Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1544/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 188
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 29 czerwca 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1387/21 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz R.P. kwotę 800,00 (osiemset) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 18 lutego 2022 r., III SA/Kr 1387/21 oddalił skargę R.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

W dniu [...] maja 2021 r. R.P. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem K. P., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2019 r. zaliczającym do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 kwietnia 2024 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od dnia 4 sierpnia 2010 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 14 marca 2019 r. Wraz z wnioskiem R.P. przedłożyła oświadczenia, z treści którego wynika, iż sprawuje osobistą opieką nad niepełnosprawnym mężem. Nie pracuje już w gospodarstwie rolnym, które od wypadku męża było dzierżawione bratankowi. W dniu [...] maja 2021 r. wyrejestrowała się z KRUS, w którym przez ostatni rok była ubezpieczona jako rolnik, zaś we wcześniejszym okresie jako małżonek rolnika. Wójt Gminy R. odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że niepełnosprawność męża wnioskodawczyni istnieje od dnia 4 sierpnia 2010 r. a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 14 marca 2019 r., a tym samym nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.". Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. wniosła R.P. wskazując, że jej mąż jest osobą niepełnosprawną od dnia 4 sierpnia 2010 r. Do tej pory nie starała się o świadczenie, gdyż pomagała jej mama, która na obecną chwilę z uwagi na wiek sama wymaga pomocy. Stwierdziła, że z uwagi na niepełnosprawność męża nie może podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Opisała czynności opiekuńcze jakich wymaga niepełnosprawny mąż i wskazała na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. wynikającą z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 października 2014 r., K 38/13. Opisaną we wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 (Dz.U.2014.1443), powodując niedopuszczalność oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku. Dalej, Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że mąż wnioskodawczyni, w wyniku wypadku doznał urazu kręgosłupa szyjnego, czego następstwem jest prawostronny paraliż ciała. Pozostaje w stałym leczeniu, systematycznie poddaje się rehabilitacji. Wymaga pomocy w codziennych czynnościach życiowych tj. przygotowania posiłków, ich podania, a nawet nakarmienia. Nie radzi sobie z jedzeniem lewą ręką, gdyż jest osobą praworęczną. Ponadto wymaga pomocy w codziennych czynnościach opiekuńczych tj. mycie, golenie, przebieranie, ubranie. Jest w stałym leczeniu kardiologicznym, neurologicznym, endokrynologicznym i urologicznym. Systematycznie przyjmuje leki. Od kilku lat jest rehabilitowany, dzięki czemu, przy pomocy kul, jest w stanie się przemieszczać. Wnioskodawczyni jest jedyną osobą, która może opiekować się mężem. Z uwagi na konieczność opieki nie może podjąć zatrudnienia. Przekazała gospodarstwo rolne, gdyż nie ma możliwości pracy na roli ze względu na sprawowaną opiekę. Przygotowuje mężowi posiłki, myje, goli, pomaga w założeniu i zmianie garderoby, podawaniu leków, pilnowaniu wizyt specjalistycznych oraz dowożeniu na badania i konsultacje. W dodatkowo złożonym w dniu [...] czerwca 2021 r. oświadczeniu wnioskodawczyni wyjaśniła, że mąż od początku choroby potrzebuje pomocy, zaś ona mając długi musiała na 6 tygodni wyjechać za granicę, a wtedy jej mama zajmowała się mężem. Teraz mama ma blisko 70 lat i sama potrzebuje opieki. Mąż wnioskodawczyni rok temu złamał prawą nogę. Gospodarstwo rolne było wydzierżawione od dnia wypadku w 2010 r., ale wnioskodawczyni sama opłacała sobie składki KRUS. W 2021 r. bratanek męża zgodził się przejąć pole, a wnioskodawczyni ubezpieczyła się dobrowolnie w KRUS mając na uwadze lata pracy. Z dniem [...] maja 2021 r. wyrejestrowała się z KRUS. Ubezpieczona w KRUS była jako rolnik w ostatnim roku, a do zeszłego roku była żoną rolnika.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane wyłącznie w takim przypadku, gdy osoba wymagająca opieki ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości samodzielnego wykonywania, w szczególności takich czynności jak: utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, wstawanie z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, a w cięższych przypadkach przewracanie z boku na bok w łóżku w celu zapobieżenia powstawania odleżyn, przemieszczanie się w mieszkaniu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów, załatwianie potrzeb fizjologicznych. Gdy osoba niepełnosprawna nie może tego rodzaju czynności wykonać samodzielnie wówczas konieczna jest opieka nad nią, a więc stała obecność i opieka opiekuna. Konieczność wykonywania jedynie niektórych czynności pielęgnacyjnych, które mogą być wykonane w dowolnym czasie, czy wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej, nie świadczy jeszcze o spełnieniu ustawowej przesłanki niepodejmowania (rezygnacji) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, czynności te nie kolidują bowiem z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową. Rezygnacja z zatrudnienia powinna pozostawać w związku przyczynowym ze sprawowaną opieką. Organ uznał, że w analizowanej sprawie związek między rezygnacją z zatrudnienia, czy też z niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką na mężem nie jest bezpośredni i ścisły. Od 2010 r. wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mężem. W tym czasie wyjeżdżała za granicę, gdzie podejmowała zatrudnienie, a zatem niepełnosprawność męża nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze pracy. Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża wnioskodawczyni organ odwoławczy podkreślił, że w okolicznościach sprawy samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również konieczność sprawowania opieki, nie stanowią w świetle aft. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym mężem nie uniemożliwia wnioskodawczyni podjęcia aktywności zawodowej, chociażby w niewielkim wymiarze czasu, co zresztą czyniła podejmując prace za granicą. Pomoc, sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Zdaniem Kolegium trudno dać wiarę wyjaśnieniom wnioskodawczyni, że mąż musi być karmiony, gdyż jest osobą praworęczną a paraliż prawej strony powoduje, że nie może jeść lewą ręką. Niepełnosprawność męża istnieje od jedenastu lat. Mąż porusza się przy pomocy kul pomagając sobie zapewne lewą ręką. Z akt sprawy nie wynika, aby (poza deklarowanym przez skarżącą karmieniem) nie mógł obsługiwać się lewą ręką przy wykonywaniu pozostałych czynności.

Na powyższą decyzję Kolegium R.P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zakresie obowiązku wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie prawdy materialnej, w szczególności zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącej, jej matki oraz małżonka, a także naruszenie art. 80 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zakresie ustalenia, że nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki przez skarżącą nad jej małżonkiem a niepodejmowaniem przez nią pracy zarobkowej, pomimo że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2019 r., wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że małżonek skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ww. wyrokiem z dnia 18 lutego 2022 r. oddalił powyższą skargę jako niezasadną. W motywach wyroku wskazał, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 u.ś.r. m.in. osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku. W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2019 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 kwietnia 2024 r., ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od dnia 4 sierpnia 2010 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 14 marca 2019 r. Mąż skarżącej został uznany za osobę ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Dalej Sąd I instancji, powołując się na wywiad środowiskowy, wskazał, że mąż skarżącej w wyniku wypadku w 2010 r. doznał urazu kręgosłupa szyjnego, czego następstwem jest prawostronny paraliż ciała. Pozostaje on w stałym leczeniu, systematycznie poddaje się rehabilitacji, Wymaga pomocy w codziennych czynnościach życiowych tj. przygotowania, podania, a nawet karmienia. Nie radzi sobie z jedzeniem lewą ręką, gdyż jest osobą praworęczną. Ponadto wymaga pomocy w codziennych czynnościach opiekuńczych tj. mycie, golenie, przebieranie, ubranie. Jest w stałym leczeniu kardiologicznym, neurologicznym, endokrynologicznym i urologicznym. Systematycznie przyjmuje leki. Od kilku lat jest rehabilitowany, dzięki czemu, przy pomocy kul, jest w stanie się przemieszczać. Skarżąca jest jedyną osobą, która może opiekować się mężem. Do zakresu wykonywanych wobec męża czynności zaliczyła ona: przygotowywani posiłków, mycie, golenie, pomoc w założeniu i zmianie garderoby, podawanie leków, pilnowanie wizyt specjalistycznych oraz dowożenie na badania i konsultacje. Sąd I instancji zwrócił jednak uwagę, że skarżąca w swoim oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2021 r. stwierdziła, że mąż ma niedowład prawej strony ciała, a nie paraliż, a skoro mąż skarżącej uległ wypadkowi w 2010 r. to do 2021r., kiedy to skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, miał wystarczająco dużo czas na nauczenie się spożywania posiłków lewą ręką. Wykazywanie więc konieczności karmienia nie jest dla Sądu wiarygodne.

Sąd I instancji wskazał także, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu I instancji w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Z uwagi na to, że u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym mężem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w ograniczonym zakresie, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie jest więc to świadczenie, które przysługuje jedynie za opiekę nad osoba niepełnosprawną, a organ administracyjny nie jest związany orzeczeniem o niepełnosprawności w takim zakresie, że zawsze w sytuacji znacznego stopnia niepełnosprawności ma obowiązek przyznać świadczenie pielęgnacyjne. Sąd podkreślił, że mąż skarżącej wymaga opieki, która jednak nie uniemożliwia podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Wszystkie wymienione czynności przez skarżącą można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia, a więc można je określić jako sporadyczne. Co więcej czynności związane z przygotowywaniem posiłków są wykonywane przez skarżącą również dla niej samej. Wobec powyższego skarga została oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła skarżąca R. P., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 80 oraz art. 84 k.p.a. oraz w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędne przyjęcie, że organy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prawidłowo oceniły, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad małżonkiem a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, pomimo że orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, którego postanowieniami organy pozostają związane, ustalono, że małżonek skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej o opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a więc skarżąca jako osoba najbliższa musi sprawować nad nim stałą opiekę, a w konsekwencji nie może pracować zarobkowo, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i prowadziło do pozbawienia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, względnie rozpoznanie skargi, w sytuacji uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Dodatkowo wniesiono o przeprowadzenie dowodu z informacji z dnia [...] stycznia 2020 r. celem wykazania doznania przez K. P. złamania kostki przyśrodkowej podudzia prawego z podejrzeniem złamania szczytu kostki bocznej podudzia prawego na skutek upadku oraz oświadczenia skarżącej z dnia [...] maja 2022 r. celem wykazania zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad K.P.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2022 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej z dnia [...] czerwca 2022 r. oraz dokumentu zalecenia z wizyty przeprowadzonej tego dnia, celem wykazania konieczności sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Ocenę zarzutu kasacyjnego wypada rozpocząć od wskazania, iż zasadniczą przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazującym na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie z wywiadu środowiskowego, którego ustalenia nie zostały podważone, wynika, iż skarżąca jest jedyną osobą, która może opiekować się mężem i opiekę tę wykonuje. Mąż skarżącej w wypadku, który miał miejsce w sierpniu 2010 r. doznał urazu kręgosłupa szyjnego, a następstwem tego jest prawostronny paraliż ciała. Pozostaje on od tego czasu w stałym leczeniu kardiologicznym, neurologicznym, endokrynologicznym i urologicznym. Systematycznie przyjmuje leki i poddaje się rehabilitacji. Wymaga pomocy w codziennych czynnościach życiowych tj. w zakresie przygotowania posiłków, ich podania, a także nakarmienia. Jest bowiem osobą praworęczną i nie radzi sobie z jedzeniem lewą ręką. Ponadto wymaga pomocy w codziennych czynnościach, takich jak: mycie, golenie, ubieranie. Skarżąca pilnuje przyjmowania leków przez męża oraz terminów wizyt lekarskich a także dowozi męża na badania i konsultacje. Dzięki trwającej rehabilitacji mąż skarżącej jest w stanie przemieszczać się przy pomocy kul. W ocenie organów administracji, zaakceptowanej zaskarżonym wyrokiem, powyższe czynności wykonywane przez skarżącą wobec niepełnosprawnego męża nie stanowią sprawowania opieki w takim zakresie, który byłby przeszkodą w podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Odnosząc się do powyższej kwestii wypada zauważyć, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowanie opieki, w powyższym rozumieniu tegoż pojęcia, nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować aktywności adekwatnych dla swego stanu zdrowia, w szczególności, że nie może mieć "czasu dla siebie". Podejmowanie takich aktywności nie podważa sprawowanej opieki, która winna być odpowiednią do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2021.573 ze zm.)., dalej jako "u.r.z.s.". Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Trafnie w tym zakresie autor kasacji wskazuje także na prawne standardy kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, zgodnie z którymi konieczność sprawowania opieki, z uwagi na skutki naruszenia sprawności organizmu, oznacza w takiej sytuacji całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U.2021.857).

W świetle powyższego "faktu instytucjonalnego" należy zakwestionować twierdzenie organów, wadliwie zaakceptowane przez Sąd i instancji, iż stan zdrowia męża skarżącej wskazuje na to, że wymaga on opieki jedynie w ograniczonym zakresie, który nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia. Skoro K.P. ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, a w celu pełnienia ról społecznych wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób bowiem jest osobą całkowicie zależną od otoczenia, zaś jego żona sprawuje nad nim opiekę codziennie, w sposób ustawiczny, w zakresie adekwatnym do stopnia stwierdzonej niepełnosprawności, pozostając przy tym nieprzerwanie w dyspozycji niepełnosprawnego męża, to nietrafny jest wniosek o braku ścisłego związku między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Należy przy tym podkreślić, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest natomiast zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17). W okolicznościach badanej sprawy związek ten niewątpliwie zachodzi, bowiem niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Wymiar sprawowanej opieki jest adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej, a czynności opiekuńcze odbywają się z różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Nadto, nawet jeśli skarżąca nie wykonuje czynności opiekuńczych, to w pozostałym czasie pozostaje w dyspozycji osoby niepełnosprawnej, całkowicie zależnej od otoczenia. W takiej sytuacji nie sposób bronić stanowiska, iż skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia, które dałoby się pogodzić za sprawowaną opieką. Naruszają zatem ww. przepisy u.r.z.s. uwagi czynione w dotychczasowym postępowaniu, które w istocie podważają zakres, a w konsekwencji także stopień niepełnosprawności męża skarżącej. Próby "usprawnienia" osoby niepełnosprawnej już w toku sprawy o przyznanie świadczenia pelengacyjnego, wbrew wyraźnej treści orzeczenia zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności, nie znajdują oparcia w przepisach u.ś.r.

Trafny zatem okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 80 i art. 84 k.p.a. przez niewłaściwe ocenę okoliczności sprawy i uznanie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem a niepodejmowaniem zatrudnienia. W konsekwencji powyższego naruszenia prawa wadliwie niezastosowany został także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Chybiony jest natomiast zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. Przepis ten określa zakres obowiązywania przepisów p.p.s.a. definiując pojęcie sprawy administracyjnej podlegającej kontroli sądowej na gruncie powyższej ustawy. Regulacja ta ma charakter ustrojowy, a w konsekwencji to, czy sądowa ocena legalności określonej decyzji była prawidłowa czy też błędna, nie może być utożsamiane z naruszeniem tego przepisu (vide: R.Hauser, A.Kabat, Właściwość sądów administracyjnych, RPEiS 2004, nr 2, s. 25; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2011 r., I OSK 345/2010, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Nietrafne okazały się wnioski dowodowe. Prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym ma charakter wyjątkowy. Również posłużenie się w art. 106 § 3 k.p.a. stwierdzeniem "sąd może" wyraźnie wskazuje na uprawnienie sądu w tym zakresie, a nie jego obowiązek. Ponadto w niniejszej sprawie przeprowadzenie dowodów uzupełniających nie było niezbędne, bowiem brak było istotnych wątpliwości wymagających wyjaśnienia.

Uznając, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zaskarżonej decyzji (art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.