Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 526/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 279 i art. 285
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 października 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J.G. na decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 4 maja 2023 r. nr DSS.405.22.2023 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 16 lutego 2023 r. o nr 43 dr/st. dok./2023; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu w Białymstoku na rzecz skarżącego J.G. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr 43 z 16.02.2023r. Rektor Uniwersytetu w Białymstoku odmówił przyznania J. G. stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że J. G. rozpoczął studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018. W roku akademickim 2018/2019 zaliczył II rok studiów a w roku akademickim 2019/2020 III rok studiów. Będąc na IV roku studiów w roku akademickim 2020/2021 nie uzyskał zaliczenia seminarium doktoranckiego. Rok 2020/2021 oznaczał koniec trwania studiów doktoranckich stosownie do § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich. Zgodnie z załącznikiem nr 3 do programu studiów doktoranckich, warunkiem zaliczenia IV roku jest między innymi zaliczenie przedmiotów objętych programem i planem studiów, przy czym warunkiem uzyskania zaliczenia seminarium doktoranckiego jest zaakceptowane przez promotora pisemne sprawozdanie z realizacji badań, przedstawione w formie prezentacji uzyskanych wyników, czynne uczestnictwo w przynajmniej jednej konferencji naukowej.

Organ podał, że J. G. wystąpił do Kierownika Studiów Doktoranckich w dniu 30.06.2022r. z wnioskiem o kolejne przedłużenie okresu odbywania studiów z powodu przedłużających się badań. Warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z powodu prowadzenia badań naukowych, jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów z wyjątkiem seminarium doktoranckiego. Powyższa przesłanka została spełniona w odniesieniu do doktoranta, w związku z czym dnia 20.07.2022r. została wydana pozytywna decyzja w przedmiocie przedłużenia studiów doktoranckich.

Organ nadmienił, że Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału Biologii i Wydziału Chemii rekomendowała J. G. do przyznania stypendium doktoranckiego, ale nie wzięła pod uwagę warunku, o jakim mowa w § 13 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich tj. terminowej realizacji programu studiów doktoranckich a brak spełnienia tego warunku stanowi przesłankę negatywną do przyznania stypendium doktoranckiego.

Organ w warstwie materialnoprawnej swojej decyzji powołał się na treść przepisów Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku zatwierdzonego Uchwałą Senatu UwB nr 2061 z 26.04.2017r. oraz § 13 ust.2 pkt 1 i §15 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich a także art. 279 ustawy z 3.07.2018r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce a w uzasadnieniu decyzji wskazał dodatkowo na treść art. 195 ust. 4a ustawy z 27.07.2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 4 lata podkreślając, że taki sam zapis został przeniesiony do Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku.

J. G. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podniósł następujące zarzuty:

- mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia prawa materialnego w postaci obrazy § 13 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich w związku z art. 279 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego niezastosowanie polegające na odmowie przyznania stypendium doktoranckiego podczas gdy prawidłowo zastosowany przepis upoważnia do przyznania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia studiów;

- mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia prawa materialnego w postaci obrazy §15 ust.2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich w związku z art. 279 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, podczas gdy prawidłowo nie ma on zastosowania do doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

- mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania w postaci obrazy art. 8 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na odstąpieniu bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym a to wcześniejszego przyznawania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich.

Rektor Uniwersytetu w Białymstoku po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 4.05.2023r. (Nr DSS.405.22.2023) utrzymał w mocy decyzję Nr 43 z 16.02.2023r. wydaną w stosunku do skarżącego. W uzasadnieniu decyzji odnosząc się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ stwierdził, że przy wydawaniu decyzji brany był pod uwagę przepis przejściowy art.279 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym nauce, stanowiący o tym, że studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na dotychczasowych zasadach, jednak nie dłużej niż do 31.12.2023r. Organ stwierdził, że zasady dotyczące przyznawania stypendiów doktoranckich zostały określone Rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich w przepisie § 13 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia. Wynikająca z § 15 ust 3 tego rozporządzenia możliwość przyznania doktorantowi stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, nie oznacza obowiązku wypłacania stypendium wszystkim doktorantom w czasie przedłużonych studiów. Rektor nie podzielił zarzutu strony jakoby nie miał zastosowania przepis §15 ust. 2 pkt 1 Rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich. Zauważył, że przepisy rozporządzenia określiły jednolite kryteria oceny osiągnięć naukowych i badawczych wszystkich doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów. Doktorant będący na przedłużeniu IV roku studiów jest zatem nadal uczestnikiem V roku studiów doktoranckich, czyli wspomnianych kolejnych latach studiów, w przeciwnym bowiem wypadku nie miałby możliwości ubiegania się o stypendium. Zgodne z § 13 ust. 2 ww rozporządzenia jedną z przesłanek koniecznych do spełnienia dla otrzymania stypendium doktoranckiego jest terminowa realizacja programu studiów, której to przesłanki strona nie spełniła.

Organ odnosząc się do zarzutu odstąpienia od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym stwierdził, że praktyki nie zmienił, bo nadal przy rozstrzyganiu tego rodzaju spraw bierze pod uwagę procedurę wnioskowania o stypendium doktoranckie, ocenę merytoryczną wniosków zgodnie z kryteriami zawartymi w § 13 ust.2 rozporządzenia, sporządzenie list rankingowych i wydanie rekomendacji przez komisję stypendialną. Organ powtórzył przy tym, że Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału Biologii i Wydziału Chemii rekomendowała J. G. do przyznania stypendium doktoranckiego ale nie wzięła pod uwagę warunku, o jakim mowa w § 13 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich tj. terminowej realizacji programu studiów doktoranckich. Organ wskazał także, że nieterminowe realizowanie programu studiów stanowiło też przyczynę z powodu której nie zostało stronie przyznane stypendium w oparciu o § 15 ust. 3 rozporządzenia.

Organ podkreślił, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 4 lata. Wynika to z treści aart.195 ust.4a ustawy z 27.07.2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym, którego treść została przeniesiona do § 9 ust.1 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku. Ponadto – co organ podkreślił – zgodnie z Programem studiów doktoranckich, wprowadzonym Uchwałą nr 46/2017 Rady Wydziału Biologiczno - Chemicznego z 8.06.2017r. w sprawie zatwierdzenia programu studiów doktoranckich w zakresie biologii od roku akademickiego 2017/2018, czas trwania studiów doktoranckich został określony na 4 lata. Doktorant będąc na IV roku studiów w roku akademickim 2021/2022, nie uzyskał zaliczenia seminarium doktoranckiego. Rok 2021/2022 był ostatnim IV- tym rokiem studiów doktoranta. Zgodne z załącznikiem nr 3 do programu studiów doktoranckich, wprowadzonego uchwałą nr 46/2017 Rady Wydziału Biologiczno – Chemicznego z 8.06.2017 w sprawie zatwierdzenia programu studiów doktoranckich w zakresie biologii od roku akademickiego 2017/2018, warunkiem zaliczenia IV roku jest między innymi zaliczenie przedmiotów objętych planem i programem studiów, przy czym warunkiem zaliczenia seminarium doktoranckiego jest zaakceptowane przez Promotora pisemne sprawozdanie z realizacji badań, przedstawienie w formie prezentacji uzyskanych wyników, czynne uczestnictwo przynajmniej w jednej konferencji naukowej. Ponadto warunkiem ukończenia studiów doktoranckich w zakresie chemii jest zaliczenie przedmiotów objętych planem i programem studiów doktoranckich, spełnienie innych wymagań koniecznych do zaliczenia poszczególnych lat studiów oraz złożenie pracy doktorskiej. Doktorant J. G. zrealizował cały program kształcenia nie wliczając seminarium doktoranckiego, co było niezbędne do uzyskania przedłużenia studiów doktoranckich. W związku z tym w czasie trwania pierwszego przedłużenia studiów doktoranckich doktorant nie miał już żadnych obowiązków dotyczących realizacji programu studiów doktoranckich poza pisaniem rozprawy doktorskiej i jej przedłożeniem, co skutkuje zaliczeniem seminarium doktoranckiego. Tymczasem 30.06.2022r. doktorant wystąpił po raz kolejny o przedłużenie studiów doktoranckich.

Organ wskazał, że zgoda kierownika studiów doktoranckich na przedłużenie okresu odbywania studiów ze względu na konieczność prowadzenia długotrwałych badań naukowych nie oznacza równocześnie, że doktorant realizuje terminowo program studiów. Organ zauważył, że doktorant nie może występować o przyznanie stypendium doktoranckiego w momencie otrzymania kolejnej zgody na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich, ponieważ w obliczu przywołanego przepisu nie realizował terminowo programu studiów.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art.8 § 2 k.p.a. organ ponownie podkreślił, że nie doszło do odstąpienia od utrwalonej praktyki, gdyż przy ocenie wniosków o przyznanie stypendium stosowane są te same przepisy a możliwość uzyskania stypendium doktoranckiego podczas przedłużenia studiów doktoranckich nie oznacza obowiązku przyznania stypendium.

Końcowo organ stwierdził, że nie może być przyznane stypendium doktoranckie doktorantowi, który nie spełnia wymogów określonych w § 13 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, ponieważ w świetle § 13 rozporządzenia istotne jest wykazanie przez doktoranta aktywności we wszystkich obszarach wskazanych w przepisie a nie zdobycie określonej liczby punktów.

W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną J. G. powtórzył zarzuty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozszerzając je o jeden zarzut. Zarzucił organowi:

- mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego w postaci obrazy § 13 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich w związku z art. 279 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego niezastosowanie polegające na odmowie przyznania stypendium doktoranckiego podczas gdy prawidłowo zastosowany przepis upoważnia do przyznania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia studiów;

- mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego w postaci obrazy § 15 ust.2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich w związku z art. 279 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, podczas gdy prawidłowo nie ma on zastosowania do doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

- mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci obrazy art.8 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na odstąpieniu bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym a to przyznawania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

-mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego w postaci obrazy art. 195 a ust. 2 ustawy z 27.07.2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z art.279 ustawy z 3.07.2018r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego niezastosowanie polegające na przyznaniu stypendium doktoranckiego w jednostce organizacyjnej mniej niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji.

Rektor Uniwersytetu w Białymstoku w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem odmowa przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego nastąpiła z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tym naruszeniem jest oparcie odmowy przyznania stypendium na przepisie § 13 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, który to przepis – zdaniem sądu – nie mógł mieć w sprawie zastosowania albowiem w powołanym rozporządzeniu kwestię przyznawania stypendium doktoranckiego dla doktorantów, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich, reguluje wprost błędnie zinterpretowany w sprawie § 15 ust. 3. Skład orzekający dostrzega przy tym błędność przywołania w zarzutach skargi właściwych numerów paragrafów rozporządzenia, gdyż skarżący pomylił niezastosowany w sposób właściwy § 15 ust. 3 rozporządzenia z niewłaściwie zastosowanym § 13 ust. 2 pkt 1, ale uzasadnienie zarzutów skargi czyni owe pomylenie oczywistą omyłką, gdyż z argumentacji skarżącego w sposób jasny wynika, że kwestionuje pominięcie przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie stypendium złożonego przez doktoranta, któremu przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich, przepisu § 15 ust. 3 rozporządzenia, który nie odsyła do przesłanki "nieterminowej realizacji programu studiów doktoranckich". Z uwagi na to, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i rozpatruje sprawę w całokształcie norm prawnych regulujących istotę danej sprawy administracyjnej, pomylenie numeracji norm prawnych w zarzutach skargi, sąd uznaje za nie mające znaczenia.

Bezspornym w sprawie jest, że skarżący rozpoczął studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, zatem do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego nie miały zastosowania przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.), lecz przepisy przejściowe przewidziane w akcie wprowadzającym tę ustawę, tj. w ustawie Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm., dalej: "ustawa wprowadzająca"). Zgodnie zaś z art. 279 ust. 1 tej ustawy, studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. Stosownie natomiast do art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej: "p.s.w.") w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 p.s.w., a decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w imieniu uczelni – rektor (ust. 2).

Powołany przepis ustawy wprowadzającej stanowi normę kompetencyjną, pozwalającą rektorowi na przyznawanie stypendium doktoranckiego, przy czym zasad i trybu przyznawania stypendium doktoranckiego należy poszukiwać w dotychczasowych przepisach ustawy p.s.w. i w wydanym na ich podstawie akcie wykonawczym - rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. 2017 poz. 1696, z późn. zm., dalej: "rozporządzenie"). Przepisy powyższych aktów normatywnych stosował organ przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego.

Stosownie do treści art. 200 ust. 1 p.s.w. uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Zgodnie zaś z § 13 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Z kolei § 13 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który:

1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;

2) wykazuje się zaangażowaniem w:

a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub

b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową;

3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

W niniejszej sprawie wymaga podkreślenia, że skarżący jest doktorantem, któremu dwukrotnie przedłużano studia doktoranckie. Przedłużenie studiów doktoranckich należy uznać za sytuację wyjątkową, tym niemniej przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe. Ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, dlatego też ustawodawca w powołanym wyżej rozporządzeniu wprowadził odrębną podstawę prawną do przyznania stypendiów dla tej grupy osób, a mianowicie § 15 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej może przyznać doktorantowi stypendium doktoranckie w tym okresie. Wprawdzie prawodawca nie określił przesłanek przyznawania stypendium doktorantom przedłużającym studia, tak jak to uczynił w stosunku do doktorantów drugiego i kolejnych lat w § 13 ust. 2 rozporządzenia, tym niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie, przyjmuje się, że powinny one zostać unormowane w akcie wewnętrznym uczelni lub jednostki naukowej (tak m.in.: WSA sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 499/22, czy też WSA w Warszawie w wyroku z 9 lutego 2023r., II SA/Wa 2233/22, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych oraz S. Nitecki [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, P. Stec, LEX/el. 2017, art. 200.).

W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezsporne jest, że w powołanej w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji – uchwale Senatu UwB z dnia 26 kwietnia 2017r. nr 2061 w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich UwB, brak jest takiej szczegółowej regulacji. Zapis § 21 ust. 1 tejże uchwały stanowi jedynie, że doktorant studiów stacjonarnych może otrzymywać stypendium doktoranckie na zasadach określonych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. W związku z powyższym, co do zasady uprawnione było sięgnięcie przez organ do przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, jednakże niezbędne było odpowiednie zastosowanie przepisów tego rozporządzenia.

Rektor odmawiając przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego wskazał na § 13 ust. 2 pkt 1 oraz § 15 ust. 3 rozporządzenia, ale zasadniczą przesłanką odmowy przyznania stypendium uczynił nieterminową realizację przewidzianego odrębnymi przepisami, programu studiów doktoranckich, tj. przesłankę odnoszącą się do kryteriów przyznawania stypendium doktoranckiego doktorantom, nie korzystającym z przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich. Zdaniem organu, skoro skarżący, będąc doktorantem IV roku studiów doktoranckich, korzystał z drugiego przedłużenia studiów doktoranckich, to nie spełnia przesłanki "terminowej realizacji programu studiów doktoranckich".

W ocenie sądu przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów. Nie bez powodu prawodawca, przewidując w § 15 ust. 3 rozporządzenia możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantom w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, nie odesłał wprost do stosowania § 13 ust. 2 tego rozporządzenia. Zaakceptowanie w takiej sytuacji interpretacji organu skutkowałoby tym, że pomimo, iż zapis § 15 ust. 3 rozporządzenia wprost przewiduje możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantowi przedłużającemu okres odbywania studiów doktoranckich, to jednak poprzez wymóg terminowej realizacji programu studiów doktoranckich, taka osoba zostałaby de facto takiej możliwości pozbawiona. Tymczasem, jak zasygnalizowano już wyżej, ustawodawca w komentowanym rozporządzeniu nie wyłączył a priori możliwości przyznania stypendium - doktorantom, którym - tak jak skarżącemu - przedłużony został okres odbywania studiów doktoranckich.

Zgodzić się należy z Rektorem, że z treści art. 195 ust. 4a p.s.w. oraz § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku wynika, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 4 lata ale powyższa regulacja nie oznacza, że studia doktoranckie, nie mogą trwać dłużej, co wprost zostało przewidziane w § 9 ust. 2-7 regulaminu studiów doktoranckich. Jak wskazuje § 9 ust. 2 i 3 ww. regulaminu, kierownik studiów doktoranckich, na wniosek doktoranta, po zasięgnięciu opinii opiekuna naukowego lub promotora, może przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich, zwalniając jednocześnie doktoranta z obowiązku uczestniczenia w zajęciach w przypadku konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych, realizowanych w ramach studiów, łącznie nie dłużej niż o 2 lata. Warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z ww. powodu jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego.

Skorzystanie zatem przez skarżącego .zgodnie z obowiązującymi przepisami, z możliwości przedłużenia studiów doktoranckich o określony czas (w niniejszej sprawie po raz drugi na podstawie decyzji Kierownika Studiów Doktoranckich w zakresie biologii oraz w zakresie chemii z 20.07.2022r.z uwagi na konieczność prowadzenia długotrwałych badan naukowych realizowanych w ramach studiów) nie może być traktowane jako równoznaczne z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich. Legalne, usprawiedliwione koniecznością prowadzenia badań naukowych, przedłużenie studiów doktoranckich z jednoczesnym zaliczeniem wszystkich przedmiotów objętych programem studiów (z wyłączeniem seminarium doktoranckiego) nie oznacza, jak interpretuj organ, nieterminowej realizacji programu studiów. Przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia na podstawie § 9 ust. 2 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku, bowiem tacy doktoranci nie są już objęci programem studiów – zaliczyli wszystkie wymagane przedmioty, zaś zaliczenie seminarium doktoranckiego zostało uzależnione od przygotowania rozprawy doktorskiej – na przygotowanie której w późniejszym terminie uzyskali zgodę właściwych organów UwB.

Stwierdzić zatem należy, że powołana przez Rektora przesłanka nieterminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania dla oceny spełnienia przesłanek do uzyskania stypendium doktoranckiego względem doktorantów przedłużających okres odbywania studiów doktoranckich (nawet po raz dugi – tak jak skarżący), z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych. Okoliczność legalnego przedłużenia studiów doktoranckich nie może bowiem stanowić podstawy do wykluczenia doktoranta z możliwości ubiegania się do stypendium doktoranckie z uwagi na niespełnienie przesłanki z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Odmienne rozumienie zaistniałego w niniejszej sprawie stanu faktycznego stanowiłoby wykładnię contra legem. Z tego względu zasadny okazał się zarzut naruszenia § 15 ust. 3 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia.

Za trafny sąd uznał również zarzut naruszenia art. 8 § 2 k.p.a. Stosownie do tegoż przepisu, organ administracji prowadzący postępowanie jest związany swoją wcześniejszą praktyką rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Przez utrwaloną praktykę należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych (zob. wyrok NSA z 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1016/22, CBOSA).

Z twierdzeń skarżącego wynika, czemu nie zaprzeczył Rektor na etapie postępowania przed organem jak i w odpowiedzi na skargę, że za wcześniejsze lata akademickie, Rektor w odniesieniu do doktorantów przedłużających studia doktoranckie, przyznawał stypendia doktoranckie. Powyższa praktyka nie została zakwestionowana przez sąd we wcześniejszych wyrokach dotyczących tej tematyki, nie uległ również zmianie stan prawny. Co więcej, tutejszy sąd wypowiedział się już w kwestii przesłanek przyznawania stypendium doktoranckiego osobom przedłużającym studia doktoranckie na Uniwersytecie w Białymstoku. W prawomocnym wyroku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 312/22 (CBOSA) dotyczącym odmowy przyznania stypendium doktoranckiego stwierdził wprost, że przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe, jednak ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, co może wpływać też na sferę ubiegania się o określone świadczenia. W tymże wyroku sąd wskazał jednocześnie, że przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów, zatem przesłankę tę należy pominąć w stosowaniu. Z akt sprawy nie wynika, a przynajmniej nie wskazał tego Rektor, z jakich przyczyn zmienił swoje ugruntowane stanowisko i obecnie uznaje, że osobom przedłużającym studia doktoranckie nie można przyznawać stypendium doktoranckiego.

Niewątpliwie odstąpienie od tej utrwalonej praktyki, bez uzasadnionej przyczyny, jest sprzeczne z art. 8 § 2 k.p.a. Oczywiście, powyższy zakaz nie ma charakteru bezwzględnego, co oznacza, że organ może od niego odstąpić, winien jednak wykazać uzasadnioną przyczynę, dla której tak czyni, czyli uzasadnić dlaczego wcześniejsze stanowisko było nieprawidłowe i w jakim zakresie nie daje się pogodzić z zasadą działania na podstawie i w granicach prawa (zasadą praworządności). Wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji, dyrektywa art. 8 § 2 k.p.a. nie odnosi się jedynie do kolejności działań podejmowanych w toku postępowania, ale również do merytorycznego sposobu załatwienia sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną, mając przede wszystkim na uwadze, że sama okoliczność przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych (§ 9 ust. 2 regulaminu studiów doktoranckich) nie jest równoznaczna z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich i nie może stanowić negatywnej podstawy do przyznawania wnioskowanego stypendium. Z tego też względu organ powinien ocenić wniosek skarżącego o przyznaniu stypendium z pominięciem przesłanki wynikającej z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, mając na uwadze opinię właściwej komisji doktoranckiej oraz dyrektywę wynikającą z art. 195 ust. 2 p.s.w., zgodnie z którą liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano stypendium doktoranckie nie może być mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem. Przy czym ważne jest podkreślenie, że żaden przepis ustawy p.s.w., ani rozporządzenia nie przewiduje, automatycznego skutku nabycia prawa do stypendium doktoranckiego (niezależnie od uzyskanej punktacji), jeżeli ilość wnioskodawców była mniejsza niż ilość stypendiów, które uczelnia miała obowiązek przyznać zgodnie z powyższą zasadą.

Uwzględniając powyższe zalecenia oraz fakt, że decyzja w przedmiocie stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy - § 15 ust. 3 rozporządzenia, przy ponownym rozpoznaniu sprawy szczególnie istotne będzie wskazanie jasnych i obiektywnych kryteriów, jakimi kierował się organ podejmując decyzję. Rozstrzygnięcie uznaniowe wymaga bowiem szczególnej staranności organu w podejściu do materiału dowodowego i jego oceny, a przede wszystkim należytego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, tak aby uniknąć zarzutu arbitralności i dowolności.

Mając powyższe na uwadze sąd orzekł o uchyleniu decyzji drugoinstancyjnej i pierwszoinstancyjnej w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. orzekł o zwrocie przez organ na rzecz skarżącego poniesionych przez niego kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie wyroku jest tożsame z uzasadnieniem wyroku z 5.10.2023r. o sygn. II SA/Bk 527/23 uwzględniającego skargę innego doktoranta Wydziału Chemii Uniwersytetu w Białymstoku, rekomendowanego do przyznania stypendium a wobec którego także okoliczność przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich z powodu konieczności przeprowadzenia badań, organ uznał - w oparciu o § 13 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9.08.2017r w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich - za jedyną przeszkodę do przyznania stypendium doktoranckiego.