Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1950/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art.  5 ust. 4-4c
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 2 lutego 2023 r. nr SKO.4111/1108/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 23 listopada 2022 r. nr GOPS.ŚR.5210.92.2022.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 2 lutego 2023 r. nr SKO.4111/1108/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO, Kolegium), po rozpoznaniu odwołania B. U. (dalej: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt, organ I instancji) z 23 listopada 2022 r. nr GOPS.ŚR.5210.92.2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.

Jak wynika z akt sprawy, 9 sierpnia 2022 r. skarżący zwrócił się do Wójta z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2022/2023.

Wójt Gminy [...] decyzją z 23 listopada 2022 r. nr GOPS.ŚR.5210.92.2022 odmówił skarżącemu przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w okresie zasiłkowym 2022/2023 na dwójkę dzieci z uwagi na to, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę powyżej kryterium dochodowego, określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: u.ś.r.). W sprawie nie zachodzi również przesłanka do zastosowania art. 5 ust. 3 u.ś.r. - tzw. mechanizm "złotówka za złotówkę" - wysokość dochodu przekraczającego kryterium dochodowe jest wyższa niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, w którym wskazał, że w jego ocenie organ niezasadnie wliczył do dochodu rodziny dochód wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia w firmie "A.". Wnioskodawca co prawda nie rozwiązał stosunku pracy z ww. firmą ale pobiera rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z 2 lutego 2023 r. nr SKO.4111/1108/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej: k.p.a.) w związku z art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1 i art. 8 u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wskazał, że do członków rodziny skarżącego należą: skarżący, jego żona oraz troje dzieci: K. U., J. U. i K. U. Na dochód rodziny składa się dochód skarżącego, tj.: dochód z tytułu zatrudnienia, dochód z tytułu pobranego w 2021 r. stypendium szkolnego, dochód z tytułu otrzymanych kwot na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. ci o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz dochód z 2022 r. z tytułu uzyskania renty. Przeciętny miesięczny dochód skarżącego wyniósł 4.937,87 zł. Z kolei żona skarżącego w roku kalendarzowym, poprzedzającym okres zasiłkowy 2022/2023, tj. w roku 2021 ani po tym roku, nie osiągnęła żadnego dochodu. Dzieci skarżącego również nie osiągnęły żadnego dochodu i nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że miesięczny dochód rodziny wyniósł 4.937,87 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 987,57 zł. Wobec tego dochód rodziny w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę powyżej kryterium dochodowego, określonego w art. 5 ust. 1 u.ś.r., które wynosi 674 zł.

Kolegium wyjaśniło również, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka do zastosowania art. 5 ust. 3 u.ś.r., tj. zastosowania tzw. zasady "złotówka za złotówkę". Przeciętna miesięczna wysokość wszystkich świadczeń przysługujących rodzinie skarżącego wynosi łącznie 1.436,64 zł (379,66 zł + 390,66 zł + 275,66 zł + 390,66 zł). Natomiast kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń wynosi 674 zł na osobę w rodzinie. Łączny dochód całej rodziny wnioskodawcy wynosi miesięcznie 4.937,87 zł. Wobec powyższego kryterium dochodowe zostało przekroczone o 1.567,87 zł.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z uwagi na to, że wysokość dochodu przekraczającego kryterium dochodowe (1.567,87 zł) jest wyższa niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, w sprawie nie zachodzi przesłanka do zastosowania mechanizmu "złotówka za złotówkę", określonego w art. 5 ust. 3 u.ś.r.

Zdaniem Kolegium twierdzenie skarżącego o przejściu w trakcie zatrudnienia na rentę, nie daje podstaw do pominięcia przy ustalaniu dochodu rodziny wynagrodzenia, otrzymanego przez niego przed przyznaniem przez ZUS prawa do renty, bowiem ustawa wymienia w art. 3 pkt 23 katalog sytuacji, które zostały kwalifikowane jako utrata dochodu. Katalog ten ma charakter zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco. Wobec powyższego, związku z tym, że art. 3 pkt 23 u.ś.r. nie kwalifikuje przejścia na rentę, jako sytuacji powodującej utratę dochodu, brak jest podstaw do uwzględnienia stanowiska wnioskodawcy i pominięcia przy obliczaniu dochodu rodziny wynagrodzenia otrzymanego przez niego z tytułu pracy zarobkowej przed przyznaniem prawa do renty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, B. U. zwrócił się o pozytywne rozpatrzenie jego skargi.

W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżona decyzja jest dla niego i jego rodziny bardzo krzywdząca. Jego zdaniem jest ona niesprawiedliwa, gdyż do dochodu jego rodziny wliczono zarobki, które uzyskiwał w 2021 r., kiedy był zatrudniony. Podał, że aktualnie nie uzyskuje żadnego dochodu z tytułu zatrudnienia. Skarżący wyjaśnił, że w listopadzie 2021 r. ciężko zachorował i 15 grudnia 2021 r. przeszedł bardzo trudną operację [...], a w tym czasie przebywał na zasiłku chorobowym przez pół roku. Po operacji dostał całkowity zakaz pracy fizycznej i nie mógł wrócić do pracy. Skarżący wyjaśnił, że po utracie zasiłku chorobowego starał się o zasiłek rehabilitacyjny, niestety ZUS odmówił mu jego przyznania, gdyż uznano, że jego stan zdrowia nie rokuje poprawy.

Z kolei w czerwcu 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał mu rentę chorobową w wysokości 2.042,90 zł, co zostało przez niego zgłoszone do GOPS w [...] i wówczas automatycznie odebrano mu zasiłek rodzinny i dodatki, gdyż do renty doliczono również zarobki z poprzedniego roku, pomimo przedstawionego zaświadczenia od pracodawcy, że nie otrzymuje ich, od momentu przejścia na zasiłek chorobowy. Skarżący wyjaśnił, że został powiadomiony, że jedynie po przedstawieniu świadectwa pracy, czyli rozwiązaniu umowy o pracę z pracodawcą te dochody nie będą wliczane.

Zdaniem skarżącego tak wyliczony dochód jest bardzo krzywdzący dla jego rodziny, ich sytuacja materialna jest trudna. Skarżący wraz z żoną ma na utrzymaniu trójkę dzieci. Syn K. jest studentem i w chwili obecnej czeka na decyzję w sprawie przyznania stypendium socjalnego, z którego, jeśli otrzyma, musi opłacić sobie studia. Natomiast syn J. i córka K., są uczniami szkół średnich w R., ich codzienne dojazdy do szkół to spory wydatek. Skarżący podkreślił, że syn i córka dodatkowo uczą się w technikum, gdzie potrzebne są podręczniki szczególnie te zawodowe. Wyjaśnił, że duże wydatki ponosi również na swoje leki, dojazdy do specjalistów (w sierpniu 2021 r. wykryto u niego [...]) oraz na dojazdy na rehabilitacje.

Skarżący wyjaśnił, że nie chce nikogo prosić o pomoc, a jedynie chce tylko to co należy się jego dzieciom. Wyjaśnił również, że pracuje od 16 roku życia, przepracował ponad 30 lat.

W momencie kiedy skarżący otrzymał rentę, GOPS automatycznie wstrzymał mu wypłatę zasiłku rodzinnego. Od tej decyzji skarżący złożył odwołanie, po rozpatrzeniu którego SKO decyzją z [...] listopada 2022 r. uchyliło tą decyzję.

Końcowo skarżący wyjaśnił, że w dokumentacji złożonej do SKO przedstawił zaświadczenie od pracodawcy, dokumentujące, że w zeszłym roku nie była mu wypłacana pensja. Takie same deklaracje jego pracodawca składa do ZUS. Skarżący podał, że na chwilę obecną, pomimo zatrudnienia w firmie "A." również nie jest mu wypłacana pensja, jednak nie rozwiązuje on umowy o pracę, gdyż zarówno on, jak i jego pracodawca liczą, że skarżący powróci do pracy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości pisemne motywy uzasadnienia zakwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję lub postanowienie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.).

Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu.

W niniejszej sprawie Skarżący ubiegał się o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy przypadający od 1 listopada 2022r. do 31 października 2023 r. W związku z powyższym, stosownie do art. 3 pkt 2 i pkt 2a w zw. z art. 5 ust. 1 u.ś.r. o możliwości przyznania zasiłku rodzinnego decydował co do zasady dochód rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. w tym przypadku w roku 2021r. Jednak ustawodawca w art. 5 ust. 4-4c u.ś.r. sformułował zastrzeżenia, dotyczące ustalenia dochodu rodziny, które mają służyć ustaleniu sytuacji dochodowej rodziny, jak najbardziej odzwierciedlającej aktualny poziom tego dochodu.

Zgodnie więc z art. 5 ust. 4 u.ś.r. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, [...] w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

Stosownie do art. 5 ust. 4a u.ś.r., w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, [...] w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, [...], osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Zgodnie zaś z art. 5 ust. 4b u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, [...] po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, [...], powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Organ I instancji a następnie SKO w Rzeszowie stwierdzili, że do przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny należy zaliczyć w szczególności przeciętny miesięczny dochód z tytułu zatrudnienia, osiągany przez Skarżącego w 2021 roku oraz z tytułu renty uzyskanej w 2022r.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy oraz z dokumentacji dołączonej jako załączniki do skargi, Skarżący w roku 2021 uzyskiwał dochód ze stosunku pracy, który już pod koniec 2021 roku został zastąpiony zasiłkiem chorobowym. Skarżący zasiłek chorobowy otrzymywał do [...] maja 2022r. Następnie, na podstawie decyzji ZUS z [...] czerwca 2022r. nr [...] uzyskał rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Renta został przyznana od [...] maja 2022r., tj. od zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego do [...] kwietnia 2024r. Skarżący ma zawartą z dotychczasowym pracodawcą umowę o pracę na czas nieokreślony, jednak w 2022r. z tego tytułu nie otrzymywał wynagrodzenia, co potwierdzają przedstawione przez niego dokumenty w postaci PIT-11 za 2022r. oraz raporty miesięczne składane przez pracodawcę do ZUS w okresie od stycznia do grudnia 2022r.

Należy więc stwierdzić, że Organy do przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny zaliczyły zarówno dochód z tytułu zatrudnienia, jak i z tytułu renty. Nie budzi natomiast wątpliwości, że Skarżący ani w 2021r. ani też w 2022r. nie uzyskiwał jednocześnie dochodu ze stosunku pracy i z tytułu renty przyznanej z powodu całkowitej niezdolności do pracy. Dochód z tytułu zatrudnienia został zastąpiony najpierw zasiłkiem chorobowym a następnie ww. rentą. Przyjęty przez Organy dochód rodziny spowodował w konsekwencji, że przekroczone zostało kryterium dochodowe z art. 5 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem Kolegium przejście w trakcie zatrudnienia na rentę nie daje podstaw do pominięcia przy ustalaniu dochodu wynagrodzenia otrzymanego przez wnioskodawcę przed przyznaniem prawa do renty. Tego stanowiska Sąd nie podziela z następujących względów.

Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 5 ust. 4a u.ś.r. ustalając dochód członka rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ten dzieli się przez liczbę miesięcy, w których został osiągnięty. Jednak z końcowego fragmentu tego przepisu jasno wynika, że przy obliczaniu dochodu członka rodziny uwzględniony (wliczony) może zostać tylko taki dochód uzyskany przezeń w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, który nadal jest uzyskiwany przez tego członka rodziny w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Jest to tzw. przesłanka kontynuacji uzyskiwania dochodu w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych (zob. J. Sapeta (w:) K. Małysa-Sulińska, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2015, s. 131-132). A contrario, w sytuacji, gdy ów "dochód uzyskany", według stanu na dzień ustalania prawa do świadczeń rodzinnych nie jest już przez daną osobę uzyskiwany, nie podlega wliczeniu do jej dochodu (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 20.08.2015 r., IV SA/Po 434/15, LEX nr 1808033). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z taką sytuacją, bowiem Skarżący uzyskał w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (2021) dochód z zatrudnienia. Jednak dochód ten nie był już przez niego uzyskiwany w okresie, na który ustalane było prawo do świadczeń rodzinnych. W tym przypadku dochód z tytułu zatrudnienia nie spełniał przesłanki kontynuacji uzyskiwania tego dochodu, zawartej w przepisie art. 5 ust. 4a u.ś.r.

Z łącznej treści przepisów art. 3 pkt 2, 2a, 23, 24, art. 5 ust. 1, ust. 4-4b u.ś.r. wynika, że poza dochodem z roku "bazowego", tj. poprzedzającego rok świadczeniowy, ustawodawca przy ustalaniu kryterium dochodowego uznał, że z uwagi na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach, niezbędne jest ustalenie, czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Celem wprowadzenia tych pojęć było nadto umożliwienie weryfikacji, czy już po przyznaniu świadczenia, w trakcie jego pobierania, nie nastąpiły w sytuacji dochodowej rodziny zmiany skutkujące brakiem podstaw do pobierania świadczenia. Z powyższego wynika, że ustawodawca miał na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom tego dochodu. Zastosowane rozwiązania prawne nie mają na celu, aby organy orzekały w oparciu o hipotetyczne dane, dotyczące sytuacji materialnej strony, odnoszące się do przeszłości, a wręcz przeciwnie, aby brały pod uwagę sytuację faktyczną, jak najbliższą dacie orzekania. Podkreślenia wymaga, że każdorazowo obowiązkiem organu, rozpoznającego wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku jest ustalenie prawa do świadczeń na podstawie dochodu jak najbardziej zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w dacie składania wniosku (por. wyroki NSA z dnia 19 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1914/1 i z dnia 3 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1283/14 oraz WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt II SA/Go 713/16).

Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że Organy zaliczając dochód z tytułu zatrudnienia do dochodu rodziny popełniły błąd w wykładni przepisu art. 5 ust. 4a u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie. Organy pominęły, że dochód ten nie powinien był zostać zaliczony do dochodu rodziny, ponieważ nie był uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych a zatem nie spełniał wymogu kontynuacji, o którym mowa w art. 5 ust. 4a u.ś.r. W związku z powyższym Organ I instancji rozpoznając sprawę ponownie obowiązany będzie do ustalenia dochodu rodziny z pominięciem dochodu z tytułu zatrudnienia, uzyskanego w 2021 roku.

Prawidłowo natomiast Organy uwzględniły dochód członka rodziny z tytułu renty. Stosownie do art. 5 ust. 4b u.ś.r. został on uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy i jednocześnie był uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji z 23 listopada 2022r. nr GOPS.ŚR.5210.92.2022. Rozpoznając sprawę ponownie Wójt Gminy [...] na podstawie art. 153 P.p.s.a. uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania.