Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2284/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 78h ust. 1, 9 i 12, art. 78d ust. 1, 2, 5-8a, 10, art. 78e ust. 2, art. 78e ust. 3-5, art. 78f ust. 1,
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 190 par. 1,  art. 207  par. 1, art. 209 par. 1.
journal: Dz.U. 2017 poz 2204
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant Referent Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. sprawy ze skargi S. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2017 r. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości

do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2017 r. (dalej: "Komisja II Stopnia", "organ") uchwałą z [...] września 2017 r., działając na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9

i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2016 r.

poz. 1999 ze zm.; dalej "Poa.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa., po rozpatrzeniu odwołania S. K. (dalej "zdająca", "skarżąca"), utrzymała w mocy uchwałę

nr [...] z [...] kwietnia 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w R. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego (dalej "Komisja Egzaminacyjna").

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja II Stopnia wyjaśniła,

że wskazaną wyżej uchwałą z [...] kwietnia 2017 r. został ustalony negatywny wynik

z egzaminu adwokackiego S. K., która z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę bardzo dobrą, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania

z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą oraz z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę bardzo dobrą. W konsekwencji wynik końcowy egzaminu adwokackiego został ustalony jako negatywny.

Komisja II Stopnia dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego

i stwierdziła w szczególności, że z punktu widzenia zakresu orzekania szczegółowe ustosunkowanie się Komisji II Stopnia winno obejmować również te okoliczności, które nie zostały zawarte w odwołaniu zdającego. Podkreśliła, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, obowiązkiem Komisji II Stopnia jest rozpoznanie sprawy w jej całokształcie.

Komisja II Stopnia wyjaśniła na czym polega egzamin adwokacki i wskazała, że kryteria oceny pracy zdającego, określone w art. 78e ust. 2 Poa., muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Dodała, że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów oceny, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie – Prawo

o adwokaturze.

Odnośnie do zadania z prawa karnego, jak przypomniała Komisja II Stopnia, jeden z egzaminatorów wystawił ocenę niedostateczną, a drugi ocenę dostateczną.

Komisja II Stopnia, odwołując się do problemów występujących w zadaniu

z zakresu prawa karnego, wskazała w jakim zakresie osoby zdające winny postawić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych oraz obrazy art. 186 § 1 k.p.k., mogącej mieć wpływ na treść zapadłego wyroku, skoro zeznania A. L. były głównym dowodem, na jakim sąd oparł ustalenia w zakresie uporczywości A. L.

w uchylaniu się od obowiązku zapłaty alimentów na rzecz syna.

Zdaniem organu, w zakresie przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. sąd, mimo przyjęcia poprawnych ustaleń faktycznych wynikających z całokształtu ujawnionego materiału dowodowego, dokonał błędnej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego. W konsekwencji uznał, że należało podnieść zarzut obrazy prawa materialnego,

tj. ww. przepisu.

Jak podała Komisja II Stopnia, w odniesieniu do przestępstwa z art. 190

§ 1 k.k., zauważyć należy, że jest to przestępstwo ścigane na wniosek pokrzywdzonego (art. 190 § 2 k.k.). Tymczasem w realiach zadania pokrzywdzona M. K. nie złożyła takiego wniosku. Zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i przed sądem nie wyrażała woli ścigania oskarżonego.

Brak wniosku o ściganie stanowi ujemną przesłankę procesową, o której mowa

w art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. Konsekwencją obrazy tegoż przepisu jest wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

i zgodnie z art. 414 § 1 k.p.k. konieczność umorzenia postępowania. Ostatecznie zatem, jak stwierdziła Komisja II Stopnia, należało w sprawie zaskarżyć wyrok sądu

I instancji w całości na korzyść oskarżonego i w zakresie dwóch pierwszych czynów postulować zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego,

a w zakresie trzeciego przestępstwa o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania.

Organ stanął na stanowisku, że praca z zakresu prawa karnego nie zawierała większości "istotnych zagadnień występujących w otrzymanych zadaniach".

W zakresie pierwszego czynu (art. 209 § 1 k.k.) zdająca nie dostrzegła podstawowego problemu związanego z poczynieniem przez sąd I instancji wadliwych ustaleń faktycznych co do tego, że oskarżony uporczywie uchylał się od ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, jak również co do narażenia takim działaniem pokrzywdzonego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W zakresie drugiego przestępstwa (z art. 207 § 1 k.k.) zdająca nie dostrzegła tego, że do przestępstwa znęcania dochodzi jedynie w sytuacji przewagi sprawcy nad ofiarą, a przestępstwo to nie ma miejsca w przypadku wzajemnych naruszeń nietykalności cielesnej oraz wzajemnych znieważeń. Nie dostrzegła zatem, jak wskazał organ, dwóch z czterech najistotniejszych uchybień występujących

w zadaniu.

W ocenie organu, brak dostrzeżenia wymienionych wyżej problemów wskazuje na zupełną nieznajomość lub nieumiejętność interpretacji przesłanek przestępstw określonych w art. 207 § 1 k.k. oraz w 209 § 1 k.k. Jak podał organ, istotne jest również to, że obydwaj egzaminatorzy zgodnie uznali opisane wyżej uchybienia za braki pracy.

Niezależnie od powyższego organ zauważył, że wprawdzie zdająca dostrzegła w zakresie pierwszego przestępstwa wadliwość postępowania sądu polegającą

na odczytaniu zeznań córki oskarżonego, ale podniosła w tym zakresie niewłaściwy zarzut (zamiast obrazy art. 186 § 1 k.p.k., podniosła zarzut obrazy art. 182 § 1 k.k.

w zw. z art. 391 § 1 k.k.). Odniósł się w tym zakresie do oceny sformułowanej przez jednego z egzaminatorów, który stwierdził między innymi, że apelacja prawidłowo "określa i opisuje" obrazę art. 391 § 1 k.k., ale wydaje się, że stwierdzenie owo odnosiło się do samego faktu dostrzeżenia problemu związanego

z niedopuszczalnym odczytaniem zeznań córki oskarżonego, a nie prawidłowości redakcji samego zarzutu.

Zdaniem Komisji II Stopnia, w realiach zadania podniesienie zarzutów obrazy art. 399 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. w odniesieniu do pierwszego przestępstwa

(z art. 209 § 1 k.k.) jawiło się jako co najmniej zbędne. Po pierwsze analiza treści zarzutu w rozważanym tutaj zakresie i treści przypisanego oskarżonemu w punkcie 1 wyroku przestępstwa prowadzi do wniosku, że sąd I instancji jedynie sprecyzował daty przestępstwa, nawet je zawężając w stosunku do treści zarzutu (prokurator wskazał miesiące graniczne zarzucanego przestępstwa, a sąd wskazał dni owych miesięcy) oraz doprecyzował podstawę obowiązku alimentacyjnego. Po drugie,

w odniesieniu do przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. zmiana opisu czynu sprowadzała się do doprecyzowania postaci znęcania się ujętych w zarzucie bardziej ogólnikowo oraz do doprecyzowania dat krańcowych przestępstwa (także faktycznie zawężonych w stosunku do zarzutu). Uznała, że nawet jeżeli ze względu na doprecyzowanie opisu czynności sprawczych dokonane zmiany były nieco dalej idące niż te dokonane w przypadku przestępstwa z art. 209 § 1 k.k., to jednak i one miały z punktu widzenia prawa do obrony znaczenie marginalne i w efekcie, jak prawidłowo stwierdził egzaminator, który wystawił ocenę niedostateczną, nie miały wpływu na treść wyroku.

Komisja II Stopnia stwierdziła, że podnoszenie i eksponowanie przez zdającą powyższych zarzutów, jako podstawa do wystawienia oceny dostatecznej, wskazuje na brak dostrzeżenia przez zdającą większości problemów dotyczących dwóch pierwszych przypisanych oskarżonemu przestępstw. Dodała, że rolą adwokata jest świadczenie faktycznej pomocy prawnej, a nie ponoszenie zarzutów, które nawet jeżeli formalnie poprawne, w realiach zadania jawią się jako po prostu co najmniej zbędne.

W opinii Komisji II Stopnia, poza leżącym w interesie oskarżonego zarzutem wskazującym na zaistnienie w odniesieniu do przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. bezwzględnej przesłanki odwoławczej oraz poza wskazaniem na wadliwe odczytanie zeznań świadka, zdająca nie dostrzegła pozostałych problemów, których dostrzeżenie i podniesienie w ramach prawidłowych zarzutów, skutkowałoby wydaniem przez sąd odwoławczy wyroku reformatoryjnego co do dwóch przestępstw i uniewinnieniem oskarżonego od ich popełnienia. Wprawdzie zdająca podniosła

co do wszystkich trzech przestępstw zarzut dotyczący wadliwego odczytania zeznań świadka, ale, jak słusznie wskazał egzaminator, który wystawił ocenę dostateczną, faktycznie zarzut ten należało odnieść jedynie do przestępstwa z art. 209 § 1 k.k., bo to dla ustaleń w zakresie tego przestępstwa odczytane zeznania miały znaczenie. Ponadto podniesienie tego zarzutu mogło jedynie skutkować uchyleniem wyroku

i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania w zakresie pierwszego przestępstwa, co ewidentnie nie leżało w interesie oskarżonego. Jak podała Komisji II Stopnia, dostrzeżenie kwestii braku występowania przesłanek przestępstwa

z art. 209 § 1 k.k. i podniesienie w tym zakresie właściwego zarzutu, skutkowałoby wydaniem wyroku reformatoryjnego i uniewinnieniem oskarżonego od pierwszego przestępstwa już na etapie postępowania odwoławczego. Ponadto podniesienie zupełnie zbędnego zarzutu obrazy art. 399 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k.

w odniesieniu do drugiego przestępstwa skutkowało olbrzymim prawdopodobieństwem utrzymania w mocy wyroku skazującego w tym zakresie. Faktycznie zatem interesy oskarżonego zabezpieczał jedynie zarzut wskazujący

na wystąpienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej. Ten zaś fakt wykluczał możliwość uznania, że sporządzona praca zabezpieczała w należytym stopniu interesy osoby reprezentowanej, no co wskazywali obydwaj egzaminatorzy. Jak przypomniała Komisja II Stopnia, jeden z egzaminatorów stwierdził, że "apelacja

w pełni uwzględnia interesy osk. tylko w zakresie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, a w pozostałym zakresie nie zauważa konieczności zmiany

i uniewinnienia...", z kolei drugi egzaminator ewidentnie, chociaż bardziej opisowo, wskazywał na brak zabezpieczenia interesów oskarżonego.

Co do podnoszonej przez zdającą błędnej wykładni językowej przy analizie wniosków apelacji, organ uznał, że wprawdzie stwierdzenia egzaminatora wystawiającego ocenę niedostateczną jawiły się jako niedokładne, ale przy analizie treści całej opinii były zrozumiałe.

Zdaniem organu, nie sposób zgodzić się z odwołaniem w tej części, w której wskazywało na dopuszczenie się przez egzaminatorów obrazy przepisów art. 78e ust. 2 i art. 78d ust. 10 Poa., poprzez nieuwzględnienie przy ocenie pracy wszystkich jej kryteriów. Podnosząc taki zarzut zdająca faktycznie starała się wykazać, że wystawiona za pracę ocena nie uwzględniała w należytym stopniu faktu wyboru przez nią prawidłowego sposobu rozwiązania zadania (sporządzenie apelacji), spełnienia przez apelację wymogów formalnych, wykazania się znajomością przepisów prawa karnego oraz umiejętnością ich interpretacji oraz zabezpieczenia

w należytym stopniu interesów osoby reprezentowanej. Organ dodał, że aby praca zasługiwała na ocenę pozytywną wszystkie kryteria oceny muszą zostać spełnione łącznie, brak spełnienia chociażby jednego z nich w pełni uprawniał do wystawienia oceny niedostatecznej. Sam fakt zabezpieczenia interesów osoby reprezentowanej

w niewielkim stopniu (faktycznie jedynie w zakresie najmniej istotnego trzeciego przestępstwa) już był wystarczającą przesłanką do wystawienia za pracę oceny niedostatecznej. Podkreślił, że brak dostrzeżenia dwóch najistotniejszych problemów, wskazuje na zupełną nieznajomość lub brak umiejętności interpretacji przepisów prawa karnego materialnego, a to art. 209 § 1 k.k. i art. 207 § 1 k.k., a zbędność podniesienia zarzutów obrazy art. 399 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. faktycznie wskazuje na nieumiejętność interpretacji także tego przepisu.

Jak wskazała Komisja II Stopnia, bez znaczenia jawiły się wywody apelacji

w tej części, w której wskazywały na uzyskanie przez zdającą oceny bardzo dobrej za pracę z prawa cywilnego, co ma świadczyć o umiejętności sporządzenia środka odwoławczego w postaci apelacji. Uznała, że wystawienie nawet bardzo dobrej oceny za pracę z prawa cywilnego w żaden sposób nie może przenosić się na ocenę z innej części egzaminu adwokackiego. Umiejętność sporządzenia środka odwoławczego z jednej części egzaminu nie oznacza, że automatycznie zdająca potrafi sporządzić środek odwoławczy w ramach rozwiązania zadania z innej części egzaminu. Wyjaśniła, że każda procedura posiada swoje odrębne uregulowania

i prawidłowe zastosowanie w praktyce jej przepisów nie świadczy o takiej samej umiejętności w odniesieniu do innej dziedziny prawa.

Komisja II Stopnia, odnosząc się do zarzutu zdającej co do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, stwierdziła w szczególności, że wprawdzie w uzasadnieniach ocen cząstkowych wystąpiły pewne braki, czy nieprecyzyjności, ale jednak jako całość wskazywały one na samą istotę uchybień pracy egzaminacyjnej, pozwalając w sposób jednoznaczny odcyfrować przyczyny, które legły u podstaw wystawienia tych ocen, zwłaszcza oceny niedostatecznej.

Organ, wobec zarzutu błędnego zastosowania opisu istotnych zagadnień, podał, że nie jest on dla egzaminatorów wiążący, a służy jedynie przybliżeniu stanowiska autorów zadań. Wskazywał on w sposób bardzo precyzyjny i prawidłowy na występujące w zadaniu z prawa karnego kwestie i związany z tym prawidłowy sposób jego rozwiązania. Organ zauważył, ze skoro podniesienie zarzutów obrazy art. 399 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. jawiło się jako zbędne, to zgodność opisu istotnych zagadnień, który nie wskazywał na możliwość podniesienia takich zarzutów oraz stanowiska egzaminatora, który wskazywał na zbędność ich podniesienia, nie mogła uchodzić za wadę.

W podsumowaniu Komisja II Stopnia stwierdziła, że zasadnie Komisja Egzaminacyjna wystawiła za pracę zdającej z prawa karnego ocenę niedostateczną. Jej zdaniem, zdająca nie wykazała się takim stopniem znajomości przepisów prawa karnego oraz umiejętnością ich interpretacji oraz taką umiejętnością zabezpieczenia interesów osoby reprezentowanej, by można uznać, że osiągnięty został cel egzaminu adwokackiego, a zdająca jest przygotowana do samodzielnego

i należytego wykonywania zawodu adwokata. W związku z powyższym, jak podała Komisja II Stopnia, skoro ostatecznie odwołująca otrzymała ocenę niedostateczną

z zadania z zakresu prawa karnego, brak jest podstaw do uwzględnienia jej odwołania, ponieważ zgodnie z art. 78f ust. 1 Poa., pozytywny wynik z egzaminu otrzymuje zdający, który z każdej jego części otrzymał ocenę pozytywną.

W skardze na uchwałę Komisji II Stopnia skarżąca sformułowała zarzut naruszenia następujących przepisów, a mianowicie:

- art. 78d ust. 5, art. 78e ust. 2, art. 78e ust. 4 pkt 1 lit. d) i art. 78f ust. 1 ustawy –Prawo o adwokaturze, poprzez błędne ustalenie, że jakość pracy pisemnej z prawa karnego obejmującej sporządzenie apelacji, nie dawała podstaw do ustalenia cząstkowego wyniku tej partii egzaminu jako zasługującego na ocenę co najmniej dostateczną, a przez to błędne ustalenie końcowego wyniku egzaminu jako zdanego na ocenę niedostateczną;

- art. 78h ust. 12 Poa. w zw. z art. 77 i art. 80 Kpa., poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy pomimo tego, że treść zgromadzonego materiału dowodowego (w postaci przedłożonego Komisji I instancji projektu apelacji z zakresu prawa karnego) czyniła zadość wymogom przewidzianym przez regulacje o tym środku odwoławczym oraz przez regulacje o profesjonalnym wymogu opracowania tego środka przez adwokata-obrońcę.

Wobec postawionych wyżej zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały Komisji II Stopnia oraz uchwały Komisji Egzaminacyjnej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła argumentację towarzyszącą postawionym wyżej zarzutom. Skoncentrowała się na obronie zaproponowanej

w ramach rozwiązywania zadania z prawa karnego apelacji, podkreślając, że sąd karny I instancji w nielegalny sposób dopuścił kluczowe dla sprawy dowody w postaci zeznań oraz zmodyfikował zakres zarzucanego oskarżonemu czynu nie zapewniając mu prawa do obrony przed taką modyfikacją przedmiotu sprawy, w jakiej doszło

do skazania. Podważyła sposób argumentacji wystawionych przez egzaminatorów ocen z zadania z zakresu prawa karnego. Stwierdziła również, że nie wyjaśniono co stanowiło źródło przyjętego przez orzekające komisje stanowiska, zgodnie z którym w wypadku naruszenia prawa procesowego prowadzącego do wzruszenia zaskarżonego wyroku, istniał wciąż obowiązek wykazywania się umiejętnością wykładni prawa materialnego, które, zdaniem skarżącej, okazało się przedwczesne, właśnie z racji wad formalnych.

W odpowiedzi na skargę Komisja II Stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

W piśmie z [...] stycznia 2018 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu

z prac egzaminacyjnych z zakresu prawa karnego egzaminu adwokackiego z dnia

[...] marca 2017 r., zdawanego w R., trzech wymienionych z imienia

i nazwiska osób, na okoliczność zawarcia w ich pracach egzaminacyjnych podobnego rozwiązania przedstawionego w kazusie problemu i uzyskania oceny pozytywnej z tej części egzaminu, podczas gdy skarżąca, jak podała, za tożsame rozwiązanie uzyskała ocenę negatywną, co w konsekwencji spowodowało niezdanie przez nią egzaminu adwokackiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola

ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących

się do słuszności rozstrzygnięcia.

Istotnym jest, że ocena dokonywana jest przez sąd administracyjny według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji (uchwały), na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369

ze zm.; dalej "p.p.s.a.").

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać,

że nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia przepisów prawa.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest uchwała Komisji II Stopnia z [...] września 2017 r. utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w R. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego z [...] kwietnia 2017 r., nr [...]

w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu adwokackiego.

Przechodząc do oceny stanowiska Komisji II Stopnia, należy podkreślić,

że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego

ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego – adwokata, w myśl art. 78d ust. 1 Poa. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych: zadanie z zakresu prawa karnego; cywilnego lub rodzinnego, gospodarczego; administracyjnego; zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki

(art. 78d ust. 2, 5-8a Poa.) i ma na celu sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

Zgodnie z treścią art. 78d ust. 5 Poa. zadanie z zakresu prawa karnego polega na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen (art. 78d ust. 10 Poa.):

- oceny pozytywne:

1. celująca (6),

2. bardzo dobra (5),

3. dobra (4),

4. dostateczna (3);

- ocena negatywna – niedostateczna (2).

Oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej wspomnianego egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy

z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna: jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu

z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę

w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego (art. 78e ust. 2 Poa.).

Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej

i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych, dotyczące prac zdającego

do protokołu przebiegu egzaminu adwokackiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów przy czym: oceny pozytywne to: celująca – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00; bardzo dobra – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50; dobra – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4 lub 4,50; dostateczna – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50; ocena negatywna – niedostateczna – jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50 (art. 78e ust. 3-5 Poa.). Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 78f ust. 1 Poa.).

W przypadku skarżącej możliwość uzyskania oceny pozytywnej z egzaminu adwokackiego wykluczyło otrzymanie oceny niedostatecznej z części obejmującej swoim zakresem zadanie z prawa karnego.

W ocenie Sądu, Komisja II Stopnia dokonała prawidłowej oceny pracy skarżącej z zakresu prawa karnego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną.

Wnioski organu zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania

w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione. Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają

na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy z zakresu prawa karnego sporządzonej przez skarżącą.

W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z zakresu prawa karnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów wyszczególnionych w art. 78e ust. 2 Poa. i w art. 78d ust. 1 Poa.

Komisja II Stopnia prawidłowo, w ocenie Sądu, wywiodła, że sporządzona przez skarżącą praca egzaminacyjna zawiera mankamenty, których waga stanowi

o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania i świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do wykonywania zawodu adwokata. Przede wszystkim należy wskazać, że co prawda skarżąca wywiodła apelację

od wyroku sądu, ale kierunek tej apelacji nie był właściwy.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały, sposób zaskarżenia czynów

z pkt I, II i III, wymienionych w zadaniu egzaminacyjnym, nie mógł wpłynąć

na postulowaną w odwołaniu zmianę oceny cząstkowej zadania z pierwszej części egzaminu adwokackiego na pozytywną. Komisja II Stopnia uznała poczynione przez obu egzaminatorów uwagi krytyczne za w pełni uzasadnione

i zgodziła się z ich konstatacją, że w swym całościowym wymiarze sporządzona apelacja nie pozwala na wnioskowanie o należytym przygotowaniu skarżącej

do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata.

Komisja II Stopnia stanęła na stanowisku, zgodnie z którym podniesione przez skarżącą w apelacji zarzuty wobec wyroku sądu świadczyły o tym, że zdająca nie dostrzegając większości problemów dotyczących dwóch pierwszych przypisanych oskarżonemu przestępstw, podniosła zarzuty dotyczące kwestii marginalnych, wykazując się przy tym faktyczną nieumiejętnością interpretacji przepisu art. 399 k.p.k. Ewidentnym nadużyciem było przy tym twierdzenie, że egzaminatorzy stwierdzili, iż rozważane zarzuty nie były nieprawidłowe. Egzaminator, który wystawił ocenę dostateczną w ogóle do ich treści się nie odniósł, a egzaminator, który wystawił ocenę niedostateczną zawarł w uzasadnieniu oceny cząstkowej cytowane wyżej stwierdzenia. Rolą adwokata jest zaś świadczenie faktycznej pomocy prawnej, a nie podnoszenie zarzutów, które nawet jeżeli formalnie poprawne w realiach zadania jawią się jako po prostu co najmniej zbędne.

Zauważenia wymaga, że jak podała Komisja II Stopnia, nie sposób było uznać, wbrew twierdzeniom zdającej, aby praca w należyty sposób uwzględniała interesy osoby reprezentowanej. Poza bowiem leżącym w interesie oskarżonego zarzutem wskazującym na zaistnienie w odniesieniu do przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. bezwzględnej przesłanki odwoławczej oraz poza wskazaniem na wadliwe odczytanie zeznań świadka, zdająca nie dostrzegła pozostałych problemów, których dostrzeżenie i podniesienie w ramach prawidłowych zarzutów, skutkowałoby wydaniem przez sąd odwoławczy wyroku reformatoryjnego co do dwóch przestępstw i uniewinnieniem oskarżonego od ich popełnienia. Wprawdzie zdająca podniosła co do wszystkich trzech przestępstw zarzut dotyczący wadliwego odczytania zeznań świadka, ale jak słusznie wskazał egzaminator, który wystawił ocenę dostateczną, faktycznie zarzut ten należało odnieść jedynie do przestępstwa z art. 209 § 1 k.k.

bo to dla ustaleń w zakresie tego przestępstwa odczytane zeznania miały znaczenie. Ponadto podniesienie tego zarzutu mogło jedynie skutkować uchyleniem wyroku

i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania w zakresie pierwszego przestępstwa, co ewidentnie nie leżało w interesie oskarżonego. Dostrzeżenie bowiem kwestii braku występowania przesłanek przestępstwa z art. 209 § 1 k.k.

i podniesienie w tym zakresie właściwego zarzutu, skutkowałoby wydaniem wyroku reformatoryjnego i uniewinnieniem oskarżonego od pierwszego przestępstwa już

na etapie postępowania odwoławczego. Co do pozostałych przestępstw zarzut ów jawił się jako zupełnie nieskuteczny. Ponadto podniesienie zupełnie zbędnego zarzutu obrazy art. 399 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. w odniesieniu do drugiego przestępstwa skutkowało olbrzymim prawdopodobieństwem utrzymania w mocy wyroku skazującego w tym zakresie. Faktycznie zatem interesy oskarżonego zabezpieczał jedynie zarzut wskazujący na wystąpienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej. Ten zaś fakt wykluczał możliwość uznania, że sporządzona praca zabezpieczała w należytym stopniu interesy osoby reprezentowanej. Na fakt ten słusznie wskazywali zresztą obydwaj egzaminatorzy. Jeden z nich stwierdził bowiem, że "apelacja w pełni uwzględnia interesy osk. tylko w zakresie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, a w pozostałym zakresie nie zauważa konieczności zmiany

i uniewinnienia...". Także drugi egzaminator ewidentnie, chociaż bardziej opisowo, wskazywał na brak zabezpieczenia interesów oskarżonego.

Przyznać należy rację organowi, że sam fakt zabezpieczenia interesów osoby reprezentowanej w niewielkim stopniu (faktycznie jedynie w zakresie najmniej istotnego trzeciego przestępstwa) był wystarczającą przesłanką do wystawienia

za pracę oceny niedostatecznej. Tymczasem, poza kwestią zabezpieczenia interesów osoby reprezentowanej, jak zauważyła za egzaminatorami Komisja II Stopnia, brak dostrzeżenia dwóch najistotniejszych problemów wskazuje na zupełną nieznajomość lub umiejętność interpretacji przepisów prawa karnego materialnego,

a to art. 209 § 1 k.k. i art. 207 § 1 k.k., a zbędność podniesienia zarzutów obrazy

art. 399 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. faktycznie wskazuje na nieumiejętność interpretacji także tego przepisu.

Należy przypomnieć, że praca egzaminacyjna powinna być oceniana pod kątem, czy egzaminowany posiada umiejętności zawodowe niezbędne

do świadczenia pomocy prawnej w ramach wykonywanego zawodu. Odnotować bowiem należy, że przy ocenie pracy egzaminacyjnej istotnym jest to, czy zdający prawidłowo ocenił problem oraz czy przy prawidłowym zastosowaniu przepisów właściwie skonstruował pismo procesowe, uzasadnił je i sformułował odpowiednie wnioski. W ocenie Sądu, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącej został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 Poa., a wadliwość sporządzonej przez skarżącą pracy egzaminacyjnej uzasadniała otrzymanie przez nią oceny negatywnej.

Dokładna analiza uzasadnienia ocen cząstkowych wskazuje, że obydwaj egzaminatorzy uwzględnili wszystkie istotne elementy oceny, a to kwestię spełnienia przez pracę wymogów formalnych, kwestię znajomości przepisów prawa

i umiejętności ich interpretacji oraz kwestię zaproponowania sposobu rozwiązania zadania z uwzględnieniem interesu osoby reprezentowanej. Wypowiedzieli się

w uzasadnieniu ocen cząstkowych w przedmiocie spełnienia przez sporządzoną apelację wymogów formalnych (uznali, że apelacja spełnia wymogi formalne), wskazywali na kwestię dostrzeżenia lub braku dostrzeżenia występujących

w zadaniu problemów, co samo w sobie wskazuje, czy to na znajomość, czy to na umiejętność interpretacji przepisów, wskazywali na kwestię prawidłowości zarzucenia obrazy niektórych przepisów, wreszcie wskazywali na to, czy praca w należytym stopniu uwzględnia interesy osoby reprezentowanej.

Podkreślenia wymaga, że w art. 78e ust. 2 Poa. zostały wyszczególnione jedynie najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z egzaminu: zachowanie wymogów formalnych, prawidłowe zastosowanie przepisów prawa i ich interpretacji, poprawność rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje. W orzecznictwie podkreśla się, że kryteria zawarte w powołanym przepisie muszą być spełnione łącznie – tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym

i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, nie może świadczyć o należytym przygotowaniu do zawodu adwokata. Taka surowa regulacja ma na celu ochronę interesu społecznego i ma gwarantować dopuszczenie

do wykonywania zawodu adwokata osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie będzie budzić wątpliwości (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2015 r. sygn. akt II GSK 921/11, z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1854/11).

Wymaga podkreślenia, celem egzaminu adwokackiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu

do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Podkreślić należy, że w myśl materialnej podstawy rozstrzygnięcia, podany

w zadaniu z zakresu prawa karnego stan faktyczny realizował cel egzaminu adwokackiego. Przepis art. 78d ust. 1 Poa., określając zakres przedmiotowy egzaminu, kładzie nacisk na sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego

do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W związku z tym wymagania stawiane zdającym nie przewidują odmiennego ich traktowania

od takiego, jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Dlatego skarżąca wykazując się wiedzą prawniczą, powinna także wykazać się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Należy w tym miejscu odnotować, że wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest gwarantem właściwego wykonywania zawodu. Egzamin adwokacki jest dla predestynującego do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Zdaniem Sądu, skoro więc zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu adwokata, to sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny oraz należycie chroniący interesy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego zdający powinien w toku egzaminu wykazać się zdobytą wiedzą i nabytymi umiejętnościami w zakresie poprawnego formułowania pism procesowych i stosowania poszczególnych instytucji prawnych. Ocenie egzaminatorów muszą zatem podlegać wszystkie elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na pisemnym egzaminie adwokackim, a stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny w tym również do poziomu oceny negatywnej.

W ocenie Sądu, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącej został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 Poa., ocenę rozwiązania każdego z zadań dokonało dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyła praca pisemna i niezależnie

od siebie. Wynik egzaminu adwokackiego ustalany jest na podstawie uzyskanych wyników cząstkowych. Odnotować przy tym należy, że wśród kryteriów ocen prac

z poszczególnych zadań nie znalazło się kryterium wyniku uzyskanego z rozwiązań pozostałych części egzaminu. Zdaniem Sądu oznacza to, że ustawowe kryterium braku przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata może być odnoszone do określonej części egzaminu adwokackiego sprawdzającej przygotowanie w ramach jednej z dziedzin prawa i uzyskanie negatywnej oceny z tej części egzaminu, zgodnie z art. 78e ust. 4 Poa. skutkuje uznaniem nieprzygotowania do wykonywania zawodu adwokata.

Wystawienie zatem nawet bardzo dobrej oceny za pracę z prawa cywilnego

w żaden sposób nie może przenosić się na ocenę pracy z innej części egzaminu adwokackiego. Ponadto umiejętność sporządzenia środka odwoławczego z jednej części egzaminu nie oznacza, że automatycznie zdająca potrafi sporządzić środek odwoławczy w ramach rozwiązania zadania z innej części egzaminu. Zasadnie Komisja II Stopnia stwierdziła, że każda procedura posiada swoje odrębne uregulowania i prawidłowe zastosowanie w praktyce jej przepisów nie świadczy

o takiej samej umiejętności w odniesieniu do innej dziedziny prawa. Wreszcie, i co najistotniejsze, zdająca nie miała wykazać się umiejętnością sporządzenia prawidłowej pod względem formalnym apelacji, ale rozwiązać konkretne zadanie,

w ramach którego wykazanie się umiejętnością prawidłowego pod względem formalnym zredagowania apelacji, było jednym, ale na pewno nie najważniejszym celem. Na tle zadania z prawa karnego zdająca miała się wykazać co najmniej dostateczną znajomością szeroko rozumianego prawa karnego oraz wybrać taki sposób rozwiązania zadania (a więc nie tylko wnieść apelację, ale jeszcze w jej ramach podnieść prawidłowe zarzuty, adekwatne do realiów zadania), który

w należytym stopniu zabezpieczałby interesy osoby reprezentowanej, czego jednak zdająca nie osiągnęła.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone

w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę

do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Rozstrzygnięcie Komisji II Stopnia zostało przy tym uzasadnione w sposób odpowiadający prawu.

Odnosząc się do wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu, który to wniosek uległ oddaleniu przez Sąd, wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem orzekania Sądu pozostawała ocena zgodności z prawem uchwały Komisji II Stopnia podjętej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego S. K. i to ta uchwała wyznaczała granice rozpoznawanej sprawy. Uwzględnienie wniosku dowodowego skarżącej i dopuszczenie przez Sąd dowodu

z prac pisemnych oraz uchwał poświęconych wynikom egzaminu adwokackiego innych osób, nie znajdowałoby oparcia w art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgłoszone dowody nie dotyczą rozstrzyganej sprawy, tylko innych, które nie są przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie i wobec tego zgłoszony dowód nie miałby waloru dowodu uzupełniającego w niniejszej sprawie. Okoliczności, które zdecydowały

o przyznaniu ocen pozytywnych w innych postępowaniach dotyczących wyników

z egzaminu adwokackiego innym osobom uchylają się spod kontroli sądowej

w rozpoznawanej sprawie (por. wyroki NSA: z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt

II GSK 2567/14, z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 1807/11, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uwagi zatem na niezasadność zarzutów skargi oraz niestwierdzenie przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które Sąd ma obowiązek badać z urzędu – skargę należało oddalić, co też Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. uczynił.