Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 683/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 239 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (organ) utrzymał w mocy swoją decyzję z 27 listopada 2013 r. nr [...] o odmowie umorzenia J. C. (skarżący) należności z tytułu składek.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 - k.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 – s.u.s.).

Organ wskazał, że wymienioną decyzją z 27 listopada 2013 r. skarżącemu odmówiono umorzenia nieopłaconych należności w zakresie niej wskazanym tj. w okresie zawierającym się od kwietnia 2005 r. do sierpnia 2013 r.

W toku postępowania w zakresie ponownego rozpatrzenia wniosku organ ustalił, że skarżący prowadził działalność gospodarczą, która została zakończona. Na koncie płatnika składek w dacie wpływu wniosku o umorzenie 2 października 2013 r. pozostają nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w okresie od kwietnia 2005 r. do sierpnia 2013 r. w kwocie [...]zł, na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od kwietnia 2005 r. do sierpnia 2013 r. w kwocie [...]zł oraz na Fundusz Pracy w okresie od maja 2005 r. do sierpnia 2013 r. w kwocie [...]zł wraz z należnymi odsetkami. Powyższe należności z tytułu składek pozostają wymagalne, a ich 5-letni bieg przedawnienia został zawieszony. Należności do 31 grudnia 2011 r. były objęte przy tym 10-letnim terminem przedawnienia, a znowelizowanym art. 24 ust. 4 s.u.s. ich 5-letni termin przedawnienia biegnie od 1 stycznia 2012 r.

Nieopłacone należności z tytułu składek zostały objęte postępowaniem w sprawie określenia wysokości należności celem ich poboru od daty wszczęcia postępowania w tym zakresie 25 lutego 2014 r. kolejno poprzez wydanie decyzji 2 kwietnia 2014 r. w sprawie [...], od której skarżący wniósł odwołanie zakończone jego oddaleniem przez Sąd Okręgowy w S. prawomocnym wyrokiem z 20 października 2021 r. w sprawie sygn. akt VI U [...]. Nieopłacone należności z tytułu składek zawierające się w okresie od marca 2009 r. do lipca 2013 r. zostały również objęte postępowaniem egzekucyjnym (zawieszonym) wszczętym na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych z 23 października 2013 r. Ponadto 28 sierpnia 2013 r. wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) zwanym powszechnie abolicyjnym. Decyzją z 9 lutego 2023 r. nr [...] ustalono skarżącemu warunki umorzenia oraz określono należności podlegające umorzeniu w ramach tego postępowania.

Organ stwierdził, że nieopłacone należności istnieją i są wymagalne. Kwestionowane przez skarżącego okoliczności braku obowiązku opłacenia należności z tytułu składek zostały prawomocnie rozstrzygnięte i ustalone wyrokiem sądu, a bieg przedawnienia zawieszony postępowaniem rozpoznawczym, zawieszonym postępowaniem egzekucyjnym, oraz nadal niezakończonym postępowaniem abolicyjnym, które jest w toku.

Organ ustalił, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne z ZUS w miesięcznej kwocie [...]zł brutto wraz ze zwiększeniem rolnym w kwocie [...]zł brutto, tj. łącznie [...] zł brutto ([...] zł netto). Gospodarstwo domowe prowadzi z małżonką, która pobiera świadczenie emerytalne z ZUS w miesięcznej kwocie [...]zł brutto, tj. [...] zł netto. Małżonka skarżącego jest osobą schorowaną. Skarżący oświadczył, że w ramach prowadzonego wspólnie gospodarstwa ponosi miesięczne stałe wydatki z tytułu opłat w łącznej kwocie [...]zł, w tym: czynsz - [...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...] zł, koszty związane z leczeniem - [...] zł + [...] zł, tj. [...] zł. Nie wykazał obok zadłużenia tytułem nieopłaconych należności z tytułu składek innych zobowiązań a także osób pozostających na wyłącznym utrzymaniu. Skarżący pozostaje ujawnionym właścicielem przyczepy i pojazdu bez wartości egzekucyjnej. Nie jest właścicielem nieruchomości. Lokal mieszkalny położony w T. przy [...] oraz nieruchomość gruntowa w T. zostały darowane na rzecz P. J. C. 13 stycznia 2014 r. Odnośnie do lokalu mieszkalnego skarżącemu oraz małżonce przysługuje nieodpłatna i dożywotnia służebność korzystania z całego lokalu.

Organ odniósł się do ogłoszonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego w roku 2022 (dwuosobowe gospodarstwo emeryckie), które wynosiło 2 476,21 zł, tj. na osobę (członka rodziny) kwotę 1 238,11 zł.

Organ wyjaśnił, że rozpatrzył wniosek skarżącego w oparciu o art. 28 ust. 3 i 3a s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – rozporządzenie u.n.s.). Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie ww. przepisów.

Według organu nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy brak jest również podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy rozporządzenia u.n.s. W ramach prowadzonego przez skarżącego z małżonką gospodarstwa domowego łączny średniomiesięczny dochód wynosi około [...] zł netto tj. na członka rodziny [...] zł, przewyższając minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. W zgodzie z oświadczeniem skarżącego w ramach wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego ponoszone są stałe wydatki w łącznej kwocie [...]zł, w tym obok standardowych związanych z utrzymaniem wydatki związane z leczeniem w kwocie [...]zł.

Organ ocenił, że skarżący nie wykazał zagrożenia w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych członków rodziny, związanych z opłaceniem należności z tytułu składek (w tym dochodzeniem należności z ujawnionego majątku jakim są dochody tytułem świadczenia emerytalnego w granicach prawa). O ile skarżący nie jest w stanie opłacić bezpośrednio przedmiotowych należności, to poza ich egzekucją w granicach dozwolonych prawem, istnieje możliwość przystąpienia do ich spłaty w ratach. Sytuacja zdrowotna zarówno skarżącego, jak i jego małżonki nie może samodzielnie stanowić podstawy do umorzenia przez organ nieopłaconych należności z tytułu składek, a wyłącznie taka, która uniemożliwia osiągania dochodów i zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, co w oparciu o zgromadzony materiał w sprawie nie ma miejsca. Skarżący ma również zaspokojone potrzeby mieszkaniowe.

Organ podkreślił, że dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem. Powołane okoliczności podlegania ubezpieczeniu w KRUS i braku obowiązku opłacenia należności z tytułu składek są w tym postępowaniu bezprzedmiotowe. Obowiązek opłacenia składek a także jego wymagalność (w tym zawieszenie biegu przedawnienia) zostały ukształtowane prawomocnym wyrokiem sądu pracy i ubezpieczeń społecznych i nie mogą być kwestionowane w niniejszym postępowaniu.

Organ ocenił, że w sytuacji skarżącego brak jest przesłanek całkowitej nieściągalności jaki i wykazanego uzasadnionego przypadku stanowiącego podstawę umorzenia zadłużenia.

Skarżący zaskarżył powyższą decyzję organu, zarzucając jej:

- naruszenie art. 28 ust. 3a s.u.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie umorzenia należności składkowych skarżącego pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, podczas gdy skarżący wykazał w postępowaniu, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,

- naruszenie § 3 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3 rozporządzenia u.n.s. w zw. z art. 28 ust. 3a s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię (i w konsekwencji - niewłaściwe zastosowanie), polegającą na przyjęciu, że ww. przepis zawiera wyczerpujące wyszczególnienie przesłanek możliwości umorzenia należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, podczas gdy z zawartego w ust. 1 tego przepisu sformułowania "w szczególności" jednoznacznie wynika, że ww. wyliczenie przesłanek ma charakter przykładowy, zarazem zaś wynika, że przesłanką umorzenia wynikającą z tego przepisu, jest wykazanie, że zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest wstanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,

- naruszenie przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji, polegające na tym, że w zakresie ustalania przez organ możliwości umorzenia należności składkowych skarżącego pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, organ ograniczył się wyłącznie do badania przesłanek enumeratywnie wyszczególnionych w § 3 rozporządzenia u.n.s., podczas gdy wyliczenie tych przesłanek zawarte w tym przepisie ma charakter wyłączne przykładowy, co w konsekwencji sprawiło, że w przeprowadzonym postępowaniu organ nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i nie rozpatrzył w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego,

- naruszenie przepisu art. 7 k.p.a., mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji, polegające na tym, że organ stanął na stanowisku, że ciężar dowodowy w zakresie udowodnienia przesłanek umorzenia należności składkowych spoczywa wyłącznie na skarżącym, podczas gdy w myśl ww. przepisu, w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, także z urzędu.

W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały uszczegółowione.

Skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 27 listopada 2013 r.; zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W pismach z 18 stycznia, 23 lutego i 26 lutego 2024 r. skarżący podtrzymał i rozwinął argumentację zawartą w skardze, załączając dokumenty dotyczące jego stanu zdrowia, w tym orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z 21 grudnia 2023 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności, jak również umorzenia 20 czerwca 2022 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. na wniosek ZUS postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciw skarżącemu na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 ze zm. - p.p.s.a.) sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy swoją decyzję z 27 listopada 2013 r. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w określonej w decyzji kwocie wraz z odsetkami.

Stosownie do art. 28 ust. 1 s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2). W art. 28 ust. 3 określano katalog okoliczności, w których zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4).

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia u.n.s. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Umorzenie zaległości lub odsetek od tych zaległości jest w świetle powyższych przepisów instytucją wyjątkową, obwarowaną spełnieniem przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej oraz zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Użycie takich zwrotów należy uznać za swoiste klauzule generalne odsyłające do ocen pozaprawnych. Ich interpretacji na użytek danej sprawy dokonuje każdorazowo organ rentowy. Ustawodawca używa klauzul generalnych, przyjmując założenie, że ostatecznie judykatura (także sądownictwo administracyjne) doprecyzuje ich treść. Klauzule generalne uelastyczniają tekst przepisów, ale z tym uelastycznieniem wiążą się także zagrożenia w procesie stosowania prawa. Zawsze istnieje bowiem obawa, że klauzule generalne mogą być nadużywane przez organy stosujące prawo na niekorzyść obywatela. Jednocześnie umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi.

Zawarty w omawianych przepisach zwrot "może" wskazuje na zastosowanie konstrukcji uznania administracyjnego. Wyraża się ono nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości wyboru jednego z dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięcia sprawy, w tym wydania rozstrzygnięcia negatywnego dla zobowiązanego, nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek do umorzenia składek. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającemu wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Istnieją zatem pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ podatkowy. Przekroczenie tych granic ma miejsce między innymi wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości i słuszności, wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych lub nieracjonalnych, względnie na podstawie przesłanek, które są nieprawdziwe.

Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a, 3b s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia u.n.s. jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Ponadto należy porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. Analizie należy więc poddać określone na dany okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Wypada przy tym wskazać, że minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku czy ubóstwa: stanowi górną granicę tego obszaru. Z kolei minimum egzystencji, zwane także minimum biologicznym, wyznacza poziom zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia i rozwoju psychofizycznego człowieka. Kategoria ta może być uznana za dolną granicę obszaru ubóstwa.

Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję z 27 listopada 2013 r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności: na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2005 r. do sierpnia 2013 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2005 r. do sierpnia 2013 r., na Fundusz Pracy za okres od maja 2005 r. do sierpnia 2013 r. wraz z odsetkami dla poszczególnych należności liczonymi na 2 października 2013 r. Sentencja decyzji z 27 listopada 2013 r. wymienia przy tym konkretne kwoty poszczególnych należności wraz z odsetkami, których łączna wysokość wynosi [...] zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwołał się do dokumentów i okoliczności, które jednak nie znajdują potwierdzenia w nadesłanych do sądu aktach administracyjnych sprawy, bądź też wzajemnie się wykluczają. Organ wskazał m.in., bez poparcia tego właściwym materiałem dowodowym, na objęcie należności z tytułu składek postępowaniem egzekucyjnym, które zostało jednak zawieszone z uwagi na prowadzenie wobec skarżącego odrębnego postępowania (tzw. postępowanie abolicyjne) w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (s. 6 i 9 zaskarżonej decyzji), a jednocześnie organ wskazał na decyzję z 9 lutego 2023 r. [...] (również brak w aktach sprawy) ustalającą warunki umorzenia oraz określającą należności podlegające umorzeniu w ramach tzw. umorzenia abolicyjnego (s. 4 zaskarżonej decyzji).

Dnia 26 lutego 2024 r. do sądu wpłynęło z kolei pismo skarżącego z 23 lutego 2024 r., do którego załączono szereg dokumentów, w tym postanowienie [...] w sprawie umorzenia 20 czerwca 2022 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. na wniosek ZUS postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciw skarżącemu na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych, jak również wniosek wierzyciela (ZUS Oddział w S., Inspektorat w Stargardzie) z dnia 13 czerwca 2022 r. nr [...] o umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego prowadzonego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych.

Zdaniem sądu oznacza to, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ w istocie dokonał umorzenia przynajmniej części należności skarżącego, która jednak nie jest sądowi znana. Wskazuje to, że organ nie mógł utrzymać w mocy decyzji o odmowie umorzenia należności w konkretnie wskazanej kwocie i za konkretnie wskazane należności, o których mowa w decyzji z 27 listopada 2013 r. Sąd zwraca również uwagę, że wysokości należności głównych określonych decyzją z 2 kwietnia 2014 r., o których mowa w wyroku Sądu Okręgowego w S. z 20 października 2021 r. oraz określonych decyzją z 27 listopada 2013 r. za tożsame okresy nie pokrywają się ze sobą. Wypada ponadto zauważyć, że odnośnie do minimum socjalnego i minimum egzystencji organ posłużył się danymi ogłoszonymi przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych za rok 2022, choć na dzień wydania decyzji dostępne już był dane za I kwartał 2023 r.

Sąd wskazuje, że negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, choć podejmowane w ramach uznania administracyjnego, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy, które znajdują odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym sprawy, zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przeciwnym razie decyzja organu narażona jest na zarzut naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (zasad prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej, obowiązku wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a także zasady swobodnej oceny dowodów) oraz wadliwości uzasadnienia, o którym mowa w art. 107 § 3 k.p.a.. Jest to szczególnie istotne w rozpoznawanej sprawie, z uwagi na bardzo długi czas, jaki upłynął od wydania pierwotnej decyzji z 27 listopada 2013 r. Katalog przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia zakreśla wąskie granice swobodnej oceny organu. Jeśli chodzi o możliwość umorzenia "w uzasadnionych przypadkach", to okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu u.n.s. dają organowi szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Słusznie przy tym zauważył skarżący, że wyliczenie zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia u.n.s. ma charakter jedynie przykładowy.

Według sądu zaskarżona decyzja w istocie nie poddaje się merytorycznej kontroli w zakresie utrzymania w mocy decyzji z 27 listopada 2013 r. i podlega uchyleniu stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., z uwagi na brak odniesienia się przez organ do istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, które mogły w sposób istotny wpłynąć na rozstrzygnięcie, a związanych z faktycznie dokonywanymi umorzeniami należności skarżącego.

Słusznie natomiast zwrócił uwagę organ, że postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie należności co do zasady nie służy kwestionowaniu samego istnienia należności potwierdzonych już prawomocnym wyrokiem sądu, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Decyzja w sprawie umorzenia należności nie jest decyzją dotyczącą ustalenia obowiązku objęcia ubezpieczeniem lub wyłączenia z ubezpieczenia, ani też istnienia i wymagalności dochodzonego obowiązku opłacenia składek przez zobowiązanego. Rozstrzyganie tych kwestii pozostaje poza zakresem kompetencji organu w tym postępowaniu. Jednocześnie jednak należy stwierdzić, że przedmiotem postępowania umorzeniowego mogą być tylko należności istniejące, zatem stwierdzenie przedawnienia należności bądź umorzenia go w inny sposób powoduje konieczność umorzenia w tym zakresie postępowania w przedmiocie umorzenia należności, na skutek bezprzedmiotowości.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ weźmie pod uwagę oceny zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności wszelkie dokumenty, do których organ odwołuje się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, winny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy. Organ odniesie się do rozbieżności pomiędzy kwotami wynikającymi z decyzji z 27 listopada 2013 r. a ustalonymi decyzją z 2 kwietnia 2014 r., o której mowa w wyroku Sądu Okręgowego w S. z 20 października 2021 r. Organ wyjaśni, dlaczego i które określone należności skarżącego podlegały umorzeniu w tym bądź też innym prowadzonym przez niego postępowaniu, podczas gdy inne takiemu umorzeniu nie podlegały oraz jaki miało to wpływ na kwoty konkretnie wskazane w decyzji z 27 listopada 2013 r. Organ ponownie wnikliwie rozważy, w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego, sytuację skarżącego pod kątem przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w art. 28 s.u.s. oraz w rozporządzeniu u.n.s., biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną i zdrowotną skarżącego i jego rodziny. Organ posłuży się możliwie aktualnymi na dzień rozstrzygnięcia danymi dotyczącymi minimum socjalnego oraz minimum egzystencji, jak również porówna stwierdzoną sytuację materialną skarżącego z wysokością zaległej należności z tytułu składek i zestawi wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z niezbędnymi kosztami jego utrzymania, w celu ustalenia, czy skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. Powyższe ustalenia organ będą z kolei skutkować odpowiednim zastosowaniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, szczególnie w zakresie rodzaju wydanego przez organ rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 138 k.p.a..

Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, ponieważ skarżący był zwolniony od ich ponoszenia na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.