Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 567/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 12 lit. a, art. 7 § 1 i 2, art. 54, art. 79, art. 67 § 2
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz adwokata J.S. wynagrodzenie w kwocie 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], wystawionego [...] lutego 2023 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku K.P., celem wyegzekwowania zaległości z tytułu przepadku korzyści majątkowej lub równowartości, orzeczonej wyrokiem sądu z 21 lutego 2020 r., sygn. akt II 858/19. Przystępując do egzekucji organ zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] lutego 2023 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w [...] S.A. Odpis tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostały przesłane do zobowiązanego na adres rejestracyjny: [...]. Korespondencja została odebrana przez dorosłego domownika 2 marca 2023 r.

W odpowiedzi na zajęcie, [...] S.A. dnia [...] lutego 2023 r. poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na rachunku. Następnie w dniu [...] lutego 2023 r. organ I instancji zawiadomieniem nr [...] dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej wypłacanych K.P. przez Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Korespondencja zawierająca odpis zawiadomienia o zajęciu świadczeń została odebrana 2 marca 2023 r. przez dorosłego domownika pod adresem: [...].

W dniu 6 marca 2023 r. do Urzędu Skarbowego wpłynęło pismo K.P. z [...] marca 2023 r., zawierające skargę na czynność egzekucyjną. Zobowiązany zakwestionował prawidłowość wszczętego wobec niego postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak uprzedniego doręczenia tytułu wykonawczego oraz podjęcie przez organ czynności egzekucyjnych z pominięciem wezwania strony postępowania celem złożenia wyjaśnień. Wnosząc o wstrzymanie realizacji egzekucji, K.P. zarzucił organowi egzekucyjnemu dokonanie czynności z naruszeniem ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, podnosząc, że wskutek zajęcia uniemożliwiono mu – 73-letniemu schorowanemu człowiekowi, codzienne funkcjonowanie.

Naczelnik Urzędu Skarbowego przekazał pismo zobowiązanego zgodnie z właściwością do Naczelnika Urzędu Skarbowego, który w dniu [...] marca 2023 r. przekazał następnie pismo zobowiązanego do Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Dalej pismem z [...] kwietnia 2023 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwał zobowiązanego do wskazania aktualnego adresu zamieszkania, a także - w związku z wniesioną skargą na zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, o wskazanie innego składnika majątkowego, z którego byłoby możliwe skuteczne prowadzenie egzekucji oraz wypełnienie załączonego oświadczenia o posiadanym majątku i źródłach dochodu. K.P. pismem z [...] kwietnia 2023 r. poinformował organ egzekucyjny, że aktualnie zamieszkuje pod adresem: [...]. Zobowiązany do pisma załączył oświadczenie o posiadanym majątku i źródłach dochodu, kserokopię PIT 40A za 2022 rok, kserokopie dokumentacji medycznej, umowy kredytu gotówkowego, rachunków oraz symulację miesięcznych kosztów utrzymania.

W związku z uzyskaną od zobowiązanego informacją o ww. miejscu zamieszkania, Naczelnik Urzędu Skarbowego przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, zgodnie z właściwością, tytuł wykonawczy nr [...] wraz z aktami sprawy.

Postanowieniem z [...] maja 2023 r. nr [...], działając na podstawie art. 54 § 1 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505, dalej jako u.p.e.a.), Naczelnik Urzędu Skarbowego oddalił skargę K.P. na zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, dokonane zawiadomieniem z [...] lutego 2023 r. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji wyjaśnił, iż celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela, co w kontekście art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stwarza konieczność zastosowania jednego lub kilku środków egzekucyjnych, które doprowadzą do wykonania obowiązku. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego zawsze jawić się będzie dla zobowiązanego jako działanie dokuczliwie

i niepożądane. Jak wskazał organ, poza świadczeniami z zaopatrzenia emerytalnego

i ubezpieczenia społecznego, zobowiązany nie posiada innego majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja przedmiotowego zobowiązania. Ponadto skuteczne zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie pozbawia go wszelkich środków finansowych, a jedynie powoduje sytuację, w której otrzyma część należnego świadczenia. Tym samym - w ocenie organu I instancji - nie można zgodzić

się z twierdzeniem zobowiązanego, że w przedmiotowej sprawie zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. W odniesieniu do zastrzeżeń K.P., wskazującego na dokonanie zaskarżonej czynności z naruszeniem prawa, Naczelnik Urzędu Skarbowego w wyniku analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy stwierdził, że zaskarżona czynność egzekucyjna dokonana została zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności z art. 79 § 1. Organ nadmienił również, że w związku z trudną sytuacją finansową zobowiązany może wystąpić do sądu z wnioskiem o umorzenie lub rozłożenie na raty zaległości wynikającej z wyroku z 21 lutego 2020 r.

K.P. złożył zażalenie na postanowienie organu I instancji z dnia [...] maja 2023 r. Wskazując na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej podniósł, iż jest starszą osobą pobierającą emeryturę w wysokości 1.944,30 zł. Wskazana kwota przy uwzględnieniu zobowiązań kredytowych oraz podstawowych potrzeb życiowych, przesądza o jego trudnej sytuacji i tym samym powinna stanowić argument do uznania zastosowanego środka egzekucyjnego za zbyt uciążliwy.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 1a pkt 2, art. 54, art. 67 § 1, 1a, 2, 2a, 2c oraz art. 79 u.p.e.a., a następnie, dokonując oceny materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, stwierdził, że zaskarżona czynność egzekucyjna dokonana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, polegająca na zajęciu świadczeń K.P., została dokonana zgodnie z powołanymi wyżej przepisami u.p.e.a.

Organ egzekucyjny przystępując do egzekucji dnia [...] lutego 2023 r., przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego wystosował do dłużnika: Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział zawiadomienie nr [...] o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej K.P.. Stosując ww. środek egzekucyjny organ dopełnił wymogu jednoczesnego zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu ww. praw majątkowych. Z zapisów znajdujących się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wynika, że odpis zawiadomienia nr [...] o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, zostały doręczony zobowiązanemu dnia 2 marca 2023 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. na adres rejestracyjny: [...]. Przedmiotowe zawiadomienie zawierało wszystkie wymagane ustawowo dane oraz wezwania i pouczenia kierowane odpowiednio do dłużnika zajętych wierzytelności i zobowiązanego. Organ egzekucyjny, korzystając z właściwego druku zawiadomienia i zawartych w nim danych oraz pouczeń przekazał informacje dotyczące czynności egzekucyjnej zmierzającej do wyegzekwowania należności stanowiących zobowiązania K.P.. Natomiast dłużnik zajętej wierzytelności wywiązał się z obowiązku przekazania organowi egzekucyjnemu informacji i zestawień o wysokości przysługujących zobowiązanemu świadczeń. Pismem z [...] marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział poinformował organ egzekucyjny o uznaniu zajęcia i przekazywaniu w terminie płatności potrąceń dokonywanych z przysługującego K.P. świadczeń w łącznej wysokości 1.944,30 zł.

W kwestii doboru środka egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, organ odwoławczy zauważył, iż w myśl art. 7 § 2 u.p.e.a. ustawodawca określił, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Wskazany przepis zawiera dwie zasady: zasadę celowości, tj. stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Powyższy przepis został skonstruowany przy założeniu, że organowi egzekucyjnemu przysługuje swoboda wyboru środków egzekucyjnych, które zostaną zastosowane wobec zobowiązanego. Wybór środków egzekucyjnych, które mają być zastosowane w konkretnym przypadku, powinien zostać dokonany w taki sposób, aby doprowadzić do wykonania obowiązku bez potrzeby stosowania kolejnych środków egzekucyjnych. Organ egzekucyjny powinien zrezygnować ze stosowania tych środków, które są bardziej uciążliwe dla zobowiązanego jedynie wtedy, gdy osiągnięcie celu egzekucji jest możliwe przy wykorzystaniu innych łagodniejszych środków egzekucyjnych.

DIAS zauważył, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej K.P. przy braku dowodów potwierdzających, aby zobowiązany posiadał inne składniki majątkowe, z których może być prowadzona skuteczna egzekucja. Wskazał też, iż ustawa

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie warunkuje podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego ani nie wymaga uzgodnienia z nim wyboru środka egzekucyjnego. Działanie oparte na zajęciu świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy braku dowodów potwierdzających inne źródła dochodu oraz inne składniki majątkowe zobowiązanego odpowiada zasadzie celowości oraz zasadzie niezbędności stosowania środków egzekucyjnych. Skoro w art. 7 § 2 u.p.e.a. mowa jest o wyborze najmniej uciążliwego środka wyłącznie spośród środków bezpośrednio prowadzących do wykonania egzekwowanego obowiązku, to środkiem takim w okolicznościach rozważanej sprawy jest egzekucja ze świadczeń

z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku, którego zobowiązany nie wykonał dobrowolnie. Zastosowanie przymusu prawnego w postaci egzekucji administracyjnej jest bowiem następstwem niewywiązania się ze zobowiązania. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest dla zobowiązanego dokuczliwe. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ odwoławczy podał, iż "uciążliwość" to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu zobowiązanego. Same przepisy przywołanej ustawy nie określają natomiast, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe.

W toku danego postępowania egzekucyjnego organ prowadzący postępowanie winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym.

W ocenie DIAS, prawidłowo organ egzekucyjny stwierdził, że zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji nie stanowiło nadmiernie uciążliwego środka egzekucyjnego.

Organ odwoławczy za niezasadny uznał również zarzut pozbawienia zobowiązanego środków finansowych na opłatę zaciągniętych zobowiązań kredytowych, świadczenie ZUS nie jest zajmowane bowiem w pełnej wysokości. Zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie - po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - potrąceniu podlegają sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych. Potrącenia, o których mowa, mogą być dokonywane

w granicach do wysokości 25% świadczenia. Przy czym, jeżeli po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych wysokość świadczenia jest niższa niż kwota świadczenia wolna od potrąceń i egzekucji, potrąceń i egzekucji nie dokonuje

się. Powyższe oznacza, że w każdym miesiącu kalendarzowym trwania zajęcia zakład rentowy jest obowiązany przekazać organowi egzekucyjnemu do 25 % kwoty należnego zobowiązanemu świadczenia.

W ocenie organu w omawianej sprawie nie można mówić zatem o pozbawieniu zobowiązanego przez organ egzekucyjny środków finansowych niezbędnych do jego funkcjonowania. Zajęcie świadczeń w wysokości określonej zgodnie z wyżej przedstawionymi przepisami prawa ma zatem zagwarantować zobowiązanemu minimum egzystencji. Organ uznał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego rozpatrując przedmiotową sprawę, dokonał rzetelnej analizy jej stanu faktycznego w kontekście zaistnienia przesłanek pozwalających na pozytywne rozpatrzenie skargi zobowiązanego w trybie przepisów art. 54 § 1 u.p.e.a. Trafnie wskazał, że realizacja dokonanego zajęcia, wobec przepisów umożliwiających dokonywanie potrąceń egzekucyjnych w odpowiednich granicach (do wysokości 25% świadczenia), nie stanowi o uciążliwości zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Brak innego majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja przedmiotowego zobowiązania, obligował organ do zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej tj. zajęcia jedynego składnika majątkowego zobowiązanego ustalonego w przedmiotowym postępowaniu, którego egzekucja mogła doprowadzić do spłaty ciążących na K.P. zobowiązań objętych tytułem wykonawczym nr [...] z [...] lutego 2023 r.

W skardze do Sądu na postanowienie organu II instancji K.P. zarzucił naciąganie praworządności. Wskazał, iż kierowana do niego korespondencja, zdaniem organu została odebrana przez dorosłego domownika 2 marca 2023 r., jednakże: "a) Skąd wiedza ze był to domownik nie osoba będąca gościem tego domu b) Czy? Osoba odbierająca korespondencję miała wymagane Pełnomocnictwo w tym zakresie". Skarżący zarzucił, że ZUS wysyła zawiadomienia na poprawny adres jego pobytu, natomiast US tego nie uczynił. Wskazał też, że organy nie dostrzegły uciążliwości z zajęcia z emerytury, z której już jest potrącana rata kredytu.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo podkreślił, iż fakt doręczania przez organ egzekucyjny korespondencji kierowanej do skarżącego na adres: [...], wynikał z informacji będących w posiadaniu tego organu. K.P. w zeznaniu podatkowym jako adres rejestracyjny podał adres w [...], jednocześnie nie wnosząc do żadnego z urzędów skarbowych oświadczenia o zmianie adresu miejsca zamieszkania lub siedziby, oraz nie wskazując innego adresu do korespondencji. W związku z podjętą przez organ egzekucyjny informacją o zmianie adresu pobytu skarżącego (wynikającą z korespondencji prowadzonej z dłużnikiem zajętej wierzytelności) oraz oświadczeniem skarżącego z [...] kwietnia 2023 r. potwierdzającym aktualne miejsce zamieszkania, wysyłana po dacie [...] kwietnia 2023 r. korespondencja, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, kierowana była już na adres: [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W rozpoznawanej sprawie kontroli Sądu zostało poddane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] lipca 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] maja 2023 r. o oddaleniu jako nieuzasadnionej skargi na czynność egzekucyjną zajęcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego w ZUS Oddział, dokonaną zawiadomieniem nr [...] z [...] lutego 2023 r.

Podstawę zaskarżonego postanowienia stanowił m.in. przepis art. 54 u.p.e.a.

W myśl § 1 wymienionego przepisu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:

1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;

2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

Zgodnie z art. 54 § 3 u.p.e.a, skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej.

Skarga na czynność egzekucyjną, oparta na przesłance wynikającej z art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., jest środkiem służącym kontroli prawidłowości stosowania

w postępowaniu czynności egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Ustawowa definicja środka egzekucyjnego zawarta jest w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W przepisie tym zdefiniowano czynność egzekucyjną jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Samo wszczęcie postępowania egzekucyjnego (bądź zamiennie wskazywanej w skardze kasacyjnej egzekucji) nie jest czynnością egzekucyjną w rozumieniu tego przepisu. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku

o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Natomiast wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego

z wymienionych w art. 26 § 5 u.p.e.a. zdarzeń, tj. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Oba warunki wszczęcia egzekucji administracyjnej wymienione są na zasadzie alternatywy,

w zależności od tego, które z tych zdarzeń nastąpi wcześniej. Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (także zaktualizowanego) jest czynnością techniczną (materialno-techniczną), a nie czynnością egzekucyjną w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., nie można jej zaskarżyć skargą, o jakiej mowa w art. 54 u.p.e.a. (wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2023 r., III FSK 1100/22, wyrok NSA z 11 maja 2011 r., II FSK 2135/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA).

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności wskazać należy, że w ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne,

o której mowa w art. 54 u.p.e.a., ocenie mogą podlegać tylko czynności egzekucyjne podejmowane przez organ egzekucyjny, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Stosownie do treści art. 54 u.p.e.a. w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonane przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne zdefiniowane w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyroki NSA: z 6 maja 2022 r., III FSK 528/21, z 4 listopada 2021 r., III FSK 112/21, z 5 października 2017 r., II FSK 1202/17, z 8 grudnia 2017 r., II FSK 3048/15, z 24 kwietnia 2019 r., II FSK 1370/17, z 1 kwietnia 2014 r., II FSK 1255/13, CBOSA). W szczególności w postępowaniu prowadzonym w sprawie skargi na czynności egzekucyjne nie może być rozważane istnienie egzekwowanego obowiązku. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, braku upomnienia czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2023 r., III FSK 1100/22, wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13, CBOSA).

Podkreślić należy, że w razie złożenia wniosku przez wierzyciela, ustawowym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego upoważnia i zobowiązuje organ egzekucyjny, zgodnie z art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a., do stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie, prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego.

W ocenie Sądu organy obu instancji w ramach prowadzonego postępowania

w trybie art. 54 u.p.e.a. trafnie stwierdziły, że czynność zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W tym zakresie prawidłowo oceniły sposób i formę dokonania przez organ egzekucyjny zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Sposób dokonania tej czynności odpowiada bowiem uregulowaniom zawartym w art. 79 § 1 i 4 u.p.e.a.

Stosownie do art. 79 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego,

a także z renty socjalnej, zwanych dalej "świadczeniami", przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń, zawiadomienia

o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Ponadto, w myśl art. 79 § 2 u.p.e.a. zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu, zgodnie z art. 79 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób. Dodatkowo wzywa organ rentowy, aby w terminie 7 dni od dnia zawiadomienia podał wysokość przysługujących zobowiązanemu miesięcznych świadczeń i zawiadamiał o każdej zmianie ich wysokości oraz składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia świadczeń, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętych świadczeń, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o te świadczenia oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tych świadczeń egzekucja przez innych wierzycieli.

W ocenie Sądu, organ egzekucyjny uczynił zadość obowiązkom wynikającym

z powyższych przepisów. Jak wynika z akt sprawy przekazał organowi rentowemu oraz zobowiązanemu zawiadomienie z dnia [...] lutego 2023 r. o zajęciu świadczeń na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej z tytułu niezapłacenia należności

w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Wskazane zawiadomienie zawierało wszystkie elementy, o których mowa w art. 79 § 1 i 4 u.p.e.a. Zobowiązany otrzymał zawiadomienie o zajęciu świadczenia wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu

2 marca 2023 r. Należy dodać, że powyższe zawiadomienie zostało doręczone skarżącemu w trybie doręczenia zastępczego (dorosłemu domownikowi – art. 43 k.p.a.) na podany przez skarżącego w zeznaniu podatkowym adres rejestracyjny ([...]). Skarżący nie zawiadomił urzędu skarbowego o zmianie miejsca zamieszkania lub siedziby oraz nie wskazał innego adresu do korespondencji. Dopiero na wskutek podania przez skarżącego w oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2023 r. aktualnego miejsca zamieszkania tj. [...], kolejna korespondencja organu po ww. dacie była kierowana na wskazany adres. Wskazać również należy, że organ egzekucyjny sporządził zgodnie z treścią art. 67 § 2 u.p.e.a. zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, zawierające wszystkie elementy wymienione w tym przepisie. Wskazane zawiadomienie zawiera oznaczenie zobowiązanego, organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności. Zawiadomienie o zajęciu zawiera też prawidłowo określoną podstawę prawną, tj. art. 79 § 1 u.p.e.a., który uprawnia organ do zastosowania egzekucji z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. W treści zawiadomienia dokonano prawidłowego oznaczenia numeru tytułu wykonawczego, stanowiącego podstawę zajęcia. Wskazana została także kwota dochodzonych należności i okres, za który została ustalona. Dane te są zgodne z wpisami dokonanymi w wystawionym wobec skarżącego tytule wykonawczym. W zawiadomieniu o zajęciu zawarte zostało również wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności zgodnie z art. 79 § 1 i 4 u.p.e.a. oraz pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia. Zawiadomienia zawierają także datę wystawienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Organ II instancji prawidłowo więc stwierdził brak uchybień formalnych w dokonaniu zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Z powyższych względów należy uznać, że czynność zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej została dokonana w zgodzie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami u.p.e.a.

Zdaniem skarżącego organy naruszyły art. 7 § 2 u.p.e.a. zgodnie z którym organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Jak już wyżej wskazano, w razie złożenia wniosku przez wierzyciela ustawowym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego upoważnia i zobowiązuje organ egzekucyjny, zgodnie

z art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a., do stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych

w ustawie, prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. Katalog środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dotyczących należności pieniężnych, zawiera art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Jednym z tych środków jest egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, którą zastosował organ egzekucyjny w niniejszej sprawie. Należy mieć również na uwadze, że egzekucja z rachunku bankowego skarżącego okazała się bezskuteczna z uwagi na brak środków na zajętym rachunku bankowym. Nadto z oświadczenia skarżącego z dnia [...] kwietnia 2023 r. i protokołu

o stanie majątkowym zobowiązanego wynika, że nie posiada on innego majątku mogącego podlegać egzekucji i doprowadzić do skutecznego wyegzekwowania należności. Zważyć trzeba, że nadrzędnym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela, przy zastosowaniu środków egzekucyjnych najmniej uciążliwych dla zobowiązanego (W. Piątek/A. Skoczylas, w: R. Hauser, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz 9. Wydanie, Warszawa 2018 s. 66). Jeżeli zobowiązany nie wykazał żadnego innego środka, który mógłby znaleźć w sprawie zastosowanie, to należy przyjąć, że organ zastosował najmniej dotkliwy środek egzekucyjny (zob. wyrok WSA w Białymstoku

z dnia 28 maja 2008 r., I SA/BK 88/08, CBOSA). W orzecznictwie wskazuje się, że zastosowanie środka najmniej uciążliwego możliwe jest jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie (zob. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., II FSK 1399/08, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 lipca 2023 r., I SA/Gl 346/23, CBOSA).

Z powyższych względów należy uznać, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a.

Na marginesie rozważań należy wskazać, że w niniejszej sprawie przedmiotem egzekucji jest przepadek korzyści majątkowej wynikający z wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2020 r., [...], na mocy którego skarżący został skazany za czyn z art. 204 § 2 k.k. i inne. Skarżący wskazuje na swoją trudną sytuację majątkową, w szczególności na kwotę, jaka pozostaje mu po potrąceniu świadczenia emerytalnego (około 1300 zł netto), a także fakt zaciągniętego kredytu oraz na zły stan zdrowia (m.in. zdiagnozowany nowotwór). Przepisy k.k.w. (art. 51 § 1 w zw. z art. 206 § 2 i 3 pkt 1 k.k.w.) umożliwiają w sytuacjach w nich opisanych umorzenie w części lub wyjątkowo w całości przepadku korzyści majątkowej.

Wskazać trzeba, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd zasadniczo nie czyni własnych ustaleń faktycznych, a orzeka na podstawie stanu faktycznego wynikającego z akt administracyjnych (argumentum ex art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia

14 marca 2014 r., II OSK 2546/12, CBOSA). W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż uwzględnienie wniosku dowodowego z dnia [...] listopada 2023 r., wskazanego przez pełnomocnika skarżącego nie było niezbędne dla końcowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, albowiem dotychczas zgromadzony materiał dowodowy stwarzał Sądowi możliwość dokonania pełnej oceny legalności zaskarżonego postanowienia.

W konsekwencji skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.