Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 888/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33 § 2 ust 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 548/21 w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 548/21 oddalił skargę D. W. (dalej "skarżący") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lutego 2021 r., nr: [...], w przedmiocie uznania zarzutu egzekucyjnego za nieuzasadniony.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Na podstawie tytułu wykonawczego [...] z dnia 28 września 2020 r. Prezydent Miasta Krakowa podjął czynności zmierzające do wyegzekwowania kosztów związanych z odstąpieniem od usunięcia pojazdu marki [...] nr rej. [...]. Pojazd ten był w dniu 16 września 2018 r zaparkowany na miejscu przeznaczonym dla osoby niepełnosprawnej przy [...] w [...]. Straż Miejska odstąpiła od jego usunięcia z powodu przybycia na miejsce kierującego tym pojazdem - Pana O. S.. Właścicielem powyższego pojazdu jest natomiast skarżący.

W zgłoszonych zarzutach skarżący podniósł zarzuty nieistnienia obowiązku, oraz błędu co do osoby zobowiązanego. Nie ustalono bowiem kto faktycznie korzystał z powyższego pojazdu, czyli kto nim faktycznie władał.

Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2020 r. Prezydent Miasta Krakowa oddalił powyższe zarzuty. Po rozpoznaniu zażalenia strony postanowieniem z dnia 19 lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] grudnia 2020 r uznające za niezasadne zarzuty zgłoszone w toku postępowania egzekucyjnego.

Następnie skarżący złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Krakowie, który wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 548/21 ją oddalił.

Sąd I instancji wskazał, że zarzuty skarżącego opierają się na nieprawidłowym skierowaniu egzekucji, wyłącznie w stosunku do skarżącego. Wskazując na treść art. 33 § 2 ust 1 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427), dalej "u.p.e.a.", podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie zarzuty te są nieuzasadnione. Przepis art. 130 a ust 2a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 470 ze zm.), dalej "p.r.d." stanowi, że do pokrycia kosztów odstąpienia od usunięcia pojazdu obowiązany jest właściciel. Bezsporne jest przy tym, że osobą tą jest skarżący. Co prawa w chwili usuwania pojazdu znajdował się on we władaniu O. S, co w świetle, mającego w sprawie zastosowanie, art. 130a ust. 10i p.r.d. rodziło jego odpowiedzialność do pokrycia tych kosztów, jednakże jak wynika z powyższego przepisu odpowiedzialność ta ma charakter solidarny, a uprawnieniem wierzyciela jest skierowanie egzekucji albo do majątku właściciela, albo osoby władającej lub łącznie do majątków obu tych osób. Dlatego Sąd I instancji uznał za bezpodstawny zarzut, że egzekucja powinna być skierowana do osoby władającej.

Następnie skarżący złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu administracyjnego, w której zarzucono:

I. naruszenie przepisów postępowania w zakresie mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie oraz niepodjęcie odpowiednich środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lutego 2021 roku w którym organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował przepis art. 130a ust. 10h i 10i p.r.d., poprzez obciążenie kosztami, o których mowa w art. 130a ust. 10h wyłącznie właściciela pojazdu – skarżącego, a to pomimo faktu, iż odpowiedzialność korzystającego i właściciela jest solidarna, co doprowadziło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

II. przepisów prawa materialnego:

1. art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a., poprzez dokonanie wadliwej wykładni przepisu polegającej na błędnym przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie zobowiązanym jest wyłącznie skarżący, podczas gdy dowody zebrane w toku całego postępowania jednoznacznie potwierdzają, iż zobowiązanymi na podstawie tytułu wykonawczego powinni być solidarnie właściciel – skarżący oraz korzystający – O.S., w konsekwencji czego zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt. 3 u.p.e.a. powinien zostać uznany za uzasadniony.

2. art. 130a ust. 10i p.r.d., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące obciążeniem kosztami o których mowa w art. 130a ust. 10h p.r.d. wyłącznie skarżącego, podczas gdy treść przepisu art. 130a ust. 10i p.r.d. jednoznacznie przesądza, iż odpowiedzialność właściciela i korzystającego jest solidarna.

Wskazując na powyższe uchybienia, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez pełnomocnika, według norm prawem przepisanych oraz oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawili argumentację wniesionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że ta ostatnia sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie ma miejsca, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. w brzmieniu nadanym na podstawie art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), a obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt. I GSK 1294/16, z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże).

Ze względu na komplementarność zarzutów skargi kasacyjnej zostaną one rozpatrzone łącznie. Na wstępie należy wskazać, że artykuł 130a ust. 1 p.r.d. wymienia przypadki w których pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela. W pkt. 4 art.130 a ust.1 p.r.d. ustawodawca wymienił pozostawienia pojazdu nieoznakowanego kartą parkingową, w miejscu przeznaczonym dla pojazdu kierowanego przez osoby niepełnosprawne co miało miejsce w niniejszej sprawie. Na podstawie tytułu wykonawczego organ egzekucyjny podjął czynności zmierzające do wyegzekwowania kosztów związanych z odstąpieniem od usunięcia pojazdu. Straż Miejska odstąpiła od jego usunięcia z powodu przybycia na miejsce kierującego tym pojazdem (użytkownika) O. S. Natomiast właścicielem tego pojazdu jest skarżący D. W., w stosunku do którego Prezydent Miasta Krakowa ustalił wysokość kosztów związanych z odstąpieniem od usunięcia tego pojazdu na kwotę 227 zł 22 gr i zobowiązał do ich zapłaty. Jeżeli wydanie dyspozycji usunięcia pojazdu w przypadkach, o których mowa w ust. 1-2 art. 130a p.r.d., spowodowało powstanie kosztów, do ich pokrycia jest obowiązany właściciel pojazdu (zgodnie z art. 130a ust. 1 p.r.d. "pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela").

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących wykładni art. 130a ust. 10h oraz ust. 10i p.r.d., przypomnieć należy, że art. 130a ust. 10h p.r.d. statuuje obowiązek pokrycia przez właściciela pojazdu kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, powstałych od momentu wydania w formie decyzji właściwego starosty - dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że decyzja, wydawana na podstawie art. 130a ust. 10h p.r.d., jest decyzją związaną, a zatem w sytuacji ziszczenia się przesłanek jej wydania organ wydaje ją obligatoryjnie (patrz: wyroki NSA z: 25 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2142/15; 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2470/17). Z kolei art. 130a ust.10i. p.r.d. określa solidarny obowiązek pokrycia kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałych od momentu wydania przez właściwego starostę dyspozycji do jego usunięcia - przez osobę, we władaniu której ów pojazd się znajdował, na podstawie innego niż własność tytułu prawnego.

Jeśli chodzi o odpowiedzialność solidarną właściciela pojazdu i osoby dysponującej pojazdem na podstawie innego tytułu prawnego niż własność, to w powołanym przez kasatora wyroku z 16 listopada 2021 r. sygn. akt. II GSK 1990/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że odpowiedzialność tych drugich osób ma charakter akcesoryjny i następczy, gdyż nie może powstać bez uprzedniego powstania obowiązku wobec właściciela pojazdu. Oznacza to, że organ nie ma prawa na dowolny wybór podmiotu, w stosunku do którego dochodzić będzie należności z tytułu opłat za usunięcie i parkowanie pojazdu. Analizując art. 130a p.r.d., przyjąć należy, że to właściciel pojazdu jest tą osobą, na którą został nałożony obowiązek związany z ponoszeniem kosztów w związku z usunięciem pojazdu z drogi, a dopiero w ust. 10i art. 130a p.r.d. pojawia się solidarna odpowiedzialność władającego pojazdem w chwili zatrzymania. Odpowiedzialność ta – z uwagi na to, że ma charakter akcesoryjny i następczy – powoduje, że nie może powstać bez uprzedniego powstania odpowiedzialności właściciela pojazd.

Relacja art. 130a ust. 10h do ust. 10i p.r.d. została ukształtowana na zasadzie reguły i wyjątku, tzn. zasadą jest ponoszenie kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałych od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania przez osobę będącą właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia, zaś wyjątkiem sytuacja, gdy w chwili usunięcia pojazdu znajdował się on we władaniu posiadacza zależnego, tj. osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, a zatem nie właściciela. W tej sytuacji przepis prawa wprost statuuje, że współodpowiedzialność posiadacza zależnego pojazdu w chwili wydania dyspozycji jego usunięcia jest solidarna z właścicielem tegoż pojazdu. Ustawodawca wprowadził rozwiązania zawarte m.in. w art. 10h oraz 10i u.p.r.d po to, aby stworzyć skuteczny system usuwania pojazdów pozostawionych na drogach, tak aby ograniczać zanieczyszczenie nimi środowiska. Oczywistym jest, aby taki system był efektywny powinien posiadać zabezpieczone finasowanie ze strony osób, które takie pojazdy pozostawiły. W pierwszej kolejności jednak wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej obowiązek finansowania kosztów zabezpieczenia i usunięcia pojazdu spoczywa na jego właścicielu. Ustawodawca przewidział w tym zakresie również odpowiedzialność solidarną osoby, we władaniu której pojazd znajdował się w chwili usunięcia. Rozwiązanie to ma służyć temu, aby w sytuacji, gdy właściciela nie można ustalić lub nie można było uzyskać od niego środków na pokrycie kosztów zabezpieczenia i usunięcia pojazdu - koszty te pokryła osoba, która faktycznie przyczyniła się do tego, że zaistniała konieczność usunięcia pojazdu, a co za tym idzie wygenerowała koszty z tym związane. (patrz: Wyrok NSA z 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1290/20).

Odnośnie samego zobowiązania solidarnego, jak słusznie zauważył Sąd I instancji przepisy p.r.d. nie definiują tej instytucji, stąd też należy posłużyć się w tym zakresie definicją zawartą w art. 366 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm., dalej: "k.c."), stosownie do którego kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (solidarność dłużników) (§ 1) i że aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani (§ 2). Zatem z definicji instytucji solidarności dłużników wynika, że jest ona z założenia statuowana w interesie wierzyciela, gdyż zwiększa grono współdłużników. Z drugiej zaś strony, z definicji zwiększa odpowiedzialność każdego z dłużników solidarnych, skoro wierzyciel może żądać całości świadczenia od każdego z dłużników z osobna i że aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani, niezależnie od treści istniejącego między współdłużnikami stosunku prawnego, czyli prawa regresu unormowanego w art. 376 k.c. Solidarności dłużników (tzw. biernej) nie można domniemywać, co wprost potwierdza art. 369 k.c. stanowiący, że zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy lub z czynności prawnej.

Skoro właściciel i osoba władająca pojazdem są solidarnie zobowiązani do pokrycia kosztów odstąpienia od usunięcia pojazdu, to uprawnieniem wierzyciela jest skierowanie egzekucji albo do majątku właściciela, albo osoby władającej lub łącznie do majątków obu tych osób.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. okazały się bezzasadne. Wymaga podkreślenia, że ocena prawna i faktyczna Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jest prawidłowa, zaś sam fakt, że Sąd I instancji doszedł na podstawie kompleksowej oceny sprawy do odmiennych wniosków niż podnosi skarżący kasacyjnie, nie może być poczytywany w kategoriach naruszania wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.