Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 524/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lipca 2024 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/594/2024/4041 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 21 marca 2024 r. znak SKO.PSŚ/41.5/594/2024/4041 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. (dalej "Prezydent" lub "Organ pierwszej instancji") z 9 lutego 2024 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.

Prezydent odmówił przyznania K.S. (dalej "Skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 17, art. 23, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej "u.ś.r.") w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej "u.ś.w.").

Prezydent ustalił, że matka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") z [...] r., z którego wynika, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Matka Skarżącego jest wdową, jej rodzice także nie żyją. Skarżący jest osobą niepracującą, niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Po przeanalizowaniu dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym ustaleń wywiadu środowiskowego, Organ pierwszej instancji stwierdził, że konieczność sprawowania opieki nad matką nie stanowi bezpośredniej przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Ponadto na podstawie orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki Skarżącego. Nie została zatem także spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu od decyzji Skarżący podniósł, że decyzja pierwszoinstancyjna jest błędna, gdyż została wydana na podstawie przepisu, który Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13 uznał za sprzeczny z Konstytucją RP.

Kolegium zaskarżoną obecnie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że Prezydent nieprawidłowo powołał się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13.

Kolegium podzieliło jednak stanowisko Organu pierwszej instancji, że nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Zdaniem Kolegium zakres opieki sprawowanej przez Skarżącego nad matką oraz poszczególne czynności wykonywane przez niego nie są na tyle angażujące, aby Skarżący nie mógł podjąć pracy choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, przy odpowiednim zorganizowaniu zakresu niezbędnej opieki nad matką do godzin rannych czy wieczornych. Nie budzi wątpliwości Organu odwoławczego, że matka Skarżącego wymaga pomocy w codziennym życiu. Jednakże takie czynności jak zakupy, przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, palenie w piecu oraz prace domowe wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, tak więc wykonywanie tych czynności nie może zostać uznane za coś uniemożliwiającego podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

W skardze Skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a."), polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Naruszenie to polega w szczególności na nieprawidłowym ustaleniu związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania osobistej opieki przez Skarżącego nad matką i tym samym brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia. Skarżący zarzucił, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. Skarżący wskazał także na naruszenie art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Nadto sformułował zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Organu pierwszej instancji.

Zdaniem Skarżącego w jego sprawie doszło także do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną subsumpcję do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, będącą wynikiem błędnego przyjęcia, że art. 17 ust. 2b pkt 4 u.ś.r. może być zastosowany wobec osoby, która rezygnuje z podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, w sytuacji gdy treść tego przepisu nakazuje przyjąć, że nie jest wykluczone przyznanie świadczenia osobie, która nie może podjąć zatrudnienia, a nie tylko rezygnuje z zatrudnienia.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że Prezydent niesłusznie przyjął, że Skarżący powinien czas opieki dzielić pomiędzy opiekę i pracę zawodową, gdyż w efekcie takiego ustalenia stanu faktycznego, Skarżący zmuszony byłby do podjęcia zatrudnienia na ponad etat, a także często nie wywiązywania się z obowiązków, gdyby opieka wymagała więcej czasu niż 4-6 godzin na dzień przez 7 dni w tygodniu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wnosząc o oddalenie skargi Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).

Kontrolując zaskarżoną decyzję, zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona prawa w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności przywołać należy regulacje prawne mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Przesłanki pozytywne uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną określone zostały w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Przy czym 1 stycznia 2024 r. weszła w życie u.ś.w., która zmieniła brzmienie m. in. art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. (na mocy art. 43 pkt 4 lit. a) i b) u.ś.w.). W aktualnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18. roku życia. Jednocześnie na mocy art. 43 pkt 4 lit. b) u.ś.w. z dniem 1 stycznia 2024 r. uchylono art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Jednakże w myśl art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu ustalając zakres zastosowania ww. przepisu przejściowego należy uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tą regulacją prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie – świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W konsekwencji przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a) i b) u.ś.w. zmieniającego art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Stosownie zatem do art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało m. in. osobom wskazanym w pkt 4 tego przepisu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że argumentacja Organu pierwszej instancji, w części w której oparł on decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją RP tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Kolegium słusznie uznało, że moment powstania niepełnosprawności matki Skarżącego nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium stwierdziło natomiast, że w sprawie występuje inna okoliczność uniemożliwiająca przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę. Mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez Skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia.

W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że matka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] r. nr [...] o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji ze wskazaniem, że niezdolność istniała na dzień 1 listopada 2020 r. Niezdolność do samodzielnej egzystencji pozostaje w związku ze stanem narządu wzroku. Orzeczenie to oznacza, że matka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. e) u.ś.r.).

Nie są również sporne okoliczności stanu faktycznego dotyczące sytuacji osobistej Skarżącego, stanu zdrowia matki Skarżącego i stopnia jej samodzielności oraz rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką. Organy dokonały ustaleń w tym zakresie na podstawie wywiadu środowiskowego, wyjaśnień i oświadczeń Skarżącego.

Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium - opierając się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym - uznało bowiem, że niepodejmowanie przez Skarżącego zatrudnienia nie pozostaje w związku przyczynowym ze sprawowaniem opieki nad matką. Zdaniem Organu odwoławczego czynności opiekuńcze wykonywane przez Skarżącego nie są na tyle angażujące, aby Skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ograniczają się one do wspomagania matki w czynnościach życia codziennego. Skarżący pomaga matce w utrzymywaniu mieszkania w czystości, chodzi sam lub z matką na zakupy, na wizyty do lekarzy i załatwia sprawy urzędowe. Gotuje obiady i podaje matce. Pilnuje, żeby matka mierzyła ciśnienie. Pomaga jej w myciu i przyjmowaniu leków. Stara się wychodzić z matką na spacery. Pomaga też w opiece nad psem. Przy czym czynności te Skarżący wykonuje codziennie rano i wieczorem. W południe wraca zaś do swojego domu.

Z kolei Skarżący podnosi konsekwentnie, że wymiar opieki jaką sprawuje nad matką skutkuje brakiem możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych.

Podkreślić zatem należy, że sam fakt posiadania przez matkę Skarżącego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji nie jest wystarczający do uznania, że Skarżący jako osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne nad matką spełnia automatycznie wymagania dotyczące przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności, że dana osoba jest niezdolna do samodzielnej egzystencji bądź, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki, nie przesądza, że sprawowanie opieki nad taką osobą wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności nie wyklucza zatem możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; 18 maja 2021 r., I OSK 275/21 - opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie precyzuje ani zakresu ani charakteru opieki nad osobą niepełnosprawną. Z uwagi na cel i istotę świadczenia pielęgnacyjnego przyjmuje się, że opieka powinna być osobista, stała bądź długotrwała i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, opubl. w CBOSA). Nie chodzi przy tym o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy, przez 24 godziny na dobę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2020 r., I OSK 371/20, opubl. w CBOSA).

Jednocześnie należy mieć na uwadze, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Uprawnienie do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje zarówno wówczas, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy, jak i gdy nie podejmuje ona zatrudnienia. Rezygnacja z zatrudnienia (niepodejmowanie zatrudnienia) musi jednak pozostawać w ścisłym i bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Czynności opiekuńcze muszą więc w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Przy czym stosownie do art. 3 pkt 22 u.ś.r. pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zatem niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia w formach przewidzianych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, opubl. w CBOSA).

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy należy zgodzić się z Kolegium, że zakres czynności opiekuńczych faktycznie realizowanych przez Skarżącego w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że matka Skarżącego ma aktualnie 67 lat, jest wdową, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący przyjeżdża do matki dwa razy dziennie, tj. rano i wieczorem. Rano przynosi węgiel i drewno, rozpala w piecu. Sprząta mieszkanie. Robi zakupy, przygotowuje posiłki, załatwia sprawy urzędowe. Codziennie wychodzi na spacer z matką, gdy pozwalają na to warunki pogodowe. W południe Skarżący wraca do własnego domu i ponownie wieczorem odwiedza matkę by pozmywać naczynia, zrobić pranie, przygotować kolację. Skarżący pomaga także matce z psem, tzn. wychodzi z nim na spacery, do weterynarza oraz karmi go. Często zabiera matkę do siebie, wtedy grillują na świeżym powietrzu, a matka ma wtedy zapewnioną całodobową opiekę. Skarżący pilnuje również aby matka mierzyła ciśnienie i brała wszystkie leki. Skarżący często wykonuje też drobne prace remontowe w mieszkaniu matki tj. malowanie, naprawianie sprzętów. Matka Skarżącego porusza się samodzielnie we własnym mieszkaniu. Poza mieszkaniem, tj. w czasie spacerów i zakupów musi jej towarzyszyć Skarżący. Matka Skarżącego samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, samodzielnie się ubiera i samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne i wykonuje czynności higieniczne. Matka Skarżącego nie wymaga zabiegów typowo pielęgnacyjnych, gdyż nie jest osobą stale leżącą, wymagającą leczenia odleżyn, pomocy w zakresie specjalistycznej pielęgnacji (np. karmienie przez sondę, pielęgnacja przetok itp.).

Czynności opiekuńcze Skarżącego polegają na wspomaganiu matki w czynnościach życia codziennego. Czynności wspomagające obejmują pomoc matce przy: czynnościach higienicznych (około 30 minut), przygotowaniu ubrań (około 30 minut); ćwiczeniach fizycznych i rozwijających mowę (około 25 minut); mierzeniu ciśnienia (30 minut); masażach i podawaniu leków (w sumie około 1 godzina); przygotowaniu i podawaniu posiłków (około 2 godziny); czytaniu książek, pism urzędowych (15 minut); wyjściach na spacery (1 godzina). Skarżący towarzyszy matce podczas wizyt lekarskich i realizuje recepty. Pomoc Skarżącego dotyczy ponadto czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj.: prace domowe (sprzątanie, pranie, zmywanie, zakupy – około 3 godzin dziennie); załatwianie spraw urzędowych; przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu (około 1 godziny).

Najbardziej czasochłonne czynności wykonywane przez Skarżącego dotyczą prowadzenia gospodarstwa domowego, tj. prace domowe, przygotowanie posiłków, sprawy urzędowe i opłacanie rachunków, przygotowywanie opału, prace remontowe, naprawa sprzętów. Wskazać jednak trzeba, że tego rodzaju czynności zasadniczo nie są uznawane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne. Ograniczenie formy opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności dnia codziennego prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia lub wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2023 r., I OSK 2155/22, opubl. w CBOSA). Czynności z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego można zaplanować. Część z tych czynności nie jest wykonywana każdego dnia. Ponadto czynności te nie mają charakteru czynności ciągłych, które wymagają stałej obecności opiekuna. Czynności te mogą być albo zrealizowane z wyprzedzeniem albo skumulowane w czasie.

Także czynności polegające na podawaniu leków czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20, opubl. w CBOSA). Z kolei pomoc w czynnościach higienicznych, mierzenie ciśnienia, masaże, palenie w piecu dotyczą czynności, które zasadniczo wykonywane są przez Skarżącego rano i wieczorem. Poza tym czynności te nie są tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach. Czynności te nie wymagają ciągłego i nieprzerwanego zaangażowania Skarżącego. Z kolei ćwiczenia ruchowe i umysłowe, spacery, czytanie pism urzędowych mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający podjęcie Skarżącemu zatrudnienia.

Wobec tego trafny jest wniosek Kolegium, że możliwe jest takie zorganizowanie opieki nad matką, aby Skarżący dalej ją sprawując, mógł podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślić należy, że niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie odnosi się wyłącznie do zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy i tylko na podstawie umowy o pracę. W przepisie tym chodzi o rezygnację lub brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej także w niepełnym wymiarze czasu pracy czy na podstawie umowy cywilnoprawnej, której istotą jest elastyczne podejście do czasu pracy wobec czego zatrudniony może zarządzać swoim czasem, także w zakresie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Biorąc pod uwagę czas poświęcany przez Skarżącego na czynności stricte opiekuńcze wobec niepełnosprawnej matki to realizacja obowiązków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy ich właściwej organizacji, daje Skarżącemu możliwość pogodzenia jej z wykonywaniem aktywności zawodowej. Przedstawiony przez Skarżącego zakres czynności wykonywanych podczas opieki nad matką co prawda ogranicza Skarżącego, jednakże nie wyklucza całkowicie podjęcia pracy. Wykonywane zaś przez Skarżącego przy matce czynności pielęgnacyjne mają taki charakter, że przy dołożeniu należytego wysiłku i odpowiednim planowaniu i organizacji dnia, nie będą stanowić przeszkody w podjęciu przez niego zatrudnienia.

Wobec powyższego Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko Kolegium, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad matką. Skarżący może zorganizować czynności opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w formie pracy zdalnej czy na podstawie umowy cywilnoprawnej.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów k.p.a. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 § 1 k.p.a). Organy zebrały i oceniły materiał dowodowy w stopniu odpowiednim i wystarczającym dla dokonania oceny, czy Skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Ocena materiału dowodowego nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a., a także odpowiada wynikającej z art. 11 k.p.a. zasadzie przekonywania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.