Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 812/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi H. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 października 2023 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy M. z dnia 19 lipca 2023 r., nr [...] znak [...] o odmowie przyznania H. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką B. K..

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 25 maja 2023 r. H. N. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Wójt Gminy M. decyzją z dnia 19 lipca 2023 r., nr [...] znak [...] na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 20 ust. 1-2, art. 23, art. 24 ust. 1, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz 390 ze zm.) orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką B. K.. Organ uzasadnił odmowę tym, że niepełnosprawność powstała po 25 roku życia, zatem nie jest spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto, organ I instancji argumentował, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką, a rezygnacją z zatrudnienia. Organ wskazał, że H. N. nigdy nie podejmowała zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej na podstawie umowy o pracę. Jedyną pracą jaką wykonywała to niespełna miesiąc jako zatrudnienie na umowę zlecenie (liczba godzin do przepracowania w miesiącu 24) i było to w okresie od marca do kwietnia 2023 roku. Zdaniem organu trudno racjonalnie przypuszczać, że w chwili świadomości o stanie zdrowia matki strona podjęła pierwsze od bardzo dawna zatrudnienie, a tylko konieczność sprawowania opieki nad matką jej to uniemożliwia. Organ I instancji wskazał, że wydaje się, że to z uwagi na niepełnosprawność matki, raczej próba uzyskania świadczenia, które przysługuje osobom, dla których jest rzeczywistym ekwiwalentem zatrudnienia, którego podjąć lub kontynuować nie mogą ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Końcowo Wójt wskazał, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła H. N., zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że Wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną,

3. naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych przyjętych na podstawie wadliwie zebranego lub ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez Wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Wnioskodawczyni prawa do przedmiotowego świadczenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Dalej argumentowała, że moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie powinien mieć znaczenia przy ocenianiu spełnienia przesłanek z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Złożenie takiego wniosku jest bowiem prawem, a nie obowiązkiem osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną i to one mają prawo decydować, kiedy o takie świadczenie wystąpią. Dla organu decydującym być powinno, czy w momencie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Wnioskodawca mógłby podjąć zatrudnienie, jednak rezygnuje z niego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, albowiem konieczność sprawowania opieki nad matką uniemożliwia Wnioskodawczyni podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Odwołująca się wskazała również na bezpodstawność rozważań organu I instancji dotyczących jej rodzeństwa. Wnioskodawczyni zapewnia matce stałą opiekę w związku z jej znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, tylko okazjonalnie korzystając z pomocy brata. Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w przywołanym przepisie. W żadnym razie organ nie może wybierać i wskazywać osoby, która ma sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 23 października 2023 r., na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 6, art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 2 ust. 1, ust. 2a, ust. 4, art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 1d, ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz 390 ze zm.) utrzymało w mocy powyższą decyzję Wójta Gminy M. z dnia 19 lipca 2023 r. o odmowie przyznania H. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką B. K..

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że rezygnując z zatrudnienia wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną.

Kolegium uwzględniło stanowisko organu I instancji, że z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby córka zrezygnowała z zatrudnienia na rzecz opieki nad matką, a jest to istotna w sprawie okoliczność. B. K. posiada Orzeczenie Komisji Lekarskiej z dnia 13 listopada 1998 r. o stwierdzeniu m.in. niezdolności do samodzielnej egzystencji od daty wniosku, tymczasem B. N. (lat [...]) ostatnio pracowała jedynie 1 miesiąc na podstawie umowy zlecenia, przed złożeniem wniosku. Tej oceny nie zmienia stanowisko zawarte w odwołaniu skoro Odwołująca się nie załączyła dowodów na wcześniejsze, jakiekolwiek zatrudnienie. Zdaniem SKO świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osoby zobowiązanej do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Kolegium nie neguje świadczenia opieki nad matką, jednakże wobec faktu, że wnioskodawczyni nie pracuje od lat (poza 1 miesięcznym zatrudnieniem na podstawie umowy zlecenia), Kolegium posiłkując się orzecznictwem sądowoadministracyjnym uznało, że nie zostały spełnione przesłanki zawarte w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła H. N. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez Skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości.

W uzasadnieniu Skarżąca podnosiła, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Przy ocenie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może umknąć uwadze, że oprócz czynności stricte pielęgnacyjnych, opiekun pozostaje w tzw. gotowości do pomocy i to nie tylko w sensie fizycznym ale i psychicznym. Dalej wskazała, że organy wyszły z błędnego założenia utożsamiając sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nad inną osobą z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą, jak również jej sprawowania w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę, taki warunek nie wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przepis ten nie wymaga wspólnego zamieszkiwania, jak i stałego (całodobowego) przebywania z podopiecznym. Przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Wymóg ten nie jest również związany z żadnym zakresem etatowym (godzinowym) sprawowanej opieki. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej.

Zdaniem H. N. wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego, wchodzi w zakres opieki nad osobą niepełnosprawną uzasadniającej prawo do świadczenia, której organy nie zdołały podważyć ustaleniami przeciwnymi. Dalej argumentowała, że ciężar opieki nad B. K. spoczywa w głównej mierze na barkach Skarżącej, która korzysta również w pewnym stopniu z pomocy swojego brata. Powyższa okoliczność w żaden sposób nie może stanowić przyczyn odmowy H. N. wnioskowanego świadczenia, albowiem spełnione zostały przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest konieczne, by opieka była sprawowana całkowicie w sposób samodzielny, bez możliwości skorzystania w tym zakresie z pomocy innych osób, czy instytucji. Kluczowy jest natomiast wymiar opieki sprawowanej przez osobę wnioskującą o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu organy I i II instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje za podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja z dnia 23 października 2023 r., nr [...], którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy M. z dnia 19 lipca 2023r., o odmowie przyznania H. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką B. K..

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.

W myśl art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła 19 maja 2023 r. (k. 12 akt adm. I inst.). Osoba niepełnosprawna posiada orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w N. nr [...] z dnia 21 stycznia 1992 r. o uznaniu za osobę długotrwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym (k. 42 akt adm. I inst.), a także orzeczenie KRUS z dnia 13 listopada 1998 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji (k. 52 akt adm. I inst.). Małżonek osoby niepełnosprawnej, J. K., również legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji (k. 7 akt adm. I inst.). Niekwestionowane było również to, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką (wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 26 czerwca 2023 r. – na k. 45 akt adm. I inst.). W związku z powyższym Skarżąca jest co do zasady osobą uprawnioną do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Wskazać po pierwsze należy, że - w ocenie orzekającego w sprawie Sądu -słusznie organ II instancji nie przyjął, za organem I instancji jako podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczności powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej po 18 lub 25 roku życia. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K [...], przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji ww. wyroku TK fakt powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego, w dalszej kolejności ocenie należało poddać stanowisko organów co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że w okolicznościach niniejszej sprawy związek ten nie zachodzi, a to z uwagi na fakt, że Skarżąca w ciągu całego swojego życia nie podejmowała pracy zawodowej, oprócz okresu jednego miesiąca, tj. od 9 marca 2023 r. do 10 kwietnia 2023 r. (k. 3 akt adm. I inst.).

Zdaniem Sądu, co do zasady sam fakt niepodejmowania zatrudnienia w okresie poprzedzającym wniosek nie może stanowić negatywnej przesłanki decydującej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Orzecznictwo sądowe wskazuje jednoznacznie, że ocenie podlega stan na moment złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia. To w dacie złożenia wniosku musi być spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powodu konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską, która to opieka wyklucza dalsze zatrudnienie lub podjęcie pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, czy z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20; dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Istotą świadczenia jest bowiem zrekompensowanie wynagrodzenia za pracę, z którego osoba opiekująca się musi zrezygnować z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą bliską w taki sposób, że sprawowanie tej opieki uniemożliwia dalsze zatrudnienie lub jego podjęcie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu, analiza całokształtu materiału dowodowego nakazuje uznać, że w niniejszej sprawie przyczyną niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie jest tylko i wyłącznie konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką. Zakres opieki sprawowanej nad matką wskazany przez samą Skarżącą oraz ustalony przez pracownika socjalnego podczas wywiadu środowiskowego, nie uzasadnia konieczności całkowitej rezygnacji lub niepodejmowania przez nią zatrudnienia. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, CBOSA). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter, co oznacza, że opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CBOSA).

W niniejszej sprawie zauważyć trzeba, że mimo orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji matka Skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie o dwóch kulach. Organ ustalił, ze Skarżąca wykonuje względem matki czynności pielęgnacyjne, pomaga jej wstawać z łóżka, przy toalecie, ubierać się. Robi zakupy, przygotowuje posiłki, kupuje i podaje leki, a także zawozi do lekarzy specjalistów. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy organ ustalił, że Skarżąca zajmuje się matką w określonych stałych godzinach od 7:00 do 14:00, a po godz. 14:00 opiekę nad matką przejmuje brat Skarżącej (k. 44-47v akt adm.). Niewątpliwie, więc Skarżąca udziela pomocy swojej matce, a pomoc ta jest systematyczna, lecz w ocenie Sądu nie wykracza ona poza ramy zwykłej pomocy udzielanej osobie starszej/rodzicowi. Czynności wykonywane przez Skarżącą nie mają charakteru czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z osobą niepełnosprawną, które wymagałaby ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Nie są też wykonywane przez Skarżącą całą dobę. Skarżąca dzieli się z bratem opieką nad matką, który z uwagi na pracę nie może opiekować się matką przez całą dobę. Skarżąca nie musi i nie wykonuje względem matki takich zabiegów pielęgnacyjnych, które wymagają jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania.

Skarżąca bez wątpienia pomaga niepełnosprawnej matce, jednak nie jest to pomoc i opieka, którą można uznać za stałą lub długotrwałą w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Mimo deklaracji H. N., co do przyjęcia rodziców pod swój dach, z akt sprawy nie wynika, aby jej rodzice zamieszkiwali z nią na moment złożenia wniosku, jak i na późniejszym etapie postępowania (k. 9 i 44 akt adm. I inst.). Wprawdzie Sąd podziela stanowisko, że z przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika konieczność zamieszkiwania z osobą niepełnosprawną i sprawowania opieki całodobowej, to okoliczności sprawy wskazują, że Skarżąca świadczy pomocy w wyraźnie określonym i ograniczonym przedziale czasowym, obejmującym klilka godzin dziennie. Opieka ta nie ma zatem charakteru stałej i długotrwałej w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Odnosząc się do twierdzeń podnoszonych w treści skargi, że Skarżąca ponosi główny ciężar opieki nad B. K., a brat jej tylko nieznacznie w tym pomaga, wskazać należy, że nie znajduje to potwierdzenia w aktach sprawy. Ze wspomnianego wywiadu, a także oświadczenia Skarżącej (k. 45 akt adm. I inst.) wynika bezspornie, że H. N. sprawuje opiekę nad matką w ściśle określonych godzinach, a potem przejmuje ją brat. Stan faktyczny, polegający na sprawowaniu przez nich wspólnej opieki w różnych porach dnia, ustalony został na podstawie oświadczeń H. N.. Z ustaleń poczynionych przez organy obu instancji wynika, zatem że obecny zakres opieki sprawowanej nad matką, współdzielonej z bratem, nie jest tego rozmiaru by był w ścisłym związku z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowaniem innej pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Dodatkowo, z akt sprawy oraz doświadczenia życiowego wynika, że Skarżąca nie jest w stanie sprawować stałej i długotrwałej opieki nad matką z uwagi na konieczność opieki nad jej małoletnimi dziećmi (pobieranie świadczenia wychowawczego, zasiłku rodzinnego na dzieci, dodatku do zasiłku rodzinnego, świadczenia rodzicielskiego, jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka k. 19-22 akt adm.). Z uwagi na posiadanie dwójki dzieci w wieku [...] lat oraz pracującego męża, nie jest w stanie nieść realnej stałej pomocy matce w razie nagłej potrzeby, szczególnie w sytuacji niezamieszkiwania z osobą wymagającą opieki. Należy mieć na uwadze, że przyznanie przedmiotowego świadczenia jest niemożliwe w sytuacji, gdy o niepodejmowaniu zatrudnienia zadecydowały inne przyczyny, zwłaszcza leżące po stronie wnioskodawcy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1557/22, CBOSA).

Biorąc pod uwagę zawartość akt sprawy należy wskazać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania. Mając powyższe na uwadze, za słuszną należało uznać decyzję organu odwoławczego, w konsekwencji czego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak orzekł w sentencji wyroku.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym przez trzech sędziów z uwagi na wniosek w tym zakresie złożony w treści skargi, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy (art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.).