Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 405/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi K.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2023 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie:

1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1009; dale u.s.u.s.) odmówił K.B. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 159257,35 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 130995,79 zł, w tym z tytułu składek za okres 03/2000-07/2000, 01/2001, 04/2001-09/2004 - 42508,79 zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia przypadających od tych składek - 69586,00 zł, odsetek w kwocie 18 763,00 zł liczonych na dzień przedawnienia przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 01/2001, 04/2001-03/2003, kosztów upomnienia - 138,00 zł

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 21662,29 zł, w tym z tytułu składek za okres 03/2001-09/2004 – 4919,49 zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia przypadających od tych składek – 7132,00 zł, odsetek w kwocie 9552,00 zł liczonych na dzień przedawnienia przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 03/2001- 03/2003, kosztów upomnienia - 58,80 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 6599,27 zł, w tym z tytułu składek za okres 04/2001-09/2004 - 2494,47 zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia przypadających od tych składek - 4046,00 zł, kosztów upomnienia - 58,80 zł.

2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i 3b i art. 32 u.s.u.s. oraz w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365; dalej rozporządzenie), odmówił K.B. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 56277,65 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 03/2000-07/2000, 01/2001, 04/2001-12/2001, 02/2002-09/2004 w łącznej kwocie 41732,97 zł, w tym z tytułu składek - 16059,97 zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia przypadających od ww. składek - 25535,00 zł, kosztów upomnienia - 138,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2001-09/2004 w łącznej kwocie 12110,29 zł, w tym z tytułu składek - 4919,49 zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia przypadających od tych składek - 7132,00 zł, kosztów upomnienia - 58,80 zł,

c) Fundusz Pracy za okres 04/2001-09/2004 w łącznej kwocie 2434,39 zł, w tym z tytułu składek - 952,59 zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia przypadających od tych składek - 1423,00 zł, kosztów upomnienia - 58,80 zł.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że K.B. podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z nieopłacaniem składek na koncie ubezpieczonego powstały zaległości. Wnioskiem z [...] stycznia 2023 r. ubezpieczony wystąpił do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek, w którym wskazał, iż prowadził własną działalność gospodarczą, świadcząc usługi remontowo-budowlane, przy czym nie wywiązał się z obowiązku regulowania należności z tytułu jej prowadzenia, gdyż utracił płynność finansową przez zleceniodawcę, z którym rozpoczął współpracę, a który nie uregulował umówionego wynagrodzenia. Wnioskodawcza próbował wyegzekwować zaległe należności w sposób polubowny, jednakże zleceniodawca, posiadając zaległości finansowe również w stosunku do innych kontrahentów, zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą i wyjechał za granicę. Wnioskodawca został pozbawiony możliwości dochodzenia swoich roszczeń w toku postępowania sądowego. W konsekwencji wnioskodawca zmuszony był do zredukowania etatów, co skutkowało utratą możliwości świadczenia usług remontowo-budowlanych, a tym samym uzyskiwania regularnych dochodów. Trudna sytuacja finansowa, jak również niestabilna pozycja na rynku spowodowała, iż wnioskodawca podupadł na zdrowiu, przechodząc załamanie nerwowe, a w konsekwencji podjął decyzję o zakończeniu prowadzonej działalności gospodarczej z dniem [...] września 2019 r. Wnioskodawca do dnia dzisiejszego boryka się ze skutkami tej sytuacji. Z uwagi na liczne schorzenia może podejmować jedynie prace dorywcze, z których uzyskuje dochód w wysokości około 3500 zł miesięcznie. Przedstawiając swoją sytuację materialną wnioskodawca wskazał, że pomimo wspólnego zamieszkiwania z żoną, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, przeznaczając na jego utrzymanie około 1300 zł. W wymiarze rocznym jest zobowiązany pokrywać opłaty w wysokości 3500 zł. Na własne wyżywienie przeznacza 500 zł miesięcznie. Dodatkowo przekazuje drobne kwoty (około 200-300 zł) na uzasadnione potrzeby 20-letniej córki, która realizuje obowiązek szkolny. Poza nieruchomością, w której zamieszkuje wspólnie z żoną, nie posiada innych nieruchomości, środków pieniężnych czy wierzytelności. Jest właścicielem trzech samochodów osobowych.

Wnioskodawcza wyjaśnił, iż pismem z dnia [...] marca 2022 r. wystąpił do ZUS

o umorzenie posiadanego zadłużenia. ZUS decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r.,

nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Jako podstawę odmowy umorzenia organ wskazał brak wystąpienia ustawowych przesłanek świadczących o całkowitej nieściągalności należności. Podkreślił jednak brak złej wiary wnioskodawcy w zakresie powstania przedmiotowego zadłużenia, na co wskazuje brak innych wierzycieli oraz uregulowanie po zakończeniu działalności gospodarczej wszelkich zobowiązań pracowników.

W piśmie z dnia [...] lutego 2023 r. K.B. podał, że od momentu złożenia wniosku z dnia [...] grudnia 2022 r. o rozłożenie zadłużenia na raty wraz z wnioskiem o umorzenie, jego sytuacja życiowa, w tym majątkowa zmieniła się diametralnie. Ze względu na aktualny stan zdrowia nie uzyskuje on żadnego dochodu i nie może podejmować żadnych prac doraźnych; gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, której miesięczny dochód wynosi 900 zł, na utrzymaniu ma też córkę, która realizuje obowiązek szkolny. W związku z brakiem możliwości majątkowych i zarobkowych, wnioskodawca uzyskuje pomoc od swoich dorosłych dzieci, które łożą na pokrycie bieżących opłat m.in. energii elektrycznej, gazu, wody, zakupu opału oraz żywności.

W dalszej części uzasadnienia decyzji ZUS wskazał, że wprawdzie co do należności objętych wnioskiem upłynął termin przedawnienia, ale z uwagi na fakt, że Zakład zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipotek na nieruchomości, nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Następnie ZUS wyjaśnił, iż analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie przepisów art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. W stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, obecnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń, nie jest wobec niego prowadzone postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z [...] grudnia 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Należności z tytułu składek są zabezpieczone hipotecznie na nieruchomości, którą umową darowizny w marca 2018 r. wnioskodawca przekazał swojej żonie. Zakład ma możliwość skierowania postępowania egzekucyjnego do nieruchomości od dłużnika rzeczowego. Zatem możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego z przedmiotu zabezpieczenia, które nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako nieskuteczne, przesądza o braku spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Ponadto, w ocenie ZUS, w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, albowiem wnioskodawca nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. W toku postępowania powołano i udokumentowano problemy zdrowotne wnioskodawcy, wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka rodziny, ale także skutkiem tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wnioskodawca nie przedłożył orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy. Aktualne problemy zdrowotne mogą być utrudnieniem w codziennej egzystencji, jednak nie przesądzają o braku możliwości powrotu do zarobkowania. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna wnioskodawcy uniemożliwia mu lub ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS.

ZUS rozważył także możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Podstawowymi wskaźnikami służącymi do oceny sytuacji materialnej są kwoty określające minimum socjalne i minimum egzystencji. Wartość minimum socjalnego dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 4144,07 zł, tj. 1381,36 zł/osobę. Minimum egzystencji dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi natomiast 1814,71 zł, tj. 604,90 zł/osobę. Wnioskodawca aktualnie nie posiada dochodu, jednak jeszcze do niedawna podejmował prace dorywcze uzyskując około 3500 zł miesięcznie. Ponadto otrzymuje wsparcie finansowe od synów w kwocie około 1000 zł. Należy zatem uznać, że dochód rodziny przekracza poziom minimum egzystencji dla wskazanego typu gospodarstwa domowego, co wyklucza przesłankę ubóstwa. Ponadto pomimo powołanych trudności finansowych wnioskodawca nie wykazał korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych z opieki społecznej dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności). Stałe wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawca określił na łączną kwotę około 1600 zł nie powołując zaległości w ich opłacaniu. Poza zadłużeniem w ZUS nie wykazał innych zobowiązań pieniężnych. Rozważając możliwość umorzenia należności należy mieć na uwadze to, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się, a odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że osoba zobowiązana nie będzie miała możliwości spłaty zaległości. Sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter trwały, gdyż jest spowodowana wyłącznie aktualnym brakiem stałej pracy. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie, tym bardziej, że wnioskodawca nie przedłożył orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, jest w wieku przedemerytalnym i będzie mógł wystąpić z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia. Nie można zatem wykluczyć, że jego sytuacja materialna ulegnie poprawie, na tyle, że będzie mógł podjąć się spłaty zadłużenia w układzie ratalnym.

Zdaniem ZUS nie bez znaczenia pozostaje, że należność z tytułu nieopłaconych składek została przez Zakład zabezpieczona hipoteką przymusową na nieruchomości. Oznacza to, że istnieje szansa na wszczęcie i prowadzenie egzekucji z tej nieruchomości, co również przemawia przeciwko umorzeniu postępowania. Interes społeczny przemawia bowiem za odzyskaniem należności przez ZUS. Ewentualna egzekucja z nieruchomości nie pogorszy sytuacji finansowej wnioskodawcy, albowiem od dawna nie jest on jej właścicielem. Ponadto decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. W przypadku natomiast braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, ZUS ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

Nie zgadzając się z treścią powyższej decyzji K.B. wystąpił do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2023 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2023 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż ponownie przeanalizował kwestię przedawnienia i uznał, że w decyzji z [...] marca 2023 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu w związku z zapisami art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Hipotecznego zabezpieczenia całości zaległości dokonano w księdze wieczystej nr [...]:[...] listopada 2003 r. w wysokości 41397,90 zł, [...] lipca 2004 r. w wysokości 22110,40 zł i [...] grudnia 2004 r. w wysokości 3565,50 zł.

Dalej organ stwierdził brak zaistnienia w sprawie przesłanek z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Przede wszystkim w aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących definitywne wykluczenie wnioskodawcy z rynku pracy z powodów zdrowotnych. Wnioskodawca jest w wieku aktywności zawodowej, a w przedłożonych dokumentach medycznych brak jest przeciwskazań do podejmowania aktywności zarobkowej i uzyskiwania dochodów zarówno na utrzymanie jak i spłatę zaległości składkowych. Nie wykazano również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Także ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej w dniu [...] lipca 2020 r. i od tego czasu nie posiada własnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS. We wniosku o umorzenie pełnomocnik poinformował, że uzyskiwał dochody z tytułu prac dorywczych w wysokości 3500,00 zł miesięcznie i prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe, pomimo wspólnego zamieszkiwania z żoną. Następnie oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dochodów, prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną i córką. Organ ustalił, że żona wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu w 2022 r. uzyskała przychody opodatkowane ryczałtem w wysokości 34560,00 zł, córka zaś nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS, nadal się uczy. Dalej organ powołał okoliczności dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawcy (tożsame z zaprezentowanymi w poprzedniej decyzji). ZUS wyjaśnił, iż instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, że takie okoliczności zachodzą. ZUS zobowiązany jest do oceny materiału dowodowego także pod kątem zasad logiki i doświadczenia życiowego. Zdaniem organu sytuacja finansowa gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest niejednoznaczna. W toku postępowania nie udowodnił on, że jest definitywnie wykluczony z rynku pracy z powodów zdrowotnych i z tego powodu nie może podejmować aktywności zarobkowej, sytuacja gospodarstwa domowego wnioskodawcy nie jest trwała, ponieważ jego żona niebawem osiągnie wiek emerytalny i będzie miała prawo do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia emerytalnego, które jest stałym źródłem dochodu. W ocenie organu natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek naruszałoby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

Dalej organ wyjaśnił, iż obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków wyjątkowych. Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno obecnym, jak i przyszłym. Względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

Pismem z dnia [...] czerwca 2023 r. K.B., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję ZUS z dnia 15 marca 2023 r., zarzucając jej:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. § 3 ust. 1 rozporządzenia, przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż w niniejszym stanie faktycznym nie zaktualizowała się przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności publicznoprawnych, podczas gdy w świetle przedstawionej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej oraz materialnej skarżący nie jest w stanie opłacić należności publicznoprawnych bez poniesienia uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istoty wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, stwierdzając przy tym, że skarżący nie spełnia przesłanek do zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek, albowiem za cztery miesiące żona skarżącego osiągnie wiek emerytalny i będzie miała prawo do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia emerytalnego, które jest stałym źródłem dochodu, podczas gdy samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów w przyszłości należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia zobowiązanego;

3) naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istoty wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, tj. art 7 w zw. z art. 77 oraz art. 81a k.p.a., przez jego błędne zastosowanie skutkujące brakiem rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych na korzyść skarżącego i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo iż sytuacja finansowa gospodarstwa domowego skarżącego, będąca okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia okoliczności niniejszej sprawy, została uznana za niejednoznaczną;

4) naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istoty wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, tj. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a., przez zaniechanie przez organ przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający wszystkie okoliczności, a przede wszystkim poprzez brak wnikliwego odniesienia się do stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej oraz majątkowej skarżącego i w konsekwencji uznania, iż na gruncie niniejszej sprawy nie zachodzą okoliczności noszące cechę obiektywnych, wyjątkowych i trwałych, podczas gdy w świetle sytuacji rodzinnej, zdrowotnej oraz materialnej skarżący nie jest w stanie opłacić należności publicznoprawnych bez poniesienia uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również o zasądzenie kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2023 r. pełnomocnicy stron wnieśli tak jak dotychczas.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W razie zaś nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowiła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maj 2023 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2023 r., nr [...], którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w kwocie 159.257,35 zł oraz z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w kwocie 56.277,65 zł.

Skarga okazała się niezasadna. W ocenie Sądu na gruncie analizowanej sprawy nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, zatem skargę należało oddalić.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.) i uzupełniających ją przepisów wykonawczych tj. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365, dalej jako rozporządzenie z 2003 r.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei stosownie do treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Wskazać należy, że powyższe wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1. rozporządzenia z 2003 r. jest wyliczeniem przykładowym.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., zwanej dalej k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Rozpoznając przedmiotową sprawę w pierwszej kolejności należało dokonać analizy czy należności, których dotyczy zaskarżona decyzja nie uległy przedawnieniu, tym bardziej, że wniosek o umorzenie należności obejmował należności z tytułu składek za lata 2000-2004. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek niezbędne jest ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Niewątpliwie niedopuszczalne jest objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. Kwestia przedawnienia należności z tytułu składek uregulowana jest w art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s., którego treść ulegała licznym zmianom. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Art. 24 ust. 5a-5g u.s.u.s. odnosi się do kwestii zawieszenia lub przerwania biegu przedawnienia. Istotna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu. Istotnym z punktu widzenia przedmiotowej sprawy jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18, w którym stwierdzono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo stwierdziły brak przedawnienia należności w związku z treścią cyt. art. 24 ust. 5 u.s.u., z uwagi na hipoteczne zabezpieczenie całości zaległości dokonane w księdze wieczystej nr [...]. Zabezpieczenie hipoteczne dokonane zostało kiedy skarżący był współwłaścicielem nieruchomości gruntowej zabudowanej w [...] (umowa darowizny na rzecz żony skarżącego zawarta w dniu [...] marca 2018 r.). Powyższych okoliczności i oceny strona skarżąca nie kwestionowała ani w postępowaniu administracyjnym, ani w postępowaniu przed tutejszym Sądem.

Przechodząc zatem do oceny zaskarżonej decyzji w zakresie zastosowania przez organy art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Sąd, w oparciu o analizę akt sprawy, uznał, iż zebrany materiał dowodowy i dokonana przez organy jego ocena nie budzą zastrzeżeń. Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., tj. śmierć skarżącego. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Brak jest bowiem w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe. Bez wątpienia nie ziściła się również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżący zaprzestał co prawda prowadzenia działalności gospodarczej [...] lipca 2020 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku małżonka i następców prawnych (ma żonę i dzieci) a także kryterium braku majątku, z którego można egzekwować należności, wobec dokonania przez ZUS zabezpieczenia hipotecznego należności na nieruchomości. Brak jest również dokumentów wskazujących, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie ogłoszono też upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. Z akt sprawy nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b i 4c u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Słuszna jest również ocena, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Ani bowiem naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, mając w tym względzie na uwadze ustanowione przez ZUS zabezpieczenie hipoteczne, o której mowa była powyżej. Nie można również z tych samych względów stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy przy tym, iż skarżący nie kwestionował ani we wniosku o ponowne rozpatrzenie, ani też w skardze do Sądu, prawidłowości ustaleń organu w/w zakresie oraz dokonanej na ich podstawie oceny organu. Skarżący nie zaprzeczał, że brak jest w stosunku do niego podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Zarzuty skargi dotyczą przede wszystkim nieprawidłowej zdaniem skarżącego oceny przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, określonych w § 3 rozporządzenia z 2003 r.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie zaszła przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (§ 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia). Skarżący nie wykazał bowiem, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej. Nie wskazał też żadnego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Natomiast skarżący zarzucił organowi przede wszystkim błędną wykładnię § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003 r. skutkującą uznaniem, iż w niniejszym stanie faktycznym nie zaktualizowała się przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności publicznoprawnych, mimo, że zdaniem skarżącego, w świetle przedstawionej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej oraz materialnej, nie jest on w stanie opłacić należności publicznoprawnych bez poniesienia uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W tym zakresie skarżący za błędne uznał stwierdzenie przez organ, że nie spełnia on przesłanek do zastosowania instytucji umorzenia z uwagi na możliwość złożenia za cztery miesiące przez jego żonę wniosku o przyznanie świadczenia emerytalnego, które jest stałym źródłem dochodu, podczas gdy jego zdaniem samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów w przyszłości należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia zobowiązanego. Według skarżącego organ powinien także przy uznaniu sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącego za niejednoznaczną rozstrzygnąć wątpliwości na jego korzyść, a także powinien wnikliwie odnieść się do stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej oraz majątkowej skarżącego.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo i kompleksowo zebrał materiał dowodowy w sprawie i dokonał jego oceny na tle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia z 2003 r. Organ orzekł w oparciu o dokumenty złożone przez wnioskodawcę (m.in. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym i sytuacji materialnej z [...] stycznia 2023 r., wyniki badań, karta leczenia szpitalnego i skierowanie do poradni specjalistycznej) oraz dane pozyskane przez organ z urzędu (dane z Centralnej Ewidencji Pojazdów, Ksiąg wieczystych, Centralnej Informacji Gospodarczej). Przy czym należy zwrócić uwagę, iż skarżący, będąc w całym postępowaniu administracyjnym reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego, był informowanym o przesłankach umorzenia i obowiązku potwierdzenia danych zawartych w oświadczeniu stosownymi dokumentami (pismo z [...] stycznia 2023r.), mimo to złożone zostały jedynie dokumenty wymienione powyżej.

Podkreślić należy, iż to na skarżącym jako na osobie ubiegającej się o przyznanie ulgi spoczywa zasadniczy obowiązek wyczerpującego wykazania i udokumentowania okoliczności, mających dowodzić zasadności złożonego wniosku. Wnioskodawca obowiązany jest wykazać w sposób klarowny i czytelny, że jego nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Stąd negatywne skutki przedłożenia niepełnej czy niezaktualizowanej dokumentacji, bądź złożenia samych oświadczeń, obciążają stronę.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ ustalił, iż: skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną (która prowadzi działalność gospodarczą, dochód – ok. 900 zł miesięcznie) i córką (21 lat – nie uzyskuje dochodu, uczy się), skarżący nie pracuje, nie uzyskuje dochodów, nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego, nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej ani z urzędu pracy, ani też nie korzysta z innych form pomocy, stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą łącznie ok. 1500 zł (opłaty eksploatacyjne i inne), nie posiada zobowiązań pieniężnych, jest właścicielem dwóch samochodów z roczników 2000 i 2001, nie posiada nieruchomości, praw majątkowych i wierzytelności, otrzymuje doraźną pomoc finansową na pokrycie bieżących opłat od synów (ok. 800-1000 zł miesięcznie).

Zdaniem Sądu w świetle tych ustaleń organ był uprawniony do stwierdzenia, że skarżący nie wykazał, aby ze względu na stan majątkowy lub sytuację rodzinną nie był w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Co do sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącego, należy zgodzić się z organem, że jest ona niejednoznaczna, biorąc pod uwagę – w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego - zadeklarowane przez skarżącego dochody i wydatki ponoszone na utrzymanie. Zwrócić należy uwagę, iż najpierw we wniosku wszczynającym postępowanie (wpływ do organu 9 stycznia 2023 r.) skarżący zadeklarował uzyskiwanie przez niego dochodu w kwocie ok. 3.500 miesięcznie z prac dorywczych. Potem jednak w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z [...] stycznia 2023 r. oraz w piśmie z lutego 2023 r., podał że w ogóle nie osiąga dochodu. Jako przyczynę pogorszenia sytuacji finansowej podał choroby (zwyrodnienie kręgosłupa, kolka nerkowa, uszkodzenie prawego barku), które uniemożliwiają podjęcie prac dorywczych. Podał, iż jedynym źródłem dochodu jego gospodarstwa domowego jest działalność gospodarcza prowadzona przez jego żonę, z której uzyskuje ok. 900 zł miesięcznie. Zwrócić należy uwagę, iż mimo tak niskiego dochodu działalność ta jest jednak prowadzona, żona skarżącego jej nie zakończyła. Powyższy dochód, na który wskazał skarżący, nie koresponduje z podanymi przez skarżącego kosztami utrzymania jakie ponosi jego gospodarstwo domowe (ok. 1500 zł, choć nie zostało to poparte żadnymi dokumentami). Jednocześnie mimo tego skarżący nie korzysta z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej lub innej instytucji. Natomiast skarżący wyjaśnił, iż otrzymuje wsparcie finansowe od członków rodziny, jednocześnie w żaden sposób nie wykazując powyższych okoliczności.

Zauważyć należy, iż przy ocenie sytuacji materialnej wnioskującego o umorzenie należności z tytułu składek organy posługują się wartościami minimum socjalnego i minimum egzystencji, jako punktów odniesienia. Według opracowań Instytutu Pracy i Spraw Społecznych IPiSS), opublikowanych na stronie internetowej tego Instytutu, minimum egzystencji wyznacza poziom zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia i rozwoju psychofizycznego człowieka. Minimum socjalne oznacza zaspokajanie potrzeb konsumpcyjnych na relatywnie niskim poziomie, ale uwzględniającym zalecenia nauki (np. w zakresie wyżywienia), odpowiadającym powszechnie przyjmowanym normom obyczajowym i kulturowym (rekreacja, uczestnictwo w kulturze) oraz obowiązującym normom prawnym (m.in. w zakresie oświaty, ochrony zdrowia). IPiSS podaje szacowane minimum egzystencji na podstawie danych średniorocznych z Głównego Urzędu Statystycznego. Minimum socjalne szacowane jest: co 3 miesiące za okresy kwartalne dla Polski ogółem, na podstawie cen kwartalnych udostępnionych przez GUS),co roku dla Polski oraz dla województw i klas miast, na podstawie cen średniorocznych z GUS. Według opracowań IPiSS wartości minimum socjalnego w I kwartale br. w gospodarstwie rodziców z dzieckiem starszym na utrzymaniu minimum socjalne wyniosło 4 543,03 zł (1 514,34 zł na osobę). Natomiast minimum egzystencji ocenione przez IPiSS w 2022 r. wynosiło 640-700 zł na osobę w gospodarstwie domowym, w skład którego wchodzi dwoje dorosłych i dziecko.

Odnosząc powyższe do oświadczenia skarżącego, w jego trzyosobowym gospodarstwie domowym dochody nie osiągają minimum socjalnego, a zbliżone są lub osiągają minimum egzystencji (biorąc pod uwagę dochód z działalności gospodarczej żony skarżącego i pomoc rodziny). Mimo tego skarżący nie ma zaległości w zakresie jakichkolwiek opłat, nie jest zadłużony, a jednocześnie nie korzysta on z żadnej formy pomocy społecznej, która ma na celu wsparcie osób w trudnej sytuacji życiowej, udzielenie pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych. Należy zgodzić się z organem, że w przypadku trudnej sytuacji materialnej korzystanie z pomocy społecznej stanowi potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i pozwalają na uwzględnienie w takich okolicznościach interesu społecznego.

Organ słusznie zwrócił także uwagę, iż istotne znaczenie ma przy ocenie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2023 r. również czy trudności finansowe mają charakter trwały, pogłębiający się. Aby uznać, że strona znajduje się w stanie ubóstwa stan taki musi mieć charakter trwały, nie rokujący poprawy. Tymczasem w odniesieniu do gospodarstwa domowego skarżącego nie można stwierdzić zaistnienia takiego stanu. Z chwilą złożenia wniosku skarżący zadeklarował osiąganie dochodu z prac doraźnych ok. 3,500 zł, dalej w toku postępowania mimo wskazania na pogarszający się stan zdrowia, który jego zdaniem uniemożliwia mu osiąganie dochodu, nie wykazał jednak aby był niezdolny do pracy. Przy czym choroby zwyrodnienia kręgosłupa, czy kolka nerkowa, jak wynika z dokumentów medycznych pochodzących z 2019 r. i maja 2022 r., nie uległy nagłemu pogorzeniu w okresie styczeń-luty 2023 r., a odnośnie urazu braku prawego skarżący potwierdził jedynie uzyskanie skierowania do poradni specjalistycznej. Zatem organ mógł uznać, że nie można stwierdzić, że skarżący nie ma i nie będzie miał on możliwości zarobkowych i możliwości spłaty należności, choćby w systemie ratalnym. Na ocenę sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącego przez organ wpływ miało też to, że żona skarżącego od września 2023 r. może nabyć prawa do świadczenia emerytalnego, gdyż jest to - co prawda odnosząc do daty wydania zaskarżonej decyzji - perspektywa, jednak bardzo bliska i przewidywalna, znajdująca oparcie w przepisach prawa. I o ile zasadniczo ocena sytuacji majątkowej skarżącego powinna opierać się na aktualnym stanie majątkowym skarżącego to jednak nie można pomijać pewnej lub wysoce prawdopodobnej perspektywy w tym zakresie (por. wyrok NSA z 22 lutego 2022 r., I GSK 2214/18). Zdaniem Sądu organ dokonując w powyższym zakresie oceny był zatem uprawniony do sięgnięcia do wysoce prawdopodobnej perspektywy jaką jest możliwość osiągnięcia przez żonę skarżącego stałego dochodu w postaci świadczenia emerytalnego od września tego roku. Zatem choć sytuacja finansowa skarżącego jawi się jako trudna to nie można uznać, iż ma ona charakter trwały. To powoduje, iż nie jest wykluczona możliwość choćby spłaty ratalnej.

Powyższe prowadzi do wniosku, że opisane stanowisko organu odnośnie oceny wystąpienia przesłani z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. nie nosiło cech dowolności, a znajduje oparcie w aktach sprawy i prawidłowej argumentacji. Sąd uznał także, iż nie zasługuje na uwzględnienie w tym zakresie zarzut skargi, że w opisanych okolicznościach organ winien był m.in. w oparciu o art. 81 a k.p.a rozstrzygnąć powstałe wątpliwości co do sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącego na korzyść skarżącego. Należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 81 a § 1 k.p.a. jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Na gruncie przedmiotowej sprawy postępowanie nie dotyczy nałożenia na stronę obowiązku, ani ograniczenia czy odebrania stronie uprawnienia, a dotyczy zwolnienia strony z obowiązku, stąd brak podstaw do powoływania się na cyt. przepis. W przedmiotowej sprawie, jak zaznaczono wcześniej, to na skarżącym przede wszystkim ciąży obowiązek wykazania, iż okoliczności na które się powołuje, a które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania umorzenia należności. Natomiast negatywne skutki przedłożenia niepełnej czy niezaktualizowanej dokumentacji bądź złożenia samych oświadczeń obciążają stronę.

Z kolei odnośnie stanu zdrowia skarżącego, który jego zdaniem pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, zdaniem Sądu organ także prawidłowo dokonał oceny braku wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. Organ był uprawniony do stwierdzenia na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, że skarżący, choć obciążony chorobami i schorzeniami, czemu organ nie zaprzecza, to jednak załączone do akt sprawy dokumenty nie potwierdzają, aby pozbawiały one skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacania należności. Skarżący celem wykazania, że cierpi na chorobę przewlekłą (zwyrodnienie kręgosłupa, kolkę nerkową i uszkodzenie prawego barku) złożył do organu zaświadczenie o pobycie w szpitalu w listopadzie 2022 r., kartę informacyjną leczenia szpitalnego z pobytu w szpitalu w okresie [...] listopada 2022 r. do stycznia 2023 r., gdzie poddany był terapii (Oddział Terapii Uzależnienia od Alkoholu), skierowanie do leczenia specjalistycznego w związku z uszkodzeniem barku (styczeń 2023 r.), karta informacyjna z pobytu na SOR w maju 2022 r. (kolka nerkowa), oraz wynik badania USG jamy brzusznej z czerwca 2022 r. i wynik rezonansu magnetycznego kręgosłupa z kwietnia 2019 r. Skarżący nie wykazał jednak, aby posiadał orzeczenie potwierdzające jego ograniczoną zdolność lub brak zdolności do pracy, nie pobiera też żadnego świadczenia w tym zakresie. Złożone dokumenty nie przesądzały ani o charakterze chorób, ani niemożności wykonywania jakiekolwiek pracy obecnie oraz w przyszłości. Dlatego złożone przez skarżącego dokumenty, subiektywna ocena skarżącego co do jego stanu zdrowia, nieznajdująca obiektywnego odzwierciedlenia w złożonej dokumentacji i sam fakt że nie pracuje, jak słusznie uznał organ, nie przemawiały za stwierdzeniem, że skarżący cierpi na przewlekłą chorobę, która pozbawiałaby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu ponownie podkreślić należy, iż to na wnioskodawcy ciąży przede wszystkim obowiązek udowodnienia faktów, na które się powołuje i z których wywodzi skutki prawne, o czym pełnomocnik skarżącego był w tym zakresie przez organ poinformowany.

Organ dodatkowo słusznie zaznaczył, że umorzenie należności z tytułu składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnych, wyjątkowych, i to nie zawsze gdy nawet spełnione są przesłanki umorzenia. Należy wziąć pod uwagę, iż umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne. Dlatego też podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przez organ prawa materialnego, to jest art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. przez jego błędną wykładnię Sąd uznał za bezzasadne. Tak więc organ wydając zaskarżoną decyzję wziął pod uwagę i rozważył zarówno interes zobowiązanego, jak i interes społeczny, który wymaga by zobowiązania publicznoprawne były realizowane, (uwzględniając cel na jaki są przeznaczane), a dłużnik nie był pochopnie zwalniany z obowiązku ich uiszczenia. W tym zakresie także stanowisko organu nie budzi zastrzeżeń Sądu.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, uwzględniając uznaniowy charakter decyzji objętej skargą, Sąd nie stwierdził przesłanek uzasadniających uwzględnienie skargi. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.

-----------------------

#

2