Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1571/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par.  pkt 1a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant starszy referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Ś. z [...] marca 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz S. C. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1 czerwca 2023r. nr DAP-WOSR.7280.36.2023.JL, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., kodeks postępowania administracyjnego (t.jedn: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096), dalej: "k.p.a". w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097), dalej "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., ustawa zabużańska", utrzymano w mocy decyzję Wojewody [...] z 21 marca 2023 r. znak NW/XIII/1181/3/04 odmawiającą S. C. dalej "Skarżący", potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. vel M. S., i A. vel A. S. nieruchomości we [...] .

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

24 października 1990 r. W. C. zwróciła się z prośbą o rekompensatę za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...][...] i ul. [...][..][...], pow. [...], woj. [...], obecnie [...]. 18 grudnia 2008 r. M.C., reprezentowany przez kuratora S.C., ponowił wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione we [...] przy ul. [...][...][...] i ul. [...][...][...]. pow. [...], woj. [...], obecnie [...], oraz rozszerzył żądanie potwierdzenia prawa do rekompensaty również za nieruchomości położone we [...] przy "ul. [...][...][...], zabudowane budynkami przemysłowymi, w których mieściły się Zakłady [...] oraz Firma [...], a także stajnie na 8 par koni, jak również przy ul. [...]oraz przy ul. [...] ha ogrodu" (doprecyzowane następnie pismem pełnomocnika strony z 16 maja 2010 r.).

Pismem z 16 maja 2010 r. radca prawny B. K. przedłożyła do akt niniejszej sprawy "zaktualizowany" wniosek, w którym wskazała, iż wnioskodawca domaga się wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. C. rod. P. vel P. (c. L. i E., ur. [...] kwietnia [...] r.), urodzoną jako B. S. (c. J. E. i E. S.), dalej nazywaną W. C., nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonych we [...] m.in. przy:

ul. [...][...][...] - "zabudowanej budynkiem mieszkalnym wielorodzinnym dwupiętrowym, na parceli, o pow. [...] nr (...)";

ul. [...][...] - "zabudowanej budynkiem mieszkalnym

wielorodzinnym dwupiętrowym, na parceli, o pow. [...] nr (...)";

ul. [...][...] - "zabudowanej budynkiem mieszkalnym

wielorodzinnym jednopiętrowym, na parceli, o pow. [...] m2 (...)".

Decyzją z dnia 11 lutego 2013 r., znak: NW/XI11/7725/1181/04, NW/XIII/7725/1181/l/04, Wojewoda [...] potwierdził M.C. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonych we [...] przy ul.[...][...][...] oraz ul. [...][...][...], pow. [...], woj. [....], obecnie [...].

Decyzją z dnia 4 marca 2016 r., znak: NW/XIII/7725/1181/4/04, Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.C.z d. P. (c. L. i E.) vel. B. S. (c. J. E. i E. S.) poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...][...][...], powiat [...], województwo [...], obecnie [....].

Następnie, decyzją z dnia 11 maja 2017 r. nr NW/XIII/7725/1181/2/04, Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną we [...] przy ul. [...][...][...], pow. [...], woj. [...], obecnie [...]. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia wyjaśniono, iż podstawą do odmowy uwzględnienia złożonego wniosku było nieprzedłożenie przez stronę dowodów potwierdzających tytuł prawa własności do nieruchomości, a tym samym, nieudowodnienie pozostawienia przez W. C. bądź jej następców prawnych, nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [....][...][...] pow. [...], woj. [...], obecnie [...].

Decyzją z 28 lipca 2017 r. nr NW/XIII/7725/1181/3/04, Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...][...], ul. [...][...]; oraz ul. [...][...][...]. W wyniku wniesionego odwołania, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 20 października 2017 r., znak: DAP-WOSRII-722-372/2017/MT utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z 28 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 września 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 22/18 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z 28 lipca 2017 r. znak: NW/XIII/7725/1181/3/04 oraz przesądził, że złożone do akt 3 zaświadczenia z Państwowego Archiwum Obwodu [...][...] (art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy) stanowią o dowodzie własności nieruchomości, bowiem z art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy wynika, że dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP mogą być w szczególności dokumenty urzędowe pozyskane z archiwów państwowych min. [...]. Zaświadczenia są dokumentami urzędowymi i przysługuje im domniemanie prawdziwości i zgodności z prawdą. Skarga kasacyjna Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji została oddalona.

Decyzją z dnia 21 marca 2023 r" znak: NW/XIII/7725/1181/3/04, Wojewoda [...] odmówił S.C. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez: M. vel M. S. nieruchomości pozostawionej we [....] przy ul. [...][...] [B.], M. vel M. S. z d. S., E. S. z d. S. nieruchomości pozostawionej we[...] przy ul. [...], woj. [...], obecnie [...]; A. vel A. S. oraz R. vel R. S. nieruchomości pozostawionej we [...] przy ul. [...][...], woj. [...], obecnie [...].

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wojewódzki wskazał, że na dzień 1 września 1939 r. właścicielami/współwłaścicielami nieruchomości położonych we [...] przy: ul. [...], ul. [...], ul. [...], byli odpowiednio: M. vel M.S. z d. S., E. S. z d. S.. A. vel A. S. oraz R. vel R. S., którzy zmarli po wybuchu II Wojny Światowej, gdzie ostatnio stale zamieszkiwali, i nie opuścili byłego terytorium RP.

W ocenie Wojewody [...] M. vel M. S. z d. S., E. S. z d. S., A. vel A. S. oraz R. vel R. S. nie spełnili więc zasadniczego warunku opuszczenia byłego terytorium RP lub niemożności powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jeśli były właściciel/współwłaściciele nie zrealizowali przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r" to ich spadkobierca nie może nabyć prawa do rekompensaty.

Od powyższej decyzji odwołanie, z zachowaniem ustawowego terminu, wniósł S. C..

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie znalazł podstaw do odmiennej niż to uczynił Wojewody, oceny podstaw rozstrzygnięcia.

Wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., prawo do rekompensaty przysługuje z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" oraz umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia 15 lutego 1951 r. Przepisy niniejszej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Prawo do rekompensaty na podstawie art. 2 przedmiotowej ustawy, przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)

oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

posiada obywatelstwo polskie.

Zgodnie z art. 3 ust 2 wymienionej wyżej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Organ, nie kwestionując oceny prawnej dokonanej przez sądy administracyjne w przedmiotowej sprawie, wskazał, że przedmiotem oceny sądów były wyłącznie kwestie własności. Po wyjaśnieniu kwestii rozbieżności imion i nazwisk ostatecznie organ uznał ich prawo własności. W drugiej kolejności przystąpił do oceny pozostałych przesłanek do potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wskazał, że okolicznością bezsporną jest, że wszystkie ww. osoby nigdy nie powróciły na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w jej powojennych granicach. Fakt ten wywieść można z następującego dokumentu: prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział I Cywilny z dnia 23 lutego 2011 r., sygn. akt [...], w którym Sąd stwierdził, że: spadek po E. S., córce A. S. i M. S., zmarłej dnia [...] sierpnia 1942 roku we [...], ostatnio stale zamieszkałej we [...] na podstawie ustawy nabyła jej córka W. C., córka L., w całości; spadek po R. S., córce F., zmarłej dnia[...] sierpnia 1942 roku we [...], ostatnio stale zamieszkałej we [...] na podstawie ustawy nabyła jej siostra M. S., córka H. i F., w całości;spadek po M. S., córce H. i F., zmarłej dnia [...] stycznia 1943 roku we [...], ostatnio stale zamieszkałej we [...], na podstawie ustawy nabył jej mąż A. S., syn A. i B. w % części oraz jej wnuczka W. C., córka L. i E. w % częściach; spadek po A.S., synu A. i B., zmarłym dnia [...] stycznia 1943 roku we[...], ostatnio stale zamieszkałym we [....], na podstawie ustawy nabyła jego wnuczka W. C., córka L. i E., w całości.

Organ wskazał, że kwestia opuszczenia byłego terytorium R.P. jest szeroko omawiana w orzecznictwie i literaturze, które to poglądy przywołał.

W przypadku, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości nie spełnił przesłanki wynikającej z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. wymogu repatriacji, w konsekwencji czego nie mógł nabyć prawa do rekompensaty, wówczas i jego następcy prawni, prawa tego nie mogli nabyć, ponieważ niezbędnym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest, by spadkodawca - pierwotny właściciel - sam był osobą uprawnioną do rekompensaty przez spełnienie przesłanek wymienionych w ustawie z dni 8 lipca 2005 r.

Powyższe oznacza więc, że nie można uprawnień spadkobiercy byłego właściciela mienia zabużańskiego rozpatrywać w całkowitym oderwaniu od sytuacji, w jakiej znajdował się sam właściciel. Skoro bowiem ustawa zabużańska przyznaje w art. 3 pkt 2 określone uprawnienia spadkobiercom "właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" to poprzednik prawny wyżej wymienionych osób musi spełniać wszystkie przesłanki do nabycia rekompensaty. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do otrzymania rekompensaty jest przesiedlenie, przemieszczenie, repatriacja, a dokładniej przybycie na terytorium Polski w jej obecnych granicach. Warunek ten, co oczywiste, mógł być spełniony tylko przez tych właścicieli, którzy przeżyli wojnę, bo powrócili na terytorium Polski w ich obecnym granicach. Prawo do rekompensaty winno wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II Wojny Światowej jego własność, a który to majątek, w związku z wojną, obywatel polski - zmuszony był – opuścić.

Prawo do rekompensaty zabużańskiej jest prawem publicznoprawnym, powstającym - po stronie spadkobiercy - nie z mocy faktu samego spadkobrania, a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 § 1 kodeksu cywilnego, i z tego względu nie wchodzi w skład spadku.

W odpowiedzi na zarzut nieważności, organ uznał go za bezzasadny. W aktach sprawy znajduje się uwierzytelniona kopia upoważnienia z dnia 27 marca 2017 r. wydanego przez Wojewodę [...], w którym, w pkt 19 upoważnił Panią R. R. - Zastępcę Dyrektora Wydziału Nadzoru Właścicielskiego [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] do załatwiania - w jego imieniu - spraw na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w tym m.in. do wydawania decyzji w pierwszej instancji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty w przypadku niespełnienia wymogów określonych ustawą.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu Strony, dotyczącego tym razem braku uzasadnienia w zaskarżonej decyzji użytego w jej podstawie prawnej art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r" dotyczącego uznania się przez Wojewodę [...] za właściwego do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy wskazał, że w opinii Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, naruszenie to nie stanowi, aż tak doniosłej wady, aby mogło być podstawą do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ II instancji, korzystając ze swoich uprawnień dokona konwalidacji dostrzeżonego uchybienia.

Zgodnie zatem z art. 5 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty, potwierdza, w drodze decyzji wojewoda właściwy ze względu na miejsce złożenia wniosku, jeżeli nie można określić właściwości zgodnie z pkt 1-3. Ponieważ w przedmiotowej sprawie właściwości nie można byłoby ustalić na podstawie okoliczności wymienionych w pkt 1-3, zaś wniosek inicjujący postępowanie został złożony do urzędu położonego na terenie właściwości Wojewody [...], właśnie ten organ był właściwy do załatwienia sprawy. Również kolejne wnioski w sprawie złożone zostały w [...] Urzędzie Wojewódzkim.

Konkludując, w przedmiotowej sprawie, zdaniem organu II instancji, Wojewoda [...] dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i zasadnie przyjął brak podstaw do przyznania prawa do rekompensaty.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł Skarżący.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

-naruszenie art. 134 /res iudicata/, art. 170 i art. 171 p.p.s.a. oraz art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 o ustroju sądów administracyjnych, a także art. 156 § 1 pkt. 3 kpa /efekt potrzeby stabilności prawa / - przez pominięcie, że: ta sama sprawa ze skargi obecnego skarżącego z udziałem tych samych stron i o ten sam przedmiot sporu, została prawomocnie osadzona wyrokiem z dnia 13.09.2018r sygn. akt I SA /Wa 22/18 przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie /uchylono obie Decyzje odmowne/, a następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 stycznia 2022r, sygn. akt I OSK 197/19, którym skarga kasacyjna Organu MSWiA została oddalona. W tych postępowaniach /od 1989r/ tak Wojewoda [...], jak i Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji - nigdy nie kwestionowali prawa do rekompensaty W. C. za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] nabyte przez nią - jako spadkobiercę ustawowego w czasie wojny w dniu [...] stycznia 1943r po śmierci /zamordowaniu/jej przodków. W. C. spełniła wszystkie ustawowe warunki do nabycia prawa do rekompensaty.

W zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia 21.03.2023 i decyzji Organu MSWiA z dnia 01.06.2023 r - w postępowaniu toczącym się od grudnia 2008r, a więc ponad 15 lat - po raz pierwszy i jako jedyny - został postawiony zarzut utraty prawa do rekompensaty przez przodków W. C. z powodu ich śmierci w czasie wojny i z tej przyczyny nierepatriowania się w obecne granice Polski. Zmarły nie posiada zdolności do czynności prawnych a więc nie może ani nabyć praw ani się przemieścić.

- naruszenie podstawowych zasad prawa: m.in. art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9 k.p.a.;

-naruszenie prawa materialnego: art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i wadliwie przyjęcie, że przemieszczenie się dotyczy tylko i wyłącznie pierwszego z właścicieli nieruchomości, uznanie, że osoby, które były właścicielami nieruchomości w dniu 1 września 1939r. i zmarły w czasie wojny - utraciły prawo do rekompensaty, gdyż nie repatriowały się, pominięcie zdarzeń faktycznych i prawnych - śmierci, która wywołuje skutek prawny w zakresie majątku - następstwo prawne i spadkobranie.

Ponadto zdaniem skarżącego, organ naruszył powszechne zasady dziedziczenia i spadkobrania obowiązujące w dacie zdarzenia w styczniu 1943 we [...] - określone w § 531 ABGB /austriackiej powszechnej księgi ustaw cywilnych z 1811r znowelizowanej w 1914r, w 1915r, w 1916r/, obowiązującej m.in. na terenie [...] do 1946r, a także art. 922 kc, art. 924 kc, art. 925 kc - wykluczając następcę prawnego z prawa do dziedziczenia, z prawa do spadku po zmarłych przodkach, a więc i z prawa do rekompensaty, pomimo, że następca prawny stał się w czasie wojny właścicielem nieruchomości. Jednocześnie Organ MSWiA - wbrew faktom i dokumentom - ustalił niewłaściwie stan faktyczny i stan prawny, gdyż właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami R. P. była W. C., a nie jej przodkowie, którzy zmarli /zostali zamordowani/ w latach 1942/43 i których prawo własności przeszło z mocy prawa na spadkobiercę. W. C. urodzona jako B. S. w 1923r we [...] będąc następcą prawnym i spadkobiercą ustawowym nabyła własność nieruchomości po swoich przodkach z dniem 7 stycznia 1943r, a w marcu 1943r została wywieziona przez Niemców do obozu koncentracyjnego do Altenburga k/Berlina na dokumencie chrztu wystawionym przez Kościół katolicki Św. Elżbiety we [...] na nazwisko W. P. i udostępnionym przez rodzinę zmarłej W.. A więc to ona jako właściciel pozostawiła swoje nieruchomości we [...] i to ona w rozumieniu prawa i ustawy z dnia 08.0.2005r była właścicielem pozostawionych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Ustawodawca nie wymaga od właściciela nieruchomości, by nim był w dniu 1 września 1939r. W. C. spełniła wszystkie ustawowe warunki do nabycia prawa do rekompensaty za pozostawione nieruchomości we [...], a mianowicie była obywatelka polską od urodzenia, także w dniu 1 września 1939r i po wojnie gdy pod koniec 1945r. powróciła do Polski. I Organ MSWiA - tego nie kwestionuje, natomiast wyprowadza odmienne wnioski.

- naruszenie Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej: art. 7, art. 8, art. 21, art. 30, art. 32, art. 34, art. 64 - przez pozbawienia spadkobiercy W. C. prawa do dziedziczenia po przodkach i wykluczenie jej z prawa do rekompensaty, a dalej - wykluczenie jej spadkobierców z prawa do rekompensaty.

-naruszenie zasady równości wobec prawa, art. 6 kpa /zasady praworządności/ z powodu dyskryminacji osób w liczbie około 1/5 repatriowanych, które nabyły prawa do własności nieruchomości jako następcy prawni w drodze spadku w czasie wojny po zmarłych przodkach /najczęściej zamordowanych, lub zmarłych z głodu na Sybirze/, a takie prawo do rekompensaty przyznaje szczęśliwcom, którym udało się przeżyć wojnę i repatriować w obecne granice Polski i wychować dzieci i żyć dalej w pokoju, a ich spadkobierców obdarowuje prawem do rekompensaty. A tego prawa - pozbawia sieroty i wdowy, które stały się właścicielami nieruchomości w czasie wojny i które to nieruchomości wbrew własnej woli - musiały opuścić i je pozostawić poza obecnymi granicami Polski. Stanowi to rażące nadużycie prawa, gdyż takiego uprawnienia Organ MSWiA - nie posiada.

W konkluzji pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania.

Pismem z 5 lipca 2023 r. Skarżący poparł skargę wskazując na dokumenty w postaci druków sejmowych dt. projektów ustawy dotyczących rekompensat.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a., przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Zdaniem Sądu, wydając obie decyzje organy naruszyły art. 6, 7, 8, 77§ 1, 80, 107 § 3, czego konsekwencją było naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Wskazać należy, że artykuł 1 i 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej zakreśla jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, zaś art. 2 zawiera przesłanki jakie podmiot określony w art. 1 musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. W art. 1 wskazano nieruchomości za jakie służy prawo do rekompensaty oraz okoliczności z powodu których właściciele zostali pozbawieni własności. Przepis ten stanowi, że ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z b. terytorium Rzeczypospolitej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów zwanych "republikańskimi", wymienionych w art. 1, a także układu wymienionego w ust. 1a w związku z zamianą terytoriów dokonaną 15 lutego 1951 r. jak również innych okoliczności związanych z nią. Z kolei zgodnie z art. 1 pkt 2 tej ustawy jej przepisy stosuje się do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z II wojną światową były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei art. 2 tej ustawy określa krąg podmiotowy wskazując, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości o ile spełnią warunki o ile spełnią warunki o jakich mowa w tym przepisie. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (art. 3 ust. 2) prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

W tym miejscu należy wskazać na cel ustawy. Celem tym było zrekompensowanie utraty nieruchomości pozostawionych poza granicami obecnej Rzeczypospolitej, z których właściciele mogli swobodnie korzystać, a czego zostali pozbawieni w związku z II wojną światową. Na gruncie wykładni art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. oczywistym jest, że dotyczy ona tych właścicieli nieruchomości którzy w związku z wojną nie mogli korzystać dalej ze swej własności wobec zmiany granic państwa w związku z II wojną światową. (por. wyrok NSA I OSK 303/12). Chodziło zatem o osoby które opuszczały byłe terytorium Polski i były repatriowane na podstawie umów republikańskich czy umowy z 6 lipca 1945 r. ale i osoby powracające z obozów. W tym przypadku oczywiste było, że nie mogą one powrócić do dotychczasowego miejsca zamieszkania w szczególności na zmiany terytorialne granic pomiędzy Polską a ZSRR i panujący tam reżim stalinowski. Celem ustawy było zrekompensowanie osobom narodowości polskiej i żydowskiej posiadającym tytuł prawny do nieruchomości, która w wyniku II wojny światowej pozostała poza granicami Polski, faktu utraty tej własności w szczególności w aspekcie socjalnym.

Organ przyjął, że pierwotni właściciele opisanych w decyzji nieruchomości nie mogli ich opuścić ponieważ zmarli po wybuchu II wolny światowej. Z tą tezą oczywiście należy się zgodzić bo jest oczywista. Jednakże umknęło uwadze organów, że zanim skończyła się II wojna światowa i doszło do zmiany granic, nieruchomość nie stanowiła już ich własności ale ich spadkobierców. Oczywiście możliwe jest, że wcześniej nieruchomość została sprzedana ale na tę okoliczność organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego ani nawet nie zobowiązał zainteresowanych do odniesienia się do tych hipotetycznych okoliczności.

Organ tych kwestii w ogóle nie rozważał, błędnie przyjmując, że przesłanka opuszczenia dotyczy pierwotnych właścicieli tj. M. vel M.S. która zmarła [...] stycznia 1943 r., i E. S., która zmarła [...] sierpnia 1942 r., oraz A. vel A. S. który zmarł [...] stycznia 1943 r. we [...], co stanowi o naruszeniu art. 6, 7, 8, 77 §1, 80 i 107 § 3 kpa w zw. z wyżej wskazanymi przepisami prawa materialnego, co skutkować musi uchyleniem zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ppsa.

Ustalenia faktyczne w sprawie wskazują, że to W. C., stała się ostatecznie jedyną ich spadkobierczynią.

Art. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, że gdy nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami R.P. była przedmiotem współwłasności – a tak jest w tej sprawie – prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom spełniającym wymogi z art. 2 (obywatelstwo, miejsce zamieszkania, opuszczenie lub brak możliwości powrotu). Wskazuje się także na konieczność ustalenia osoby uprawnionej do rekompensaty (art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.).

W tej sprawie organ nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego, co stanowi o naruszeniu art., 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a.

Przypomnieć należy organowi, że organ II instancji jest organem merytorycznym który na nowo ustala stan faktyczny sprawy a następnie dokonuje subsumpcji pod normę prawa materialnego. Oznacza to, że nie ocenia jedynie zarzutów odwołania. W tej sprawie organ poza powołaniem się na znajdujące się w aktach dokumenty ani ich nie ocenił ani też nie ustalił stanu faktycznego sprawy w sposób pozwalający na przyjęcie spełnienia przesłanki wszechstronnej oceny dowodów i dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego, co stanowi o naruszeniu prze organ art. 7, 8 i 107 § 3 k.p.a.

Wskazać przy tym należy, że jak wynika z postanowień spadkowych W. C. ostatecznie jest jedyną spadkobierczynią po pierwotnych właścicielach pozostawionej nieruchomości. Wszyscy jej poprzednicy zmarli przed zakończeniem II wojny światowej. Jak wynika natomiast z niezaprzeczonych twierdzeń Skarżącego W. C. została wywieziona do [...] a następnie nie mogła już powrócić po zakończeniu II wojny światowej do [...], gdyż doszło do zmiany granic. Stąd w jej przypadku została spełniona przesłanka przesiedlenia. Kwestia wykazania rozmiaru pozostałego majątku została przesądzona wyrokiem WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/WA 22/18, który przesądził o mocy prawnej wydanych przez Państwowe Archiwum Obwodu [...][...][...] zaświadczeń (zresztą ostatecznie organ tej okoliczności nie kwestionował ponownie rozpoznając sprawę). Zwrócić przy tym należy uwagę na wyrok NSA z 8 lutego 2021 r., I OSK 3694/18 oraz uchwałę NSA z 16 grudnia 2013 r. I OPS 11/13 z których wynika, że co prawda prawo do rekompensaty dotyczy osób, które na datę wybuchu II wojny światowej były właścicielami majątku, to jednak z drugiej strony sądy wskazały, że wymóg ten nie oznacza, że uprawnieni do rekompensaty są wyłącznie osoby będące jego właścicielami na dzień 1 września 1939 r. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami R.P., prawo to przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych, o ile spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 tj. są obywatelami polskimi.

Oczywiście ma racją organ, że prawa repatrianta z ustawy zabużańskiej nie są zbywalnymi prawami cywilnymi o charakterze majątkowym gdyż nie mamy tu do czynienia z majątkowymi prawami o charakterze cywilnym. Są to uprawnienia o charakterze administracyjnym, co do zasady nie dziedziczne ani nie zbywalne. W ustawie zabużańskiej przewidziano jednak w art. 3 ust. 2 prawo spadkobiercy do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Oznacza to, że ustawodawca przewidział w ustawie, że spadkobranie jest zdarzeniem prawnym powodującym przejście prawa do rekompensaty na spadkobiercę.

Sad nie oceniał czy decyzja narusza unormowania konstytucyjny ponieważ, zdaniem Sądu, wystarczające jest przyjęcie, że organ dokonał błędnej wykładni przepisów ustawy i wadliwie przyjął, że przesłanka przesiedlenia dotyczy wyłącznie właściciela nieruchomości i to na datę wybuchu II wojny światowej. Zresztą organ nie zaprzeczył temu, że skarżący i jego poprzedniczka są spadkobiercami dawnych właścicieli nieruchomości [...] (zarzut dyskryminacji, pominięcia). Wysnuł jednynie wadliwe wniosku co do możliwości ustalenia prawa do rekompensaty na rzecz innych niż pierwotni właściciciele osób (spadkobierców).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, oceni wniosek pod kątem spełnienia przez W. C. przesłanek do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Kwestia pozostawienia majątku i przejścia praw do niego na spadkobierców i spełniania przesłanki "pozostawienia" i "opuszczenia" i możliwości powrotu" została przesądzona.

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c i 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 2023, poz. 259 ze zm.) Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14.1.1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (D.U., 2015, poz. 1804).