Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 530/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 60, art. 61 ust. 1 i 2, art. 64 pkt 3 i 7, art. 64a, art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 58 par. 2, art. 87, art. 95 par. 1, art. 96 par. 1, art. 111 par. 1, art. 113
journal: Dz.U. 2017 poz 682
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.
article: art. 40
journal: Dz.U. 2021 poz 1082
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
article: art. 7 , art. 75 par. 1, art. 77 par. 1,
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 października 2023 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie opłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 30 stycznia 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie

art. 8 ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. a, ust. 2d, ust. 2,

art. 62 ust. 2, art. 64 pkt 2 i pkt 3, art. 103 ust. 2, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. zwanej dalej: "u.p.s."), Kierownik Sekcji w Dziale Instytucji Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S. (zwany dalej: "organem I instancji") orzekł w następujący sposób:

1. od 1 grudnia 2022 r. ustalił dla P. C. (zwanego dalej: "stroną" lub "skarżącym") miesięczną opłatę za pobyt K. C. w Domu Pomocy Społecznej w S. przy [...] (zwanego dalej: "DPS")

w kwocie [...]zł miesięcznie;

2. odmówił stronie całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt K. C.

w DPS;

3. zwolnił częściowo stronę z odpłatności za pobyt K. C. w DPS

do kwoty [...]zł miesięcznie od 1 grudnia 2022 r. do 30 listopada 2024 r.,

4. odpłatność określona:

- w pkt 3 obowiązuje od 1 grudnia 2022 r. i za okres od dnia 1 grudnia 2022 r.

do 28 lutego 2023 r. płatna będzie do 28 lutego 2023 r. na wskazany przez organ rachunek bankowy,

- w pkt 1 obowiązuje od 1 grudnia 2024 r. i płatna będzie do 10 dnia każdego miesiąca na wskazany przez organ rachunek bankowy.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ I instancji podał, że miesięczny dochód strony wynosi [...] zł i przekracza 300 % kryterium dla osoby samotnie gospodarującej o kwotę [...]zł. W związku z powyższym strona jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt babci - K. C. w DPS w tej właśnie wysokości.

Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 14 października 2022 r. strona złożyła oświadczenie, że nie deklaruje dopłaty do pobytu babci w domu pomocy społecznej. Strona nie wyraziła zgody na zawarcie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. W tym samym dniu strona złożyła wniosek o całkowite zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt pensjonariuszki w DPS z uwagi na brak kontaktu oraz więzi rodzinnych i emocjonalnych z tą osobą.

W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy organ I instancji ustalił,

że na stałe miesięcznie zobowiązania strony składają się następujące opłaty: utrzymanie mieszkania [...] zł, zakup artykułów spożywczych i higienicznych

[...] zł, usługi telekomunikacyjne [...] zł. Łączna suma stałych wydatków wynosi [...] zł. Biorąc pod uwagę dochód strony w wysokości [...] zł, na pozostałe wydatki związane z codziennym funkcjonowaniem pozostaje kwota [...]zł miesięcznie.

W toku prowadzonego postępowania strona przedstawiła swoją sytuację rodzinną oraz wyjaśniła przyczyny braku kontaktu z babcią. Potwierdziła to także w oświadczeniu z 16 września 2022 r.

W ocenie organu I instancji, nie ma uzasadnienia dla całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności za pobyt babci w DPS. Kwota pozostająca

do dyspozycji strony jest wystarczająca do zaspokojenia innych niezbędnych potrzeb oraz ponoszenia odpłatności na rzecz członka rodziny umieszczonego w domu pomocy społecznej. Z uwagi na fakt, iż strona utrzymuje się z jednego źródła dochodu organ uznał, iż istnieją podstawy do częściowego zwolnienia strony z ponoszenia ww. odpłatności do kwoty [...]zł miesięcznie.

Strona wniosła odwołanie od wskazanej decyzji organu I instancji z 30 stycznia 2022 r. podnosząc, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Podkreślała, że nie miała i nie ma żadnych relacji oraz więzi społeczno-emocjonalnych z K. C.. Jest wnukiem osoby skierowanej do DPS tylko pod względem biologicznym, ale odkąd strona pamięta, rodzice, ani on sam nie mieli i nie mają żadnych relacji, ani kontaktów rodzinnych z tą osobą. Babcia w żaden sposób nie uczestniczyła w życiu rodziny, tym samym nie pełniła wobec strony społecznej roli babci, ani teraz ani wówczas gdy strona była dzieckiem.

Rzeczywiście strona nie poznała i nie zna swej babci, nie widzi więc możliwości, aby teraz łożyć na jej utrzymanie.

Skarżący dodał, że z powodów zdrowotnych zmuszony był do zmiany miejsca pracy i obecnie jego dochody nie są takie, o jakich mowa w wydanej decyzji.

Decyzją z 27 kwietnia 2023 r., nr [...], wydaną na podstawieart. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") w związku z art. 64 u.p.s., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (zwane dalej: "organem II instancji"), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 30 stycznia 2023 r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ II instancji wskazał, że w dniu 6 czerwca 2022 r. wydana została decyzja o umieszczeniu babci strony w DPS. Na podstawie odrębnej decyzji z tej samej daty, tj. 6 czerwca 2022 r., ustalono wysokość odpłatności jaką zobowiązana jest ponosić babcia strony za pobyt w DPS na kwotę [...]zł miesięcznie, co stanowi 70% dochodu tej osoby. Koszt pobytu babci strony w DPS wynosi [...] zł miesięcznie. Mieszkanka DPS nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w placówce, co powoduje, iż na zstępnych spoczywa z mocy prawa obowiązek uiszczania odpłatności zgodnie z zasadami określonymi w art. 61 ust. 2 u.p.s. Opłata jaką zobowiązany jest ponosić zstępny mieszkańca domu pomocy społecznej ustalana jest jako różnica pomiędzy kosztem pobytu mieszkańca ([...] zł) a kwotą odpłatności ponoszonej przez mieszkańca domu. Różnica ta wynosiła [...] zł. Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ustalony dochód strony wynosi [...] zł miesięcznie i przekracza 300 % kryterium dla osoby samotnie gospodarującej o kwotę [...]zł miesięcznie i taką odpłatność strona jest zobowiązana wnosić za pobyt babci w DPS.

Jak zauważył organ II instancji, strona podczas wywiadu środowiskowego

w dniu 14 października 2022 r. oświadczyła, że nie deklaruje dopłaty do pobytu babci

w domu pomocy społecznej oraz nie wyraziła zgody na zawarcie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Strona domagała się całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt babci w DPS z uwagi na ustanie więzi rodzinnych i emocjonalnych oraz wieloletni brak kontaktu.

Organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji, że brak jest

w ustalonym stanie faktycznym podstaw do całkowitego zwolnienia strony

z ponoszenia odpłatności za pobyt babci w DPS. Jednakże słusznie organ I instancji zauważył, że w przedmiotowej sprawie doszło do ziszczenia się przesłanki, o której mowa w art. 64 pkt 3 u.p.s., tj. utrzymywania się rodziny z jednego dochodu, co stanowi uzasadnioną okoliczność do częściowego zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności za pobyt babci w DPS do kwoty [...]zł miesięcznie. Kwota ta jest kwotą możliwą do zrealizowania przy uwzględnieniu obecnych dochodów oraz wszystkich uzasadnionych kosztów i wykazanych wydatków jakie obciążają budżet strony.

Zupełnie nieuzasadnionym, w ocenie organu II instancji, byłoby uznanie strony

za osobę, która nie może ponosić częściowych kosztów pobytu babci w DPS, biorąc pod uwagę dochody oraz stan osobisty i zdrowotny, który nie rzutuje w sposób szczególny na ten obowiązek. Przerzucenie tego obowiązku na gminę, a zatem pośrednio na obywateli, godziłoby w praworządność i poczucie sprawiedliwości.

Według organu II instancji, podnoszona przez stronę okoliczność - braku kontaktu i utrzymywania więzi rodzinnych z babcią- nie została wymieniona w treści art. 64 u.p.s., nie jest to bowiem ani przypadek rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do DPS lub mieszkańca DPS obowiązku alimentacyjnego ani przypadek rażącego naruszenia innych obowiązków rodzinnych (art. 64 pkt 7 u.p.s.). Argumentacja strony opiera się na przyjęciu, że skoro nie utrzymywała kontaktów z babcią to nie ma zamiaru partycypować w ustawowych kosztach związanych ze skierowaniem członka jego rodziny do DPS. Tymczasem skorzystanie z regulacji określonej w art. 64 pkt 7 u.p.s. musi być zastrzeżone dla wyjątkowych sytuacji, w których osoby skierowane do DPS wykazały się szczególną niewdzięcznością względem osób, które mają ponosić koszty ich skierowania do powyższych placówek, lub też w przypadku ustalenia braku jakiejkolwiek więzi rodzinnej na przestrzeni lat, czego w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał.

Organ II instancji powołał się na zasady wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s.

i wyjaśnił, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach,

w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Dodał, że ustanowiony w art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. obowiązek ponoszenia kosztów pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej jest pochodną wynikającego z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku alimentacyjnego (dalej: "k.r.o."). Biorąc pod uwagę całokształt sytuacji materialnej, osobistej i zdrowotnej strony, w ocenie organu II instancji, decyzja organu I instancji nie została wydana z naruszeniem prawa. Za nieuzasadnione należałoby uznać całkowite zwolnienie strony z obowiązku opłaty za pobyt matki w DPS.

P. C. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z 27 kwietnia 2023 r. wnosząc

o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania.

Wydanej decyzji skarżący zarzucił:

1. niezastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s.

2. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez dwukrotne wymienienie,

że pensjonariuszka i K. C. jest matką skarżącego.

Skrzący uważa decyzję organu I instancji za krzywdzącą. Podniósł, że w złożonym oświadczeniu, skierowanym do organu wyraził swoją argumentację. Podkreślał w niej, że będąc [...]-letnim mężczyzną nie miał i nie mam żadnych relacji oraz więzi społeczno - emocjonalnych z K. C.. Nigdy nie widział tej osoby, nie poznał ani nie wie jak wygląda. Wyjaśnił, że jest wnukiem osoby umieszczonej w DPS, tylko pod względem biologicznym. Podtrzymał skarżący to, że odkąd pamięta to jego rodzice, ani sam skarżący nie mieli i nie mają żadnych relacji, ani kontaktów rodzinnych z osobą umieszczoną w DPS, która w żaden sposób nie uczestniczyła w życiu rodziny skarżącego. Tym samym osoba ta nie spełnia wobec skarżącego społecznej roli babci, zarówno gdy skarżący był dzieckiem, jaki i w chwili obecnej. Rzeczywiście skarżący nie poznał i nie zna osoby umieszczonej w DPS.

Jak podniósł skarżący, w decyzji wydanej przez organ II instancji został postawiony skarżącemu zarzut, że przywoływana przeze okoliczność - braku kontaktu i utrzymania więzi rodzinnych z osobą umieszczoną w DPS - nie została przez niego wymieniona w treści art. 64 u.p.s. W przekonaniu skarżącego, osoba umieszczona w DPS dopuściła się szczególnej niewdzięczności wobec osoby skarżącego, poprzez nie interesowanie się nim jako dzieckiem, nastolatkiem - jedynym jej biologicznym wnukiem. Nie zabiegała o kontakt i relacje ze skarżącym, ani z rodzicami skarżącego, nie interesował tej osoby rozwój i edukacja skarżącego. Nie brała udziału w życiu i kształtowaniu skarżącego jako człowieka. Nie wniosła do życia skarżącego żadnych wartości. Skarżący wiedział o tym, że babcia istnieje, ale nigdy nie wykazała ona zainteresowania skarżącym jako wnukiem, czy członkiem jej rodziny. Z informacji jakie skarżący posiada wynika, że osoba umieszczona w DPS domagała się, aby mama skarżącego wraz z nim - wówczas ośmiomiesięcznym dzieckiem, opuściła jej mieszkanie, co ewidentnie mogło świadczyć o tym, że nie potrzebuje skarżącego w swoim życiu. Opisane przez skarżącego okoliczności są dla niego przykre i przywołują negatywne i bolesne odczucia, takie jak bycie odrzuconym przez rzekomą bliską osobę, jaką powinna być babcia. Na przestrzeni minionych lat i obecnie osoba umieszczona w DPS nie wykazywała chęci poznania skarżącego, nie szukała kontaktu ze nim i z jego rodzicami.

Wobec powyższych informacji, skarżący oświadczył, że nie czuje się w obowiązku, aby w jakikolwiek sposób ponosić sporne koszty pobytu babci w DPS, tym bardziej, że jest dla skarżącego obcą osobą. Skarżący podniósł, że jest młodym mężczyzną, a gdy sytuacja na rynku polepszy się zamierza zaciągnąć kredyt i kupić mieszkanie. Do tej pory nie ciążyły, ani nie ciążą na skarżącym żadne zobowiązania komornicze czy kredytowe, dlatego tym bardziej obarczanie skarżącego obowiązkiem odpłatności za kogoś, kogo nie zna jest dla niego krzywdzące i niesprawiedliwe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z 20 czerwca 2023 r. skarżący podtrzymał wszystkie argumenty zgłaszane w skardze. Wskazał, że pismem z 31 maja 2023 r. zwrócił się do organu

z wnioskiem o rozłożenie na raty odpłatności za pobyt babci w DPS. Wyjaśnił, że nie jest w stanie przedstawić dowodów na brak relacji z podopieczną DPS poza złożonymi przez niego oświadczeniami.

Na rozprawie w dniu 5 października 2023 r. skarżący poparł swoje stanowisko zawarte w skardze i w piśmie procesowym. Oświadczył, że wniosek o rozłożenie na raty dotyczył kwoty wymienionej w wezwaniu do zapłaty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) kontrola sprawy sądowoadministracyjnej sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem działań organu administracji publicznej. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sąd działając według wyżej wskazanego kryterium sprawowania kontroli

nie stwierdził podstaw do uwzględnienia skargi.

Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecnie utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o: ustaleniu skarżącemu opłaty za pobyt jego babci K. C. w Domu Opieki Społecznej w S. przy [...]; o odmowie całkowitego zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt babci w DPS; o zwolnieniu częściowym skarżącego z odpłatności za pobyt babci w DPS do kwoty [...]zł na wskazany w decyzji okres; ustalenia terminów i sposobu regulowania ww. należności.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., zwanej dalej u.p.s.").

Zgodnie z art. 60 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem

ust. 3.

Jak wynika z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy

z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Z kolei art. 61 ust. 2 u.p.s. stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z treści przedstawionych przepisów nasuwa się oczywisty wniosek, że pobyt

w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z u.p.s. Powstaje on od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i zależny jest wyłącznie od kosztów miesięcznego utrzymania w domu pomocy społecznej oraz sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty.

W badanej sprawie bezsporne jest, że miesięczny koszt pobytu K. C. (babci skarżącego), w domu pomocy społecznej został ustalony stosownie do aneksu nr [...] z 27 stycznia 2022 r. do Porozumienia Ramowego z [...] marca 2019 r., zawartego pomiędzy Gminą Miasto S. Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w S. a I. [...] w S., na kwotę [...]zł miesięcznie. Osoba umieszczona w DPS wnosi opłatę za ten pobyt w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący odmówił zawarcia umowy konkretyzującej obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w babci w domu pomocy społecznej, co skutkowało wydaniem stosownej decyzji ustalającej wysokość tych opłat. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] zł, który przekracza 300% kryterium dla osoby samotnie gospodarującej o kwotę [...]zł. Deklarowane przez skarżącego stałe koszty miesięczne i zobowiązania wynoszą [...] zł. Oznacza to, że kwota pozostająca skarżącemu do wykorzystania wynosi [...] zł miesięcznie. W takiej sytuacji ustalenie wobec skarżącego opłaty za pobyt jego babci w DPS w kwocie [...]zł zostało należycie wykazane przez organy. Skarżący został zwolniony od kosztów opłaty za pobyt babci w DPS do kwoty [...]zł miesięcznie (na okres od 1 grudnia 2022 r. do 31 listopada 2024 r.).

Kwestią sporną jest natomiast to, czy zasadnie skarżący jako zstępny ww. osoby powinien być obciążony wskazaną wyżej opłatą przy uwzględnieniu instytucji zwolnienia z opłat. Skarżący uważa, że powinien być całkowicie zwolniony od opłaty za pobyt babci w DPS z uwagi na brak więzi oraz relacji społeczno-emocjonalnych skarżącego z osobą umieszczoną w DPS. Skarżący argumentował, że odkąd pamięta, rodzice skarżącego, ani on sam, nie mieli żadnych relacji, ani kontaktów rodzinnych z osoba umieszczoną w DPS. Osoba ta w żaden sposób nie uczestniczyła w życiu rodziny skarżącego, tym samym nie pełniła wobec skarżącego roli społecznej babci, zarówno, gdy był dzieckiem jaski i w chwili obecnej.

Sąd uznaje wskazany zarzut za niezasadny w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który został prawidłowo oceniony przez organy.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Stosownie do art. 64a. u.p.s., osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

Wyjaśnienia wymaga, że przepis art. 64 zdanie 1 u.p.s., przewiduje możliwość zwolnienia zarówno osób wnoszących opłatę (a więc osób, których obowiązek został już ustalony) jak i osób obowiązanych do wnoszenia tejże opłaty (a więc osób

w stosunku do których nie wydana została jeszcze decyzja administracyjna). Tak więc, w kontrolowanej sprawie, dopuszczalne było jednoczesne rozstrzyganie przez organ I instancji w przedmiocie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt babci w DPS, jak i rozstrzyganie w przedmiocie zwolnienia skarżącego od ponoszenia tego kosztu

Z treści skargi nie wynika, żeby skarżący kwestionował prawidłowość częściowego zwolnienia go przez organ I instancji z kosztów pobytu w DPS, z uwagi na przesłankę wskazaną w art. 64 pkt 3 u.p.s. Sąd uznaje jednocześnie, że powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego relacji z babcią uzasadniające zwolnienie od całkowitego ponoszenia opłaty za pobyt w DPS, organy winny zbadać w świetle przesłanek wymienionych w art. 64 pkt 7 u.p.s. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ poddał ocenie żądanie strony z uwzględnieniem ww. przepisu.

Za stanowiskiem literatury podkreślić należy, że nowelizacją z 17 listopada

2021 r. omawiany w art. 64 u.p.s. katalog został poszerzony o przesłankę zwolnienia

z odpłatności za pobyt osoby bliskiej w DPS związaną z rażącym niewypełnianiem obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych przez mieszkańca domu pomocy społecznej lub osobę kierowaną do domu względem zobowiązanego do ponoszenia opłaty. Punkt 7 koresponduje z okolicznościami wskazanymi w dwóch poprzedzających go punktach, jednakże zaniedbania rodzicielskie w nim wymienione nie muszą być udokumentowane orzeczeniem sądu. W ramach przesłanek wskazanych w pkt 7 należałoby uwzględnić długotrwałe niepłacenie alimentów lub ich przekazywanie w niepełnym wymiarze, porzucenie dziecka, długotrwałe niesprawowanie nad nim opieki, zmuszanie go do pracy lub działalności przestępczej, stosowanie przemocy. Trzeba zaznaczyć, że okoliczności, na które zamierza powołać się osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty za DPS, muszą być rażące i muszą zostać udowodnione. Nie wymaga się co prawda przedłożenia orzeczenia sądu, niemniej konieczne jest przedstawienie dowodów w postaci dokumentów (np. decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na skutek bezskuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego) lub innych, w tym zeznań świadków (por. Iwona Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, opubl. w Lex - komentarz do art. 64 u.p.s.).

Jak wynika z uzasadnienia do projektu ww. ustawy nowelizującej u.p.s., użyte

w ustawie określenie "rażący" znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu

w oczy, bardzo duży" i jest powszechnie używane, stosowane oraz poddawane sądowej wykładni od kilkudziesięciu lat na gruncie prawa cywilnego (chociażby "rażące uchybienia" - art. 303 k.c., "rażąca strata" - art. 357(1), art. 632 § 2 k.c., "rażąca niewdzięczność" - art. 898 § 1 k.c.) oraz rodzinnego ("rażąco naganne postępowanie" - art. 58 § 2 k.r.o., "rażące zaniedbanie obowiązków wobec dziecka" - art. 111 § 1 k.r.o.). Użycie tego wyrażenia na gruncie projektowanego art. 64 pkt 7 ustawy jest zatem uzasadnione, gdyż organ będzie dokonywał oceny kwestii wypełniania obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (a więc obowiązków o charakterze prawnorodzinnym, czyli cywilnym sensu largo).

Pojęcie "inne obowiązki rodzinne" obejmuje natomiast obowiązki szczegółowo zdefiniowane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej w skrócie: "k.r.o.") dotyczących wykonywania władzy rodzicielskiej i relacji pomiędzy rodzicem a dzieckiem. Funkcjonuje również z powodzeniem w doktrynie prawnej. I tak wśród obowiązków rodzinnych wskazać należy:

- obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci (art. 87 k.r.o.),

- obowiązek wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka z poszanowaniem jego godności i praw (art. 95 § 1 k.r.o.),

- obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka (art. 96 § 1 k.r.o.),

- obowiązek przygotowania dziecka do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień (art. 96 § 1 k.r.o.),

- obowiązek rodziców i dzieci utrzymywania ze sobą kontaktów (art. 113 k.r.o.),

- obowiązek dopełnienia czynności związanych ze zgłoszeniem dziecka do szkoły, obowiązek zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne czy obowiązek zapewnienia dziecku warunków umożliwiających przygotowywanie się do zajęć szkolnych (art. 40 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe).

Zgodnie z doktryną pojęcie obowiązków rodzinnych może być interpretowane szeroko. Do kategorii tej można zaliczyć zarówno obowiązki wynikające z przepisów prawa (np. obowiązek alimentacyjny, obowiązki wynikające z k.r.o.), jak i powinności czysto społeczne lub moralne (Jerzy Ciszewski (red.) i Jakub Knabe, Komentarz do art. 1008 Kodeksu cywilnego). W pojęciu niedopełnienia obowiązków rodzinnych mieści zaś się takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (wyrok SN z 7 listopada 2002 r., II CKN 1397/00, LEX nr 75286; wyrok SA w Krakowie z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt I ACa 1201/12, LEX nr 1623875; Elżbieta Skowrońska-Bocian i Jacek Wierciński, Komentarz do art. 1008 Kodeksu cywilnego).

W ocenie Sądu, okoliczności wymienione we wskazanym przepisie powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny. Biorąc pod uwagę treść twierdzeń skarżącego Sąd pragnie zwrócić uwagę, że podnoszone przez niego okoliczności nie dotyczą zaniedbań w obowiązku alimentacyjnym.

Dlatego do wyjaśnienia pozostawało, czy podnoszone okoliczności mieściły się w zakresie "innych obowiązków rodzinnych", które muszą być wykazane dowodami. Organ musi mieć wiedzę o okolicznościach przemawiających za zastosowaniem instytucji zwolnienia od ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, jak również możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. Uwzględniając, że jak podnosi skarżący nie ma żadnych relacji oraz więzi społeczno-emocjonalnych z umieszczona w DPS jego babcią i przywołuje to negatywne, i bolesne odczucia u skarżącego, to na poparcie podnoszonych okoliczności nie mogło być wystarczające złożone przez skarżącego oświadczenie o ww. treści.

Zgodnie z art. 75 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775), jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Nadmienić w tym miejscu należy, że organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (zob. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5191/21). Nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby skarżący, który reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika, pozyskał oświadczenia członków rodziny lub inne dokumenty na potwierdzenie przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s., a które mógłby zweryfikować organ badający sprawę. Dowodów tego rodzaju skarżący organowi nie przedstawił, co tylko potwierdza prawidłowość stanowiska organu, że nie zaistniała w kontrolowanej sprawie przesłanka z art. 64 ust. 7 u.p.s., warunkująca zwolnienie w całości z opłat za pobyt osoby bliskiej w DPS.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 104

ust. 4 u.p.s., bowiem odstąpienie od żądania zwrotu kosztów poniesionych przez gminę za udzielone świadczenie stanowi odrębny przedmiot sprawy administracyjnej. Jak wynika z akt sprawy skarżący skorzystał z możliwości odstąpienia przez organ od żądania zwrotu wniesionej zastępczo odpłatności za pobyt w DPS.

W ocenie Sądu, podnoszony przez skarżącego błąd, polegający na ustaleniu organu, że osoba umieszczona w DPS (babcia skarżącego) jest matką skarżącego, należy traktować jako oczywistą omyłkę pisarską, która nie może podważać prawidłowości ustaleń stanu faktycznego sprawy.

Podsumowując, zarzuty skargi okazały się niezasadne, gdyż postępowanie administracyjne zostało właściwie przeprowadzone, w tym należycie zebrano

i rozpatrzono materiał dowodowy, wyjaśniając wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, jak i prawidłowo zastosowano obowiązujące przepisy prawa materialnego. Również Sąd działając z urzędu nie dostrzegł żadnych naruszeń prawa w stopniu, który obligowałby do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W tym stanie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę

na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.