Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1614/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 195
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi  granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
article: art. 2 pkt. 1, akt.1 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3275/14 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. oddala wniosek Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3275/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. B. (dalej zamiennie skarżący albo skarżący kasacyjnie) na opisaną w sentencji decyzję Ministra Skarbu Państwa.

W jego uzasadnieniu Sąd podał, że w dniu 24 czerwca 2014 r. skarżący wystąpił o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] lutego 2013 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] listopada 2010 r. odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jego poprzednika prawnego nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (w miejscowości M. woj. w.). Powołał się na ustawę z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (Dz. U. z 2014 r., poz. 195). Postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. wznowiono postępowanie, wskazując na treść art. 2 ust. 1 wspomnianej noweli. Następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Minister Skarbu Państwa, na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., uprawniającym osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP, do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, odmówił uchylenia decyzji dotychczasowej. W jej uzasadnieniu podał, iż decyzja ta powoływała się nie tylko na przesłankę zamieszkania poza granicami RP, ale także na nieudowodnienie, że K. B. posiadał w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie, niewykazanie okoliczności i chwili jego repatriacji oraz prawa własności nieruchomości pozostawionych na obszarze byłego Państwa Polskiego. Zatem nie była uzasadniona wyłącznie uregulowaną w cytowanym przepisie noweli, a przedtem w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 (OTK-A 2012/9/107), kwestią miejsca zamieszkania. Dlatego organ uznał brak podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. Minister Skarbu Państwa nie uwzględnił wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym ten eksponował złożenie w dotychczasowym postępowaniu wymaganych dowodów, poza decyzją potwierdzającą obywatelstwo ojca, którą dołączył do owego wniosku, bo zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r. W jej uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy i rozważania zbieżne z zawartymi w pierwszej decyzji.

Powyższa ostateczna decyzja Ministra Skarbu Państwa stała się przedmiotem skargi, w której skarżący uwypuklił poprzednio prezentowane okoliczności.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie powołując się na dotychczasowe argumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przedstawiona w zaskarżonej decyzji wykładnia art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. jest prawidłowa. W jego ocenie organ trafnie wskazał, że w świetle powyższego przepisu, przesłanka wznowienia postępowania występuje, jeżeli jedyną przyczyną odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty w toku postępowania zwykłego było niespełnienie przez uprawnionego przesłanki zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu I instancji osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z innych przyczyn, niż niespełnienie przesłanki zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, nie mogły skorzystać z możliwości wznowienia postępowania w trybie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. Z treści decyzji dotychczasowej wynika, że skarżącemu odmówiono przyznania prawa do rekompensaty nie tylko z uwagi na nieprzedstawienie przez niego dowodów potwierdzających, że K. B. zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, ale również ze względu na nieprzedłożenie dokumentów świadczących o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, potwierdzających że K. B. miał w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie, opuścił byłe terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., jak też potwierdzających miejsce lub miejsca zamieszkania wszystkich spadkobierców K. B. oraz złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania oświadczeń o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty Z. B. i A. B. Wobec powyższego w ocenie Sądu meriti organ zasadnie przyjął, że skoro odmowa przyznania prawa do rekompensaty w decyzjach Wojewody Ś. z dnia [...] listopada 2010 r. i Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. była następstwem niewykazania przez skarżącego również innych przesłanek niż przesłanka domicylu w dniu 1 września 1939 r., to uznać należało, że nie zaistniała podstawa wznowienia postępowania wskazana we wniosku, a w konsekwencji należało odmówić uchylenia decyzji dotychczasowej na zasadzie art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. Wskazał Sąd I instancji, iż okoliczności i dowody podnoszone we wniosku o wznowienie postępowania były już przedmiotem postępowania dotychczasowego. Ponadto wyjaśnił, że w toku postępowania wznowieniowego organ nie dokonuje ponownej oceny zebranego uprzednio w sprawie materiału dowodowego. Granice postępowania wznowieniowego zakreśla strona wskazując, jakie w jej ocenie wystąpiły powody uzasadniające wznowienie postępowania. Organ zobowiązany jest więc do zbadania wyłącznie czy te przyczyny zaistniały, a jeżeli tak, jaki wpływ miały na wynik sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Ponowne badanie prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych w poprzednim postępowaniu jest wykluczone. W świetle faktu, iż przedmiotem kontroli sądowej jest zaskarżona obecnie decyzja, przedłożona przez skarżącego na etapie skargi do sądu kopia orzeczenia urzędu ziemskiego potwierdzająca, jak dowodzi skarżący, przysługiwanie jego ojcu prawa własności nieruchomości, pozostawała bez wpływu na wynik sprawy. Ostatecznie Sąd Wojewódzki uznał, iż skarżący nie wykazał przesłanek wznowieniowych, w szczególności pozostawienia przez ojca mienia poza granicami RP, i z uwagi na powyższe przyjął, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Co mając na uwadze oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej: P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P. B., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia od organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, a także uchylenia decyzji Ministra Skarbu z dnia [...] września 2014 i z dnia [...] lutego 2011 r. oraz o uchylenia decyzji Wojewody Ś. z dnia [...] listopada 2010 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj.:

a) art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej polegającą na uznaniu, że przesłanka wznowieniowa postępowania występuje jedynie wówczas, jeżeli jedyną przyczyną odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty w toku postępowania zwykłego było niespełnienie przesłanki zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd pierwszej instancji dokonał bowiem nieuzasadnionego zawężenia przesłanek do wznowienia postępowania, poprzez bezzasadne uznanie, że wniosek o wznowienie postępowania (zakończonego ostateczną decyzją organu) przysługuje tylko takim osobom, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty wyłącznie z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

b) art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), dalej: ustawa, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się uznaniem, że strona nie udowodniła tytułu własności, pomimo faktu, iż w aktach sprawy znajduje się odpis orzeczenia Okręgowego Urzędu Ziemskiego w W. [...] - Nr [...] z dnia [...] września 1930 r. w sprawie przeniesienia tytułu własności gospodarstwa (parceli) Nr [...] i [...] z rozparcelowanego majątku państwowego Z.-G. o obszarze 8 ha 9900 m2 na rzecz B. K. wraz z zawiadomieniem [...] Okręgowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] listopada 1929 r., że B. K. został zatwierdzony na nabywcę w/w parceli;

c) art. 7 ust. 2 i art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się uznaniem, że strona nie udowodniła tytułu własności, podczas gdy w aktach znajduje się dokumentacja w języku litewskim z 1942 r. dotycząca K. B.;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 3 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) poprzez niewłaściwe dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji i przedstawienie stanu faktycznego niezgodnie z rzeczywistymi okolicznościami sprawy, a także bezkrytyczne przyjęcie, że decyzja Wojewody Ś. z dnia [...] listopada 2010 r. i decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. nie są obciążone wadami;

b) art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez całkowite pominięcie tak przez sąd orzekający w sprawie, jak również organ, który wydał zaskarżoną decyzję, okoliczności podniesionych przez skarżącego w odwołaniu z dnia [...] września 2014 r., które w okolicznościach niniejszej sprawy mogą stanowić dodatkową podstawę wznowienia postępowania;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa została wydana z naruszeniem art. 2 ustawy uzasadniającym jej uchylenie ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności polegające na błędnym ustaleniu przez organ stanu faktycznego w sprawie, przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 P.p.s.a.

W uzasadnieniu te zarzuty rozwinięto. Zdaniem autorki skargi kasacyjnej w świetle przedstawionych dowodów należy uznać, iż przesłanka wznowienia postępowania zaistniała w sprawie, i to nie tylko w zakresie domicylu. Skarżący bowiem przedstawił dokumenty wykazujące wymagane ustawą przesłanki, i to jeszcze w toku postępowania zwykłego. Nie zostały one jednak uwzględnione, zatem odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty była co najmniej przedwczesna. Wywodziła, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał niewłaściwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, akceptując tym samym przedstawiony przez organy wydające decyzje w sprawie stan faktyczny niezgodny z rzeczywistymi okolicznościami sprawy, przez co naruszył wymienione wyżej przepisy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych.

Na wstępie wypada przypomnieć, że zgodnie z brzmieniem art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki normatywne określono wyczerpująco w przepisie art. 183 § 2 tej ustawy. Przesłanki te w sprawie niniejszej nie występują, co oznacza konieczność zawężenia badania zaskarżonego wyroku wyłącznie do podstaw kasacyjnych i motywujących je zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny do wykroczenia poza te ramy i dokonania oceny całokształtu okoliczności sprawy, jak czynią to wojewódzkie sądy administracyjne. Podstawy, na których można wywieść skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 P.p.s.a., a są to: naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć wadliwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie nieprawidłowej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty uchybień procesowych. W tej materii wnoszący skargę kasacyjną formułuje przede wszystkim wytyk przeprowadzenia niewłaściwej kontroli legalności. Jest on nietrafny. Jak wynika bowiem z treści zaskarżonego wyroku i jego uzasadnienia Sąd I instancji zbadał zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, bo ocenił ją pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, jakie miały w sprawie zastosowanie, nie wykraczając poza ramy swej kognicji i ją w pełni realizując. Natomiast to, czy uczynił to poprawnie jest innym zagadnieniem, niepodlegającym analizie za pomocą podniesionych w tym obrębie zarzutów. Tak więc nie wykazano uchybienia przepisom kompetencyjnym i ustrojowym, jakimi są art. 3 § 1 P.p.s.a. i art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych. Jeśli zaś chodzi o uzasadnienie zaskarżonego wyroku, to spełnia ono wymogi art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi, że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że objęło ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w powołanym przepisie, a przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd I instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. Zauważyć należy, iż za pomocą zarzutu naruszenia tego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd meriti stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Poza tym przepis ten nie może z zasady stanowić samodzielniej podstawy kasacyjnej, podczas gdy w takim kształcie w zasadzie uwypuklono go w kasacji. Bowiem wedle treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA z 2010 r., nr 3, poz. 39) może on być samodzielną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy motywy wyroku nie zawierają stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Takiego braku niepodobna wytknąć omawianym motywom. W orzecznictwie przyjmuje się, że orzeczenie sądu pierwszej instancji uchyla się spod niej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2010 r., II OSK 986/09; z dnia 12 marca 2015r., I OSK 2338/13, publik. CBOSA). Przy czym tylko wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia nie pozwala na odtworzenie toku myślowego Sądu I instancji, można mówić o skutkującym ewentualnym wzruszeniem orzeczenia uchybieniu art. 141 § 4 P.p.s.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2259/11, LEX nr 1299453). W tej sprawie takich okoliczności nie dostrzeżono. W tych ramach Sąd meriti poczynił ustalenia i rozważania dotyczące podstaw wznowieniowych, o czym szerzej poniżej. Zatem brak jest podstaw do uwzględnienia kasacji na podstawie naruszeń procesowych. Tym bardziej, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. to tzw. przepisy wynikowe, regulujące sposób i formę rozstrzygnięcia w wypadku zajścia określonych w nich sytuacji. Zatem ich zastosowanie jest wynikiem wnioskowania dokonanego na bazie ustalonego stanu faktycznego i rozważań prawnych, przeto naruszenie w tym obszarze może mieć miejsce wówczas, gdyby Sąd bądź zastosował inną formę rozstrzygnięcia, do czego w sprawie nie doszło, bądź gdyby mimo legalności decyzji czy postanowienia, je uchylił, albo uczynił to nie dostrzegając braku wpływu wad procesowych decyzji na wynik sprawy, albo wreszcie oddalił skargę mimo zgodności z prawem kwestionowanego rozstrzygnięcia. Tym samym naruszenie wskazanych przepisów będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonego aktu sąd dokona błędnej oceny jego legalności. Zatem uznanie tego zarzutu za zasadny wymaga zawsze wykazania naruszenia prawa skutkującego bądź odmiennym wynikiem, bądź zastosowaniem niewłaściwej formy orzeczenia (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2812/13, publ. CBOSA). Konieczne jest więc powiązanie go z naruszonymi przepisami, co w skardze kasacyjnej rozpoznawanej w tej sprawie pominięto. Poza tym skuteczność każdego zarzutu procesowego wymaga wykazania możliwego wpływu na wynik sprawy, przeto wykazania, że w razie ich naruszenia treść wyroku byłaby inna. W konsekwencji czego ocena prawidłowości zastosowania ostatnio wymienionych przepisów jest wypadkową wyniku badania zastosowania przepisów prawa, tu formalnego, co także ma uzasadnienie w powołaniu w kasacji na podstawę z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Wynik ten wszak nie stanowi powodu dla wzruszenia zaskarżonego wyroku.

Przechodząc bowiem do zarzutów prezentowanych w ramach podstawy uchybień prawu materialnemu trzeba stwierdzić, że i one są nietrafne, a poza tym wkraczają raczej na grunt procesowy. Wypada w pierwszej kolejności zwrócić uwagę, że kontrolowane przez Sąd I instancji decyzje zostały podjęte w nadzwyczajnym postępowaniu, jakim jest postępowanie wznowieniowe, a nie w postępowaniu zwykłym. Postępowanie nadzwyczajne nie jest kolejną instancją, przeto generalnie nie pozwala na powtórną analizę całokształtu okoliczności sprawy na podstawie poprzednio zebranego materiału i w tym samym reżimie prawnym, a jest zawężone do konkretnych ram i okoliczności, które wyłączają powtórną ocenę tego samego materiału zwłaszcza pod kątem wiarygodności dowodów, jak i tych samych okoliczności faktycznych. Mimo, iż jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła było dotknięte kwalifikowaną wadą wyczerpująco wyliczoną w przepisach prawa procesowego, to jednak pełni wyłącznie funkcję kontrolną (por. Barbara Adamiak w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 1998 r., str. 684-685), a żądanie wznowienia postępowania zalicza się do środków zaskarżenia (op. ci., str. 689). W przeciwnym wypadku doszłoby do naruszenia reguły trwałości decyzji ostatecznych, przeciwko którym wznowienie postępowania jest zwrócone. Zatem już prima facie odeprzeć trzeba zarzuty zasadzające się na nieuwzględnieniu przez organ, czy niewłaściwej ocenie, dowodów już uprzednio przedłożonych w postępowaniu zwykłym, niezależnie od tego, czy nastąpiło to na skutek błędu czy przeoczenia, jak podaje się w motywach kasacji. Przedstawienie tych samych dowodów czy okoliczności w tym postępowaniu i domaganie się ich kolejnej (odmiennej) oceny (wiarygodności) pod względem prawnym nie może odnieść skutku. Postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, stąd ewentualne jego wady mogą być naprawione tylko przez sąd administracyjny, z której to drogi skarżący kasacyjnie poprzednio nie skorzystał, bądź w trybie nadzwyczajnym, lecz tylko w ograniczonym zakresie, jak to wywiedziono. Zawężenie to obejmuje enumeratywnie wymienione w art. 145 § 1, art. 145a § 1 i art. 145b § 1 K.p.a. przesłanki. Przy czym wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania pozwala na ich badanie i ewentualnie uchylenie decyzji dotychczasowej, co z kolei umożliwia dopiero rozpatrzenie sprawy na nowo. Zatem wznowienie postępowania upoważnia organ do analizy zasadności owych przesłanek i potencjalnego ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, w wyniku czego może dojść do uchylenia decyzji dotychczasowej i orzeczenia na nowo (ewentualnie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa), bądź odmowy uchylenia takiej decyzji. Uprawniony jest pogląd, iż ponowne rozpatrzenie sprawy jest możliwe dopiero wówczas, gdy zasadne okażą się przesłanki wznowieniowe. Co prawda – wbrew twierdzeniu Sądu meriti - generalnie przyjmuje się, że wznowienie postępowania otwiera drogę do badania wszystkich przesłanek, poza ewentualnie przesłanką z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., bo tę można podnieść tylko na wniosek, a zasadność jednej tylko skutkuje możnością rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie na nowo, lecz w niniejszej sprawie zasadnie zakres ten został zawężony do przesłanki – w uproszczeniu mówiąc - zamieszkiwania uprawnionego do rekompensaty. Taka konkluzja wynika z brzmienia art. 2 ust. 1 (jak i ust. 2) ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. nowelizującej ustawę z dnia 8 lipca 2005 r., stanowiącego że żądać wznowienia mogą osoby, "którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Uzasadniona jest ona także przyczyną wprowadzenia tej regulacji, a mianowicie przywołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. Skutkiem czego wznowienie postępowania w tej materii i na tej podstawie jest niejako wznowieniem szczególnym, zawężonym tylko do tej podstawy i nie poddającym się w pełni regulacji ogólnej. Jeżeli przeto w decyzji dotychczasowej, oprócz objętej nią przyczyny odmowy przyznania prawa do rekompensaty, były inne jeszcze, których nie usunięto, to poprawne jest przyjęcie braku podstaw do uchylenia dotychczasowej decyzji oraz orzeczenia na nowo. Powody nieprzyznania prawa do rekompensaty nadal trwają, poza może wykazaniem obywatelstwa polskiego K. B., bo decyzja w tej materii zapadła w dniu [...] września 2014 r., a więc po wydaniu decyzji dotychczasowej, można więc bronić poglądu, że ma status nowego dowodu. Przy czym po pierwsze nie wykazuje ona obywatelstwa na dzień śmierci, a taki jest wymóg wynikający z art. 2 pkt 2 ustawy, po wtóre decyzja ta ma charakter deklaratoryjny, a więc w razie ścisłej oceny tej przesłanki, istniała ona w dacie wydania decyzji dotychczasowej. Trzeba bowiem wskazać, iż nowa okoliczność czy nowy dowód w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., to okoliczność czy dowód istniejące w dacie orzekania przez organ, lecz mu nieznane i istotne dla sprawy. Tak więc dla spełnienia tej przesłanki konieczne są: 1) ujawnienie nowych istotnych okoliczności faktycznych lub dowodów, a więc albo nowo odkrytych albo po raz pierwszy zgłoszonych przez stronę, 2) istnienie owych nowych istotnych okoliczności faktycznych lub dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej, 3) okoliczności te lub dowody nie mogą być znane organowi, który wydał rozstrzygnięcie (tak m.in. Barbara Adamiak, op. cit., str. 717-720). Tych warunków nie spełniają pozostałe dowody i okoliczności, bo zarówno protokół Sądu Grodzkiego z dnia [...] marca 1937 r., jak i orzeczenie Okręgowego Urzędu Ziemskiego nr [...] z dnia [...] września 1930 r. dotyczące parcelacji (które wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie zalega w aktach administracyjnych), istniały w dacie orzekania poprzednio i były znane organom wówczas. Organy te dysponowały nadto kartą repatriacyjną i dokumentami w języku litewskim (nieprzetłumaczonymi). Niemniej jednak nadal pozostają wątpliwe okoliczności dotyczące pozostawienia mienia poza granicami RP, nadto niewykazane okoliczności dotyczące zamieszkania poprzednika prawnego skarżącego i dotyczące pozostałych uprawnionych osób, które to kwestie jednak już nie podlegają w tym postępowaniu badaniu. Godzi się jeszcze raz podkreślić, że niniejsze postępowanie jest postępowaniem nadzwyczajnym, w toku którego dowodzeniu podlegają istotne fakty z punktu widzenia przesłanek wznowieniowych. Postępowanie to nie jest kolejną instancją odwoławczą i nie może prowadzić do ponownego merytorycznego badania sprawy na tych samych podstawach, a jedynie ma na celu weryfikację decyzji dotychczasowej w świetle przesłanek sformułowanych we wskazanych przepisach, zwłaszcza na tym etapie postępowania. Zdecydowanie nie może prowadzić do odmiennej oceny wiarygodności i oceny prawnej dotąd zgromadzonych dowodów, wśród których przede wszystkim zabrakło takich, jakie pozwalają na wykazanie okoliczności opuszczenia i mienia pozostawionego przez poprzednika prawnego skarżącego kasacyjnie, jak i miejsca zamieszkania poprzednika prawnego skarżącego.

W tym stanie rzeczy niezasadne są wytyki uchybienia art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., jak i art. 2 ust. 1 cytowanej noweli do ustawy, ani pozostałych jej przepisów uwypuklonych w skardze kasacyjnej, nota bene z których nie wszystkie zostały wskazane z uwzględnieniem ich jednostek redakcyjnych (np. art. 1 ust. 1, którego powołaniu jakby przeczy wskazanie art. 1 ust.2, czy art. 2 pkt 1).

Zaskarżony wyrok odpowiada przeto prawu, stąd jako nienaruszający ujawnionych w kasacji przepisów, zwłaszcza art. 151 P.p.s.a., nie podlegał wzruszeniu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Z uwagi na niezachowanie terminu do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną oddalono wniosek organu o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego (p. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12 (ONSAiWSA z 2013 r., nr 3, poz. 38).

-----------------------

1