Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 437/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 11 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 września 2024 roku sprawy ze skargi P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 12 marca 2024 roku nr SKO.4114.5.2024 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 marca 2024 r., nr SKO.4114.5.24 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 775) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 4 grudnia 2023 r., nr SOCII.5111.043213.2023.036155.000002.2023 w zaskarżonej części, to jest w zakresie pkt 1 w jakim odmawia przyznania P. L. w okresie od 1 lipca 2023 r. do 14 października 2023 r., świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką – J. L.

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił w dniu 7 lipca 2023 r., do którego załączono między innymi: kserokopię orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 8 lutego 2021 r. uznającego J. L. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym ze wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; kserokopię orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 31 października 2022 r. uznającego P. L. za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim, na okres do dnia 31 października 2025 r.; wykaz i harmonogram czynności opiekuńczych wykonywanych względem niepełnosprawnej matki wraz z wskazaniem przedziałów czasowych, w których są one wykonywane.

W toku przeprowadzonego w dniu 25 lipca 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że niepełnosprawna J. L. zamieszkuje wspólnie z A. L. (bratem skarżącego). P. L. przyjeżdża do matki każdego dnia i przebywa u niej w godzinach 9-15, w razie konieczności pozostaje dłużej. Jak wynika ze złożonego do przeprowadzonego wywiadu oświadczenia skarżącego wymagająca opieki J. L. jest w stanie samodzielnie poruszać się po mieszkaniu, zjada samodzielnie przygotowane posiłki i zażywa przygotowane lekarstwa. Wymaga pomocy w ubieraniu, ponadto z uwagi na występujące zaniki pamięci jest z nią utrudniony kontakt słowno-logiczny. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem strony w sprawowanej opiece pomaga brat skarżącego.

Decyzją z dnia 7 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest przesłanki cezury czasowej powstania niepełnosprawności J. L.

W wyniku rozpatrzenia odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 28 września 2023 r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie. Oznacza, że w obecnej sytuacji prawnej, wbrew stanowisku organu I instancji, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie 25 roku życia, a co za tym idzie ocena spełnienia przez te podmioty ustawowych warunków do otrzymania świadczenia winna następować z pominięciem tego kryterium. Jednocześnie, mając na uwadze zarówno fakt legitymowania się przez J. L. orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, jak również spełnienia przez skarżącego przesłanki podmiotowej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., niezbędnym dla rozpatrzenia żądania skarżącego jest ocena, co do wystąpienia związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony, a sprawowaną przez nią opieką nad matką, z uwzględnieniem występujących w sprawie rozbieżności pomiędzy wskazywanymi przez stronę zakresem i harmonogramem czynności opiekuńczych a wymiarem czasowym sprawowanej opieki.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy, w dniu 27 października 2023 r. przeprowadzono kolejny wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, iż od połowy października 2023 r. z uwagi na fakt pogorszenia się stanu zdrowia J. L. i konieczności sprawowania całodobowej opieki skarżący na stale zamieszkuje z matką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Poprzednio, jak wynika z oświadczenia skarżącego opiekę nad matką sprawował A. L., który aktualnie wyprowadził się. Świadczone czynności opiekuńcze względem matki obejmują pomoc w szeroko pojętych czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, pomoc w ubieraniu się, pomoc w spożywaniu przygotowywanych przez stronę posiłków, przygotowywanie i podawanie lekarstw, robienie zakupów, sprzątanie. Opieka sprawowana jest wyłącznie przez skarżącego, który z tego powodu nie podejmuje żadnej aktywności zawodowej. Skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 4 grudnia 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi:

1. odmówił przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia w okresie od 1 lipca 2023 r. do 14 października 2023 r.;

2. przyznał skarżącemu prawo do wnioskowanego świadczenia na okres od 15 października 2023 r. do 31 października 2023 r. w wysokości 1.348 zł., na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w wysokości 2.458 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2024 r. w wysokości 2.988 zł miesięcznie.

Wskazując na motywy podjętego w części negatywnego dla strony rozstrzygnięcia organ odwołując się do dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych i zgromadzonego materiału dowodowego stwierdził, iż w okresie od 1 lipca 2023 r. do 14 października 2023 r. opiekę nad niepełnosprawną J. L. sprawował również brat skarżącego – A. L.

Kwestionując zasadność powyższego rozstrzygnięcia w części w jakiej odmawia ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie, w którym zarzucał naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznanie zakres sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką w okresie od 1 lipca 2023 r. do 14 października 2023 r. nie uniemożliwiał skarżącemu podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej, a co za tym idzie wadliwe uznanie, iż w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną opieką z niepodejmowaniem zatrudnienia. Strona zarzucała również naruszenie art.7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wadliwie zgromadzony i oceniony materiał dowodowy, co doprowadziło do błędnego stwierdzenia, że w/w okresie skarżący nie sprawował opieki nad matką.

Strona skarżąca wnosiła o uchylenie decyzji organu I instancji w zaskarżonej części i w tym zakresie o orzeczenie, co do istoty poprzez przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia w okresie od 1 lipca 2023 r. do 14 października 2023 r., ewentualnie o jej uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik strony podnosił, iż wbrew stanowisku organu skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką od 1 lipca 2023 r. Brat skarżącego sprawował tę opiekę do końca czerwca 2023 r. i z tego tytułu pobierał świadczenie pielęgnacyjne, które zostało mu przyznane decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 9 września 2021 r. Z uwagi na uzyskanie prawa do emerytury, brat skarżącego zrezygnował z pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego od lipca 2023 r., a opiekę nad matką przejął skarżący. Pełnomocnik strony wskazywał nadto, iż nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od wspólnego zamieszkania z osobą wymagająca opieki, jak również od sprawowania tej opieki w wymiarze całodobowym. Podkreślał, iż dla przyznania przedmiotowego uprawnienia zakres sprawowanej opieki musi jedynie w obiektywny sposób uniemożliwiać podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia przez opiekuna, co bezspornie ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 12 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w zaskarżonej części. W uzasadnieniu wskazując na podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia, Kolegium podkreśliło, iż z dniem 1 stycznia 2024 r. zaczęły obowiązywać znowelizowane przepisy u.ś.r. regulujące warunki przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Zgodnie z art. 63 ustawy nowelizującej w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Tym samym, mając na uwadze, iż przedmiotowy wniosek skarżącej został złożony przed dniem 31 grudnia 2023 r. niezbędnym jest zbadanie, czy do w/w daty skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych. Uwzględniając powyższe Kolegium przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Dalej wskazując na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne Kolegium stwierdziło, że w sprawie bezsporne pozostaje, iż matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, jak również to, że skarżący jest podmiotem uprawnionym, do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Niemniej jednak, w ocenie organu w sprawie nie wystąpiła przesłanka związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej a sprawowaną opieką nad matką w spornym okresie. W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, iż wnioskowane przez stronę świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia, czy też konieczność rezygnacji z niego w związku ze sprawowaną opieką. Świadczenie to stanowi bowiem rekompensatę utraconego dochodu osoby, która podjęła się sprawowania tej opieki, dobrowolnie pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Świadczenie to nie może stanowić alternatywnego dochodu, a jego przyznanie jest możliwe między innymi w przypadku wykazania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Tym samym art. 17 ust. 1 u.ś.r. winien być stosowany wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zarobkowej. Kolegium wskazało również, że w sytuacji, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest współdzielona z innymi osobami, co w ocenie organu miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, to brak jest podstaw do uznania istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym oświadczenia strony, co do charakteru sprawowanej opieki, przedłożony harmonogram podejmowanych czynności opiekuńczych względem matki oraz zakreślony przez skarżącego przedział czasowy sprawowanej każdego dnia opieki prowadzi do wniosku, iż w spornym, okresie strona sprawowała tę opiekę wraz z bratem, który zamieszkiwał wspólnie z matką. Kolegium zaznaczyło również, że nie neguje sprawowania opieki przez skarżącego we wskazywanym, przez niego wymiarze czasu (9-15) niemniej jednak podkreśliło, że poza czynnościami higieniczno-pielęgnacyjnymi związanymi ściśle z osobą niepełnosprawnej matki, pozostałe czynności sprowadzają się doprowadzenia gospodarstwa domowego, które stanowią czynności życia codziennego, wykonywane także przez osoby aktywne zawodowo. Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, iż zakres sprawowanej przez skarżącego opieki w spornym okresie, co istotne współdzielonej wraz z bratem nie wymagał od skarżącego całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej, co w konsekwencji prowadzi do stwierdzenia, iż w sprawie nie spełniona została przesłanka związku przyczynowego pomiędzy brakiem owej aktywności a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, co z kolei uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie żądania strony w przedmiotowym zakresie.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P. L., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucał naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, to jest przyjęcie, że niepodejmowanie przez stronę pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu i instancji w zakresie jej pkt 1 i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2023 r., ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Strona wnosiła nadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podtrzymywał argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, co do braku podstaw do uznania, iż warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nieustannej, całodobowej, a tym samym nieuzasadnione stwierdzenie, iż opieka sprawowana we wskazanych przez stronę godzinach nie może być uznana za opiekę "stałą i długoterminową", w sytuacji, gdy ma ona na celu zaspokojenie normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjonalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności nie jest sobie w stanie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wnosił o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga P. L. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie z żądaniem rozpoznania skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wystąpił zarówno pełnomocnik skarżącego w treści wniesionej skargi, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w treści udzielonej odpowiedzi na skargę.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi P. L., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 12 marca 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 4 grudnia 2023 r. w zaskarżonej części, to jest w zakresie pkt 1 w jakim odmawia przyznania skarżącemu w okresie od 1 lipca 2023 r. do 14 października 2023 r., świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką – J. L.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) - dalej: u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Wskazać bowiem należy, iż z dniem 1 stycznia 2024 r., na podstawie art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.) – dalej: u.ś.w., ustawodawca dokonał nowelizacji przepisów u.ś.r., w tym między innymi jej art. 17 ust. 1, z treści którego wynika, iż w aktualnym stanie prawnym, o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby w nim wymienione sprawujące opiekę jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.

Skarżący domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Nie ulega zatem wątpliwości, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, uwzględniając wiek osoby wymagającej wsparcia ze strony bliskich, świadczenie to nie może być przyznane skarżącemu. Mając jednak na uwadze fakt, iż zarówno złożenie wniosku przez skarżącego o przyznanie przedmiotowego świadczenia, jak i podjęcie wydanej w sprawie decyzji organu I instancji miało miejsce przed dniem 31 grudnia 2023 r., niezbędnym jest odwołanie się do przepisów intertemporalnych, to jest do art. 63 ust. 1 u.ś.w., który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż ustalając zakres stosowania powołanego wyżej przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. uwzględnić należy art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie - świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożono skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (to jest przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Wyżej wymieniona regulacja nie będzie natomiast mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. nie było możliwe z tej przyczyny, że wnioskodawca nie spełniał wszystkich wynikających z przepisów u.ś.r. warunków (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2024 r., II SA/Łd 104/24; wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 marca 2024 r., II SA/Go 629/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że wymagająca opieki J. L. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 8 lutego 2021 r. uznającego w/w za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym ze wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, że P. L. jest synem wymagającej opieki J. L., co oznacza, iż na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki wynikający z art. 129 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Skarżący legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 31 października 2022 r. uznającego go za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim, na okres do dnia 31 października 2025 r. Wobec powyższego uznać należy, że skarżący należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie w sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Natomiast zasadniczą kwestią sporną pomiędzy stronami postępowania pozostaje kwestia wykazania przez skarżącego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką w okresie od dnia 1 lipca 2023 r. do dnia 14 października 2023 r., co uzasadniałoby pozytywne rozpatrzenie zgłoszonego w dniu 7 lipca 2023 r. żądania w całości.

W tak zakreślonych granicach sporu wskazać na wstępie należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w nim osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym co należy podkreślić ustalanie tego związku nie może jednakże również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 31 marca 2023 r., II SA/Rz 159/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza bowiem jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., IV SA/Wr 705/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, co istotne ów stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., II SA/Po 806/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia jednak wymaga, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki istnienia związku przyczynowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Słuszne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy zatem każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju i stopnia jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia itp., co jest niezbędne dla ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., II SA/Łd 1005/22; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2023 r., IV SA/Wr 521/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznający przedmiotową skargę stwierdza, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy czynią zasadnym twierdzenie organu, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Nie bagatelizując stanu zdrowia J. L., jak również nie kwestionując ustalonego stopnia jej niepełnosprawności, do czego zarówno Sąd, jak i procedujące w sprawie organy administracji nie są upoważnione, podkreślenia jednak wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie zauważyło, iż w spornym okresie powoływany przez skarżącego zakres czynności, wykonywanych przez stronę osobiście, jak również fakt sprawowania tej opieki wspólnie z bratem skarżącego, który jak wynika z składanych przez stronę oświadczeń w spornym okresie zamieszkiwał razem z matką, nie wykluczał całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomimo, co nie budzi wątpliwości, codziennego charakteru świadczonej opieki, zestawienie wskazywanego czasookresu opieki świadczonej przez skarżącego w godzinach 9-15 z przedstawionym zakresem i harmonogramem wykonywanych przez stronę czynności wobec matki, stwierdzić należy, iż opieka ta sprowadzała się w istocie do typowych czynności dnia codziennego (przygotowywania i podawania posiłków, robienie zakupów, zapewnienia matce niezbędnego towarzystwa i uwagi, zarówno w domu , jak i na odbywanych spacerach), wykonywanych przez osoby na co dzień pracujące zawodowo, w tym również przez osoby godzące aktywność zawodową ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast wskazywane przez skarżącego czynności stricte opiekuńcze nad matką, to jest podawanie lekarstw, przygotowywanie ubrań, pomoc w ubieraniu, mierzenie ciśnienia, czy też ćwiczenia fizyczne mające na celu rozruszanie stawów, nie stanowią w ocenie Sądu czynności, które uniemożliwiałyby skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Natomiast czynności o charakterze higieniczno-pielęgnacyjnym związane stricte z osobą niepełnosprawnej matki, jak wynika z przedstawionego harmonogramu, wykonywane był w spornym okresie w godzinach porannych i wieczornych, które nie obejmowały wskazywanego przedziału czasowego pobytu skarżącego u matki (9-15). Co więcej, z akt sprawy wynika, iż w spornym okresie niepełnosprawna matka skarżącego nie była osobą całkowicie niesamodzielną i niepełnosprawna ruchowo. Wręcz przeciwnie, na co wskazywał sam skarżący w lipcu 2023 r., matka samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, zażywa podane lekarstwa, samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania, jak również poza nim przy pomocy kul z asekuracją innej osoby. Ponadto pomimo podnoszonej przez stronę konieczności zmiany pieluchomajtek z akt spawy nie wynika, że matka skarżącego, mimo swojej niewątpliwe ograniczonej "mobilności" nie była w stanie samodzielnie korzystać z toalety. Stan zdrowia matki, na co wskazuje sam skarżący pogorszył się w połowie października 2023 r., co stanowiło jedną z przyczyn zamieszkania przez skarżącego z matką na stałe. Nie sposób również pominąć tej okoliczności, że w oświadczeniu z dnia 25 lipca 2023 r. skarżący wskazywał, iż w sprawowanej opiece nad matką pomaga mu brat A. L., a z przeprowadzanego w dniu 27 października 2023 r. wywiadu środowiskowego wprost wynika, że cyt.: "poprzednio opiekę sprawował brat klienta – pan A. L. – jednak wyprowadził się do przyjaciółki". Prawidłowość powyższego stwierdzenia skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem, nie wnosząc jakichkolwiek uwag do sporządzonego wywiadu środowiskowego, oświadczając tym samym, że podane informacje są zgodne z prawdą.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu za prawidłowe uznać należy stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż w spornym okresie opiekę nad niepełnosprawną matką skarżący sprawował wspólnie z bratem, który ówcześnie zamieszkiwał z matką, pomagał skarżącemu w wykonywanych przez niego czynnościach opiekuńczych, a nadto wykonywał dużą cześć z tych czynności samodzielnie w czasie, w którym skarżący przebywał we własnym domu. Bez wpływu na powyższe pozostają podnoszone w toku postępowania administracyjnego okoliczności, co do faktu rezygnacji przez brata skarżącego z pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego na matkę w związku z nabytym uprawnieniem do świadczenia emerytalnego. Okoliczność ta wbrew argumentacji skarżącego nie świadczy automatycznie, iż z początkiem lipca 2023 r. przejął on wyłączną opiekę nad niepełnosprawną matką, a co więcej temu twierdzeniu przeczą powoływane wcześniej oświadczenia strony składane w toku postępowania. Tym samym procedujące w sprawie organy obu instancji zasadnie uznały, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że rozpoznawanej w sprawie, w spornym okresie, to jest od 1 lipca 2023 r. do 14 października 2023r., spełniona została przesłanka wykazania związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, którą co jeszcze raz należy wyraźnie podkreślić należy rozumieć jako faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia, czy też konieczność rezygnacji z niego w związku ze sprawowaną opieką, a nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zasługuje na uwzględnienie.

Jednocześnie Sąd stwierdza, iż procedujące w sprawie organy administracji działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

abo