Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1274/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17  ust. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 26 maja 2023 r. nr SKO.NP/4115/158/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 26 maja 2023 r. nr SKO.NP/4115/158/2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023r., poz. 735) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania E. W. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy O. z dnia 30 marca 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem M.W.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 18 listopada 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia 28 września 2021 r. nr [...], zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności do 30 września 2028 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 24 roku życia zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 września 2021r.

Po rozpoznaniu wniosku, Wójt Gminy O. decyzją z dnia 21 grudnia 2022 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W motywach rozstrzygnięcia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia - -pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła skarżąca, domagając się uchylenia zaskrzonej decyzji oraz przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt: K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Po rozpoznaniu odwołania, SKO w Tarnowie, decyzją z dnia 17 lutego 2023 r. nr SKO.NP/4115/31/2023 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania stwierdzając, że organ I instancji w trakcie prowadzenia ponownego postępowania, powinien uzupełnić materiał dowodowy, tj. ustalić, czy skarżąca obecnie nie podejmuje zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, w tym w gospodarstwie rolnym, zwrócić się do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z pytaniem czy skarżąca bądź J. W. wnioskowali o przyznanie dopłat bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego oraz ewentualnie za jakie lata. Nadto organ I instancji winien ustalić, czy skarżąca wydzierżawiła gospodarstwo rolne, czy jest nieuprawiane, a może zajmuje się nim mąż. Kolejno powinien wyjaśnić, jakich czynności pielęgnacyjne - opiekuńczych wymaga podopieczny czy wymaga długotrwałej i całodziennej opieki oraz czy opieka ta może być sprawowana z przerwami pozwalającymi na podjęcie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w szczególności w gospodarstwie rolnym, chociażby w niewielkim zakresie. Dodatkowo organ Instancji winien wezwać skarżącą do przedłożenia dokumentów medycznych (o ile jest w posiadaniu) tj. kart informacyjnych z leczenia szpitalnego, zaświadczeń i wyników badań, w celu zobrazowania aktualnego stanu zdrowia syna.

Wójt Gminy O., ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia 30 marca 2023 r., odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdzając, jak uprzednio, że w przedmiotowym wypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca wniosła odwołanie. W treści odwołania powtórnie zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt: K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uchylenie Zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Tarnowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 który stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W związku z powyższym, stanowisko organu I instancji, co do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem powinny być przez nich respektowane.

Dalej, Kolegium doszło jednak do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada jednak prawu, bowiem skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co wynika z treści złożonego w dniu 1 marca 2023r. oświadczenia, w którego treści podała, że "Na chwilę obecną gospodarstwem rolnym zajmuje się tylko mąż J. W., gospodarstwo rolne, które posiadamy nie jest wydzierżawione, w całości uprawiane". Z uwagi na powyższe w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania stałej opieki nad synem. Nadto skarżąca w dostateczny sposób nie wykazała, że zakres sprawowanej opieki nad synem uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, szczególnie w gospodarstwie rolnym.

Kolegium stwierdziło, iż w III Części wniosku z dnia 18 listopada 2022r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca oświadczyła, że jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika, równocześnie wskazując, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego/ wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 18 listopada 2022r.

Weryfikując złożone przez skarżącą oświadczenie organ I instancji pismem z dnia 22 lutego 2023r. zwrócił się do ARiMR o wyjaśnienie czy skarżąca i jej mąż składali wniosek o przyznanie dopłat bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, czy aktualnie są wpisani do systemu ewidencji producentów.

W odpowiedzi, Zastępca Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR poinformował, że skarżącą i jej mąż nie figurują w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR.

Z kolei z zaświadczenia wydanego przez Głównego specjalistę KRUS Oddział Regionalny w K. z dnia 30 listopada 2022 r. nr [...], wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, w okresach:

- 1996.01.04 do 1996.01.11 z mocy ustawy w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (małżonka),

- 1997.05.18 do nadal z mocy ustawy w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i rnacierzyńskim jako rolnik (małżonka),..

Natomiast w przywołanym już oświadczenia skarżącej z 1 marca 2023 r. oraz wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 01.03.2023r. skarżąca podała, że "Na chwilę obecną gospodarstwem rolnym zajmuje się tylko mąż J. W.". Nadto dodała, że "gospodarstwo rolne, które posiadają nie jest wydzierżawione, w całości uprawiane".

W tych okolicznościach, Kolegium stwierdziło, że fakt sprawowania przez męża skarżącej gospodarstwa rolnego, w istocie nie stoi na przeszkodzie osiągania z tego tytułu dochodów.

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie osobie opiekuna utraty potencjalnych dochodów w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i niemożliwością podjęcia działań w celu zapewnienia sobie źródeł utrzymania. Zdaniem Kolegium brak rezygnacji przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego i zajęcie się nim przez męża nie spowodowało, że skarżąca utraciła jakiekolwiek dochody z gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo to jest nadal prowadzone i potencjalnie dalej przynosi dochody, jakie rodzina osiągała przed złożeniem przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna.

Jak wynika z powyższych ustaleń orzeczenie zaliczające syna do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności wydane zostało w dniu 28 września 2021r., skarżąca zaś wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu 22 listopada 2022r. W związku z tym skarżąca, nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Niniejsze okoliczności świadczą niezbicie o braku w przedmiotowym wypadku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem.

Dalej Kolegium wskazało, że w aktach sprawy zalega:

- karta informacyjna z SOR Szpitala Wojewódzkiego im. [...] SP ZOZ w T. z dnia 28.04.2021r., z treści której wynika, że u syna skarżącej rozpoznano liczne złamania odcinka piersiowego kręgosłupa, liczne złamania kręgosłupa Th, liczne złamania twarzoczaszki, odmę opłucnową, płyn w obu jamach opłucnowych, liczne złamania żeber. Przyczyna - wypadek na motocyklu.

- karta informacyjna ze Szpitala Wojewódzkiego im. [...] SP ZOZ w T. Oddziału Rehabilitacji z dnia 03.09.2021r., z treści której wynika, że syna skarżącej rozpoznano porażenie kończyn dolnych po złamaniu wybuchowym Th 5 ze zwichnięciem i zagięciem kyfotycznym kręgosłupa piersiowego leczonym operacyjnie (30.04.2021r) laminektomię Th 5 - Th 6 z odbarczeniem kanału kręgowego oraz stabilizacją przeznasadową TH2 - TH3 - TH4 - Th6 - Th7, pęcherz neurogenny, stan rozległym stłuczeniu płuc obustronnie, przebyte złamanie zatoki czołowej i sitowia, zakrzepica układu głębokiego lewej kończyny dolnej, zakażenie dróg moczowych.

Nadto w aktach sprawy zalega karta oceny stanu pacjenta wg zmodyfikowanej skali Barthel sporządzona przez specjalistę medycyny rodzinnej w dniu 02.03.2023r. Z zawartych w niej informacji wynika, że syn skarżącej otrzymał 35 pkt na 100 pkt możliwych do uzyskania. W jej treści odnotowano, że przy spożywaniu posiłków badany wymaga pomocy w krojeniu i smarowaniu oraz diety - 5 pkt, przemieszcza się z łóżka na krzesło i z powrotem z pomocą fizyczną jednej lub dwóch osób, może siedzieć - 5 pkt, potrzebuje pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych - 5 pkt, potrzebuje lub częściowo potrzebuje pomocy przy korzystaniu z toalety - 5 pkt, wymaga pomocy przy myciu i kąpieli całego ciała - 5 pkt, porusza się na odległość do 50 metrów za pomocą sprzętu wspomagającego - 5 pkt, potrzebuje częściowej pomocy innej osoby przy ubieraniu i rozbieraniu - 5 pkt, nie jest w stanie wchodzić i schodzić po schodach nawet z pomocą innej osoby - 0 pkt, nie panuje nad czynnościami fizjologicznymi - 0 pkt.

Z kolei w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 1 marca 2023 r. stwierdzono, że syn skarżącej w związku z urazem rdzenia kręgowego nie chodzi. Jak podaje od wysokości klatki piersiowej w dół tułowia nie ma czucia. Porusza się tylko na wózku inwalidzkim, jest cewnikowany. Jak oświadczył, niepełnosprawny w niewielu czynnościach jest w stanie funkcjonować sam tj. może samodzielnie spożywać posiłki, zrobić toaletę twarzy (ogolić się, umyć twarz i zęby, obciąć paznokcie. We wszystkich pozostałych czynnościach dnia codziennego wymaga pomocy innej osoby. Matka dowozi syna na wizyty lekarskie, pomaga synowi usiąść na wózek i z niego zejść, wkładaniu wózka do samochodu, w częściowym ubieraniu (od pasa w dół), zmianie pozycji ciała w trakcie leżenia na łóżku, kąpieli (syn jest w stanie samodzielnie umyć głowę i górną część ciała) i pielęgnacji ciała (odleżyny), dozuje i podaje leki, pomaga w domowej rehabilitacji, pomaga stanąć przy urządzeniu pionizującym, asystuje podczas spacerów. Nadto dodano, że niepełnosprawny syn nie jest pampersowany, ale matka przygotowuje i pomaga synowi w zmianie cewnika.

Nadto w treści powołanego już oświadczenia skarżącej oraz w treści ww. wywiadu środowiskowego wskazano, że skarżąca, sprawuje całodobową opiekę nad synem, wykonuje wszystkie czynności samoobsługowe, higieniczne jak również urzędowe. Pomaga synowi w takich czynnościach jak codziennej toalecie (goli się sam), kąpaniu, zmianie cewnika, ubieraniu dolnej części garderoby, przy wsiadaniu i zsiadaniu z wózka, przygotowuje i podaje posiłki (spożywa je sam), dozuje i podaje leki. pierze, sprząta, asystuje w wychodzeniu na spacery, załatwia wizyty lekarskie, dowozi do lekarzy specjalistów poza wizytami domowymi.

Dodatkowo skarżąca przedłożyła spis czynności wykonywanych podczas opieki nad synem, z którego wynika, że pomaga synowi codziennie w czynnościach higienicznych, wykonuje masaże nóg, smaruje kremami, przygotowuje leki do organizera, czuwa w nocy, wykonuje czynności porządkowe (pierze, prasuje), dwa razy dziennie pomaga synowi w ubieraniu się i przygotowuje ubranie, kilka razy dziennie prowadzi do toalety, pomaga przy cewnikowaniu, pięć razy dziennie przygotowuje posiłki oparte na diecie, trzy razy w tygodniu robi zakupy, realizuje recepty, w razie potrzeby zawozi syna do ośrodka zdrowia, załatwia sprawy urzędowe, opłaca rachunki, wychodzi na spacery. nadto w sezonie zimowym przygotowuje opał i pali w piecu.

W ocenie Kolegium, w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym synem sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Czynności skarżącej związane z opieką nad synem nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie pracy, szczególnie w gospodarstwie rolnym. Podkreślić dodatkowo należy, że syn skarżącej jest pomimo swoich dolegliwości częściowo samodzielny.

Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że syn skarżącej ma brata, który, część obowiązków może przejąć, na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego, jak i obowiązek moralny.

Dodatkowo Kolegium podkreśliło, że skarżąca powinna rozważyć możliwość zwrócenia się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w postaci usług opiekuńczych. Taka pomoc mogłaby stanowić uzupełnienie opieki sprawowanej przez skarżącą, umożliwiając jej podjęcie zatrudnienia

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, nie zgadzając się z nią. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie :

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez męża skarżącej prowadzi do wniosku, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem rodzina w dalszym ciągu uzyskuje z niego dochody.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz zasądzenie kosztów postepowanie w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 26 maja 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia wójta gminy O. z dnia 30 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem Z. P., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi matce lub ojcu - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, który został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na podstawie orzeczenia z dnia 28.09.2021r.. Jako symbol niepełnosprawności wskazano oznaczenie 10-N. Ponadto wskazano, że niepełnosprawność syna skarżącej istnieje od 24 roku życia, a orzeczenie zostało wydane do 30.09.2028r. W aktach administracyjnych znajdują się karty informacyjne ze szpitala, z których wynika, że syn skarżącej na skutek wypadku na motocyklu doznał porażenia kończyn dolnych po złamaniu wybuchowym ze zwichnięciem i zagięciem kyfotycznym kręgosłupa piersiowego. Był leczony operacyjnie. Stwierdzono również upośledzenie funkcji zwieracza. Według karty oceny pacjenta w skali Barthela na dzień 2 marca 2023r. syn skarżącej uzyskał 35 pkt na 100.

W wywiadzie środowiskowym wskazano, że syn skarżącej od wysokości klatki piersiowej w dół tułowia nie ma czucia. Porusza się tylko na wózku inwalidzkim, jest cewnikowany. Ze względu na dużą spastykę i silne bóle odrdzeniowe syn skarżącej nie może długo siedzieć na wózku inwalidzkim., musi leżeć. Skarżąca pomaga mu w wsiadaniu na wózek i zsiadaniu z wózka, a także przy zmianie pozycji ciała podczas leżenia w łóżku. Syn skarżącej może samodzielnie spożyć posiłek, zrobić toaletę twarzy. Natomiast pozostałe czynności musi wykonywać skarżąca. Skarżąca pomaga synowi w takich czynnościach jak: codzienna toaleta, kapanie, pielęgnacja ciała, zmiana bielizny, ubieraniu dolnej części ciała. Dalej skarżąca przygotowuje i pomaga zmienić cewnik, zmienić pozycję w łóżku, przy wsiadaniu i zsiadaniu z wózka inwalidzkiego, przygotowuje i podaje posiłki, dozuje i podaje leki, pomaga w rehabilitacji w domu. Ponadto skarżąca dowozi syna na wizyty lekarskie, rehabilitację oraz wykonuje czynności z zakresu gospodarstwa domowego.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno przez organ i Instancji nastąpiła z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., a jednocześnie organ ten stwierdził, że w niniejszej sprawie istnieje konieczność sprawowania opieki nad synem przez skarżącą. Z kolei organ II instancji uznał, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia. Kolegium uznało bowiem, że skarżąca nadal pracuje w gospodarstwie rolnym, jak również, że zakres czynności wykonywanych przy synu nie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Zdaniem Sądu organ błędnie uznał, że sama konieczność wykonywanie wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonuje opiekując się synem musiała rzeczywiście rezygnować z podejmowania zatrudnienia, w tym z pracy w gospodarstwie rolnym.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca spełniła powyższe przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym synem wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia, w tym pracę w gospodarstwie rolnym. Syn skarżącej jest osobą sparaliżowaną i niesamodzielną. Konieczne jest więc stałe czuwanie nad nim choćby w celu zaspokojenia jego potrzeb fizjologicznych (problemy związane z cewnikowaniem), czy zmiany pozycji ciała. Skarżąca musi pomagać mu w każdej niemal czynności dnia codziennego, czy przenosić z łóżka na wózek i z powrotem oraz zmieniać pozycje ciała w czasie leżenia. Należy również uwzględnić, że syn skarżącej ma silne bóle odrdzeniowe, a skarżąca musi mu wówczas pomagać w ich redukcji. Trudno więc sobie wyobrazić, aby skarżąca mogła pozostawać w gotowości do pracy, skoro opieka nad synem ma charakter stały, a jego potrzeby należy zaspokajać w sposób ciągły z niemożliwą do przewidzenia częstotliwością. Co więcej należy uwzględnić, że syn skarżącej został sparaliżowany w 2021r., stąd nie wyrobił sobie jeszcze pewnego stopnia samodzielności, tak aby mógł funkcjonować codziennie choćby przez krótki okres czasu bez nadzoru innej osoby, co umożliwiłoby skarżącej podjęcie zatrudnienia. Wprawdzie w uchwale NSA z 11.12.2012 r., (I OPS 5/12, ONSAiWSA 2013, nr 3, poz. 40) zwrócono uwagę, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzania gospodarstwem. Przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Jednak w niektórych sprawach, tak jak w niniejszej, zachodzą takie okoliczności faktyczne, które uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia – prowadzenie gospodarstwa rolnego - nawet w takim zakresie.

Skarżąca zgodnie z oświadczeniem zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 18 listopada 2022r. Fakt, że niepełnosprawność syna powstała 17 września 2021r. nie ma znaczenia dla kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, prowadzenie gospodarstwa rolnego przez skarżącą bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a w czasie gdy jej syn był już osoba niepełnosprawną, nie może być uznane za rozstrzygający o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18.08.2022 r., I OSK 1939/21, LEX nr 3398917 oraz z 14.09.2022 r., I OSK 2095/21, LEX nr 3629761, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21).

Należy także wskazać, że skarżąca jest nadal ubezpieczona w KRUS. Jednak samo zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlega ubezpieczeniu na podstawie albo ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2020 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; Dz. U. z 2021 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników). W takim przypadku wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki (art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu w KRUS nie ma więc jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad matką.

Sąd nie podzielił również stanowiska Kolegium co do faktu prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego. Skarżąca zrezygnowała – zgodnie ze złożonym oświadczeniem – z jego prowadzenia 18 listopada 2022r. Według jej oświadczenia prowadzeniem gospodarstwa rolnego zajmuje się jej mąż, jak również prowadzi on działalność gospodarczą. Jak wynika z prawidłowych ustaleń skarżąca, ani jej mąż nie pobierają dopłaty z funduszy unijnych, których przesłanką uzyskania nie jest sama własność gospodarstwa, lecz jego rzeczywiste prowadzenie przez rolnika. Dalej skarżąca, ani jej mąż nie są również zarejestrowani w systemie informatycznym ARiMR jest jako producenci rolni Nie sposób więc zgodzić się z organem, że skarżąca faktycznie prowadzi działalność rolniczą, gdyż żadne dokumenty tego nie potwierdzają. Natomiast nie ma wątpliwości, że taką działalność prowadzi jej mąż, pomimo, że ani nie pobiera dopłat, ani nie jest wpisany jako producent rolny.

Należy w tym miejscu powtórzyć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu. Niewątpliwie matka i ojciec osoby wymagającej opieki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - są uprawnieni do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wprowadza dla tych osób dodatkowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w odróżnieniu do osób o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z tych względów, w ocenie Sądu, brak jest podstaw, aby uprawnienie matki w tym zakresie, rozpatrywać w kontekście obowiązku alimentacyjnego, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 129 i 132 k.r.o. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny. Obowiązek alimentacyjny jako kryterium przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie dotyczy podmiotów określonych w art. 17 ust. 1 pkt 1-3, lecz wyłącznie podmiotów określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (wyrok WSA w Kielcach z 27.06.2023 r., II SA/Ke 299/23, LEX nr 3588804).

Zastosowanie zaś pkt 1 art. 17 ust. 1 u.ś.r ma miejsce wówczas, gdy matka lub ojciec wspólnie z niepełnosprawnym dzieckiem tworzą jedną rodzinę i jedno gospodarstwo domowe. Nie ma przy tym znaczenia, czy dziecko jest pełnoletnie, ani kiedy jego niepełnosprawność powstała. Nie ma również znaczenia na tle tego przepisu fakt, że jedno z rodziców pracuje. Regulacja bowiem przewidziana w tym zakresie ma charakter autonomiczny, a świadczenie pielęgnacyjne przysługuje według wybory albo matce, albo ojcu.

Mając powyższe na uwadze sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.

Sąd orzekł o kosztach na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).