Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 218/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 12 stycznia 2023 r. nr NSP-VIII.7581.1.54.2022.DL w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga J. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 12 stycznia 2023 r. nr NSP-VIII.7581.1.54.2022.DL w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 23 lipca 2018 r. J. K. (dalej: skarżący, strona) zwrócił się do Prezydenta Miasta Gdyni o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako parcela nr [...] o powierzchni 0,0422 ha położonej w Gdyni przy ul. W. [...], stanowiącej obecnie działkę nr [...] i część działki nr [...], obręb [...].

Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2019 r. Wojewoda Pomorski wyznaczył Prezydenta Miasta Gdańska wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej do załatwienia przedmiotowej sprawy.

Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2019r. nr WS.V.6821.1.5.2019.WP.1222181 Prezydent Miasta Gdańska odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego uznając, że żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną, bowiem skarżący nie jest spadkobiercą F. W. która była właścicielką nieruchomości w dacie jej wywłaszczenia.

Wojewoda Pomorski postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2020 r. nr NSP-VIII.7581.1.119.2020.MB utrzymał w mocy powyższe postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 843/20 uchylił oba ww. postanowienia stwierdzając, że wydanie postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. jest dopuszczalne wyłącznie z powodu "oczywistych" przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, organy orzekające w sprawie nie wykazały tymczasem, że taka oczywistość miała miejsce. Sąd wskazał na potrzebę dokonania oceny legitymacji skarżącego do złożenia wniosku, co wymaga poczynienia ustaleń dotyczących tego kto w istocie był właścicielem wywłaszczonej nieruchomości.

Pismem z dnia 24 listopada 2021 r. Prezydent Miasta Gdańska zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego z wniosku skarżącego o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w Gdyni przy ul. W. [...], oznaczonej obecnie jako działka nr [...] oraz część działki nr [...], obr. [...]. Następnie decyzją z dnia 16 lutego 2022 r. organ ten umorzył postępowanie w sprawie. Prezydent wskazał, że skarżący w celu wykazania swego interesu prawnego przedłożył postanowienie o nabyciu spadku po zmarłych E. W. i M. W., z którego to postanowienia wynika, że spadek po nich nabyła M. K. w całości. Na podstawie zaś aktu poświadczenia dziedziczenia ustalono, że spadek po M. K. nabył, w całości, J. K. Wnioskodawca przedłożył także umowę sprzedaży z dnia 31 stycznia 1935r. (rep A nr [...]) na mocy której M. W. nabyła od F. W. nieruchomość położoną w Gdyni przy ul. W., zapisaną w księdze wieczystej [...], oraz postanowienie Sądu Grodzkiego w Gdyni z dnia 15 lipca 1947r. (sygn. III Co 170/47) z którego wynika, że na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, M. W. przywrócone zostało posiadanie nieruchomości położonej w Gdyni, przy ul. W. [...].

Organ ustalił, że zgodnie z treścią księgi wieczystej [...], parcela nr [...] o pow. 422 m2 stanowiła własność F. W. Następnie, już jako własność Skarbu Państwa, parcela została przeniesiona najpierw do księgi wieczystej nr [...], a potem do nr [...]. W wyniku zmian ewidencyjnych, w 1977r., parcela nr [...] oraz parcela nr [...] scaliły się i uległy podziałowi na działki nr [...] o pow. 400 m2 oraz działki nr [...] o pow. 547 m2 (k.m. 58). W 1978r. nowoutworzona działka nr [...] została przeniesiona do księgi wieczystej Skarbu Państwa nr [...], która od 1991r. stała się własnością Gminy Miasta Gdyni. Z kolei działka nr [...] pozostała zapisana w księdze wieczystej nr [...] od 1977r. aż do chwili obecnej. Na podstawie zmian ewidencyjnych ustalono ostatecznie, że dawna parcela nr [...] odpowiadała w całości działce nr [...] oraz fragmentowi działki nr [...]. Obecnie działka nr [...] (obr. [...]) stanowi dawną działkę nr [...], zaś działka nr [...] (obr. [...]) dawną działkę nr [...]. Nieruchomość, stanowiąca aktualnie działkę oznaczoną nr [...] zapisana jest w księdze wieczystej nr [...] stanowiącej własność Gminy Miasta Gdyni, zaś działka nr [...] zapisana jest w księdze wieczystej nr [...] stanowiącej własność Gminy Miasta Gdyni i osób fizycznych.

Prezydent ustalił także, że nieruchomość położona w Gdyni przy ul. W. [...], stanowiąca parcelę oznaczoną nr [...] o pow. 422 m2, zapisaną niegdyś w księdze wieczystej [...], została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku, orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 6 grudnia 1952r., na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Podstawę wywłaszczenia stanowiło zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku Wydziału Budownictwa z dnia 9 sierpnia 1951 r. ustalające lokalizację szczegółową budownictwa mieszkaniowego na terenie ul. W. nr [...] i [...] w Gdyni. Jak wynika z odnalezionej dokumentacji wywłaszczeniowej oraz akt gruntowych nieruchomości, parcela nr [...] o pow. 422 m2 zapisana dawniej w księdze wieczystej [...] stanowiła w dacie odjęcia prawa własności własność F. W. Kwerenda księgi wieczystej [...] wykazała także, że rodzina o nazwisku W. była właścicielem nieruchomości, na którą składało się wiele działek, już od 1912r. Jak wskazuje wpis w dziale II niniejszej księgi, F. W. (wdowa) wpisana została jako jedyna właścicielka w roku 1931 r. Następnie w roku 1942 wpis własności w księdze brzmiał "Die Stadtgemeinde Gotenhafen", co w dosłownym tłumaczeniu oznacza gminę Gotenhafen, by w roku 1960 przywrócić wpis F.W. Na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w Gdyni z dnia 11 września 1964r. odłączono działkę nr [...] z księgi F. W. (Gdynia [...]) do księgi wieczystej Skarbu Państwa nr [...].

Jedyną okolicznością wskazującą na fakt, że M. W. miała roszczenie w stosunku do działki nr [...] jest wpis ostrzeżenia w dziale III KW [...], zapisany celem zabezpieczenia prawa o powzdanie przedmiotowej parceli na jej rzecz, z powołaniem się na zezwolenie na wpis z dnia 31 stycznia 1935r. Wpisu dokonano w dniu 1 maja 1935r. Rozwijając tę kwestię organ powołał się na odpis aktu kupna-sprzedaży z dnia 31 stycznia 1935r. mocą którego M.W. nabyła od F. W. nieruchomość położoną w Gdyni przy ul. W., składającą się z parceli budowlanej o pow. ok. 418 m2 oraz parceli drogowej o pow. ok. 158 m2 zapisanej w księdze wieczystej [...]. Jak wynika z treści aktu, przejęcie nieruchomości nastąpiło w dniu sprzedaży (§ 4). Jak wskazuje § 5 strony są zgodne, że ostateczna cena kupna ustalona będzie na podstawie podkładek katastralnych, które sprzedająca dostarczy na swój koszt. W § 6 sprzedająca udzieliła kupującej pełnomocnictwa do przewłaszczenia sobie samej lub osobom trzecim nabytych parcel z prawem dalszej substytucji. Z kolei, jak wskazuje § 7, sprzedająca zezwoliła i wniosła o zapisanie w księdze wieczystej Gdynia wykaz liczba 10 ostrzeżenia na przewłaszczenie nabytej działki na rzecz M. W.

Prezydent podkreślił, że zawarta pomiędzy F. W. a M. W. umowa sprzedaży z dnia 31 stycznia 1935r. nie została ujawniona jako podstawa zmiany w dziale II księgi [...], w której wpisana była działka nr [...]. Konsekwencją tego było zatem przeprowadzenie procesu wywłaszczenia zakończonego orzeczeniem z dnia 6 grudnia 1952r. z udziałem ówczesnego właściciela, którym była F. W. Nie zmienia tej oceny zdaniem organu zawarcie umowy kupna-sprzedaży z dnia 31 stycznia 1935r., mocą której M. W. nabyła od F.W. nieruchomość położoną w Gdyni przy ul. W. i związany z nią wpis ostrzeżenia w dziale III kw [...] wykaz 10 (zezwolenie na przewłaszczenie parceli nr [...]). Nie ma znaczenia również fakt użytkowania od lat 30-tych XX wieku nieruchomości przy ul. W. przez M. W. ani postanowienie Sądu Grodzkiego w Gdyni z dnia 15 lipca 1947r. (sygn. III Co 170/47) z którego wynika, że na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, M. W. przywrócone zostało posiadanie nieruchomości położonej w Gdyni, przy ul. W. [...]. Wszystkie te okoliczności nie mają, w ocenie organu, znaczenia z punktu widzenia samych wpisów w księdze wieczystej, bowiem obowiązujące dawniej przepisy regulujące zagadnienie prawa własności, a więc przesądzające w zakresie tego, kto był właścicielem nieruchomości, miały swoje wyraźne uregulowanie. W czasie zawarcia umowy, tj. 31 stycznia 1935r., obowiązywał na Ziemiach Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej Kodeks cywilny niemiecki, tzw. BURGERLICHE GESETZBUCH. W brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy, do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości niezbędne było spełnienie łącznie trzech przesłanek: zawarcie umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości (umowy obligacyjnej), zgoda uprawnionego oraz drugiej strony na to, aby zmiana w prawie nastąpiła (powzdanie, tj. umowa rzeczowa) oraz wpisanie zmiany prawa do księgi wieczystej. Dopiero z chwilą dokonania łącznie wszystkich wspomnianych czynności następował skutek w postaci przejścia prawa własności nieruchomości na kupującego.

Reasumując organ uznał, że ani J. K., ani M. K. nie byli spadkobiercami F. W., która w dacie wywłaszczenia była jedynym właścicielem wywłaszczonej nieruchomości ujawnionym wówczas w księdze wieczystej.

Organ I instancji wyjaśnił na koniec, że obecna działka nr [...] (obr. [...]) stanowi własność nie tylko Gminy Miasta Gdyni, ale też osób fizycznych. Biorąc jednakże pod uwagę zebrany materiał dowodowy i postawiony końcowy wniosek w przedmiocie braku legitymacji prawnej skarżącego do wystąpienia z roszczeniem, a co za tym idzie merytorycznego rozpatrzenia wniosku, organ odstąpił od zawiadamiania wszystkich obecnych właścicieli działki o toczącym się postępowaniu, bowiem brak interesu prawnego wiąże się z bezprzedmiotowością postępowania, co oznacza, że decyzja nie wpływa w żaden sposób na prawa i obowiązki właścicieli działki nr [...].

Wojewoda Pomorski rozpoznając odwołanie skarżącego, decyzją z dnia 12 stycznia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, w całości podzielając jego ustalenia faktyczne i prawne. Za błędne uznano twierdzenie zawarte w odwołaniu, iż "M. W. stała się właścicielką nieruchomości jeszcze przed wojną, ale przed wojną nie zdążyła założyć nowej księgi wieczystej dla tej nieruchomości, bowiem nie została zawarta umowa przenosząca własność tej nieruchomości, a jedynie umowa zobowiązująca do jej przeniesienia. Wpis do księgi wieczystej powinien być dopiero kolejnym krokiem, choć po zmianie przepisów, nie miał już skutku konstytutywnego.". Wojewoda wyjaśnił, że powzdanie w rozumieniu przepisów BGB odpowiadało dzisiejszej umowie rozporządzającej przenoszącej własność na kupującego. Wobec tego należy przyznać słuszność stwierdzeniu organu I instancji, iż umowa z dnia 31 stycznia 1935 r. obejmowała jedynie zobowiązanie do przeniesienia własności nieruchomości. Jej skutkiem nie była zmiana właściciela.

Wojewoda wskazał też, że ponieważ wywłaszczenie miało miejsce w 1952 r., bez znaczenia pozostaje argument skarżącego, że zgodnie z art. 33 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich M. W. stawałaby się właścicielem przedmiotowej nieruchomości z upływem 10 lat od dnia sądowego przywrócenia jej posiadania, miałoby to bowiem miejsce w 1957 r. (gdyby nie dokonane wywłaszczenie).

Reasumując, Wojewoda uznał, że jedyną właścicielką przedmiotowej nieruchomości w dacie przejścia prawa własności na Skarb Państwa była F. W. Oznacza to, że J. K. ani jego spadkodawcy nie byli właścicielami parceli w tej dacie, w związku z czym nie przysługuje im legitymacja do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

J. K. w skardze na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 12 stycznia 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wnosząc o jej uchylenie, zarzucił organowi:

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i ustalenia, czy skarżącemu przysługuje przymiot bycia stroną postępowania, podczas gdy pozostaje on spadkobiercą rzeczywistego właściciela nieruchomości;

naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w wystarczającym zakresie, a tym samym niewzięcie pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności faktu, że jeszcze przed II wojną doszło do sprzedaży nieruchomości będącej przedmiotem postępowania na rzecz poprzedniczki prawnej skarżącego, a następnie, po II wojnie światowej, doszło do przywrócenia jej posiadania tej nieruchomości, a także poprzez nieprzeprowadzenie przez organ postępowania dowodowego z urzędu w zakresie ustalenia, czy poprzednia właścicielka nieruchomości F. W. w ogóle żyła w czasie, gdy prowadzone było w stosunku do niej postępowanie wywłaszczeniowe - a tym samym czy poprzedniczka prawna skarżącego mogła dokonać przewłaszczenia nieruchomości, a także poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie tego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany w zakreślonym prawem terminie, co wbrew twierdzeniom organu posiada niebagatelne znaczenie dla niniejszego postępowania;

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 28 k.p.a. polegające na ustaleniu, iż skarżący nie ma interesu prawnego, podczas gdy skarżący opiera się na konkretnej normie prawnej, z której wywodzi swój interes, tj. przepisie art. 33 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, zgodnie z którym poprzednik prawny skarżącego nabyłby nieruchomość przez zasiedzenie w przypadku wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia z 1952 r., a tym samym interes skarżącego nie jest interesem tylko o charakterze faktycznym.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że przez długie lata poprzednicy skarżącego posiadali pewne informacje wskazujące na fakt, iż F. W. zginęła w okresie II Wojny Światowej, a tym samym niemożliwe pozostawało "dokończenie" z jej udziałem transakcji sprzedaży nieruchomości. W akcie notarialnym z 1935 r. zawarte jest pełnomocnictwo F. W. do dokonania przewłaszczenia. Jeśli jednak F. W. nie żyła, to pełnomocnictwo wygasło, a tym samym niemożliwe było skorzystanie z niego przez poprzedniczkę prawną skarżącego, która uciec musiała się do innych sposobów, tj. do przywrócenia posiadania. Powyższe wpływa jednak również na fakt, iż postępowanie wywłaszczeniowe obarczone było wadą w postaci rażącego naruszenia prawa, której w żadnym stopniu nie rozważył organ. Organ nie przeprowadził też postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i pomimo posiadania znacznie większych aniżeli skarżący możliwości, nie zwrócił się do żadnej instytucji w celu ustalenia czy osoba, w stosunku do której wydana została decyzja, żyła w czasie prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego. Skarżący oświadczył, że według jego informacji F. W. zmarła 9 października 1943 r. w Gdyni w czasie bombardowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, o to samo wniosła także w piśmie procesowym z dnia 5 kwietnia 2023 r. uczestniczka postępowania, Gmina Miasta Gdyni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Pomorskiego z 12 stycznia 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska o umorzeniu postępowania z wniosku skarżącego J. K. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w Gdyni przy ul. W. [...], stanowiącej obecnie działkę nr [...] oraz fragment działki nr [...] (obr. [...]), dla których Sąd Rejonowy w Gdyni Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste nr [...] i [...] (dawniej parcela nr [...]).

Zgodnie z art. 136 ust. 1 i 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.), zwanej dalej u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak wyjaśnia przepis art. 4 pkt 4 u.g.n., pod pojęciem "poprzedni właściciel" należy rozumieć osobę, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów. Nie można przy tym wykluczyć, że poprzednim właścicielem nie były w dniu wywłaszczenia osoby (lub osoba) wskazane w decyzji o wywłaszczeniu (por. E. Bończak-Kucharczyk, "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany", Lex/el. 2018, komentarz do art. 136 u.g.n.). W takim przypadku, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygnięcie kwestii podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zależy nie tyle od ustalenia, do kogo skierowana była decyzja wywłaszczeniowa (lub inaczej mówiąc, kogo organ wywłaszczeniowy uznał za właściciela), lecz od dalszych ustaleń organu rozpatrującego sprawę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a w tym przede wszystkim od ustalenia, kto w istocie był właścicielem wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o jej wywłaszczeniu. Dopiero bowiem to ustalenie rzutuje na krąg podmiotów uprawnionych do zgłoszenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a w konsekwencji na możliwość merytorycznego badania przez właściwy organ zasadności bądź bezzasadności zgłoszonego żądania zwrotu nieruchomości (zob. wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1741/09).

Jak wynika z akt sprawy, nieruchomość położona w Gdyni przy ul. W. [...], stanowiąca dawniej parcelę oznaczoną nr [...] o pow. 422 m2, zapisaną w księdze wieczystej [...], została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku, orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 6 grudnia 1952r. (sygn. SAA II 2/27/51), na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Podstawę wywłaszczenia stanowiło zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku Wydziału Budownictwa z dnia 09.08.1951 r. (znak: 1-5425-51) ustalające lokalizację szczegółową budownictwa mieszkaniowego na terenie ul. W. nr [...] i [...] w Gdyni. W dacie wywłaszczenia w księdze wieczystej [...] jako właścicielka wywłaszczanej parceli nr [...] o pow. 422 m2 wpisana była F. W.

Skarżący jest spadkobiercą M. M. W. (vel W.), która w dniu 31 stycznia 1935 r. zawarła w formie aktu notarialnego umowę kupna-sprzedaży (akt notarialny Rep. Nr [...]) przedmiotowej nieruchomości tj. parceli nr [...] o powierzchni 422 m2. Sporne jest w sprawie to, czy na podstawie tej umowy poprzedniczka prawna skarżącego nabyła własność parceli nr [...], co warunkuje możliwość ubiegania się przez niego o zwrot tej nieruchomości. Umowa powyższa została zawarta jeszcze pod rządami przepisów Kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB). Zgodnie z § 313 BGB umowa, którą jedna strona obowiązuje się przenieść własność gruntu, musi być stwierdzona dokumentem sądowym lub notarjalnym. Umowa, zawarta bez zachowania tej formy, staje się ważną w całej swej osnowie, jeżeli nastąpią powzdanie i wpis do księgi wieczystej. Przepis § 873 BGB przewidywał, że do przeniesienia własności gruntu, do obciążenia gruntu jakiem prawem, jako też do przeniesienia lub obciążenia takiego prawa, potrzebną jest, o ile ustawa inaczej nie postanawia, zgoda uprawnionego oraz drugiej strony na to, aby zmiana w prawie nastąpiła, tudzież aby wpisano tę zmianę w księgę wieczystą. Przed wpisaniem uczestnicy są związani zgodą tylko wtedy, gdy oświadczenia ich zostały stwierdzone dokumentem sądowym lub notarjalnym, albo gdy złożono je wobec wydziału hipotecznego lub wręczono je temuż, albo gdy uprawniony wręczył drugiej stronie zezwolenie na wpis, odpowiadające przepisom ustawy o postępowaniu dotyczącem księgi wieczystej. Wedle zaś § 925 BGB zgodę zbywającego i nabywcy wymaganą wedle § 873 do przeniesienia własności gruntu (powzdanie), należy oświadczyć wobec wydziału hipotecznego, przyczem obie strony muszą być równocześnie obecne. Powzdanie dokonane warunkowo lub z oznaczeniem czasu, jest bezskuteczne.

Z powyższych przepisów wynika, że do przeniesienia własności nieruchomości było wymagane: 1) zawarcie umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości; 2) zgoda zbywającego i nabywcy na przeniesienie własności gruntu na wpisanie zmiany w prawie do księgi wieczystej, tzw. powzdanie (inaczej przewłaszczenie) rodzące skutek rozporządzający; 3) wpis zmiany w prawie do księgi wieczystej mający charakter konstytutywny. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że na obszarze obowiązywania niemieckiego kodeksu cywilnego dopiero zachowanie tych wszystkich wymogów łącznie powodowało skuteczne przeniesienie prawa własności nieruchomości pomiędzy stronami umowy (por. np. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89; wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1934/09; wyrok WSA w Warszawie z 16.03.2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2327/22; wyrok NSA z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 369/14). Pogląd ten podziela także skład orzekający w niniejszej sprawie.

Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego sprawy zgodzić należy się z organami, że na podstawie umowy kupna-sprzedaży z dnia 31 stycznia 1935 r., na którą powołuje się skarżący, nie doszło do przeniesienia przez F. W. na rzecz M. M.W. (vel W.) prawa własności przedmiotowej nieruchomości, bowiem zmiana nie została ujawniona w księdze wieczystej. Nie doszło tym samym do prawnej zmiany właściciela przedmiotowej nieruchomości. Taką ocenę prawną zaistniałego w sprawie stanu faktycznego wyraził też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2521/21 oddalając skargę J. K. na postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 2 września 2021 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 6 grudnia 1952 r. nr SAA II 2/27/51 w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa – Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku nieruchomości położonej w Gdyni przy ul. W. [...], parcela nr [...], stanowiącej własność F.W. wobec uznania, że skarżącemu nie przysługuje interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności tej decyzji. Ocenę tę Sąd w składzie rozpatrującym sprawę niniejszą podziela.

Powyższe oznacza, że skarżący jako następca prawny osoby, która nie nabyła skutecznie prawa własności przedmiotowej nieruchomości, nie może z tego tytułu wywodzić legitymacji do żądania zwrotu wywłaszczonej na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 6 grudnia 1952 r. nr SAA II 2/27/51 parceli nr [...].

Prawidłowo także organ wyjaśnił, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje treść postanowienia o przywróceniu posiadania przedmiotowej nieruchomości poprzedniczki prawnej skarżącego, wydanego na podstawie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Takie przywrócenie posiadania dotyczyło nie tylko właściciela konkretnej nieruchomości, który utracił je w związku z wojną rozpoczętą dnia 1 września 1939 r. Zgodnie z art. 18 dekretu osobie, której zostanie przywrócone posiadanie majątku opuszczonego w trybie dekretu, jeżeli nie jest ona właścicielem tego majątku, służy tylko zarząd i użytkowanie. Zgodnie z art. 32 ust. 1 dekretu prawomocne postanowienie w przedmiocie przywrócenia posiadania nie przesądza prawa własności majątku. Wyjaśnić także należy, że zgodnie z treścią art. 33 ust. 3 dekretu, to Sąd na żądanie osoby interesowanej stwierdzał nabycie tytułu własności w drodze postępowania niespornego. Postanowienie sądu stanowiło tytuł do przepisania prawa własności lub innych praw hipotekowanych w księdze hipotecznej (gruntowej). W rozpatrywanej sprawie takie orzeczenie Sądu nie było wydane, a wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 6 grudnia 1952 r. na rzecz Skarbu Państwa Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych niewątpliwie przerwało bieg dekretowego zasiedzenia. Decyzja ta nadal przy tym pozostaje w obrocie prawnym, wywołując skutki prawne. Oznacza to, że zarówno samo przywrócenie posiadania przedmiotowej nieruchomości, jak również ewentualna możliwość ubiegania się przez poprzedniczkę prawną skarżącego o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości w trybie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie zmienia faktu, że w dacie dokonanego wywłaszczenia właścicielką przedmiotowej nieruchomości nie była poprzedniczka prawna skarżącego M. W. Kwestią drugorzędną natomiast pozostaje to, czy w dacie wywłaszczenia prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługiwało F. W. czy też jej spadkobiercom, niewątpliwie bowiem nie przysługiwało ono M. W., co jest wystarczającą podstawą dla ustalenia, że skarżący jako jej spadkobierca nie ma legitymacji do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W ocenie Sądu, nie znajduje także uzasadnienia, w świetle powyższych okoliczności, zarzut naruszenia przez organy orzekające w sprawie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 2000), dalej "k.p.a.". Zebrany w sprawie materiał dowodowy jest kompletny i został prawidłowo oceniony, w tym także organy oceniły żądanie skarżącego w świetle przedłożonych przez niego dowodów, potwierdzających fakt zawarcia umowy zobowiązującej do przeniesienia prawa własności nieruchomości. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest to, czy F. W. żyła w czasie, gdy prowadzone było postępowanie wywłaszczeniowe i czy poprzedniczka prawna skarżącego (M. W.) mogła po wojnie na podstawie udzielonego jej pełnomocnictwa dokonać stosownego wpisu zmiany prawa własności w księdze wieczystej. Kluczowe jest to, że M. W. nie była właścicielką nieruchomości w dacie jej wywłaszczenia – własności tej nie nabyła ani na podstawie umowy z dnia 31 stycznia 1935 r. ze względu na brak konstytutywnego wpisu w księdze wieczystej, ani w trybie art. 33 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, bowiem w dacie wywłaszczenia termin zasiedzenia jeszcze nie upłynął. Ustalenia te były wystarczające dla podjęcia przez organ rozstrzygnięcia w sprawie.

Wobec uznania, że skarżący nie jest legitymowany do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie jest bowiem podmiotem, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., tj. spadkobiercą poprzedniego właściciela, zbędne było rozważanie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Przesłanka ta miałaby znaczenie dopiero wówczas, gdyby z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpił podmiot legitymowany. Wobec tego organy miały podstawę do wydania w niniejszej sprawie decyzji umarzającej postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, gdy postępowanie z jakiekolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) skargę oddalił uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).