Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 448/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60 i art. 67
journal: Dz.U. 2016 poz 1870
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
article: art. 67 a  par. 1  pkt 3
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Sędziowie WSA Beata Machcińska, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Dominika Zabielska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2016, poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 55, art. 57 pkt 3, art. 60 i art. 64 ust. 1, art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm., dalej: u.f.p.) po rozpoznaniu wniosku p. T. G. (dalej: strona, wnioskodawca) z dnia [...] r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części kary pieniężnej nałożonej w drodze decyzji administracyjnej [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. nr [...] w wysokości [...] zł utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że pismem z dnia 14 czerwca 2016 r. strona wniosła o udzielenie ulgi w spłacie należności pieniężnej nałożonej wspomnianą wyżej decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu z dnia [...] r., której spłata została rozłożona na raty decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. nr [...].

We wniosku strona wskazała na zły stan zdrowia fizycznego oraz psychicznego wywołany zdarzeniem z dnia [...] r., polegającym na obronie osoby trzeciej przed atakiem z użyciem noża. Powyższe miało istotny wpływ na podejmowane przez wnioskodawcę decyzje, w tym brak wniesienia odwołania od decyzji nakładającej karę. Zobowiązany oświadczył, że nie będzie miał dochodów ani majątku, który umożliwiłby mu kontynuację ratalnej spłaty należności pieniężnej.

W załączeniu strona przesłała:

1. kserokopię karty informacyjnej z leczenia szpitalnego w Centrum Psychiatrii w K. za okres od [...] r. do [...] r. z rozpoznaniem F33.1 (zaburzenia depresyjne nawracające) oraz F43.1 (zaburzenia stresowe pourazowe),

2. skierowanie do szpitala psychiatrycznego wydane przez specjalistę psychiatrę w dniu [...] r. ze wstępnym rozpoznaniem zaburzeń adaptacyjnych,

3. kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. w sprawie ustalenia częściowej niezdolności do pracy do [...] r. (dokument stwierdza również, iż do [...] r. strona była częściowo niezdolna do pracy),

4. kserokopię opinii sądowej psychiatryczno-psychologicznej z dnia [...] r. dokonanej do sprawy o sygn. akt [...] stwierdzającej zespół stresu pourazowego.

W piśmie z dnia 7 lipca 2016 r. wnioskodawca podał, że jest zadłużony wobec innych podmiotów – wobec ZUS na kwotę 159.739,54 zł, wobec Urzędu Skarbowego na kwotę 4916 zł oraz wobec Banku A. na kwotę 50.000 zł. Jednocześnie oświadczył, że w tym stanie rzeczy zmuszony był do redukcji zatrudnienia w przedsiębiorstwie, które prowadzi.

Jako załączniki do przedmiotowego pisma przesłano:

1. wypełnione i podpisane oświadczenie o majątku, dochodach i źródłach utrzymania,

2. kserokopię uiszczenia opłaty skarbowej za wydanie decyzji administracyjnej,

3. kserokopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za maj 2016 r.,

4. kserokopię umowy z ZUS nr [...] o rozłożenie na raty należności z tytułu składek w ogólnej kwocie 159.739,54 zł,

5. kserokopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. nr [...] rozkładającej na raty płatność zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. w kwocie 4916 zł,

6. kserokopię pisma Banku A. o nieprzedłużeniu umowy o linię kredytową,

7. kserokopię potwierdzenia złożenia zeznania PIT 36 i PIT/B za 2015 r.,

8. kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015 (PIT-36),

9. kserokopię informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2015 (PIT/B)

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego odmówił umorzenia w części spłaty kary pieniężnej nałożonej decyzją z dnia [...] r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podkreślił, że po wydaniu decyzji w przedmiocie rozłożenia zaległości na raty został skierowany do szpitala psychiatrycznego, a w dniu [...] r. został uznany przez lekarza orzecznika ZUS za osobę częściowo niezdolną do pracy (od dnia [...] r.). Powtórzył argumentację z pierwotnego wniosku, wskazując na pogorszenie stanu zdrowia. Nadto zauważył, że w zaskarżonej decyzji bezpodstawnie przyjęto, iż zgłosił żądanie umorzenia, gdyż jedynie prosił o umorzenie zaległości. Zarzucił także, iż organ nie odniósł się do przyczyny zaistnienia opisywanych przez zobowiązanego trudności i komplikacji, związanych z pogorszeniem jego stanu zdrowia, sytuacji osobistej oraz majątkowej. W ocenie wnioskodawcy, akt obrony obcej osoby i powikłania zdrowotne z tym związane, mają istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, wypełniając przesłanki udzielenia wnioskowanej ulgi. Zwrócił się zatem o ustosunkowanie się organu do okoliczności i konsekwencji zdarzeń wskazanych we wniosku i sporządzenie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji organ II instancji przywołał treść art. 138 § 1 pkt 1 oraz 127 § 3 k.p.a.

Dalej wskazał, że zgodnie z art. 55 u.f.p. należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty.

W myśl art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 u.f.p.

Stosownie natomiast do art. 60 pkt 7 u.f.p. środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw.

Zgodnie z obowiązującym prawem na podstawie art. 57 w zw. art. 64 u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, na wniosek dłużnika:

1) mogą być umarzane w części,

2) mogą zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności,

3) płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty.

- w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.

Jednocześnie wyjaśniono, że organ odwoławczy rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego sprawdza, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich zastosowania. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 maja 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1348/07).

Organ odwoławczy wskazał także, iż rozważając możliwość umorzenia w części należności pieniężnej musi mieć na względzie nie tylko interes strony, ale również interes Skarbu Państwa. Należność objęta rozpatrywanym wnioskiem nie zaistniała bowiem w wyniku dobrowolnie zaciągniętego przez stronę zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, lecz wynika z nałożenia kary pieniężnej stanowiącej zobowiązanie publicznoprawne.

Organ odwoławczy stanął zatem na stanowisku, iż co do zasady, należność, o której mowa w art. 60 u.f.p. winna być regulowana niezwłocznie i w całości. Natomiast, umorzenie jej w części należy traktować jako instytucję o charakterze wyjątkowym.

W razie zawnioskowania o umorzenie takiej należności organ działa w warunkach związania przesłankami wymienionymi w art. 57 u.f.p. Dopiero, gdy dojdzie do ustalenia, iż w sprawie wystąpiła którakolwiek z nich, można w granicach uznania administracyjnego rozważać kwestię udzielenia wnioskowanej ulgi.

W postępowaniu dotyczącym udzielenia ulgi w spłacie nałożonej kary pieniężnej organ bada przede wszystkim sytuację finansową strony.

Po powtórnej analizie materiału dowodowego przesłanego przez stronę oraz treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ odwoławczy stwierdził, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając to twierdzenie wskazał, iż z akt sprawy wynika, że zobowiązany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Wyliczenia dotyczące sytuacji finansowej tegoż gospodarstwa domowego przyjęte przez organ II instancji różnią się od siebie, gdyż organ odwoławczy, dla wiernego zobrazowania sytuacji finansowej wnioskodawcy przyjął, że od dochodów brutto odejmowana jest zaliczka na podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne, a wyliczona w ten sposób kwota jest dochodem netto. Zaznaczono przy tym, że w razie braku dokumentacji finansowej w aktach sprawy, przyjmowano kwoty wskazane w oświadczeniu o majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Przedstawiając przyjęte w sprawie wyliczenia organ odwoławczy podał, że w 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strona osiągnęła przychód w wysokości 336.605,06 zł, koszty uzyskania przychodu wynosiły 298.072,58 zł, a zatem strona uzyskała dochód w wysokości 38.532,48 zł brutto, tj. 3211,04 zł miesięcznie brutto. Po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy, składki na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne, dochód netto strony w 2015 r. wyniósł 34.784,20 zł, tj. 2898,68 zł netto miesięcznie.

Za okres od stycznia 2016 r. do maja 2016 r. wnioskodawca wskazał, iż poniósł stratę w wysokości 3776,33 zł brutto, tj. ok. 755,27 zł/miesięcznie brutto (co znajduje odzwierciedlenie w załączonej do akt sprawy kopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów za maj 2016 r.).

Nadto strona uzyskuje dodatkowy dochód w kwocie 618 zł netto z tytułu otrzymywanego świadczenia rentowego.

Na utrzymanie gospodarstwa domowego w wymiarze miesięcznym strona ponosi wydatki w łącznej kwocie ok. 1910 zł, na które składają się: czynsz - ok. 400 zł, opłata za energię elektryczną - 60 zł, opłata za gaz - ok. 50 zł, opłata za wodę/wywóz nieczystości - ok. 50, zł wydatki na żywność - 1000 zł, zakup lekarstw - ok. 350 zł.

Zważywszy na załączony do sprawy materiał dowodowy, do powyższych wydatków należy również dodać kwotę raty zaległości wobec ZUS w wysokości ok. 2251,88 zł (średnia kwota raty od stycznia do grudnia 2016 r.). Dodatkowo, do powyższych wydatków od 30 czerwca 2016 r. do 30 listopada 2016 r. doszły raty spłacane na rzecz Urzędu Skarbowego w średniomiesięcznej kwocie ok. 831,67 zł.

Od stycznia do lipca 2016 r. (data ostatniej wpłaty to 11 lipca 2016 r.) strona uiszczała także raty w kwocie 750 zł (w styczniu 2016 r. ratę w wysokości 550 zł) tytułem należności objętej niniejszym wnioskiem o umorzenie.

Z informacji zawartej w oświadczeniu o majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 7 lipca 2016 r. wynika także, iż dłużnik ponosi koszt spłaty zobowiązania kredytowego w wysokości ok. 600 zł miesięcznie.

Organ odwoławczy zauważył, iż zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy, obrazujący sytuację finansowa strony jest niejednoznaczny i trudny do interpretacji ze względu na różne okresy, w których zobowiązany deklarował, iż uzyskuje dochody i ponosi konkretne wydatki.

Zakładając, iż wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego pozostały bez zmian i w dalszym ciągu wynoszą ok. 1910 zł miesięcznie, strona spłaciła zobowiązanie wobec Urzędu Skarbowego (zgodnie z załączoną do akt sprawy decyzją Urzędu Skarbowego wpłata ostatniej raty powinna nastąpić 30 listopada 2016 r.), łączne wydatki w grudniu 2016 r. prawdopodobnie wyniosły ok. 2510 zł miesięcznie. Od dnia 11 lipca 2016 r. strona nie dokonała żadnych wpłat na poczet uregulowania kary pieniężnej objętej niniejszym wnioskiem o umorzenie.

Dalej, rozważając stronę dochodową gospodarstwa domowego wnioskodawcy, stwierdzono, iż jedynym udokumentowanym dochodem, który uzyskuje zobowiązany, jest świadczenie rentowe otrzymywane w kwocie 618 zł miesięcznie.

Ponadto, strona jest właścicielem ciągnika Scania (rok produkcji 1997; wyrejestrowany do 30 grudnia 2016 r.), ciągnika Scania (rok produkcji 1999), naczepy (rok produkcji 1980; czasowo wyrejestrowana do 30 grudnia 2016 r.), naczepy SCHWWARTZMULLER (rok produkcji 1992) oraz samochodu ciężarowego Star 1142 (rok produkcji 1997). Z oświadczenia strony wynika, że zobowiązany nie posiada nieruchomości, oszczędności oraz wartościowych przedmiotów.

W kontekście dokumentów i informacji przekazanych przez stronę organ podkreślił, że w niniejszym postępowaniu ustalenie pewnych faktów, zwłaszcza tych, o których wie wyłącznie strona, pozostaje poza zakresem możliwości organu. Ważna w tym przypadku jest inicjatywa strony zmierzająca do aktywnego dostarczania materiału dowodowego. Dłużnik, będąc zainteresowany pomyślnym rozpoznaniem podania powinien przedłożyć wszelkie niezbędne dokumenty, oraz te, które w jego ocenie, przemawiają za pozytywnym rozstrzygnięciem jego sprawy.

Dalej podkreślono, ze za uwzględnieniem wniosku o umorzenie w części należności muszą przemawiać względy społeczne, a w szczególności możliwości płatnicze dłużnika.

Umorzenie w części należności pieniężnej, która została nałożona w drodze kary pieniężnej, możliwe jest na podstawie przepisu art. 57 u.f.p. stanowiącego, iż na wniosek dłużnika należności mogą być umarzane w części w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. "Przypadek uzasadniony względami społecznymi lub gospodarczymi" jest przesłanką o charakterze uznaniowym, w związku z tym nakłada na organ obowiązek zachowania szczególnej staranności w prowadzeniu postępowania, wnikliwości w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego oraz uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia.

Uwzględniając konieczność rozpatrzenia przesłanki "uzasadnionego interesu Skarbu Państwa" oraz "względów społecznych i gospodarczych" organ odwoławczy podkreślił, że umorzenie w części kary grzywny jest instytucją wyjątkową. Regułę stanowi uiszczanie należności wynikających z nałożonych kar pieniężnych w terminach płatności. Przepisy określające tryb i zasady umarzania w części ww. należności pieniężnej mają bowiem charakter norm szczególnych i w związku z tym winny być interpretowane w sposób zawężający. Dla uzyskania ulgi konieczne jest zatem wykazanie nadzwyczajności, czy losowości sytuacji, w której strona się znalazła.

W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki zastosowania art. 57 pkt 1 u.f.p. Nie zachodzą bowiem względy społeczne, o których mowa w tym przepisie. Skarżący nie wykazał, ażeby w związku z uiszczeniem kary grzywny miał doznać istotnego uszczerbku w swoim majątku, np. będąc zmuszony do wyzbycia się jego podstawowych składników, czy też zaciągnięcia zobowiązań kredytowych, których spłata nie byłaby przez niego możliwa.

Z kolei uzasadniony interes Skarbu Państwa w takich przypadkach wymaga, ażeby należność stanowiąca jego dochód była przez zobowiązanego poniesiona w całości.

Dłużnik nie przedstawił np. dokumentów, z których wynikałoby, że konieczność uiszczenia należności spowoduje pogorszenie sytuacji majątkowej w takim stopniu, iż uzasadniałoby to przyznanie świadczeń z zakresu pomocy socjalnej.

Dodatkowo organ odwoławczy wskazał na przedstawiony przez skarżącego w rozliczeniu PIT-36 za 2015 r. koszt prowadzonej działalności, który wyniósł 298.072,58 zł, tj. ok. 24.839,38 zł miesięcznie. Z przedstawionego przez zobowiązanego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres maja 2016 r. wynika, iż od stycznia do maja 2016 r. koszt prowadzonej działalności wyniósł 64.261,89 zł, tj. ok. 12.852,38 zł miesięcznie.

W tym kontekście organ odwoławczy zauważył, że stosunek przyznanych dłużnikowi rat (750 zł od 15 lutego 2016 r.) do jego miesięcznych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej wynosi ok. 5,83%, a zatem poczynienie odpowiednich oszczędności może umożliwić stronie uiszczenie nałożonej kary pieniężnej w całości, poprzez dalszą spłatę należności w ratach.

W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że strona ma wciąż realne możliwości uregulowania należności.

Jednocześnie zauważono, że działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę jest działalnością rynkową opartą na ryzyku gospodarczym i konkurencji z innymi podmiotami działającymi w podobnych warunkach. Wysokie koszty uzyskania przychodu wskazane przez stronę niekoniecznie świadczą o złej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Do kosztów uzyskania przychodu wlicza się bowiem m.in. wydatki przeznaczone na różnego rodzaju inwestycje i zakupy, które w istocie służą rozwojowi firmy, co w dalszej perspektywie pozwala uzyskiwać przedsiębiorcy dochody.

Nadto organ odwoławczy wskazał, że z przedłożonego przez wnioskodawcę materiału dowodowego wynika, iż ponosi on koszt związany ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych w postaci spłaty rat debetu w wysokości 600 zł miesięcznie.

W tym kontekście, cytując wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 1118/13, zauważono, że " w przypadku, gdy skarżący jest dłużnikiem cywilnoprawnym z tytułu zaciągniętych kredytów i zobowiązanych w stosunku publicznoprawnym, umorzenie należności publicznoprawnej (określonej ostateczną decyzją) przy jednoczesnym spłacaniu kredytu bankowego prowadziłoby w konsekwencji do finansowania zobowiązań cywilnoprawnym kosztem należności publicznoprawnych, które w konkurencji obu płatności mają pierwszeństwo zaspokojenia".

Rezygnacja Skarbu Państwa z pozostałej części nałożonej na dłużnika należności pieniężnej odbyłaby się zatem kosztem realizacji spłaty przez niego należności cywilnoprawnej w kwocie 600 zł, niewiele niższej niż raty, na które rozłożono karę.

W ocenie organu odwoławczego określony w decyzji z dnia 22 września 2016 r. harmonogram spłat należności pieniężnej w sposób realny umożliwiał wywiązanie się z obowiązku spłaty kary pieniężnej. Wnioskodawca uiszczał przyznane mu raty w ustalonej wysokości w terminie, pomimo równoczesnej spłaty zobowiązań wobec ZUS oraz Urzędu Skarbowego w kwocie 831,67 zł (średniomiesięczna kwota raty od czerwca do listopada 2016 r.).

Akcentując ponownie, że uwzględnienie wniosku strony wymagałoby zaistnienia wyjątkowych, nadzwyczajnych okoliczności, organ odwoławczy wskazał, że z psychiatryczno-psychologicznej opinii sądowej sporządzonej w dniu [...] r. wynika, iż strona doświadczyła w dniu 16 kwietnia 2011 r. zdarzenia (bohaterskiego czynu obrony obcej mu osoby), które miało bezpośredni wpływ na jej życie osobiste i zdrowie. Organ, nie podważając trudności, z jakimi mierzyła się oraz jakich obecnie doświadcza wnioskodawca, wskazał, iż wspomniane zdarzenie miało miejsce w dniu 16 kwietnia 2011 r. Strona doznała wtedy urazu prawej ręki, która wymagała rehabilitacji, by powrócić do choćby częściowej sprawności. Powyższa dysfunkcja kwalifikowała wnioskodawcę do osób częściowo niezdolnych do pracy. Z wyliczonej w opinii dokumentacji orzeczniczej wynika, że częściowa niezdolność do pracy ustalona w oparciu o stan prawej ręki występowała przed 27 marca 2013 r. (sformułowanie "nadal" przy pozycji 4) i trwała do 14 października 2014 r.

Dopiero opinia wydana [...] r. wskazuje, iż strona poza urazem fizycznym, doznała również poważnego urazu psychicznego. W nawiązaniu do ww. opinii [...] r. zostało wydane skierowanie na leczenie szpitalno-psychiatryczne. W okresie od 16 marca 2016 r. do 20 kwietnia 2016 r. wnioskodawca przebywał w Szpitalu Psychiatrycznym w Katowicach. W dniu [...] r. orzecznik ZUS uznał, iż strona jest częściowo niezdolna do pracy od 25 stycznia 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r.

W ocenie organu, przedstawiona powyżej sekwencja zdarzeń nie wskazuje, iż objawy zdrowotne, na które powołuje się strona, mają tak drastyczny wpływ na możliwość uzyskiwania przez niego dochodu. Niewątpliwie, strona może mieć trudności w osobistym świadczeniu pracy, jednakże przedłożony przez nią materiał dowodowy wskazuje, że przedstawione okoliczności nie przeszkadzały jej w wypracowaniu dochodu z działalności gospodarczej wykonywanej osobiście. Strona, pomimo stwierdzonej częściowej niezdolności do pracy od 27 marca 2013 r. do 14 października 2014 r., prowadziła działalność gospodarczą, z której uzyskiwała dochody (co ma odzwierciedlenie w treści decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w D., a także przedłożonej przez stronę dokumentacji podatkowej).

Organ odwoławczy przyznał, że zdarzenie, którego doświadczył wnioskodawca nosiło przesłanki zdarzenia nagłego, niespodziewanego, niedającego się przewidzieć. Mając jednak na uwadze datę jego nastąpienia, nie można stwierdzić, iż stanowi ono bezpośrednią przyczynę trudności w spłacie rat. Zdaniem organu, przyczyna ta leży w braku wywiązywania się dłużnika z obowiązku zapłaty zobowiązań wobec ZUS (od 2011 r.) czy zapłaty należnego podatku dochodowego.

Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że funkcją grzywien i kar administracyjnych jest zapewnienie realizacji wykonawczo - zarządzających zadań administracji. Tam, gdzie przepisy nakładają na osoby fizyczne i prawne pewne obowiązki, powinien znaleźć się również przepis określający konsekwencję niespełnienia takiego obowiązku. Brak stosownej sankcji powoduje, że przepis staje się martwy, a niespełnianie obowiązków nagminne. Odwołując się do wyroku TK z dnia 18 kwietnia 2000 r. sygn. K. 23/99, wskazano, że stosowanie sankcji administracyjnych o charakterze pieniężnym stanowi, co prawda przejaw władczej ingerencji państwa w sferę praw majątkowych jednostki, ale jednocześnie ingerencja ta stanowi sankcję niezgodnego z prawem zachowania danego podmiotu. Kara pieniężna zawsze wiąże się z niewypełnieniem nałożonych przez ustawodawcę wymogów, ważnych z punktu widzenia właściwego funkcjonowania życia społecznego, a jej uiszczenie ma spełniać funkcję represyjno - prewencyjną.

W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, mając na uwadze ważny interes dłużnika lub interes publiczny, iż kara pieniężna ma na celu wymuszenie na ukaranym przestrzegania przepisów prawa i ma być dla niego dolegliwa. Z kolei uzasadniony interes Skarbu Państwa w takich przypadkach wymaga, ażeby kara pieniężna stanowiąca jego dochód była przez zobowiązanego poniesiona w całości.

Organ w ramach dyspozycji art. 57 u.f.p. nie musiał, a jedynie mógł przychylić się do wniosku strony, jednakże dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego jest obowiązany kierować się nie tylko możliwościami płatniczymi strony, ale też uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 55, art. 57 pkt 3 art. 60, art. 64 ust.1 i art.67 ustawy o finansach publicznych poprzez :

a) ich niewłaściwe zastosowanie oraz niedokonanie zmiany decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. nr [...] i umorzenie pozostałej do zapłaty części kary w kwocie 5.250 zł,

b) niedokonanie z urzędu przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego oceny czy wobec stwierdzonej u skarżącego choroby psychicznej w postaci stresu pourazowego, nie zachodzi przesłanka nieważności decyzji administracyjnej [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...]r. nakładającej karę, objętą wnioskiem o umorzenie.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. i przekazanie sprawy Głównemu Inspektorowi Transportu Drogowego do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżący w pkt I - III opisał dotychczasowy przebieg postępowania, a dalej wskazał, iż "nie może się ostać zarzut GITD co do przyczyn trudności spłaty rat, podnoszony powyżej, a sprowadzający się do tezy "braku wywiązywania się Dłużnika z obowiązku zapłaty zobowiązań wobec ZUS (od 2011r.) czy zapłaty należnego podatku dochodowego".

Zdaniem strony powyższa ocena "jest jaskrawo błędna w świetle daty zdarzenia jakiemu uległ skarżący i jego skutków". Uraz, jakiego doznał skarżący miał miejsce w dniu 16 kwietnia 2011 r. i ta data jest początkiem trudności strony w spłacie zobowiązań. Od tego czasu skarżący wskutek urazu i potwierdzonego klinicznie zespołu stresu pourazowego utracił możliwość uzyskiwania wystarczających dochodów. Niewykonanie wszystkich zobowiązań jest zatem wynikiem wspomnianego zdarzenia, a przyjęcie przez organy obu instancji innych założeń wskazuje, iż sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona. Analiza, na którą powołuje się organ jest błędna, skoro została przyjęta w oparciu o błędne założenie dotyczące przyczyn braku spłaty rat.

Jednocześnie skarżący podniósł, że Sąd powinien rozważyć, czy decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r., nr [...] nakładającą na skarżącego karę nie jest dotknięta wadą nieważności. Kara ta została bowiem orzeczona w sierpniu 2015 r., tj. w okresie kiedy stan psychiczny skarżącego był już konsekwencją stresu pourazowego. W czasie postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] r. skarżący nie był zatem w stanie psychicznym umożliwiającym branie czynnego udziału w tym postępowaniu poprzez składanie wniosków, twierdzeń i zarzutów, co znajduje wyraz w nie złożeniu odwołania od tego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej: p.p.s.a.).

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia 18 stycznia 2017 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 22 września 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia w części kary pieniężnej nałożonej na skarżącego w drodze decyzji administracyjnej [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. nr [...].

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji wskazać należy na wstępie, że jej podstawę prawną stanowił art. 55, art. 57 pkt 3, art. 60, art. 64 ust. 1 oraz art. 67 u.f.p. W podstawie prawnej decyzji organu I instancji wskazano natomiast art. 55, art. 57 pkt 1, art. 61 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 oraz art. 67 tej ustawy.

Tymczasem, jak wskazuje się w orzecznictwie, należności z tytułu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym są niewątpliwie środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe, o których mowa w art. 60 u.f.p. Niemniej jednak te kary podlegają również przepisom ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1907 ze zm., dalej: u.t.d.). Przepis art. 93 ust. 7 u.t.d. stanowi, że do kar pieniężnych, przewidzianych tą ustawą nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej: o.p.). Mamy zatem do czynienia z kolizją dwóch norm ustawowych: art. 67 u.f.p, który odsyła w kwestii udzielania ulg w spłacie tych kar do o.p i art. 93 ust. 7 u.t.d, wyłączającym stosowanie o.p do tych kar. Porównując zakresy zastosowania tych dwóch przepisów do kar z tytułu naruszenia przepisów o transporcie drogowym, można przyjąć, że zakres zastosowania art. 93 ust. 7 jest szerszy, ponieważ generalnie wyłącza zastosowanie do tych kar o.p. Natomiast art. 67 u.f.p tę zasadę przełamuje (czyni od niej wyjątek), w pewnym tylko zakresie, obejmującym udzielanie ulg i umorzeń należności z tytułu takich kar. Zgodnie z regułą kolizyjną lex specialis derogat legi generali dopuszczalność udzielania ulg i umarzania należności z tytułu omawianych kar należy zatem oceniać na podstawie odesłania zawartego w art. 67 u.f.p, w konsekwencji według przepisów o.p. (por. m.in. wyroki NSA z dnia 21 października 2015 r. sygn. akt II GSK 2011/14 i II GSK 2058/14, zaaprobowane w wyroku NSA z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 239/15, dostępnym, podobnie jak pozostałe przywoływane niżej orzeczenia sądów administracyjnych, na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Art. 67a § 1 o.p stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67 b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może: rozłożyć zapłatę podatku na raty (pkt 1) lub umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną (pkt 3).

Wskazane w omawianej regulacji pojęcia "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny" to klauzule generalne. Posłużenie się przez ustawodawcę takimi klauzulami wymaga od organu wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy dana sytuacja faktyczna mieści się w zakresie przesłanki "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny", albo obu przesłanek łącznie, bądź żadnej z nich. Wprawdzie brak jest zamkniętego katalogu wartości, czynników i okoliczności, którymi należy kierować się przy rozstrzyganiu spraw na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Kryteria takie, użyte w kontekście ustalonego stanu faktycznego sprawy, powinny zostać przez organ podatkowy wyraźnie zaakcentowane i uzasadnione. Powinny być przy tym w pełni obiektywne i nie mogą odnosić się wyłącznie do przymiotu działalności podatnika lub sprowadzać do prostego rachunku interesów ekonomicznych gminy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 14 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 3249/16), a więc także interesów każdego innego podmiotu, na rzecz którego należność objęta wnioskiem o umorzenie jest uiszczana.

Podkreślenia wymaga, że organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności, w tym wypadku należność z nałożonej kary pieniężnej, nie oznacza jednak dowolności. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone przez ustawodawcę przesłanki umorzenia.

Uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją takiego stanowiska jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania (por. m.in. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1545/11).

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, która w świetle powyższych rozważań obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie rozstrzygnięcia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1354/10) oraz czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie, wykazała, że decyzja ta nosi znamiona dowolności.

Zdaniem Sądu w sprawie nie dokonano wnikliwej analizy sytuacji finansowej skarżącego oraz nie oceniono rzetelnie i wnikliwie jego faktycznych aktualnych możliwości płatniczych.

Organ I instancji ograniczył się w zasadzie do ogólnikowego stwierdzenia, że "ponoszone wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych nie mają znamion okoliczności nadzwyczajnych i będąc udziałem ogółu społeczeństwa, stanowią powszechny element codziennej egzystencji. Mając powyższe na uwadze okoliczności te nie są bezwzględną podstawą do umorzenia w części przedmiotowej kary".

Z kolei organ odwoławczy w swoich wywodach skupił się przede wszystkim na rozważaniach dotyczących dochodów skarżącego osiąganych w 2015 r. (średni miesięczny dochód netto 2898,68 zł), a więc w okresie, w którym wywiązywał się on z ratalnej spłaty należności. Tymczasem wniosek o umorzenie pozostałej do spłaty części kary skarżący złożył w czerwcu 2016 r., ze względu na istotne pogorszenie możliwości zarobkowych (za okres od stycznia do maja 2016 r. poniósł bowiem stratę w średniej wysokości 755,27 zł miesięcznie, w okresie tym otrzymywał natomiast rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 618 zł netto).

Częściowa niezdolność do pracy jest skutkiem zdarzenia nadzwyczajnego, podczas którego skarżący wykazał się bohaterską postawą, co niewątpliwie rzutuje na ocenę przyczyn obniżenia zdolności płatniczej wnioskodawcy. Tymczasem organ dokonując analizy sytuacji ekonomicznej strony skoncentrował się na kwestiach związanych z wysokością ponoszonych przez niego kosztów uzyskania przychodów, wskazując, że "wysokie koszty uzyskania przychodu wskazane przez stronę niekoniecznie świadczą o złej sytuacji majątkowej wnioskodawcy" i sugerując, że być może znaczne kwoty przeznaczono na różnego rodzaju inwestycje i zakupy, które w istocie służą rozwojowi firmy.

Twierdzenie organu odwoławczego, że skoro miesięczne raty, na które rozłożono omawianą zaległość wynoszą ok. 5,83 % kosztów prowadzenia działalności, to poczynienie odpowiednich oszczędności w tychże kosztach pozwoli stronie kontynuować uiszczanie rat, pozostaje w oderwaniu od zapisów wynikających z przedłożonej przez stronę księgi przychodów i rozchodów za maj 2016 r., w której wykazano, że przeważającą część kosztów działalności prowadzonej przez stronę firmy transportowej w maju 2016 r. stanowiły koszty zakupu paliwa, części motoryzacyjnych (np. lusterka, zaworu kabiny, nadkola), ubezpieczenia pojazdów, opłaty na autostradach. Z akt sprawy wynika także, że skarżący wyrejestrował czasowo część pojazdów, a także zmuszony był do redukcji zatrudnienia. Okoliczności te wymagają zatem ponownej, wnikliwej analizy, której organ zaniechał.

Pogłębionego rozważenia wymaga także kwestia zarówno bezpośrednich (na których skupił się organ odwoławczy), jak i odległych w czasie skutków zdarzenia z 16 kwietnia 2011 r., które dotknęły stronę ze względu na wykazaną przez nią bohaterską postawę. To, niewątpliwie niemożliwe do przewidzenia zdarzenie, nie może być bagatelizowane ze względu na akcentowaną przez organ odwoławczy okoliczność, że działalność gospodarcza kontynuowana przez stronę po tym wydarzeniu do końca 2015 r. przynosiła dochód. Konieczna jest bowiem także nie tylko analiza konsekwencji wynikających z doznanego w kwietniu 2011 r. obrażenia ręki prawej, ale także ocena odległych skutków stresu pourazowego, w czym pomocne są załączone do akt orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. w sprawie ustalenia częściowej niezdolności do pracy do 30 kwietnia 2017 r. (w którym stwierdza się także, iż do 30 września 2014 r. strona była częściowo niezdolna do pracy) oraz opinia sądowa psychiatryczno-psychologiczna z dnia [...] r., sporządzona w sprawie o sygn. akt [...].

Nie negując, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być przedkładane nad zobowiązania publicznoprawne, należy zwrócić uwagę, że skarżący do pewnego momentu spłacał należności obu tych kategorii, a aktualnie wykazuje znaczne ograniczenie możliwości płatniczych (jak słusznie wskazał organ odwoławczy obecnie jedynym udokumentowanym dochodem skarżącego jest renta w kwocie 618 zł miesięcznie), co niewątpliwie rzutuje na zdolność skarżącego do uregulowania nie tylko zaległości z tytułu kary, ale także należności wobec ZUS i banku.

Z powyższego wynika, że konieczna jest ponowna, pogłębiona analiza sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego, z uwzględnieniem wyjątkowych przyczyn ograniczenia możliwości płatniczych strony. Dokonując tej analizy organ odwoławczy musi mieć także na uwadze, że decyzja o charakterze uznaniowym musi odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12).

Nawiązując do wywodów zawartych w zaskarżonej decyzji wskazać także należy, iż podstawą odmowy umorzenia zobowiązań na rzecz budżetu nie może być argumentacja odwołująca się do karnoprawnego charakteru należności i zasady nieuchronności odpowiedzialności karnej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1632/12).

Wskazane wyżej uchybienia stanowią istotne wady przeprowadzonego postępowania odwoławczego. Rozstrzygnięcie organu, aby nie miało charakteru dowolnego, musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada praworządności sformułowana w tym przepisie odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania, lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych (por. wyroki NSA z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1625/11, z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06, z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07).

W niniejszej sprawie zatem postępowanie zostało przeprowadzone wadliwie, a uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Wskazać bowiem należy (za wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1991/07), że uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę właściwy organ uwzględni przedstawioną przez Sąd argumentację i poprzedzi wydanie opartego na uznaniu administracyjnym rozstrzygnięcia, wnikliwą analizą wszystkich istotnych aspektów niniejszej sprawy.

Wyjaśnienia także wymaga, że wbrew wnioskom skargi, którymi Sąd nie jest związany, sądowa kontrola legalności decyzji o odmowie umorzenia kary pieniężnej nie obejmuje oceny zaistnienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji nakładającej na skarżącego taką sankcję.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Nie orzeczono o kosztach postępowania, gdyż skarżący nie złożył wniosku o ich zasądzenie, o którym mowa w art. 209 tej ustawy.