Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 645/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 75 § 1, art. 77, art. 80, art. 84 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 234
journal: Dz.U. 2023 poz 1478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
article: art. 106 § 3, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 200, 205 § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 11 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędzia WSA Michał Zbrojewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia 2024 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 12 lipca 2024 roku nr SKO.4173.10.2024 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Witonia z 19 kwietnia 2024 roku, znak: BD.1511.2.2021; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.tp.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 lipca 2024 r., znak: SKO.4173.10.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), powołanej dalej jako: "k.p.a.", oraz art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r., poz. 1478 ze zm.), powołanej dalej jako: "p.w.", utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Witonia z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr BD.1511.2.2021 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium przedstawiło przebieg postępowania wskazując co następuje.

W dniu 13 listopada 2020 r. do Urzędu Gminy w Witonia wpłynęło pismo od Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarząd Zlewni w Ł. z zawiadomieniem o wniesieniu do tego organu wniosku z dnia 3 września 2020 r. przez K.S. o wszczęcie postępowania administracyjnego mającego na celu przywrócenie stanu poprzedniego gruntu i odbudowę uszkodzonego drenażu melioracyjnego zamkniętego na działce nr [...], obręb geodezyjny [...], gmina W., powiat Ł., województwo łódzkie. Do zawiadomienia został załączony wniosek K.S.. W dniu 19 listopada 2020 r. do Urzędu Gminy Witonia wpłynęła prośba K.S. do Wójta Gminy Witonia z żądaniem nakazania A.M. i J. M. — właścicielom działki nr [...], obręb geodezyjny [...], gmina W., powiat Ł., województwo łódzkie, przywrócenia stanu poprzedniego gruntu na wyżej wymienionej działce tak aby woda opadowa nie przenikała na grunt sąsiedni stanowiący działkę nr [...] obręb geodezyjny [...], gmina W.. Wnioskodawca wskazał jednocześnie, iż działka została podwyższona o około 30-40 cm. Do wniosku zostały dołączone wydruki 4 fotografii przedstawiających działki nr [...] i [...].

W dniu 20 listopada 2020 r. Wójt Gminy Witonia M.W. wraz z pracownikiem Urzędu Gminy w Witoni G. N. - podinspektorem ds. budownictwa, drogownictwa i gospodarki komunalnej przeprowadzili wizję lokalną, podczas której obecni byli: J.M., K.S. oraz S.S. W toku przeprowadzonej kontroli ustalono, iż na działce nr [...] obręb [...], stanowiącej własność K.S., jest sucho i nie ma żadnych zastoisk wody. Działka na całym obszarze jest użytkowana rolniczo. Na całym obszarze działki był wykonany zabieg agrotechniczny. Nie stwierdzono obszarów na działce, które byłyby wyłączone z użytkowania spowodowanego zalewaniem wodą opadową lub roztopową.

W dniu 1 grudnia 2020 r. do Urzędu Gminy w Witoni wpłynęły ze Starostwa Powiatowego w Łęczycy dwa pisma nr ROS.604.2.30.2020.PS i ROS.604.2.31.2020.PS zawierające przekazanie wniosków K.S. w sprawie zmiany stanu wody na gruncie według właściwości do Wójta Gminy Witonia.

W dniu 9 lutego 2021 r. K.S. złożył pismo zawierające wydruki fotografii przedstawiających działki nr [...] i [...], na których widoczne były pozostałości śniegu oraz woda roztopowa zalegająca na obu ww. działkach.

W celu uzupełnienia informacji dotyczących prowadzonego postępowania i złożenia dodatkowych wyjaśnień przez zainteresowanych, zostały wysłane wezwania do stron biorących udział w postępowaniu, które zostało zaplanowane w dniu 19 lutego 2021 r. i na które stawiły się obydwie strony mając możliwość złożenia wyjaśnień i swobodnego wypowiedzenia się w danym postępowaniu. W dniu 19 lutego 2021 r. zostali przesłuchani w charakterze stron K.S. i J.M.. Przesłuchanie K.S. zostało przerwane zaraz po jego rozpoczęciu, z powodu potrzeby opuszczenia budynku Urzędu Gminy przez wnioskodawcę. Z tego powodu został on wezwany do ponownego przesłuchania lub złożenia uzupełniających informacji na piśmie. Wnioskodawca K.S. złożył uzupełniające informacje w piśmie z dnia 8 marca 2021 r.

W dniu 17 marca 2021 r. Wójt Gminy Witonia pismem Nr.BD.1511.2.2021 zawiadomił strony postępowania na podstawie art. 10 k.p.a. o zakończeniu postępowania administracyjnego w sprawie zmiany stanu wody na działce nr [...] oraz o tym, iż strony w terminie 7 dni od doręczenia pisma miały prawo wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ponadto wnioskodawca K.S. został poinformowany w trybie art. 79a k.p.a., iż w ocenie organu nie zostały spełnione wszystkie przesłanki do wydania decyzji uwzględniającej wniosek oraz wnioskodawcy został udzielony dodatkowy 7 dniowy termin na uzupełnienie dowodów w tym zakresie. Wnioskodawca nie zajął żadnego stanowiska w przedmiocie ww. wezwania.

Wobec powyższego Wójt Gminy Witonia decyzją z dnia 21 kwietnia 2021 r. odmówił nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Od ww. decyzji właściciel działki nr [...] wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, które decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. uchyliło ww. decyzję Wójta Gminy Witonia i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Na skutek wezwania do uzupełnienia braków formalnych, K.S. złożył wyjaśnienia, "dotyczące zmiany stosunków wodnych na działce nr [...] w stronę działki o nr [...] i uszkodzenie drenażu melioracyjnego przy wykopie fundamentów budynku gospodarczego na działce [...]) na sąsiednią działkę o nr [...] obręb [...] następuje od marca 2020 roku (dzierżawca, 05.02.2021 właściciel)".

Wójt Gminy Witonia ponownie rozpatrując sprawę wezwał K.S. pismem z dnia 10 listopada 2021 r. do stawienia się w siedzibie Urzędy Gminy w Witoni w celu złożenia wyjaśnień w związku z uchyleniem w całości przez Kolegium decyzji nr BD.1511.2.2021 z dnia 21 kwietnia 2021 r. oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia. K.S. pismem z dnia 16 grudnia 2021 r. powiadomił, że nie jest w stanie stawić się na wezwanie w wyznaczonym terminie informując jednocześnie, że jest gotowy udzielić wszelkich wyjaśnień na piśmie.

Pismem z dnia 22 grudnia 2021 r. K.S. został ponownie wezwany do Urzędu Gminy Witonia celem złożenia wyjaśnień, a mianowicie ustalenia, kiedy dokładnie (w jakiej dacie) dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt to jest działkę [...] obręb [...]. Organ dopuścił złożenie wyjaśnień na piśmie lub poprzez pełnomocnika. W dniu 3 stycznia 2022 r. do Urzędu Gminy wpłynęło pismo, w którym K.S. poinformował, że nie rozumie treści pytania. W związku z tym wysłano ponownie pismo z doprecyzowaną treścią zapytania oraz informacją, iż brak udzielania odpowiedzi w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania grozi pozostawianiem sprawy bez rozpoznania. W odpowiedzi na powyższe K.S. pismem z dnia 27 stycznia 2022 r. poinformował, że zmiana stosunków wodnych na działce [...] i odprowadzanie wody z działki nr [...] (poprzez celowe ukształtowanie na działce nr [...] w stronę działki o nr [...] i uszkodzenie drenażu melioracyjnego przy wykopie fundamentów budynku gospodarczego na działce [...] na sąsiednią działkę o nr [...] obręb [...] następuje od marca 2020 r.

Pismem z dnia 15 marca 2022 r. K.S. wniósł zażalenie na bezczynność Wójta Gminy Witonia w przedmiotowej sprawie. Kolegium postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr SKO.4104.109.2022 uznało ponaglenie za nieuzasadnione.

W dniu 25 marca 2022r. Wójt Gminy Witonia ogłosił zapytanie ofertowe na "WYKONANIE OPINII BIEGŁEGO, w zakresie hydrologii, hydrogeologii, gospodarki wodnej lub melioracji wodnych, dotyczącej zmiany stanu wody na gruncie działki nr ew.[...] obręb [...], gmina W.".

Dnia 30 czerwca 2022 r. do Urzędu Gminy w Witoni. wpłynęła sporządzona przez biegłych dokumentacja dotycząca zmiany stanu wody na działce nr [...] obręb [...] i odprowadzania wody z działki [...] obręb [...] na działkę sąsiednią o numerze [...], obręb [...] Gmina W.. Organ wezwał strony do zapoznania się z treścią opinii oraz zgłoszeni ewentualnych uwag i zastrzeżeń.

Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2022 r. Wójt Gminy Witonia zlecił Spółce Wodnej w Witoni dokonania oględzin i wydania opinii o stanie technicznym sieci drenażowej w południowo - wschodniej części działki nr [...] obręb [...], Gmina W.. Oględziny nieruchomości wnioskodawcy zostały wyznaczone na dzień 26 września 2022 r., godz. 9:00. Strony zostały poinformowane o terminie oględzin i stawiły się w wyznaczonym terminie. K.S., oświadczył, iż nie wyraża zgody na dokonanie oględzin na jego działce celem weryfikacji stanu sieci drenażowej. W związku brakiem zgody K.S. będącego właścicielem działki nr [...], organ I instancji uznał, iż nie jest możliwe zbadanie stanu sieci drenażowej. Brak zgody wnioskodawcy w ocenie organy zostało zinterpretowane jako faktyczne cofnięcie wniosku.

Mając powyższe na względzie Wójt Gminy Witonia decyzją z dnia 24 października 2022 r. nr BD.1511.2.2021 umorzył postępowanie. K.S. zakwestionował wskazaną decyzję odwołaniem z dnia 4 listopada 2022 r. Kolegium decyzją z dnia 13 grudnia 2022r. nr SKO.4173.26.2022, uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po uchyleniu ww. decyzji organu I instancji, organ ten w pierwszej kolejności wyjaśnił kwestię stron postępowania, a zatem właścicieli działek ewid. nr [...] i [...] ustalając, że: właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...] , nr ewid. działki [...] jest K.S., właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...] , nr ewid. działki [...] jest J.M..

Organ I instancji pismem z dnia 10 marca 2023 r. wezwał strony postępowania do dokonania określonych czynności (przedłożenia dokumentów i umożliwienia wejścia na teren nieruchomości). Pismem z dnia 14 kwietnia 2023 r. K.S. poinformował, że nie jest w stanie wskazać przebiegu sieci drenażowej na działce nr [...] obręb [...], gmina W., gdyż nie było potrzeby jej inwentaryzacji (sieć drenarska sprawna). Do pisma strony załączono pismo z PGW Wody Polskie, w którym wskazano: "według ewidencji melioracji wodnych prowadzonej na podstawie art. 196 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2022 r. poz. 2625) na wskazanej działce o nr ewid. [...] położonej w obrębie geodezyjnym [...], gm. W. występuje sieć drenarska wykonana w latach przedwojennych ubiegłego wieku. W naszych zasobach brak jest dokumentacji powykonawczej dotyczącej drenowania, na podstawie której możliwe byłoby wskazanie lokalizacji rurociągów drenarskich. W związku z powyższym lokalizacji rurociągów drenarskich należy dokonać na podstawie odkrywek kontrolnych na działkach, na których planowana jest inwestycja".

Do akt sprawy załączono złożone przez K. S. pismo z dnia 15 maja 2023 r. Zarządu Spółki Wodnej w W., z którego wynika, że "nie ma zgłoszenia dotyczącego niedrożności drenów melioracyjnych na działce nr [...] obręb [...] gm. W.. Z posiadanych informacji na w/w działce nie były wykonywane odkopy drenu melioracyjnego w celu usunięcia niedrożności przez Spółkę Wodna w W.".

Do akt załączono decyzję Dyrektora PGW Wody Polskie z dnia 7 lipca 2023 r. w sprawie legalizacji przebudowy znajdującego się na terenie nieruchomości o nr ew. [...] urządzenia melioracji wodnych sączka drenarskiego [...] w dziale melioracyjnym nr [...] w m. [...] gm. W..

W dniu 25 lipca 2023 r. zostały przeprowadzone oględziny nieruchomości - działki ew. nr [...]. Ustalono kierunek spływu wód zrobiono dokumentację zdjęciową rur odprowadzających wodę z rynien usytuowanych na zewnątrz budynku gospodarczego. Ustalono: "na fragmencie działki od strony północno-zachodniej (trawnik) teren jest podwyższony, ze spadkiem w kierunku wschodnim i woda spływa w stronę przejazdu, gdzie są ślady po wyschnięciu kałuży. W czasie deszczu woda wsiąka w podłoże, woda nie spływa na działkę nr [...]. Na dalszym fragmencie działki w kierunku południowym przy granicy z działką [...] teren jest ogrodzony płotem betonowym i jest tam zlokalizowany budynek gospodarczy. Na budynku tym jest orynnowanie oraz system rur odprowadzających wodę deszczową poza ogrodzony teren za ogrodzeniem. W poprzek działki [...] jest wykopany rów, do którego spływa woda z rur odprowadzających wodę deszczową. Przy budynku nie zbiera się woda i nie robią się zastoiska woda nie przedostaje się za ogrodzenie na działkę nr [...]. W rowie gromadzącym wodę deszczową znajdują się ślady wody deszczowej co potwierdza, iż woda jest odprowadzana do instalacji deszczowej. Na granicy działek [...] i [...] nie stwierdzono zastoisk wodnych ani śladów poprzednich zastoisk. Urządzenia służące do zagospodarowania wód deszczowych i roztopowych, tj. rynien i drenaży działają prawidłowo". Wnioskodawca zawiadomiony prawidłowo się stawił się.

Wójt Gminy Witonia decyzją z dnia 15 września 2023 r., nr BD.1511.2.2021, orzekł:

1. Nakazać J.M. - właścicielowi gruntu działki nr [...] w miejscowości [...], obręb ewidencyjny nr [...], Gmina W., przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, poprzez:

a. wykonanie dodatkowego drenażu bądź bruzdy odwadniającej wzdłuż zachodniej granicy działki o numerze ewidencyjnym [...] (obręb [...]) w miejscowości [...], mającej na celu zbieranie powstających wód opadowych i roztopowych w północnej części działki oraz na odcinku wzdłuż zachodniej granicy działki - pomiędzy betonowym ogrodzeniem, a granicą działki. Drenaż bądź bruzdę odwadniającą należy wykonać zgodnie z lokalnym spadkiem terenu, z północy na południe, a odprowadzane wody opadowe i roztopowe wprowadzić do istniejącego zagłębienia terenu, które jest zlokalizowane w południowej części działki o numerze ewidencyjnym [...] obręb [...], lub

b. dokonanie przebudowy ogrodzenia betonowego wzdłuż zachodniej granicy działki o numerze ewidencyjnym [...] (obręb [...]) w taki sposób, żeby zlokalizować je bezpośrednio na granicy z działką [...] i posadowić w sposób szczelny na występujących w strefie przypowierzchniowej glinach, co uniemożliwi również spływ wód powierzchniowych na grunty sąsiednie.

2. Odmówić uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie.

3. Wykonanie nakazów wskazanych w pkt 1 niniejszej decyzji winno nastąpić do dnia 31 marca 2024 r.

4. Niniejszej decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

Od powyższej decyzji w terminie prawem przepisanym odwołali się K.S. oraz J.M., reprezentowany przez adw. W. M. Kolegium decyzją z dnia 15 listopada 2023 r. nr SK0.4173.37-38.2023 uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Wójt Gminy Witonia ponownie rozpatrując sprawę postanowieniem z dnia 17 stycznia 2024 r. zarządził przeprowadzenie w dniu 1 lutego 2024 r. oględzin nieruchomości stanowiących działki nr [...] i [...] w Kh. Pismem z dnia z dnia 19 stycznia 2024 r. K.S. domagał się wezwania właściciela działki nr [...] do zaniechania naruszeń, wskazując na występowanie immisji powodujących szkody na działce nr [...].

Pismem z dnia 22 stycznia 2024 r. K.S. wniósł ponaglenie na bezczynność Wójta Gminy Witonia w przedmiotowej sprawie. Kolegium postanowieniem z dnia 21 lutego 2024 r. nr SKO.4104.12.2024 stwierdziło przewlekłość Wójta Gminy Witonia i wyznaczyło 30 dniowy termin załatwienia sprawy od dnia doręczenia postanowienia.

W dniu 1 lutego 2024 r. przy udziale M. W. - Wójta Gminy Witonia, I.S. - referenta ds. budownictwa, drogownictwa i gospodarki komunalnej, B.K. - prawnika w Urzędzie Gminy w Witoni, K.S. - wnioskodawcy i J.M. odbyły się oględziny na działkach nr [...] i [...], obręb [...], Gmina W., podczas których nie stwierdzono zastoisk wodnych na działce nr [...] ani śladów po takich zastoiskach. Na obu działkach nie stwierdzono pokrywy śnieżnej ani pozostałości po roztopach. Oględziny odbywały się podczas intensywnego deszczu, który występował w tym dniu od wczesnych godzin rannych. Nie stwierdzono również wody opadowej lub roztopowej w bruździe przebiegającej między działkami [...] i [...]. Protokół powyższy został odtworzony bowiem oryginał zabrał K.S.. Do ww. opisanego protokołu została załączona dokumentacja fotograficzna. Ponadto, Wójt Gminy Witonia postanowieniem z dnia 9 lutego 2024 r. zarządził przeprowadzenie oględzin nieruchomości stanowiących działki nr [...] i [...] w K. w dniach: a) 19 lutego 2024r. godzina: 9:00, b) 29 lutego 2024r. godzina: 9:00, c) 11 marca 2024r. godzina: 9:00, d) 20 marca 2024r. godzina: 9:00, e) 29 marca 2024r. godzina: 9:00, f) 10 kwietnia 2024r. godzina: 9:00, g) 19 kwietnia 2024r. godzina: 9:00, h) 29 kwietnia 2024r. godzina: 9:00. Przeprowadzenie cyklicznych oględzin wynika w szczególności z potrzeby dokonania na nowo oceny, czy dokonane zmiany na działce nr [...] w okresie trwania przedmiotowego postępowania miały wpływ na dotychczasowe ustalenia co do stanu faktycznego. Z uwagi na fakt, iż występowanie ewentualnych zastoisk wodnych uzależnione jest od czynników atmosferycznych, postanowiono dokonać obserwacji w tym zakresie w dłuższym okresie. Oględziny zostały dokonane w 4 terminach: 19 lutego 2024 r., 29 lutego 2024 r. i 11 marca 2024 r. Z czynności tych zostały sporządzone protokoły. W oględzinach uczestniczyli pracownicy organu pierwszej instancji, K.S. - wnioskodawca i J.M.. K.S. uczestniczył w ww. oględzinach, jednakże opuszczał je przed ich zakończeniem, nie składając podpisu pod protokołami z ww. oględzin.

Podczas ww. oględzin stwierdzono:

1) Na działkach [...] i [...] nie stwierdzono występowania zastoisk wodnych zarówno od strony północnej działek (od strony drogi gminnej) jak również w głębi działek w kierunku południowym;

2) Stwierdzono występowanie kałuży opadowej z deszczu przy drodze gminnej oraz na samej drodze w tym przy działce nr [...] (woda z kałuży nie przedostaje się na działkę nr [...]);

3) Od południowej strony działki [...] nie stwierdzono występowania zastoisk wodnych;

4) Stwierdzono występowanie wody w rowie wykopanym na działce [...] w celu odprowadzania wody opadowej z zabudowanej części działki nr [...] - woda z rowu nie wydostaje się na działkę nr [...] co potwierdza także dokumentacja fotograficzna załączona do protokołów; Zgodnie z oświadczeniem J.M. do tego rowu odprowadzana jest woda opadowa przez system drenażowy;

5) Na działce nr [...] w czasie oględzin był wykonany zabieg agrotechniczny w postaci głębokiej orki zimowej - (widoczny kolor żółty piasku i gliny);

6) Na działce [...] w południowej części

7) Nie stwierdzono śladów przenikania wody z działki [...] na działkę [...].

Postanowieniem z dnia 14 marca 2024r . Wójt Gminy Witonia zmienił swoje postanowienie z dnia 9 lutego i ograniczył liczbę planowanych oględzin. Ponadto, pismem z dnia 14 marca 2024 r. zawiadomił strony o zebranym materiale dowodowym i możliwości zapoznania się z jego treścią. Dodatkowo wnioskodawca został poinformowany, o konieczności uzupełniania materiału dowodowego w zakresie wykazania szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na działce nr [...] na działkę nr [...]. K.S., w piśmie z dnia 26 marca 2024 r. ustosunkował się do dotychczas prowadzonego postępowania i nie zgłosił potrzeby przeprowadzenia nowych dowodów. J.M., w dniu 4 kwietnia 2024 r. złożył ponownie decyzję Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie - Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł. z dnia 7 lipca 2023 r. nr WA.ZUZ.5.4217.8.2023.AK w przedmiocie zalegalizowania wykonanej przebudowy urządzeń melioracji wodnych sączka drenarskiego nr [...] w dziale melioracyjnym [...] w m. [...] gm. W. na działce nr ew. [...] w obrębie geodezyjnym [...] [...] o następujących parametrach (...) oraz wykonania nowego odcinka sączka na długości L=56m, który został włączony do pozostałej części sączka nr [...] (...).

Odwołując się do art. 234 ust. 3 p.w. Kolegium zwróciło uwagę, że właściciel działki nr [...] dokonał zmiany stosunków wodnych na wskazanej działce - wynika to również z treści opinii biegłych cyt: "Przed przystąpieniem do zagospodarowania działki jej Właściciel (działki nr [...]) zwrócił się do Urzędu Gminy w Witoni o zgodę na podniesienie terenu działki o około 30,0 - 40,0 cm, na co uzyskał stosowną zgodę. Wykonanie wyżej wymienionych prac i robót potwierdzają wykonane ramach niniejszego opracowania pomiary geodezyjne." (str. 10 opinii). Część działki nr [...] została ponadto wyłożona kostką brukową. Kolegium podkreśliło jednak, że sama zmiana stosunków wodnych nie musi zawsze oznaczać naruszenia tychże stosunków. W szczególności, że na działkach nr ew. [...] i [...] występują osady spoiste, słabo przepuszczalne, tj. gliny zwałowe bądź gliny piaszczyste, jest to zatem słabo przepuszczalne podłoże, na którym już z tego faktu w przypadku wiosennych roztopów oraz deszczy nawalnych będzie stagnowała woda. Co więcej, w aktach sprawy znajduje się decyzja organu I instancji z dnia 29 maja 2020 r., znak ROL.1511.1.2020, o nakazaniu J. M. - właścicielowi działki nr [...] skierowanie instalacji rynnowej budynku gospodarczego zlokalizowanego na ww. działce tak by odprowadzana tą instalacją woda opadowa nie przenikała na grunt sąsiedni stanowiący działkę o numerze ewidencyjnym [...]. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika również, że nakaz ten został wykonany. Ponadto strona dokonała przebudowy urządzania melioracji wodnych sączka drenarskiego nr [...], co potwierdza decyzja Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie - Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł. z dnia 7 lipca 2023 r. nr WA.ZUZ.5.4217.8.2023.AK w przedmiocie zalegalizowania wykonanej przebudowy urządzeń melioracji wodnych sączka drenarskiego nr [...] w dziale melioracyjnym [...] w m. [...] gm. W. na działce nr ew. [...] w obrębie geodezyjnym [...] [...] o następujących parametrach (...) oraz wykonania nowego odcinka sączka na długości L=56m, który został włączony do pozostałej części sączka nr [...] (...).

Kolegium dodało także, że przeprowadzone w dniu 25 lipca 2023 r. oględziny przedmiotem, których było dokonanie inspekcji i sprawności działania urządzeń służących do zagospodarowania wód deszczowych i roztopowych, tj. rynien i drenaży na działce nr [...] potwierdziły, iż istniejący na działce system odprowadzania wód opadowych działa w sposób poprawny. Jednocześnie nie stwierdzono oznak przedostawania się wody z działki nr [...] na działkę o nr [...]. Zdaniem zatem organu odwoławczego, J.M. dokonał na terenie swojej nieruchomości zmian mających na celu zabezpieczenie przed przedostawaniem się wody opadowej na teren sąsiedniej nieruchomości.

W ocenie Kolegium, z powyższego wynika, że zmiany spowodowane przez właściciela działki o nr [...] nie wpływają na grunty sąsiednie. Potwierdzają tą okoliczność również ustalenia dokonane w podczas oględzin w terenie w lutym 2024 r. i marcu 2024 r. w trakcie, których nie stwierdzono śladów przenikania wody z działki [...] na działkę [...].

Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że wnioskodawca nie wykazał także, by z powodu podtopień jego nieruchomości doszło do powstania szkody w uprawach rolnych, które uzasadniałyby wydanie przez organ decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie dodatkowych urządzeń zapobiegających przedostawania się wody opadowej lub roztopowej z działki na [...] na działkę nr [...]. Jak również, co podkreśliło Kolegium, na działkach nr ew. [...] i [...] występują osady spoiste - słabo przepuszczalne, tj. gliny zwałowe bądź gliny piaszczyste (vide - opinia hydrologiczna). Jest to zatem słabo przepuszczalne podłoże, na którym już z tego faktu w przypadku wiosennych roztopów oraz deszczy nawalnych będzie stagnowała woda. Jest to zjawisko normalne wynikające z właściwości warstw gruntu na działce nr [...].

Dodatkowo – jak zauważyło Kolegium - organ I instancji stwierdził, że dokonane przez organ oględziny w czterech terminach w lutym i marcu 2023 r. wskazują, iż przyczyną powstawania zastoisk wodnych na działce nr [...] jest brak lub niewłaściwe wykonywane zabiegi agrotechniczne, a tylko właściwe wykonywanie zabiegów agrotechnicznych, w tym orki o właściwej głębokości i głęboszowanie daje gwarancję pożądanej przepuszczalności wód opadowych przez powierzchniową warstwę gruntu. W przeciwnym wypadku powstaje zjawisko podeszwy płużnej. Jest to zagęszczona i zbita warstwa gleby znajdująca się pod dnem bruzdy, między warstwą orną a podorną (podskibiem). Powstaje na skutek wieloletniej orki na tę samą głębokość oraz ugniatania dna bruzdy przez koła ciągnika i płóz pługa. W podeszwie płużnej zatrzymują się części spławialne i pyłowe, które zwiększają jej zagęszczenie. Zagęszczenie wpływa niekorzystnie na stosunki powietrzno-wodne, zatykając kapilary i zmniejszając ilość dostępnej wody. Podeszwa płużna charakteryzuje się gorszą przewiewnością, przepuszczalnością i pojemnością wodną niż warstwa orna i głębsze warstwy profilu glebowego. Powstawaniu podeszwy płużnej przeciwdziała: orka na różną głębokość, orka z pogłębiaczem, głęboszowanie co 4-5 lat, stosowanie ciągników poruszających się wyłącznie po caliźnie. Można ją zlikwidować wykonując orkę pogłębioną lub głęboszowanie. Krótkotrwałe efekty daje stosowanie pogłębiacza. Podeszwa płużna wpływa negatywnie na plony roślin, np. może powodować deformacje korzeni (selerowatość] (www.wikipedia.pl, www.farmer.pl). W ocenie organu, przyczyną odpowiadającą za powstawanie zastoisk wodnych na działce na [...] jest struktura geologiczna gruntu oraz brak wykonywania właściwych zabiegów agrotechnicznych. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż może to być jedna z przyczyn powodujących, że na przedmiotowej działce nr [...] stoi woda, jednakże – jak wskazało Kolegium - nie posiada wiedzy specjalistycznej w tym zakresie w związku z powyższym nie może stwierdzić w sposób jednoznaczny, że jest to przyczyną bądź nie stagnacji wody na działce nr [...]. Okoliczność ta pozostaje bez wpływu na wynik sprawy bowiem przedmiotem niniejszego postępowania jest naruszenie stosunków wodnych w trybie art. 234 p.w. przez właściciela działki nr [...].

Nadto organ odwoławczy podniósł, że nie zbadano sprawności sieci drenażowej na działce [...], a jej uszkodzenie bądź niedrożność bezspornie może być przyczyną stagnacji wody na działce nr [...]. Sieć drenarska na działce nr [...] była budowana prawdopodobnie w okresie międzywojennym i której wiek oraz użyte materiały mogą potencjalnie powodować obniżoną sprawność. Powyższe potwierdza pismo Państwowego Gospodarstwa Wodnego Polskie Wody z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr WA.ZZI.520.634.2023.AG cyt: "na wskazanej działce o nr ew. [...] położonej w obrębie geodezyjnym [...] gm. W. występuje sieć drenarska wykonana w latach przedwojennych ubiegłego wieku. W naszych zasobach brak jest dokumentacji powykonawczej dotyczącej drenowania, na podstawie której możliwe byłoby wskazanie lokalizacji rurociągów drenarskich. W związku z powyższym lokalizacji rurociągów drenarskich należy dokonać na podstawie odkrywek kontrolnych na działkach, na których planowana jest inwestycja".

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że organ wyzwał wielokrotnie wnioskodawcę do dokonania inwentaryzacji sieci drenowej, który konsekwentnie odmawiał jej wykonania, jednakże K.S. nie widzi takiej konieczności twierdząc, że sieć drenażowa nie została uszkodzona. Brak zgłoszenia uszkodzenia sieci nie świadczy jeszcze o jej sprawności. Kolegium zauważyło że odnieść się również należy do braku współpracy K.S. z organem I instancji.

Kolegium dostrzegło, że skarżący zachowuje się niezrozumiale - nie podpisuje protokołów z oględzin w terenie w sytuacji, gdy w nich uczestniczy (jeden nawet zabrał), odmawia zgody na badanie sieci drenażowej. Jedynie na marginesie organ odwoławczy wyjaśnił, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art 234 p.w. strona nie jest władna do tego, by oceniać stan sieci drenażowej nawet jeżeli znajduje się ona na działce strony. Dokonanie tej oceny winno zostać dokonane przez specjalistyczny podmiot. W ocenie organu II instancji, stwierdzenie strony, że sieć drenażowa nie jest uszkodzona, nie stanowi dowodu na to, że sieć drenażowa faktycznie nie jest uszkodzona i działa prawidłowo.

Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że w tym konkretnym przypadku J.M. podejmował już działania mające na celu przeciwdziałanie przedostawaniu się wód opadowych na grunty sąsiednie. Jak wynika z akt sprawy - protokołów oględzin ww. nieruchomości - w trakcie, których nie stwierdzono śladów przenikania wody z działki [...] na działkę [...]. W kontekście powyższego Kolegium stwierdziło, że "doszło do naruszenia stosunków wodnych przez właściciela działki [...] mających wpływ na grunt sąsiedni tj. działkę nr [...]."

Reasumując jednak organ odwoławczy ocenił, że rozstrzygnięcie organu I instancji - jako zgodne z przepisami obowiązującego prawa - zyskuje jego akceptację, bowiem nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 p.w.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył K.S., zarzucając naruszenie przepisów – bez wskazania konkretnych przepisów - prawa materialnego i prawa procesowego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w toku postępowania stwierdzono przez biegłych z zakresu hydrologii, że: "Zgodnie z obliczeniami podczas deszczu nawalnego trwającego 15 min. na terenie działki o nr ewidencyjnym [...] (obręb [...]) powstaje ok. 0,36 m3 wód opadowych, które powierzchniowo spływają na teren działki o nr ewidencyjnym [...] (obręb 001). Zgodnie z obecnym nachyleniem terenu wody te z zachodniej i z północno zachodniej części działki o nr ewidencyjnym [...] (obręb [...]) w trakcie ulewnych deszczy spływają grawitacyjnie w kierunku działki o nr ewidencyjnym [...] (obręb [...])."

Skarżący ocenił, że dokonano zmiany kierunku i natężenia odpływu wody ze szkodą dla gruntu działki [...] (obręb [...]), która stanowi jego własność oraz ze szkodą dla jego dochód. Powyższą okoliczność – jak wskazał skarżący - potwierdza nagrany film na pendrive, który znajduje się w aktach sprawy.

Zdaniem skarżącego, nie dokonano inspekcji i sprawności działania urządzeń na działce nr [...], służących do zagospodarowania wód opadowych i roztopowych, tj. drenaży zlokalizowanych na terenie tej działki, a w szczególności przebudowanego sączka drenarskiego nr [...] w dziale melioracyjnym nr [...] w miejscowości [...], gmina W.. W ocenie skarżącego, powyższego sprawdzenia winien dokonać specjalistyczny podmiot i w tym zakresie brak jest dowodów w postaci faktur, fotografii z przebudowy, monitoring na działce nr [...]. Skarżący stwierdził, że z działki nr [...] przedostają się wody na działkę sąsiednią nr [...] i fakt ten potwierdzają ekspertyza oraz film na pendrive. W miejscu lokalizacji sączka podczas opadów tworzy się ogromne rozlewisko zagrażające bezpieczeństwu ruchu na drodze gminnej i woda przedostaje się na działkę nr [...]. Wody z rozlewiska usuwane są za pomocą pompy kanalizacyjnej. Zdaniem skarżącego konieczna jest inspekcja sprawności działania urządzeń na działce nr [...], służących do zagospodarowania wód opadowych i roztopowych, tj. drenaży na działce nr [...], a wynika to z opinii biegłych z zakresu hydrologii z dnia 30 czerwca 2022 r.

W dalszej kolejności skarżący podniósł, że zebrany materiał dowodowy przez organ I instancji jest sprzeczny z sporządzoną w przedmiotowej sprawie opinią biegłych z zakresu hydrologii. Biegli przeprowadzili odpowiednie badania, analizy i obliczenia, z których wynika, iż orzeczone nakazy wobec właściciela działki nr [...] w sposób wystarczający zapobiegną powstawaniu szkód na działce nr [...]. Opinia ta nie była kwestionowana przez strony, jak również organ nie znalazł podstaw by poddać sposób jej opracowania w wątpliwość, a wnioski w niej zawarte za sprzeczne.

W ocenie skarżącego, decyzja PGW WP Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł., znak: WA.ZUZ.5.4217.8.2023.AK, z dnia 7 lipca 2023 r. nie stanowi zgody na zmianę ukształtowania terenu na gruntach przyległych do legalizowanego urządzenia wodnego oraz zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim.

Skarżący wskazał, że w roku 2023 i 2024 na terenie gminy Witonia panowała susza, co potwierdzając pisma Wójta z dnia 24 lipiec 2023 r. i maj 2024 r., a zatem materiał zebrany w tym okresie przez organ I instancji, stanowi o wadliwości decyzji.

Końcowo skarżący podniósł kwestię utrudnionego dostępu do akt sprawy.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez odmowę uwzględnienia wniosku w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów przedmiotowego postępowania, a także o dopuszczenie dowodu ze wskazanych dokumentów.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując przy tym w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym sąd administracyjny nie przejmuje sprawy do jej załatwienia. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli w ramach tak zakreślonej kognicji sądów administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona została wydana z naruszeniem prawa w sposób określony w powołanych przepisach, co uzasadnia jej uchylenie w całości.

Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Witonia z dnia 19 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 234 ustawy Prawo wodne, który w ustępie pierwszym stanowi, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (ust. 4). Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust. 5).

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Przy czym nie ma znaczenia, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego (por: wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2017 r., sygn. II SAB/Kr 191/16; wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 maja 2017 r., sygn. II SA/Lu 1134/16; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA).

W postępowaniu na podstawie art. 234 Prawa wodnego organ winien przede wszystkim ustalić, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie a następnie kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, a przede wszystkim czy występuje szkodliwy wpływ tej zmiany na grunty sąsiednich. Zwrócić również należy uwagę, że hipoteza przepisu art. 234 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego odnosi się do rzeczywistego szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie, a nie hipotetycznego (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. II OSK 1002/20, CBOSA). Zastosowanie cytowanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo skutkowy. Wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Podkreślić należy, że przepis powyższy nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy, postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 Prawa wodnego ma wykazać jedynie zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, o których mowa w tym przepisie.

Sprawy z zakresu stosunków wodnych, co do zasady, wymagają dla stosowania art. 234 ust. 1 Prawa wodnego wiadomości specjalnych, przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych, a także przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy pozwalających na ustalenie czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz czy istnieje związek przyczynowo skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą, a szkodą (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. II OSK 1495/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. II SA/Kr 407/15; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Bk 138/14; wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Ke 373/14, CBOSA).

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy należało w pierwszej kolejności wskazać, że bezspornym jest, że właściciel działki nr [...] wykonał prace polegające na podniesieniu terenu ww. działki o około 30 – 40 cm oraz wyłożeniu części działki kostką brukową.

W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że bezspornym jest, iż powyższe prace spowodowały zmianę stosunków wodnych. Tę konstatację organ uzasadnił wskazując fragment ekspertyzy sporządzonej przez biegłych Ł. S. i M.H. w czerwcu 2022 r. W tym miejscu trzeba podkreślić, że w przywołanej ekspertyzie biegli wskazują, że niewielka część wód powstających na terenie działki nr ewid. [...] może spływać na teren działki skarżącego. Biegli powołują się na rzędne terenu oraz podają, że z uwagi na płytko występujące utwory słabo przepuszczalne "niecała ilość wody będzie infiltrowała w miejscu ich powstania i w przypadku intensywnych opadów deszczu może spływać powierzchniowo na teren działki o numerze ewidencyjnym [...]." (str. 16 ekspertyzy). Jednocześnie jednak biegli podają, że utwardzony plac na działce nr ewid. [...] został wykonany ze spadkiem w kierunku wschodnim i południowo wschodnim, tak żeby odprowadzać wody opadowe i roztopowe na tereny nieutwardzone znajdujące się na działce nr ewid. [...]. Z kolei z uwagi na wybudowanie płotu betonowego wzdłuż zachodniej granicy działki [...] w odległości około 0,5 m od granicy działki, według biegłych możliwy jest spływ wody w tym fragmencie w kierunku działki [...]. Na stronie 22 ekspertyzy biegli podają, że "zaleganie wody wzdłuż wschodniej granicy działki o numerze ewidencyjnym [...] może być związane z wybudowaniem płotu betonowego wzdłuż zachodniej części działki o numerze ewidencyjnym [...] (obręb [...]) w odległości około 0,5 mm od granicy działki (...) możliwy jest również spływ powierzchniowy z północno zachodniego obszaru (tereny nieutwardzone – tereny zielone) działki o numerze ewidencyjnym [...] (obręb [...]) w kierunku działki o numerze ewidencyjnym [...] (obręb [...]) w miejscowości [...]. Rzędne terenu na działce o numerze ewidencyjnym [...] (obręb [...]) wynoszą 123,22-123,27 m n.p.m., natomiast bezpośrednio przy granicy działek rzędne terenu wynoszą 122,77-123,07.". W podsumowaniu i wnioskach zawartych na stronie 25 ekspertyzy, biegli wskazują na możliwy spływ wód z działki nr ewid. [...] na teren działki nr ewid. [...] podczas deszczu nawalnego trwającego 15 minut. Biegli podają propozycje rozwiązań w celu regulacji stosunków wodnych na analizowanym terenie.

Analiza treści ekspertyzy z czerwca 2022 r. nie daje jednoznacznej odpowiedzi na podstawowe pytanie, tj. czy, a jeżeli tak to w jaki sposób, właściciel działki nr ewid. [...] (obręb [...]) w miejscowości [...] naruszył zakaz z art. 234 ust. 1 Prawa wodnego, tj. czy zmienił kierunek i natężenie odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych lub kierunek odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla działki nr ewid. [...] (obręb [...]) w miejscowości [...]. Biegli wskazują, że niewielka ilość wody z działki [...] przedostaje się na działkę [...], jednak nie dokonują jednoznacznej oceny czy jest to wynikiem zmiany stosunków wodnych dokonanych przez właściciela działki nr ewid. [...]. W konsekwencji brak podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że proponowane w ekspertyzie rozwiązania dotyczą usunięcia skutków naruszenia zakazu z art. 234 ust. 1 p.w. czy też zostały podyktowane dążeniem do uregulowania stosunków wodnych niezależnie od zmian wprowadzonych na działce nr ewid. [...]. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, w kontrolowanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w decyzji z dnia 15 listopada 2023 r. (znak SKO.4173.37-38.2023) wskazało, że organ pierwszej instancji powinien zweryfikować jak zmiany sposobu zagospodarowania wód gruntowych na działce nr ewid. [...] wpływają na ewentualne naruszenie stosunków wodnych na działce nr [...] a kwestie te powinien ocenić biegły. Wbrew zaleceniom organu odwoławczego dowód taki nie został przeprowadzony.

Na uwagę zasługuje również to, że organ w zaskarżonej decyzji powołuje się na fakt, że właściciel działki nr ewid. [...] dokonał przebudowy sączka drenarskiego co potwierdza decyzja Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł. z dnia 7 lipca 2023 r. w przedmiocie zalegalizowania wykonanej przebudowy urządzeń melioracji wodnych sączka drenarskiego nr [...] w dziale melioracyjnym [...] w n. [...] oraz wykonania nowego odcinka sączka na długości [...], który został włączony do pozostałej części sączka nr [...]. Jednakże treść powołanej decyzji Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – Dyrektora Zarządu Zlewni w Ł. nie daje podstaw do ustalenia, że przedmiotowa przebudowa urządzeń melioracji wodnych nastąpiła po sporządzeniu przez biegłych ekspertyzy z czerwca 2022 r. W konsekwencji nie jest możliwym jednoznaczne wskazanie, czy przebudowa ta miała wpływ na stwierdzony w powyższej ekspertyzie spływ wód opadowych z działki nr ewid. [...] na teren działki nr [...]. Należy także zważyć, że z akt postępowania nie wynika, czy w okresie po sporządzeniu przedmiotowej ekspertyzy z czerwca 2022 r. stosunki wodne uległy zmianie w wyniku wykonania nakazu skierowania instalacji rynnowej budynku gospodarczego położonego na działce nr ewid. [...], tak aby woda odprowadzana tą instalacją nie przenikała na działkę nr [...]. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji powołuje się bowiem na to, że w aktach sprawy znajduje się decyzja organu pierwszej instancji z 20 maja 2020 r. znak ROL.1511.1.2020 obejmująca powyższy nakaz oraz, że z akt sprawy wynika, że nakaz ten został wykonany. Organ nie wyjaśnia jednak czy skierowanie wód opadowych z instalacji rynnowej zgodnie z powyższym nakazem miało wpływ na wnioski zawarte w ekspertyzie z czerwca 2022 r., czy też jego skutek nastąpił już po sporządzeniu tej ekspertyzy. Innymi słowy uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wyjaśnia czy spływ wód z działki nr ewid. [...] na działkę nr ewid. [...], o którym mowa w ekspertyzie biegłych z 2022 r. został wyeliminowany wskutek wykonania przywoływanych przez organ urządzeń tj. sączka drenarskiego oraz instalacji rynnowej budynku gospodarczego. Przede wszystkim jednak organ odwoławczy nie dostrzega, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił, czy w ocenie biegłych w wyniku zmian na gruncie nr ewid. [...] doszło do zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla działki nr ewid. [...]. Nie sprecyzowano bowiem, czy rozwiązania proponowane przez biegłych w ekspertyzie dążą do zapobieżenia takiej szkodzie, czy też mają uregulować stosunki wodne istniejące niezależnie od zmian wprowadzonych na działce nr ewid. [...].

Na podkreślenie zasługuje, że w zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do treści opinii z czerwca 2022 r., w zakresie, w jakim biegli wskazują na możliwość spływu wód z działki nr ewid. [...] na działkę skarżącego. Organ odwoławczy pomija wnioski zawarte w opinii, pomimo że organy nie wykazały, aby opinia ta była pozbawiona wartości dowodowej, niewiarygodna lub niespójna. Nie uzupełniono natomiast materiału dowodowego - organ pierwszej instancji wbrew decyzji Kolegium z 15 listopada 2023 r. nie wyjaśnił czy zmiany przeprowadzone na działce nr ewid. [...] wpływają na ewentualne naruszenie stosunków wodnych na działce nr [...], co wymaga wiadomości specjalnych. Nie został na te okoliczność przeprowadzony dowód z opinii uzupełniającej ani też organ nie zadał biegłym pytań, które pozwoliłyby dokonać ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia, tak aby ocena i wnioski biegłych zostały sformułowane w sposób przystępny i zrozumiały dla osób nieposiadających wiadomości specjalnych. Znajdujące się w aktach postępowania administracyjnego protokoły oględzin przeprowadzonych 1 lutego, 19 lutego, 29 lutego oraz 11 marca 2024 r. wskazują, że w dniach, w których te oględziny były przeprowadzane na działce skarżącego nie stwierdzono istnienia zastoisk wodnych, co nie jest kwestionowane przez skarżącego. Wyniki oględzin winny jednakże podlegać ocenie z uwzględnieniem całości materiału dowodowego, w tym dowodu z opinii biegłego, przeprowadzonego co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, których ustalenie wymaga wiedzy specjalnej.

Należy w tym miejscu podkreślić, że w postępowaniu administracyjnym, organ orzekający musi kierować się ogólnymi zasadami postępowania określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. w toku postępowania obowiązkiem organu jest stanie na straży praworządności i podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. obliguje zaś do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zebrane przez organ administracji dowody podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, która nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W związku z tym podkreślenia wymaga, że opinia biegłego jest dowodem, który podlega ocenie tak jak każdy inny dowód w sprawie. Organ, co prawda, nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii (ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną jaką posiada biegły), nie oznacza to jednak, że jest zwolniony z obowiązku oceny wartości dowodowej opinii, jej wiarygodności i przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy. To bowiem na organie spoczywa obowiązek dokładnego i pełnego wyjaśnienia sprawy. W szczególności trzeba podkreślić, że organ winien dokonać oceny, czy opinia biegłego zawiera ustosunkowanie się do wszystkich aspektów sprawy istotnych do jej rozstrzygnięcia. W razie dostrzeżenia braków organ winien rozważyć zadanie biegłemu dodatkowych pytań. Opinia podlegać musi ocenie w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym, który ma być kompleksowo zgromadzony. Dopiero po zebraniu pełnego materiału dowodowego organ winien dokonać jego wszechstronnej oceny i dokonać ustaleń potrzebnych do podjęcia rozstrzygnięcia.

W konsekwencji za zasadne należało uznać podnoszone w skardze zarzuty odnoszące się do braku rozważenia przez organy części materiału dowodowego w postaci ekspertyzy z czerwca 2022 r. W ocenie Sądu przedwczesne i niezasadne na gruncie zebranego materiału dowodowego są natomiast zarzuty skargi polegające na wskazaniu, iż prawidłowa ocena opinii biegłych z 2022 r. winna skutkować ustaleniem, że dokonano zmiany kierunku i natężenia odpływu wody ze szkodą dla działki nr ewid. [...] i nakazaniem właścicielowi działki nr ewid. [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Dopiero bowiem udzielenie przez biegłych jednoznacznej twierdzącej odpowiedzi na pytanie czy doszło do naruszenia stosunków wodnych i powstania rzeczywistej szkody dla działki nr ewid. [...] oraz czy istnieje związek przyczynowy między naruszeniem a szkodą, pozwoli na wskazanie działań koniecznych do zapobieżenia szkodzie. Również podnoszona przez skarżącego kwestia zasadności badania sprawności urządzeń na działce nr ewid. [...] wymaga wiadomości specjalnych i w konsekwencji podlega ocenie biegłych. Co do zarzutu utrudnionego dostępu do akt sprawy Sąd zważył, iż nie został on poparty żadnymi konkretnymi wskazaniami, zaś z akt sprawy nie wynika, aby skarżący został pozbawiony dostępu do zgromadzonego materiału dowodowego lub aby dostęp taki był mu utrudniany. Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie naruszeń przepisów postepowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnośnie wniosku o przeprowadzenie dowodów wskazanych w skardze Sąd uznał, iż dowody z załączonych do skargi dokumentów nie są niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości odnośnie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Należy bowiem wziąć pod uwagę, że stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Podsumowując, stwierdzić należy, że postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W ocenie Sądu w sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Rozpatrując sprawę ponownie organ zobligowany jest uwzględnić ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu wyroku, w szczególności ustalić, przeprowadzając dowód z opinii biegłego, czy zmiany sposobu zagospodarowania działki nr ewid. [...], z uwzględnieniem wykonanych urządzeń melioracji wodnej, skutkują naruszeniem stosunków wodnych ze szkodą dla działki nr ewid. [...] i w zależności od tego czy doszło do szkody na gruncie skarżącego - nakazać lub odmówić nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz 205 § 1 p.p.s.a.

dc