Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 242/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.3 ust.2, art. 5 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2097
law: Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)
article: art. 61 § 1 i 4
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2401/21 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lipca 2021 r. nr 2 w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 lipca 2022r. sygn. akt I SA/Wa 2401/21, oddalił skargę M. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lipca 2021 r. nr 2 w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Pismem z dnia 7 kwietnia 2021 r. ( data nadania - 14 kwietnia 2021 r.) M. W. wystąpiła do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione przez W. I. z d. G. oraz A. G., z d. G., córki A. G., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w udziałach każda po ¼ w miejscowości W. przy ul. [...] oraz nieruchomości wiejskiej położonej w K., pow. w.

Decyzją z dnia 24 maja 2021 r., znak: WSPN.DT.7541.2.2021.MD, Wojewoda Kujawsko-Pomorski odmówił M. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu wskazano, że wniosek skarżącej z dnia 7 kwietnia 2021 r., złożony został po terminie wskazanym w art. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 – dalej "ustawa zabużańska").

Decyzją z dnia 27 lipca 2021 r. nr 2 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Zdaniem organu, przyznanie rekompensaty także za nieruchomości, co do których wnioski zostały zgłoszone po w/w dniu, prowadziłoby do obejścia ustawowego nakazu i ponownego nabycia prawa przez stronę, której uprawnienie po upływie zakreślonego terminu wygasło. W konsekwencji oznacza to, że zarówno modyfikowanie wniosku, jak i jego rozszerzenie, ale również złożenie nowego wniosku w tym przedmiocie o kolejne nieruchomości, mogło być dokonane wyłącznie do dnia 31 grudnia 2008 r. Po tym terminie uprawnienie w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty przysługującej z tytułu pozostawienia konkretnych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wygasło.

Minister podał, że jak wynika z akt sprawy, wniosek M. W. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez W. I. z d. G. oraz A. G. z d. G., córki A. G., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w udziałach każda po ¼ w miejscowości W. przy ul. [...] oraz nieruchomości wiejskiej położonej w K., pow. w. został złożony do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego w dniu 14 kwietnia 2021 r. (data nadania w polskiej placówce pocztowej), a zatem po upływie terminu wskazanego w art. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Organ zauważył, że sprawa przyznania prawa do rekompensaty za pozostawienie poza granicami RP ww. nieruchomości była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego. Decyzją z 21 lipca 2017 r., znak: WSPN.DT.7725.397.2004.MD, po rozpatrzeniu wniosku I. K., A. G. i B. G. z dnia 11 grudnia 1990 r., Wojewoda Kujawsko-Pomorski orzekł bowiem o potwierdzeniu na rzecz I. K. i A. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. G., syna A., udziału wynoszącego ¼ części w nieruchomości miejskiej położonej w W. przy ul. [...] oraz udziału wynoszącego ¼ cześć w nieruchomości wiejskiej, położonej w K. B., pow. w. Wyżej wymieniona decyzja Wojewody Kujawsko-Pomorskiego jest ostateczna i prawomocna. Minister zaznaczył, że w dniu 24 listopada 2017 r. zostało wypłacone na rzecz I. K. i A. G. świadczenie pieniężne z tytułu rekompensaty za ww. udziały w nieruchomościach, pozostawione przez B. G.

Organ stwierdził, że postępowanie z wniosku złożonego w ustawowym terminie przez I. K., A. G. i B. G., tj. z dnia 11 grudnia 1990 r. jest zakończone i było zakończone w dacie złożenia wniosku przez skarżącą M. W., a więc jej wniosku nie można potraktować jako przyłączenia się do postępowania, bo żadne postępowanie z wniosku złożonego w ustawowym terminie już się wtedy nie toczyło. Ponadto w dacie wydawania decyzji z dnia 21 lipca 2017 r. uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17 jeszcze nie podjęto.

W związku z powyższym nie można, zdaniem Ministra, w tej sprawie przyjąć, że wniosek złożony przez I. K., A. G. i B. G. z dnia 11 grudnia 1990 r. wszczął postępowanie w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty wobec wszystkich spadkobierców A. G., w tym W. I., A. G. i ich następców prawnych. Wniosek skarżącej złożony został w dniu 14 kwietnia 2021 r., a więc po upływie terminu zakreślonego w ustawie zabużańskiej. Zasadnym jest zatem utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji o odmowie przyznania prawa do rekompensaty.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 12 lipca 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd podzielił wywody skargi o tym, że na tle ustawy zabużańskiej obecnie dominuje pogląd o tym, że złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli lub ich następców prawnych odnosi skutek w stosunku do pozostałych w tym sensie, że organ z urzędu wzywa ich jako strony tego postępowania – (jak w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17).

Jednak w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie jednak mamy do czynienia z zupełnie inną sytuacją faktyczną. Sąd wskazał, że skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez W. I. z d. G. oraz A. G., z d. G., córki A. G., w udziałach każda po ¼, w miejscowości W. przy ul. [...] oraz nieruchomości wiejskiej położonej w K., pow. w.

Sąd podał, że jak wynika z akt sprawy w/w mienie było do 1943 r. w całości własnością A. G., po którym spadek nabyły jego dzieci: B. G., W. I., K. M. i A. G. – po ¼ części każde z nich.

Sąd wskazał, że następcy prawni jednego ze współspadkobierców tj. B. G. wystąpili – wnioskiem z dnia 11 grudnia 1990 r. – o przyznanie ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione na byłych obszarach Polski przez B. G., syna A. Następnie, decyzją z dnia 21 lipca 2017 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski potwierdził posiadanie przez następców prawnych B. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez B. G. tj. ¼ udziału w nieruchomości miejskiej położonej w W. przy ul. [...] oraz ¼ udziału w nieruchomości wiejskiej położonej w K., pow. w. Sąd podkreślił, że decyzja ta jest ostateczna i na mocy art. 16 K.p.a. i wyrażonej w tym przepisie zasady trwałości decyzji administracyjnych wiąże strony i organy. Postępowanie w tamtej sprawie jest więc zakończone. Dlatego organ w obecnie rozpoznawanej sprawie nie mógłby zastosować konstrukcji współuczestnictwa materialnego, a więc nie mógłby ani uznać że sprawa nie została w całości rozpoznana gdyż pominięto pozostałych uprawnionych ani niejako "dołączyć" obecnego wniosku strony skarżącej i kolejnych uprawnionych i ponownie rozpoznać sprawę. Zdaniem Sądu, ocena decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 21 lipca 2017 r. musi zatem pozostać poza oceną Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę. Decyzja ta jest ostateczna i prawomocna albowiem nie została w owym czasie zaskarżona przez żadną stronę tamtego postępowania.

W ocenie Sądu I instancji decydujące w niniejszej sprawie o rozstrzygnięciu Sądu, to fakt, że wniosek z dnia 11 grudnia 1990 r. złożony przez I. K., A. G. i B. G. – następców prawnych B. G., dotyczył przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia w/w nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej właśnie przez B. G. Tymczasem skarżąca nie należy do grona spadkobierców B. G., a swoje żądanie przyznania prawa do rekompensaty wywodzi ze spadkobrania po W. I. i A. G. (w udziałach po ¼ części każda).

Sąd wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, zaznaczył, że treść art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej wskazuje, iż przepis ten reguluje dwie kwestie: wszczęcie postępowania oraz termin do złożenia wniosku. Określenie, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa oznacza przede wszystkim, że postępowanie ma charakter wnioskowy. Tylko zatem wniosek osoby uprawnionej do rekompensaty złożony w wymaganym terminie skutkuje tym, że uprawnienie do rekompensaty za nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej nie wygasa po dniu 31 grudnia 2008 r.

Zdaniem Sądu, z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Wniosek z dnia 11 grudnia 1990 r. dotyczył bowiem przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia udziału w przedmiotowych nieruchomościach poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez B. G. W ocenie Sądu nie budzi też wątpliwości, że skarżąca nie należy do grona spadkobierców B. G. W tej sytuacji powoływanie się przez skarżącą na tezę ww. uchwały z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17 jest nieadekwatne do okoliczności tej sprawy.

W związku z powyższym nie doszło, zdaniem Sądu, do naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego. Niezasadne są także wywody skargi na tle tej sprawy, związane z brakiem wnikliwej oceny zebranych dowodów, co miało polegać przede wszystkim na pominięciu wniosku z dnia 11 grudnia 1990 r. o przyznanie prawa do rekompensaty na rzecz skarżącej i kwestii dotyczących współuczestnictwa wszystkich uprawnionych w postępowaniu administracyjnym. Sąd zauważył, że po pierwsze, wniosek ten można było modyfikować, w tym rozszerzać co do zakresu nieruchomości, jednak tylko do 31 grudnia 2008 r., a po drugie, wniosek złożony przez stronę skarżącą w terminie późniejszym i dotyczący mienia pozostawionego przez W. I. z d. G. oraz A. G., z d. G., stanowił w istocie odrębny wniosek wszczynający postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ponadto wniesiono o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy zabużańskiej, poprzez:

- uznanie, że w niniejszej sprawie mamy inną sytuację faktyczną i nie zastosowanie tych przepisów, gdyż Sąd błędnie ustalił stan faktyczny przyjmując, że B. G. s. B., I. K. i A. G. wnieśli o wypłacenie rekompensaty wyłącznie za udział w ¼ przypadający po swoim ojcu B. G., podczas gdy w rzeczywistości pierwotny wniosek został przez nich złożony odnośnie całych nieruchomości pozostawionych przez A. G. (ojca B. G., W. I., A. G. i K. M.). A więc skoro wniosek pierwotny dotyczył całych nieruchomości po A. G. i nie był modyfikowany w trakcie postępowania to – w ocenie skarżącej – spełniona została przesłanka współuczestnictwa materialnego, a więc termin do wniesienia wniosku został zachowany;

- poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że rozstrzygnięcie wniosku wyłącznie co do udziału pozostawionych nieruchomości wyklucza wszczęcie tego postępowania wobec innych współwłaścicieli lub ich spadkobierców, podczas gdy złożenie wniosku przez jednego z uprawnionych wobec konkretnej nieruchomości powoduje posiadanie przymiotu strony wobec innych współwłaścicieli, bądź ich spadkobierców gdyż posiadanie przez nich interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Wszczęcie postępowania wobec jednej osoby, która może nabyć prawo do rekompensaty za swój udział spadkowy powoduje, że stronami postępowania stają się inne osoby mogące uzyskać uprawnienie z tego samego stanu faktycznego;

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 1 § 1 i 2 PrSadAdm w zw. z art. 145 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, 8, 9, art. 77 i art. 80 i 107 § 3 K.p.a. poprzez:

a) nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonych decyzji I i II instancji pomimo, że decyzje te zostały wydane w wyniku błędnej oceny przez organy zebranego materiału dowodowego, której Sąd nie dostrzegł, polegającej na nieprawidłowym przyjęciu, że:

- pierwotny wniosek B. G. s. B., I. K. i A. G. dotyczył wyłącznie udziału ¼ nieruchomości pozostawionych, podczas gdy dotyczył on całych nieruchomości po A. G.;

- organ nie mógłby zastosować konstrukcji wpółuczestnictwa materialnego z uwagi, że decyzja w tamtej sprawie była ostateczna i prawomocna, podczas gdy posiadał dowody i informacje, że uprawnione strony nie brały czynnego udziału w postępowaniu, a co powinno mieć miejsce zgodnie z uchwałą 7 sędziów (I OPS 3/17), a więc winien z urzędu wszcząć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji;

- przyjęcie, że pierwotny wniosek B. G. s. B., I. K. i A. G. nie dotyczył konkretnych nieruchomości pozostawionych poza granicami, a jedynie udziału w nich, podczas gdy pierwotny wniosek faktycznie dotyczył całych nieruchomości (własności A. G.), a dopiero w trakcie postępowania stwierdzono, że wnioskodawcy nabywają prawo rekompensaty jedynie w udziale spadkowym, a co za tym idzie spełniono przesłankę zachowania terminu do złożenia wniosku wobec wszystkich uprawnionych;

b) oddalenie skargi mimo, że naruszono art. 157 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., przy czym naruszenie polegało na niezastosowaniu tego przepisu i brak wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 21 lipca 2017 r. w sprawie znak WSPN.DT.7725.397.2004.l\/ID, podczas gdy z analizy materiału dowodowego w sprawie wynika, że Wojewoda Kujawsko-Pomorski wydał tę decyzję z rażącym naruszeniem prawa polegającym na naruszeniu art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy zabużańskiej, poprzez pominięcie i nieuwzględnienie pozostałych spadkobierców po właścicielu nieruchomości (A. G.), a co za tym idzie nie rozstrzygnięcie co do istoty sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumenty na poparcie wyżej wskazanych zarzutów.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje, wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a., zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Wskazane w tym środku zaskarżenia przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest do podjęcia działań z urzędu jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w niniejszej sprawie nie występują. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym przymusem sporządzenia jej przez profesjonalnego pełnomocnika, wynikającym z art. 175 § 1-3 p.p.s.a., który opiera się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie jest w pełni poprawna. Zauważyć bowiem należy, że podstawę prawną decyzji Wojewody Kujawsko – Pomorskiego z dnia 24 maja 2021 r., nr WSPN.DT.7541.2.2021.MD stanowił art. 5 ust.1 ustawy zabużańskiej, który określa termin do złożenia wniosku. Wojewoda w wydanej w niniejszej sprawie decyzji przywołując ten właśnie przepis wywiódł, że skarżący uchybił terminowi do złożenia wniosku. Stanowisko to podzielił organ odwoławczy. Natomiast w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu dotyczącego naruszenia przepisu będącego podstawą wydania decyzji w sprawie. Ponadto podnosząc zarzut naruszenia art.3 ust.2 w zw. z art. 5 ust.2 ustawy zabużańskiej powołano się po pierwsze: na błędne ustalenia stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że spadkobiercy B. G. wnosili o przyznanie im rekompensaty wyłącznie z tytułu udziału swego ojca podczas gdy ich wniosek dotyczył nieruchomości pozostawionych przez A. G. oraz po drugie: na błędną wykładnię wskazanych przepisów. Formując w taki sposób zarzut naruszenia wskazanych przepisów uszło uwadze autora skargi kasacyjnej, że zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu. Niejednokrotnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażano stanowisko, które uznać należy za utrwalone, że prawidłowość ustaleń faktycznych oraz ocenę tych ustaleń można zwalczać jedynie za pomocą zarzutów naruszenia przepisów postępowania, wykazując przy tym, że określone uchybienia proceduralne mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. ( przykładowo: wyroki NSA z dnia: 7 lipca 2023 r., sygn. III OSK 886/22, Lex nr 3623758; 19 lipca 2023 r., sygn. I FSK 572/19, Lex nr 3621397;7 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 1484/20, Lex 369545;15 grudnia 2023 r., sygn., III FSK 1202/23, Lex nr 3664659; 23 stycznia 2024 r., sygn. II GSK 830/23, Lex nr 3659264).

Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego zawsze powinno łączyć się z wykazaniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd pierwszej instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Odnośnie zatem sformułowania zarzutu naruszenia art. 3 ust.2 w zw. z art. 5 ust.2 ustawy zabużańskiej w postaci błędnej wykładni wskazanych przepisów to zauważyć trzeba, że według skarżącego kasacyjnie ta błędna wykładnia polega na przyjęciu, że rozstrzygnięcie wniosku wyłącznie co do udziału pozostawionych nieruchomości wyklucza wszczęcie tego postępowania wobec innych współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Jak jednak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji w pełni podzielił stanowisko, że złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli lub ich następców prawnych odnosi skutek w stosunku do pozostałych, a tym samym w pełni zaaprobował uchwałę NSA z 9 października 2017 r. I OPS 3/17. Zgodnie z tą uchwałą złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art.5 ust.1 ustawy zabużańskiej skutkuje wszczęciem postępowania również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art.3 tej ustawy. Sąd I instancji przywołując wskazaną uchwałę stwierdził jednakże, że w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z zupełnie inną sytuacją faktyczną. Zarzut naruszenia wymienionych przepisów przez błędną wykładnię jest nieprawidłowy i chybiony.

Z zarzutem naruszenia art. 3 ust.2 i 5 ust.2 ustawy wiążą się podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że "pierwotny wniosek B. G. s. B., I. K. i A. G. dotyczył wyłącznie udziału ¼ nieruchomości pozostawionych, podczas gdy dotyczył on całych nieruchomości po A. G.". Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że z literalnego odczytania treści wniosku z dnia 11 grudnia 1990 r. wynika bezspornie, prawidłowość ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji. We wniosku tym I. K., B. G. s. B. i A. G. stwierdzili, że: "Jako spadkobiercy po B. G. wnosimy o przyznanie w częściach równych ekwiwalentu za pozostawione przez naszego ojca w związku z wojną w 1939 r. na byłych obszarach państwa Polskiego wchodzących obecnie w skład ZSRR mienie nieruchome składające się z (...)". Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że nie chodzi wyłącznie o literalne odczytanie treści wniosku spadkobierców B. G. Rzecz bowiem w tym, że jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu, XI Wydział Cywilny z dnia 28 października 2016 r. sygn. akt XI Ns 1716/16, A. G. zmarł 20 września 1943 r. w W. a spadek po nim nabyły jego dzieci: B. G., W. I., K. M. i A. G. – po ¼ części każde z nich. Zatem z chwilą zgonu i otwarcia spadku właścicielami mienia pozostawionego w W., w rozumieniu ustawy zabużańskiej stały się dzieci B. G., W. I., K. M. i A. G. Od dnia śmierci w miejsce byłego właściciela w jego prawa wstępują bowiem jego następcy prawni i od tego dnia stają się oni właścicielami (lub współwłaścicielami) przedmiotowej nieruchomości. Tak więc z akt sprawy wynika, że osobami, które pozostawiły przedmiotową nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej byli: B. G., W. I., K. M. i A. G. (por. wyrok NSA z dnia 28 października 2022 r., sygn. I OSK 2047/21). Osoby te były więc właścicielami, w rozumieniu art.2 ust.1 i art.3 ust.2 ustawy, nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 3 ust.2 ustawy zabużańskiej w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Zatem uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., I OPS 3/17, na którą powołuje się skarżąca, miałaby zastosowanie w sytuacji, gdyby jeden ze spadkobierców W. I. złożył wniosek w terminie określonym w art.5 ust.1 ustawy, to wniosek ten skutkowałby wszczęciem postępowania również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art.3 tej ustawy, czyli pozostałych spadkobierców W. I.

Nietrafnie również w skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia wskazanych w niej przepisów postępowania, polegający na nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd I instancji, że "organ nie mógłby zastosować konstrukcji współuczestnictwa materialnego z uwagi, że decyzja w tamtej sprawie była ostateczna i prawomocna, podczas gdy posiadał dowody i informacje, że uprawnione strony nie brały czynnego udziału w postępowaniu, a co powinno mieć miejsce zgodnie z uchwałą 7 sędziów (I OPS 3/17), a więc winien z urzędu wszcząć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji". Taki sposób sformułowania zarzutu wskazuje, że autor skargi kasacyjnej nie rozróżnia dwóch nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji ostatecznych, tj. stwierdzenia nieważności decyzji i wznowienia postępowania. W sytuacji bowiem, gdy strona powołuje się na to, że nie brała udziału w postępowaniu to tym samym powołuje się na przesłankę wznowienia określoną w art. 145 §1 pkt 4 k.p.a., nie zaś na przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Jak wskazał NSA w uchwale I OPS 3/17 "Gwarancją realizacji tego prawa strony, wynikającego z art. 61 § 4 K.p.a., jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a."

Chybiony okazał się również zarzut naruszenia art. 157 § 2 w zw. z art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegający, według strony skarżącej, na "niezastosowaniu tego przepisu i braku wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 21 lipca 2017 r. w sprawie znak WSPN.DT.7725.397.2004.l\/ID, podczas gdy z analizy materiału dowodowego w sprawie wynika, że Wojewoda Kujawsko-Pomorski wydał tę decyzję z rażącym naruszeniem prawa polegającym na naruszeniu art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy zabużańskiej." Odnośnie do tak sformułowanego zarzutu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z przepisu tego wynika, że każde z postępowań nadzwyczajnych może być wszczynane z urzędu, jak i na wniosek strony, to jednak działanie z urzędu pozostawione jest uznaniu organu administracji publicznej. Jeżeli organ nie znajduje podstaw do uruchomienia postępowania nadzwyczajnego we własnym zakresie, nieuprawnione jest zarzucanie organowi zaniechanie działania w określonym kierunku, tym bardziej gdy strona ma możliwość złożenia wniosku, ale tego nie czyni, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Przypomnieć też należy, że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Nie jest rażącym naruszeniem prawa zastosowanie przepisu, którego wykładnia prowadzi do odmiennych rezultatów. Tym samym, o rażącym naruszeniu prawa nie można mówić w przypadku wybrania jednej z rozbieżnych wykładni przepisu o niejednoznacznej treści, nawet jeśli później wykładnia ta uznana zostanie za nieprawidłową. Podjęcie przez NSA uchwały, na którą powołano się w skardze kasacyjnej dowodzi, że art.5 ust.1 i 2 oraz art.3 ust.1 i 2 podlegały różnej interpretacji, co też opisano w tej uchwale.

Słusznie Sąd I instancji podkreślił, że decyzja Wojewody Kujawsko – Pomorskiego z dnia 21 lipca 2017 r. ustalająca prawo do rekompensaty za mienie pozostawione przez B. G. stała się ostateczna wobec jej niezaskarżenia przez strony postępowania i na mocy art.16 k.p.a. wiąże strony i organy. Wskazać należy, że z dokładnego odczytania uzasadnienia uchwały NSA sygn. I OPS 3/2017 wywieść można, że po wszczęciu postępowania do czasu wydania decyzji ostatecznej organ powinien zgodnie z art.61 § 4 k.p.a. zawiadomić wszystkie osoby uprawnione. Natomiast gdy decyzja stała się ostateczna pozostają jedynie nadzwyczajne tryby jej wzruszenia, o ile wykazane zostaną ku temu podstawy. Jeśli zatem strona skarżąca kasacyjnie uważała, że dochowała terminu z art. 5 ust.1 ustawy, powołując się na wymienioną uchwałę NSA, to konsekwentnie powinna podjąć kroki w kierunku wzruszenia ostatecznej decyzji, nie zaś występowania z nowym wnioskiem. Jednak w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie wywiodły organy administracji i Sąd I instancji, że termin z art. 5 ust.1 ustawy zabużańskiej nie został zachowany.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie przychylił się do zarzutów naruszenia przepisów wymienionych w skardze kasacyjnej i na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.