Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 289/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66, art. 173 ust. 1, art. 181 ust. 1, art. 186 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Marzena Łozowska Protokolant Referent stażysta Dorota Ziółecka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 19 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarżący M. P., reprezentowany przez adwokata A. S., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 19 grudnia 2013 r., [...], utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia 6 listopada 2013 r., [...], odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy materialnej w zakresie stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 6 października 2011 r. M. P. wystąpił do Rektora Politechniki Opolskiej o przyznanie pomocy materialnej w zakresie stypendium rektora dla najlepszych studentów za osiągnięcia uzyskane w poprzednim roku akademickim 2010/2011.

Decyzją z dnia 8 listopada 2011 r. Prorektor ds. studenckich (T. B.), działający z upoważnienia Rektora Politechniki Opolskiej, odmówił przyznania M. P. pomocy materialnej we wnioskowanym zakresie. Jako podstawę prawną decyzji wskazał przepisy art. 175 ust. 2 i 3 w zw. z art. 174 ust. 4 oraz art. 181 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, zarządzenia Nr 45/2011 Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 21 lipca 2011 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) zwanej dalej K.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 i 2 ustawy. W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie § 4 ust. 1 regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student posiadający rejestrację bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, uzyskaną najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora uczelni w sprawie organizacji poprzedniego roku akademickiego oraz uzyskał za poprzedni rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Wskazując na zarządzenie Nr 67/2011 Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 31 października 2011 r. w sprawie ustalenia wysokości świadczeń z funduszu pomocy materialnej na rok akademicki 2011/2012, organ stwierdził, że na liście rankingowej studentów kierunku Wychowanie Fizyczne Stacjonarne Studia I stopnia wnioskodawca uzyskał 0 punktów ze względu na brak rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów i tym samym brak było podstaw do przyznania wnioskowanego stypendium.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawie wniosku M. P., decyzją z dnia 10 stycznia 2012 r. Prorektor ds. studenckich (T. B.), działający z upoważnienia Rektora Politechniki Opolskiej, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 8 listopada 2011 r.

W wyniku wniesionej przez M. P. skargi na powyższą decyzję odwoławczą, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Op 219/12, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd, powołując regulacje art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 175 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 207 ust. 1 i 2 ustawy, wskazał, że postępowanie w sprawie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów winno być prowadzone z uwzględnieniem regulacji K.p.a., w tym art. 127 § 3 i art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. Odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy, Sąd odnotował, że prof. dr hab. inż. T.B., który podpisał zaskarżoną decyzję, jest Prorektorem ds. studenckich Politechniki Opolskiej. W niniejszej sprawie, działając na podstawie udzielonego mu upoważnienia, wydał obie decyzje w imieniu Rektora Politechniki Opolskiej. Skoro zatem nie jest on osobą piastującą funkcję organu (Rektora), lecz pracownikiem tego organu, to w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy miał do niego zastosowanie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. Nieuprawnione było więc wydanie decyzji w drugiej instancji przez tego samego pracownika uczelni.

Rozpoznając ponownie sprawę, Rektor Politechniki Opolskiej wydał w dniu 26 października 2012 r. decyzję, utrzymującą w mocy decyzję Prorektora ds. studenckich z dnia 8 listopada 2011 r. w przedmiocie odmowy przyznania M.P. pomocy materialnej w zakresie stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012. Organ powtórzył argumentację i wywody przedstawione w uchylonej przez Sąd decyzji z dnia 10 stycznia 2012 r.

Na powyższą decyzję M. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który po jej rozpoznaniu wyrokiem z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 17/13, uchylił zarówno zaskarżoną decyzję z dnia 26 października 2012 r., jak i poprzedzającą ją decyzję z dnia 8 listopada 2011 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd, powołując m.in. art. 173 ust. 1 pkt 3 oraz art. 186 ust. 1 ustawy, dostrzegł, że prawodawca ustanowił dla rektorów wyższych uczelni delegację do określenia, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów, sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta. Organy danej uczelni orzekające w przedmiocie świadczeń zobowiązane z kolei są stosować postanowienia zawarte w regulaminie ustanowionym przez jej rektora. Na podstawie wskazanej regulacji Sąd wywiódł, że w zakresie powierzonych do stanowienia w drodze regulaminu przepisów przeważają regulacje o charakterze proceduralnym. Należy jednak mieć na uwadze, że do regulaminowego sprecyzowania przekazano rektorowi również ustalenie szczegółowych kryteriów przyznawania pomocy, jak i wysokości świadczeń, czyli elementów o charakterze materialnoprawnym. Wypowiadając się w kwestii roli regulaminów w działalności uczelni, Sąd stwierdził, że jako akty prawa wewnętrznego powinny być one zgodne z zasadami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnymi i aktami wyższego rzędu. Regulamin, stanowiący podstawę odmowy przyznania stypendium, wprowadzony został zarządzeniem Nr 40/2012 r. Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 11 września 2012 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, który z kolei wprowadzono zarządzeniem z dnia 21 lipca 2011 r., Nr 45/2011, podpisanym przez Prorektora ds. organizacyjnych - dr A.Ż. Prorektor A. Ż., stosownie do zapisów Statutu uczelni i pełnomocnictw udzielanych przez podmioty funkcjonujące w strukturze uczelni, w ocenie Sądu, nie posiadała uprawnienia do podpisania zarządzenia wprowadzającego Regulamin. Sąd wyjaśnił, że regulamin pomocy materialnej jest aktem administracyjnym o charakterze normatywnym, wewnątrzzakładowym, który reguluje prawa i obowiązki podmiotów będących "użytkownikami" danego zakładu. Nie jest on tym samym dokumentem, który jest przeznaczony do obiegu wewnętrznego i którego podpisanie nie wywołuje żadnych skutków prawnych dla studenta i uczelni, których wiążą m.in. przepisy zawarte w aktach normatywnych wewnątrzzakładowych. Kompetencji i upoważnienia do działania w imieniu Rektora i na jego rzecz nie można natomiast domniemywać, a uprawnienie do jego zastępowania musi wynikać wprost z treści pełnomocnictwa. Stosownie do przedstawionego stanowiska, Sąd uznał, że aby Prorektor ds. organizacyjnych - dr A. Ż. legitymowana była do podpisania Regulaminu pomocy materialnej z dnia 21 lipca 2011 r., takie umocowanie musiałoby zostać przekazane jej w sposób wyraźny i jednoznaczny w treści pełnomocnictwa. Dokonując analizy przedstawionych dokumentów, Sąd wywiódł, że pełnomocnictwo o takiej treści nie zostało przez organ przedłożone. W takim stanie faktycznym i prawnym Sąd uznał, że Regulamin ustalony został przez podmiot nieuprawniony, a tym samym, nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącemu pomocy. Wskazanej wadliwości nie sanowało późniejsze ogłoszenie przez Rektora - zarządzeniem Nr 40/2012 z dnia 11 września 2012 r. - jednolitego tekstu Regulaminu. Dlatego też, wydanie przez organ decyzji, na podstawie przepisu prawa wewnętrznego, którego wprowadzenie dokonane zostało z naruszeniem przepisów powszechnie obowiązujących, tj. art. 186 ust. 1 ustawy, nie pozwala na uznanie, że decyzja odpowiada prawu. Formułując wskazania co do dalszego postępowania, Sąd wyjaśnił, że sprowadzają się one do załatwienia wniosku skarżącego o przyznanie pomocy materialnej na podstawie prawidłowo wprowadzonego Regulaminu, a w przypadku wykazania braku możliwości rozpoznania wniosku w powyższym trybie, do konieczności załatwienia sprawy tylko na podstawie zapisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (Rozdział 2, art. 171 i nast.).

Rozpoznając ponownie sprawę, Rektor Politechniki Opolskiej decyzją z dnia 6 listopada 2013 r., [...], odmówił przyznania M. P. pomocy materialnej w zakresie stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 175 ust. 2 i 3 w związku z art. 174 ust. 4 oraz art. 181 ustawy, zarządzenie Nr 49/2013 Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, zarządzenie Nr 67/2011 Rektora Politechniki Opolskiej z dnia 31 października 2011 r. w sprawie ustalenia wysokości świadczeń z funduszu pomocy materialnej na rok akademicki 2011/2012 oraz art. 104 K.p.a. w związku z art. 207 ust. 1 i 2 ustawy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że na podstawie § 4 ust. 1 Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student, który posiada rejestrację bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, uzyskaną najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora Uczelni w sprawie organizacji poprzedniego roku akademickiego oraz uzyskał za poprzedni rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Na podstawie natomiast pkt 7 załącznika do zarządzenia Nr 67/2011 z dnia 31 października 2011 r., w przypadku, gdy student nie uzyskał rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora Uczelni w sprawie organizacji poprzedniego roku akademickiego, liczba punktów przypisana osiągnięciu sportowemu, wykazanemu we wniosku o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów, wynosi 0. Stosownie do wskazanych regulacji organ ustalił, że na liście rankingowej studentów kierunku wychowanie fizyczne, studia stacjonarne I stopnia, w roku akademickim 2011/2012, M. P. uzyskał 0 punktów ze względu na brak rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów. Zgodnie natomiast z tabelą 1, zamieszczoną w pkt 10 załącznika do zarządzenia Nr 67/2011, minimalna liczba punktów uprawniająca studenta do otrzymania stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012 na kierunku wychowanie fizyczne, studia stacjonarne I stopnia wynosi 4,04 punktów.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy M. P., kwestionując prawidłowość decyzji, podniósł, że wydana została z naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz, ze względu na to, że zasady przyznawania stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012 ustalone zostały dopiero 31 października 2011 r., a więc już w trakcie trwającego roku akademickiego.

Decyzją z dnia 19 grudnia 2013 r., [...], Rektor Politechniki Opolskiej utrzymał w mocy decyzję z dnia 6 listopada 2013 r. W uzasadnieniu organ wskazał na obowiązującą od dnia 1 października 2011 r. nowelizację przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym oraz powołał regulacje art. 186 ust. 1 oraz art. 174 ust. 4 ustawy, równocześnie wyjaśniając, że wskutek wyroku WSA w Opolu z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt. II SA/Op 17/13, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego wprowadził - zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r., Nr 49/2013 -Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, który ma zastosowanie do studentów i doktorantów ubiegających się o przyznanie świadczeń pomocy materialnej w roku akademickim 2011/2012. Zgodnie z postanowieniem § 4 ust. 1 Regulaminu, stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student posiadający rejestrację bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, uzyskaną najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora Uczelni w sprawie organizacji poprzedniego roku akademickiego, który uzyskał za poprzedni rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Zgodnie natomiast z postanowieniem § 4 ust. 7 tego Regulaminu, szczegółowe zasady przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów, wysokość stypendium oraz wymaganą liczbę punktów za średnią ocen lub wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym, obowiązujące w danym roku akademickim, ustala rektor uczelni w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego i podaje do wiadomości do końca miesiąca października. Postanowienia w tym zakresie wprowadzone zostały zarządzeniem Rektora z dnia 31 października 2011 r., Nr 67/2010, w sprawie ustalenia wysokości świadczeń z funduszu pomocy materialnej na rok akademicki 2011/2012, w którym określono m.in. szczegółowe zasady przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012. Podstawowy warunek uprawniający studenta do otrzymania stypendium rektora wynika jednak wprost z § 4 ust. 1 Regulaminu. Na ten też przepis powołano się w decyzji z dnia 6 listopada 2013 r., w której wskazano także na przepisy pkt 7 załącznika do zarządzenia Nr 67/2010, które służą tylko do określania punktacji przypisanej osiągnięciu sportowemu studenta, który nie spełnił podstawowego warunku zawartego w § 4 ust. 1 Regulaminu. Stosownie do powyższego, organ uznał za bezzasadny podniesiony we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzut naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz. Odnosząc powołane regulacje do stanu faktycznego sprawy, w tym dokumentu przebiegu studiów "Karta okresowych osiągnięć studenta" za semestr I i II roku akademickiego 2010/2011, organ dokonał ustaleń tożsamych z tymi, jakie zostały dokonane w pierwszym postępowaniu prowadzonym w sprawie. Na ich podstawie stwierdził, że do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej w semestrze letnim kończącym rok akademicki 2010/2011, tj. do dnia 3 lipca 2011 r., student nie uzyskał wszystkich wymaganych zaliczeń i nie posiadał rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów. Tym samym nie spełnił podstawowego warunku przyznania wnioskowanego stypendium, jakim jest uzyskanie w poprzednim roku akademickim 2010/2011 rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej, ustalonego w zarządzeniu rektora Uczelni w sprawie organizacji roku akademickiego 2010/2011, czyli do dnia 3 lipca 2011 r., co wyłącza możliwość przyznania tego stypendium.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na powyższą decyzję M. P. zarzucił Rektorowi Politechniki Opolskiej naruszenie art. 186 ust. 1 i art. 187 ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym w zw. z przepisami § 1-6 wcześniej obowiązującego rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz. U. nr 153, poz. 1093), przez ustalenie w § 4 Regulaminu wprowadzonego zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r., nr 49/2013, kryterium, które nie zostało przewidziane w rozporządzeniu i jest nieznane ustawie. Wskazując, że jest to kryterium bardziej restrykcyjne od przepisów ogólnie obowiązujących i nie było określone we wcześniejszym regulaminie, obowiązującym do dnia 30 września 2011 r., skarżący podniósł, że ustalony warunek jest dyskryminujący względem studentów, którzy z racji wybranego kierunku studiów (wychowanie fizyczne) znaczą część swojej aktywności poświęcają na osiąganie jak najlepszych wyników sportowych. Wskazał też na naruszenie przez zarządzenie Nr 49/2013 zasady nieretroakcji, wynikającej z art. 2 Konstytucji RP, a to na skutek tego, że zarządzenie wydane dnia 1 października 2011 r. reguluje stany faktyczne istniejące do dnia 3 lipca 2011 r. (data końca sesji) ze skutkiem na rok akademicki 2011/2012. Zarzut ten odniósł również do zarządzenia z dnia 31 października 2011 r., Nr 67/2011, które wydane zostało po rozpoczęciu roku akademickiego.

Odpowiadając na skargę, Rektor Politechniki Opolskiej wniósł o oddalenie skargi. Ustosunkowując się do zarzutów skargi uznał, że nie są one uzasadnione. Wyjaśnił, że aktem prawnym, regulującym zasady funkcjonowania pomocy materialnej dla studentów, jest ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym, w której od dnia 1 października 2011 r. wprowadzono nowy katalog świadczeń pomocy materialnej. W szczególności dotychczasowe stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie zastąpione zostało nowym stypendium rektora dla najlepszych studentów, które może być przyznane nie więcej niż 10% studentów każdego kierunku studiów, prowadzonego na uczelni. Organ wskazał, że z uwagi na nowelizację konieczne stało się opracowanie nowych kryteriów i zasad przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2011/2012. W związku z tym, zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r., Nr 49/2013, wprowadzono Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, który miał również zastosowanie do studentów i doktorantów ubiegających się o przyznanie świadczeń pomocy materialnej w roku akademickim 2011/2012. Zgodnie natomiast z postanowieniem § 4 ust. 7 Regulaminu, w dniu 31 października 2011 r. Rektor wydał zarządzenie nr 67/2011 w sprawie ustalenia wysokości świadczeń z funduszu pomocy materialnej na rok akademicki 2011/2012. Zachowany został więc termin przewidziany przez przepisy Regulaminu. Organ stwierdził, że nie można zgodzić się ze skarżącym, jakoby zaskarżona decyzja była wydana z naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz. Zasady przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012 ustanowione zostały bowiem w dniu 31 października 2011 r., a więc w zgodzie z obowiązującymi przepisami. Ponadto, adresatem zasady niedziałania prawa wstecz jest prawodawca, a nie organ stosujący prawo. Nie można więc stawiać takiemu organowi zarzutu naruszenia zasady, za której realizację nie odpowiada. Odnośnie orzeczonej odmowy przyznania stypendium organ wyjaśnił z kolei, że podstawowy warunek uzyskania stypendium rektora dla najlepszych studentów ustalony został w § 4 ust. 1 Regulaminu. Skoro skarżący nie spełnił tego warunku, gdyż nie uzyskał wszystkich zaliczeń wymaganych programem studiów i nie posiadał rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, to brak było podstaw do przyznania wnioskowanego stypendium.

W piśmie procesowym z dnia 11 sierpnia 2014 r. organ poinformował, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji chodziło o zarządzenie Nr 67/2011, a nie - jak omyłkowo napisano - zarządzenie Nr 67/2010.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Rektora Politechniki Opolskiej, rozstrzygająca o odmowie przyznania skarżącemu stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2011/2012. Podstawę faktyczną odmowy stanowiło ustalenie przez organ, że skarżący nie spełnił koniecznego warunku przyznania stypendium, jaki określony został przez Rektora w Regulaminie przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, zwanym dalej Regulaminem, przyjętym zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r., Nr 49/2013. Zarzuty skargi zmierzały natomiast do wykazania, że określenie w Regulaminie przyjętym na nowy rok akademicki, zaostrzonego - w ocenie skarżącego - w stosunku do obowiązującego w poprzednim roku akademickim, kryterium przyznania stypendium, nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa.

Podkreślić należy, że w ramach kontroli sądowej nie badano legalności całości Regulaminu. W granicach niniejszej sprawy, dokonując oceny Sąd badał zatem, czy zaskarżona decyzja, w tym przede wszystkim jej rozstrzygnięcie, znajduje umocowanie prawne. W zakresie warunków przyznania stypendium, na podstawie których organ dokonał oceny i które uwzględnił podejmując rozstrzygnięcie, weryfikacja Sądu sprowadzała się jedynie do sprawdzenia, czy uwzględnienie przez organ kryteriów określonych w Regulaminie nie stało w sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa; przede wszystkim, czy było zgodne ze znajdującą zastosowanie w niniejszej sprawie ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), zwaną dalej ustawą. Ustawa ta reguluje prawo studentów do ubiegania się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, w tym m.in. w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów. Podstawy do oceny Sądu nie mogło natomiast stanowić wskazane przez skarżącego rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz. U. nr 153, poz. 1093, z późn. zm.). Jakkolwiek bowiem obowiązywało ono jeszcze w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie stypendium (utraciło swą moc z dniem 1 października 2012 r.), to jednak określało ono szczegółowe warunki i tryb przyznawania innych rodzajów stypendiów niż to, o które wystąpił skarżący i nie znajdowało zastosowania do stypendium przyznawanego przez rektora, którego dotyczy niniejsza sprawa.

Przeprowadzona przez Sąd, w podanym zakresie i według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała, aby przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zdaniem Sądu, odpowiada ona przepisom prawa, a podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Rektor, wydając decyzję, nie naruszył przepisów postępowania i dokonał prawidłowej oceny sprawy na podstawie obowiązującego Regulaminu. Zgodzić się przy tym należy z poglądem organu, że skoro skarżący nie spełnił koniecznego warunku przyznania stypendium określonego w tym akcie, to zaistniała podstawa do odmowy przyznania mu przedmiotowego świadczenia.

Przechodząc do rozważań w zakresie dokonanej przez Sąd oceny, w pierwszej kolejności podkreślić należy, że działania organów związane z rozpoznaniem wniosku skarżącego o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2011/2012 były już przedmiotem kontroli sądowej, a ocena prawna oraz zalecenia odnośnie dalszego postępowania w niniejszej sprawie wyrażone zostały w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Op 219/12 oraz wyroku z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 17/13. Stosownie do tego dostrzec należy, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Wynikająca z powołanego przepisu zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie, tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Badając kontrolowany akt, Sąd nie stwierdził, by zaistniały okoliczności umożliwiające odstąpienie od oceny i wskazań co do dalszego postępowania, sformułowanych w wydanych wcześniej orzeczeniach sądowych. W rozpoznawanej sprawie nie doszło bowiem do zmiany stanu prawnego, jak również nie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Uwzględniając zatem stanowisko wyrażone we wskazanych wyrokach, które, co należy podkreślić, na dzień orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie były prawomocne, a przez to wiążące dla składu orzekającego, dostrzec trzeba, że bez wątpienia zaskarżona decyzja została wydana przez uprawniony organ, tj. Rektora, czyli wyeliminowana została wadliwość stwierdzona w wyroku z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Op 219/12. Ponadto, w ocenie Sądu, uznać należało, że wydając zaskarżoną decyzję organ zastosował się do wskazań określonych w wyroku z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 17/13. W konsekwencji tego prawidłowo też wydana została decyzja o odmowie przyznania skarżącemu stypendium rektora dla najlepszych studentów, uwzględniając zapisy Regulaminu wprowadzonego przez Rektora zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r., Nr 49/2013.

Przypomnieć trzeba, że w wyroku z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 17/13, Sąd uznał, iż Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Opolskiej, regulujący kryteria i tryb udzielania stypendiów na rok akademicki 2011/2012, wprowadzony zarządzeniem z dnia 21 lipca 2011, Nr 45/2011, nie mógł stanowić podstawy do wydania decyzji w sprawie przyznania skarżącemu stypendium, z uwagi na to, że jego wprowadzenie nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa. Naruszenie to spowodowane było tym, że ww. zarządzenie zostało podpisane przez nieuprawnioną osobę. Wadliwości tej nie sanowało ogłoszenie przez Rektora - zarządzeniem Nr 40/2012 z dnia 11 września 2012 r. - jednolitego tekstu Regulaminu. Zauważyć przy tym należy, że Sąd nie oceniał i nie kwestionował legalności zapisów Regulaminu, a jedynie badał legalność wprowadzenia w życie tego aktu i w tym zakresie ocenił, że nie mógł on stanowić podstawy do wydania decyzji stypendialnej. W granicach tej oceny, jako zalecenie co do dalszego postępowania, Sąd wskazał w wyroku na konieczność załatwienia wniosku skarżącego o przyznanie stypendium na podstawie prawidłowo wprowadzonego Regulaminu.

Respektując ocenę Sądu i stosując się do zalecenia wynikającego ze wskazań wyroku, Rektor Politechniki Opolskiej wydał zarządzenie z dnia 15 lipca 2013 r., Nr 49/2013, którym w sposób prawidłowy wprowadził Regulamin mający zastosowanie w roku akademickim 2011/2012. Skoro ponownie wydane, nowe zarządzenie podpisane zostało przez uprawniony do tego organ uczelni jakim jest Rektor Politechniki Opolskiej, to uznać należy, że konwalidowana została czynność wprowadzenia Regulaminu w życie, a tym samym mógł on stanowić podstawę do wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. Na skutek wydania wskazanego zarządzenia przez uprawniony do tego organ uczelni, czynność ustalenia Regulaminu została bowiem ważnie dokonana.

Odnośnie charakteru aktu, jakim jest Regulamin, Sąd wypowiedział się już w wyroku z dnia z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 17/13, przyjmując, że uprawnienie do kształtowania przez organy uczelni wyższej aktami wewnętrznymi sytuacji prawnej, w tym praw i obowiązków studentów, wymaga zachowania wszystkich standardów wpływających na jego wewnętrzną spójność oraz zgodności z przepisami powszechnie obowiązującymi. Regulamin, jako akt wewnętrzny uczelni, ustalany na zasadzie art. 186 ust. 1 ustawy przez rektora, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, pomimo swego autonomicznego charakteru nie może naruszać podstawowych zasad prawnych obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, ani też pozostawać w sprzeczności z postanowieniami aktów wyższego rzędu, gdyż naruszałoby to podstawową zasadę konstytucyjną hierarchiczności systemu źródeł prawa.

Uwzględniając powyższe, zgodzić się należy z tym, że komentowany Regulamin musi spełniać wymogi zgodności z prawem, w tym nie może naruszać zasady niedziałania prawa wstecz ze szkodą dla studentów. Pomimo akceptacji takiego poglądu, nie sposób jednak uznać za zasadny zarzut skarżącego, że przy ocenie jego wniosku i wydaniu zaskarżonej decyzji organ, stosując kryteria wynikające z Regulaminu, naruszył art. 186 ust. 1 ustawy, a przy ich wprowadzeniu - także konstytucyjną zasadę niedziałania prawa wstecz, z uwagi na to, że kryteria przyjęte na rok akademicki 2011/2012 nie obowiązywały w chwili, w której miały miejsce zdarzenia istotne przy ustalaniu prawa do stypendium.

Wyjaśnić przyjdzie, że stypendium rektora dla najlepszych studentów, wskazane w art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy, jako jedna z form pomocy materialnej dla studentów z budżetu państwa, w myśl art. 181 ust. 1 ustawy, może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Zapis, że student może otrzymać omawiane stypendium, przesądza o tym, że decyzja wydana w tym przedmiocie ma charakter konstytutywny. Zauważyć też należy, że zgodnie z art. 184 ust. 1 i ust. 2 ustawy, omawiane stypendium, na określony rok akademicki student może otrzymać w danym roku akademickim. To oznacza, że rozpatrując wniosek na dany rok akademicki, organ ma obowiązek stosować aktualnie obowiązujące w tym roku akademickim przepisy prawa, w tym regulacje przyjętego Regulaminu. Podstawę faktyczną decyzji stanowią zatem wyniki uzyskane przez studenta w poprzednim roku, ale są one oceniane w dacie orzekania przez organ, który zobowiązany jest stosować stan prawny obowiązujący w dacie orzekania (por. wyrok NSA z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 929/13, internetowa Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Delegacja do określenia, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym m.in. szczegółowych kryteriów i trybu udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, ustanowiona natomiast została dla rektorów wyższych uczelni w art. 186 ust. 1 ustawy (tak wg brzmienia obowiązującego na dzień złożenia przez skarżącego wniosku, jak i na dzień wydania zaskarżonej decyzji). Odnotować można, że przyznanie rektorowi takiego uprawnienia uzasadnione jest zarówno pozycją prawnoustrojową uczelni, jako autonomicznego podmiotu, którego działalność określają przepisy ustawy (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy), a która to autonomiczność oznacza prawo kształtowania przepisami wewnętrznymi sytuacji prawnej studentów oraz brak możliwości całkowitego regulowania ustawami wszystkich spraw określających pozycję studenta.

Ustawa o szkolnictwie wyższym w dacie składania przez skarżącego wniosku o stypendium nie obligowała do wydania regulaminu, czy też dokonywania w nim zmian na tyle wcześnie, by studenci mogli zapoznać się z wymogami, które w nowym roku akademickim musieliby spełnić. Mając na uwadze treść art. 161 ust. 1 ustawy, w którym ustawodawca wprowadził określony wymóg czasowy odnośnie uchwalenia Regulaminu studiów, nie można też uznać, że jest to przeoczenie prawodawcy. Przyjąć natomiast należy, że brak takiego wymogu w odniesieniu do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej jest przejawem autonomii szkół wyższych, gwarantowanej art. 70 ust. 5 Konstytucji RP, w zakresie możliwości modyfikacji kryteriów i trybu przyznawania stypendiów w zależności od okoliczności faktycznych, w tym np. posiadanych funduszy. Nie oznacza to jednak dowolności w zakresie możliwości zmiany. Z uwagi na to, że stypendium rektora dla najlepszych studentów finansowane jest ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, jako obiektywny miernik uzasadniający zmianę w tym zakresie przyjąć trzeba ważny interes publiczny.

Za okoliczność uzasadniającą zmianę regulaminu uznać należy konieczność dostosowania go do obowiązujących przepisów prawa, w tym na skutek zmiany ustawy. Przyczyną wprowadzenia nowego Regulaminu na rok akademicki 2011/2012 przez Rektora Politechniki Opolskiej była właśnie taka okoliczność. Dostrzec bowiem trzeba, że omawiana ustawa została zmieniona nowelą z dnia 18 marca 2011 r. (Dz. U. nr 84, poz. 455), której art. 38 wprost stanowi, że wchodzi ona w życie z dniem 1 października 2011 r. Wprawdzie, co do terminu wejścia w życie zmian ustawodawca przewidział pewne wyjątki, określając w tym zakresie także późniejszy termin, niemniej jednak nie obejmowały one zmian dotyczących regulacji w zakresie przyznawania świadczeń określonych w art. 173 ust. 1 ustawy. Od dnia 1 października 2011 r. zmieniony został zatem m.in. art. 173 ust. 1 ustawy, określający formy pomocy materialnej dla studentów, przez wprowadzenie nowej formy świadczenia w postaci stypendium rektora dla najlepszych studentów, która wcześniej, a więc także w roku akademickim 2010/2011, nie była w ustawie przewidziana. Zmieniono również art. 174 ust. 4 ustawy regulujący podział środków dotacji przeznaczonych w danym roku na stypendia rektora dla najlepszych studentów oraz brzmienie art. 181 i art. 186 ustawy. Wprowadzenie wskazanych zmian spowodowało, że Regulamin obowiązujący w poprzednim roku akademickim 2010/2011 nie mógł mieć zastosowania do przyznawania stypendiów na rok akademicki 2011/2012, chociażby z tego względu, że nie przewidywał pomocy w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów, a przez to nie określał kryteriów i trybu udzielenia tego świadczenia. Stąd, konieczne było ustalenie nowego Regulaminu określającego kryteria i tryb przyznania takiej pomocy na nowy rok akademicki 2011/2012, obowiązującego od dnia 1 października 2011 r.

Powyższe okoliczności spowodowały, że rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie stypendium w nowej formie - stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2011/2012, który został złożony w dniu 6 października 2011 r., Rektor miał obowiązek stosować nowe przepisy prawa i dokonać oceny na podstawie kryteriów oraz trybu udzielania stypendium przyjętych w nowym Regulaminie. Z przedstawionych rozważań wyprowadzić należy też wniosek, że skoro organ działał na podstawie prawidłowo wprowadzonego Regulaminu, przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie mógł naruszyć art. 186 ustawy. Nie uchybił też art. 2 Konstytucji RP, gdyż decyzja jest aktem stosowania prawa, a nie aktem jego stanowienia i wydana została na podstawie obowiązujących przepisów, znajdujących zastosowanie do przyznawania stypendiów na rok akademicki 2011/2012.

W sprawie przyjąć należy, z uwagi na treść art. 181 ust. 1 ustawy, który określa przesłanki przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów, w szczególności uwzględniając użyty w nim zwrot: "stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student", że decyzja wydawana w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Uznanie daje natomiast organowi pewną swobodę przy podejmowaniu decyzji. O ile zatem rozstrzygnięcie musi wynikać z okoliczności sprawy ustalonych w trakcie postępowania administracyjnego, to uznanie powoduje, że organ nie jest zobowiązany przyznać stypendium w każdym przypadku spełnienia warunków określonych w ustawie. Może, a nawet powinien, uwzględnić w tym zakresie kryteria przyznania tego świadczenia wynikające z obowiązującego na dany rok akademicki regulaminu. Kryteria te to z kolei nic innego, jak okoliczności stanowiące podstawę oceny, których spełnienie umożliwia przyznanie stypendium. Skoro zatem zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy, to badanie jej legalności wymaga sprawdzenia, czy została poprzedzona prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury. Przede wszystkim trzeba zbadać, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zostały zebrane wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia przesłanek przyznania stypendium oraz czy decyzja, podjęta na ich podstawie, nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, tj. czy nie nosi cech dowolności (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 234/14, dostępny na ww. stronie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oceniając pod takim właśnie kątem zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że nie narusza ona zasad i przepisów postępowania administracyjnego, które znajdują zastosowanie do postępowania prowadzonego przez Rektora na zasadzie art. 207 ust. 1 ustawy, a także nie narusza przepisów omawianej ustawy. Mając na uwadze osiągnięte przez skarżącego wyniki sportowe, wskazane we wniosku o przyznanie stypendium na rok akademicki 2011/2012, organ prawidłowo dokonał ich oceny w kontekście przyjętych w Regulaminie kryteriów udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów. Uwzględniając te kryteria, nie dopuścił się przy tym dowolności, gdyż zostały one ustalone na podstawie delegacji ustawowej, zaś Regulamin został wprowadzony w sposób prawidłowy od 1 października 2011 r. na skutek zmiany ustawy. Ponadto, zdaniem Sądu, postępowanie wyjaśniające przeprowadzono w sposób wyczerpujący, a dokonana przez organ ocena została przedstawiona w uzasadnieniu decyzji, która spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 K.p.a. Dodać trzeba, że ustaleń organu skarżący nie kwestionuje. Jego sytuacja została przeanalizowana na podstawie dokumentacji przebiegu studiów z poprzedniego roku akademickiego 2010/2011. Organ dostatecznie też wyjaśnił powody odmownego załatwienia wniosku. Podał mianowicie, że skarżący nie spełnił określonego w § 4 ust. 1 Regulaminu kryterium w postaci posiadania rejestracji bez kredytu punktowego na kolejny rok studiów, najpóźniej do ostatniego dnia sesji egzaminacyjnej. Kryterium to określone zostało w sposób jasny i jednoznaczny. Skoro od jego spełnienia uzależnione zostało przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2011/2012, a skarżący nie spełnił tego kryterium, to prawidłowo Rektor odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia i nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Reasumując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja podjęta została przy uwzględnieniu oceny i wskazań wynikających z wydanych w sprawie wyroków i odpowiada przepisom prawa, a zarzuty skargi jako bezzasadne nie zasługiwały na uwzględnienie.

Z tych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skarga została oddalona.