Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1545/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-11-26 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Przyznano prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245  par. 1,2 i 3,  art. 246  par. 1  pkt 1 i 2,  art. 258  par. 1, 2  pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu W. W. za zaległości podatkowe A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. z tytułu nienależnego zwrotu podatku od towarów i usług za wrzesień 2002 r. oraz odsetek za zwłokę postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W sprawie, w skardze na wyżej oznaczoną decyzję W. W. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na bardzo trudną sytuację ekonomiczną. W złożonym na stosownym formularzu wniosku skarżący podał, że żąda zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazał, że uwzględnienie jego wniosku pomoże w rzetelnym i realnym wyjaśnieniu sprawy oraz umożliwi uzyskanie informacji o przysługujących mu prawach. Podał, że jego zadłużenie wobec firmy leasingowej powstało na skutek nieuczciwego postępowania jego kontrahenta i doprowadziło do wszczęcia komorniczej egzekucji w stosunku do jego majątku. Argumentował także, że uzyskuje miesięcznie dochód w kwocie 1.300 zł (brutto), z którego reguluje świadczenie alimentacyjne na rzecz syna W. (400 zł miesięcznie) i łoży na utrzymanie młodszego syna T. (250-300 zł), oraz że jest właścicielem udziałów w spółce A sp. z o. o. o wartości 247.000 zł, która od roku 2004 nie prowadzi żadnej działalności, nie posiada żadnego majątku i środków pieniężnych, nawet na przeprowadzenie procesu likwidacji. Wnioskodawca nadmienił również o zwolnieniu go od kosztów sądowych w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 1766/07, I SA/Wr 1767/07 i I SA/Wr 1768/07.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał kserokopię zaświadczenia o uzyskiwanym wynagrodzeniu z tytułu umowy o pracę na czas nieokreślony w kwocie 971,81 zł (netto), zaświadczenia urzędu skarbowego z dnia [...] o wysokości dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę w roku podatkowym 2008r., aneksu do umowy z dnia [...] z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych o rozłożeniu na raty zaległości w kwocie 6.018,79 zł z tytułu nienależnie pobranego świadczenia oraz odpisu skróconego aktu urodzenia dwóch synów a także elektroniczne zestawienie operacji na rachunku bankowym za okres od dnia [...] do dnia [...] Z dokumentów tych wynika, że skarżący w roku 2008 uzyskał przychód w kwocie 15.278,71 zł, natomiast na rachunku bankowym skarżącego dokonywane były operacje, których kwota nie przekracza 227 zł (wpłata z dnia [...] tytułem wynagrodzenia z umowy zlecenia za sierpień 2009 r.). W piśmie procesowym z dnia 16 listopada 2009 r. wnioskodawca oświadczył, że koszty jego utrzymania ponoszą jego rodzice, których adres zamieszkania wskazał jako siedzibę spółki, oraz że jego sytuacja materialna nie uległa polepszeniu w stosunku do stanu uwzględnionego w postanowieniach Sądu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi w ww. sprawach.

Z urzędu wskazać należy, że w sprawach obecnie zawisłych przed tutejszym Sądem ze skarg W. W. pod sygn. akt od I SA/Wr 1540/09 do I SA/Wr 1547/09 wyznaczono wpisy sądowe od skargi w łącznej kwocie 14.808 zł.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych oraz czynności profesjonalnego zastępcy procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie uiszczenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.

Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych oraz wynagrodzenie doradcy podatkowego) oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) lub 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i interesu strony skarżącej.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu doradcy podatkowego (adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych.

W orzecznictwie sądowym akcentuje się konieczność wszechstronnego badania sytuacji materialnej osób ubiegających się o zwolnienia od kosztów sądowych, w tym i w kontekście ilości wnoszonych skarg oraz związanego z tym faktem obowiązku ich opłacenia. I tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2009 r. (sygn. akt II FZ 370/09 opublik. www. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), podkreślono, iż w sprawach z zakresu prawa pomocy konieczne jest zbadanie, czy suma wpisów sądowych, jakie będzie musiał uiścić skarżący w celu dochodzenia swych prawa przed sądem, nie spowoduje uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie j rodziny.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu, pomimo iż dochód ten w świetle jej zobowiązań jest niewysoki, nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący bowiem, jak wynika ze zgromadzonego materiału aktowego, nie jest pozbawiony możliwości podjęcia pracy, również pracy dodatkowej, przeciwnie - pozostaje w stosunku pracy i jest zatrudniony na czas nieokreślony, nadto realizuje inne swoje zobowiązania, takie jak alimentacja i ponoszenie częściowych kosztów utrzymania mieszkania, a jednocześnie – jak wynika z przedstawionego do akt sprawy zestawienia operacji na rachunku bankowym wnioskodawcy – uzyskuje on dodatkowe wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia (wpłata z dnia [...]).

Natomiast badając sytuację materialną i rodzinną strony skarżącej z punktu widzenia ustawowych warunków przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy stwierdził, że w przypadku strony skarżącej zaistniały ustawowe wymogi dla częściowego zwolnienia strony skarżącej z kosztów sądowych, tj. zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżący wykazał w sprawie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, na które składa się na aktualnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wpis sądowy od skargi, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie oraz osób, wobec których ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Świadczą o tym, z jednej strony, wysokość dochodów skarżącego w roku 2008 i aktualnie uzyskiwane przez niego dochody, natomiast z drugiej strony kwota jego miesięcznych wydatków na utrzymanie dwojga dzieci oraz łączna kwota opłat sądowych wyznaczonych w sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym ze skarg W. W.

Nawiązując do ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, w tym na podstawie informacji znanych z urzędu, zaznaczyć trzeba, że w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu zawisło 8 spraw ze skargi wnioskodawcy. W każdej z nich został wyznaczony wpis sądowy, co oznacza, że koszty postępowania sądowego, jakie W. W. byłby zobowiązana ponieść przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu dla spowodowania rozpoznania jego skarg, stanowiłyby faktycznie sumę tych wpisów – 14.808 zł. Do tej kwoty odniósł się referendarz sądowy oceniając spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego (pkt 1 sentencji postanowienia).

Dodatkowo stwierdzić trzeba, że rozstrzyganie o całości kosztów sądowych, mogących wystąpić w sprawie jest na obecnym etapie postępowania zbyteczne, ponieważ skarżący nie wskazał, by utracił w sposób trwały dodatkowych zdolności zarobkowych (w tym w ramach spółki) i wciąż prawdopodobne jest uzyskiwanie przez niego dochodu, który może przeznaczyć na wybrany cel. W takiej sytuacji przedwczesne byłoby orzekanie o kosztach sądowych występujących - potencjalnie - w przyszłości.

Odnosząc się do wywodów skarżącego w zakresie potrzeby uzyskiwania informacji o przysługującym mu prawach wskazania wymaga, że odmowa przyznania stronie pomocy ze strony profesjonalnego pełnomocnika nie ograniczy jego prawa do Sądu, albowiem Sąd, stosownie do dyspozycji art. 6 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie potrzeby udzieli stronie niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczy stronę o skutkach prawnych tych czynności oraz ich zaniedbań.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.

Na marginesie powyższych stwierdzeń powołać trzeba uregulowanie art. 249 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wedle którego przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.