Postanowienie NSA, sygn. akt II OSK 1476/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Odmówiono wstrzymania wykonania decyzji

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku P. M. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2486/22 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 6 września 2022 r. nr RdU-163/S/22 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej postanawia: odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 marca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2486/22 oddalił skargę P. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 6 września 2022 r. nr RdU-163/S/22 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku P. M. zawarł m.in. następujący wniosek: "na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., o wstrzymanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wykonania decyzji z dnia 31 marca 2022 r. ze względu na to, że wykonanie decyzji przez rozpoznaniem sprawy w drodze postępowania sądowoadministracyjnego spowoduje niemożliwe do odwrócenia skutki wynikające z konieczności opuszczenia przez Skarżącego terytorium Rzeczpospolitej Polski, a tym samym przerwania łączących go z Rzeczpospolitą Polską więzi o charakterze osobistym i społecznym, w szczególności posiadania przez niego centrum interesów życiowych i zawodowych na terytorium Rzeczpospolitej Polski, w tym kontynuacji studiów doktoranckich na Politechnice [...]."

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że mimo wskazania przez profesjonalnego pełnomocnika wnoszącego skargę kasacyjną błędnej podstawy prawnej rozpoznawanego wniosku oraz wadliwego oznaczenia jego adresata – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w postępowaniu kasacyjnym właściwym do rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a. jest Naczelny Sąd Administracyjny (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GPS 1/07; ONSAiWSA 2007, Nr 4, poz. 77). Dodatkowo rozważenie możliwości udzielenia ochrony tymczasowej należało ograniczyć do zaskarżonej decyzji ostatecznej, bowiem wskazana we wniosku decyzja organu pierwszej instancji (decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 31 marca 2022 r. nr DPU.420.244.2020), wobec wniesienia odwołania oraz nienadania jej przez organ rygoru natychmiastowej wykonalności, nie ma przymiotu wykonalności (niezależnie od przedmiotu rozstrzygnięcia sprawy).

Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji powołana została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłoby dla strony wywołać wykonanie takiej decyzji, zanim zostanie zbadana przez sąd administracyjny pod kątem jej legalności.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja o odmowie nadania skarżącemu cudzoziemcowi statusu uchodźcy i odmowie udzielenia mu ochrony uzupełniającej.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z 20 grudnia 2018 r., II OZ 1239/18, dostępne w CBOSA; a także postanowienie NSA z 13 kwietnia 2021 r., II OZ 211/21) wskazuje się – a stanowisko to podziela również Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, że w sprawie ze skargi na decyzję o odmowie udzielenia cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wymaga uwzględnienia prawa cudzoziemca do pobytu na terytorium Polski do zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji w zakresie wynikającym z art. 46 ust. 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (wersja przekształcona) (Dz.U. UE. L. z 2013 r. Nr 180, str. 60; dalej: dyrektywa proceduralna 2013/32). Przepis ten stanowi, że państwa członkowskie zezwalają wnioskodawcom na pozostawanie na terytorium do upływu terminu, w jakim mogą oni skorzystać z prawa do skutecznego środka zaskarżenia, a jeśli z tego prawa skorzystano w przewidzianym terminie, do czasu rozpatrzenia środka zaskarżenia.

Aktualnie, na dzień orzekania w sprawie, nie można jednak przyjąć, że udzielenie skarżącemu ochrony tymczasowej w drodze instytucji wstrzymania wykonania decyzji w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a. jest konieczne dla zagwarantowania jego prawa do pobytu na terytorium Polski do zakończenia postępowania przed Sądem pierwszej instancji – w myśl art. 46 ust. 5 dyrektywy proceduralnej 2013/32, skoro postępowanie przed tym Sądem zostało już zakończone wyrokiem z dnia 3 marca 2023 r. Rozszerzanie przywołanej regulacji dyrektywy proceduralnej na etap postępowania kasacyjnego nie ma natomiast oparcia w przepisach prawa – w szczególności w przywołanym art. 46 ust. 5 dyrektywy 2013/32.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji mogłoby zostać uznane w tym momencie za jedyny środek prawny chroniący skarżącego przed niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o ile strona wskazałaby na inne okoliczności niż wynikające z art. 46 ust. 5 dyrektywy proceduralnej 2013/32. Wystarczającej argumentacji w tym zakresie rozpoznawany wniosek nie zawiera.

Nie zasługiwała na uwzględnienie ogólnikowa argumentacja wskazująca na ryzyko przerwania łączących skarżącego z Polską więzi o charakterze osobistym i społecznym, w szczególności posiadania przez niego centrum interesów życiowych i zawodowych na terytorium Polski.

Po pierwsze, ciężar dowodu w zakresie wykazania wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy. Do wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie jest wystarczające samo twierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku wskazywać powinno na konkretne okoliczności powodujące, że wykonanie aktu lub czynności będącej przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej spowoduje w stosunku do wnioskodawcy wystąpienie jednej lub obu przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. – znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Wniosku tego jednak nie można opierać – jak w niniejszej sprawie – wyłącznie na ogólnikowych stwierdzeniach.

Oczywistym jest, że opuszczenie Polski przez cudzoziemca, wobec którego wydano decyzję wiążącą się z takim obowiązkiem i który takiego wyjazdu sam nie planował, stawia go w nowej, trudnej sytuacji, bowiem wiąże się z koniecznością zorganizowania sobie na nowo życia w kraju, który opuścił często nawet wiele lat wcześniej. Niemniej okoliczności tego rodzaju nie można utożsamiać automatycznie z istotną lub trwałą zmianą rzeczywistości, prowadzącą do wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. Przede wszystkim są to normalne następstwa wiążące się z wykonaniem decyzji, ale nie tego rodzaju co zaskarżona, a orzekającej o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Zgodnie bowiem z art. 299 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2023 r., poz. 519 ze zm.) cudzoziemiec, któremu odmówiono udzielenia ochrony międzynarodowej, jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja w powyższym przedmiocie stała się ostateczna. Przymusowe wykonanie ww. obowiązku przez cudzoziemca nie jest jednak możliwe na podstawie przedmiotowej decyzji. Dopiero niewykonanie tego obowiązku stanowi podstawę do wydania odrębnej decyzji o zobowiązaniu do powrotu, na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach. W razie zobowiązania cudzoziemca do powrotu, cudzoziemcowi w stosunku do tej decyzji także przysługuje skarga do sądu administracyjnego, wraz możliwością złożenia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 61 p.p.s.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należytego uzasadnienia wniosku w zakresie przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. nie stanowi również wskazanie we wniosku na okoliczność kontynuacji przez skarżącego studiów doktoranckich na Politechnice [...]. Wprawdzie w świetle art. 61 § 3 p.p.s.a. nie jest wymagane od strony udowodnienie okoliczności, na które powołuje się wnosząc o wstrzymanie wykonania decyzji, bowiem wystarczające będzie ich uprawdopodobnienie. Niemniej nie można zapominać, że Sąd musi mieć wiedzę o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania aktu lub czynności oraz możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę (B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019, art. 61). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił natomiast żadnych bliższych i, co istotne, aktualnych informacji dotyczących faktu jego przyjęcia na studia doktoranckie, ani też stosownych dowodów na tę okoliczność. Oczekiwanie od strony aktywności dowodowej w tym zakresie jest o tyle zasadne, że w aktach administracyjnych sprawy (k. 166 akt organu pierwszej instancji) ostatnim dokumentem odnoszącym się do kształcenia skarżącego jest zaświadczenie z dnia 25 lutego 2020 r., potwierdzające kontynuowanie przez cudzoziemca, na II semestrze, studiów stacjonarnych drugiego stopnia na kierunku [...] Politechniki [...]. Jak wynika z ww. zaświadczenia, skarżący został przyjęty na ww. studia na okres od 1 października 2019 r. do 31 marca 2021 r. Zatem już po upływie wskazanego okresu dokument ten pozbawiony jest wartości dowodowej na okoliczność kontynuowania przez cudzoziemca studiów, o jakich mowa w zaświadczeniu, a tym bardziej studiów doktoranckich, do jakich strona odwołuje się we wniosku.

W tym stanie rzeczy, uznając, że nie zostało uprawdopodobnione, iż zasadne jest udzielenie skarżącemu kasacyjnie ochrony tymczasowej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 i art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji