Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 81/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 17 ust.1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. Z. (Z.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 17 listopada 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3036/2022/16080 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego M. Z. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 12 września 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, odnosząc się do rozstrzygnięcia organu I instancji, zawarł stwierdzenia sprowadzające się do tego, że niezgodne z prawem jest wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o tę część przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b tej ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji zasługuje na utrzymanie w mocy. Przytoczył art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej również jako "ustawa"). Następnie podniósł, że w analizowanym przypadku nie można mówić o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad żoną. Podkreślił, że skarżący ostatni raz pracował w 2019r. W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego oświadczył, że ostatnie zatrudnienie utracił dwa lata temu, z uwagi na opiekę nad E. Z., z którą był w związku nieformalnym, a obecnie od [...] pozostaje z nią w związku małżeńskim. Skarżący wskazał, że opieka nad żoną w głównej mierze polega na pomocy w następujących czynnościach: ubieraniu, czynnościach higienicznych, podawaniu leków, zawożeniu do lekarzy, przygotowywaniu posiłków. Ponadto ustalono, że żona skarżącego korzysta z rehabilitacji domowej dwa razy w tygodniu. W ocenie organu odwoławczego skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia, a zakres opieki jakiej wymaga jego żona nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez niego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ dodał, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, iż żona skarżącego, pomimo niepełnosprawności jest na chwilę obecną, osobą wykonującą szereg czynności samodzielnie. Skład orzekający wskazał, że ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia (tak: WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 23.09.2021 r., sygn. akt II SA/Sz 676/21 ). Podniósł, że świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2020 r., I OSK 1148/20).

W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem – podniósł zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez stronę skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym zarzutem wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 16 września 2021 roku w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 577/21 wskazał, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez stronę skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r."

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.) - na wniosek skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną, niepełnosprawną w stopniu znacznym.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie podkreślenia jednakże wymagało, że zasadnie podkreślił organ odwoławczy – odnosząc się do rozstrzygnięcia organu I instancji - iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

W niniejszej sprawie – jak już była o tym mowa wyżej - powodem wydania rozstrzygnięcia organu odwoławczego było stwierdzenie – jak ustalił również organ I instancji - że skarżący nie spełnia kryteriów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bowiem w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad małżonką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organy obydwu instancji ustaliły bowiem, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego oraz poszczególne czynności wykonywane przez niego nie są tego rodzaju, aby przemawiały za zaistnieniem wyżej wymienionego związku przyczynowo – skutkowego.

Dodać przy tym należało, że organy obydwu instancji stwierdziły ponadto, iż skarżący legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym z terminem ważności do 30 kwietnia 2021 r., którego ważność uległa przedłużeniu na podstawie art. 15h ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19. Zgodnie z powyższym przepisem orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. od dnia 8 marca 2020 r.), zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Akta administracyjne zawierają wyżej wymienione orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] według którego skarżący został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem, że jest niezdolny do pracy, a orzeczenie wydano do dnia [...]

Zasadnie przy tym organ podniósł w zaskarżonej decyzji, że na podstawie powyższego orzeczenia, skarżący wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i z tego powodu pobiera zasiłek pielęgnacyjny. W związku z tym trafnie organ stwierdził, że skarżący jest osobą niezdolną do pracy, a zatem nie może z niej zrezygnować celem sprawowania opieki nad żoną.

Podkreślenia wymagało, że akta administracyjne zawierają również decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 25 stycznia 2022 r. orzekającą o przyznaniu skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 stycznia 2022 r. do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W aktach znajduje się również adnotacja, według której weryfikacja na dzień 11 stycznia 2023 r. wykazała, że orzeczenie to nadal obowiązuje.

Wobec tego nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie zaistniał związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasadnie organy stwierdziły powyższą okoliczność, a jedynie zbędne było zamieszczenie w decyzji, argumentacji dotyczącej zakresu opieki skarżącego nad niepełnosprawną żoną. Jednakże nie skutkowało to wydaniem błędnego rozstrzygnięcia i nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy.

Podkreślenia wymagało, że organ odwoławczy prawidłowo - jako podstawę prawną decyzji - wskazał art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje – wymienionym w tym przepisie osobom - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie ulega zaś wątpliwości, że wystąpienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania ich, może mieć miejsce tylko w przypadku osoby mającej przynajmniej częściową zdolność do pracy.

Prawidłowo zatem organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego, nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ prawa materialnego poprzez błędną wykładnię w niniejszej sprawie wymienionego przepisu.

W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że w związku z tym, iż w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasadnie organ odmówił przyznania mu wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a w związku z tym, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., należało ją oddalić.