Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2715/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj (spr.), asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak, Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2023 r. sprawy ze skargi [...] w [...] na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 14 września 2022 r. nr O-15.432.1.2022 w przedmiocie nakazania zapewnienia dostępności 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz [...] w [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych dalej "Prezes Zarządu PFRON"/organ" zaskarżoną decyzją z 14 września 2022 r. nr O-15.432.1.2022. rozpatrzył skargę I. J. z 21 lutego 2022 r. na brak dostępności architektonicznej w Szkole Podstawowej im. [...] w [...], do której uczęszcza jej syn D. Zadanie dotyczyło zapewnienia dostępności wózkiem inwalidzkim na pierwsze piętro szkoły i biblioteki szkolnej.

Nakazał Szkole Podstawowej im. [...] w [...] zapewnić dostępność poprzez:

1. budowę windy w budynku szkoły, zapewniającej dostęp do wszystkich kondygnacji użytkowych, spełniającej minimum następujące parametry techniczne:

-odległość pomiędzy drzwiami przystankowymi dźwigu, a przeciwległą ścianą lub inną przegrodą minimum 1,6 m;

-kabina dźwigu osobowego o szerokości co najmniej 110 cm i długość 140 cm;

po obu stronach kabiny ciągłe poręcze, a ich górna część na wysokości 90 cm (przerwa w poręczy, jeżeli kabinowy panel sterujący znajduje się na tej samej ścianie);

-różnica poziomów podłogi kabiny dźwigu, zatrzymującego się na kondygnacji użytkowej i posadzki tej kondygnacji przy wyjściu z dźwigu nie większa niż 2 cm;

-drzwi do kabiny o szerokości co najmniej 90 cm;

-drzwi dźwigu otwierające i zamykające się automatycznie, system oparty na czujnikach zatrzymujących zamykanie drzwi jeszcze przed kontaktem fizycznym z przedmiotem lub osobą;

-na ścianie przeciwnej do drzwi wejściowych lustro, na wysokości maksymalnie 40 cm od poziomu podłogi, umożliwiające osobie poruszającej się na wózku sprawdzenie, czy za jej plecami nie znajduje się żadna przeszkoda i czy może bezpiecznie opuścić kabinę, zastosowanie lustra nie jest konieczne, jeżeli wymiary kabiny są większe niż 150x150;

-oświetlenie wnętrza kabiny i obszaru drzwi wejściowych o odpowiednim natężeniu;

-zewnętrzny panel sterujący na wysokości 80 -120 cm od posadzki, wyposażony w wypukłe klawisze;

-wewnętrzny panel sterujący w kabinie zamontowany na wysokości 80 -120 cm nad podłogą i w odległości 50 cm od naroża kabiny;

2. zapewnienie dostępu wózkiem inwalidzkim z poziomu terenu do windy w budynku szkoły;

3. zapewnienie dostępu i możliwości poruszania się po ogólnodostępnej przestrzeni biblioteki szkolnej wózkiem inwalidzkim:

4. możliwość dojazdu wózkiem inwalidzkim do biblioteki szkolnej z poziomu terenu;

-szerokość drzwi wejściowych do biblioteki w świetle ościeżnicy minimum 90 cm; .

-drzwi wejściowe automatyczne lub ręczne, przesuwne albo skrzydłowe,

o maksymalnej sile niezbędnej do ich otwarcia lub zamknięcia wynoszącej 15N;

-klamka w formie dźwigni na wysokości od 80 do 110 cm w kształcie litery "L" lub "C";

-przed oraz za drzwiami do biblioteki, przy punkcie obsługi i w miejscach wymagających zmiany kierunku jazdy wózkiem inwalidzkim, przestrzeń manewrowa wynosi minimum 150x150 cm;

-w ogólnodostępnej przestrzeni biblioteki szkolnej, elementy wyposażenia rozmieszczone poza ciągami komunikacyjnymi;

-stanowisko obsługi przeznaczone dla uczniów, blat na długości minimum 90 cm ma wysokość 70-90 cm i głębokość minimum 30 cm a pod blatem stanowiska jest wolna przestrzeń o wysokości 60-70 cm umożliwiająca podjechanie wózkiem inwalidzkim;

-szerokość przejść między regałami w części ogólnodostępnej minimum 90 cm;

zapewniona asysta pracownika szkoły przy przeglądaniu księgozbioru znajdującego się poza zasięgiem rąk osoby na wózku inwalidzkim;

-nawierzchnia w bibliotece antypoślizgowa, równa, bez uszkodzeń;

4. zapewnienie dostępu i możliwości poruszania się po ogólnodostępnej przestrzeni świetlicy szkolnej wózkiem inwalidzkim:

5. możliwość dojazdu wózkiem inwalidzkim do świetlicy szkolnej z poziomu terenu;

-szerokość drzwi wejściowych do świetlicy w świetle ościeżnicy minimum 90 cm;

drzwi wejściowe automatyczne lub ręczne, przesuwne albo skrzydłowe o maksymalnej sile niezbędnej do ich otwarcia lub zamknięcia wynoszącej 15N;

-klamka w formie dźwigni na wysokości od 80 do 110 cm w kształcie litery "L" lub "C";

-przed oraz za drzwiami do świetlicy szkolnej i w miejscach wymagających zmiany kierunku jazdy wózkiem inwalidzkim, przestrzeń manewrowa wynosi minimum 150x150 cm;

-w ogólnodostępnej przestrzeni świetlicy szkolnej, elementy wyposażenia rozmieszczone poza ciągami komunikacyjnymi;

-minimum jedno stanowisko przeznaczone dla uczniów, blat na długości minimum 90 cm ma regulowaną wysokość od 70 do 90 cm i głębokość minimum 60 cm, a pod blatem stanowiska jest wolna przestrzeń o wysokości 60-70 cm umożliwiająca podjechanie wózkiem inwalidzkim;

5. szerokość przejść między meblami w części ogólnodostępnej minimum 90 cm;

6. zapewniona asysta pracownika szkoły przy przeglądaniu pomocy dydaktycznych znajdujących się poza zasięgiem rąk osoby na wózku inwalidzkim;

7. nawierzchnia w świetlicy szkolnej antypoślizgowa, równa, bez uszkodzeń;

8. zapewnienie w budynku szkoły toalety dla osoby na wózku inwalidzkim:

-drzwi wejściowe oznakowane piktogramem wskazującym na przeznaczenie toalety dla osoby na wózku inwalidzkim;

-suszarka lub pojemnik z ręcznikami papierowymi oraz dozownik na mydło manualny lub automatyczny, zlokalizowane bezpośrednio przy umywalce, na wysokości 80 -110 cm od poziomu posadzki;

-wieszak na ubrania na wysokości 110 cm;

-możliwość dojazdu wózkiem inwalidzkim do toalety z poziomu terenu;

-drzwi wejściowe do toalety i ewentualnej kabiny bez progów, o szerokości minimum 90 cm w świetle ościeżnicy, automatyczne lub ręczne, przesuwne albo skrzydłowe o maksymalnej sile niezbędnej do ich otwarcia lub zamknięcia wynoszącej 15N;

-klamka w formie dźwigni na wysokości od 80 do 110 cm w kształcie litery ,,L" lub "C";

-włącznik światła w toalecie na wysokości 80-110 cm w odległości minimum 60 cm od narożnika ścian lub zastosowane oświetlenie stałe lub włączane za pomocą czujnika obecności;

-przed oraz za drzwiami toalety i ewentualnej kabiny przestrzeń manewrowa wynosi minimum 150x150 cm;

-nawierzchnia w toalecie antypoślizgowa, równa, bez uszkodzeń;

-w pobliżu miski ustępowej linka lub przycisk do wzywania pomocy, na wysokości maksymalnej odpowiednio 10 cm i 40 cm od poziomu posadzki, których użycie wymaga siły nieprzekraczającej 30N, a uruchomienie informuje osobę odpowiedzialną za udzielenie pomocy;

-uruchamianie spłuczki odbywa się automatycznie lub ręcznie a ewentualny przycisk jest na wysokości 80-110 cm nad poziomem posadzki, z boku miski ustępowej;

-miska ustępowa ma długość 65-80 cm i jest umocowana na wysokości 42-48 cm (górna krawędź urządzenia);

-deska klozetowa jednolita, bez wycięć, stabilna;

-minimum przy jednym z boków miski ustępowej przestrzeń do przesiadania, bez przeszkód architektonicznych o wymiarach minimum 90x120 cm;

-uchwyty po obu stronach miski ustępowej, przy czym od strony przestrzeni do przesiadania uchwyt poziomy i składany, zaś od strony, gdzie brak możliwości transferu, uchwyt stały (poziomy lub w kształcie litery L) mocowany do płaszczyzny pionowej;

-uchwyt składany przy misce ustępowej ma długość 80-85 cm, a stały minimum 60 cm;

-uchwyty przy misce ustępowej wystają poza jej krawędzie o 10-15 cm i są na wysokości 28 cm ponad jej górną krawędzią;

-odległość od osi miski ustępowej do ściany wynosi minimum 45 cm;

-odległość od osi poręczy do osi miski sedesowej wynosi od 32 cm do 40 cm;

-podajnik papieru toaletowego na wysokości 60-70 cm od posadzki, w okolicy przedniej krawędzi miski ustępowej;

-przed umywalką wolna przestrzeń bez barier architektonicznych o wymiarach 80x130 cm;

-umywalka na wysokości 75-80 cm nad posadzką (górna krawędź urządzenia), a pod nią wolna przestrzeń o wysokości 60-70 cm;

-szerokość umywalki wynosi 50-70 cm a głębokość 40-60 cm;

-bateria umywalkowa uruchamiana dźwignią o przedłużonym uchwycie, przyciskiem lub automatycznie;

-odległość dźwigni baterii umywalkowej lub czujnika uruchamiania wody wynosi maksymalnie 30 cm od przedniej krawędzi umywalki a baterii minimum 20 cm od tej krawędzi;

-lustro w toalecie na wysokości 80 cm (dolna krawędź) lub bezpośrednio nad umywalką.

Dostępność należy zapewnić przez zastosowanie uniwersalnego projektowania lub racjonalnych usprawnień.

Określono terminy wykonania decyzji.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

3 lutego 2022 r. Pani I. J. złożyła do szkoły, wniosek o zapewnienie dostępności architektonicznej jej synowi D. J. Jako barierę wskazała brak dostępu do biblioteki i sal lekcyjnych na pierwszym piętrze. Poprosiła o wybudowanie windy w budynku szkoły.

Dyrektor szkoły udzielił Skarżącej odpowiedzi na wniosek 17 lutego 2022 roku. Poinformował, że zakres żądania dostępności został ujęty w ogólnych potrzebach inwestycyjnych Urzędu Miejskiego w [...]. Z przeprowadzonej analizy wynikało, że należy opracować dokumentację projektową budowy windy, która będzie podstawą ustalenia kosztów inwestycji. Dyrektor szkoły poinformował Skarżącą o możliwości zapewniania dostępu alternatywnego do biblioteki szkolnej poprzez zarezerwowanie woluminów na stronie internetowej biblioteki, a następnie ich przekazywanie D. J. przez nauczyciela współorganizującego kształcenie. Dyrektor szkoły wskazał także, że dostosowano cały parter szkoły w celu komfortowego i bezpiecznego poruszania się przez D. J. (podjazdy, toaleta, sala lekcyjna). Zaznaczył, że uroczystości szkolne organizowane byty w taki sposób, aby D. J. mógł w nich uczestniczyć.

Do Prezesa Zarządu PFRON 21 lutego 2022 roku wpłynęła skarga Pani I. J., matki D. J., na brak dostępności architektonicznej Szkoły Podstawowej im. [...] w [...]. Pismem z 16 marca 2022 roku organ zawiadomił I. J. oraz szkołę o wszczęciu postępowania z dniem 21 lutego 2022 roku.

Pismami z 22 marca 2022 roku, znak 0-15.432.1.2022, Prezes Zarządu PFRON wezwał szkołę oraz Urząd Miejski w [...] do przedstawienia szczegółowych informacji w zakresie analizy możliwości technicznych, czasu i kosztów związanych z realizacją wniosku o zapewnienie dostępności, a także wskazania ewentualnych innych barier architektonicznych w szkole. Ponadto organ wezwał wymienione podmioty do przesłania kopii dokumentacji technicznej niezbędnej do oceny możliwości montażu windy oraz budowy podjazdu do biblioteki szkolnej w szczególności projektu budowlanego budynku wraz z projektami branżowymi.

W odpowiedzi, Urząd Miejski w [...] pismem z 4 kwietnia 2022 roku znak IN.7011.5.2021 poinformował o wykonaniu wstępnej analizy technicznej istniejących obiektów dydaktycznych na terenie działki nr [...] w [...].

Z analizy wynika, iż jest techniczna możliwość wybudowania windy i podjazdu do biblioteki szkolnej. Urząd Miejski w [...] przedstawił propozycję realizacji powyższych działań przy następujących wariantach:

-dostęp do biblioteki szkolnej z proponowaną pochylnią dwubiegową w dwóch odcinkach oraz przebudowa ciągu komunikacyjnego (schody- wejście, holi, pomieszczenie biblioteki, konstrukcja obiektu ) - szacunkowy koszt 350 000,00 zł;

-dostęp do pomieszczenia bibliotecznego z wejścia zlokalizowanego na ścianie szczytowej budynku z koniecznością wykonania robót remontowo-budowlanych i instalacyjnych z wykonaniem dodatkowych drzwi wejściowych do biblioteki - szacunkowy koszt - 350 000,00 zł;

-rozbudowa zaplecza dydaktycznego o dodatkowe sale lekcyjne, która uwzględnia rozbiórkę obiektu gospodarczo-magazynowego na terenie działki, budowę nowego budynku oraz funkcjonalne połączenie nowej przestrzeni z istniejącymi ciągami komunikacyjnymi, umożliwi to przeniesienie biblioteki do nowego obiektu dostosowanego do potrzeb osób z niepełnosprawnościami - szacunkowy koszt 2 500 000,00 zł;

-budowa windy na fasadzie frontowej, co umożliwi połączenie wszystkich ciągów komunikacyjnych na parterze i piętrze budynku - szacunkowy koszt 320 000,00 zł.

Przedstawicielka ustawowa D. J. w piśmie z 6 kwietnia 2022 roku znak SP-072/02/2022 potwierdziła fakty przedstawione przez Urząd Miasta [...] w piśmie znak IN.7011.5.2021 z 4 kwietnia 2022 roku.

Skarżąca przesłała do PFRON pismo z 10 kwietnia 2022 roku i dołączyła dokumenty świadczące o niepełnosprawności syna. 15 kwietnia 2022 roku Prezes Zarządu PFRON, wezwał Urząd Miejski w [...] do wskazania czasu opracowania programu funkcjonalno-użytkowego, dokumentacji projektowej i kosztorysowej oraz przewidywanego terminu zakończenia robót budowlano-montażowych dotyczących instalacji windy i budowy podjazdu do biblioteki szkolnej, służących zapewnieniu dostępności Szkoły Podstawowej im. [...] w [...] D. J. Urząd Miejski w [...]pismem z 20 kwietnia 2022 roku znak IN.7011.5.2021 wskazał, że wdrożenie zadania do realizacji w tym opracowanie programu funkcjonalno-użytkowego będzie możliwe po przyjęciu do realizacji zadania inwestycyjnego obejmującego rozbudowę szkoły z zapleczem dydaktycznym. Wstępnie określono wieloletni program realizacji zadania. Do 2024 roku jest możliwe opracowanie programu funkcjonalno-użytkowego oraz dokumentacji projektowej i kosztorysowej. Roboty budowlano-montażowe przewidziane są od 2025 roku. Zakończenie procesu inwestycyjnego do 2026 roku. W piśmie zostały określone etapy dla planowanej inwestycji:

budowa windy do podstawowego obiektu dydaktycznego,

rozbudowa szkoły według programu funkcjonalno-dydaktycznego,

przebudowa-modernizacja istniejącego budynku z zapleczem bibliotecznym. Gmina poinformowała, że szacunkowy termin realizacji będzie możliwy do określenia po przyjęciu budżetu na 2023 rok (termin przyjęcia uchwały budżetowej do 31 grudnia 2022 roku). Zadanie będzie możliwe do uwzględnienia w Wieloletniej Prognozie Finansowej przy założeniu aktualizacji pozostałych przedsięwzięć dla obiektów dydaktycznych. Ponadto w piśmie wskazano, że szkoła zapewnia dostęp alternatywny osobom ze szczególnymi potrzebami.

Urząd Miejski w [...] pismem z 16 maja 2022 roku znak IN.7011.5.2021, udzielił następujących informacji: przesłał szacunkowy dyrektywny harmonogram przebudowy-rozbudowy szkoły wskazując, że zadanie nie jest ujęte w Wieloletniej Prognozie Finansowej, a jego uwzględnienie będzie możliwe przy założeniu aktualizacji pozostałych przedsięwzięć dla obiektów dydaktycznych; opracowanie szczegółowego harmonogramu zadania będzie możliwe po przyjęciu zadania do realizacji i przyjęciu uchwały budżetowej na 2023 rok; lokalizację świetlicy określi ostatecznie program funkcjonalno-użytkowy a zapewnienie jej dostępności powinno nastąpić w ramach planowanej inwestycji; przeniesienie biblioteki szkolnej do przestrzeni pozbawionej barier architektonicznych planowane jest w drugim etapie przedsięwzięcia Wskazano, że Gmina [...] realizuje obecnie inne inwestycje w obiektach dydaktycznych, które również pozwolą zlikwidować bariery architektoniczne, wymieniono rozbudowę i przebudowę szkoły podstawowej w [...] (etap przystąpienia do robót budowlanych), przebudowę szkoły podstawowej w [...] (etap opracowania dokumentacji projektowej) oraz przebudowę szkoły podstawowej w [...] (etap przygotowania założeń funkcjonalno-użytkowych). Następnie przeprowadzono oględziny szkoły pod kątem zapewnienia dostępu alternatywnego osobom ze szczególnymi potrzebami.

Organ stwierdził, że Skarżąca i K. J. wykazali wobec szkoły interes faktyczny - edukacja ich syna, D. J., w siódmej klasie Szkoły Podstawowej im. [...] w [...]. Wniosek o zapewnienie dostępności architektonicznej szkoły, złożony 3 lutego 2022 roku, zawierał wszystkie wymagane informacje. Szkoła nie zapewniła dostępności w terminie przewidzianym przepisami prawa. W odpowiedzi podmiot publiczny – szkoła, wskazał, że zapewnia dostęp alternatywny. Nie zawarł jednak informacji o braku możliwości zapewnienia dostępności i nie przedstawił uzasadnienia zawierającego okoliczności uniemożliwiające zapewnienie dostępności w zakresie określonym we wniosku. Z odpowiedzi udzielonej przez Dyrektora szkoły 17 lutego br. wynika, że zapewnienie dostępności jest możliwe i wskazał podejmowane ku temu działania. Brak zapewnienia dostępności architektonicznej przez szkołę uprawniał I. J. do złożenia skargi na brak dostępności do Prezesa Zarządu PFRON, z czego nie skorzystała. W ramach postępowania przedstawiła dowody, które potwierdzają, że jest przedstawicielem ustawowym D. J., jako jego matka. Zgodnie z przedstawioną dokumentacją D. J. porusza się na wózku inwalidzkim w związku z niedowładem kończyn dolnych i wymaga pomocy lub opieki w zaspokajaniu potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne dziecku w jego wieku. Spełnia tym samym przesłankę bycia osobą ze szczególnymi potrzebami.

Obowiązek zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami mają podmioty publiczne. Zalicza się do nich jednostki sektora finansów publicznych. W ich skład wchodzą natomiast jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki. Szkoła jest jednostką organizacyjną jednostki samorządu terytorialnego - Gminy [...], obsługiwaną przez Gminny Zespół Obsługi Ekonomicznej i Administracyjnej Oświaty w [...], zgodnie z jego statutem. Tym samym Szkoła spełnia definicję podmiotu publicznego.

Żądanie zapewnienia dostępności dotyczy edukacji D. J. w szkole. Edukacja publiczna to zadanie własne gminy. Może je wykonywać przy pomocy jednostek organizacyjnych. Szkoła wykonuje zadanie z zakresu edukacji publicznej zgodnie ze swoim statutem. Zatem jest właściwym podmiotem publicznym dla żądania skierowanego przez Skarżącą.

Minimalne wymagania służące zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w zakresie dostępności architektonicznej obejmują zapewnienie wolnych od barier poziomych i pionowych przestrzeni komunikacyjnych oraz instalację urządzeń lub zastosowanie środków technicznych i rozwiązań architektonicznych w budynku, które umożliwiają dostęp do wszystkich pomieszczeń z wyłączeniem pomieszczeń technicznych.

Żądanie zapewnienia dostępności przedstawione we wniosku i skardze dotyczy braku dostępu wózkiem inwalidzkim na pierwsze piętro szkoły i do biblioteki szkolnej. W toku prowadzenia sprawy Prezes Zarządu PFRON ustalił, że istnieją także inne bariery:

brak dostępu wózkiem inwalidzkim do świetlicy szkolnej;

niedostosowana toaleta dla osoby na wózku inwalidzkim.

Bariery te uniemożliwiają lub utrudniają D. J. edukację w szkole, czyli realizację interesu faktycznego, na równi z innymi osobami. Nie były jednak zgłoszone na etapie składania wniosku o zapewnienie dostępności oraz skargi na jej brak. Dodatkowo bariery braku dostępu do biblioteki szkolnej, świetlicy oraz niedostosowana toaleta dla osoby na wózku inwalidzkim w części wykraczają poza minimalne wymagania w zakresie dostępności architektonicznej bo dotyczą wnętrz pomieszczeń: biblioteki, świetlicy, toalety. Fakt, że dana bariera wykracza poza minimalne wymagania dostępności architektonicznej lub została ustalona przez Prezesa Zarządu PFRON w toku postępowania nie jest jednak bezpośrednią przesłanką, aby ją odrzucić lub pominąć w całości lub części.

Organ wskazał, że zgodnie z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej każdy ma prawo do nauki. Szkoła natomiast jest zobowiązana do stworzenia optymalnych warunków do realizacji działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej.

W Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych szeroko zdefiniowano pojęcie zapewniania dostępności. Określono je jako podejmowanie przez państwo odpowiednich środków, w celu umożliwienia osobom niepełnosprawnym niezależnego życia i pełnego udziału we wszystkich sferach życia, na zasadzie równości z innymi osobami, dostępu do środowiska fizycznego, środków transportu, informacji i komunikacji, w tym technologii i systemów informacyjno- komunikacyjnych, a także do innych urządzeń i usług, powszechnie dostępnych lub powszechnie zapewnianych, zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich. Działania władz w zakresie zapewniania dostępności w myśl Konwencji, obejmują rozpoznanie i eliminację przeszkód i barier w zakresie dostępności. Stosowane są między innymi w odniesieniu do budynków, dróg, transportu oraz innych urządzeń wewnętrznych i zewnętrznych, w tym szkół, mieszkań, instytucji zapewniających opiekę medyczną i miejsc pracy, informacji, komunikacji i innych usług, w tym usług elektronicznych i służb ratowniczych.

Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1062 z późn. zm.)., dalej "ustawa o dostępności" określa środki służące zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami oraz obowiązki podmiotów publicznych w tym zakresie. Stanowi regulację zarówno w zakresie dostępności nowych inwestycji i usług, jak i likwidacji istniejących barier. Podmioty publiczne mają obowiązek zapewniać dostępność przez stosowanie uniwersalnego projektowania lub racjonalnych usprawnień. Do obowiązków podmiotów publicznych należą również działania mające na celu uwzględnianie potrzeb osób uprawnionych w planowanej i prowadzonej działalności, usuwanie barier i zapobieganie ich powstawaniu.

Każda działalność podmiotu publicznego, a nie tylko skierowana do osób ze szczególnymi potrzebami, musi zakładać możliwość pełnego korzystania z działalności podmiotu przez wszystkich, a więc również przez osoby ze szczególnymi potrzebami. W związku z tym podmioty publiczne powinny stosować i uwzględniać w swoich działaniach obowiązujące standardy dostępności, podejmować takie środki, które zapewnią dostępność osobom ze szczególnymi potrzebami, tak by nie napotykały barier w dostępie do działalności podmiotu publicznego, by nie musiały podejmować dodatkowych działań lub stosować dodatkowych środków i mogły korzystać z dostępu na równi z innymi osobami.

Podejmowane działania powinny brać pod uwagę wszystkie aspekty dostępności, uwzględniając dostępność w całej jej złożoności, obejmującą nie tylko zapewnienie dostępu do środowiska fizycznego, ale również dostępność środków transportu, informacji i komunikacji, w tym technologii i systemów informacyjno-komunikacyjnych, a także innych urządzeń i usług, powszechnie dostępnych lub powszechnie zapewnianych, zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich.

Prezes dokonuje ustaleń czy podmiot publiczny zapewnia dostępność o jakiej mowa w ustawie o dostępności. Jeżeli w wyniku postępowania administracyjnego stwierdzi, że niezapewnienie dostępności nastąpiło na skutek naruszenia przepisów ustawy, jest zobligowany wydać decyzję administracyjną, której orzeczeniem będzie nakaz podmiotowi publicznemu zapewnienia dostępności. W decyzji określa sposób zapewnienia dostępności Skarżącemu, który umożliwi realizację interesu faktycznego będącego podstawą żądania. Tym samym Prezes Zarządu PFRON jest zobowiązany uwzględnić w decyzji także nakaz likwidacji bariery, która wykracza poza minimalne wymagania w zakresie zapewniania dostępności lub została zidentyfikowana w toku postępowania a jej istnienie stanowi naruszenie przepisów ustawy o dostępności. W tak zarysowanym stanie prawnym Prezes ustalił, że w szkole są bariery architektoniczne:

brak dostępu wózkiem inwalidzkim na pierwsze piętro szkoły;

brak dostępu wózkiem inwalidzkim do biblioteki szkolnej;

brak dostępu wózkiem inwalidzkim do świetlicy szkolnej;

niedostosowana toaleta dla osoby na wózku inwalidzkim.

Wszystkie zidentyfikowane bariery są związane z realizacją interesu faktycznego D. J. - edukacją w szkole. D. J. nie może samodzielnie dostać się na pierwsze piętro budynku szkoły. Na tym piętrze są sale lekcyjne wyposażone w niezbędne materiały dydaktyczne do nauczania określonych przedmiotów, na które uczęszcza D. Na piętrze jest także pokój nauczycielski, gabinet pedagoga szkolnego i pielęgniarki. Szkoła nie zapewniła dostępności w zakresie dostępu na I piętro szkoły ale też jej nie odmówiła. Wskazała działania jakie zostały podjęte, aby wybudować windę. W toku postępowania szkoła potwierdziła, że wybudowanie windy zapewni dostęp D. J. do wszystkich pomieszczeń znajdujących się na pierwszym piętrze. Prezes Zarządu PFRON ustalił, że obecnie D. J. ma zapewniony dostęp alternatywny. Natomiast Rada Miejska w [...] 30 marca 2022 roku pozytywnie zaopiniowała wniosek, który matka D. złożyła do Rady Miejskiej w [...] 4 lutego 2022 roku. Wniosek dotyczył budowy windy w szkole oraz podjazdu do biblioteki szkolnej.

Przedstawione okoliczności wskazują, że wybudowanie windy w szkole jest możliwe. Brak przesłanek, które uzasadniałyby odmowę zapewnienia dostępności i zapewnianie dostępu alternatywnego. Dostęp alternatywny można stosować wyłącznie w indywidualnym przypadku, jeżeli podmiot publiczny nie jest w stanie zapewnić dostępności osobie ze szczególnymi potrzebami.

Szkoła podjęła działania zmierzające do wybudowania windy, czego dowodem jest spotkanie z 20 września 2021 roku w budynku szkoły. Jednak te działania nie mogą zostać uznane za wystarczające, gdyż same w sobie nie prowadzą do osiągnięcia celu jakim jest usunięcie analizowanej bariery, a jedynie wyznaczają zadania, które należy zrealizować. Szkoła nie spełnia minimalnych wymagań dostępności architektonicznej w zakresie wolnych od barier pionowych przestrzeni komunikacyjnych budynku. Z tego powodu D. J. nie ma dostępu na pierwsze piętro budynku. Niezapewnienie dostępności nastąpiło zatem na skutek naruszenia przepisów ustawy przez szkołę, co wymaga wydania nakazu zapewnienia dostępności w tym zakresie przez Prezesa Zarządu PFRON. Obecnie szkoła zapewnia dostęp alternatywny. D. J. wraz z całą klasą ma zajęcia lekcyjne na parterze. D. J. może kontaktować się z pielęgniarką, pedagogiem i kadrą nauczycielską za pośrednictwem nauczyciela wspomagającego lub innego, który się nim w danym czasie opiekuje. Stosowany dostęp alternatywny pozwala na zaspokojenie potrzeby D. J. w zakresie edukacji. Nie następuje to na zasadzie równości z innymi osobami. D. z powodu braku dostępności potrzebuje wsparcia osoby trzeciej w kontakcie z innymi pracownikami szkoły, przebywającymi na pierwszym piętrze. Natomiast materiały niezbędne na lekcje z poszczególnych przedmiotów są znoszone na parter, gdzie D. J. ma zajęcia wraz z klasą. Jednak jak wskazała jego mama, nie wszystkie pomoce dydaktyczne da się znieść. Oznacza to, że zarówno D. J. jak i reszta klasy, w której się uczy, nie może w pełni skorzystać z zasobów szkoły. Przedstawione okoliczności wskazują jak istotne ograniczenia dla D. J. wynikają z braku dostępu do pierwszego piętra szkoły. Stanowią dodatkową przesłankę, która uzasadnia konieczność zapewnienia dostępności synowi Skarżącej w tym zakresie.

Prezes Zarządu PFRON określił sposób zapewnienia dostępności dla budowy windy w szkole w oparciu o obowiązujące Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225), dalej: "Rozporządzenie o warunkach technicznych", a także normy. W decyzji określono parametry techniczne, aby zapewnić dostępność D.J., poruszającemu się na wózku inwalidzkim.

Osoba na wózku nie może się dostać samodzielnie do biblioteki szkolnej. Przez brak dostępu D. J. nie może samodzielnie korzystać z jej księgozbioru. Wskazano tą barierę we wniosku o zapewnienie dostępności i skardze. Szkoła nie zapewniła dostępności ani nie odmówiła jej zapewnienia. Wskazała, że zapewnienie dostępu do biblioteki szkolnej zostało ujęte w ogólnych potrzebach inwestycyjnych Urzędu Miejskiego w [...]. Dyrektor szkoły zaproponował dostęp alternatywny polegający na rezerwacji książek poprzez stronę internetową a następnie ich przekazaniu przez pracownika biblioteki lub nauczyciela współorganizującego kształcenie. Wspomniany wcześniej wniosek do Rady Miejskiej w [...], złożony przez Skarżącą 4 lutego 2022 roku, w sprawie budowy windy w szkole i podjazdu do biblioteki szkolnej, został rozpatrzony pozytywnie.

Oględziny przeprowadzone przez Prezesa Zarządu PFRON potwierdzają brak możliwości wjazdu wózkiem inwalidzkim do biblioteki szkolnej. Przy wejściu do biblioteki są wyłącznie schody a przestrzeń manewrowa za drzwiami wejściowymi do budynku, gdzie znajduje się biblioteka, nie jest wystarczająca dla osoby na wózku.

Urząd Miejski w [...] przedstawił wstępną analizę techniczną, która wskazuje, że można wybudować podjazd do biblioteki szkolnej. Z dokumentów przedstawionych Prezesowi Zarządu PFRON wynika też, że jest możliwość zapewnienia dostępności architektonicznej do biblioteki (przeniesienie do innego budynku w wyniku rozbudowy). Oznacza to, że szkoła może zapewnić dostępność w zakresie dojazdu wózkiem do wejścia biblioteki a także w zakresie poruszania się wewnątrz niej, co było przedmiotem wniosku o zapewnienie dostępności. Prezes Zarządu PFRON ustalił, że zostały podjęte działania, aby wybudować podjazd do biblioteki szkolnej a także zapewnić jej dostępność architektoniczną. Jednak wdrożone działania nie prowadzą do usunięcia bariery w dostępie do biblioteki dla D. J. Określają jedynie co należy zrobić, aby ten cel osiągnąć. Nie mogą zatem zostać uznane za wystarczające. Brak spełnienia minimalnych wymagań dostępności architektonicznej powoduje, że D. J. nie może dostać się do biblioteki szkolnej. Zatem niezapewnienie dostępności do biblioteki szkolnej synowi Skarżącej nastąpiło na skutek naruszenia przepisów ustawy o dostępności.

Dyrektor szkoły zaproponował dostęp alternatywny. Pozwala on D. J. zaspokoić potrzebę dostępu do książek w ramach edukacji w szkole. Jednak, aby wypożyczyć lub oddać książkę, musi korzystać z pomocy osoby trzeciej. Zatem nie może w tym zakresie funkcjonować na zasadzie równości z innymi osobami. Wybudowanie podjazdu do biblioteki w szkole i przebudowa przestrzeni komunikacyjnej zapewni dostępność architektoniczną D. J. w zakresie dojazdu wózkiem inwalidzkim do drzwi biblioteki szkolnej. Jednak żeby mógł korzystać z jej usług, musi mieć również zapewniony dostęp wewnątrz niej.

W obowiązujących przepisach brak parametrów technicznych, które w sposób kompleksowy służyłyby zapewnieniu dostępności architektonicznej biblioteki szkolnej w szkole podstawowej dla osoby na wózku jaką jest D. J. Dlatego, uwzględniając obowiązujące Rozporządzenie o warunkach technicznych, Prezes Zarządu PFRON określił sposób zapewnienia dostępności w tym zakresie wykorzystując również literaturę specjalistyczną: "Model Dostępnej Szkoły", "Włącznik projektowanie bez barier", "Standardy dostępności budynków dla osób z niepełnosprawnościami uwzględniając koncepcję uniwersalnego projektowania - poradnik".

Zważywszy na możliwość zapewnienia dostępności architektonicznej wewnątrz biblioteki, Prezes Zarządu PFRON uznał za zasadne żądanie aby D. J. miał możliwość samodzielnego poruszania się pomiędzy regałami z książkami w części ogólnodostępnej biblioteki i tym samym mógł, na równi z innymi osobami, zapoznawać się w ten sposób z księgozbiorem. Jednak ograniczenie wysokości rozmieszczenia książek wyłącznie do zakresu zasięgu rąk D. J. byłoby zdaniem Prezesa Zarządu PFRON zbyt daleko idące, zważywszy na konieczność zapewnienia większej przestrzeni dla biblioteki szkolnej. Nadmiernie zwiększałoby to wymogi techniczne oraz nakłady finansowe w stosunku do efektów w zakresie dostępności. Stąd obowiązek asysty pracownika szkoły przy przeglądaniu księgozbioru znajdującego się poza zasięgiem rąk osoby na wózku inwalidzkim.

W ramach edukacji D. J. korzysta także ze świetlicy, zlokalizowanej na parterze w budynku szkoły. Przy wejściu do świetlicy są tylko schody i D. nie może się tam samodzielnie dostać. Jego mama wskazała, że jest stosowany dostęp alternatywny. D. J. jest wnoszony do świetlicy po schodach przez osoby trzecie. Szkoła to potwierdziła.

Z oględzin przeprowadzonych w szkole wynika, że drzwi do świetlicy mają wystarczającą szerokość, aby dostać się do niej na wózku inwalidzkim. Jednak przed wejściem są trzy schody, które to uniemożliwiają. Powyższe fakty jednoznacznie wskazują, że istnieje bariera w dostępie dla D. J. do świetlicy szkolnej i nie może on z niej korzystać na równi z innymi uczniami.

Urząd Miejski w [...] wskazał, że można zapewnić dostępność architektoniczną osobie na wózku inwalidzkim do świetlicy szkolnej i powinno to nastąpić w ramach planowanej inwestycji. Zapewnienie tej dostępności jest niezależne od tego, czy świetlica będzie zlokalizowana w obecnej, czy też w rozbudowanej części budynku szkoły. Szkota ma zatem techniczną możliwość zapewnić dostępność architektoniczną D. J.

Brak przesłanek do niezapewnienia dostępności.

Prezes Zarządu PFRON ustalił, że szkoła nie spełnia minimalnych wymagań dostępności architektonicznej w zakresie dostępu do pomieszczeń w budynku, z wyłączeniem pomieszczeń technicznych. Skarżony podmiot zapewnia dostęp alternatywny. Są również prowadzone wstępne prace przygotowawcze do inwestycji, która zapewni dostępność świetlicy szkolnej dla D. J. Dowodem tego są dokumenty przedstawione przez Urząd Miejski w [...]. Nie są to jednak działania wystarczające, gdyż stanowią jedynie informację co należy zrobić, aby usunąć istniejącą barierę w dostępie do świetlicy dla osoby na wózku. Niezapewnienie dostępności D.J. przesz szkołę nastąpiło zatem na skutek naruszenia przepisów ustawy o dostępności. Jej niezapewnienie powoduje utrudnienie w edukacji syna skarżącej na równi z innymi osobami, co stanowi interes faktyczny wykazany przez I. J. i był podstawą do złożenia wniosku o zapewnienie dostępności przez szkołę.

Aby zapewnić, że D. J. będzie mógł korzystać ze świetlicy szkolnej na równi z innymi uczniami, musi być dostęp wózkiem inwalidzkim do pomieszczenia, możliwość poruszania się wózkiem wewnątrz oraz możliwość korzystania z pomocy dydaktycznych znajdujących się w świetlicy przez osobę na wózku.

Brak obecnie regulacji określających w sposób kompleksowy parametry dostępności architektonicznej świetlicy szkolnej dla osoby na wózku inwalidzkim. Prezes Zarządu PFRON określił sposób zapewnienia dostępności w oparciu o obowiązujące Rozporządzenie o warunkach technicznych oraz wytyczne i standardy w zakresie dostępności: "Model Dostępnej Szkoły", "Włącznik projektowanie bez barier", "Standardy dostępności budynków dla osób z niepetnosprawnościami uwzględniając koncepcję uniwersalnego projektowania poradnik", "Projektowanie bez barier - wytyczne". Prezes Zarządu PERON określił, że w przypadku pomocy dydaktycznych znajdujących się poza zasięgiem rąk osoby na wózku, należy jej zapewnić asystę pracownika szkoły. To rozwiązanie w ocenie organu pozwoli wyeliminować nadmiarowe utrudnienia techniczne i nakłady finansowe w stosunku do efektów w zakresie dostępności.

Matka D. w piśmie z 10 kwietnia 2022 roku wskazała, że jest też bariera w korzystaniu ze stołówki szkolnej przez jej syna. Stołówka jest w świetlicy. D. J. nie ma do niej dostępu. Szkoła wyjaśniła, że prowadzi jedynie punkt wydawania posiłków, który jest w pomieszczeniach świetlicy. Dyrektor szkoły przekazał, że rodzice D. J. nigdy nie zgłosili chęci korzystania z tego punktu, co potwierdziła także matka D. Nie ma zatem podstaw do uznania, że w ramach interesu faktycznego D. J. - edukacji w szkole, powinien on mieć zapewnioną dostępność architektoniczną do stołówki szkolnej.

W toku postępowania matka Dominika przekazała informację, że D. J. podczas zajęć edukacyjnych w szkole potrzebuje korzystać z toalety. I. J. mu w tym pomaga. Wskazała, że toaleta męska, zlokalizowana na parterze w budynku szkoły, jest niedostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych. Przedstawiła istniejące bariery. Szkoła zaprzeczyła tym informacjom. W jej ocenie ta toaleta jest dostępna dla osób niepełnosprawnych.

Przeprowadzone oględziny wykazały, że toaleta spełnia część parametrów technicznych niezbędnych do zapewnienia dostępności architektonicznej dla osoby na wózku. W drzwiach do toalety i kabiny nie ma progów. Otwierają się na zewnątrz. Ich szerokość jest 7 mm poniżej wymaganych 90 cm, co można jednak uznać za wystarczające. Odpowiednia jest również wysokość klamek w drzwiach wejściowych do toalety oraz do kabiny przeznaczonej dla osób niepełnosprawnych. Przestrzeń manewrowa jest jednak niewystarczająca, zarówno za wejściem do kabiny jak i przy misce ustępowej a umywalka jest umiejscowiona zbyt nisko. Brakuje także suszarki lub ręczników do wytarcia rąk, poręczy przy umywalce oraz systemu wzywania pomocy. Toaleta nie jest dostępna architektonicznie dla D. J. i nie może on korzystać z niej w możliwie samodzielny sposób, na równi z innymi. Potrzeby fizjologiczne są jednymi z podstawowych. Możliwość ich zaspokojenia przez D. J. podczas edukacji w szkole jest w ocenie Prezesa Zarządu PFRON niezbędna. Potwierdzają to zapisy Rozporządzenia o warunkach technicznych: "W budynku, na kondygnacjach dostępnych dla osób niepełnosprawnych, co najmniej jedno z ogólnodostępnych pomieszczeń higienicznosanitarnych powinno być przystosowane dla tych osób". Na konieczność zapewnienia dostępnej architektonicznie toalety dla osoby niepełnosprawnej wskazują również opracowania specjalistyczne, w tym "Model Dostępnej Szkoły": "Na poziomie podstawowym, dostępności w budynku szkoły zapewniono minimum jedną toaletę dostosowaną dla OzN (osoby z niepełnosprawnością, przyp.}, a na dojściu do tego pomieszczenia, zapewniono trasę wolną od przeszkód". Dowody zgromadzone w sprawie jednoznacznie wskazują, że zapewnienie dostępności architektonicznej toalety jest możliwe. Planowana jest inwestycja, której zakres obejmie rozbudowę lub przebudowę budynku szkoły. Niezależnie od przyjętych ostatecznie wariantów inwestycji, brak podstaw, aby stwierdzić, że dostosowanie toalety dla D. J. jest niemożliwe. Brak zatem podstaw do niezapewniania dostępności.

Oględziny potwierdziły, że część parametrów w toalecie i kabinie jest odpowiednia dla dostępności architektonicznej dla osoby na wózku. To wskazuje, że szkoła podjęła działania służące zapewnieniu dostępności D. J. Jednak spełnienie tylko części parametrów skutkuje ograniczeniem samodzielności D. J. w korzystaniu z toalety i utrudnia wykonywanie mu pewnych czynności. Dlatego działania szkoły są niewystarczające. Niezapewnienie dostępności architektonicznej toalety, w tym wnętrza kabiny nastąpiło w rezultacie naruszenia przepisów ustawy o dostępności. Brak dostępności toalety dla D. J. utrudnia realizację przez niego interesu faktycznego - edukacji w szkole, który byt podstawą do złożenia wniosku o zapewnienie dostępności.

Aby określić sposób zapewnienia dostępności D. J., organ przeanalizował zapisy Rozporządzenia o warunkach technicznych oraz standardy i wytyczne w zakresie dostępności: "Model Dostępnej Szkoły", "Włącznik projektowanie bez barier", "Standardy dostępności budynków dla osób z niepełnosprawnościami uwzględniając koncepcję uniwersalnego projektowania - poradnik". Obecne przepisy wykonawcze nie wskazują wszystkich mierzalnych parametrów technicznych, które należy spełnić, aby toaleta była dostępna dla osoby na wózku. Dlatego w pozostałym zakresie Prezes Zarządu PFRON określił je w oparciu o literaturę przedmiotu. Sposób zapewnienia dostępności toalety uwzględnia potrzebę możliwości zarówno dostępu wózkiem do pomieszczenia toalety lub kabiny ale też poruszania się wewnątrz i korzystania ze znajdujących się w niej urządzeń. Organ nie uznał za konieczne montażu poręczy przy umywalce, o których pisała I. J. z uwagi na fakt, że nie są one dedykowane dla osób na wózku. Odstąpił także od wskazywania konkretnego rozwiązania w zakresie konfiguracji podziału toalet. Wynika to z faktu, że obecnie funkcjonują różne rozwiązania w tym zakresie (oddzielna toaleta dla osób z niepełnosprawnością niezależna od pozostałych toalet, kabina dla osób z niepełnosprawnością w toalecie damskiej i męskiej) i wyznaczanie jednego jako jedynego właściwego byłoby zbyt daleko idące.

Konkludując, z akt sprawy wynika, że bariery wskazane w żądaniu zapewnienia dostępności oraz zidentyfikowane przez Prezesa Zarządu PFRON wtoku postępowania są możliwe do usunięcia. Szkoła nie spełnia minimalnych wymagań w zakresie dostępności architektonicznej, a jej działania mające na celu usuwanie istniejących barier są niewystarczające.

Zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności D. J. w sprawie potrzeby kształcenia specjalnego Zespół Orzekający stwierdził że zaproponowana forma kształcenia szkoły ogólnodostępnej stworzy D. szanse optymalnej stymulacji rozwoju i nabywania umiejętności oraz wiedzy.

Wpłynie to pozytywnie na motywacje i aktywność D., pobudzą do myślenia i działania dlatego tak ważne jest aby zapewnić uczniowi możliwość samodzielnego poruszania się na wózku.

Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że występujące powyższe bariery są możliwe do likwidacji pod względem technicznym przy zastosowaniu projektowania uniwersalnego i racjonalnych usprawnień. Szkoła posiada również doświadczenie przy tego rodzaju inwestycjach co Urząd Miejski zaznaczył w piśmie z 16 maja 2022 roku. Do tej pory szkoła, wprowadziła dostosowania, które w ocenie Prezesa Zarządu PFRON są nie wystarczające. Nie można uznać że zostały spełnione minimalne wymagania zapewnienia dostępności w podmiocie publicznym.

W toku postępowania Prezes Zarządu PFRON zebrał informacje w zakresie możliwego terminu zapewnienia dostępności. Zwrócił się w tej sprawie do szkoły a także Gminy [...]. Urząd Miasta w [...] wskazał, że określenie szacunkowego terminu realizacji zadania będzie możliwe po przyjęciu budżetu gminy na 2023 rok. Inwestycja w szkole nie jest ujęta w Wieloletniej Prognozie Finansowej gminy. Jej uwzględnienie będzie możliwe przy założeniu aktualizacji pozostałych przedsięwzięć dla obiektów dydaktycznych. Obecnie Urząd Miejski realizuje projekty w trzech placówkach edukacyjnych:

rozbudowa i przebudowa szkoły podstawowej w [...] (etap przystąpienia do robót budowlanych);

przebudowa szkoły podstawowej w [...] (etap opracowania dokumentacji projektowej);

przebudowa szkoły podstawowej w [...] (etap przygotowania założeń funkcjonalno-użytkowych).

Urząd Miasta w [...] przedstawił wstępny wieloletni program realizacji zadania i harmonogram dyrektywny. Z przekazanych dokumentów wynikają następujące terminy:

1. opracowanie programu funkcjonalno-użytkowego oraz dokumentacji projektowej i kosztorysowej do 2024 roku;

2. realizacja robót budowlano-montażowych w 2025 i 2026 roku;

3. zakończenie procesu inwestycyjnego w 2026 roku.

Zgodnie z harmonogramem dyrektywnym, Urząd Miasta w [...] wstępnie planuje, że winda w szkole zostanie wybudowana do 31 lipca 2025 roku, rozbudowa szkoły zakończy się do 31 maja 2026 roku a przebudowa i modernizacja istniejącego budynku będzie ukończona do 31 grudnia 2026 roku.

Urząd Miasta w [...] wskazał, że z powodu wzrostu cen dla zadań budowlano-montażowych istnieje konieczność weryfikacji terminu zakończenia robót i możliwości zakończenia procesu inwestycyjnego w szkole w 2026 roku.

Działania zapewniające dostępność architektoniczną D. J. w szkole nie są ujęte w obecnym budżecie Gminy [...] ani w jej Wieloletniej Prognozie Finansowej. Zważywszy na realizację aktualnie innych inwestycji przez gminę oraz wzrost cen robót budowlano-montażowych, brak możliwości niezwłocznego rozpoczęcia inwestycji.

Zdaniem Prezesa aktualny brak dostępności szkoły dla D. J. stanowi naruszenie przepisów ustawy o dostępności. Przywrócenie stanu zgodnego z przepisami prawa powinno nastąpić w możliwie najkrótszym terminie. W ocenie Prezesa terminy wskazane we wstępnym wieloletnim programie realizacji zadania wraz z harmonogramem dyrektywnym są wystarczające, aby w tym czasie szkoła zapewniła dostępność architektoniczną D. J. w sposób określony w decyzji. Organ wziął pod uwagę konieczność zabezpieczenia niezbędnych środków finansowych, w tym również możliwości pozyskania funduszy zewnętrznych na zapewnienie dostępności. Uwzględnił również fakt, że decyzja określa wyłącznie wymagany zakres zapewnienia dostępności architektonicznej dla D. J. Nie zobowiązuje tym samym szkoły do realizacji pełnego zakresu planowanej inwestycji.

Zgodnie z informacją przedstawioną przez Urząd Miejski w [...], zrealizowana inwestycja doprowadzi do zapewnienia dostępności architektonicznej. Lokalizacja biblioteki szkolnej oraz świetlicy zostanie jednak rozstrzygnięta na późniejszym etapie. Stąd jako uzasadnione, Prezes uznał wskazanie, że w przypadku tych pomieszczeń termin powinien zostać określony zgodnie ze wstępnie planowanym terminem zakończenia wszystkich prac budowlanych, czyli do 31 grudnia 2026 roku. Tożsamy termin organ przyjął za zasadny dla toalety w zakresie w jakim wymaga to przeprowadzenia prac o charakterze budowlano-montażowym. Dla zakresu, który wymaga zaangażowania ograniczonych sił i środków brak podstaw, aby okres na realizację był dłuższy niż termin ustawowy - 30 dni od dnia doręczenia decyzji. W przypadku windy, termin został określony na 31 lipca 2025 roku, zgodnie z przedstawionym harmonogramem dyrektywnym oraz wstępnym programem realizacji inwestycji.

Obecny etap edukacji D. J. w szkole nie wpływa na termin zapewnienia dostępności określony w decyzji oraz podstawę jej wydania. Prezes uwzględnia czas niezbędny dla podmiotu publicznego na jej wykonanie. Jednocześnie, gdy organ stwierdził, że szkoła naruszyła przepisy ustawy o dostępności, ma obowiązek wydać nakaz zapewnienia dostępności, aby umożliwić realizację interesu faktycznego.

Podsumowując, I. J. złożyła prawidłowo wniosek o zapewnienie dostępności oraz skargę na brak dostępności Szkoły Podstawowej im. [...] w [...]. Prezes Zarządu PFRON przeprowadził postępowanie i ustalił, że brak zapewnienia dostępności architektonicznej D. J. nastąpił na skutek naruszenia przepisów ustawy o dostępności przez szkołę. Organ określił sposób i termin zapewnienia dostępności w zakresie windy, dostępu do biblioteki, świetlicy i toalety. Zapewnienie dostępności D. J. powinno nastąpić poprzez zastosowanie zasad uniwersalnego projektowania lub racjonalnych usprawnień, aby mógł uczyć się w szkole na równi z innymi uczniami.

Jako podstawy prawne rozstrzygnięcia organ wskazał:

Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, artykuł 70 (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 ze zmianami);

Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzona w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r., artykuł 9 (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169 z późn. zm.);

Kodeks postępowania administracyjnego, artykuł 7, artykuł 8, artykuł 104, artykuł 107

Statut Szkoły Podstawowej Im. [...] w [...] ze Szkołą Filialną w [...] ze zmianami wprowadzonymi uchwałą: nr 04/2021/2022 z dnia 15 września 2021 roku, paragraf 1, paragraf 21, paragraf 25, paragraf 26.

Literaturę: PN-EN 81-70:2005, PN-EN 81-70:2005/Al:2006 (wersja polska) Przepisy bezpieczeństwa dotyczące budowy i instalowania dźwigów. Szczególne zastosowania dźwigów osobowych i towarowych. Część 70: Dostępność dźwigów dla osób, w tym osób niepełnosprawnych; PN-EN 81-41:2011 (wersja angielska) Przepisy bezpieczeństwa dotyczące budowy i instalowania dźwigów. Dźwigi specjalne do transportu osób i towarów. Część 41: Platformy podnoszące pionowe dla osób z ograniczoną zdolnością poruszania się, PN-EN 81-40:2008 (wersja angielska) Przepisy bezpieczeństwa dotyczące budowy i instalowania dźwigów. Dźwigi specjalne do transportu osób i towarów. Część 40: Dźwigi schodowe oraz podesty ruchome pochyłe dla osób z ograniczoną zdolnością poruszania się; Kowalski K., Projektowanie bez barier-wytyczne, Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, Warszawa, ISBN 978-83-89681-88-1; Kowalski K. Włącznik "Projektowanie bez barier", Fundacja Integracja, Warszawa 2018; Standardy dostępności budynków dla osób z niepełnosprawnościami uwzględniając koncepcję uniwersalnego projektowania - poradnik, Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju, Warszawa 2017; Model Dostępnej Szkoły publikacja przygotowana w ramach projektu "Dostępna Szkoła" realizowany przez partnerstwo Fundacji Fundusz Współpracy i Fundacji Instytut Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020, jako pilotaż działania "Szkoła bez barier" - program Dostępność Plus.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Szkoła Podstawowa im. [...] w [...].

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na:

1) naruszeniu art. 32 ust. 5 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz.U.2020.1062 t.j.) poprzez uznanie, że doszło do naruszenia przepisów ustawy, mimo że Szkoła spełniła wszystkie przesłanki określone w jej art. 7;

2) brak zastosowania art, 32 ust. 6 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami ( t. j. Dz.U.2020.1062 ) i w efekcie wydanie decyzji nakazującej zapewnienie dostępności, mimo że wykazane zostało, że nie zapewnienie dostępności nastąpiło z uzasadnionych powodów oraz zapewniono dostęp alternatywny, o którym mowa w art. 7 wskazanej ustawy.

W uzasadnieniu skargi Szkoła wskazała, że nie doszło do naruszenia zasad dostępności ponieważ w przypadku D. J. Szkoła zapewniła dostęp alternatywny – art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o dostępności. Poza tym szkoła nie miała możliwości zastosowania takich rozwiązań, o jakie wnioskowała I. J. Jej synowi zapewniono jednak dostęp alternatywny, o którym mowa w art. 7.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 14 września 2022 r. przeprowadzona przez Sąd w oparciu o powołane kryterium wykazała, że decyzja jest przedwczesna a organ dokonał wadliwej wykładni przepisów ustawy.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

Stosownie zaś do treści art. 69 ustawy zasadniczej osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Przepis ten należy odczytywać na tle szerszego kontekstu konstytucyjnego, a to wymaga łączenia zarówno z nakazem poszanowania godności człowieka (art. 30), jak i zakazem dyskryminacji (art. 32). Pozwala to na ogólniejsze stwierdzenie, że z całokształtu przepisów konstytucyjnych wynika nakaz ochrony osób niepełnosprawnych przed sytuacjami społecznego wykluczenia (por. Komentarz do art. 69 Konstytucji RP, tom II, wyd. II po red. L. Garlickiego i M. Zubika, Wyd. Sejmowe, 2016).

W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że szkoła jest podmiotem publicznym do którego stosuje się przepisy ustawy o dostępności.

Szkoła działa jako jednostka budżetowa i prowadzi gospodarkę wg zasad określonych w odrębnych przepisach - co wynika z § 89 Statutu Szkoły (powołany w podstawie prawnej rozstrzygnięcia). Tym samym jest podmiotem należącym do sektora finansów publicznych, co wynika z art. 9 ust. 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U.2022.1634). Sektor finansów publicznych tworzą jednostki budżetowe. W konsekwencji szkoła – zgodnie z art. 3 ust. 1 i art. 4 ustawy o dostępności jest podmiotem publicznym zobowiązanym do zapewnienia dostępności.

Aby prawidłowo ocenić zasadność i zgodność z prawem wydanej przez Prezesa decyzji należy dokonać wykładni przepisów ustawy z 19 lipca 2019 r. o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Ustawa ta pojęcie "dostępności" (art. 2 pkt 2) odnosi do dostępności architektonicznej, cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej, ograniczając tę dostępność do minimalnych wymagań o których mowa w art. 6 tej ustawy. W odniesieniu do dostępności architektonicznej, która jest przedmiotem żądania, wskazuje na konieczność zapewnienia wolnych od barier poziomych i pionowych przestrzeni komunikacyjnych budynków, zapewnienia takich instalacji urządzeń i rozwiązań architektonicznych w budynku, które umożliwią dostęp do wszystkich pomieszczeń z wyłączenie pomieszczeń technicznych, zapewnienie informacji na temat rozkładu pomieszczeń w budynku, co najmniej w sposób wizualny i dotykowy lub głosowy czy zapewnienie potrzeby ewakuacji.

Pojęcie to definiuje także Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych sporządzona w Nowym Jorku 13 grudnia 2006 r., której stroną stała się Polska w 2012r. (D.U. 2012, poz. 1169). Ogólnie określa ona "dostępność" jako eliminację przeszkód i barier w zakresie budynków w tym szkół, mieszkań, podmiotów zapewniających opiekę medyczną i miejsc pracy nakładając na Państwa Strony Konwencji m. in. obowiązek podejmowania środków w celu wdrażania minimalnych standardów i wytycznych w sprawie dostępności urządzeń i usług (art. 9 a), przedsiębrania środków celem umożliwienia osobom niepełnosprawnym mobilności osobistej (art. 9 ). Konwencja stanowi również o prawie do edukacji bez dyskryminacji i na zasadach równych szans, tworzenia systemów integracji na wszystkich poziomach edukacji i to zarówno na poziomie podstawowym jaki wyższym – możliwość uczenia się na zasadzie równej z innymi osobami, z racjonalnymi usprawiedliwieniami dla osób niepełnosprawnych (art. 24)

Z kolei w art. 7 ust. 1 ustawy o dostępności ustawodawca wskazuje na możliwość zapewnienia osobie niepełnosprawnej dostępu alternatywnego. Możliwość ta dotyczyć może indywidualnego przypadku i to w sytuacji gdy podmiot publiczny nie jest w stanie, w szczególności ze względów technicznych lub prawnych, zapewnić dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Dostęp ten polega w szczególności na zapewnieniu osobie ze szczególnymi potrzebami wsparcia innej osoby czy wsparcia technicznego, zapewnieniu takiej organizacji podmiotu publicznego, która umożliwi realizację potrzeby takiej osoby w niezbędnym zakresie.

W rozpoznawanej sprawie opiekun ustawowy niepełnosprawnego D.J.wniosła skargę na brak dostępności architektonicznej Szkoły Podstawowej im. [...] w [...]. Żądanie dotyczyło braku dostępu wózkiem inwalidzkim na pierwsze piętro szkoły i do biblioteki szkolnej.

Rozpoznając sprawę Prezes uznał, że istnieją także inne bariery: brak dostępu wózkiem inwalidzkim do świetlicy szkolnej i niedostosowanie toalety dla osób na wózku inwalidzkim.

Ustalony w sprawie stan faktyczny w większości jest bezsporny. Wynika z niego, że D. J. nie ma samodzielnego dostępu na pierwsze piętro budynku szkoły, biblioteki, świetlicy. Najrozsądniejszym rozwiązaniem jest oczywiście wybudowanie windy na I piętro budynku, co z powodów przede wszystkich ekonomicznych, jest na chwilę obecną niemożliwe, choć w dalszej perspektywie zaplanowane. Jak wynika z ustaleń Prezesa, Rada Miejska w [...] 30 marca 2022 r. pozytywnie zaopiniowała wniosek o wybudowanie windy. Z tego Prezes wyprowadził wniosek, że wybudowanie windy jest możliwe i brak przesłanek, które uzasadniałby odmowę zapewnienia dostępności i zapewnienia dostępu alternatywnego (str. 13 decyzji). Nie ustalił jednak organ czy są możliwości techniczne pozwalające na nałożenie na szkołę tak daleko idących obowiązków.

Z decyzji wynika jedynie, że Urząd Miasta w [...] przedstawił wieloletni program realizacji zadania i harmonogram dyrektywny. Zgodnie z harmonogramem dyrektywnym winda ma być wybudowana do 2026 r. ale inwestycja zależy od planu budżetowego na 2023 r. Zwrócić należy uwagę, że ze zdjęć znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że budynek nie jest budynkiem nowym a zatem mogą istnieć bariery konstrukcyjne uniemożliwiające tak daleko idące rozwiązania. Z drugiej strony w przypadku takich budynków może istnieć innego rodzaju możliwość dostępu do piętra budynku choćby na podnośniku poruszającym się po schodach. Organ oparł zatem ustalenia co do możliwości wybudowania windy na przypuszczeniach a nie faktach.

Zdaniem Sądu, aby nałożyć tak daleko idący obowiązek organ musi mieć dowód na to, że takie rozwiązanie jest możliwe do zrealizowana. W innym przypadku decyzja byłaby niewykonalna. Przy czym, przeszkodą nie mogą być przeszkody natury finansowej.

Odnosząc się do kwestii dostępu alternatywnego, zdaniem Prezesa Zarządu PFRON dostęp alternatywny można stosować wyłącznie w indywidualnym przypadku jeżeli podmiot publiczny nie jest w stanie zapewnić dostępności osobie ze szczególnymi potrzebami i w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z takim indywidualnym przypadkiem. Wbrew temu co wywodzi organ w uzasadnieniu decyzji, mamy do czynienia z indywidualnym przypadkiem uzasadniającym dostęp alternatywny choćby z tego powodu, że prawdopodobnie D. jest jedynym dzieckiem niepełnosprawnym w tej szkole a przynajmniej z decyzji nie wynika aby było inaczej. Z tego powodu oczywistym jest, że możliwe było zastosowanie dostępu alternatywnego o jakim mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o dostępności, na zasadzie wyjątku.

Ustawodawca posługując się pojęciem "w indywidualnym przypadku" używa go jako opozycji do charakteru masowego danego rozwiązania. Chodzi zatem o dostęp ad casum. Znaczy to tylko tyle, że alternatywny dostęp nie może stać się trwałym działaniem podmiotu (p. komentarz do art. 7 ustawy o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami pod red Katarzyny Roszewskiej, w Lex 2021). Stanowisko organu nie jest w tej kwestii z przyczyn podanych wyżej przekonujące. Zdaniem Sądu, dokonana przez organ wykładnia przepisów ustawy o dostępności jest wadliwa w szczególności jak chodzi o wykładnię art. 32 ust. 5 i 6 w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 tej ustawy. W pierwszym z nich ustawodawca określił sposoby rozstrzygnięcia odnosząc je do przyczyn wskazanych w ustawie o dostępności – naruszenie przepisów ustawy. W takim wypadku Prezes Zarządu PFRON nakazuje podmiotowi publicznemu zapewnienie dostępności. W ust. 6 tego artykułu określono natomiast sytuacje w których Prezes odmawia podmiotowi publicznemu zapewnienia dostępności. Następuje to w sytuacji w której podmiot publicznoprawny wykaże, że nie zapewnił dostępności, w szczególności ze względów technicznych lub prawnych, a zapewnił dostęp alternatywny o którym mowa w art. 7 ustawy o dostępności.

Art. 7 stanowi natomiast o dostępie alternatywnym, który można zastosować w indywidualnym przypadku jeżeli podmiot publiczny nie jest w stanie, w szczególności ze względów technicznych lub prawnych, zapewnić dostępności. Tego rodzaju dostęp alternatywny polega w szczególności na zapewnieniu osobie ze szczególnymi potrzebami wsparcia innej osoby, wsparcia technicznego w tym z wykorzystaniem nowoczesnej technologii lub wprowadzeniu takiej organizacji podmiotu publicznego która umożliwi realizację potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, w niezbędnym zakresie dla tych osób. (art. 7 ust. 2 ustawy o dostępności). W niniejszej sprawie z pewnością szkoła tak zorganizowała naukę aby D. mógł z niej korzystać na równi z innymi dziećmi (przeniesiono lekcje na parter). Z uzasadnienia decyzji nie wynika dlaczego organ uznał te rozwiązania za nie wystarczające. Zdaniem Sądu, co do zasady, rozwiązania alternatywne polegają na zapewnieniu dostępności ale z uwzględnieniem przede wszystkim pomocy innych osób czy takiej organizacji pracy podmiotu aby osoba jej potrzebująca mogła z niej skorzystać. Stanowi o tym art. 7 ust. 2 ustawy o dostępności.

Gdyby przyjąć koncepcję organu, że zapewnienie dostępu alternatywnego nie zwalnia organu, co do zasady od konieczności nałożenia przez Prezesa usunięcia barier architektonicznych, to zbędne byłby przepisy dotyczące dostępu alternatywnego.

W wyroku z dnia 8 czerwca 2016 r zw., sygn. akt K 37/13, Trybunał Konstytucyjny wskazał na zakaz tworzenia regulacji pozornych, przypominając, że z art. 69 Konstytucji RP można wydobyć konstytucyjne zobowiązanie do "wykreowania" efektywnego mechanizmu realizacji przez władze publiczne obowiązku pomocy osobom niepełnosprawnym". Oznacza to, że "regulacja mająca urzeczywistniać ową pomoc nie może mieć charakteru pozornego, nie prowadząc do realizacji ustalonych celów" (pkt III.7.2.4).

Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że ustawodawca uchwalając regulację art. 32 ustawy o dostępności przyjął zasadę zgodnie z którą podmiot publicznoprawny ma obowiązek jej zapewnienia. Gdy jej nie zapewnia a więc gdy narusza przepisy ustawy w tym zakresie, Prezes Zarządu PFRON musi wydać decyzję nakazującą zapewnienie dostępności. Z drugiej strony ustawodawca określił w jakich przypadkach Prezes Zarządu PFRON powinien wydać decyzję odmawiającą – co wynika z art. 7 ust. 1 i 2 i w konsekwencji w art. 32 ust. 6. Przepisy te wskazują, że w sytuacji w której zapewniono dostęp alternatywny a niezapewnienie dostępności wynikało w szczególności ze względów technicznych lub prawnych, nie ma podstaw do wydania decyzji nakazującej. Mamy zatem do czynienia z zasadą wyrażoną w art. 32 ust. 5 i wyjątkiem wyrażonym w art. 6 ust. 6 ustawy o dostępności.

Nie jest zatem wystarczające dla wydania decyzji nakazującej, ustalenie, że podmiot publiczny nie zapewnił dostępności czym naruszył przepisy ustawy. Organ powinien także dokonać ustaleń, na podstawie dowodów i twierdzeń podmiotu publicznego, co do przyczyn nie zapewnienia dostępności a więc czy były względy techniczne lub prawne o jakich mowa w art. 32 ust. 6 ustawy. W sytuacji w której podmiot publiczny wykaże, że niezapewnienie dostępności, przy zapewnieniu dostępu alternatywnego, wynikało z przyczyn technicznych lub prawnych – Prezes zobowiązany jest do wydania decyzji odmownej.

Przy czym należy wskazać, że ustawodawca w ustawie nie zdefiniował tych pojęć. Z uzasadnienia nie wynika natomiast czy istniały przeszkody techniczne czy prawne, które spowodowały, że nie zapewniono dostępności a zapewniono dostęp alternatywny. W tym zakresie, zgodnie z art. 32 ust. 6 ustawy o dostępności ciężar dowodzenia spoczywa na podmiocie publicznym jednakże organ ma obowiązek podmiot o tym pouczyć zgodnie z art. 7 kpa. Pod pojęciem "przeszkody prawnej" należy, zdaniem Sądu rozumieć, przeszkody wynikające z przepisów prawa. Na tle ustawy o zapewnieniu dostępności mogą być to przeszkody takie jak brak możliwości uzyskania stosownych zezwoleń na dokonanie przebudowy czy inne uniemożliwiające realizację celu. Nie sposób bowiem nakładać na organ tak daleko idących obowiązków w sytuacji gdy przepisy prawa nie dopuszczałby rozwiązań wskazanych w decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ w sposób nie budzący wątpliwości wskaże zakres w jakim podmiot publicznoprawny zapewnił dostęp alternatywny i czy zapewnił go na każdym z poziomów wskazywanych utrudnień architektonicznych. Jeżeli uzna, że tego dostępu nie zapewnił, wyjaśni co jest przyczyną takiej oceny organu.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że szkoła zapewniła dostęp alternatywny w każdym ze wskazanych i ocenianych przez Prezesa aspektach. Dostęp ten następuje: w zakresie barier architektonicznych poprzez przeniesienie lekcji na parter – wraz z większością pomocy dydaktycznych, przeniesienie uroczystości szkolnych na parter, zapewnienie pomocy opiekuna w korzystaniu z biblioteki, świetlicy czy kontaktach z nauczycielem czy pedagogiem, zapewnienie możliwości zamawiania książek przez internet a następnie znoszenie ich D., dostosowanie toalety do potrzeb osoby niepełnosprawnej (tu z małymi wyjątkami o charakterze technicznym typu wysokość umywalki czy instalacja systemu wzywającego pomoc).

Sąd przy tym w żadnym razie nie neguje, że, co do zasady, wskazane przez Prezesa prace są ze względu na potrzeby osoby niepełnosprawnej konieczne i powinny być wykonane. Nie oznacza to jednak że organ ma bezrefleksyjnie nakładać na podmiot obowiązki służące co prawda zapewnieniu dostępności ale trudne lub wręcz niemożliwe do wykonania z powodów technicznych czy prawnych.

Tak na marginesie zwrócić należy uwagę na pewną niekonsekwencję organu. Z pkt 4.4b decyzji wynika, że podmiot publiczny ma zmienić drzwi w świetlicy podczas gdy na str.16 decyzji organ stwierdził, że drzwi do świetlicy mają wystarczającą szerokość. Podobnie rzecz się ma w przypadku drzwi do toalety. (pkt 4 4 i str. 17 decyzji).

Ze wskazanych przyczyn, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Prezes Zarządu PFRON nie ustalił bowiem w sposób prawidłowy, czy w związku z wyżej opisanymi wymogami stawianymi podmiotowi publicznemu w zakresie dostępności doszło do naruszenia ustawy i czy nie zaistniały przesłanki wykluczające nałożenie obowiązków.

Ze wskazanych powodów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa orzekł, jak w wyroku.

O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa zasądzając od organu na rzecz skarżącej 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego przez nią wpisu od skargi.