Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 619/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie nakazania przywrócenia do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza R. z dnia [...] lipca 2024 r. numer [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego A. F. kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży (dalej: "SKO", "organ odwoławczy") decyzją z 3 września 2024 r., nr SKO.411/15/2024 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Rajgrodu (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") z 26 lipca 2024 r., nr OŚ.6331.1.2023, odmawiającą nakazania Powiatowi Grajewskiemu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr [...].

Decyzja SKO wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z 11 października 2023 r. A. F. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący"), właściciel działek nr [...], położonych w R. wystąpił o wszczęcie kontroli w zakresie stosunków wodnych.

W odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji doprecyzował, pismem z 11 grudnia 2023 r., że naruszenie stosunków wodnych dotyczy powyższych działek i będzie dopiero występowało. Jednocześnie podniósł, że Zarząd Dróg Powiatowych jest zobowiązany do wykonania rowów melioracyjnych na jego działkach, które są uwzględnione na planach i mapach, a zarazem brak tych rowów skutkuje naruszeniem stosunków wodnych. Zasugerował także, że do naruszenia stosunków wodnych miało dojść w trakcie przebudowy drogi powiatowej w R.

W dniu 16 lutego 2024 r. organ pierwszej instancji wystąpił do Zarządu Dróg Powiatowych w Grajewie (dalej: "ZDP") o udzielenie informacji w jaki sposób została rozwiązana kwestia odwodnienia przy wykonywanej przebudowie ww. drogi.

Pismem z 18 marca 2024 r. ZDP wyjaśnił, że: "(...) od km [...] wody opadowe z nawierzchni jezdni odprowadzane są poprzez ukształtowanie powierzchni jezdni ze spadkiem jednostronnym 2% w prawo do przydrożnych rowów odwadniających, a następnie przez system kanalizacji deszczowej do Cieku [...], zlokalizowanego na działce nr [...]".

Uwzględniając powyższe ustalenia, postanowieniem z 12 kwietnia 2024 r. Burmistrz odmówił wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na nieruchomościach wnioskodawcy.

Po rozpoznaniu zażalenia wnioskodawcy, SKO postanowieniem z 9 maja 2024 r. uchyliło w całości postanowienie Burmistrza i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Pismem z 29 maja 2024 r. Burmistrz zawiadomił strony o wszczęciu postępowania oraz terminie oględzin nieruchomości, który został wyznaczony na dzień 10 czerwca 2024 r.

Wskazane powyżej oględziny nieruchomości przeprowadzono w trakcie opadów deszczu i ustalono, że: po pierwsze, woda opadowa spływa spadkowo w stronę wykonanego rowu odwadniającego (działki nr [...]), po drugie, nie stwierdzono spływu wód opadowych w stronę działek wnioskodawcy i po trzecie, zauważono widoczny spadek jezdni drogowej w przeciwną stronę do nieruchomości wnioskodawcy. Protokół został podpisany przez wszystkie osoby biorące udział w oględzinach, w tym przez wnioskodawcę, który wprawdzie nie zgodził się z treścią zapisów w nim zawartych, jednakże nie wniósł uwag.

Zawiadomieniem z 25 czerwca 2024 r. organ pierwszej instancji poinformował strony, że sprawa dotycząca zmiany stanu wody na działce drogi powiatowej (działka nr [...]) ze szkodą dla nieruchomości wnioskodawcy nie zostanie załatwiona w terminie, określonym w art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."), z uwagi na skomplikowany charakter oraz ponownie wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania pierwotnego wniosku.

W odpowiedzi pismem z 5 lipca 2024 r. wnioskodawca wyjaśnił, że zainicjowane przez niego postępowanie dotyczy usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, które szkodliwie wpływają na jego działki, a spowodowane są przebudową drogi powiatowej, a zatem złożył wniosek w trybie art. 234 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo Wodne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 ze zm., dalej: "P.w.").

Ostatecznie, po otrzymaniu zawiadomienia o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w dniu 19 lipca 2024 r. wnioskodawca złożył pismo, w którym zakwestionował ustalenia organu pierwszej instancji twierdząc zarazem, że po przebudowie drogi wykonany spadek jednostronny 2% nie jest w stanie odprowadzić nawet połowy ścieków drogowych, co skutkuje przy intensywnych opadach deszczu spływaniem ścieków na jego działki oraz dodał, że zadolenie na jego nieruchomościach nie uprawnia ZDP do ich zalewania. Jednocześnie na potwierdzenie faktu, że woda przy obfitych opadach zawsze spływa na jego działki, załączył jako dowód opinię biegłego wykonaną w 2011 r., na potrzeby postępowania w przedmiocie zalewania jego działek z powodu zmiany ukształtowania terenu przy przepuście pod drogą powiatową, dokonaną przez W. R. przy budowaniu ogrodzenia, powodująca niedrożność tego przepustu.

Decyzją z 26 lipca 2024 r. Burmistrz odmówił nakazania Powiatowi Grajewskiemu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr [...].

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem postępowanie administracyjne prowadzone w oparciu o art. 234 ust. 3 P.w. zmierza do ustalenia, w sposób niebudzący wątpliwości, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na nim, a jeśli tak, to czy zmiana ta szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie oraz podkreślił, że sama zmiana stanu wody na gruncie nie uprawnia jeszcze do tego, aby organ nałożył obowiązki wynikające z danego przepisu, albowiem potencjalne zagrożenie powstania szkody nie spełnia jeszcze przesłanki odpowiedzialności właściciela nieruchomości gruntowej. Ponadto wskazał, że w ww. postępowaniu nie ma także podstaw do poszukiwania wszelkich przyczyn istnienia niezadawalającego stanu wód na gruncie wnioskodawcy. Następnie podniósł, że sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 P.w. konieczne jest bowiem ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Tym samym dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego pomiędzy działaniem a skutkiem.

Zdaniem Burmistrza, zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy potwierdził, że zmiany dokonane na działce drogowej nr ewid. [...] nie doprowadziły do pogorszenia stosunków wodnych ze szkodą dla nieruchomości należących do wnioskodawcy, a wręcz przeciwnie. Jak bowiem ustalono droga powiatowa [...] została gruntownie przebudowana, w tym powstała nowa nawierzchnia, utwardzono pobocza, ułożono chodniki, wykonano zjazdy do posesji indywidualnych i publicznych oraz wykonano spadek jednostronny 2% w przeciwnym kierunku do rowu przydrożnego (spadek widoczny w terenie), który działa z korzyścią dla nieruchomości wnioskodawcy. Poza tym w ocenie organu pierwszej instancji z powodu zadolenia nieruchomości wnioskodawcy woda przy obfitych deszczach zawsze spływała na jego działki.

Końcowo Burmistrz stwierdził, że odśnieżanie ww. drogi powiatowej odbywa się w jednakowy sposób każdej zimy, natomiast ilość wody roztopowej, spływającej w kierunku rowu przydrożnego, czyli w stronę przeciwną do nieruchomości wnioskodawcy, zależy od ilości opadów śnieżnych, a zarazem wskazał, że opinia, na którą powołuje się wnioskodawca pozostaje bez znaczenia dla niniejszego postępowania, gdyż dotyczyła innego postępowania i jedynie części terenu, który objęty jest przedmiotową sprawą.

Podsumowując, w opinii organu pierwszej instancji, zmiany stosunków wodnych do jakich doszło w związku z przebudową drogi [...] nie spowodowały i zarazem nie grożą szkodami na gruntach należących do wnioskodawcy.

Nie zgadzając się z decyzją Burmistrza wnioskodawca złożył odwołanie, w którym podniósł, że naruszenie stosunków wodnych na jego działkach trwa od 1989 r. kiedy to w następstwie budowy drogi asfaltowej nr [...] jednocześnie zmieniono bieg odpływu wód gruntowych. Równocześnie stwierdził, że po przebudowie ww. drogi w 2023 r. doszło do pogorszenia sytuacji na jego działkach, w wyniku ponownego podniesienia drogi, zbyt małej powierzchni pobocza (ok. 20 cm) oraz braku odpowiedniego odprowadzania ścieków drogowych. Końcowo wskazał również na nieprawidłowy sposób odśnieżania drogi w sezonie zimowym 2023/2024 skutkujący spychaniem śniegu na jego nieruchomości i w konsekwencji zwiększaniem objętości rozlewisk na jego terenach na wiosnę 2024 r.

Po rozpoznaniu odwołania SKO decyzją z 3 września 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 26 lipca 2024 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał i omówił przepisy regulujące omawianą materię. W jego ocenie podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowi art. 234 ust. 3 P.w.

Dalej organ wyjaśnił, że w aktach sprawy znajduje się pismo ZDP z 18 marca 2024 r., zawierające informację w zakresie zastosowanego odprowadzenia wód opadowych i roztopowych przy realizacji zadania inwestycyjnego pn. "Rozbudowa drogi powiatowej Nr [...]", z którego wynika, że od km [...] wody opadowe z nawierzchni jezdni odprowadzane są poprzez ukształtowanie powierzchni jezdni ze spadkiem jednostronnym 2% w prawo do przydrożnych rowów odwadniających, a następnie przez system kanalizacji deszczowej do Cieku [...], zlokalizowanego na działce [...], wobec czego wody z nawierzchni jezdni w ww. kilometrze nie spływają na działki wnioskodawcy. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na przeprowadzone 10 czerwca 2024 r. oględziny z udziałem wnioskodawcy oraz przedstawicieli ZDP, w trakcie których nie ujawniono szkód na działkach [...] w postaci zalewania pomimo, że oględziny miały miejsce podczas opadów deszczu, natomiast potwierdzono istnienie widocznego spadku jezdni drogi w przeciwną stronę do nieruchomości wnioskodawcy i spływ spadkowy wody opadowej w kierunku działki nr [...], w stronę wykonanego rowu odwadniającego.

Następnie SKO odniosło się do zdjęć przedłożonych przez wnioskodawcę i uznało, że wprawdzie dwie z pięciu fotografii przedstawiają zastoiny wody na obszarze jego działki jednak w sposób wiarygodny nie dowodzą wystąpienia na nieruchomości szkody w postaci zalewania jej wodami opadowymi i roztopowymi z przebudowanej drogi powiatowej zwłaszcza, że nie można ustalić daty ich wykonania.

Ponadto zdaniem organu odwoławczego istnienie jednostronnego 2% spadku jezdni, czego zresztą wnioskodawca nie kwestionuje powoduje, że zgodnie z zasadami logicznego rozumowania woda opadowa i roztopowa z jezdni nie może być kierowana na jego nieruchomości, gdyż musiałaby płynąć pod górę, co jest fizycznie niemożliwe. Dodał również, że skoro na wskazanych działkach występują zadolenia, czemu wnioskodawca nie zaprzecza, to stosownie do doświadczenia życiowego normalnym następstwem opadów atmosferycznych jest tworzenie się kałuż w zagłębieniach terenu, zwłaszcza przy intensywnych opadach deszczu, które zresztą w ocenie wnioskodawcy jedynie wywołują zalewanie jego nieruchomości.

Następnie SKO podkreśliło, że opinia biegłego jest w świetle przepisów k.p.a. tylko jednym z możliwych do przeprowadzenia środków dowodowych za pomocą, których ustala się stan faktyczny oraz dodało, że w sytuacji gdy po analizie zebranych dowodów, organ dojdzie do uzasadnionego wniosku, że w oparciu o wynikające z nich wnioski, możliwe jest poczynienie wystarczających dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych, które wprost wykluczają zaistnienie jakiegokolwiek szkodliwego wpływu dokonanej na gruncie sąsiednim zmiany stanu wody, to nie ma potrzeby zasięgania opinii biegłego. Tym samym w ocenie organu odwoławczego skoro nie stwierdzono szkody, wymaganej zgodnie z art. 234 ust. 3 P.w., to powołanie biegłego byłoby zbędną czynnością procesową, sprzeczną z zasadą ekonomiki procesowej, a zarazem fakt powołania biegłego, nie skutkowałby sam z siebie faktycznym zaistnieniem przesłanek z art. 234 ust. 3 P.w.

Ostatecznie SKO stwierdziło, że kwestia legalności odwodnienia sąsiednich działek poprzez wykonanie przydrożnych rowów odwadniających, czy też konieczność budowy rowów melioracyjnych na gruncie wnioskodawcy, zgodnie z utrwalonymi poglądami orzecznictwa sądowego, leży poza granicami postępowania prowadzonego na podstawie art. 234 ust. 3 P.w., a zatem niemożliwym było skierowanie do Powiatu Grajewskiego nakazu, dotyczącego wykonania rowów melioracyjnych na działkach wnioskodawcy, do których powiat ten nie dysponuje tytułem prawnym. Natomiast w zakresie nieprawidłowości, dotyczących odśnieżania drogi powiatowej i naruszenia w ten sposób prawa własności, organ odwoławczy poinformował, że wnioskodawca powinien poszukiwać ewentualnej ochrony na drodze właściwego postępowania cywilnego.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniósł A. F., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w której zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1 i w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez nie powołanie biegłego z zakresu hydrologii i niesprostanie zadaniu ustalenia prawdy obiektywnej oraz stanu faktycznego, co doprowadziło do wadliwego przyjęcia, że stosunki wodne nie zostały naruszone i nie zachodzą przesłanki z art. 234 ust. 1 P.w., a w konsekwencji wydanie wadliwej decyzji.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Jednocześnie zawnioskował także przeprowadzenie dowodu z załączonych zdjęć oraz opinii z 11 czerwca 2013 r.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że jego zdaniem jednorazowe oględziny na nieruchomości nie powinny przesądzać faktu, że doszło lub nie doszło do naruszenia stosunków wodnych zwłaszcza, że negatywny wpływ zmienionych stosunków wodnych na grunty sąsiednie bywa zjawiskiem długotrwałym. Następnie pełnomocnik stwierdził, że w jego ocenie przedłożona ze skargą opinia oraz zdjęcia wystarczająco uprawdopodabniają naruszenie stosunków wodnych i w konsekwencji powinny doprowadzić do powołania biegłego z zakresu hydrologii w celu jednoznacznego ustalenia, czy przebudowa drogi na działce nr [...] w 2023 r. spowodowała naruszenie stosunków wodnych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, a zarazem podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Odnosząc się natomiast do zarzutu sformułowanego w skardze wyjaśniło, że nie w każdej sprawie w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych obowiązuje bezwzględny nakaz skorzystania ze środka dowodowego w postaci opinii biegłego z zakresu hydrologii albo konieczność wielokrotnego przeprowadzania oględzin. Ponadto takiego nakazu nie można wyprowadzić z obowiązujących przepisów prawa materialnego ani procesowego, czy też z poglądów judykatury lub doktryny. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o oddalenie wniosku dowodowego z przedłożonych zdjęć i opinii ze względu na fakt, że opinia dotyczyła innego postępowania, które było prowadzone ponad 10 lat temu oraz wątpliwości co do czasu zrobienia tych fotografii. W opinii SKO zdjęcia wykonano bowiem przed przebudową drogi, która miała miejsce w 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa powyżej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest decyzja SKO z 3 września 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z 26 lipca 2024 r., którą odmówiono nakazania Powiatowi Grajewskiemu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr [...].

Materialnoprawną podstawą wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, a w szczególności art. 234 ust. 1 – ust. 3, który stanowi, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Natomiast jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3).

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, celem postępowania prowadzonego w trybie art. 234 ust. 3 P.w. jest eliminacja szkodliwego oddziaływania na grunty, do którego doszło na skutek zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim (por. wyrok WSA w Gliwicach z 4 października 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 959/24). Przy czym warunkiem koniecznym do nałożenia nakazów na podstawie przywołanego przepisu jest powiązanie związkiem przyczynowo -skutkowym działań właściciela gruntów powodujących zmianę stosunków wodnych z występującą szkodą (por. wyrok NSA z 17 września 2024 r., sygn. akt III OSK 349/23). W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich (tak: wyrok WSA w Krakowie z 27 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 629/24). W zakres okoliczności faktycznych istotnych dla zastosowania art. 234 ust. 3 P.w. nie wchodzi natomiast ustalenie, czy zmiana stanu wody na gruncie była następstwem powstania, zniszczenia, czy należytego utrzymania urządzenia wodnego (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt III OSK 577/23, LEX nr 3777751). Ponadto sprawy z zakresu stosunków wodnych co do zasady wymagają dla zastosowania art. 234 P.w. wnikliwego postępowania wyjaśniającego opartego o wiadomości specjalne. Są to bowiem postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające niekiedy odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nieposiadających fachowej wiedzy, nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, tj. dla wyjaśnienia, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2024 r., sygn. akt III OSK 1903/22, LEX nr 3757800).

Aby zatem wydać decyzję, o której mowa w art. 234 ust. 3 P.w., wymagane jest precyzyjne ustalenie stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Aktywacja normy prawnej zrekonstruowanej na podstawie art. 234 ust. 3 P.w. wymaga zatem ustalenia, że na danej działce podjęto działania (prace), które spowodowały zmianę ilości wody gromadzonej na terenie tej działki, zmianę kierunku jej spływu, zmianę intensywności jej spływu, zmianę parametrów absorbcji wody przez grunt, etc. Przyczynowo-skutkowym następstwem tych zmian muszą być szkody na gruntach sąsiednich.

W stanie faktycznym sprawy organy obydwu instancji stanęły na stanowisku, że zmiany dokonane na działce drogowej nr ewid. [...] (w związku z przebudową w 2023 r. drogi Nr [...]) nie doprowadziły do pogorszenia stosunków wodnych ze szkodą dla nieruchomości należących do skarżącego zwłaszcza, że istnieje jednostronny 2% spadek jezdni w kierunku przeciwnym do jego nieruchomości. Tym samym brak szkody, zdaniem organów, zdeterminował rozstrzygnięcie całej sprawy. Jednocześnie organy stwierdziły, że na działkach skarżącego występują zadolenia, w których tworzą się w następstwie opadów atmosferycznych kałuże

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podlegają uchyleniu, albowiem zasadny okazał się zarzut skargi, dotyczący naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1 i w zw. z art. 107 k.p.a., polegający na niewyjaśnieniu stanu faktycznego, które to naruszenie, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomimo bowiem przyznania przez sam organ pierwszej instancji, w zawiadomieniu z 25 czerwca 2024 r., że przedmiotowa sprawa ma skomplikowany charakter, to zarazem ustalenia organów sprowadziły się jedynie do pozyskania informacji od ZDP co do sposobu rozwiązania kwestii odwodnienia przy wykonywanej przebudowie drogi (odpowiedź ZDP z 18 marca 2024 r.) i do przeprowadzenia oględzin nieruchomości w dniu 10 czerwca 2024 r. podczas opadów deszczu.

Tym samym w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, zabrakło podstawowych ustaleń potrzebnych do jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Przede wszystkim organy obu instancji nie wskazały naturalnego kierunku spływu wód z działek skarżącego. Z akt sprawy nie wynika bowiem w jaki sposób spływała woda z jego działek przed przebudową z 2023 r. oraz jak spływa obecnie po przebudowie. Dopiero na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. skarżący i jego pełnomocnik złożyli wyjaśnienia, z których zaczął się wyłaniać pełny stan faktyczny w sprawie. W szczególności pełnomocnik skarżącego wskazał, że w jego ocenie przebudowując drogę podniesiono jej koronę i dlatego woda z niej spływa na działkę skarżącego, a zarazem zasugerował, że rozwiązaniem mogłoby być pogłębienie rowu wzdłuż drogi. Jednocześnie nie był w stanie podać naturalnego kierunku spływu wód na nieruchomościach. Natomiast skarżący podkreślił, że w trakcie przebudowy drogi wykupiono od właścicieli nieruchomości pasy o szerokości około 2 metrów i zrobiono tam rowy odwadniające po obydwu stronach drogi, jednakże na wysokości jego działki nie wykupiono pasa ziemi i rowu nie zrobiono oraz dodał, że jego zdaniem gdyby zrobiono rów po jego stronie drogi wzdłuż nieruchomości to byłoby dobrze. Ponadto skarżący stwierdził, że w 2023 r. zostały wykonane obowiązki nałożone wcześniejszą decyzją Burmistrza, w tym udrożniono istniejący przepust pod drogą i odsłonięto jego wylot, a zarazem uczestnicy postępowania (państwo R.) pogłębili rów przy działce nr [...] i odsłonili wlot przepustu pod drogą powiatową. Jednocześnie skarżący wskazał, że na wysokości jego działek nie ma przepustu pod drogą nr [...], wobec czego obecnie, aby woda z jego działek mogła przepłynąć na drugą stronę drogi musi spłynąć rowem wzdłuż drogi po działce nr [...] do przepustu. Poza tym podniósł, że przed 1980 r. wzdłuż jego działek był jakiś "rowek", którym woda spływała, ale teraz już go nie ma oraz dodał, że działki może użytkować tylko i wyłącznie gdy jest susza. Następie także stwierdził, że na działce nr [...] ma wjazd a pod nim jest położony rurociąg i woda pod tym wjazdem przepływa, natomiast na działkę nr [...] spływa również woda z sąsiedniej działki nr [...]. Podsumowując, w opinii skarżącego przebudowa drogi w 2023 r. nie rozwiązała problemu zalewania jego działek.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że nie jest rolą sądu administracyjnego ustalanie stanu faktycznego w sprawie, gdyż obowiązek ten spoczywa na organach administracji publicznej. Jednakże w przedmiotowej sprawie, zaszła właśnie taka konieczność. Przede wszystkim Sąd wobec braku dokumentacji budowlanej w zakresie przebudowy drogi w 2023 r. nie mógł skonfrontować wyjaśnień skarżącego, co do zakresu rzeczywiście wykonanych robót i ich ewentualnego wpływu na stosunki wodne na działkach skarżącego. Jednocześnie organ nie odniósł się do wcześniejszej decyzji Burmistrza Rajgrodu z dnia 6 grudnia 2013 r. nakazującej Powiatowi Grajewskiemu, będącemu właścicielowi działki [...], stanowiącej drogę powiatową przywrócenie stanu poprzedniego poprzez udrożnienie istniejącego przepustu pod tą drogą w km [...] i odsłonięcie wylotu tego przepustu. Wskazana decyzja miała uporządkować naruszone już wcześniej stosunki wodne i zarazem je uporządkować. Akta obecnie kontrolowanej sprawy nie wskazują, czy decyzja ta została wykonana przez strony. W aktach sprawy administracyjnej znajduje się natomiast wyrok tutejszego Sądu z dnia 4 listopada 2024 r. II SAB/Bk 68/14 wskazujący na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza Rajgrodu w przedmiocie egzekucji ww. decyzji w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie.

Wobec powyższego oraz twierdzeń skarżącego, że realizacja nakazów wynikających z decyzji z 6 grudnia 2013 r. nastąpiła dopiero podczas przebudowy drogi w 2023 r. uznać należy, że samo stwierdzenie organu, z którym co do zasady trudno się nie zgodzić, że wskutek nachylenia drogi w kierunku przeciwnym do działek skarżącego nie mogła nastąpić szkoda na jego działkach jest niewystarczające do postawienia niewątpliwej tezy, że w sprawie nie doszło do zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla nieruchomości skarżącego w związku z przebudową drogi. Jednostronny spadek drogi w kierunku przeciwnym do działek skarżącego wskazuje jedynie na przyjęte rozwiązania w zakresie odprowadzania wód opadowych i roztopowych z drogi i jest tylko jednym z wielu działań prowadzonych przy realizacji przebudowy drogi w 2023 r. W tym stanie rzeczy uznać należy, że stanowisko organu wyrażone w tej sprawie nie znajduje w pełni odzwierciedleniem w aktach sprawy, w szczególności wobec braku ustaleń co do rzeczywistego zakresu robót wykonanych przy przebudowie drogi w 2023 r. Równocześnie uzyskane od skarżącego informacje nie służą załatwieniu sprawy przez sąd za organy ale dowodzą, że organy dokładnie nie wyjaśniły stanu faktycznego. Z powyższego również wynika, że twierdzenia organów odnośnie tego, że na działkach skarżącego nie wystąpiła szkoda opierają się na niepełnych ustaleniach stanu faktycznego, a zatem są co najmniej przedwczesne.

Reasumując powyższe rozważania podkreślić należy, że w ocenie składu orzekającego kluczowe dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i w konsekwencji wydania rozstrzygnięcia jest ustalenie przez organy: 1) jaki był naturalny kierunek spływu wody z działek skarżącego przed 2023 r. i jaki jest obecnie, a następnie zbadanie, 2) czy przywrócono stosunki wodne zgodnie z decyzją Burmistrza Rajgrodu z dnia 6 grudnia 2023 r. utrzymaną decyzją SKO w Łomży z 24 lutego 2014 r., nr SKO.411/2/2014 i ostatecznie udzielenie odpowiedzi na pytanie, 3) czy przebudowa drogi Nr [...] w 2023 r. - mając na uwadze jej rzeczywisty zakres, wpłynęła na naturalny spływ wody z nieruchomości skarżącego, w szczególności czy nie spowodowała przeszkody w jej naturalnym (względnie wymuszonym) spływie z działek skarżącego. Dopiero po wyjaśnieniu powyższych kwestii organy będą mogły ewentualnie przejść do kolejnego etapu, czyli zbadania, czy przebudowa drogi spowodowała szkodę na nieruchomości skarżącego. Wobec tego, w opinii Sądu organy powinny, w szczególności uzupełnić akta administracyjne o dokumentację dotyczącą przebudowy drogi, która miała miejsce w 2023 r. ustalając na tej podstawie faktyczny zakres prac, w tym czy obejmował on nakazy wynikające z ww. decyzji z dnia 6 grudnia 2013 r. oraz wobec poczynienia powyższych ustaleń rozważyć, czy w sprawie zachodzi ewentualna potrzeba uzyskania wiedzy specjalistycznej (powołania biegłego z zakresu hydrologii).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wezmą pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązane będą uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów.

Mając zatem powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono natomiast, w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964), na które składają się wpis sądowy (300 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).