Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 7662/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 19, art. 26 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2020 poz 797
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędzia del. WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 513/21 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 21 kwietnia 2021 r., nr: SKO-4201/7/21 w sprawie nałożenia obowiązku usunięcia odpadów oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2021 r., IV SA/Po 513/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: Sąd I instancji) na skutek skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej: skarżąca kasacyjnie, spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 21 kwietnia 2021 r. nr SKO-4201/7/21 w przedmiocie nałożenia obowiązku usunięcia odpadów, oddalił skargę.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca kasacyjnie i w skardze kasacyjnej zarzuciła wyrokowi:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 3 ust. 1 pkt 6 i 19 oraz art. 26 ust. 1-2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach (Dz.U. z 2021 r. poz. 779) poprzez ich błędne zastosowanie, w sytuacji gdy przedmioty znajdujące się na działce w R. nie stanowiły odpadu w rozumieniu ww. przepisów, albowiem były to przedmioty pełnowartościowe, nie zużyte i nie uszkodzone, a co za tym idzie także poprzez przyjęcie, że skarżący jest posiadaczem odpadów,

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niedopatrzeniu się przez Sąd I instancji naruszenia przez organy orzekające w sprawie naruszenia wskazanych w niniejszym zarzucie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd I instancji w oparciu o wadliwie ustalony stan faktyczny poprzez zbagatelizowanie faktu, iż przedmioty znajdujące się na działce w R. nie stanowiły odpadu, nie stanowiły własności skarżącego, a przeznaczone były do przepakowania i kompletowania, a tym samym do dalszego używania, w konsekwencji nie stanowiły odpadu w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach,

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na niepełnym i niewystarczającym wyjaśnieniu podstawy swojego rozstrzygnięcia w zakresie podnoszonych przez skarżącą, zarzutów,

c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. wobec nieprzedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku takich ustaleń i dowodów, jakie mogłyby przemawiać za oddaleniem skargi oraz wobec braku własnych ustaleń i całkowitego oparcia swoich twierdzeń, w zakresie stawianych przez skarżącego zarzutów na stanowisku organów obu instancji.

W oparciu o przytoczone zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. wniosła o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, jednocześnie skarżąca kasacyjnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie podniosła m.in. że Sąd I instancji bezpodstawnie zakwestionował przedłożone przez skarżącego dokumenty, podważając ich wartość dowodową, jedocześnie opierając się wyłącznie na dokonanej przez organy dokumentacji fotograficznej i lakonicznych twierdzeniach iż część pudeł jest rozerwana lub otwarta oraz cześć opakowań jest zabrudzona, uszkodzona. Skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że powyższe w żadnym razie nie przesądza o tym, iż rzeczy te stanowią odpady. Podkreślono także, że kartony mogły ulec rozerwaniu w transporcie, podobnie jak delikatne zabrudzenie opakowań mogło mieć miejsce z czasie przewożenia płyt. Dodatkowo organ nie wskazał na czym polegały rzekome "uszkodzenia", wskazując jedynie lakonicznie, iż "część opakowań płyt jest uszkodzona". Niemniej jednak, w ocenie spółki nawet gdyby uznać, iż bliżej nieokreślona cześć płyt była zabrudzona to nie daje to podstaw do uznania, iż towary te stanowią odpad, a wyciągnięcie takich wniosków jest zbyt daleko idące.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie całość argumentacji i twierdzeń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powiela twierdzenia organu, w żadnym razie nie czyniąc własnych ustaleń. W jej ocenie Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był w toku postępowania sądowego dokonać własnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób pozwalający na jego ocenę i ewentualną weryfikację wyrażonego w nim stanowiska i poglądów.

Reasumując spółka wskazała, że zarówno organy I i II instancji jak i WSA opierały się jedynie na dokumentacji fotograficznej znajdującej się w aktach i twierdzeniach o rzekomych zniszczonych i zużytych rzeczach zgromadzonych na działce w R., które na tej podstawie uznać należy za odpady. Jednocześnie organ dokonując kategorycznych sformułowań, nie ustalił jednak w żaden sposób, i nie wskazał na czym polegają rzekome zniszczenia i dlaczego, tj. według jakich kryteriów pełnowartościowy towar uznano za "zużyty". Organ nie dysponował żadną merytoryczną wiedzą do ocen w tym zakresie. W oparciu o w/w argumenty należy stwierdzić, iż postępowanie organu, przyjęte przez Sąd I instancji, było zbyt ogólnikowe, aby na tej podstawie wyciągać tak daleko idące wnioski jak uznanie pełnowartościowych towarów za odpady.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od Sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie jest oparty na usprawiedliwionych podstawach zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 6 i 19 oraz art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach poprzez ich błędne zastosowanie, w sytuacji gdy przedmioty znajdujące się na działce nie stanowiły odpadu w rozumieniu tych przepisów, albowiem były to przedmioty pełnowartościowe, nie zużyte i nieuszkodzone oraz poprzez przyjęcie, że skarżący jest posiadaczem odpadów.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach, przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub, do których pozbycia się jest obowiązany. Przepis ten stanowi implementację art. 3 pkt 1 dyrektywy nr 2008/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz.Urz.UE.L z 2008 r. poz. 312, s. 3) - dalej: "dyrektywa 2008/98/WE".

Istotnym elementem definicji odpadu jest pojęcie "pozbycie się", które stanowi przesłankę do uznania za odpad. Oznacza ono zmianę sposobu użytkowania wskazanego przedmiotu, czyli użytkowanie w inny sposób niż nakazuje to przeznaczenie danego przedmiotu, a nowy sposób użytkowania mógłby wywoływać niekorzystne oddziaływanie na środowisko.

Z definicji zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach wynika dwoista natura odpadu. Odpadem zatem pod pewnymi warunkami może stać się substancja lub przedmiot. Pojęcie "pozbywać się" należy interpretować w świetle celu ogólnego przepisów ustawy o odpadach, którym jest ochrona zdrowia ludzi i środowiska przed szkodliwymi skutkami spowodowanymi przez substancję lub przedmiot, które mogą stać się odpadami oraz w świetle celów szczegółowych wynikających zasad gospodarki odpadami. Termin "pozbywać się", który określa zakres stosowania pojęcia "odpad", nie może zatem być interpretowany wąsko. Przy interpretacji pojęcia "pozbywać się" należy brać pod uwagę przede wszystkim obowiązujące normy prawne dotyczące procesów ponownego użycia, przetwarzania, recyklingu oraz odzysku poszczególnych rodzajów odpadów. Istotne znaczenie mają także standardy dotyczące bezpieczeństwa używania substancji lub przedmiotów. Pozbycie się substancji lub przedmiotu, które stają się odpadem powinno być także oceniane przez pryzmat zasad: zapobiegania odpadom oraz przezorności i materialnej odpowiedzialności sprawcy zanieczyszczającego środowisko. Decydujące znaczenie dla uznania danego przedmiotu za "odpad" ma jego stan oraz wola jego poprzedniego posiadacza.

O kwalifikacji danego przedmiotu jako odpadu rozstrzyga przesłanka pozbycia się, stanowiąca działanie faktyczne, zamierzone lub nakazane (animus). Przesłankę tę można więc ocenić wyłącznie na podstawie zachowania posiadacza przedmiotu, z uwzględnieniem okoliczności obiektywnych umożliwiających odtworzenie zamiaru, jaki mu przyświecał w stosunku do tego przedmiotu. Chodzi tu o zasadniczą zmianę jego wykorzystania, odmienną od głównego przeznaczenia, do którego przestał on się nadawać, zwłaszcza gdy zmiana ta może spowodować negatywne następstwa dla człowieka lub środowiska (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2015 r., sygn. II OSK 2920/13, LEX nr 1987184, wyrok NSA z 27 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 993/21).

W świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zakwalifikowanie substancji lub przedmiotu jako "odpadów" wynika przede wszystkim z zachowania posiadacza i ze znaczenia terminu "pozbywać się". Pojęcie "pozbywać się" należy interpretować z uwzględnieniem celu dyrektywy 2008/98, którym zgodnie z motywem 6 tej dyrektywy jest zmniejszenie negatywnych skutków wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi dla zdrowia ludzkiego i środowiska. Pojęcie to wymaga również wykładni w świetle art. 191 ust. 2 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej z 26 października 2012 r. (Dz.Urz.UE.C Nr 326, s. 47), który stanowi, że polityka Unii Europejskiej w dziedzinie środowiska stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony i opiera się w szczególności na zasadach ostrożności i działania zapobiegawczego. Wynika z tego, że sensu largo pojęcie "pozbywać się" obejmuje zarówno "odzysk", jak i "unieszkodliwianie" danej substancji lub przedmiotu w rozumieniu art. 3 pkt 15 i 19 dyrektywy. Z orzecznictwa TSUE wynika także, że to, czy są to "odpady" w rozumieniu dyrektywy 2008/98, należy potwierdzić w świetle wszystkich okoliczności, z uwzględnieniem celu tej dyrektywy i jej skuteczności, która nie powinna zostać naruszona. Pewne okoliczności mogą zatem stanowić wskazówkę występowania działania polegającego na pozbywaniu się, zamiaru pozbycia się lub zobowiązania do pozbycia się substancji lub przedmiotu w rozumieniu art. 3 pkt 1 dyrektywy 2008/98. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że pojęcie odpadów nie wyklucza substancji i przedmiotów, które mogą zostać ponownie gospodarczo wykorzystane. System nadzoru i gospodarowania ustanowiony dyrektywą 2008/98 ma bowiem na celu objęcie swoim zakresem wszystkich przedmiotów i substancji, których ich właściciel się pozbywa, nawet jeżeli mają one wartość handlową i są gromadzone z powodów handlowych do celów recyklingu, regeneracji lub ponownego wykorzystania (zob. wyroki: z dnia 24 czerwca 2008 r., Commune de Mesquer, C 188/07, EU:C:2008:359, pkt 40; z dnia 3 października 2013 r., Brady, C 113/12, EU:C:2013:627).

Odnosząc się do stanowiska skarżącej kasacyjnie stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnie przedmioty znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości stanowią odpad. Świadczą o tym następujące okoliczności, które zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wziął pod rozwagę. Po pierwsze brak jest przesłanek świadczących o tym, że przedmioty te stanowiły pełnowartościowy towar. Z ustaleń organów dokonanych między innymi w oparciu o oględziny, wynika, że skarżąca kasacyjnie gromadziła w części budynku gospodarczego w workach i pojemnikach zabawki z tworzywa sztucznego ze śladami zużycia, kasety z taśmami, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, zużyte zabrudzone taśmy z tworzywa sztucznego, uszkodzone opakowania z tworzywa sztucznego oraz zużyte opony. W trakcie oględzin stwierdzono także rozsypane odpady z tworzywa sztucznego, a na terenie działki uszkodzone palety drewniane oraz odpady zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, części karoserii samochodu, złom metalowy, odpady z żużla i popiołu, fragmenty opakowań z płyt z tworzywa sztucznego. W szklarni zaś zostały zmagazynowane pakiety z kartonami zawierającymi płyty CD i DVD. Podkreślenia wymaga, że wytwórca odpadów umieścił na pakietach etykiety – recycling, strap- co niezbicie świadczy, że zamiarem wytwórcy było pozbycie się tych przedmiotów.

Nie można więc przyjąć za uzasadnione twierdzenie skarżącej kasacyjnie, że nie była ona posiadaczem odpadów, gdyż były to przedmioty pełnowartościowe , które miały zostać przepakowane. Całość okoliczności, rodzaj zgromadzony materiałów, jak i znajdujący się na etykietach napis – recycling – przesądza, że zasadnie organy ustaliły iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z odpadami. Zasadnie przy tym Sąd I instancji nie uwzględnił, jako mających wpływ na odmienne ustalenia stanu faktycznego aniżeli poczyniły to organy administracji, dokumentów w postaci: pisma T. sp. z o.o. z 2009 r. oraz pisma D. LTD, a także dokumentacji zdjęciowej. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że pierwsze z tych pism datowane jest na 2009 r. i już z tego powodu nie może stanowi podstawy do dokonania miarodajnych ustaleń stanu faktycznego, a kolejne zaś pismo nie jest opatrzone datą i nie wynika z niego jakich przedmiotów dotyczy, a co najważniejsze nie zostało ono podpisane Okoliczności gromadzenia tych materiałów, jak i oświadczenie ich wytwórcy zamieszczone na etykietach, że są to przedmioty przeznaczone do recyclingu, a więc przedmioty, których uprzedni posiadacz zamierzał się pozbyć przesądza o niezasadności zarzutów skargi kasacyjnej zarówno w odniesieniu do naruszenia przepisów postępowania to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. z zw. z art. 6, 7, 8, 75 § 1, art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., jak i zarzutu naruszenia prawa materialnego, to jest art. 3 ust. 1 pkt 6 i 9 i art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach.

Stan faktyczny w sprawie został bowiem ustalony prawidłowo i pozwala on na uznanie, że przedmioty gromadzone przez skarżącą kasacyjnie na przedmiotowej nieruchomości stanowią odpady, a skarżąca spółka jest ich posiadaczem.

Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna została oddalona w oparciu o art. 184 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.