Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 43/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 170, art. 153, art. 151, art. 150
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 3 pkt 12, 16, art. 4, art. 8, art. 15b, art. 24
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 14 listopada 2022 r., znak: SKO.41/3280/OS/2022 w przedmiocie zasiłków rodzinnych I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi J. S.-C. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z 15 czerwca 2022 r. Burmistrz Opola Lubelskiego odmówił K. B. (dalej również jako: strona lub skarżąca) przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko J. W. i zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na dziecko H. W. z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawą do przyznania wnioskowanych świadczeń był dochód rodziny za 2019 r., który w skali miesiąca wyniósł 5.562,01 zł, co w przeliczeniu na członka rodziny dało kwotę 1.112,40 zł, co oznacza, że dochód ten przekraczał kryterium dochodowe wynoszące 674 zł. W skład dochodu wliczono alimenty strony oraz dochód jaj małżonka S. W., z którym mimo, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego to pozostaje w związku małżeńskim (aktualnie pomiędzy małżonkami toczy się postępowanie rozwodowe, nie została orzeczona również separacja). Zdaniem organu, należało zatem uwzględnić jego dochody, niezależnie od tego, że małżonkowie nie żyją już wspólnie.

Od tej decyzji odwołanie wniosła strona podnosząc, że organ wydał decyzję sprzeczną ze stanem faktycznym, gdyż z S. W. nie mieszka już od [...] lutego 2017 r. i nie korzysta z jego dochodów. W związku z tym został on fikcyjnie zaliczony do rodziny, nie mając z nią nic wspólnego, co - jej zdaniem - słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 17 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 953/21 uchylającym wcześniejszą decyzję organu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 14 listopada 2022 r. po rozpoznaniu odwołania: uchyliło zaskarżoną decyzję w całości (pkt 1), przyznało zasiłek rodzinny na dziecko: J. W. na okres od 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2021 r. w wysokości 95 zł miesięcznie (pkt 2), przyznało zasiłek rodzinny na dziecko: H. W. na okres od 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2021 r. w wysokości 95 zł miesięcznie (pkt 3) oraz przyznało dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka na dziecko H. W. ur. 8 czerwca 2021 r. w wysokości 1.000 zł jednorazowo.

W jej motywach Kolegium podniosło, że zaskarżona decyzja została wydana w związku z wyrokiem WSA w Lublinie z 17 lutego 2022 r., sygn. akt. II SA/Lu 953/21 uchylającym wcześniejszą decyzję Burmistrza Opola Lubelskiego oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie. W związku z tym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w tym orzeczeniu wiążą obecnie rozstrzygające w sprawie organy. Sąd ten wskazał natomiast, że co do zasady stanowisko o uznaniu za członka rodziny rodzica i męża w trakcie postępowania o rozwód zasługuje na aprobatę, jednak w określonych sytuacjach faktycznych, jak w niniejszej sprawie, taki automatyzm nie znajduje uzasadnienia. Prawodawca nie ma możliwości ustanowienia normy, która w sposób kazuistyczny regulowałaby wszystkie, często skomplikowane rodzinne sytuacje faktyczne. Niezbędne przy interpretacji przepisów z założeniem racjonalności ustawodawcy jest więc dokonanie takiej subsumcji prawa do rozważanych okoliczności danej sprawy, która odpowiadałaby konstytucyjnym zasadom sprawiedliwości społecznej, równości wobec prawa stanowiących istotę demokratycznego państwa prawa.

Z prezentowanego przez skarżącą stanowisko, do którego w żaden sposób nie odniósł się organ wynika natomiast jednoznacznie, że małżeństwo skarżącej i S. W. od kilku lat jest fikcją. Nie zamieszkuje on ze skarżącą i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżąca zatem nie tworzy już rodziny z mężem, a małżeństwo to ma jedynie charakter formalny. Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby w istocie sankcjonowaniem fikcji prawnej.

W uwagi na powyższe - zdaniem Kolegium - należało uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przyznać stronie wnioskowane świadczenia mając na uwadze regułę, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu zasiłkowego, tj. do 31 października.

Z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodziła się strona. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie podniosła, że Kolegium po raz drugi chce wypłacić jej zapomogę z tytułu urodzenia dziecka, która została już jej przyznana decyzją Burmistrza Opola Lubelskiego z sierpnia 2021 r. W związku z tym chciałaby ją przekazać na Dom Samotnej Matki w Lublinie.

Ponadto podniosła, że domaga się przyznania zasiłku rodzinnego na córkę J. W. od 15 września 2017 r. do chwili obecnej, a na córkę H. M. od 8 lipca 2021 r. do chwili obecnej. Zasiłki te winny zostać wyrównane z uwagi na błędne decyzje MOPS, które uniemożliwiły dzieciom korzystanie z przysługujących im praw.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jest w ocenie składu orzekającego, zgodna z prawem.

Przede wszystkim wskazać należy, że zaskarżona aktualnie decyzja organu odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane w związku z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 17 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 953/21, którym uchylono wydane uprzednio decyzje organów obu instancji. W tej sytuacji zarówno organy I i II instancji, jak i w dalszej kolejności Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, byli związani oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku WSA w Lublinie, stosownie do art. art. 170 i art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.").

Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, a zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana.

Stosownie zaś do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną powszechnie rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w sprawie. Wskazania co do dalszego postępowania dotyczą natomiast sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2018, s. 496). Bez ścisłego stosowania art. 153 p.p.s.a. trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad działalnością organów administracji publicznej.

We wspomnianym orzeczeniu Sąd uchylając decyzję Kolegium oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Opola Lubelskiego, dokonał szczegółowej wykładni mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: "u.ś.r."). W szczególności Sąd wskazał, że dokonując wykładni art. 3 pkt 16 u.ś.r. zawierającego definicje "rodziny" nie można pominąć, że zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a zatem przysługuje tylko temu z rodziców, który nie tylko uiszcza wymagane środki pieniężne na utrzymanie dziecka, ale - jako członek rodziny dziecka - łączy wszystkie swoje dochody z dochodami pozostałych członków rodziny (w tym np. matki dziecka lub samego dziecka), wchodząc w ten sposób w skład "rodziny" w rozumieniu art. 3 pkt 16 ww. ustawy. W konsekwencji ojciec dziecka niezamieszkujący wspólnie z dzieckiem nie może zostać uznawany automatycznie za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku lub za członka rodziny osoby uprawnionej do tego rodzaju świadczeń. Rodzic dziecka w opisanej sytuacji nie tworzy bowiem z dzieckiem oraz z pozostałymi członkami rodziny "wspólnoty dochodowej", o której mowa w definicji legalnej z art. 3 pkt 16 w zw. z art. 3 pkt 12 u.ś.r. W konsekwencji warunkiem uznania rodzica dziecka za członka rodziny jest tworzenie z dzieckiem, o którym mowa w art. 3 pkt 16 u.ś.r. wspólnoty dochodów, o której mowa w art. 3 pkt 12 tej ustawy.

W ocenie Sądu organ odwoławczy - w przeciwieństwie do organu pierwszej instancji - w pełni zastosował się do wskazań wyrażonych w przywołanym wyroku Sądu poprzedzającym wydanie decyzji. W pełni zasadnie zatem uchylił decyzję organu pierwszej instancji w całości i przyznał skarżącej wnioskowane świadczenia.

Z akt sprawy jednoznacznie bowiem wynika, że małżeństwo skarżącej i S. W. od kilku lat jest fikcją. Nie zamieszkuje on ze skarżącą i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżąca zatem nie tworzy już z nim rodziny, a ich małżeństwo ma jedynie charakter formalny (obecnie trwa postepowanie rozwodowe, które dotychczas nie uległo zakończeniu). Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby w istocie sankcjonowaniem fikcji prawnej, prowadzącej do pokrzywdzenia dzieci, których dotyczą przedmiotowe świadczenia. Brak było zatem podstaw do zaliczenia go do członków rodziny strony i doliczenia jego dochodów do dochodów rodziny, co trafnie wywiodło Kolegium w zaskarżonej decyzji. W tych okolicznościach słusznie organ ten uznał, że spełniony został warunek kryterium dochodowego, warunkujący prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi wskazać należy, że nie zasługują one na uwzględnienie.

Po pierwsze, nie ma najmniejszej racji skarżąca twierdząc, że Kolegium przyznało jej jednorazowe świadczenie z tytułu urodzenia dziecka, po raz drugi.

Mianowicie świadczenia przyznane skarżącej przez Kolegium w zaskarżonej decyzji to dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka o którym mowa w art. 8 pkt 1 u.ś.r., którego przyznania domagała się wraz z zasiłkiem rodzinnym na córkę H.. Natomiast świadczenie przyznane jej przez Burmistrza Opola Lubelskiego decyzja z 19 sierpnia 2021 r. to jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka, tzw. becikowe (art. 15b u.ś.r.). Są tą zatem dwa różne świadczenia, przyznawane na innej podstawie prawnej, których wspólną cechą jest jedynie kwota świadczenia, w obu przypadkach to 1.000 zł, co prawdopodobnie było podstawą sformułowania powyższego zarzutu przez skarżącą.

Po drugie, organ nie mógł uwzględnić żądania strony i przyznać jej prawa do zasiłków rodzinnych zarówno za okres wcześniejszy jak i późniejszy, niż wynika to z zaskarżonej decyzji. Jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy zasadą wynikającą z art. 24 ust. 1 u.ś.r. jest, że świadczenia rodzinne przyznawane są na okres zasiłkowy, który trwa od 1 listopada do 31 października następnego roku kalendarzowego. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Powyższe oznacza, że to data złożenia przez stronę wniosku ma wpływ na okres przyznanych świadczeń rodzinnych. W sprawie bezspornym jest, że wniosek dotyczył okresu zasiłkowego 2020/2021, co oznacza, że wnioskowane świadczenia nie mogły być przyznane dłużej niż do ostatniego dnia tego okresu, tj. do 31 października 20021 r. Bezspornym również jest, że skarżąca wniosek wszczynający postępowanie złożyła 10 sierpnia 2021 r., co z kolei oznacza, że przedmiotowe świadczenia nie mogły jej zostać przyznane wcześniej niż od pierwszego dnia miesiąca w którym złożyła wniosek, tj. 1 sierpnia 2021 r. Z tych względów organ prawidłowo ustalił okres na który przyznano stronie przedmiotowe zasiłki rodzinne.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako całkowicie niezasadnej. Notabene zaskarżona decyzja jest dla strony korzystna, gdyż w dopuszczalnym przepisami prawa zakresie uwzględnia jej żądania.

O kosztach postępowania Sąd postanowił zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800) przyznając pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w kwocie 590,40 zł brutto, wobec złożonego oświadczenia, iż koszty te nie zostały pokryte ani w całości ani w części i mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt. SK 78/21 (OTK-A 2023, nr 20).