Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2045/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 6 grudnia 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 74/22 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 20 maja 2022 r., II SA/Łd 74/22 oddalił skargę A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Dnia [...] października 2021 r. A. M. wystąpiła do Prezydenta Miasta Z. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad A. G., urodzoną 22 grudnia 2018 r., legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności Powiat [...] z dnia 29 września 2021 r. Do wniosku załączono kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] lutego 2021 r., III Nsm 92/21, z którego wynika, iż w trybie zarządzenia tymczasowego, na podstawie art. 569 § 1 i § 2 k.p.c. na czas trwania postępowania w przedmiocie władzy rodzicielskiej A. G. umieszczono w pieczy zastępczej, w niezawodowej rodzinie zastępczej u A. M. i M.J. Postanowienie to zmieniono postanowieniem z dnia 5 marca 2021 r. w ten sposób, że rozszerzono uprawnienia A. M. i M. J., pełniących funkcję niezawodowej rodziny zastępczej, do podejmowania decyzji dotyczących diagnostyki, terapii, konsultacji medycznych i wykonywania badań oraz świadczeń zdrowotnych z wyłączeniem zabiegów operacyjnych związanych z zastosowaniem metod lub diagnostyki stwarzającej podwyższone ryzyko dla pacjenta oraz edukacji wyłączając w tym zakresie reprezentację rodziców małoletniej M. G. i R. G. Rozstrzygając powyższy wniosek, decyzją z dnia 25 października 2021 r. Prezydent Miasta Z. odmówił A. M. prawa świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko A.G., w uzasadnieniu wskazując, iż przyznanie świadczenia rodzicielskiego jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji A. M. wniosła o uwzględnienie pilnych potrzeb zdrowotnych dziecka oraz konieczności podjęcia dodatkowej terapii. W ocenie odwołującej się fakt przyznania świadczenia rodzicielskiego niższego kwotowo nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec złożonej deklaracji o zrzeczeniu się tego pierwszego świadczenia na rzecz drugiego, wyrażonej w podaniu z dnia 4 października 2021 r. Nadto wskazano, iż dziecko spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, posiada orzeczenie o niepełnosprawności wydane do 16. roku życia dziecka i wymaga opieki. Ojciec dziecka przebywa w Areszcie Śledczym w Ł., zaś matka prawdopodobnie przebywa w zakładzie karnym. W przypadku obojga rodziców toczy się w Sądzie Rejonowym w Z. sprawa o pozbawienie władzy rodzicielskiej.

Decyzją z dnia 3 grudnia 2021 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł.utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 25 października 2021 r. odmawiającą przyznania A. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad A. G. W ocenie Kolegium uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest nieprawidłowe, a wskazywany w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zbieg uprawnień nie może samodzielnie stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez zbadania woli osoby wnioskującej, które świadczenie ona wybiera, aczkolwiek, aby mieć wybór do korzystniejszego świadczenia należy spełniać ustawowe przesłanki do jego przyznania. Kolegium uznało, że skarżąca nie spełniała przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem A.G., a także nie jest ona dla tego dziecka osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U.2020.821 ze zm.). dalej jako "w.r.s.p.z.". A.M. nie wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka, nad którym sprawuje opiekę. Kolegium uznało, że A. M. pełniąc funkcję niezawodowej rodziny zastępczej, nie jest spokrewniona z dzieckiem i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem tego dziecka. Tym samym Kolegium stwierdziło, że wnioskodawczyni nie należy do grona osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła A. M. domagając się jej uchylenia i przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem faktycznej opieki nad A. G. oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka uprawniająca do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej, bowiem nie jest ona dla A.G. rodziną zastępczą spokrewnioną, w rozumieniu przepisów w.r.s.p.z. Jak również niesporna jest okoliczność, iż na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem A. G., która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Sąd I instancji wskazał, że wykładnia językowa przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia na rzecz skarżącej właśnie z powyższego powodu. Skarżąca, mając na uwadze stosunek bliskości pomiędzy nią i A. G. oraz konieczność sprawowania nad nią opieki, domaga się zastosowania wykładni pozajęzykowej o charakterze prokonstytucyjnym, uwzględniającej zasadę równości, sprawiedliwości społecznej oraz zasadę ochrony i opieki nad rodziną (art. 32, art. 18, art. 69 i art. 71 Konstytucji RP). W tym zakresie Sąd I instancji wskazał, że przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Ustawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów przez jego rozszerzenie o osoby w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi z osobą podopieczną. Skarżąca nie wchodzi do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji A. G., a kwalifikacji tej nie może zmienić okoliczność, że skarżąca jest dla niej osobą najbliższą. Wszystkie rodzaje wykładni dają tożsamy efekt i brak jest podstaw do wywodzenia, że istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie niezobowiązanej do alimentacji. Sąd I instancji podkreślił także, że nie można zrównywać uprawnień rodziny zastępczej niezawodowej i niespokrewnionej z rodziną zastępczą spokrewnioną, przy zastosowaniu konstytucyjnej zasady równości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła A. M., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

I. prawa materialnego przez:

- niewłaściwe zastosowanie art. 3 pkt 4 u.ś.r. i uznanie, że A. G. nie spełnia przesłanek ustawowych, aby uznać ją za dziecko w rozumieniu ww. przepisu, podczas gdy skarżąca w istocie sprawuje nad A. G. opiekę faktyczną oraz prawną, a ten fakt Sąd I instancji uznał za bezsporny, co w konsekwencji spowodowało, iż skarżącej niesłusznie nie zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne;

- niewłaściwe zastosowanie art. 3 pkt 14 u.ś.r. i brak rozszerzenia definicji opiekuna faktycznego na osobę skarżącej, podczas gdy, biorąc pod uwagę zakres opieki jaki skarżąca pełniła i pełni nad A. G., jak również sytuację prawną i faktyczną A. G., należy uznać skarżącą za opiekuna faktycznego A. G., co w konsekwencji spowodowało, iż skarżącej niesłusznie odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3 i pkt 4 u.ś.r. w z w. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. i przyjęcie, iż skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na niespełnienie przez nią przesłanek ustawowych (literalnych), podczas gdy:

a) prokonstytucyjna wykładnia ww. przepisów, a wynikająca z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., P 41/07, uzasadnia odmowę zastosowania zaskarżonych przepisów w zakresie, w jakim wyłączają one możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą w niniejszej sprawie, z uwagi na niekonstytucyjny zakaz różnicowania rodzin naturalnych i rodzin zastępczych,

b) mając na uwadze ww. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, Sąd I instancji dopuścił się naruszenia podstawowych zasad polskiego porządku prawnego a wynikających z Konstytucji RP, tj. ochrony rodzicielstwa, równości, zakazu dyskryminacji oraz prawa rodziny do pomocy ze strony państwa,

- co skutkowało niesłusznym przyjęciem wykładni literalnej ww. przepisów, z pominięciem ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i uznaniem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej za zasadną, a w konsekwencji oddaleniem skargi;

II. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 134 § 1 p.p.s.a. przez brak zastosowania z urzędu wykładni pro konstytucyjnej dotyczącej zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jak również niesłuszne stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż sąd przy wydawaniu orzeczenia nie kieruje się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej, podczas gdy Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku z dnia 22 lipca 2008 r., P 41/07 uznał przepisy stanowiące podstawę wypłaty świadczeń za niekonstytucyjne i stwierdził, iż różnicowanie rodziny naturalnej oraz rodziny zastępczej jest niekonstytucyjne, a Sąd I instancji winien był wykładnię wynikającą z tegoż wyroku zastosować wprost, co skutkowało niesłusznym przyjęciem wykładni literalnej przepisów warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uznaniem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej za zasadną, a w konsekwencji oddaleniem skargi;

- art. 151 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, podczas gdy nie zaistniały podstawy do jego stosowania w ten sposób przy prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3 i pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r., tj. takiej wykładni, która ma na uwadze zasady wynikające z Konstytucji RP: ochrony rodzicielstwa, równości, zakazu dyskryminacji oraz prawa rodziny do pomocy ze strony państwa i takiej wykładnie, która wynikała z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., P 41/07, co w konsekwencji doprowadziło do nieprzyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi przez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Ocenę zasadności skargi kasacyjnej wypada rozpocząć od zarzutów opartych na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Jakkolwiek zasadą pozostaje rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, to jednak z uwagi na to, iż zarzuty kasacyjne podniesione w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. są jedynie następstwem zarzucanego naruszenia prawa materialnego, rozważania należy rozpocząć od zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Niekwestionowane w orzecznictwie sądów administracyjnych pozostaje stwierdzenie, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje temu opiekunowi osoby niepełnosprawnej, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej. Analizując treść art. 17 ust. 1 u.p.s. wypada wskazać, iż spośród osób wyraźnie w tym przepisie wskazanych jako uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko opiekun faktyczny dziecka nie wypełnia powyższego warunku. Należy jednak zauważyć specyficzne rozumienie tegoż pojęcia na gruncie przepisów u.ś.r. Opiekunem faktycznym dziecka jest bowiem osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 3 pkt 14 u.ś.r.). Tak więc nawet w tym wypadku podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest swoiste antycypowanie pozycji prawnej takiego podmiotu w trakcie skomplikowanego postępowania adopcyjnego. Orzeczone przez sąd rodzinny przysposobienie niepełnosprawnego dziecka, o co wystąpił już jego opiekun faktyczny, powodować będzie powstanie obowiązku alimentacyjnego (art. 121 § 1, art. 124 § 1 i art.131 k.r.o.). Mamy tutaj do czynienia z wyraźnym podwyższeniem pozycji prawnej opiekuna faktycznego na czas trwania postępowania adopcyjnego i w istocie zrównaniem jej z pozycją wskazanego już przez sąd rodzinny rodzica adopcyjnego. W tej kwestii należy także zwrócić uwagę na treść art. 3 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten definiując pojęcie "dziecka" wyrażnie wskazuje nie tylko na dziecko przysposobione ale także na dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie. Tak więc samo zainicjowanie postępowania adopcyjnego pociąga za sobą doniosłe konsekwencje zarówno dla jego wnioskodawcy jak i dziecka, w sprawie którego toczy się postępowanie, znacząco różnicując sytuacje prawną takich opiekunów dzieci względem tych, którzy faktycznie sprawując opiekę nad dziećmi wniosków adopcyjnych nie złożyli.

Pogląd prawny o konieczności istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy opiekunem a osobą niepełnosprawną, jako warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, formułowany był w starszym orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym wprost wskazywano, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym (vide: uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 5/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Jakkolwiek podsumowująca ówczesne orzecznictwo ww. uchwała została podjęta na tle przepisów u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., to jednak powszechnie przyjmuje się, że zachowała ona aktualność także w obowiązującym aktualnie stanie prawnym (vide: wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2022 r., I OSK 911/21; wyrok NSA z dnia 12 lipca 2022 r., I OSK 1761/21; wyrok NSA z dnia 28 września 2022 r., I OSK 2293/21; wyrok NSA z dnia 4 października 2022 r., I OSK 2335/21; wyrok NSA z dnia 6 lipca 2023 r., I OSK 677/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W świetle powyższych uwag nieuprawnione jest oczekiwanie autorki kasacji rozszerzenia rozumienia pojęcia "opiekun faktyczny", wyrażonego w art. 3 pkt 14 u.ś.r., także na inne osoby niż wskazane w ww. definicji legalnej, w szczególności na osoby, których cechą definiującą jest wyłącznie sprawowanie opieki faktycznej nad osobą niepełnosprawną, a które nie złożyły wniosku o przysposobienie dziecka. Podstawy do dokonania takiego rozszerzenia znaczenia owego pojęcia nie może także stanowić wzgląd na konieczność prokonstytucyjnego interpretowania przepisów o świadczeniu pielęgnacyjnym.

Nie ulega wątpliwości, iż głęboki wpływ na sądowe rozumienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywarło orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego kilkukrotnie oceniające konstytucyjność regulacji prawnych statuujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Należy zaakcentować, iż Trybunał nie zakwestionował, jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i niepełnosprawnym, wobec którego sprawowana była opieka. Wręcz przeciwnie, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono przy tym, że celem regulacji prawnych statuujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest to aby osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny (vide: wyrok TK z dnia 15 listopada 2006 r., P 23/05; wyrok TK z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07).

W najbardziej emblematycznym dla okoliczności badanej sprawy wyroku z dnia 22 lipca 2008 r., P 41/07 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że norma wynikająca z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. w zakresie, w jakim wyłącza możliwość uzyskania zasiłku przez rodzinę zastępczą, na której jednocześnie ciąży obowiązek alimentacyjny, stanowi naruszenie zasady równości i jest niezgodna z konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny wynikającymi z art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. Tym samym, również w przypadku rodzin zastępczych odwołano się do przesłanki obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu przepisów k.r.o. Tym samym, to kwestia istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobami tworzącymi rodzinę zastępczą okazała się prawnie relewantna z punktu widzenia stwierdzonej niekonstytucyjności ww. przepisów u.ś.r., a w konsekwencji należy uznać, iż nie każda forma pieczy zastępczej nad niepełnosprawną osobą małoletnią daje podstawę do przyznania opiekunowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Formami rodzinnej pieczy zastępczej jest m.in. rodzina zastępcza, którą może być: rodzina spokrewniona lub niespokrewniona (niezawodowa albo zawodowa) (art. 29 ust. 1 w.r.s.p.z.). Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, będący wstępnymi lub rodzeństwem umieszczonego w pieczy dziecka (art. 41 ust. 1 i 2 w.r.s.p.z.). Powyższe wskazuje, iż krąg osób tworzących rodzinę zastępczą spokrewnioną stanowią osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Również małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 i art. 27 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny kreuje także przysposobienie dziecka (art. 131 w zw. z art. 121 § 1 i art. 124 § 1 k.r.o.), oraz ponowne zawarcie związku małżeńskiego przez osoby mające dzieci (art. 144 k.r.o.). Wypada zatem skonstatować, iż przepisy k.r.o. tylko na gruncie powyższych regulacji prawnych ustanawiają wzajemny obowiązek alimentacyjny. Obowiązek ten nie jest natomiast kreowany wskutek umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, to bowiem stanowi wyłącznie formę ograniczenia władzy rodzicielskiej w trybie art. 109 k.r.o. (vide. H.Dolecki, Ingerencja sądu opiekuńczego w wykonywanie władzy rodzicielskiej, Warszawa 1983, s. 30 i nast.). Powyższe znajduje potwierdzenie także w treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r., który wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w razie umieszczenia dziecka m.in. w rodzinie zastępczej, czyniąc wyjątek jedynie dla rodzin zastępczych spokrewnionych, właśnie z uwagi na istnienie obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobami tworzącymi ową rodzinę zastępczą.

W takiej sytuacji wypada przejść do oceny sytuacji prawnej istniejącej pomiędzy skarżącą a osobą niepełnosprawną, nad którą sprawuje opiekę. Nie ulega wątpliwości, iż skarżąca oraz M. J. są ustanowieni niespokrewnioną rodziną zastępczą niezawodową dla niepełnosprawnej A.G. Skarżąca nie wystąpiła do sądu rodzinnego z wnioskiem o przysposobienie małoletniej A., dla której sąd opiekuńczy nie ustanowił także opiekuna prawnego, a jej rodzice nie zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej nad dzieckiem (art. 94 k.r.o.). Piecza zastępcza, którą sprawuje skarżąca obejmuje obowiązek i prawo do wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem oraz jego wychowania. Nie jest ona tożsama z opieką prawną, którą ustanawia odrębnym orzeczeniem sąd opiekuńczy w sytuacji gdy rodzice są nieznani lub żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska (art. 94 § 3 w zw. z art. 145 k.r.o.). Brak jest zatem podstaw aby twierdzić, iż zaskarżonym wyrokiem doszło do wadliwej subsumpcji art. 3 pkt 4 lub art. 3 pkt 14 u.ś.r., skoro skarżąca nie wypełnia definicji "opiekuna faktycznego", wynikającej z art. 3 pkt 14 u.ś.r., zaś małoletnia A. G. nie jest "dzieckiem", w takim rozumieniu tego pojęcia jakie wynika z art. 3 pkt 4 u.ś.r.

Natomiast sposób interpretacji art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. zaprezentowany w zaskarżonym wyroku w sposób należyty uwzględnia nie tylko językowe aspekty wykładni prawa ale także bierze pod uwagę dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wskazujące na pozycję ww. przepisów w systemie świadczeń rodzinnych i cel ich funkcjonowania. Zaprezentowana interpretacja nie ma zatem charakteru jednostronnej lub niepełnej, a w szczególności trafnie wpisuje się w stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r., P 41/07. Przesłanka związana z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy opiekunem i osobą niepełnosprawną, w sposób istotny wyróżnia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, różnicując ich pozycję prawną względem wszystkich innych osób, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi, w tym także nad członkami ich szeroko pojmowanych rodzin. Skoro stosunek prawny istniejący pomiędzy skarżącą a małoletnią A. G. nie wskazuje na występowanie obowiązku alimentacyjnego, to tym samym nie została spełniona fundamentalna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niepełnosprawność osoby małoletniej umieszczonej w niespokrewnionej rodzinie zastępczej i sprawowana przez tą rodzinę opieka nad osobą niepełnosprawną nie stanowią wystarczających przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W konsekwencji powyższych uwag, za nietrafne należy także uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ten ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (vide: wyrok NSA z dnia 27 lipca 2004 r., OSK 628/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Stawiając zarzut naruszenia powyższego przepisu autorka kasacji wskazała na niezastosowanie przez Sąd I instancji z urzędu prokonstytucyjnej wykładni zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności nieuwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., P 41/07. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy zauważyć, iż dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na przepisie art. 134 § 1 p.p.s.a. należy wykazać, że sąd I instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II OSK 1580/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ) albo sąd powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r., II GSK 1560/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), albo też gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (vide: wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2395/10; wyrok NSA z dnia 11 września 2012 r., I OSK 1234/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Okoliczności tego rodzaju nie są przywoływane w kasacji dla uzasadnienia powyższego zarzutu. Z badanej sprawy wynika natomiast, iż sposób interpretacji art. 17 ust. 1 u.ś.r., w tym także w kontekście zastosowania art. 3 pkt 14 u.ś.r., stanowił podstawę zarzutu skargi, do którego Sąd I instancji odniósł się w motywach zaskarżonego wyroku. Zaprezentowany przez Sąd I instancji sposób rozumienia normy prawa materialnego stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli pozostawał uznawany przez stronę postępowania za błędny, winien zostać zakwestionowany zarzutem sformułowanym w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. W badanej skardze kasacyjnej takie zarzuty zostały sformułowane i dotyczyły m.in. błędnej wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. oraz niewłaściwego zastosowania art. 3 pkt 14 u.ś.r. Zarzuty te zostały powyżej ocenione. Natomiast ewentualna wadliwość interpretacji normy prawa materialnego nie stanowi o naruszeniu art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis ten ma bowiem charakter procesowy i jego naruszenie może być wynikiem wadliwego przeprowadzenia postępowania, nie zaś działań podejmowanych dla zrekonstruowania normy prawa materialnego będącej podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Dodatkowo należy także zauważyć, iż zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie został oparty na prawdzie, bowiem ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r. nie stwierdza niekonstytucyjnego zróżnicowania sytuacji prawnej rodziny naturalnej i każdej rodziny zastępczej, lecz wyłącznie rodziny naturalnej i rodziny zastępczej spokrewnionej. Cecha pokrewieństwa, a w szczególności wynikający z niej obowiązek alimentacyjny istotnie różnicuje powyższe rodziny zastępcze w dostępie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Brak potwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. bezzasadnym czyni zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., skoro ten podniesiony został wyłącznie w kontekście wadliwej wykładni ww. normy prawa materialnego.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącej z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ło dzi (art. 258 – 261 p.p.s.a.).