Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 752/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar, Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, , Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 czerwca 2022 r. nr UP-534/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. J. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: organ II instancji, ZUS, ZUS O w B.) z dnia 29 czerwca 2022 r. nr UP-534/2022 utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ I instancji) z dnia 8 kwietnia 2020 r. nr 601/2020 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, że strona 30 grudnia 2019 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w wysokości 5.658,10 zł, który uzasadnił trudną sytuacją finansową. Wskazał, że wszystkie możliwe środki przeznacza na leczenie żony, która choruje na [...] i wymaga stałego, specjalistycznego leczenia oraz opieki drugiej osoby. Niski dochód pozwala na zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb, dlatego koszty leczenia częściowo finansowane są przez rodzinę. Wskazał, że w okolicy pojawił się konkurencyjny sklep, przez co obroty skarżącego uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarczej znacznie zmalały.

Decyzją z dnia 8 kwietnia 2020 r. (nr 601/2020) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi odmówił umorzenia należności z tytułu składek, uznając, że nie wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3, ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300, zwana dalej u.s.u.s.) oraz nie wystąpiły przesłanki wymienione w § 3 ust. 1 pkt 1, 2, 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr.141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: ZUS, organ) decyzją z dnia 1 września 2020 r. (nr UP-559/2020) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ opierając się na materiale dowodowym, w tym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, wyrokach Sądu Rejonowego w Świdnicy, kartach informacyjnych leczenia żony skarżącego, zawiadomieniach Komornika Sądowego, zeznaniach podatkowych oraz dokumentacji podatkowej, recept z apteki wyjaśnił, że prowadząc działalność gospodarczą skarżący zobowiązany był odprowadzać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki na własne ubezpieczenia.

ZUS ustalił, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2019 r. wykazał dochód w kwocie 1.225,85 zł, nie pobiera świadczeń i zasiłków z pomocy społecznej. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która osiąga miesięczny dochód netto w kwocie 717,75 zł, córką M. która nie osiąga dochodów. Syn M. prowadzi działalność gospodarczą we W. Skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w kwocie 771,82 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 250 zł, koszty związane z leczeniem w kwotach od 500 do 1.500 zł oraz inne w kwocie 350 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne w bankach w łącznej kwocie 82.531,21 zł w miesięcznej racie 2.721,30 zł oraz względem spółdzielni mieszkaniowej w kwocie 11.431,72 zł. Nie posiada środków transportu. Posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m² mieszczącego się w N., garażu o powierzchni [...] m². Posiada składniki mienia ruchomego o łącznej wartości 2.200 zł. Ponadto z ustaleń organu wynika, że skarżący figuruje jako właściciel lub współwłaściciel [...]części gruntu o powierzchni [...] ha położonego w miejscowości N. oddanego w użytkowanie wieczyste, nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha położonej w miejscowości N., nieruchomości gruntowej (inne tereny zabudowane) o pow. [...] ha położonej w N., na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni [...] m² w M., nieruchomości rolnej bez zabudowań o powierzchni [...] ha położonej w P., nieruchomości gruntowej niezabudowanej o powierzchni [...] ha, położnej w N., lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni [...] m² w M., lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni 98,20 m² mieszczącego się w M..

Biorąc pod uwagę powyższe ZUS uznał, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w rozumieniu przepisów u.s.u.s. Wobec nie stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia organ rozpatrzył wniosek skarżącego w oparciu o podstawę prawną dającą możliwość umorzenia zadłużenie z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Wskazał, że zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności wyłącznie w uzasadnionych przypadkach z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Szczegółowe warunki umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3a są zawarte w rozporządzeniu. Dalej wyjaśnił, że umorzenie jest zasadne w stosunku do tych dłużników, których stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwala na egzystencję, ponieważ powoduje ciężkie, negatywne skutki dla jego rodziny. Oznacza to stan, w którym spłacanie zadłużenia z tytułu składek na własne ubezpieczenie pozbawia rodzinę dłużnika niezbędnych środków utrzymania i nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał, że zadłużenie strony nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych lecz było związane z nieopłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ podkreślił, że pomimo, iż umorzył skarżącemu składki od stycznia 2011 r. do października 2017 r. to skarżący nadal świadomie nie opłaca należnych składek licząc na kolejne umorzenie zaległości. Organ podkreślił przy tym, że nie neguje wystąpienia problemów zdrowotnych u żony skarżącego. Wskazał, że sytuacja finansowa jest trudna jednak ma jedynie wpływ na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Organ podkreślił, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, a korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo organ wskazał że skarżący posiada kilka nieruchomości, które nabył w czasie wystąpienia – jak wskazywał – kłopotów finansowych. Brak środków na opłacanie składek – o których skarżący pisze w uzasadnieniu – pozostaje w sprzeczności z faktem nabywania nieruchomości

Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) we Wrocławiu wyrokiem z dnia z 9 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Wr 745/20 uchylił zaskarżoną decyzję.

WSA powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), który wyrokiem z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1493/20, który uchylił wyrok WSA we Wrocławiu dotyczący skargi strony i zapadły w podobnym stanie faktycznym i prawnym. WSA wskazał za NSA, że w razie ustalenia, że nie zachodzą konieczne przesłanki umorzenia składek określone w art. 28 ust. 1 – 3 a u.s.u.s. nie jest prawidłowe alternatywne przedstawianie okoliczności mogących uzasadnić odmowę umorzenia składek w ramach uznania administracyjnego organu.

Pismem z 16 marca 2022 r. ZUS poinformował stronę, że niezbędne jest ustalenie aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, dlatego strona zobligowana jest przedłożyć oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Brak przedstawienia aktualnych danych skutkować będzie rozpoznaniem wniosku na podstawie posiadanych danych.

Strona w odpowiedzi na wezwanie wskazała, że stan zdrowia żony uległ pogorszeniu, pogorszeniu uległa również sytuacja finansowa, nastąpiło kolejne zajęcie komornicze z powodu niepłacenia czynszu w spółdzielni mieszkaniowej. Nie przedłożyła strona nowych dokumentów oraz aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym.

Organ powiadomił stronę o zakończeniu postepowania i możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów.

ZUS zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję z 8 kwietnia 2020 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że uwzględnił wszystkie dowody zgormadzone w ramach obecnego postępowania oraz w ramach postępowania poprzedzającego wydanie ww. decyzji.

Ustalił organ sytuację życiową i majątkową strony. Z uwagi na brak przedłożenia aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, organ przyjął dane ze złożonego wcześniej oświadczenia (z 10 lutego 2020 r.,), jak również organ uwzględnił dokumenty złożone przy postępowaniu przed ZUSem dotyczącym innego wniosku o umorzenie (procedowanego równolegle). Ustalił organ, że strona jest mikroprzedsiębiorcą, prowadzi działalność w formie spółki (15% udział), z której w latach 2017-2019 uzyskała przychody w wysokości 72.691,69 zł, 84.786,25 zł oraz 73.343,96 zł oraz dochód 6.827,99 zł, 1.150,45 zł oraz 1.225,85 zł, firma ma wielu odbiorców, dostawy są realizowane prze kilku dostawców, opłaty od nabywców są mieszane z przewagą natychmiastowych, nie otrzymuje grantów lub dotacji, strona nie pracuje zarobkowo, nie otrzymuje świadczeń emerytalnych-rentowych, nie pobiera świadczeń i zasiłków z pomocy społecznej. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która ma miesięczny dochód z tytułu renty w wysokości 717,75 netto oraz córką M., lat [...] i synem M. lat [...]. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w kwocie 771,82 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 250 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 500-1.500 zł oraz inne w kwocie 350 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne w bankach w łącznej kwocie 82.531,21 zł w miesięcznej racie 2.721,30 zł oraz w Spółdzielni Mieszkaniowej w kwocie 11.431,72 zł. Nie posiada środków transportu. Jest współwłaścicielem mieszkania spółdzielczego-własnościowego w N. o pow. [...] m2, garażu (udział [...]), apartamentu w ośrodku turystycznym w M. o pow. [...] m², posiada składniki ruchome o wartości 2.200 zł.

Na podstawie danych dostępnych z urzędu, ZUS ustalił, że strona prowadzi działalność w formie spółki cywilnej w zakresie sprzedaży detalicznej komputerów, urządzeń peryferyjnych i oprogramowania, jest właścicielem nieruchomości gruntowych położonych w N. o pow. [...] ha nabytej w 2012 r. (zabezpieczonej hipoteką umowną na rzecz spółdzielni Mieszkaniowej na kwotę 12.172,39 zł) oraz o pow. [...] ha (wolnej od zabezpieczeń), działki gruntowej w N. o pow. [...] ha (współużytkowanie wieczyste), (wolnej od zabezpieczeń), nieruchomości rolnej w P. o pow. [...] ha (wolnej od zabezpieczeń), nieruchomości gruntowej niezabudowanej o pow. [...]ha w N. (wolnej od zabezpieczeń), apartamentu w M. o pow. [...] m2 (zabezpieczonego hipoteką na rzecz ZUS z tytułu należności składkowych w wysokości 18.624,49 zł), lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość o pow. [...] m2 w M. (wolnego od zabezpieczeń), lokalu mieszkalnego w M. o pow. [...] m2 (wolnego od zabezpieczeń).

Wobec skarżącego nie jest obecnie prowadzone postepowanie egzekucyjne (jest zawieszone).

Organ rozpatrzył wniosek strony na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i wskazał, że nie zachodzą przesłanki z ww. przepisu. Stwierdził organ, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności, co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Dalej nie stwierdził również organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wyjaśnił ZUS, że strona podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej powinna być świadoma, że ciążą na niej zobowiązania z tytułu składek; obowiązek w tym zakresie istnieje niezależnie od osiąganych przychodów czy trudności w prowadzeniu działalności, ponieważ ryzyko prowadzenia działalności ponosi podmiot ją prowadzący. A brak płynności finansowej nie może być równoważony ze środków ZUS. Jako udokumentowane i niebudzące wątpliwości przyjął organ wyjaśnienia strony dotyczące stanu zdrowia żony i związanej z tym potrzeby opieki. Jednocześnie zauważył organ, że strona przez cały czas jest aktywna zawodowo- prowadzi działalność gospodarczą (w pandemii korzystała z pomocy dla przedsiębiorców dotkniętych skutkami COVID-19), jak również jest właścicielem [...] nieruchomości, a zatem nie występuje sytuacja, że strona z uwagi na chorobę członka rodziny i konieczność opieki nie ma możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie składek. Argumentował organ, że strona ma możliwość niezależnie od stanu zdrowia żony pozyskać środki finansowe na spłatę należności, czy to ze sprzedaży czy wynajmu nieruchomości ( 3 z posiadanych nieruchomości – w tym apartamenty są położone w nadmorskiej miejscowości wypoczynkowej). Wskazał organ, że sytuacja rodzinna strony nie jest łatwa, podobnie sytuacja finansowa, jednak strona prowadzi działalność i dysponuje majątkiem, a zatem nie można przyjąć, że zapłata należności pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze do WSA uzupełnionej pismem procesowym z dnia 15 lutego 2023 r. strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie należności ewentualnie umorzenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła strona naruszenie prawa materialnego art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia przez 1) błędną wykładnię i odmowę umorzenia należności w sytuacji gdy ich opłacenie pozbawiłoby stronę możliwości zaspokajania potrzeb życiowych, jak również okoliczności, ze strona sprawuje opiekę na chorą żoną i nie ma możliwości uzyskiwania dochodu; 2) niewłaściwe i wybiórcze zebranie materiału dowodowego, niewłaściwą ocenę w tym dotyczącą sytuacji materialnej strony, a przede wszystkim błędną ocenę braku konieczności sprawowania opieki na chorą na [...] żoną, co uniemożliwia uzyskiwanie dochodu.

W uzasadnieniu skargi strona stwierdziła, że organ nie wykonał wyroku WSA, opisała strona swoją sytuację życiową związaną z chorobą żony. Wskazała strona, że jej sytuacja finansowa się pogorszyła. Do skargi załączyła strona nakazy zapłaty oraz pismo od komornika.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie dla rozpatrzenia skargi istotne znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem oceny przez WSA we Wrocławiu – wyrok WSA III SA/Wr 745/20.

W konsekwencji, ramy kognicji Sądu rozpoznającego obecnie skargę, zostały ograniczone rozstrzygnięciem zapadłym wcześniej w sprawie.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. A zatem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt I OSK 670/11, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Innymi słowy wyłącznie zmiana stanu faktycznego czy prawnego pozwala na odstąpienie od oceny i wskazań zawartych w wyroku.

W ocenie Sądu obecnie rozpoznającego sprawę, w sprawie w zakresie oceny prawnej nie zaistniała przesłanka wyłączająca obowiązek zastosowania się do wykładni prawa zawartej w wyroku WSA. Natomiast dla właściwego zastosowania przepisów niezbędne jest uwzględnienie zmian stanu faktycznego (organ dla właściwego rozpoznania wniosku o umorzenie dokonał aktualizacji stanu faktycznego).

Niezbędnym w pierwszej kolejności jest zatem odwołanie się do treści ww. prawomocnego wyroku WSA we Wrocławiu i wynikających z nich zaleceń.

W ww. wyrokuh wskazano, że w sprawie należy jednoznacznie ustalić, czy przyczyną odmowy umorzenia składek jest brak koniecznych przesłanek umorzenia, a ściślej czy również i tej określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., bowiem brak przesłanki opisanej w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy nie jest kwestionowany, czy też zostało stwierdzone istnienie jednej z koniecznych przesłanek umorzenia, a podjęcie negatywnej dla skarżącego decyzji nastąpiło w ramach uznania administracyjnego. Ponadto w obydwu przypadkach Sąd powinien ocenić czy ustalenia faktyczne dokonane zostały z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego i czy były prawidłowe, a w razie przyjęcia, że negatywna dla skarżącego decyzja została wydana w ramach uznania administracyjnego, należy ocenić czy przedstawione przesłanki takiej decyzji wyjaśniają w dostateczny sposób skorzystanie przez organ z możliwości odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd w obecnym składzie dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze wskazane zalecenia WSA wynikające z wyroku, stwierdził, że decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego i postępowania, a organ wykonał zalecenia.

Z uzasadnienia decyzji jednoznacznie wynika, że organ stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia, tzn., że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak również nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a i § 3 rozporządzenia. Tym samym organ podejmując decyzję nie działał w granicach uznania administracyjnego. Uprawnienie organu do działania w granicach uznania realizuje się dopiero po stwierdzeniu, że zachodzą przesłanki do umorzenia.

Wobec powyższego kontrola Sądu w sprawie sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianych przepisami przesłanek i procedur, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

W ocenie Sądu w sprawie organ prawidłowo przeprowadził postępowanie i stwierdzając brak wystąpienia przesłanek umorzenia, nie naruszył przepisów.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ww. przepis zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu. Nie występuje sytuacja związana z upadłością, strona prowadzi działalność, posiada majątek (szereg nieruchomości) pozwalający na pokrycie kosztów egzekucji i przewyższający wydatki egzekucyjne.

Nie kwestionuje również Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. Słusznie wskazał organ, że w postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie należności wobec ZUS na wnioskodawcy spoczywa obowiązek odpowiedniego wykazania i udokumentowania okoliczności dotyczących jego sytuacji zdrowotnej, zawodowej i materialnej. Ewentualne zaniechania strony w tym zakresie mogą skutkować niemożliwością dokonania pełnej oceny jego sytuacji życiowej i majątkowej.

W sprawie organ wzywał stronę do dostarczenia dokumentów potwierdzających zaistnienie przesłanek umorzeniowych. Poinformował również organ, że jeżeli strona nie przedłoży dokumentów, organ rozpozna wniosek na podstawie posiadanych przez ZUS informacji, w tym zgromadzonych w dotychczasowym postępowaniu. Istotne jest, że postępowanie w przedmiocie umorzenia wymaga aktywności strony i to strona winna wykazać, że spełnia przesłanki umorzenia, w tym przedłożyć aktualne dokumenty. W sprawie strona takich dokumentów nie przedłożyła, a załączone do skargi dokumenty, jako spóźnione, nie mogą być przez Sąd uwzględnione przy ocenie zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, organ podejmując decyzję, uwzględnił sytuację życiową i finansową strony, którą ustalił na podstawie dokumentów wcześniej przedłożonych przez stronę i na podstawie samodzielnych ustaleń.

W orzecznictwie podkreśla się, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15).

W ocenie Sądu, organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 pkt 2 rozporządzenia. Prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Strona cały czas prowadzi działalność gospodarczą. Zgodzić się należy z organem, że strona jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą musi liczyć się zarówno z ryzykiem jej prowadzenia, jak również musi liczyć się z koniecznością zapewnienia środków na jej prowadzenie, a ryzyka w tym zakresie nie może przenosić na instytucje państwowe czy innych płatników.

Odnośnie przesłanki podanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w ocenie Sądu, stanowisko organu, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna strony nie wskazują, że opłacenie składek pozbawi stronę i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jest uzasadnione. Skarżący według oświadczenia z 2020 r. prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe (żona, pełnoletnie dzieci, wg oświadczenia z 2020 r. córka lat [...], syn [...]), według ustaleń organu córka jest zgłoszona do ubezpieczenia jako osoba wykonująca umowę zlecenia, syn mieszka we W. i jest zgłoszony do ubezpieczenia jako prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą, strona prowadzi działalność gospodarczą, na którą w pandemii otrzymała środki pomocowe, uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w zmiennej wysokości, żona pobiera rentę w wysokości 1.003,83 zł brutto, miesięczne wydatki to czynsz 771,82 zł, opłaty 250 zł, koszty leczenia od 500-1000 zł, inne koszty 350 zł, strona posiada majątek nieruchomy – według ustaleń organu [...] nieruchomości (w tym kilka lokali mieszkalnych). Skarżący ma zobowiązania w bankach i wobec spółdzielni mieszkaniowej. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Trafnie organ wskazał, że sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie wskazuje na zagrożenie bytu.

Nie znajduje Sąd również podstaw, aby podważyć stanowisko organu odnośnie oceny przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia i oceny sytuacji zdrowotnej żony i jej wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przede wszystkim zwraca Sąd uwagę, że organ w żaden sposób nie kwestionuje, ani nie pomija sytuacji zdrowotnej żony strony i potrzeby opieki ze strony skarżącego. Wbrew zarzutom skargi organ uwzględnił wszystkie zgromadzone w sprawie dowody. Jednak jak wskazał organ, strona niezależnie od stanu zdrowia żony, cały czas prowadzi działalność gospodarczą, jak również posiada majątek - nieruchomości, w tym lokalowe, pozwalający na uzyskanie dochodu.

W ocenie Sądu organ rozpoznając wniosek strony nie naruszył przepisów, a decyzja zawiera ustosunkowanie się do twierdzeń strony w kontekście przesłanek umorzenia przewidzianych dla przedmiotowych należności.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.