Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1166/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 38 ust 1
journal: Dz.U. 2017 poz 718
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości  warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa
article: art 156 par 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Iwona Ścieszka, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2021 r. Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (Komisja) stwierdziła nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] (Naczelnik) z [...] maja 1977 r. ustalającej odszkodowanie za część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oznaczonej jako "[...]" o powierzchni [...] m2.

Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Komisja wskazała art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2018 r. poz. 2267 oraz z 2020 r. poz. 1709; dalej: ustawa z dnia 9 marca 2017 r., dalej "ustawa z 9 marca 2017 r.") w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r.

Decyzja Komisji wydana została w następujący stanie faktycznym i prawnym :

Przedwojenna nieruchomość hipoteczna oznaczona jako "[...]", w skład której wchodziła działka nr [...] o łącznej powierzchni [...] m2 (nieruchomość) znajdowała się w granicach administracyjnych Miasta [...], na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. (Dz. U. nr 50, poz. 279, dalej "dekret"). Z dniem 21 listopada 1945r. tj. z dniem wejścia w życie dekretu, nieruchomości [...], w tym grunt przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art. 1 dekretu przeszły na własność gminy [...], a od 1950 r., z chwilą likwidacji gmin na własność Skarbu Państwa.

Obecnie nieruchomość wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr: [...] (ujęta w KW nr [...]),[...] (ujęta w KW nr [...]),[...] (ujęta w KW nr [...]). Wszystkie działki znajdują się w obrębie [...].

Przedwojennymi właścicielami nieruchomości byli J. i P. z C., małżonkowie K.. Zgodnie z zaświadczeniem Państwowego Biura Notarialnego w [...] L.dz. [...] z [...] sierpnia 1976 r. Sekcja IX stan działów I, II, III i IV wykazu hipotecznego księgi pn. "[...]" tytuł własności co do działki oznaczonej nr [...] o powierzchni [...] m2 położonej w [...]- zapisany był na imię J. i P. z C. małżonków K. w częściach równych niepodzielnie na mocy aktu kupna zeznanego w dniu 1 grudnia 1934 r. za Nr rep. [...] przed zastępcą W. R. Notariusza w [...] i na skutek wniosku z dnia [...] kwietnia 1937 r. za nr 1 tej księgi.

Grunt przedmiotowej nieruchomości został objęty w posiadanie przez przez gminę [...] listopada 1948 r. tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Miejskiego [...]. Termin składania wniosków w trybie art. 7 ust. 1 dekretu upływał 25 maja 1949 r. Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nie został złożony.

Aktem notarialnym sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w [...] przed notariuszem B. C. [...] maja 1955 r., Rep. Nr [...], J. i P. małż. K. wszelkie prawa i roszczenia z tytułu przejęcia przez Państwo na własność nieruchomości przenieśli na rzecz Z. K., za cenę [...] złotych. Małżonkowie K. w akcie notarialnym oświadczyli, że przedmiotowa działka stanowi teren niezabudowany i jest położona w [...] na [...], przy zbiegu ulicy W. i S., oraz że wniosku o przyznanie im prawa własności czasowej do przedmiotowej działki nie złożyli.

Wnioskiem z [...] lipca 1965 r. Z. K. wystąpił do Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] o ustanowienie na jego rzecz prawa użytkowania wieczystego do gruntu niezabudowanego oznaczonego jako działka nr [...], o pow. [...] m2 położonej w [...] przy ul. S. róg W. Do wniosku załączył umowę przelewu praw i roszczeń do powyższej nieruchomości na swoją rzecz z dnia [...] maja 1955 r., sporządzoną w formie aktu notarialnego. Decyzją z [...] czerwca 1993 r., Urząd Dzielnicy Gminy [...] odmówił Z. K. przyznania prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości. Od powyższej decyzji Z. K. wniósł odwołanie. Decyzją z [...] grudnia 1993 r. Prezydent [...] uchylił w całości decyzję z [...] czerwca 1993 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzją z [...] maja 1977 r., Naczelnik Dzielnicy [...] w [...] na podstawie art. 7, 8, 12, 14, 53 i 55 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości po rozpatrzeniu sprawy odszkodowania za część nieruchomości położonej w [...] przy ul. W. róg S. [...], oznaczonej jako "[...]" nr [...] o powierzchni [...] m2 z ogólnej powierzchni [...]m2 ustalił odszkodowanie za grunt w kwocie [...] złotych; przyznał to odszkodowanie na rzecz J. K. i P. K.; do wypłaty przyznanego odszkodowania zobowiązał Wojewódzki Zarząd Dróg i Mostów w [...].

Komisja ustaliła, że J. K. zmarł [...] lipca 1991 r. Spadek po nim nabyli na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] sierpnia 1991 r. sygn. II Ns [...], żona P. K. oraz syn L. K. po 1/2 części spadku każde z nich.

P. K. zmarła w [...] maja 2005 r. Spadek po niej nabyła w całości na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...]z [...] września 2020 r. sygn. II Ns [...], wnuczka A. K.

L. K. zmarł [...] listopada 2000 r. W piśmie skierowanym do Komisji [...] kwietnia 2019 r. jego żona H. C. złożyła oświadczenie, że jest jedynym spadkobiercą L. K. Również z oświadczenia złożonego przez A. K. w piśmie skierowanym do Komisji [...] lutego 2021 r. wynika, że jedynym spadkobiercą L. K. jest jego żona.

Postanowieniem z [...] grudnia 1980 r. w wyniku ujawnienia przez Z. K. faktu przelewu praw do nieruchomości przy ul. [...] przez małż. J. i P. K. na jego rzecz, Zastępca Kierownika Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], w której sprawa została zakończona decyzją ostateczną z [...] lipca 1978 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne i dowody, które istniały w dniu wydania wskazanej decyzji, ale nie były znane organowi.

Postępowanie w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], wznowione z urzędu nie zostało zakończone do dnia wydania decyzji przez Komisję.

Decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] sierpnia 1986 r. po rozpoznaniu wniosku Ośrodka Usług Inwestycyjnych [...] Spółdzielni Osób Prawnych w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] (bez numeru) przyznano odszkodowanie za niezabudowaną nieruchomość o powierzchni [...] m2 położoną w [...] przy ul [...] (bez numeru) na rzecz nieustalonych spadkobierców J. i P. K. Ustalono odszkodowanie na kwotę [...] zł (jeden milion pięćset osiemdziesiąt trzy tysiące osiemset dziewięćdziesiąt osiem złotych). Kwota odszkodowania ustalona i przyznana na rzecz nieustalonych spadkobierców małżonków J. i P K. miała zostać wypłacona gdy ustalone osoby udowodnią swoje prawa do spadku prawomocnym postanowieniem sądu.

Decyzją z [...] sierpnia 1992 r. po rozpoznaniu wniosku Z. K. stwierdzono nieważność decyzji z dnia [...] sierpnia 1986 r. o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w wyniku ujawnienia przez Z. K. faktu przelania praw do działki przy ul. [...] przez J. i P. małż. K. na jego rzecz na podstawie aktu notarialnego z [...] maja 1955 r. Rep. Nr [...]- postanowieniem z [...] grudnia 1980 r. [...] Zastępca Kierownika Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego [...]wznowił postępowanie w sprawie zakończonej w/w decyzjami. Jednakże wznowione postępowanie nie zostało zakończone decyzją. Orzeczenia z [...] maja 1977 r. oraz z [...] lipca 1978 r. nadal pozostają w obrocie. Niezależnie od rozstrzygnięć dokonanych przez Zastępcę Kierownika Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego [...], Zastępca Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicy [...] wydał [...] sierpnia 1986 r. decyzję, w której ponownie ustalił odszkodowanie za nieruchomość przy ul. [...]j o pow. [...] m2 na rzecz nieustalonych spadkobierców J. i P. K. Oznacza to, że decyzja z [...] sierpnia 1986 r. została wydana w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej innymi decyzjami ostatecznymi, ponadto jest skierowana do osób nie będących stronami w sprawie.

Decyzją Wojewody [...] z [...] stycznia 1992 r. wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, i nr 43 poz. 253), w związku z art. 5 ust. 1 tej ustawy, stwierdzono nabycie przez Gminę dzielnicę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatne własności nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...] oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...]obręb ewidencyjny nr [...]nr działki [...] o pow. [...]m2.

Pismem z [...] kwietnia 2017 r. Prokurator Prokuratury Regionalnej w [...] złożył sprzeciw od ostatecznej decyzji z [...] maja 1977 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie prawa w rozumieniu art 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 oraz 107 k.p.a.

W ocenie Komisji Naczelnik wydał decyzję w warunkach opisanych w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, w tym w szczególności umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego [...] maja 1955 r. Rep. Nr [...], mocą której dawni właściciele hipoteczni J. i P. małż. K. przelali prawa i roszczenia wynikające z dekretu z dnia 26 października 1945 r. do przedmiotowej nieruchomości na rzecz Z. K., nie mogło być wątpliwości w ocenie Komisji, iż J. i P. małż. K. nie przysługiwało prawo do uzyskania odszkodowania. Osoby te zbyły bowiem skutecznie wszelkie prawa i roszczenia do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] róg [...]. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że prawo do ustanowienia odszkodowania w chwili wydania decyzji przysługiwało Z. K.. Tymczasem organ wydając decyzję nie uwzględnił powyższego zbycia praw i roszczeń co skutkowało skierowaniem decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie.

Prowadzenie przez Naczelnika postępowania o ustalenie odszkodowania z udziałem J. i P. K., a następnie skierowanie do nich decyzji wydanej na podstawie art. 7, 8, 12, 14, 53 i 55 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w ocenie Komisji stanowi przesłankę nieważności decyzji określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Komisja wyjaśniła, że za strony postępowania uznała A. K. i H. C, będące następcami prawnymi beneficjentów kontrolowanej decyzji.

Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy z 9 marca 2017 r. o wszczęciu postępowania rozpoznawczego Komisja zawiadomiła [...] oraz pozostałe strony postępowania. Komisja wyjaśniła, że jeżeli decyzja reprywatyzacyjna została wydana przez inny organ, stroną postępowania przed Komisją jest ten organ albo inny organ właściwy do rozpoznania sprawy. Z treści cytowanego przepisu wynika, że stroną postępowania rozpoznawczego przed Komisją jest [...] reprezentowane przez Prezydenta [...].

Prokurator Prokuratury Regionalnej w [...] został uznany za stronę postępowania na podstawie art. 16a ust. 2 ustawy z 9 marca 2017 r.

Miasto [...] (Miasto) wniosło skargę na decyzję Komisji zaskarżając ją w całości i zarzucając jej :

1. naruszenie przepisów art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 107 § 3 w zw. z art. 38 ust.1 ustawy z 9 marca 2017 r. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 5 tejże ustawy w zw. z jej art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez brak oceny umowy przelewu z dnia 16 maja 1955 r. (za Rep. Nr 1-3502), zawartej pomiędzy J. i P. małżonkami K. a Z. K., jako czynności prawnej w wyniku której doszło do przeniesienia roszczeń do nieruchomości [...] w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości [...], podczas gdy: (a) kwota pięciu tysięcy złotych za "wszelkie prawa i roszczenia" do gruntu o powierzchni [...] m kw., położonego w centralnej dzielnicy [...] wydaje się być ceną znacząco zaniżoną nawet jak czas w jakim dokonano tej czynności; (b) w swych licznych, uprzednich decyzjach Komisja wielokrotnie wskazywała na konieczność badania i oceny umów przenoszących prawa i roszczenia do nieruchomości [...] pod kątem ekwiwalentności świadczeń; uchybienie to miało przy tym istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem ustalenie charakteru i skuteczności umowy przelewu z dnia [...] maja 1955 r. rzutowało na ustalenia Komisji w zakresie podmiotu uprawnionego do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość [...], położoną przy ul. [...] róg [...] w [...], a ściślej na ustalenie, że prawo do ustanowienia odszkodowania w chwili wydawania decyzji przez Naczelnika Dzielnicy [...] przysługiwało Z. K., a nie J. i P. małżonkom K., co też finalnie stanowiło podstawę stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej Naczelnika z [...] maja 1977 r.;

2 naruszenie przepisów art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 107 § 3 w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak oceny skuteczności umowy przelewu z dnia [...] maja 1955 r. (za [...]), zawartej pomiędzy J. i P. małżonkami K. a Z. K., podczas gdy:

(a) wniosek dekretowy w odniesieniu do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] róg [...], objętej dawną księga hipoteczną "[...]", nie został złożony, a w dacie umowy przelewu z dnia 16 maja 1955 r. nie obowiązywała ustawa z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczaniu nieruchomości , co może prowadzić do wniosku, że - zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest ąuam ipse habet – J. i P. małżonkowie K. nie mogli przelać na Z. K. żadnych praw i roszczeń z tej przyczyny, że ich w dacie przelewu nie posiadali;

(b) w swych licznych, uprzednich decyzjach Komisja wielokrotnie wskazywała na konieczność badania i oceny przy rozpoznawaniu spraw dekretowych stosunków cywilnoprawnych, w tym umów przelewu praw i roszczeń do nieruchomości [...]; uchybienie to miało przy tym istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem ustalenie charakteru i skuteczności umowy przelewu z dnia [...] maja 1955 r. rzutowało na ustalenia Komisji w zakresie podmiotu uprawnionego do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość [...], położoną przy ul. [...] róg [...] w [...], a ściślej na ustalenie, że prawo do ustanowienia odszkodowania w chwili wydawania decyzji przez Naczelnika Dzielnicy [...] przysługiwało Z. K., a nie J. i P. małżonkom K., co też finalnie stanowiło podstawę stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej Naczelnika z [...] maja 1977 r.

Miasto wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o jej oddalenie.

W piśmie z [...] października 2021 r. Komisja wniosła na podstawie art. 15zzs4 ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) o przeprowadzenie rozprawy w trybie powyższego przepisu.

Stowarzyszenie [...] – Stowarzyszenie [...] (Stowarzyszenie) wniosło o dopuszczenie go do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania wnosząc jednocześnie o oddalenie skargi i podzielając w całości stanowisko Komisji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 3 grudnia 2021 r. Sąd dopuścił Stowarzyszenie do udziału w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu.

Podstawą wydania decyzji Komisji był art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy z 9 marca 2017 r., zgodnie z którym Komisja stwierdza nieważność decyzji reprywatyzacyjnej, jeśli zachodzą okoliczności o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

Okoliczności wskazane w art. 156 § 1 k.p.a. to m. in. skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). Innymi słowy, chodzi o sytuację, w której na skutek decyzji administracyjnej przyznano uprawnienie lub też nałożono obowiązek na podmiot, który w świetle przepisów prawa materialnego nie mógł mieć przyznanych danych uprawnień lub obowiązków.

Podstawą prawną decyzji Naczelnika był m.in. art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm., dalej "ustawa z 12 marca 1958 r.") . Przewidywał on, że przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą po wejściu w życie stawy na własność Państwa na podstawie dekretu.

Zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 1 dekretu dotychczasowy właściciel gruntu mógł w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie mu na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. W sytuacji w której wniosek taki nie został złożony, albo też dotychczasowemu właścicielowi gruntu nie przyznano prawa wieczystej dzierżawy (następnie prawa własności czasowej, prawa użytkowania wieczystego a obecnie prawa własności), gmina zobowiązana była uiścić odszkodowanie przewidziane w art. 9 dekretu (art. 7 ust. 5 dekretu [...]).

Art. 9 dekretu przewidywał, że odszkodowanie przyznawane będzie przez miejską komisję szacunkową i wypłacane w miejskich papierach wartościowych. Tryb postępowania komisji oraz zasady i sposób ustalania odszkodowania oraz przepisy o emisji papierów wartościowych, przeznaczonych na ten cel miały zostać określone w rozporządzeniu wydanym przez Ministar Odbudowy w porozumieniu z Ministrami Administracji Publicznej i Skarbu.

Rozporządzenie to nie zostało nigdy wydane.

Kwestię odszkodowań za grunty przejęte na podstawie dekretu [...] uregulowane zostały następnie ustawą z 12 marca 1958 r, na podstawie której wydana została decyzja Naczelnika.

Zestawienie treści przepisów dekretu [...] to jest art. 7 ust. 1 i ust. 5, art. 9 oraz art. 53 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. pozwala na stwierdzenie, że odszkodowanie mogło być przyznane na rzecz przeddekretowego właściciela nieruchomości [...]. Zatem podstawie art. 53 ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 r. możliwe było przyznanie odszkodowania wyłącznie przeddekretowemu właścicielowi, ewentualnie jego następcy prawnemu. Przyznanie doszkodowania na rzecz osoby, która nie była przeddekretowym właścicielem albo jego następcą prawnym oznaczało ukształtowanie praw osoby, która nie miała przymiotu strony.

Jak wynika z ustaleń faktycznych Komisji, które w tym zakresie nie były kwestionowane przez Miasto, przeddekretowi właściciele nieruchomości umową z [...] maja 1955 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego przenieśli na rzecz Z. K. wszelkie prawa i roszczenia wynikające z przejęcia przez Państwo prawa własności nieruchomości.

W ocenie Komisji oznaczało to, że przeddekretowi właściciele nieruchomości nie mieli przymiotu strony w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji Naczelnika z [...] maja 1977 r., co oznacza, że decyzja ta dotknięta jest wadą nieważności o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Sąd podziela to stanowisko uznając argumenty podniesiony w skardze za niezasadne.

Miasto wskazywało, że Komisji naruszyła przepisy postępowania nie dokonując oceny umowy z [...] maja 1955 r. jako czynności prawnej w ramach której doszło do przelewu praw i roszczeń w zamian za świadczenie rażąco niewspółmierne do nieruchomości [...].

Okoliczność, że przeniesienie roszczeń do nieruchomości [...] było rażąco sprzeczne z interesem społecznym, w szczególności gdy nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości [...] może być, w świetle ustawy z 9 marca 2017 r. podstawą do uchylenia lub stwierdzenia wydania decyzji reprywatyzacyjnej z rażącym naruszeniem prawa (art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy).

Uchylenie lub stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa w sytuacjach wymienionych w art. 30 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. odróżnić należy od stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy. Do stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej (za jaką w świetle definicji z art. 2 pkt 3 lit. c ustawy uznać należy decyzję przyznającą odszkodowanie za nieruchomość [...]) Komisja jest zobowiązana jeśli stwierdzi zaistnienie okoliczności o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

Sądowi z urzędu znana jest okoliczność, że Komisja wielokrotnie uchylała decyzje reprywatyzacyjne lub stwierdzała ich wydanie z naruszeniem prawa w sytuacji w której w jej ocenie do zbycia praw i roszczeń z dekretu [...] doszło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości [...].

Tutejszy sąd rozpoznając skargi na decyzje Komisji wielokrotnie stwierdzał, że o wadliwości aktu przenoszącego roszczenia, o której mowa w art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy z 9 marca 2017 r., nie sposób wypowiadać się bez uzyskania prejudykatu potwierdzającego we właściwym trybie rażącą sprzeczność świadczenia uzyskanego w ramach umowy sprzedaży roszczeń do nieruchomości. Reguła dotycząca wartości nieruchomości ustalona w art. 27 ustawy z 9 marca 2017 r., do której odwołuje się Komisja, nie jest wystarczająca dla stwierdzania istotnych wadliwości umowy o przeniesieniu roszczeń do nieruchomości.

Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela stanowisko, zgodnie z którym odstąpienie od związania treścią umowy cywilnoprawnej może nastąpić jedynie wtedy, gdy we właściwej do cywilnoprawnego charakteru umowy formie lub procedurze zostanie rozstrzygnięty spór stron o treść lub skutki prawne tej umowy.

W realiach niniejszej sprawy należy mieć na względzie fakt, że umowa zawarta została w 1955 r., a więc w momencie obowiązywania przepisów dekretu przewidujących wypłatę odszkodowań. Jak wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie przepisy te były jednak martwe z uwagi na niewydanie przewidzianego w art. 9 dekretu rozporządzenia przewidującego wypłatę odszkodowań.

Zatem strony umowy z [...] maja 1955 r. nie miały pewności czy i kiedy zaistnieją okoliczności umożliwiające wypłatę odszkodowania, a zatem realizację roszczeń objętych umową. Możliwość ta pojawiła się dopiero z chwilą wejścia w życie ustawy z 12 marca1958 r., a więc blisko trzy lata po zawarciu umowy.

W stanie faktycznym sprawy brak więc było podstaw do kwestionowania ważności umowy cesji z [...] maja 1955 r. z uwagi na nie ekwiwalentność świadczeń. Brak więc było podstaw do zwrócenia się przez Komisję do sądu powszechnego, a w stanie prawnym obowiązującym od [...] listopada 2020 r. do prokuratora o wystąpienie do sądu powszechnego z odpowiednim powództwem.

Zatem zarzuty objęte punktem 1 petitum skargi uznać należało za niezasadne.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów objętych pkt 2 petitum skargi sąd wskazuje, że wbrew stanowisku Miasta nie można uznać by przeddekretowi właściciele nieruchomości w dacie zawierania umowy z uwagi na niezłożenie wniosku dekretowego w terminie nie dysponowali żadnymi roszczeniami podlegającymi przeniesieniu.

Jak już wskazano wyżej, dekret [...] przewidywał wypłatę odszkodowań za przejęte nieruchomości, w tym nieruchomości co do których właściciele nie złożyli wniosków o przyznanie prawa własności czasowej. Zatem sam fakt niezłożenia wniosku dekretowego nie oznaczał że byłemu właścicielowi nie przysługiwały żadne roszczenia w związku z przejęciem jego nieruchomości.

Przywołany przez Miasto w uzasadnieniu skargi wyrok NSA dotyczył innego stanu faktycznego niż zaistniały w niniejszej sprawie. Z uzasadnienia wyroku NSA wynika, że dotyczył on sytuacji, w której w 1953 r. zawarto umowę przeniesienia budynku posadowionego na gruncie objętym działaniem dekretu [...], pomimo niezłożenia w terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Tymczasem jedynie w razie złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, pomimo przejścia gruntu z mocy prawa na własność Gminy, własność budynków pozostawała przy dawnym właścicielu. Natomiast z chwilą bezskutecznego upływu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej przez dotychczasowego właściciela budynek znajdujący się na nieruchomości stawał się własnością gminy [...] stosownie do regulacji przewidzianej w art. 8 dekretu.

Dodatkowo przypomnieć należy że roszczenia wynikające z art. 7 ust. 4 i 5 i 8 dekretu wygaszone zostały dopiero z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm., dalej "ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości) na mocy jej art. 82 ust. 1 (zgodnie z numeracją przyjętą w tekście jednolitym).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy doszło do zawarcia umowy przeniesienia praw i roszczeń wynikających z dekretu [...] nie zaś do zawarcia umowy przeniesienia własności nieruchomości. W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że w dacie zawierania umowy nie istniały roszczenia, które podlegać mogły zbyciu.

W konsekwencji również zarzuty objęte punktem 2 petitum skargi uznać należało za niezasadne.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że w przywołanym przez Miasto wyroku NSA wyraził pogląd, zgodnie z którym wszczęcie i prowadzenie postępowania na żądanie podmiotu, który nie jest do tego uprawniony w świetle podstawy materialnoprawnej stanowi o naruszeniu prawa w stopniu rażącym, to jest o wadzie o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Komisja w swojej decyzji uznała, że decyzja Naczelnika wydana została w warunkach art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. to jest skierowana została do podmiotu, który nie był stroną. Sąd taką ocenę zaistniałego w sprawie stanu faktycznego podziela. Wskazać należy jednak, że nawet uznanie, że decyzja Naczelnika wydana została z rażącym naruszeniem prawa, to jest w sytuacji przewidzianej przez art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. brak byłoby podstaw do uchylenia decyzji Komisji, naruszenie to nie miałoby bowiem wpływu na wynik sprawy.

Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania decyzji Komisji, stwierdzenie zaistnienia naruszenia o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. po upływie 10 lat od daty doręczenia lub ogłoszenia decyzji powodowało co do zasady konieczność stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa z uwagi na treść art. 156 § 2 k.p.a. Stosowanie tego przepisu zostało jednak wyłączone w przypadku spraw rozpoznawanych przez Komisję zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. Zatem każdorazowo w razie stwierdzenia przez Komisję wydania decyzji reprywatyzacyjnej w stanach faktycznych objętych zastosowaniem art. 156 § 1 k.p.a. była ona uprawniona do stwierdzenia jej nieważności.

Końcowo odnieść się należy do uznania za stronę postępowania przed Komisją H. C. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Komisji jak również zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, H. C. została uznana przez organ za stronę postępowania na podstawie oświadczeń jej i jej córki, zgodnie z którymi jest ona jedynym spadkobiercą L. K.

Instytucja ustalania spadkobiercy na podstawie oświadczenia złożonego przed organem administracji nie jest znana prawu polskiemu. Jedynym dowodem potwierdzającą nabycie spadku po zmarłym (a w konsekwencji) nabycie przymiotu strony, jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia.

Sąd nie wyklucza, że H. C. jest rzeczywiście jedyną spadkobierczynią L. K. Jednak do momentu przedstawienia przez nią stosownych dokumentów okoliczność tę uznać należy za niewykazaną. Niesporne jest natomiast w ocenie sądu, że prawidłowo za stronę postępowania przed Komisją uznana została A. K.

Tym niemniej, powyższe naruszenie prawa nie uzasadniało uchylenia decyzji Komisji. Decyzja Komisji weszła do obrotu m.in. poprzez jej ogłoszenie. Każdy podmiot, który uważał, że przysługuje mu przymiot strony mógł decyzję Komisji zaskarżyć do tutejszego sądu, wykazują, że decyzja dotyczy zakresu jego praw i obowiązków. Natomiast w razie wszczęcia postępowań mających na celu ustalenie ewentualnego obowiązku zwrotu pobranych odszkodowań organy je prowadzące będą musiały ustalić rzeczywiste następstwo prawne po beneficjentach decyzji Naczelnika i uczynić je stronami postępowania.

Z powyższych względów, uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.