Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 161/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 6 par. 1, art. 7 par. 2, art. 18, art. 80 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 8 par. 1, art. 11
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. C., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, z dnia 23 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 213/23, w sprawie ze skargi J. C., na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie, z dnia 6 kwietnia 2023 r. nr 2801-IEE.7192.33.2023, w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 213/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę J. C. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 6 kwietnia 2023 r., nr 2801-IEE.7192.33.2023 w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniósł skarżący. Działający w jego imieniu pełnomocnik na zasadzie art. 173 § 1, art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżył wyrok w całości:

I. zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z przepisami procedury administracyjnej, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 6 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji (Dz.U z 2022 r., poz. 479, ze zm., dalej: u.p.e.a.), poprzez bezpodstawne zaakceptowanie przez sąd pierwszej instancji działań organów egzekucyjnych polegających na oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną, pomimo że niezasadnie podjęto czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych w sytuacji gdy skarżący nie uchylał się od wykonania obowiązku uregulowania należności;

– art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz art. 8 § 1, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez zaakceptowanie przez sąd pierwszej instancji nieprawidłowego działania organów polegających na odmowie uwzględnienia złożonej skargi pomimo, że nie zastosowano środka egzekucyjnego najmniej uciążliwego oraz nie wyjaśniono podstaw i zasadność przesłanek zastosowania określonego środka egzekucyjnego, a ponadto prowadzono postępowanie w sposób niebudzący zaufania do organów administracji publicznej i naruszono zasady proporcjonalności;

– art. 80 § 1 u.p.e.a. poprzez zaakceptowanie przez sąd pierwszej instancji dokonanej przez organy błędnej jego wykładni i nieprawidłowego zastosowania, polegającego na uznaniu, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki prowadzenia postępowania egzekucyjnego i zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego

w sytuacji złożenia przez skarżącego wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowej, jak również złożenia wniosku do organu egzekucyjnego o wskazanie aktualnej kwoty zadłużenia, celem jej dobrowolnego uregulowania.

Mając powyższe na względzie autor skargi kasacyjnej, na podstawie art. 176

w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprany do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji;

2. o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Nadto oświadczył, że skarżący kasacyjnie zrzeka się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz

o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zarządzeniem z 26 czerwca 2024 r. w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego skierował sprawę na posiedzenie niejawne.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 6 § 1 u.p.e.a., w ramach którego skarżący kwestionuje podjęcie przez organ egzekucyjny czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w sytuacji, gdy zobowiązany nie uchylał się od wykonania obowiązku uregulowania należności.

Odnosząc się do tego zarzutu należy wskazać, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. podstawą skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W postępowaniu dotyczącym skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Ustawodawca zdefiniował pojęcie "czynność egzekucyjna" wskazując, że należy rozumieć przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania.

Tym samym w sprawie nie było podstaw do analizy zarzutu naruszenia art. 6 u.p.e.a. statuującego zasadę obligatoryjnego podejmowania egzekucji, w kontekście twierdzeń skarżącego o niezasadnym podjęciu przez organ egzekucyjny czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w sytuacji, gdy zobowiązany nie uchylał się od wykonania obowiązku uregulowania należności. Obowiązek badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej jest powiązany z zarzutami w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, a także z podstawami umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zasadność wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie podlega ocenie w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną. Dokonanie oceny w tym zakresie w zaskarżonym postanowieniu i wyroku sądu pierwszej instancji nie daje podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz art. 8 § 1, art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Jak zasadnie wyjaśnił w sprawie organ odwoławczy, z samej istoty postępowania egzekucyjnego, w toku którego stosowane są elementy przymusu, wynika pewien stopień dolegliwości dla zobowiązanego. O zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może decydować subiektywne przekonanie zobowiązanego, lecz zobiektywizowane kryteria, zaistniałe w stanie faktycznym danej sprawy. Przy wyborze środka egzekucyjnego organ egzekucyjny powinien i kierować się nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz przede wszystkim efektywnością. Zastosowany środek egzekucyjny powinien być jak najmniej uciążliwy dla zobowiązanego, jednakże ta najmniejsza uciążliwość nie może niweczyć celu zabezpieczenia, jakim jest stworzenie dla wierzyciela podatkowego pewnych gwarancji zaspokojenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stanowi co do zasady jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (por. wyroki NSA z 23 sierpnia 2022 r., III FSK 4868/21 i z 6 maja 2021 r., III FSK 3404/21). W przypadku jego zastosowania strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych do wysokości należności podlegających egzekucji, może zatem dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. Jednocześnie przepisy prawa przewidują instrumenty, które łagodzą dolegliwości, związane z dokonanym zajęciem egzekucyjnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przytoczono argumentacji, która wskazywałaby, że zastosowany w sprawie środek w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego był zbyt uciążliwy, zaś zastosowanie innych środków zabezpieczających, według skarżącego mniej uciążliwych, zapewniłoby również skuteczność postępowania zabezpieczającego. Wobec powyższego, zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest niezasadny.

W konsekwencji nie ma podstaw do uznania zasadności zarzutu naruszenia art. 80 § 1 u.p.e.a. Argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej nie zdołała podważyć oceny dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w zakresie prawidłowości zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego skarżącego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

sędzia del. WSA Agnieszka Olesińska sędzia NSA Wojciech Stachurski sędzia NSA Jacek Pruszyński

-----------------------

2