Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1040/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2023 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1184/2023/9923 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta T. z dnia 31 marca 2023 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 marca 2023 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta T., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 3 i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."), odmówiono G. K. (dalej: "Strona", "Skarżący") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką R. K. (dalej: "osoba wymagająca opieki").

Organ ustalił, że osoba wymagająca opieki jest wdową od stycznia 2022 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, z którego wynika, że nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Strona jest osobą rozwiedzioną, do 2017 r. zatrudnioną w "A", następnie podejmującą prace dorywcze jednocześnie sprawując opiekę nad rodzicami, aktualnie nieaktywną zawodowo, niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Organ ustalił, że Strona pozostaje do dyspozycji osoby niepełnosprawnej przez całą dobę. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że Strona zamieszkuje wraz z matką i sprawuje faktyczną opiekę od grudnia 2022 r. Osoba wymagająca opieki ma problemy z błędnikiem i utrzymaniem równowagi, wymaga pomocy we wszelkich czynnościach dnia codziennego. Strona zaspokaja codzienne potrzeby życiowe matki, w tym potrzeby higieniczne, wykonuje wszystkie czynności domowe, utrzymuje kontakt z lekarzami i towarzyszy podczas wizyt lekarskich. Zdaniem organu w sprawie bezsporne jest to, że Strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką oraz, że w związku ze sprawowaną opieką od 2017 r. nie podejmuje stałego zatrudnienia, jednakże ustalony stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki datuje się od 80-go roku życia, zatem wobec braku zmiany stanu prawnego, pomimo orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w sprawie nie spełniono warunku wymaganego do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji wskazując, że jest jedynym członkiem rodziny sprawującym opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwia podjęcie nawet dorywczej pracy zarobkowej. Odwołujący się wymienił czynności wykonywane w ramach sprawowanej opieki. Podkreślił, że powyższe potwierdza przeprowadzony w sprawie wywiad. Podał, że nie wyobraża sobie pozostawienia matki bez opieki, mimo że sam jest bez środków do życia i ubezpieczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w oparciu o art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją z dnia 5 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1184/2023/9923, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności oraz przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia. Po rozważeniu stanu prawnego i faktycznego sprawy, przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 podał, że nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie oparcia odmowy przyznania świadczenia o moment powstania niepełnosprawności.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, iż rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zasługuje na utrzymanie w mocy, ponieważ zakres opieki jakiej wymaga osoba wymagająca opieki nie wyklucza podjęcia przez Stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazał, że poszczególne czynności opiekuńcze nie są na tyle angażujące, aby Strona nie mogła podjąć częściowego zatrudnienia, w dogodnej dobowo porze. Opieka ogranicza się bowiem jedynie do wspomagania matki w czynnościach życia codziennego. W powołaniu na okoliczności sprawy podał, że Strona nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania, mogą być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący wnosząc, sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji podniósł zarzuty naruszenia: 1) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a przez to zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy; 2) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką; 3) prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie; 4) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że Skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie wniosku.

W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżona decyzja jest niezrozumiała i krzywdząca. Organ zaniechał wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a przez to zaniechał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy. Skarżący podał, że sprawowana opieka polega na zaspokajaniu podstawowych, codziennych potrzeb życiowych matki. Osoba wymagająca opieki ma poważne problemy z poruszaniem się, nie jest w stanie przejść sama do drugiego pokoju bądź łazienki. Skarżący musi zatem pozostawać do dyspozycji osoby niepełnosprawnej przez całą dobę. Przywołał także wyniki wywiadu środowiskowego potwierdzające wspólne zamieszkiwanie Skarżącego z matką oraz sprawowanie faktycznej opieki od grudnia 2022 r. Podkreślił, że sprawowana opieka nosi cechy opieki stałej i długotrwałej oraz istnieje związek pomiędzy koniecznością jej sprawowania a rezygnacją z pracy. W ocenie Skarżącego w powyższym zakresie ustalenia organu należy uznać za niewyczerpujące.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

W odniesieniu do wniosku skargi odnotowania wymaga, iż wskazana kontrola nie oznacza przejęcia przez sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzje organów pierwszej i drugiej instancji zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów proceduralnych uzasadniającym ich uchylenie w całości. Skarga zasługiwała zatem na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Burmistrza Miasta T. z dnia 31 marca 2023 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Ustawodawca w przywołanej regulacji stanowi o konieczności niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą.

W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej orzekające w sprawie odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Wyjaśniając przyczynę odmowy organ pierwszej instancji wskazał na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Organ odwoławczy zasadnie nie podzielił tego stanowiska.

Odnotowania w tym miejscu wymaga, iż przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może bowiem zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.

Organ odwoławczy motywując natomiast utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji wskazał, że podejmowane przez Skarżącego w ramach opieki czynności mogą być realizowane również w warunkach zatrudnienia. Skarżący podniósł, iż sprawowana w sposób stały i długotrwały opieka nad matką uniemożliwia mu podejmowanie zatrudnienia, musi bowiem pozostawać do dyspozycji przez całą dobę.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 22 lutego 2023 r. (karta nr 22 akt administracyjnych), osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. dnia [...] r., wydanym na stałe (karta nr 24 akt administracyjnych). Małżonek osoby wymagającej opieki – A. K. zmarł w styczniu 2022 r. (karta nr 13, 26 akt administracyjnych).

Skarżący nie pracuje, aktualnie nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, pozostawał przez 17 lat w zatrudnieniu "A" od 2000 r. do 2017 r. (karta nr 27 akt administracyjnych).

Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że Skarżący sprawuje opiekę nad 80-letnią matką od grudnia 2022 r., tj. momentu opuszczenia szpitala po udarze mózgu. Osoba wymagająca opieki "ma problemy z błędnikiem, utrzymaniem równowagi, wymaga pomocy w codziennych czynnościach", Skarżący w grudniu wprowadził się do matki, jest rozwiedziony, ma dorosłą córkę, "pomaga matce w codziennych czynnościach", "z toalety korzysta samodzielnie, przy kąpieli wymaga pomocy i asekuracji, pomocy udziela syn", Skarżący "robi zakupy, przygotowuje posiłki, sprząta, pierze, kontaktuje się z lekarzem, towarzyszy w wizytach u specjalistów, jest dyspozycyjny przez całą dobę", "od 2017 r. pracował dorywczo bez umowy, aktualnie nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność opieki nad matką".

W trakcie wywiadu Skarżący oświadczył, że matka wymaga pomocy i asekuracji przy każdej czynności, Skarżący pomaga przy kąpieli, wykonuje czynności pielęgnacyjne w celu uniknięcia odleżyn, wykonuje wszystkie czynności domowe (wyniki wywiadu środowiskowego z dnia 7 marca 2023 r., karta nr 13-15 akt administracyjnych). Także w treści oświadczeń przedłożonych do wniosku Skarżący oświadczył, że "wykonuje wszystkie niezbędne czynności potrzebne do prawidłowej egzystencji matki, pomoc przy podstawowych czynnościach, zakupy, pranie, dozowanie leków, sprzątanie, gotowanie" (oświadczenie z dnia 22 lutego 2023 r., karta nr 26 akt administracyjnych), "zaspokaja codzienne potrzeby życiowe (robienie zakupów, sprzątanie, gotowani i przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, pranie bielizny pościelowej i osobistej) oraz sprawuje opiekę higieniczno-sanitarną (mycie, kąpanie, ubieranie, podawanie leków, zmiana bielizny osobistej i pościelowej, pomoc przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych)" (oświadczenie dotyczące sprawowanej opieki, karta nr 25 akt administracyjnych).

Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia, w realiach niniejszej sprawy, pozostaje co najmniej przedwczesna.

Analiza przedłożonych do sprawy akt administracyjnych pozwala stwierdzić, iż niewątpliwie nie została wyjaśniona zasadnicza kwestia czy opieka sprawowana przez Skarżącego nad matką jest tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla osoby wymagającej tej opieki. Mianowicie, w sprawie nie dokonano przede wszystkim ustaleń w zakresie częstotliwości wykonywanych przez Skarżącego poszczególnych czynności w ramach sprawowanej opieki, dobowego wymiaru zaangażowanego czasu Skarżącego dla ich wykonania, pór dnia, w których są podejmowane. Powyższe wymagało szczegółowych ustaleń zakresu sprawowanej opieki, a także oddziaływania schorzeń osoby niepełnosprawnej na jej codzienne funkcjonowanie oraz potrzebę wsparcia opiekuna. Konieczne pozostawało również ustalenie jakie czynności osoba wymagająca opieki jest w stanie wykonywać samodzielnie, czego w ustaleniach zabrakło.

Sąd zważył przy tym, iż prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest rekompensata za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. II SA/Ol 1038/21). Organ odwoławczy odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia zastosował, w oparciu o niepełne ustalenia faktyczne, surowe kryteria przyjmując, że wykonywane przez Stronę czynności nie pozwalają na ustalenie związku pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia (str. 4-5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).

Sąd zwraca uwagę, na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż sprawowanie opieki nie oznacza, aby była ona sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. III SA/Gd 482/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. III SA/Kr 840/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Bd 989/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. II SA/Gl 951/21). Konieczne jest w tym zakresie uwzględnienie chociażby odpoczynku dobowego.

Zgodzić należy się, że niektóre z wymienionych w wynikach wywiadu, a także wskazanych przez Skarżącego, czynności wykonywanych w ramach opieki, takich jak przykładowo robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, porządki domowe, zasadniczo nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odmiennie mogą jednak zostać ocenione, jeśli pozostają w kumulacji z innymi czynnościami wykonywanymi w ramach sprawowanej opieki. Czynności pielęgnacyjne wykonywane wobec matki, tj. pomoc w codziennej higienie osobistej, pomoc w podawaniu leków, tym bardziej w sygnalizowanej trudności w poruszaniu się osoby wymagającej opieki, mogłyby skutkować koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania tej opieki.

W związku z tym koniecznie pozostaje ustalenie wskazanych wyżej okoliczności faktycznych oraz dokonanie oceny, czy w wyniku ustaleń uprawnione będą nadal twierdzenia o możliwości podjęcia przez Skarżącego pracy zarobkowej nawet w niepełnym zakresie. Sformułowana przez organ odwoławczy przyczyna odmowy wymagała bowiem przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego. W ocenie Sądu organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy w aspekcie podstawy materialnoprawnej określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone jest wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania, w szczególności postępowania dowodowego, którego zakres wynika z przywołanego przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Uznanie decyzji organu za zgodną z obowiązującymi przepisami prawa wymaga bowiem zbadania kolejnych etapów działania organu, w ramach których następuje zgromadzenie materiału dowodowego, uwzględnienie w toku postępowania treści art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a., ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy, a następnie wszechstronne i wnikliwe rozważenie zgromadzonego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organ podejmując rozstrzygnięcie ma obowiązek kierować się zasadą prawdy obiektywnej. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, by dalej w ramach swobodnej oceny dowodów ocenić czy dana okoliczność została udowodniona.

Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W tym zakresie Sąd podziela zarzuty skargi.

Sąd zauważa również, że wypełniając obowiązek poinformowania o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ pierwszej instancji wskazał, że przyczyna odmowy oparta jest o art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. moment powstania niepełnosprawności. Jednocześnie organ pierwszej instancji podał, iż w sprawie pozostaje "bezsporne, że Strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką oraz, że "w związku ze sprawowaną opieką od 2017 r. nie podejmuje stałego zatrudnienia". "Opieka sprawowana przez Stronę wymaga pełnej dyspozycyjności, która jest zapewniona poprzez wspólne zamieszkiwanie z osobą niepełnosprawną" (pismo z dnia 20 marca 2023 r. karta nr 12 akt administracyjnych). W toku postępowania odwoławczego Strona nie została natomiast poinformowana, że przyczyna odmowy zostanie oparta o zupełnie inną przesłankę warunkującą przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Należy natomiast pamiętać, że zawarta w art. 10 § 1 k.p.a. zasada udziału strony w postępowaniu dotyczy nie tylko postępowania przed organem pierwszej instancji, lecz obowiązuje w każdym stadium postępowania, a więc również w postępowaniu odwoławczym (zob. m.in. P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex el. 2023). Przepis art. 79a k.p.a. stanowi natomiast konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Chodzi o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I GSK 572/22, z dnia 17 lutego 2023 r. sygn. akt I GSK 1344/22; por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 stycznia 2019 r., sygn. II SA/Sz 1178/18).

Sąd zwraca uwagę, że prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego celem ustalenia wystąpienia bądź braku wystąpienia w sprawie przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia.

Jedynie na marginesie Sąd zauważa, że podniesiony zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stał się podstawą odmowy przyznania prawa do ww. świadczenia, co szczegółowo wyjaśnił organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Natomiast podniesiony zarzut "naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie" nie zawiera wskazania przepisów prawa materialnego, które w ocenie Skarżącego zostały naruszone.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym powyżej, dokonać oceny przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżącego oraz związku przyczynowego tej okoliczności z koniecznością sprawowania opieki nad matką, a następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, podjąć stosowne rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku), zasądzając na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł, tj. wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalone na podstawie § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.