Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 651/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1, art. 17 ust. 3 i 5, art. 28, art. 32 ust.1 i 3
journal: Dz.U. 1997 nr 104 poz 662
law: Porozumienie w formie wymiany listów między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej,podpisane w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r.
article: art. 13 par. 3 pkt 4, art. 20 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 czerwca 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks celny.
article: art. 123 par. 1, art. 194 par. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: część A Postanowień Wstępnych Taryfy celnej
journal: Dz.U. 2002 nr 226 poz 1885
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Sulimierski (spr.) Sędziowie Józef Waksmundzki NSA Marzenna Zielińska Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 24 września 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. M. Spółki z o.o. w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 12 grudnia 2007 r. sygn. akt III SA/Gl 1721/06 w sprawie ze skargi P. M. Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z dnia 12 grudnia 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1721/06 oddalił skargę P. M. spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie weryfikacji zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru oraz podatku od towarów i usług.

Referując stan faktyczny sprawy Sąd stwierdził, że w dniu [...] marca 2003 r., na podstawie dokumentu SAD nr [...], Spółka dokonała zgłoszenia celnego towarów z tworzywa sztucznego, sprowadzonych z Hiszpanii. Do zgłoszenia załączyła świadectwo przewozowe EUR. 1 nr [...] z dnia [...] marca 2003 r., deklarując jednocześnie wspólnotowe preferencyjne pochodzenie towaru, z obniżoną stawką celną 0% dla towarów wspólnotowych.

Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. uznał powyższe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej wartości celnej, zastosowanej stawki celnej, określił kwotę wynikającą z długu celnego oraz kwotę podatku od towarów i usług. Ponadto organ wymierzył Spółce odsetki wyrównawcze od należności celnych. Rozstrzygnięcie uzasadnił tym, że przedstawione przez stronę świadectwo pochodzenia nie mogło stanowić podstawy do zastosowania obniżonej stawki celnej, gdyż nie spełniało warunków określonych w Protokole 4 stanowiącym załącznik do Porozumienia w formie wymiany listów między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej, podpisanego w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662 ze zm.).

Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia [...] października 2006 r. uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej pobrania odsetek wyrównawczych i umorzył postępowanie celne w tym zakresie, w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy. Stwierdził mianowicie, że sam fakt przedstawienia przez stronę nieprawidłowego świadectwa pochodzenia towaru nie uprawniał organu pierwszej instancji do obciążania strony odsetkami wyrównawczymi.

Organ wyjaśnił, że o możliwości zastosowania obniżonych stawek celnych przesądza rzeczywiste pochodzenie towaru, to jest pochodzenie z kraju, z którym Polskę wiąże umowa o strefie wolnego handlu, oraz przedstawienie prawidłowego dowodu pochodzenia towaru. Podkreślił, że stosownie do postanowień art. 32 Protokołu 4 weryfikacja dowodów pochodzenia towarów jest przeprowadzana wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych produktów lub spełnienia innych wymogów Protokołu. Przede wszystkim jednak weryfikacja przeprowadzana jest wyrywkowo. Władze polskie powziąwszy uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistego pochodzenia sprowadzonych towarów zwróciły się do organów celnych kraju eksportu o przeprowadzenie weryfikacji świadectwa pochodzenia w trybie urzędowej współpracy. Wynik weryfikacji jest wiążący dla organów kraju importu. Skoro zatem hiszpańskie władze celne w Raporcie z weryfikacji świadectwa pochodzenia EUR.1 - poodprawowa weryfikacja zgłoszenia preferencyjnego pochodzenia z dnia [...] kwietnia 2006 r. poinformowały, że przeprowadzona weryfikacja wykazała, iż świadectwo nie spełnia wymogów co do autentyczności i rzetelności, a towar objęty świadectwem jest pochodzenia chińskiego, organ celny zobligowany był do odmowy zastosowania obniżonej stawki celnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalając skargę stwierdził, że możliwość zastosowania stawek celnych obniżonych w niniejszej sprawie zależy od jednoczesnego spełnienia następujących warunków: towar pochodzi z Państwa-Strony Układu Europejskiego, pochodzenie towaru zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR. 1 lub deklaracją na fakturze oraz gdy został spełniony warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski.

Warunkiem koniecznym dla zastosowania stawki celnej obniżonej jest więc przedstawienie prawidłowego dowodu pochodzenia towaru. Bezspornym w sprawie jest, że hiszpańskie władze celne (Państwowa Agencja Podatkowa - Delegatura w M.) nie potwierdziły preferencyjnego pochodzenia towarów ujętych w świadectwie przewozowym EUR. 1 z dnia [.. ] marca 2003 r., a tym samym - w rozumieniu Protokołu 4 - świadectwo to nie może stanowić podstawy do zastosowania obniżonej stawki celnej. W polu 14 świadectwa EUR. 1 organ weryfikujący zaznaczył miejsce z zapisem, iż świadectwo to "nie spełnia wymogów co do autentyczności i rzetelności" potwierdzając to podpisem oraz pieczęcią urzędową z datą [...] kwietnia 2006 r. Taki wynik weryfikacji upoważniał organy, zdaniem Sądu, do zastosowania stawki celnej konwencyjnej na podstawie ust. 1 lit. a oraz ust. 2 części pierwszej A - Postanowienia Wstępne - Stawki celne i części drugiej - Tabela stawek celnych Taryfy celnej, stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 17 grudnia 2002 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz.U. Nr 226 poz. 1885 ze zm.).

W myśl postanowień art. 32 Protokołu 4 dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokołu. Weryfikacja dowodu pochodzenia ma charakter formalny i materialny. Wątpliwości powstały w związku z informacjami uzyskanymi w toku wyrywkowej weryfikacji (przeprowadzonej w innej sprawie) świadectw pochodzenia EUR. 1 wystawionych przez hiszpańską firmę S. T. SL., będącą eksporterem również w niniejszej sprawie. Ustalono wówczas, że świadectwa wystawiane przez tę firmę nie spełniają wymogów co do autentyczności i rzetelności. Weryfikacja świadectwa pochodzenia została przeprowadzona w trybie urzędowej współpracy administracyjnej z władzami celnymi kraju eksportu, państwa członkowskiego Unii, i jej ustalenia są wiążące dla polskich organów celnych.

Sąd stwierdził, że w myśl ust. 5 części pierwszej Postanowienia wstępne A - Stawki celne Taryfy celnej, stawki celne obniżone, wynikające z umów zawartych przez Rzeczypospolitą Polską z niektórymi krajami lub grupami krajów (umowy o strefach wolnego handlu), z zastrzeżeniem ust. 6 stosuje się do niektórych towarów pochodzących z państw członkowskich Unii. Jeżeli na towary pochodzące z tych państw nie została określona obniżona stawka celna lub nie zostało udokumentowane pochodzenie towarów zgodnie z wymogami określonymi w umowach o strefach wolnego handlu, do wymiaru cła stosuje się stawkę celna autonomiczna lub konwencyjną. W przedmiotowej sprawie nie został spełniony żaden z warunków umożliwiających zastosowanie stawki celnej obniżonej 0%, bowiem nie potwierdzono wspólnotowego preferencyjnego pochodzenia towaru. Organ celny zastosował zatem prawidłowo - stawkę celną konwencyjną.

Za bezzasadne Sąd uznał zarzuty skargi co do przepisów procesowych, podzielając argumentację organu odwoławczego szczegółowo przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W skardze kasacyjnej P. M. spółka z o.o. w M. wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G., a gdyby sąd ten nie mógł jej rozpoznać w innym składzie, innemu sądowi, oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Spółka zarzuciła orzeczeniu naruszenie prawa procesowego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.):

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez odmowę uznania, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku naruszenia prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest poprzez odmowę uznania, że nieprawidłowo przeprowadzono postępowanie przed organem administracji w zakresie weryfikacji świadectwa przewozowego;

- niewłaściwe zastosowanie art. 122 Ordynacji podatkowej w związku z art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego poprzez przyjęcie, że świadectwo przewozowe EUR. 1 nie ma znaczenia dla badania pochodzenia towarów i może być zmienione w każdym czasie bez udziału strony;

- pominięcie art. 28 załącznika do Porozumienia podpisanego w Brukseli w dniu 24 czerwca 1997 r. w formie wymiany listów między Rzecząpospolitą a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "Produkty Pochodzące" i metod współpracy administracyjnej (Dz.U. Nr 104, poz. 662) w zakresie uznania wyniku weryfikacji za wyłączny dowód pochodzenia towarów;

- art. 32 powołanego Protokołu w zakresie wykładni zwrotu "uzasadnione wątpliwości".

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Spółka podkreśliła, że skoro świadectwo EUR. 1 jest dokumentem urzędowym, to w przypadku zastosowania się przez stronę do jego treści nie może ona ponosić negatywnych skutków prawnych w związku ze zmianą tego dokumentu. Przy dołożeniu należytej staranności nie był w stanie sprawdzić treści świadectwa przewozowego i działał w zaufaniu do czynności podjętych przez organy administracji publicznej Hiszpanii.

Spółka podniosła, że ze względu na termin sporządzenia świadectwa przywozowego, brak jest dowodów pozwalających na jego prawidłową kontrolę. Stosownie do art. 28 Protokołu 4, eksporter ubiegający się o wystawienie świadectwa przewozowego EUR. 1 przechowuje dokumenty, o których mowa w artykule 17(3), co najmniej przez trzy lata. Eksporter sporządzający deklarację na fakturze przechowuje kopię tej deklaracji co najmniej przez trzy lata łącznie z dokumentami, o których mowa w artykule 21(3). Władze celne kraju eksportu, wystawiające świadectwa przewozowe EUR. 1, przechowują co najmniej przez trzy lata wniosek, o którym mowa w artykule 17(2). Władze celne kraju importu -przechowują co najmniej przez trzy lata przedłożone im świadectwa przewozowe EUR. 1 i deklaracje na fakturze.

Ponieważ świadectwo przewozowe jest dokumentem urzędowym, który korzysta z domniemania prawdziwości, jego weryfikacja nie następuje przez proste zaprzeczenie strony, czy też organu. Organ celny, będąc związany dokumentem urzędowym, zobowiązany jest uznać za udowodnione to, co wynika z jego treści. Organ prowadzący postępowanie nie może więc swobodnie oceniać ani kwestionować treści dokumentu urzędowego, nie przeprowadzając na podstawie art. 194 § 3 Ordynacji podatkowej dowodu przeciwko prawdziwości zawartych w nim informacjom.

Spółka stwierdziła także, że Sąd nie odniósł się do zarzutu strony co do braku wyjaśnienia przez organ, na jakiej podstawie uznał, że świadectwo przewozowe EUR. 1 nie spełnia wymogów co do autentyczności i rzetelności. Świadectwo to nie miało, zdaniem Spółki, żadnych braków formalnych, które mogłyby uzasadniać jego weryfikację. Wynik weryfikacji dokonany przez organy państwa eksportu nie jest ponadto wyłącznym dowodem na okoliczność pochodzenia towarów.

Spółka podkreśliła, że treść świadectwa przewozowego korespondowała z innymi dokumentami złożonymi w sprawie, to jest z fakturą, która opisywała produkty w sposób wystarczający do ich identyfikacji. Zdaniem Spółki trafny jest zatem zarzut dowolnej oceny zgromadzonego materiału w sprawie. Organ powinien wykazać niewiarygodność przedstawionych dokumentów przed ewentualnym wszczęciem postępowania celnego. Nawet gdyby przyjąć, że świadectwo przewozowe nie mogło stanowić podstawy do zastosowania obniżonej stawki celnej, ponieważ nie spełniało wymogów co do autentyczności i rzetelności, to zwrócić należy uwagę, że Spółka nie miała podstawy, aby podważać jego wiarygodność, działając w zaufaniu do mocy dowodowej dokumentu urzędowego.

Zdaniem Spółki konieczne było dokonanie wykładni zwrotu "uzasadnione wątpliwości", o którym mowa w art. 32 Protokołu 4. Komisja Europejska wydała wyjaśnienia dotyczące Protokołu 4, które zawierały taksatywne wyliczenie przypadków, w których mogą powstać uzasadnione wątpliwości dotyczące dokumentu potwierdzającego pochodzenie. Żadna z przykładowo podanych okoliczności nie została Spółce przedstawiona. Organ I instancji przytoczył jedynie treść przepisu, bez powiadamiania strony o podstawach uzasadniających podważenie wiarygodności podstawionych przez nią certyfikatów pochodzenia EUR 1.

Spółka wskazała przy tym na potrzebę dokonywania wykładni celowościowej prawa wspólnotowego. Hiszpańska wersja Protokołu 4 może określać odmienną procedurę wydawania świadectwa pochodzenia, zatem organy państwa importu powinny dokonać ustaleń w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o oddalenie skargi. Podniósł, że skarga kasacyjna została sformułowana niewłaściwie, jak również że w sprawie nie zachodzi błąd subsumcji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Granice te Sąd przekracza z własnej inicjatywny jedynie w przypadku nieważności postępowania, z przyczyn wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., jednakże w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.

Przystępując do omawiania zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że chybiona jest argumentacja strony dotycząca wadliwości postępowania celnego w zakresie ustalenia pochodzenia towaru i zastosowanej stawki celnej.

Zgodnie z postanowieniami obowiązującego w dacie zgłoszenia celnego art. 13 § 3 pkt 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (t.j. Dz.U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) oraz części A Postanowień Wstępnych Taryfy celnej (Dz.U. z 2002 r., Nr 226, poz. 1885 ze zm.), stawki celne obniżone określone są w umowach zawartych przez Polskę z niektórymi krajami lub grupami krajów i znajdują zastosowanie do niektórych towarów pochodzących w szczególności z państw członkowskich Unii Europejskiej. Obniżone stawki celne stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towar, do którego wniosek się odnosi, spełnia warunki do ich zastosowania. W myśl postanowień art. 20 § 1 i 2 Kodeksu celnego warunek pochodzenia, jaki powinien spełniać towar, aby korzystać z obniżonych stawek celnych, a także sposób dokumentowania tego pochodzenia, określane są według reguł preferencyjnego pochodzenia towarów, zawartych w umowach międzynarodowych.

Postanowienia Protokołu 4 do Układu Europejskiego miały na celu zapewnienie, aby z preferencyjnego traktowania na gruncie wymiany handlowej pomiędzy Wspólnotą a Polską korzystały wyłącznie towary posiadające status "pochodzących". Dlatego też przepisy tego aktu zakładały możliwość kontroli, a więc weryfikacji wystawionych dowodów pochodzenia, przyznając kompetencje w tym zakresie wyłącznie władzom celnym kraju eksportu. Tylko bowiem władze celne kraju eksportu są w stanie dokonać bezpośredniej weryfikacji okoliczności faktycznych, od których zależy określenie pochodzenia danego towaru.

Zgodnie z art. 32 ust. 3 Protokołu 4, organom celnym kraju wywozu, w ramach dokonywania następczej weryfikacji dowodów pochodzenia, przysługuje prawo żądania od eksportera każdego dowodu oraz prawo przeprowadzenia każdej kontroli, którą uznają za właściwą. Powyższe uprawnienia wynikają z faktu, że jeszcze przed wystawieniem danego dowodu pochodzenia (deklaracji na fakturze) eksporterzy towarów winni dysponować stosowną dokumentacją potwierdzającą ich uprawnienie do deklarowania wspólnotowego pochodzenia towaru. Zgodnie natomiast z art. 16 ust. 1 Protokołu, pochodzenie towaru można dokumentować bądź przy pomocy deklaracji złożonej przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym, który opisuje produkty w sposób wystarczający dla ich identyfikacji, bądź przy pomocy świadectwa przewozowego EUR. 1 wystawianego na wniosek eksportera przez władze celne jego kraju. Protokół 4 określa więc szczegółowe wymagania związane z wystawianiem dowodów pochodzenia i związane z tym procesowe uprawnienia władz celnych kraju eksportu do żądania stosownych dowodów (art. 17 ust. 3 i 5, art. 18 ust. 3, art. 21 ust. 3, art. 22 Protokołu 4).

Przewidziany w Protokole system współpracy administracyjnej oparty jest zatem na podziale zadań między władzami kraju wywozu i przywozu oraz na ich wzajemnym zaufaniu. Podkreślić również należy, iż nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążący dla organów polskich charakter wyniku weryfikacji świadectwa pochodzenia towarów przeprowadzanej przez organy celne kraju wysyłki (por. wyrok NSA z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt I GSK 944/07 i powołane tam orzecznictwo).

W związku z powyższymi uwagami, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut błędnego potraktowania wyniku weryfikacji jako wyłącznego dowodu na okoliczność pochodzenia towaru. Pismo informujące o wynikach przeprowadzonego postępowania kontrolnego zostało uzyskane w trybie współpracy organów państwa importu i państwa eksportu i jako dokument urzędowy posiada dla organu celnego moc dowodową.

Weryfikacja świadectw pochodzenia towaru jest ściśle określona procedurą. Postępowanie to zostało przewidziane do kontroli prawdziwości danych zawartych w dokumentach poświadczających pochodzenie towaru sprowadzonego z terenu Wspólnoty jako wyłączne. Niesłusznie więc strona wywodzi, że doszło do naruszenia art. 194 § 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) wskutek prostego zaprzeczenia przez Sąd I instancji i organy celne treści dokumentu urzędowego (świadectwa pochodzenia wystawionego w określonym trybie przez uprawniony do tego organ) bez przeprowadzenia dowodu przeciwko prawdziwości zawartych w nim informacji. Sprawdzenie autentyczności świadectwa pochodzenia w drodze wystąpienia z pytaniem do podmiotu działającego na terenie kraju eksportu stanowi właśnie czynność o charakterze dowodowym, przewidzianą, na zasadzie szczególnego przypadku, w umowie międzynarodowej, której stroną jest Rzeczpospolita. (por. wyrok NSA z dnia 13 listopada 2008 r., sygn. akt I GSK 920/07)

Chybiona okazała się zatem również argumentacja Spółki dotycząca pozbawienia jej możliwości wzięcia udziału w postępowaniu weryfikacyjnym. Nie jest ono postępowaniem administracyjnym, w którym organy, związane treścią art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego, mają obowiązek zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania. Przepisy postępowania, na podstawie których działają organy celne i które gwarantują stronie postępowania prawo czynnego w nim udziału, nie dotyczą działań podejmowanych w ramach współpracy między organami dwóch państw (wyrok NSA z dnia 18 listopada 2008 r., sygn. akt I GSK 1212/07).

Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznał zarzut, iż z uwagi na urzędowy charakter świadectwa pochodzenia Spółka nie może ponosić negatywnych skutków zmiany tego dokumentu przez organy celne. Po pierwsze, należy wyjaśnić, że w trakcie kontroli przeprowadzanej w trybie art. 32 Protokołu 4 nie dochodzi do zmiany świadectwa. Uprawniony podmiot przekazuje jedynie opinię co do autentyczności danego dokumentu. Strona nie może ponadto uchylać się od odpowiedzialności z tytułu dokonania zgłoszenia celnego powołując się na działanie w zaufaniu do organów administracji w sytuacji, gdy czynność organu (wystawienie świadectwa przewozowego EUR. 1) został podjęta na wniosek i na podstawie danych przedłożonych przez stronę (jej kontrahenta). Eksporter wnioskujący o wystawienie dowodu pochodzenia zobowiązany jest do przedłożenia na każde żądanie władz celnych kraju eksportu odpowiednich dokumentów potwierdzających status pochodzenia produktów, jak też wypełnienia innych wymogów tego Protokołu, a władze celne wystawiające taki dowód zobowiązane są do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do weryfikacji prawidłowości statusu pochodzenia (art. 17 ust. 3 i 5 Protokołu 4). Skoro w celu uzyskania dowodu pochodzenia na produkt będący przedmiotem obrotu eksporter zobowiązany jest do przedłożenia kompletu dokumentów, na podstawie których zostanie wystawiony taki dowód, czynność tę należy potraktować jako oświadczenie eksportera o prawdziwości danych w nich zawartych (oświadczenie o europejskim pochodzeniu towaru). Jednakże dłużnikiem celnym, a tym samym osobą odpowiedzialną z tytułu dokonania zgłoszenia celnego, jest zgłaszający (art. 209 § 3 Kodeksu celnego) i to na nim spoczywa odpowiedzialność za prawidłowość zgłoszenia celnego. Spółka nie może zatem twierdzić, że nie miała mieć wpływu na ustalenie treści dokumentów dotyczących zgłoszenia celnego. Odpowiedzialność z tytułu zgłoszenia nie opiera się na przesłance zawinienia, lecz związana jest z ustaleniem rzeczywistego stanu, w tym pochodzenia, towaru. (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GSK 1319/06)

Chybiona jest również argumentacja Spółki wywodzącej, iż treść świadectwa przewozowego korespondowała z załączoną do zgłoszenia celnego fakturą, która opisywała produkty w sposób wystarczający do ich identyfikacji, stosownie do art. 16 Protokołu 4. Powołany przepis wymienia enumeratywnie dokumenty, które mogą posłużyć do potwierdzenia pochodzenia towaru - świadectwo przewozowe EUR. 1, deklarację złożoną przez eksportera na fakturze, specyfikację wysyłkową lub inny dokument handlowy, który opisuje produkt w sposób wystarczający do jego identyfikacji. Ustawodawca wskazał więc wyraźnie, że na fakturze należy umieścić deklarację o wspólnotowym pochodzeniu produktu, o treści określonej w załączniku do Porozumienia. Wszelkie inne informacje zawarte w fakturze mogą posłużyć do ustalenia pochodzenia towaru, ale nie do jego udokumentowania, uprawniającego do skorzystania z preferencji celnych.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 Protokołu 4, dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokołu. Sąd I instancji powołał w zaskarżonym wyroku treść decyzji organu odwoławczego, w której organ stwierdził, iż z urzędu wiadomym było organom, że oświadczenie eksportera wskazanego na fakturze zakupu nie daje pewności co do prawdziwości zawartych w tym oświadczeniu informacji. Organy celne dysponowały raportem hiszpańskich organów celnych z dnia [...] kwietnia 2003 r. (otrzymanym w sprawach, w których eksporterem był ten sam podmiot, co w sprawie rozpatrywanej), zgodnie z którym kontrolowany eksporter nie dokonywał nabyć wewnątrzwspólnotowych ani wewnątrzkrajowych, ani też nie posiadał własnej fabryki wytwarzającej dostarczane towary (k. 114 verte akt adm.). Zdaniem Naczelnego Sądu administracyjnego, okoliczność ta jest wystarczająca, aby uznać zasadność wystąpienia przez polskie organy celne z wnioskiem o weryfikację dokumentu, wydanego na podstawie informacji pochodzących od ww. podmiotu. Z uwagi natomiast na wspomniany już charakter współpracy organów obu państw, Naczelnik Urzędu Celnego w K. nie miał obowiązku informowania strony o podejmowanych działaniach na etapie postępowania weryfikacyjnego, o którym mowa w art. 32 Protokołu 4. Zarzut naruszenia powołanego przepisu w zakresie wykładni zwrotu "uzasadnione wątpliwości" nie został zatem skutecznie podniesiony.

W świetle powyższych rozważań za niezasadne należało uznać pozostałe argumenty zawarte przez Spółkę w skardze kasacyjnej. Bez znaczenia dla oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia był zarzut naruszenia art. 28 Protokołu 4, zgodnie z którym eksporter, jak i władze celne kraju importu i kraju eksportu przechowują stosowną dokumentację związaną z potwierdzeniem pochodzenia towarów przez okres trzech lat. Przepis ten nie określa więc czynności organów podejmowanych w ramach weryfikacji świadectwa przewozowego EUR. 1 i nie może stanowić w niniejszej sprawie podstawy zarzutu naruszenia przepisów postępowania określających sposób przeprowadzenia wspomnianej weryfikacji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.