Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SAB/Gl 49/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Aresztu Śledczego
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność organu  - art.149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 217, art. 37 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 3 § 2 pkt 9
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: § 9 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 647
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w  zakładach karnych i aresztach śledczych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi R.S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w G. w przedmiocie wydania zaświadczenia 1) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności; 2) w pozostałym zakresie skargę oddala.


UZASADNIENIE

14 września 2022 r. skarżący wystąpił do Dyrektora Aresztu Śledczego w G. z dwoma wnioskami. W pierwszym domagał się wydania zaświadczenia potwierdzającego:

- datę złożenia wniosku o dostęp do BIP;

- przedział czasowy dostępu do BIP wskazany przez skarżącego;

- datę wydanej w tym zakresie decyzji;

- datę i zakres czasowy umożliwiający skazanemu dostęp do BIP.

W drugim natomiast wniosku domagał się wydania zaświadczenia wskazującego na datę ostatniego widzenia z rodziną w ZK.

Obie prośby skazanego zostały załatwione odmownie. Ich treść została stronie zakomunikowana w sposób ustny 14 i 15 września 2022 r. Na dowód powyższego uczynione zostały adnotacje na wnioskach. Wynikało z nich, że stosowne zaświadczenia mogą być sporządzone jedynie na żądanie sądu. Ponadto poinformowano osadzonego o dacie ostatniego widzenia z rodziną. Wyjaśniono mu też, że zasady korzystania z BIP zawarte są w porządku wewnętrznym, do którego dostęp mają wszyscy osadzeni w Areszcie Śledczym w G.

Ponieważ żądanych zaświadczeń skarżący nie otrzymał, 26 września 2022 r. złożył ponaglenie do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w K.. Ten potraktował ponaglenie jako skargę, którą pismem z 28 listopada 2022 r. nr [...] uznał za bezzasadną, gdyż nie dopatrzył się naruszenia przez Dyrektora Aresztu Śledczego w G. jakichkolwiek przepisów. Oba wnioski skarżącego zostały rozpatrzone w trybie określonym w § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2013 r., poz. 647). Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do przepisów działu VII k.p.a. "wydawanie zaświadczeń". A ponieważ wnioski zostały skierowane do organu postępowania wykonawczego w rozumieniu k.k.w. ich realizacja nastąpiła na podstawie przepisów szczególnych wynikających ze specyfiki postępowania karnego wykonawczego oraz stosunku karnoprawno-wykonawczego jaki powstał w związku z umieszczeniem skarżącego w warunkach izolacji więziennej. Instytucja ponaglenia przewidziana w k.p.a., o którą skarżący wnioskował, nie miała w niniejszej sprawie zastosowania. Tym bardziej, że organ udzielił odpowiedzi, co potwierdzają sporządzone przez niego adnotacje.

Nie zgadzając się z powyższym skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

W jego ocenie organ błędnie stwierdził, że do wydania zaświadczenia nie stosuje się przepisów k.p.a. Pominął bowiem przywołane w ponagleniu orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przy rozpoznawaniu jego wniosków z 14 września 2022 r. o wydanie zaświadczeń. Wynika z niego, że organ powinien był wydać w terminie 7 dni zaświadczenia lub wydać postanowienie o odmowie ich wydania. Tego nie uczynił. Dlatego złożył ponaglenie do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w K.. Ponieważ ten uznał, że do wydania zaświadczeń nie stosuje się przepisów k.p.a., choć wiedzę o obowiązku stosowania tych przepisów posiada, zarzucił organowi dyskryminację i celowe działanie.

W oparciu o powyższe domagał się stwierdzenia bezczynności organu z rażącym naruszeniem prawa oraz zasądzenia od organu na jego rzecz kwoty pieniężnej w wysokości 25.000,00 zł na podstawie art. 147 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 – dalej jako p.p.s.a.), w tym zobowiązania organu do załatwienia jego wniosków z 14 września 2022 r. w określonym terminie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, względnie oddalenie.

Wyjaśnił, że złożona skarga nie mieści się w katalogu spraw podlegających kognicji wojewódzkich sądów administracyjnych przewidzianych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Wnioski skarżącego zostały rozpoznane w trybie określonym w art. 6 k.k.w. oraz w § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Skazany domagał się wydania zaświadczenia od organu wykonującego orzeczenie, o którym mowa w art. 2 pkt 5 k.k.w. Ponieważ informacje związane z działalnością jednostki penitencjarnej nie podlegają udostępnieniu osobom pozbawionym wolności, co wynika z art. 24 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o Służbie Więziennej, wnioski skarżącego w tym zakresie zostały załatwione odmownie. Natomiast w pozostałym zakresie organ udzielił odpowiedzi ustnej. Biorąc pod uwagę to, że skarżący składał każdego dnia dziesiątki pism, a we wniosku nie doprecyzował zakresu czasowego umożliwiającego ustalenie, o którą prośbę chodzi. Podobnie na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku odmówił podania bliższych informacji. Tym samym za bezzasadne uznał zarzuty jakoby organ pozostawał bezczynny w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zajął w tej sprawie następujące stanowisko.

W pierwszej kolejności Sąd ocenił postawiony przez organ zarzut braku właściwości sądu administracyjnego i jego wniosek o odrzucenie skargi. Uzasadniając ten zarzut organ stwierdził, że wniosek skarżącego został rozpoznany w trybie określonym w art. 6 k.k.w. oraz w § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, a tego typu sprawy nie należą do właściwości sądów administracyjnych określonej w art. 3 § 2 p.p.s.a.

Sąd nie znajduje podstaw do odrzucenia skargi ze wskazanych przez organ powodów jako niedopuszczalnej. Decydujące znaczenie dla oceny, w jakim trybie ma być rozstrzygnięty wniosek wszczynający postępowanie ma jego treść, zawarte w nim żądanie. Wniosek skarżącego z 14 września 2022 r. w ewidentny sposób wskazuje na uruchomienie postępowania przewidzianego w Dziale VII k.p.a. "Wydawanie zaświadczeń" ze wskazaniem wprost jako podstawy prawnej przepisu art. 217 k.p.a. Tryb ten nie został zastosowany, bo, jak twierdzi organ, przepisy k.k.w. oraz rozporządzenia wykonawczego Ministra Sprawiedliwości mają charakter lex specialis w stosunku do przepisów Działu VII k.p.a.

Poglądu tego Sąd nie podzielił. Nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, że przepisy k.k.w., jego art. 6 § 2, art. 7 § 1 i 2 oraz przepisy wydanego na podstawie art. 249 § 3 pkt 3 k.k.w. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r., są lex specialis w stosunku do przepisów k.p.a., Działu VII "Wydawanie zaświadczeń", a zatem osobie odbywającej karę pozbawienia wolności lub tylko przebywającej w areszcie śledczym nie przysługuje prawo do wystąpienia z wnioskiem w trybie art. 217 k.p.a. Odmienny jest zakres przedmiotowy tych regulacji. Przepisy k.k.w., co wynika z jego art. 1 § 1, dotyczą wykonywania orzeczeń w postępowaniu karnym. W tych ramach skazanemu przysługuje określone w art. 6 § 2 kodeksu prawo składania wniosków, skarg i próśb do organów wykonujących orzeczenie. Zarówno zakres przedmiotowy ustawy Kodeks karny wykonawczy jak i prawo kierowania wniosków, skarg i próśb do organu wykonującego karę wskazują na to, że te wnioski, skargi i prośby dotyczyć mają wykonywania orzeczeń w postępowaniu karnym.

Przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych należy stosować do skarg, wniosków i próśb osób osadzonych w zakładach karnych, dotyczących kwestii wynikających z regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Taka jest delegacja ustawowa z art. 249 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia z 13 sierpnia 2003 r. Również przepisy tego rozporządzenia nie niwelują przepisów k.p.a. dotyczących zaświadczeń, a zatem postępowania, w którym kierownik zakładu karnego występuje wobec osadzonego w charakterze organu administracyjnego, przepisy tego rozporządzenia nie są lex specialis w stosunku do Działu VII k.p.a., nie wykluczają jego zastosowania i nie stanowią o niedopuszczalności drogi sądowej w tej sprawie.

Przepis art. 217 k.p.a. przewiduje prawo każdego obywatela do wystąpienia do organu administracji z wnioskiem o wydanie zaświadczenia potwierdzającego stan faktyczny i obowiązek organu wydania takiego zaświadczenia o ile wnioskodawca wykaże interes prawny. Warunkiem w tym przypadku jest istnienie stosunku administracyjnoprawnego, który niewątpliwie zachodzi pomiędzy kierującym zakładem zamkniętym a przebywającym w nim obywatelem, nawet jeśli ten pobyt jest przymusowy.

Wracając do wniosków skarżącego z 14 września 2022 r. stwierdzić należy, że nic nie wskazuje na to, by można było je zaklasyfikować jako wnioski, skargi i prośby dotyczące wykonania orzeczenia w postępowaniu karnym, czyli jako wnioski z art. 6 § 2 k.k.w. Skarżący nie odniósł się w tych wnioskach do sposobu wykonywania orzeczenia w postępowaniu karnym, nie zawarł w nich skierowanej do organu wykonującego orzeczenie skargi ani prośby na temat sposobu wykonywania orzeczenia w postępowaniu karnym.

Treść tych wniosków nie pozostawia wątpliwości co do tego, że intencją skarżącego było uruchomienie postępowania o wydanie zaświadczenia na podstawie przepisu art. 217 k.p.a. Trybu dla tego rodzaju postępowania przewidzianego w przepisach k.p.a. organ nie zastosował, co zresztą przyznaje, podkreślając, że zastosował tryb przewidziany w przepisach k.k.w., jego art. 6 § 2, art. 7 § 1 i 2 oraz przepisach wydanego na podstawie art. 249 § 3 pkt 3 k.k.w. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r., a skargi na decyzje wydane w tym trybie należą do właściwości sądów powszechnych (art. 7 § 1 i 2 k.k.w.).

Sąd administracyjny rozstrzygający niniejszą sprawę nie zajął się skargą należącą do właściwości sądów powszechnych, a skargą na bezczynność w przedmiocie wydania zaświadczenia. Bezczynność organu administracji zdefiniowana została w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. jako stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. W tym przypadku przepis szczególny art. 217 § 3 k.p.a. przewiduje termin tygodniowy do wydania zaświadczenia.

Sąd nie podziela pojawiającego się w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu, w myśl którego skazanemu lub tymczasowo aresztowanemu przysługuje prawo zwrócenia się do organu postępowania wykonawczego z wnioskiem o wydanie zaświadczenia na podstawie art. 217 k.p.a., ale realizacja tego prawa następuje w myśl zasad określonych w przepisach k.k.w. jako lex specialis wobec k.p.a. (dla przykładu postanowienie NSA z 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt III OSK 316/23). Zdaniem Sądu przepisy k.k.w. nie mają takiego charakteru, a to z uwagi na odmienny zakres przedmiotowy tych regulacji wykluczający możliwość uznania, że realizacja uprawnień z k.p.a. następuje w trybie przepisów k.k.w., które dotyczą zupełnie innych stosunków prawnych.

Właściwość sądu administracyjnego w tej sprawie wynika z art. 3 § 2 pkt 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Przepis ten dopuszcza wniesienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Przekładając ten tekst na prostszy język – dotyczy on bezczynności lub przewlekłości postępowania, które nie zmierza do wydania decyzji lub postanowienia (art. 3 § 2 pkt 1 – 3 p.p.s.a.), ani do podjęcia czynności z art. 3 § 2 pkt 4 tej ustawy, czyli dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa materialnego. Skarga na bezczynność i przewlekłość postępowania w tego rodzaju przypadkach została przewidziana w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Art. 3 § 2 pkt 9 tej ustawy dotyczy uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postpowania administracyjnego określonego w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego (jak również w wybranych działach Ordynacji podatkowej, co nas nie interesuje w tej sprawie). Art. 1 pkt 4 k.p.a. stanowi o tym, że Kodeks postępowania administracyjnego normuje (między innymi) postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń. Skoro w nomenklaturze k.p.a. istnieje postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń, to należy przyjąć, że uprawnienia i obowiązki wynikające z Działu VII k.p.a. "Wydawanie zaświadczeń" są tymi, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., a więc skarga na bezczynność lub przewlekłość postępowania jest w tej sprawie dopuszczalna.

Zgodnie z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. skargę do sądu można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, a takim środkiem jest, między innymi, ponaglenie przewidziane w art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Mowa o ponagleniu skierowanym do organu wyższego stopnia. Środek ten został wyczerpany przez skarżącego.

Sumując, skarga w części domagającej się stwierdzenia bezczynności okazała się uzasadniona, dlatego Sąd w pkt 1 wyroku stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie. Obowiązkiem organu będzie wdrożenie trybu przewidzianego w przepisach Działu VII k.p.a. ze szczególnym zwróceniem uwagi na wymóg z art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., polegający na obowiązku wykazania przez osobę domagającą się poświadczenia określonych faktów swego interesu prawnego. Samo stwierdzenie skarżącego – w celu przedłożenia do sądu – nie jest dostatecznym wykazaniem interesu prawnego. Jest zbyt ogólne, hipotetyczne i niekonkretne.

W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę uznając, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Wybór jednego z kierunków wykładni i zastosowania prawa występujących w orzecznictwie sądów administra-cyjnych nie jest rażącym naruszeniem prawa. Jest opowiedzeniem się za jednym z dyskutowanych i prezentowanych w judykaturze poglądów. Z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy ma ono charakter ewidentny, oczywisty i nie dający się pogodzić z podstawowymi zasadami prawa.

Oddaleniu uległo również żądanie przyznania skarżącemu 25.000 zł na podstawie art. 149 p.p.s.a. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu tej kwoty, okoliczności, które wskazywałyby na wagę naruszenia jego uprawnień i ich konsekwencje dla jego sytuacji prawnej.