Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 688/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy R. z dnia 1 lipca 2024 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Sygn. akt IV SA/Po [...]

Uzasadnienie

Burmistrz Gminy R. decyzją z dnia 1 lipca 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 17, art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1, 2 i 3, art. 23, art. 24 ust.2a, ust.4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej u.ś.r.), art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), oraz art. 104, 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej k.p.a.) po rozpoznaniu wniosku B. N., umorzył postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na M. K. na okres od 1.11.2023r. do 31.01.2024r.; odmówił B. N. świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca M. K. na okres od 1.02.2024r. do bezterminowo.

Uzasadniając decyzję organ wskazał, że dnia 5.02.2024 r. wpłynął wniosek B. N. o przyznanie pielęgnacyjnego w zw. z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem M. K., na zasadach obowiązujących do 31.12.2023 r. W dniu 26.03.2024 r. zapadła decyzja nr [...] Burmistrza Gminy R. o umorzeniu postępowania w części dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na M. K. na okres od 2023-11-01 do 2024-01-31 oraz o odmowie świadczenia pielęgnacyjnego na M. K., na okres od 2024-02-01 do bezterminowo. Następnie w dniu 2.05.2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję nr [...] uchylająca decyzję I instancji i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania.

Kolejną decyzją z dnia 1 lipca 2024 r. Burmistrz Gminy R. ponownie umorzył postępowanie w części dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na M. K. na okres od 2023-11-01 do 2024-01-31 oraz o odmówił świadczenia pielęgnacyjnego na M. K., na okres od 2024-02-01 do bezterminowo. Organ I instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem (legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) z powodu niespełnienia przesłanki wieku powstania niepełnosprawności, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustalono, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 18. roku życia, a po drugie dlatego, że osobą wymagającą opieki jest ojciec Wnioskodawczyni, u którego nie da się ustalić od kiedy jego niepełnosprawność istnieje.

Od powyższej decyzji B. N. odwołała się, zarzucając organowi I instancji błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., z pominięciem skutków jakie niesie za sobą wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. sygn. K 38/14, stwierdzającego niekonstytucyjność ww. przepisu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) zaskarżoną decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium podzieliło zarzut skarżącej co do tego, że błędnie organ I instancji za podstawę swojego rozstrzygnięcia przyjął art. 17 ust.1b u.ś.r., podczas gdy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Utrzymując decyzję organu I instancji w mocy SKO stwierdziło jednak, że nie jest spełniona przez skarżącą przesłanka zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, o której mowa w art. 17b ust. 1 u.ś.r.

Kolegium między innymi wskazało, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Figurowanie w ewidencji producentów rolnych jest więc jednym z elementów koniecznych do przyjęcia, że mamy do czynienia z rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne. Organ odwoławczy przyjął, że głównym i jedynym powodem, dla którego należało odmówić przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie określonej w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawowej przesłanki umożliwiającej ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad swoim niepełnosprawnym ojcem

Zdaniem SKO z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu 05.02.2024 r. złożyła oświadczenie o zaprzestaniu od dnia 01.10.2020 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad ojcem - pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Niemniej jednak w aktach znajduje się: 1) zaświadczenie Kierownika Biura Powiatowego w R. z/s w M. G. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 24.04.2024 r., poświadczające, iż B. N. od dnia 01.10.2020 r. pobierała dopłaty w ramach wsparcia bezpośredniego oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), oraz 2) decyzje działającego z upoważnienia Burmistrza Gminy R. - Zastępcy Naczelnika ds. Podatków i Opłat lokalnych Urzędu Miejskiego Gminy R. nr z dnia 03.03.2021 r., nr z dnia 10.02.2022 r., z dnia 31.08.2022 r., nr z dnia 16.02.2023 r., z dnia 28.08.2023 r. oraz nr z dnia 22.02.2024 r., w których ustalono odpowiednio w latach 2021-2024 zwrot B. N. podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej.

Powyższe dokumenty w ocenie organu II instancji zaprzeczają okoliczności wskazanej przez skarżącą w oświadczeniu z dnia 05.02.2024 r. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 października 2020 r.

B. N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego domagając się jej uchylenia, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Skarżąca podała, że w organie I instancji nie przeprowadził w sposób prawidłowy postępowania i nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy. Naruszył przepisy art.7, 77, k.p.a.oraz art.17 ust.1 1 i art.17b ust.1 i 2 u.ś.r. Organy całkowicie pominął dokumenty przedłożone przez skarżącą w postaci umowy dzierżawy z dnia 1.10.2020r., oświadczenia K. S. z dnia 1.12.2021r. o zaprzestaniu przez skarżącą prowadzenia działalności rolniczej.

W odpowiedzi na skargę SKO w L. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza R. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium rozpatrując odwołanie skarżącej słusznie zakwestionowało prawidłowość powołanej przez organ I instancji argumentacji o niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności u niepełnosprawnego ojca skarżącej. Prawidłowo SKO wskazało, że przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię tego przepisu należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, jak wynika z argumentacji SKO, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – co znalazło potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie (por. np. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19; z 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). SKO nie podzieliło też drugiej argumentacji organu I instancji, wskazując, że w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", w brzmieniu sprzed ww. nowelizacji.

Jakkolwiek SKO zakwestionowało prawidłowość powołanej przez argumentacji organu I instancji o niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności u niepełnosprawnego ojca skarżącej, to ostatecznie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy R., wskazując na brak spełnienia określonego w cyt. art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wymogu zaprzestania prowadzenia przez wnioskodawczynię pracy zarobkowej. Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ odwoławczy przyjął zatem, że głównym i jedynym powodem, dla którego należało odmówić przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie określonej w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawowej przesłanki umożliwiającej ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad swoim niepełnosprawnym ojcem

Zdaniem SKO z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu 05.02.2024 r. złożyła oświadczenie o zaprzestaniu od dnia 01.10.2020 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad ojcem - pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Niemniej jednak w aktach znajduje się: 1) zaświadczenie Kierownika Biura Powiatowego w R. z/s w M. G. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 24.04.2024 r., poświadczające, iż B. N. od dnia 01.10.2020 r. pobierała dopłaty w ramach wsparcia bezpośredniego oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), oraz 2) decyzje działającego z upoważnienia Burmistrza Gminy R. - Zastępcy Naczelnika ds. Podatków i Opłat lokalnych Urzędu Miejskiego Gminy R. nr z dnia 03.03.2021 r., nr z dnia 10.02.2022 r., z dnia 31.08.2022 r., nr z dnia 16.02.2023 r., z dnia 28.08.2023 r. oraz nr z dnia 22.02.2024 r., w których ustalono odpowiednio w latach 2021-2024 zwrot B. N. podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej.

Powyższe dokumenty w ocenie organu II instancji zaprzeczają okoliczności wskazanej przez skarżącą w oświadczeniu z dnia 05.02.2024 r. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 października 2020 r.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejsza sprawę nie ma racji organ odwoławczy.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że prawidłowo organ odwoławczy uznał, że podstawę materialnoprawną sprawy stanowią przepisy u.ś.r., w brzmieniu sprzed nowelizacji.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednocześnie stosownie do treści art. 63 ust. 3 tej ustawy, osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania 'orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.

Oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. albowiem decyzją z dnia 26 kwietnia 2021 r. przyznano B. N. świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem M. K., w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 2021-01-01 do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz nie dłużej niż do dnia 2024-01-31.

Powyższa decyzja została następnie zmieniona decyzjami organu pierwszej instancji nr [...] z dnia 19.01.2022 r., nr [...] z dnia 12.01.2023 r. i nr [...] z dnia 20.01.2024 r.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).

W ocenie Kolegium skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 października 2020 r.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 stycznia 2015 r., sygn. I OSK 905/14 (publ. CBOSA), "samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej". Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Nie ma wątpliwości, że domniemanie takie nie byłoby potrzebne, gdyby sama własność gospodarstwa wystarczała do uznania właściciela za rolnika".

Stosownie do art. 2 pkt 25 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 - 2027 (w chwili składania wniosku przez skarżącą Dz.U. z 2023 r., poz. 412 z późn. zm.) użyte w ustawie określenie "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115, którego gospodarstwo jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 2021/2115) oznacza: działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:

a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk - przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa - a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;

b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.

W niniejszej sprawie skarżąca oświadczyła pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, iż zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego 1 stycznia 2020 r.

W przedmiotowej sprawie organ całkowicie pominął okoliczność, że skarżąca na podstawie umowy dzierżawy z 1.10.2020 r. wydzierżawiła całe swoje gospodarstwo rolne K. S. i zobowiązała się do przekazywania mu dopłat i zwrotu podatku w zamian za obrabianie ziemi. Z kolejnych oświadczeń pisemnych wynika, że K. S. otrzymał pieniądze z dopłat i zwrotu akcyzy w dniach 1.12.2021 r., 1.12.2022 r., 1.12.2023 r.

Dopłaty są bowiem przyznawane osobie, która nie tylko jest właścicielem, czy współwłaścicielem gruntu rolnego. Przysługują one osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne i wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą to być zarówno działania organizacyjne, czy kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej w gospodarstwie.

Podnoszone przez skarżącą argumenty zdają się być logiczne w powiązaniu z faktami, na które się powołuje i które mają oparcie w przedstawionych przez nią dokumentach. Samo ustalenie, że Skarżąca jest otrzymywała dopłaty i zwrot podatku akcyzowego nie przesądza tego, że w dacie złożenia wniosku nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organy powinny wyjaśnić czy Skarżąca faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne, czy też nie i ewentualnie kiedy zaprzestała jego prowadzenia w tym znaczeniu, jakie przedstawiono wyżej. Należałoby przesłuchać wydzierżawiającego grunt skarżącej na okoliczność potwierdzenia oświadczenia skarżącej o przekazywaniu mu środków z dopłat i zwrotu akcyzy. Zaniechanie wyjaśnienia tej kwestii w sposób nie pozostawiający wątpliwości świadczy o naruszeniu przepisów postępowania - art. 7, 77 § 1 k.p.a., a oparcie decyzji jedynie na wskazanych dowodach bez weryfikacji informacji ewidencyjnych z faktycznym stanem rzeczy w okresie po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego świadczy także o naruszeniu art. 80 k.p.a.

Z treści zacytowanych przepisów wynika, że dowodem zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., jest oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Konsekwencją złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna być utrata statusu do ubezpieczenia społecznego rolników i zastosowanie mechanizmów wprowadzonych znowelizowanymi ustawami o systemie ubezpieczenia społecznego i o ubezpieczeniu społecznym rolników (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2023 r., sygn. I OSK 1073/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. II SA/Gd 614/23).

W opinii Sądu przedstawione powyżej okoliczności pozwalają uznać stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, sprowadzające się do zakwestionowania okoliczności zaprzestania przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego, za co najmniej nietrafne.

Należy wskazać, że prawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym", lecz przyjmuje się, że ten brak prowadzenia gospodarstwa rolnego związany jest z kryterium faktycznego działania i rzeczywistych korzyści. Wskazuje się, że jeśli dana osoba nie wykonuje określonych, konkretnych czynności związanych z typowymi pracami w rolnictwie w danym jego dziale, jak też nie uzyskuje w związku z powyższym jakichś konkretnych korzyści, w tym finansowych, to trudno twierdzić, że prowadzi gospodarstwo rolne. W sytuacji, gdy organy kwestionują przyjęty w tym zakresie przez ustawodawcę dowód w postaci składanego przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to muszą przeprowadzić w tym przedmiocie należyte postępowanie wyjaśniające, które w sposób jednoznaczny wykaże, że oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia winny dotyczyć posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego, rzeczywistego wykonywania w nim czynności "rolniczych", uzyskiwania unijnych dopłat związanych z rolnictwem czy też zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolniczej. To bowiem wymienione okoliczności wskazują na fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie), nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego, w sytuacji gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. Sam fakt rejestracji jest więc obojętny prawnie, jeśli nie łączy się z uzyskiwaniem realnych korzyści z tym związanych. Ponadto, jako przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie można uznać faktu podlegania przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Z objęcia takim ubezpieczeniem, przysługującym rolnikowi, wynika jedynie domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi (małżonkowi rolnika) świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy (tak np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Kielcach z 31.01.2024 r. II SA/Ke 742/23, wyrok WSA w Krakowie z 24.01.2024 r. III SA/Kr 1394/23, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30.10.2020 r. I OSK 1273/20).

W opinii Sądu organ odwoławczy nie poczynił w sprawie wystarczających ustaleń w kwestii faktycznego zakończenia przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sąd zwraca uwagę, iż organ odwoławczy mając wątpliwości co do okoliczności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego winien wezwać skarżącą do udzielenia stosownych wyjaśnień lub przedłożenia odpowiedniej decyzji w tym zakresie, a nie a priori przyjmować że B. N. wbrew złożonemu oświadczeniu nadal pozostaje aktywnym rolnikiem.

W toku ponownie prowadzonego postępowania Kolegium rozpoznając odwołanie skarżącej rozważy całokształt okoliczności sprawy, w tym weźmie pod uwagę zaprezentowaną przez Sąd wykładnię art. 17b u.ś.r. oraz wykazane przez skarżącą okoliczności o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy powodował konieczność uchylenia przez Sąd decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. art.135 p.p.s.a., o czym orzeczono, jak w sentencji wyroku. Ponadto rozpoznając ponownie wniosek skarżącej organ weźmie pod uwagę, iż jak wynika z pisma z dnia 15.10.2024 r. Centrum Usług Społecznych w R. w dniu [...] zmarł M. K..

Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym z uwagi na wniosek organu o rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym (art.119 pkt 2 p.p.s.a.).