Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1725/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1390/18 w sprawie ze skargi J. T. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od J. T. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 maja 2019 r., I SA/Wa 1390/18 oddalił skargę J. T. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 maja 2018 r. nr DAP-WOSRFR-7281-85/2018/BZ w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Wojewoda Ś. potwierdził H.G. T., A. S., T.J.S., B.T. oraz A.T. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.S., A.S., A. S. i J. T. nieruchomości we L. przy ulicy A. [...], w dawnym województwie l. Ponadto w pkt 5. ww. decyzji Wojewoda Ś. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we L. przy ulicy A. [...], w odniesieniu do udziału spadkowego wynoszącego 1/8 części przysługującego J.T. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji podał, że w 1/8 części spadek po właścicielach mienia pozostawionego nabył J.T., który nie posiada obywatelstwa polskiego, a zatem nie spełnia przesłanki prawda do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Odwołanie od powyższej decyzji w odniesieniu do jej pkt 5. wnieśli H. T. i J. T. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody Ś. W następstwie skargi wniesionej od tejże decyzji, wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r., I SA/Wa 2450/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w części, w jakiej utrzymuje ona w mocy decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w punktach od 1. do 4. Ponadto wyrokiem tym stwierdzono, że zaskarżona decyzja w części określonej w pkt 1. nie podlega wykonaniu, a w pozostałej części, oddalił skargę. Wyrokiem z dnia 6 listopada 2014 r., I OSK 2201/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną H. T. i J. T. wniesioną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2018 r. (data wpływu do organu [...] marca 2018 r.) J. T. wystąpił o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 30 września 2010 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., w związku z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., I OPS 3/17. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 18 maja 2018 r. stwierdził brak podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego, gdyż fakt wydania decyzji ostatecznej i jej treść były znane wnioskodawcy dużo wcześniej, gdyż korzystał on z uprawnień odwoławczych od negatywnego rozstrzygnięcia. W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wnioskodawca złożył wniosek o wznowienie postępowania z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 i 2 k.p.a., tj. jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Ponadto zdaniem organu w sprawie niniejszej nie znajduje zastosowania ww. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że J.T. odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu braku obywatelstwa polskiego, a nie z powodu niezłożenia wniosku w zakreślonym terminie.

J. T. złożył skargę na ww. postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 17 maja 2019 r. oddalił skargę jako niezasadną, wskazując w uzasadnieniu, że we wniosku o wznowienie postępowania powołano się na ustawową przesłankę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Wnioskodawca podał, iż bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody Ś. z dnia [...] lutego 2010 r. w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Przepis art. 148 § 2 k.p.a. stanowi, że termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Materiał dowodowy zgromadzony przez organ w niniejszej sprawie potwierdza ustalenia organu, że skarżący wiedział o decyzji z dnia 5 lutego 2010 r. na wiele lat przed złożeniem wniosku o wznowienie postępowania. Sąd I instancji podkreślił, że bezsporne jest, iż postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S., A.S., A.S. i J. T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we L. przy ul. A. [...], toczyło się już przed organami administracji publicznej. Z akt sprawy wynika, że Wojewoda Ś. decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2010 r., odmówił J.T. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia ww. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 5. decyzji). Skarga na powyższą decyzję z dnia 30 września 2010 r., w części dotyczącej pkt 5. ww. decyzji Wojewody została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r., I SA/Wa 2450/10, jak również oddalona została skarga kasacyjna od tegoż wyroku wniesiona przez J. T., wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2014 r., I OSK 2201/14. Zdaniem Sądu I instancji, nie może w takiej sytuacji ulegać wątpliwości, że niniejsza sprawa, wszczęta na skutek wniosku J. T., była już przedmiotem rozpoznania organów administracji publicznej (Wojewody Ś. oraz Ministra Skarbu Państwa), a także Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stronami postępowania w tych sprawach, toczących się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.2017.2097), dalej jako "ustawa zabużańska", byli spadkobiercy współwłaścicieli nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wprawdzie decyzja Wojewody Ś. z dnia [...] lutego 2010 r. nie została skierowana do J. T., jednakże uchybienie powyższe zostało sanowane przez organ odwoławczy, bowiem Minister Skarbu Państwa rozpoznał odwołanie od tej decyzji wniesione przez J. T. Następnie J. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Skarbu Państwa, a po oddaleniu wniesionej skargi w części dotyczącej rozstrzygnięcia w pkt 5. decyzji organu I instancji, wniósł skargę kasacyjną, która również została oddalona. Tak więc J. T., pomimo że decyzja organu I instancji nie została mu doręczona, aktywnie uczestniczył w dalszej części postępowania przez wnoszenie kolejnych środków zaskarżenia. Został on także wymieniony w pkt 5. decyzji organu I instancji, która była przedmiotem zaskarżenia na kolejnych etapach postępowania. Za nieuprawnione zatem Sąd I instancji uznał stanowisko skarżącego co do zasadności wszczęcia postępowania wznowieniowego w oparciu o ww. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., wskazując, iż dotyczy ona osób uprawnionych do uczestniczenia w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty, które w tym postępowaniu nie brały udziału. Taka sytuacja nie występuje w odniesieniu do J. T. wnioskującego o wznowienie postępowania

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł J. T., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie:

I. art. 151 w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2001.153.1269 ze zm.), dalej jako "p.u.s.a., przez bezzasadne oddalenie skargi, podczas gdy prawidłowa analiza sprawy i prawidłowe wykonanie przez Sąd I instancji obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej powinny były doprowadzić do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji organu, co odpowiada tym samym zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., które błędnie nie zostały przez Sąd I instancji zastosowane mimo naruszeń przepisów prawa procesowego i materialnego;

II. art. 151 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przez uznanie za organem administracji, iż wniosek o wznowienie postępowania został złożony w niniejszej sprawie po terminie, podczas gdy dopiero wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie siedmiu sędziów NSA uchwały z dnia 9 października 2017 r., I OPS 3/17, dało asumpt do stwierdzenia, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony przez jednego z uprawnionych w trybie i w terminie określonym ustawą zabużańską skutkował wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu przepisów tej ustawy, tj. także w stosunku do skarżącego, a więc skarżący powinien zostać – zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. – zawiadomiony o wszczęciu takiego postępowania oraz zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. powinien mu być zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania, zaś gwarancją realizacji tego prawa, wynikającego z art. 61 § 4 k.p.a. powinna być sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a.;

III. art. 151 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 4 i art. 149 § 3 k.p.a. przez uznanie za organem administracji jako prawidłową formę zakończenia postępowania administracyjnego formalną odmowę wznowienia postępowania, podczas gdy organ merytorycznie badał sprawę analizując udział poszczególnych uczestników w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody Ś., czy też wskazując, iż powodem odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz skarżącego był brak posiadania obywatelstwa polskiego, a nie złożenie wniosku, podczas gdy postanowienie o odmowie wznowienia postępowania ma charakter formalny, zaś odmowa wszczęcia postępowania może nastąpić wyłącznie z przyczyn formalnych, a nie merytorycznych, albowiem odmowa taka jest w istocie odmową zbadania, czy rzeczywiście istniały powołane we wniosku o wznowienie postępowania podstawy wznowienia;

IV. art. 151 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 10 i art. 15 k.p.a. przez uznanie za prawidłowe stwierdzenia organu, że treść uchwały I OPS 3/17 nie odnosi się do stanu faktycznego niniejszej sprawy z uwagi na fakt, iż żaden ze spadkobierców nie został pominięty przy rozpatrywaniu wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, podczas gdy w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody Ś. z dnia [...] lutego 2010 r. skarżący, pomimo posiadanego przez niego – w świetle uchwały I OPS 3/17 – ewidentnego interesu prawnego do bycia stroną postępowania, został w przedmiotowym postępowaniu pominięty w tym sensie, że nie poinformowano go o wszczęciu tego postępowania, ani też nie zapewniono mu w nim czynnego udziału, o czym bezsprzecznie świadczy fakt, iż skarżący nie został wskazany w sentencji decyzji Wojewody Ś. (pkt 5) ani też nie został wskazany jako adresat decyzji w rozdzielniku, co w konsekwencji spowodowało, pozbawienie wnioskodawcy dwukrotnego przeanalizowania sprawy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, a tym samym pozbawienie skarżącego przedstawienia wniosków i dowodów, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia;

V. art. 151 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 oraz art. 40 § 1 k.p.a. przez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji naruszenia tych przepisów zgłoszonych przez skarżącego w piśmie z dnia 7 sierpnia 2018 r. albowiem o postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżonym postanowieniem, H. T. nie był zawiadomiony, nie działał osobiście, nie był reprezentowany przez pełnomocnika, zatem nie doszło do doręczenia zaskarżonego postanowienia H.T. zgodnie z art. 40 § 1 k.p.a.;

2. prawa materialnego (art. 173 pkt. 1 p.p.s.a.), a to: art. 32 ust. 1 Konstytucji RP statuującego zasadę równości obywateli wobec prawa, przez jego niezastosowanie i odmowie wznowienia postępowania, a w konsekwencji uniemożliwienie skarżącemu uzyskania prawa do rekompensaty, podczas gdy członkom jego rodziny (w tym bratu) przyznano rekompensatę za pozostawione na wschodzie przez ich babkę – J. T. mienie z., aktualnie zaś skarżący spełnia wszelkie przesłanki przyznania mu rekompensaty na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, a więc pozbawienie go aktualnie tego prawa stanowi niedozwolone różnicowanie sytuacji obywateli na tle analogicznego stanu faktycznego i prawnego.

Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Odniesienie się do zarzutów kasacyjnych wypada poprzedzić spostrzeżeniem, iż poszczególnymi zarzutami kasacyjnymi podniesionymi w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. objęto każdorazowo po kilka przepisów we wzajemnym powiązaniu. Obowiązek wskazania naruszonych przepisów oraz uzasadnienia zarzutów nakłada na sporządzającego skargę kasacyjną określony reżim związany z konstrukcją skargi kasacyjnej i budową zarzutów. Obowiązek wskazania naruszonych przepisów oczywiście nie wyłącza możliwości objęcia jednym zarzutem kilku przepisów, ale takie wyliczenie musi jednak być połączone z wykazaniem, że wymienione przepisy tworzą pewną normę zachowania, której naruszenie jest zarzucane. Rozróżnienie między przepisem i normą prawną każe uznać taką praktykę za dopuszczalną, ale wymienione przepisy muszą pozostawać ze sobą w związku normatywnym, a jego wykazanie obciąża sporządzającego skargę kasacyjną, który powinien przedstawić treść naruszonej normy, czyli wskazać, jaka reguła zachowania ustanowiona tymi przepisami została naruszona zaskarżonym wyrokiem. Przy czym Naczelny Sąd Administracyjny nie może samodzielnie budować zarzutów, a taki byłby skutek ustalania przez ten Sąd we własnym zakresie treści normy prawnej objętej zarzutem. Analizując treść powyższych zarzutów dostrzec należy, iż jako naruszona wskazana została norma art. 141 § 4 p.p.s.a. bez podania na czym polegało jej naruszenie, tak w samym zarzucie, jak i w uzasadnieniu. Przepis ten wskazuje na elementy uzasadnienia podając, iż powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Skarga kasacyjna nie zawiera argumentacji wskazującej na brak któregokolwiek z powyższych elementów, nadto nie wskazuje na brak możliwości przeprowadzenia kontroli instancyjnej na podstawie motywów zaskarżonego wyroku (vide: uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Tym samym należy uznać nietrafność zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. podnoszonego w ramach poszczególnych zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Dalej wypada zauważyć, iż wznowienie postępowania jest instytucją procesową pozwalającą na ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną (niekiedy postanowieniem), gdy postępowanie prowadzące do jej wydania było dotknięte wadą procesową. Instytucja wznowienia ma charakter nadzwyczajny, bowiem dotyczy kontroli prawidłowości wydanej decyzji ostatecznej (niekiedy postanowienia). Przesłanki wznowienia postępowania są określone w sposób enumeratywny i mają charakter obligatoryjny. Enumeratywne wyliczenie przesłanek wznowienia powoduje, że przyczyny wznowienia są ograniczone jedynie do tych wymienionych w przepisach art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa i art. 145b k.p.a. Z uwagi na zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a. wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter zwężający.

W badanej sprawie wnioskujący o wznowienie postępowania powołał się na przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Przepis ten wskazuje, iż w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Powszechnie przyjmuje się, że przesłanka braku winy strony oznacza sytuację zarówno niedopuszczenia strony do uczestnictwa, jak i sytuację, gdy strona prawidłowo zawiadomiona nie mogła wziąć udziału z powodu przeszkód nie do przezwyciężenia. Jest to zatem pozbawienie możliwości przygotowania przez stronę obrony interesu prawnego. Obejmuje ona udział w czynnościach postępowania wyjaśniającego, ale także w czynnościach decydujących, który jest zrealizowany przez doręczenie stronie decyzji. Przez pozbawienie strony udziału w postępowaniu należy zatem rozumieć przypadki, gdy stronie nie doręczono decyzji, a dotyczy to spraw, w których występuje wielość stron (vide: B.Adamiak [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck 2012, s. 557; M.Jaśkowska [w:] M.Jaśkowska, M.Wilbrandt-Gotowicz, A.Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2024, uwagi do art. 145 ).

Przepisy k.p.a. nie wyjaśniają, czy brak udziału w postępowaniu, o którym stanowi art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. dotyczy całego postępowania, czy tylko pewnych jego fragmentów. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego aktualny pozostaje pogląd, iż w toku postępowania odwoławczego możliwe jest sanowanie błędów postępowania przed organem I instancji występujących w zakresie braku udziału strony w tym postępowaniu (vide: wyrok NSA z dnia 24 marca 2022 r., II OSK 1009/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Możliwość sanacji takiego postępowania należy zaakceptować w szczególności w sytuacji gdy to strona postępowania, nie biorąca udział w postępowaniu przed organem I instancji, wnosi odwołanie od decyzji organu I instancji w terminie otwartym dla innych stron postępowania, biorących udział w takim postępowaniu, a następnie bierze aktywny udział w dalszej części postępowania. W badanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż skarżący nie występował w postępowaniu przed Wojewodą Ś., który w pkt 5. decyzji z dnia 5 lutego 2010 r. odmówił potwierdzenia prawa skarżącego do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości położonej we L. przy ul. A. [...], w zakresie 1/8 udziału spodkowego po zmarłej J. T. Decyzja ta nie została także doręczona skarżącemu. Tym niemniej skarżący wniósł od niej odwołanie, inicjując postępowanie przed organem wyższej instancji. Następnie skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie od ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa, utrzymującej w mocy pkt 5. ww. decyzji Wojewody Ś., a dalej wniósł skargę kasacyjną od wydanego przez ten Sąd wyroku z dnia 9 czerwca 2011 r., I SA/Wa 2450/10 oddalającego skargę w zakresie rozstrzygnięcia tyczącego pkt 5. decyzji organu I instancji. Skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2014 r., I OSK 2201/14.

Z tak zarysowanych okoliczności sprawy wynika wyraźnie, iż skarżący nie tylko wiedział o czynnościach decydujących podejmowanych w toku postępowania administracyjnego ale także reagował na te czynności, kwestionując wydane w toku postępowania rozstrzygnięcia organów obu instancji. Nie sposób zatem twierdzić, że nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym w taki sposób jak tego wymaga art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Tezę powyższą potwierdzają przywołane powyżej orzeczenia sądów administracyjnych, które rozpoznając sprawę rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w następstwie środka zaskarżenia wniesionego m.in. przez skarżącego, nie zakwestionowały prawidłowości prowadzenia tegoż postępowania z udziałem skarżącego. W szczególności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie będąc związany zarzutami, wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną, stosownie do art. 134 § 1 k.p.a., nie dopatrzył się wadliwości przeprowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego z uwagi na to, że skarżący nie brał udziału w postępowaniu przed Wojewodą Ś. Jak już była o tym mowa, skarga kasacyjna od tegoż wyroku została oddalona. Należy przy tym zaakcentować, iż skarżący w toku tamtego postępowania sądowego nie podnosił wadliwości tak przeprowadzonego postępowania administracyjnego, nie wskazywał w szczególności na błędy proceduralne popełnione przez organ I instancji prowadzące do jego pominięcia w prowadzonym postępowaniu. Tym samym należy uznać, iż skarżący był stroną postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 30 września 2010 r. i wiedział o wszystkich czynnościach decydujących podejmowanych w toku tegoż postępowania, rozumianych jako rozstrzygnięcia podejmowane przez organy obu instancji, a nadto reagował na nie składając środki zaskarżenia.

Ponadto należy zauważyć, iż powyższe okoliczności były przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z dnia 9 czerwca 2011 r., I SA/Wa 2450/10 i Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 6 listopada 2014 r., I OSK 2201/14. Sądy te nie odnalazły istotnych wad kontrolowanego postępowania administracyjnego jako całości, w tym wady prawnej wynikającej z faktu nie brania udziału przez skarżącego w postępowaniu przez Wojewodą Ś. – jako organem I instancji. Stosownie do art. 171 p.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Przepis ten ma swoje konsekwencje w zakresie związania oceną prawną wyrażoną w prawomocnych wyrokach również wtedy, gdy dana strona ma kilka spraw prowadzonych na podstawie tego samego przepisu, których nie można pominąć we wszystkich sprawach tej samej strony toczących się ponownie przed tym sądem z powodu wcześniejszych prawomocnych wyroków tego sądu. Istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, zawartej nie tylko w orzeczeniu sądu administracyjnego ale także w jego uzasadnieniu. W takiej sytuacji trzeba przyjąć, że powagą rzeczy osądzonej są objęte również motywy wyroku. Jest to stanowisko uzasadnione, ponieważ dla dokładniejszego określenia treści rozstrzygnięcia zawartego w wyroku sądu administracyjnego niezbędne jest posłużenie się motywami, które doprowadziły do jego podjęcia (vide: J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, LexisNexis 2011, uwagi do art. 170). Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 170 p.p.s.a.). Regulacja ta gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Stąd jakkolwiek związanie prawomocnym wyrokiem wiąże tylko w danej sprawie, to może ono odnosić się także do innych postępowań w zakresie, w jakim w wyroku tym rozstrzygnięta została określona kwestia prawna, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie jako zagadnienie wstępne, czy też dalszy element kształtujący proces stosowania prawa przez sąd (vide: wyrok NSA z dnia 24 listopada 2020 r., II FSK 1014/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Tym samym stanowisko wyrażone w ww. prawomocnych wyrokach sądów administracyjnych, na gruncie dyrektyw postępowania zawartych w art. 170 i art. 171 p.p.s.a., nie pozwala uznać, iż skarżący nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 30 września 2011 r. w sposób, o jakim stanowi art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Zarzut kasacyjny tyczący naruszenia 145 § 1 pkt 4 k.p.a. uznać należy zatem za chybiony. Naruszenie przez Wojewodę Ś. przepisów art. 61 § 4 oraz art. 10 § 1 k.p.a., wobec sanowania owych wad w toku dalszego postępowania administracyjnego i niekwestionowania w jego toku, a także w toku postępowania sądowego pozycji skarżącego jako strony postępowania, także nie prowadzi do konkluzji, iż skarżący nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym, a zatem nie stanowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Nie ulega wątpliwości, że termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Z przywołanych powyżej okoliczności wyraźnie wynika, iż skarżący o decyzji organów obu instancji podjętych w toku sprawy o rekompensatę za mienie zabużańskie dowiedział się już w 2010 r. Stąd też miesięczny termin wskazany w powyższym przepisie do złożenia wniosku o wznowienie postępowania został przekroczony w sytuacji jego złożenia w dniu [...] lutego 2018 r.

Strona skarżąca w toku postępowania postulowała aby termin ten był liczony od dnia podjęcia uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., I OSP 3/17. Trafnie jednak w toku dotychczasowego postępowania wskazywano, iż uchwała ta tyczy co prawda sytuacji, w której wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty zastał złożony przez jednego z uprawnionych w terminie zakreślonym w przepisach ustawy zabużańskiej, co powoduje wszczęcie postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych, to jednak nie pozostaje aktualna na gruncie badanej sprawy, bowiem skarżący brał udział w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 30 września 2011 r. rozstrzygającą ostatecznie o jego prawie do rekompensaty. Argumentacja skargi kasacyjnej polegająca na powoływaniu się na treść powyższej uchwały wyłącznie w odniesieniu do odseparowanych od reszty sprawy okoliczności związanych z postępowaniem prowadzonym przez organ I instancji – Wojewodę Ś., nie może prowadzić do wszechstronnej oceny okoliczności całej sprawy. Z okoliczności sprawy wynika bowiem jednoznacznie, iż skarżący brał udział w postępowaniu administracyjnym tyczącym prawa do rekompensaty zabużańskiej, a nadto organy administracji rozstrzygnęły sprawę prawa skarżącego do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego przez jego poprzedniczką prawna poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, odmawiając potwierdzenia skarżącemu prawa do tegoż mienia. Przy czym odmowa potwierdzenia prawa skarżącego do przedmiotowej rekompensaty nastąpiła z powodu braku obywatelstwa polskiego, a zatem wobec niespełnienia przesłanki wskazanej w art. 2 pkt 2 ustawy zabużańskiej. Postrzegając zatem jako całość postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 30 września 2011 r., brak jest okoliczności, które wskazywałyby na aktualność ww. uchwały w badanej sprawie. Nietrafne są zatem podnoszone w tym zakresie zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 10 i art. 15 k.p.a., formułowane w istocie wyłącznie w odniesieniu do postępowania zakończonego decyzją pierwszoinstancyjną Wojewody Ś. z dnia [...] lutego 2010 r.

Nie doszło również do naruszenia w badanej sprawie przepisu art. 149 § 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przez prowadzenie, przed wydaniem postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, czynności wyjaśniających udział poszczególnych uczestników postępowania zakończonego ww. decyzją Ministra Skarbu Państwa. W tym zakresie należy przypomnieć, iż podstawą odmowy wznowienia postępowania pozostawała kwestia przekroczenia przez skarżącego miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, wskazanego w art. 148 § 2 k.p.a. Jakkolwiek ugruntowane jest stanowisko, iż przed wydaniem postanowienia w przedmiocie wznowienia postępowania organ administracji bada wyłącznie, czy wniosek o wznowienie postępowania jest oparty na ustawowych przesłankach wznowienia, a także, czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a., to w okolicznościach niniejszej sprawy zbadanie kwestii zachowania ww. terminu wymuszało na organach administracji ustalenie daty początkowej biegu tegoż terminu, z uwzględnieniem zakresu i charakteru działań podejmowanych przez skarżącego w sprawie zakończonej ww. ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa. To zaś wymagało przede wszystkim udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy skarżący brał udział w tym postępowaniu. Zarzut naruszenia art. 149 § 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. uznać zatem należy za niezasadny.

Z kolei zarzut naruszenia art. 10 § 1 i art. 40 § 1 k.p.a. w związku z pominięciem udziału w toku badanego postępowania H. T. nie może być skuteczny, skoro nie dotyczy sytuacji prawnej skarżącego. Ugruntowany jest pogląd, iż tylko podmiot, który uznaje, że bez swojej winy nie brał udziału w postępowaniu jest uprawniony do podnoszenia tego zarzutu. Inne podmioty nie mają prawa do zastępowania uprawnionej strony i korzystania z zarzutu wskazującego, że nie wszystkie podmioty, które powinny brać udział w postępowaniu, zostały do udziału w nim dopuszczone (vide: wyroki NSA z dnia 26 stycznia 2009 r., II OSK 51/08; wyrok NSA z dnia 26 maja 2009 r., II OSK 832/08; wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2009 r., II OSK 51/08; wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2021 r., II OSK 3482/18; wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r., I OSK 447/19; wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2021 r., II OSK 606/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Nie można także potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W badanej sprawie ocenie sądu administracyjnego podlegało wyłącznie rozstrzygnięcie procesowe, omawiające wdrożenia trybu nadzwyczajnego do weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej. Odmowa wznowienia postępowania w badanej sprawie nastąpiła wskutek niezachowania przez skarżącego warunku formalnego – terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania. Dokonana w toku dotychczasowego postępowania ocena tej sytuacji nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady niedyskryminacji wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. O prawie skarżącego do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej rozstrzygnięto ostatecznie ww. decyzją Ministra Skarbu Państwa. Decyzja ta różnicuje prawo skarżącego do przedmiotowej rekompensaty, m.in. w odniesieniu do innych spadkobierców J.T. z uwagi na posiadanie polskiego obywatelstwa. Powyższe zróżnicowanie prawa do rekompensaty nie powoduje jednak konieczności pominięcia badania pisma inicjującego postępowanie nadzwyczajne z punktu widzenia wymagań formalnych wynikających z ustawy, w tym zachowania terminu do jego złożenia. Skonstatowanie w toku dotychczasowego postępowania przekroczenia terminu do złożenia przez skarżącego wniosku o wznowienie postępowania nie może zatem powodować naruszenia zasady równości wobec prawa, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W konsekwencji należy uznać, iż w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów wynikowych obowiązujących na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd I instancji prawidłowo oparł wydany wyrok na przepisie art. 151 p.p.s.a., nie znajdując podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Natomiast odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. należy zauważyć, iż regulacje te stanowią o funkcji sądów administracyjnych i określają kryterium sądowej kontroli działalności administracji publicznej. Powyższe regulacje nie mają charakteru procesowego ale ustrojowy. Sąd administracyjny może w związku z tym naruszyć powyższe przepisy wyłącznie wówczas, gdy oceni działalność podmiotu spoza administracji publicznej, zastosuje środki prawne nieznane przepisom p.p.s.a. albo oceniając działalność administracji publicznej przyjmie inne niż legalność (zgodność z prawem) kryterium kontroli. W skardze kasacyjnej brak jest natomiast zarzutów wskazujących na to, że Sąd I instancji mógł naruszyć ww. przepisy w sposób odpowiadający ich dyspozycjom. Jednocześnie kwestia, czy dokonana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez organ administracji publicznej była prawidłowa czy też błędna, nie może być utożsamiana z naruszeniem powyższych przepisów (vide: R.Hauser, A.Kabat, Właściwość sądów administracyjnych, RPEiS 2004/2/25; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2011 r., I OSK 345/2010; wyrok NSA z dnia 8 października 2015 r., II GSK 2991/14; www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.