA). Zgodnie zaś z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Zgodnie z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Podkreślić należy, że rozliczenie dobrowolnych wpłat na indywidualny rachunek składkowy może być dokonane wyłącznie w poczet należności z tytułu składek które istnieją. Niedopuszczalne jest zarachowanie dobrowolnych wpłat ze skutkiem prawnym na poczet zaległych należności z tytułu składek, które wygasły np. z powodu przedawnienia lub które po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu zabezpieczenia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania, musi być bezwzględnie respektowana także w toku rozliczania wpłat.

W realiach rozpoznawanej sprawy, obowiązkiem organu było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy zaległości składkowe za okres luty – czerwiec 2001 r., zaewidencjonowane na koncie Skarżącej jako płatnika składek, są kwotami istniejącymi, czy też przedawnionymi, ewentualnie czy wystąpiła ustawowa okoliczność mogąca wpłynąć na bieg terminu przedawnienia. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na odległy okres, bo od lutego 2001.

W zaskarżonym postanowieniu organ nie wskazał jakie przepisy obowiązywały do rozliczanych zaległych należności składkowych dotyczących okresu od lutego do czerwca 2000, do każdej z należności odrębnie, według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu ich przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także wydłużające termin wymagalności należności. Organ nie wskazał, do każdej z zaległych należności składkowych odrębnie, czy wystąpiła okoliczność wydłużająca termin wymagalności zaległej należności składkowej (tu: zabezpieczenie zastawem dokonane w lipcu 2005 r.). Na dokonanie ustaleń w tym zakresie nie pozwalają akta administracyjne, które nie zawierają żadnych dokumentów źródłowych dotyczących zaległych należności składkowych na poczet, których nastąpiło rozliczenie dobrowolnych wpłat.

Po ustaleniu tych okoliczności możliwa byłaby ocena rozliczenia dobrowolnych wpłat dokonanych w latach 2018 - 2022 i tym samym ocena zarzutów zgłoszonych w egzekucji, koncentrujących się właśnie na wadliwym ich zarachowaniu w efekcie czego powstały sporne, poddane egzekucji, zaległości za poszczególne miesiące od września 2018 r. do grudnia 2021 r.

W rozpoznawanej sprawie ZUS odniósł się do kwestii przedawnienia zaległych należności z tytułu składek na str. 3 – 4 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Wskazał na podstawy prawne swojego działania (m.in. na art. 24 ust. 5 u.s.u.s. i § 12 Rozporządzenia). Wyjaśnił, że zaległe składki za okres luty – czerwiec 2001 r. zostały zabezpieczone zastawem na samochodach: [...] z 1986 r. oraz [...] z 1998 r. ustanowionym 5 maja 2005 r. Czyli uznał, że zaległe należności składkowe z powodu zabezpieczenia zastawem nie uległy przedawnieniu (niewygasły). Dlatego zostały pokryte – w jego ocenie - prawidłowo z "dobrowolnych" wpłat na indywidualny rachunek składkowy dokonanych przez Skarżącą w latach 2018 – 2022.

W ocenie Sądu w zaskarżonym postanowieniu ZUS wadliwie ocenił prawidłowość rozliczenia powołując się na skutki ustanowionego w 2005 r. zastawu na samochodach: [...] z 1986 r. oraz [...] z 1998 r. Po pierwsze nie wyjaśnił, czy do każdej z zaległych należności składkowych za okres luty – czerwiec 2001 r. wystąpiła okoliczność wydłużająca termin wymagalności zaległej należności składkowej (tu: zabezpieczenie zastawem dokonane w lipcu 2005 r.). Po drugie nie uwzględnił przytoczonej regulacji materialnoprawnej, że po upływie terminu przedawnienia zaległe należności składkowe, zabezpieczone rzeczowo, mogły być egzekwowane – jak trafnie wskazała Skarżąca – tylko z przedmiotu zabezpieczenia.

Zdaniem Sądu niewyjaśnienie powyższych kwestii czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonego zarzutu.

W tym miejscu Sąd przypomina, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a. Przepis art. 18 u.p.e.a. stanowi podstawę do stosowania przez organy egzekucyjne przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., zgodnie z którymi, organy te podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz oceniają na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie z art. 124 § 2 K.p.a. postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Zgodnie z art. 126 K.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2 - 5. Natomiast na podstawie art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji (postanowienia) powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Oznacza to, że orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno być podjęte nie tylko w oparciu o analizę uzasadnienia zaskarżonego aktu i wyjaśnienia stron, ale na podstawie całego materiału faktycznego i dowodowego zgromadzonego przez organ administracji.

Z uwagi na omówione uchybienia, na obecnym etapie nie można wykluczyć, że w przypadku Skarżącej zaistniała podstawa zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej wynikająca z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. Wobec tego stanowisko ZUS co do tego, czy obowiązki określone w przedmiotowych tytułach wykonawczych wygasły, należy uznać za co najmniej przedwczesne.

W postępowaniu ponownym ZUS jest obowiązany zastosować się do oceny prawnej Sądu.

W postępowaniu ponownym ZUS w pierwszej kolejności dokona ustaleń w zakresie niezbędnym do oceny kwestii przedawnienia zaległych należności, na poczet których dokonano rozliczenia wpłat. Powinien wykazać, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, co w istocie jest przedmiotem sprawy. Następnie ustali, czy doszło do prawidłowego rozliczenia wpłat i do wygaśnięcia, czy też nie, egzekwowanego obowiązku, a tym samym, czy zaistniała przesłanka art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.

Sąd poucza, że zawarte w skardze na str. 10 – 11 w pkt 1 – 4 żądania Skarżącej pozostają poza kompetencjami sądów administracyjnych.

W sprawie nie było podstaw do zasądzenia na rzecz Skarżącej kosztów postępowania sądowego, gdyż jest ona ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów w niniejszej sprawie.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a. orzekł jak wyroku.

-----------------------

5