Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 175/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 60 ust.1, art. 61 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 2 lit.b, art. 6 pkt 14
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 listopada 2020 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096); dalej : K.p.a. oraz art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.Dz.U.z 201 Sr. poz.1508 ze zm); dalej : "u.p.s." lub "ustawa", po rozpatrzeniu odwołania B. S. dalej : "strona", Samorządowe Kolegium Odwoławcze dalej : "SKO", "organ odwoławczy" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Z. nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. w sprawie ustalenia wobec Strony odpłatności za pobyt jej matki K. N. w Domu Pomocy Społecznej w B. (dalej : "DPS"), począwszy od 1 października 2019 r. do ustania potrzeby.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO wskazano, iż wcześniejszą decyzją nr [...] wydaną dnia [...] stycznia 2019 r. organ pierwszej instancji nałożył na B. S. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt jej matki K. N. w DPS w B., począwszy od 9 sierpnia 2018 r. do ustania potrzeby.

W wyniku postępowania odwoławczego decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji ze wskazaniem, iż ponownego wyjaśnienia wymaga sprawa sytuacji dochodowej Strony i prawidłowe ustalenie jej dochodów, co ma wpływ na ustalenie wysokości opłat.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Burmistrz Z. decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] ustalił wobec strony odpłatność za pobyt jej matki w DPS w wysokości [...] zł. począwszy od dnia od 1 października 2019 r. do ustania potrzeby.

Od powyższej decyzji strona również złożyła odwołanie, zarzucając organowi naruszenie zasad proceduralnych tj. zbyt krótkiego terminu na zapoznanie się z aktami sprawy oraz włączenie do sprawy osoby całkowicie niezwiązanej z art. 61 u.p.s. tj. jej męża, a także nieuwzględnienie art. 64 pkt 2 ustawy, który zwalnia od opłat osoby niepełnosprawne, a do takich osób należy jej mąż. Do odwołania skarżąca dołączyła umowę notarialną z dnia 27 listopada 2019 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej z mężem, co - według niej - stanowi podstawę wyłączenia męża z postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało powyższe argumenty za niezasadne. W uzasadnieniu wydanej decyzji, utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji Kolegium wskazało, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s. w pierwszej kolejności koszty pobytu pokrywa mieszkaniec. Jeśli nie jest on w stanie uiścić opłat to obciążają one kolejno małżonka, zstępnych (dzieci), wstępnych (rodziców) oraz gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym małżonek i krewni nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu pokrywa pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1/ mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu,

2/ małżonek, zstępni przed-wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy.

Zasada kolejności przyjęta w art. 61 ust. 1 u.p.s. oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić pełnych kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, a w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - gminie.

Decyzja ustalająca opłaty za pobyt, w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby. Powyższe oznacza, że w decyzji, o której mowa w art. 59 ustawy, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy - poprzez ustalenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w powołanych wyżej przepisach oraz ustalenie przypadających na nich kwot opłaty.

Zaskarżoną decyzją, podjętą na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 oraz 61 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 u.p.s., organ pierwszej instancji, uwzględniwszy wskazówki organu odwoławczego zawarte w decyzji z dnia 26 sierpnia 2019 r. ustalił sytuację dochodową Strony i określił wysokość należnej od niej opłaty za pobyt matki w DPS w wysokości [...] zł. Zdaniem SKO organ I instancji nie naruszył obowiązujących przepisów i prawidłowo naliczył kwotę odpłatności. Z akt sprawy wynika, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS w B. wynosi [...] zł, zaś osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłat za pobyt K. N. w placówce są jej zstępni, czyli syn - J. N. i córka - B. S..

W ocenie Kolegium, postępowanie administracyjne przeprowadzone prawidłowo przez organ pierwszej instancji wykazało, iż strona pozostaje w związku małżeńskim a miesięczny dochód rodziny tj. Strony i jej męża stanowi kwotę [...]zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, przy kryterium dochodowym wynoszącym [...] zł miesięcznie, a zatem dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego wynoszącego na osobę w rodzinie [...] zł miesięcznie. Ustalona prawidłowo odpłatność wynosi zatem [...] zł miesięcznie.

Mąż skarżącej (zięć pensjonariuszki) nie należy do osób zobowiązanych do uiszczenia tych opłat, a jego udział w postępowaniu ogranicza się do ustalenia dochodów rodziny.

SKO podkreśliło, że skoro najbliżsi krewni nie mogą zapewnić opieki osobie wymagającej opieki we własnym zakresie, a opiekę tę zapewnia jej dom pomocy społecznej, to osoby te winny ponosić koszty pobytu w takiej placówce.

Zdaniem Kolegium, przedstawiona przez Stronę umowa o rozdzielności majątkowej z mężem – nie mogła mieć znaczenia przy ustalaniu przez organ wysokości opłat, bowiem została zawarta już po wydaniu decyzji ustalającej te opłaty. Nie ma tu również znaczenia przywołana w odwołaniu niepełnosprawność męża skarżącej, gdyż zgodnie z art. 64 pkt 2 u.p.s. zwolnienia od opłat w razie m.in. niepełnosprawności odnoszą się do osób zobowiązanych do ich ponoszenia, a do takich osób, jak wcześniej wskazano, mąż skarżącej nie należy, a zatem jego niepełnosprawność nie ma wpływu na zobowiązanie strony do wniesienia opłat za pobyt jej matki w DPS.

Powyższą decyzję strona zaskarżyła skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając jej naruszenie przepisów art. 139 K.p.a., art. 61 ust. 1 i 2, art. 64 pkt 2 u.p.s. oraz nieuwzględnienie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2019 r. (Repertorium A [...]) o ustanowieniu rozdzielności majątkowej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji dopuściły się wielu nieprawidłowości opisanych w zarzutach skargi. Skarga nie dotyczy samego faktu odpłatności za pobyt matki strony w DPS w B., lecz wysokości tej opłaty. W szczególności organ pierwszej instancji nie uwzględnił aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2019 r. (Repertorium A [...]) ustanawiającego rozdzielność majątkową skarżącej i jej męża, czym naruszył przepisy art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 64 pkt 3 u.p.s. i błędnie określił wysokość opłaty za pobyt matki skarżącej w DPS.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swym uzasadnieniu potwierdziło, że mąż skarżącej, a zięć pensjonariuszki nie należy do osób zobowiązanych do uiszczania opłat. Przy rozdzielności majątkowej dochody męża nie powinny zatem rzutować na jej sytuację materialną, zaś i jej dochody - na sytuację dochodową męża. Pomimo tego druga instancja utrzymała w mocy błędną decyzję.

W tych okolicznościach faktycznych i prawnych skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz na podstawie art. 135 P.p.s.a. o uchylenie decyzji pierwszej instancji.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, zaskarżonego aktu lub czynności tj., czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r..- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325.ze zm.) dalej: "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie ustalenia miesięcznej opłaty za pobyt matki skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w B..

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowiące, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. do uiszczenia tych opłat zobowiązani są :

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. umowa w sprawie ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej :

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W niniejszej sprawie okoliczności faktyczne, istotne dla decyzyjnego określenia zobowiązania skarżącej do ponoszenia kosztów pobytu jej matki w DPS, są niesporne.

Skarżąca nie zakwestionowała bowiem ustaleń dotyczących jej dochodów, jak też dochodów jej męża, które organy obu instancji przyjęły za podstawę określenia odpłatności jak też prawidłowości ustalenia tych opłat obciążających jej brata. Zakwestionowała jedynie zasadność doliczenia dochodów jej męża do jej dochodów i uwzględnienie ich przy ustalaniu należnej od skarżącej części odpłatności, mimo, iż posiada z mężem umowę w formie aktu notarialnego o rozdzielności majątkowej, a nadto mąż jest niepełnosprawny. Z tego powodu dochody męża nie powinny być uwzględnione przy ustalaniu sytuacji dochodowej skarżącej i mieć wpływ na jej zobowiązanie.

Spór dotyczy zatem jedynie zasady przyjęcia przez organy do podstawy ustalenia opłaty dochodów męża skarżącej, który – jej zdaniem - jako osoba obca do matki skarżącej, a nadto z powodów wyżej wskazanych, nie jest zobowiązany do ponoszenia przedmiotowych kosztów.

Stanowisko skarżącej w tym zakresie jest nietrafne.

Zgodnie z przytoczonymi wyżej przepisami ustawy o pomocy społecznej w przypadku K. N. zobowiązani do odpłatności za jej pobyt w DPS są zstępni, czyli skarżąca, będąca jej córką oraz syn - J. N., który – jak wynika z treści decyzji organu I instancji - wywiązuje się z nałożonego obowiązku w zakresie, który wynika z jego sytuacji dochodowej. Różnicę pomiędzy opłatą wnoszoną przez mieszkańca i zobowiązanych zstępnych, a pełnymi kosztami pobytu w DPS ponosi gmina Z..

Obowiązujący średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS, w którym została umieszczona matka skarżącej wynosi [...] zł. Kwotę tę ustala organ prowadzący dom pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 61 ust.2 pkt 2 lit.b u.p.s., opłata jest ustalana, jeżeli posiadany dochód na osobę, która posiada rodzinę, jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Powyższy przepis posługuje się terminem "dochodu na osobę w rodzinie", jako podstawy ustalenia kwoty należnej odpłatności od osoby zobowiązanej.

Ustawodawca zdefiniował, co na gruncie ustawy o pomocy społecznej należy rozumieć pod pojęciem: "rodziny", "dochodu", "dochodu rodziny", "dochodu na osobę w rodzinie". Pod pojęciem "rodziny" ustawa ta rozumie osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 u.p.s.); "dochód na osobę w rodzinie" to dochód tak rozumianej rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3 u.p.s.), natomiast "dochód rodziny" stanowi sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie (art. 6 pkt 4). Z kolei za "dochód" - zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy - uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub - w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W niniejszej sprawie niesporne jest, iż skarżąca nie jest osobą samotnie gospodarującą lecz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, z którym stanowi rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s., zatem organ prawidłowo przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenie dochodu na osobę w rodzinie oraz uwzględnił w tym wyliczeniu dochód miesięczny męża skarżącej. Jak wynika z danych znajdujących się w aktach administracyjnych mąż skarżącej otrzymuje wojskowe świadczenie rentowe w kwocie [...]zł (netto), a łączne dochody rodziny na dzień wydania skarżonej decyzji wynoszą [...] zł, czego skarżąca nie kwestionuje.

W oparciu o powyższe dane organ I instancji, czyli Burmistrz Z., jako organ prowadzący DPS ustalił kwotę należnej od skarżącej odpłatności.

W decyzji tego organu zawarte jest szczegółowe wyliczenie, a jego analiza nie wskazuje na błędy w tym działaniu.

W świetle art. 6 pkt 14 u.p.s., nawet gdyby skarżącej i jej męża nie łączył akt zawarcia małżeństwa ale faktycznie razem by zamieszkiwali i prowadzili wspólne gospodarstwo domowe dochody tej osoby należałoby uwzględnić przy ustalaniu dochodu na osobę w rodzinie, która to kwota ma wpływ na ustalenie parametrów finansowych obowiązku ponoszenia przez skarżącą kosztów pobytu matki w domu pomocy społecznej. Jest to zupełnie inna kwestia niż zarzucane przez skarżącą nieuzasadnione obciążenie jej męża kosztami utrzymania jej matki w DPS. Bez znaczenia prawnego jest także zarzut niepełnosprawności męża. Nie jest on stroną ani uczestnikiem postępowania w tej sprawie, i nie jest obciążany przedmiotowymi wynikami, natomiast w związku z faktem wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania z osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty, jego dochody są uwzględniane przy ustalaniu sytuacji dochodowej rodziny i osoby w rodzinie, które mają wpływ na ustalenie kwoty odpłatności za DPS osoby zobowiązanej, z którą wspólnie gospodaruje.

Takie jest rozwiązanie ustawowe zawarte w ustawie o pomocy społecznej.

Należy dodać, iż powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok : NSA z dnia 14 lutego 2017 r. sygn. I OSK 1505/16, WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 21 października 2010 r. sygn.. akt II SA/Go 432/10, WSA w Łodzi z 17 września 2020 r. sygn.. akt II SA/Łd 444/20, a także wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 grudnia 2016 r. sygn.. akt II SA/Kr 1486/16, w którym Sąd ten stwierdził, iż istotą definicji rodziny zawartej w art. 6 pkt 14 u.p.s. jest to, że co najmniej dwie osoby spokrewnione lub nawet niespokrewnione np. pozostające w konkubinacie, wspólnie zamieszkują i gospodarują.

Rozdzielność majątkowa małżonków, którzy wspólnie zamieszkują i gospodarują nie wyłącza zatem dochodów tego małżonka od ustalenia dochodu tak rozumianej rodziny i dochodu na osobę w rodzinie ustalonego wobec małżonka zobowiązanej do ponoszenia opłat za pobyt osoby bliskiej, wskazanej w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w domu pomocy społecznej.

Jak prawidłowo ustalił organ I instancji, tak rozumiany miesięczny dochód 2 - osobowej rodziny strony wynosi [...] zł, dochód na osobę w rodzinie wynosi zatem [...] zł. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, a 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie to [...] zł.

Zgodnie z art. 61 ust.2 pkt 2 lit.b u.p.s. wyliczenie wysokości należnej od skarżącej odpłatności stanowi różnicę między dochodem na osobę w rodzinie tj. [...] zł, a kwotą [...]% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. [...] zł tj. [...] zł, przy czym kwota dochodu na osobę w rodzinie, które jest wielkością określoną przepisami, pozostająca po wniesieniu opłaty za pobyt osoby w DPS nie może być niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art.61 ust.2 pkt 2 lit.b u.p.s.). W niniejszej sprawie kwota ta jest przekroczona, zatem wyliczenie wysokości odpłatności uznać należy za prawidłowe.

Dodać należy, iż nie ma racji SKO stwierdzając, iż organ I instancji nie musiał uwzględnić umowy o rozdzielności majątkowej, gdyż została ona zawarta po wydaniu decyzji, bowiem kwestia ta, w świetle przytoczonych wyżej przepisów nie ma znaczenia. Mimo rozdzielności majątkowej, dochody obojga małżonków wspólnie zamieszkujących i gospodarujących stanowią dochód rodziny w rozumieniu art. 6 pkt 4 u.p.s. i mają wpływ na określenie dochodu na osobę w rodzinie, stanowiącego podstawę określenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w oparciu o art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s.

Dodać należy, iż w świetle art. 103 ust. 2 u.p.s. zasadą winno być ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w drodze umowy z osobami zobowiązanymi.

Jednakże w razie kwestionowania zasadności lub wysokości opłaty – organ pomocy społecznej wydaje stosowną decyzję, konkretyzującą wynikający z ww. ustawy obowiązek art. 61 ust. 2 d u.p.s.

W tym stanie rzeczy należało uznać, iż skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.