Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 554/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust.2, art. 28 ust. 1, ust. 3, art. 123
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus /spr./, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 kwietnia 2024 r., nr 910/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia 29 kwietnia 2024 r. nr 910/2024, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej: "ZUS", "organ rentowy"), działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 497) - zwanej dalej "u.s.u.s.", w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej "rozporządzeniem, odmówił I.K. (dalej: "Strona", "Wnioskodawczyni" lub "Skarżąca") umorzenia odsetek w łącznej wysokości 2.553 zł naliczonych na dzień 25 stycznia 2024 r., od zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 06/2019 – 09/2020.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:

2.1. I.K. prowadziła działalność gospodarczą. W związku z tym, że nie wywiązała się z obowiązku opłacania wymaganych składek, na jej koncie w ZUS powstały m. in. zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Pismem z dnia 18 stycznia 2024 r., które wpłynęło do ZUS w dniu 25 stycznia 2024 r., Wnioskodawczyni zwróciła się:

1) o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą;

2) oraz o rozłożenie na raty należności głównej - składek na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 5.657,30 zł na okres 24 miesięcy.

W uzasadnieniu wniosku Wnioskodawczyni powołała się na trudną sytuację finansową. Oznajmiła, iż musiała zarejestrować firmę, aby złożyć wniosek do Weterynarii o wydanie decyzji. Weterynaria nakazała wykonanie remontów, w związku

z czym nie otrzymała decyzji, a firma nie mogła w pełni działać. Po kilku miesiącach sklep został otwarty, lecz sprzedaż była znikoma. Wnioskodawczyni naraziła się na poważne straty finansowe. Jak oświadczyła, działalność nie przyniosła dochodu, gdyż produkcja nigdy nie została uruchomiona, pozostały natomiast do opłacenia koszty.

W kolejnym piśmie które wpłynęło do organu dnia 1 marca 2024 r., Strona powtórzyła podane wcześniej okoliczności. Dodała, że po kilku miesiącach od zgłoszenia w CEIDG działalności gospodarczej prowadzona była sprzedaż w sklepie. Docelowo Strona chciała otworzyć kilka sklepów i produkcję towaru, lecz w związku

z brakiem produkcji naraziła się na straty. Została obciążona kosztami najmu, opłatami stałymi za gaz i energię, a nie miała przychodu. Dodatkowym problemem, który przeszkodził w osiągnięciu celu była choroba i pandemia. W czasie pandemii Strona nie skorzystała z tarczy antykryzysowej. Wnioskodawczyni poinformowała, że obecnie ma dużo spraw windykacyjnych, komorniczych oraz kredyt odnawialny. Nie była w stanie spłacać kart kredytowych i bank wypowiedział jej umowy. Powoli spłaca zaległości. Zwarła ugodę z gazownią, jednak musiała na ten cel pożyczyć ponad 10.000 zł od rodziny, aby mogło dojść do zawarcia porozumienia. Strona nadmieniła także, że jest

w złym stanie zdrowia, choruje na [...] oraz ma problemy [...]. Zmuszona była wykonywać rehabilitację prywatnie ze względu na około roczny czas oczekiwania na zabiegi.

W toku prowadzonego postępowania Strona prócz ww. pisma do sprawy przedłożyła dokumentację w postaci: informacji o przychodach z innych źródeł oraz

o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2023 (PIT-11), ugodę nr [...][...], informację o kredycie odnawialnym, zaświadczenie lekarskie z 5 stycznia 2023 r., skierowanie do poradni specjalistycznej z 17 listopada 2023 r., informację medyczną z dnia 30 października 2023 r., wyniki badań RTG oraz informację dla lekarza kierującego z dnia 2 stycznia 2024 r.

ZUS w trakcie postępowania dokonał również własnych ustaleń w oparciu o dane wynikające z informacji: z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, z Centralnej Ewidencji Pojazdów, z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej

a także pisma ZUS Oddział w [...] z dnia 20 grudnia 2023 r.

2.2. ZUS uzasadniając decyzję o odmowie umorzenia Stronie odsetek w łącznej kwocie 2.553 zł (naliczonych na dzień 25 stycznia 2024 r.) od zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne - za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 06/2019-09/2020 wskazał, iż analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że do wniosku o umorzenie ww. należności Strona nie przedłożyła oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, skutkiem którego organ nie dysponował danymi w zakresie środków finansowych pozostających do dyspozycji Strony, ponoszonych wydatków związanych z bieżącym jej utrzymaniem czy wysokości posiadanych przez nią zobowiązań. Brak było również informacji odnośnie liczby osób wspólnie z nią zamieszkujących i gospodarujących.

Organ rentowy ustalił, iż Strona figuruje w bazie danych ZUS, jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu od 1 czerwca 2019 r. W trakcie procedowania znajduje się wniosek Strony w sprawie zasiłku chorobowego od 6 października 2023 r. W okresie od 10/2023 do 03/2024 Stronie nie wypłacono żadnego świadczenia.

Z załączonej informacji o przychodach z innych źródeł oraz o dochodach

i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2023 (PIT-11) wynika, że ww. osiągnęła dochód w wysokości 16.060,65 zł. Dodatkowo, organ rentowy ustalił, że Wnioskodawczyni jest panną.

W dalszej treści ustaleń organ przytoczył okoliczności związane ze stanem zdrowia Strony, przedstawił przedłożoną do sprawy dokumentację medyczną. Dodał podane przez Stronę informacje na temat wielości spraw windykacyjnych, komorniczych oraz kredytu odnawialnego, braku spłat kart kredytowych i wypowiedzeniu przez bank umów. Organ podał również informacje Strony na temat jej spłaty zaległości, zawartej

z gazownią ugodzie, oraz pożyczce jaką Strona musiała zaciągnąć u członków rodziny aby doszło do zawarcia ww. porozumienia.

Dodatkowo, na podstawie dokonanych ustaleń własnych ZUS przedstawił, że Strona w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych figuruje jako współwłaściciel [...] części nieruchomości - niezabudowanej działki gruntu, położonej w [...]

o powierzchni [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...]. Nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i nie jest wobec niej prowadzone postępowanie egzekucyjne.

W odniesieniu zaś do okresu powstałych zaległości objętych wnioskiem

o umorzenie organ rentowy wypowiedział się, że biorąc pięcioletni okres przedawnienia, zadłużenie Strony nie uległo przedawnieniu i nadal jest wymagalne.

W dniu 4 stycznia 2024 r. została wydana decyzja o wysokości zadłużenia Strony, która uprawomocniła się 26 lutego 2024 r.

Odnosząc się do kwestii całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek ZUS wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. również nie zachodzą, ponieważ w stosunku do działalności Wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Zobowiązanie Strony znacznie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Z tych przyczyn nie ma też zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy.

Organ rentowy podał, iż Strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie jest zatrudniona na umowę o pracę. Zwróciła się z wnioskiem

do organu o wypłatę zasiłku chorobowego od 6 października 2023, który to wniosek jest w trakcie procedowania. Wobec Strony nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest zatem w jego ocenie podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie organ wykluczył przesłanki,

o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Dodatkowo organ rentowy wskazał, że możliwości przymusowego dochodzenia od Strony zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ wyczerpane. Jak wskazał, w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99). Z tych powodów organ uznał, iż wobec Strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Powyższe zdaniem organu uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o u.s.u.s.

ZUS stwierdzając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, podjął również czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s

Przywołując ich treść a dalej wskazując na analizę dokumentacji zgromadzonej

w aktach sprawy ZUS podał, iż nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. W ocenie Zakładu okoliczności w nim wymienione (pkt 1-3) nie zachodzą. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w stosunku do Strony nie zachodzi, gdyż nie prowadzi działalności gospodarczej. Okoliczności, o których mowa

w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą, ponieważ Strona nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Organ wskazując na pozyskane od Strony informacje co do jej stanu zdrowia, wskazał, iż zaistnienie przesłanki dotyczącej umorzenia należności z uwagi na stan zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także musi skutkować pozbawieniem takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia.

ZUS podał, że nie kwestionował sytuacji zdrowotnej Strony a wykazywane przez nią problemy uznał za udokumentowane. Podkreślił jednakże, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny całkowicie uniemożliwia uzyskanie dochodu. Organ w tym miejscu zauważył, że Strona zgłoszona jest do ubezpieczeń jak pracownik, a aktualnie prowadzone jest wobec niej postępowanie w sprawie zasiłku chorobowego. Ponadto, nie przedstawiła orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy. Zatem w ocenie organu brak jest podstaw do uznania, że stan zdrowia Strony wyklucza możliwość uzyskiwania przez nią dochodów niezbędnych do spłaty należności z tytułu składek.

ZUS, rozważył na podstawie posiadanych informacji również możliwość umorzenia należności Strony z uwagi na jej trudną sytuację finansową, która

w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Organ podał, że do wniosku o umorzenie należności Strona nie przedłożyła "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej (...)", zatem ZUS nie dysponował danymi w zakresie środków finansowych będących do dyspozycji Strony, ponoszonych przez nią wydatków związanych

z bieżącym utrzymaniem, czy wysokości posiadanych zobowiązań. Brakuje również informacji na temat liczby osób wspólnie z nią zamieszkujących i gospodarujących.

ZUS ustalił, że w bazie danych Zakładu, Strona figuruje, jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu od 1 czerwca 2019 r. Wskazując na dane wynikające z informacji o przychodach z innych źródeł oraz o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (PIT-11), podał, iż wynika

z nich również, że Strona za rok 2023 osiągnęła dochód w kwocie 16 060,65 zł. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne za IV kwartał 2023 r. dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.744,91 zł. Analizując możliwość umorzenia należności organ podał, iż w jego ocenie sytuacja materialno-bytowa Strony nie ma charakteru trwałego, bowiem może ona poprawić się w związku z tym, że pozostaje na rynku pracy. Strona jest zatrudniona na umowę o pracę, a obecnie zwróciła się

o wypłatę zasiłku chorobowego. Każda natomiast osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia

i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy, ponieważ to na płatniku ciąży ustawowy obowiązek regulowania składek w obowiązującym terminie jak i wysokości. Zatem płatnik powinien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej

i płatniczej bez udziału państwa. Powoływane trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia.

Organ podał, że dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem - na które zwróciła Strona w złożonym wniosku. Nie stanowią one przesłanek umorzenia. Natomiast w odpowiedzi na informację Strony, że obecnie ma dużo spraw windykacyjnych, komorniczych oraz kredyt odnawialny, nie była w stanie spłacać kart kredytowych i bank wypowiedział umowy, a w chwili obecnej spłaca zaległości i zawarła ugodę z gazownią uprzednio pożyczając od rodziny 10.000 zł, organ odpowiedział, iż w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego.

Organ podał, iż w prowadzonej sprawie nie zostało dotychczas wdrożone postępowanie egzekucyjne, wobec tego umorzenie zadłużenia na obecnym etapie byłoby, zdaniem Zakładu przedwczesnej. Natomiast odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawych jakim jest umorzenie należności

z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Zakład nie może rezygnować

z możliwości wyegzekwowania należności, dając tym samym możliwość zaspokojenia zobowiązań innych wierzycieli.

Organ w końcowej części uzasadnienia wskazał, iż Strona zwróciła się

o rozłożenie na raty składek na ubezpieczenie zdrowotne na okres 24 miesięcy. Jednak, w ocenie ZUS opłacenie zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę nie pozbawi Strony środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, wydłużeniu ulegnie jedynie okres spłaty. Skorzystanie natomiast z prawa umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. Zakład dostrzega możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek, chociażby niewielkimi kwotami np. w formie układu ratalnego, bez uszczerbku dla sytuacji materialnej, zatem podjęcie decyzji o umorzeniu należności byłoby nieuzasadnione.

W końcowej części uzasadnienia, organ rentowy podał, iż korzystanie przez dłużnika z systemu ubezpieczeń społecznych, czy z ubezpieczenia zdrowotnego (leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia) i jednocześnie nieregulowanie zaległości w odprowadzaniu składek, narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych, albowiem osoba z jednej strony korzysta ze świadczeń a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali.

Decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje natomiast organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. W przypadku natomiast braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, ZUS ma ustawowy obowiązek odmówić należności z tytułu składek. Wobec powyższego ZUS odmówił umorzenia należności wskazanych w sentencji decyzji.

3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Skarżąca zaskarżając decyzję ZUS podała, iż pismem z 18 stycznia 2024 r. zwróciła się

o umorzenie odsetek w łącznej kwocie 2.553 zł naliczonych na 25 stycznia 2024 r. przypadających od zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, za okres 06/2019-09/2020 oraz rozłożenie na raty należności głównej na okres 24 miesięcy. Wniosek złożyła ze względu na trudną sytuację finansową. Działalność gospodarczą zgłosiła w od 06/2019 r., ponieważ był to wymóg, aby złożyć pismo do weterynarii celem uzyskania decyzji o dopuszczenia zakładu do produkcji. Tej decyzji jednak nie otrzymała. W tym czasie była zatrudniona na etacie i były odprowadzane składki ZUS i zdrowotne.

Ze względu na wyłączenie prądu przez wynajmującego w lipcu 2020 r. nie było możliwości prowadzenia jakiejkolwiek działalności. Od sierpnia 2020 r. nie było żadnego obrotu. Jak Skarżąca podała, ponosiła jedynie same koszty. Zaznaczyła, że składki miała odprowadzane przez pracodawcę, w związku z tym stwierdzenie, że naraziła ZUS na straty jest niezgodne z prawdą. Ponadto, w okresie pandemii nie skorzystała

z umorzenia składek na okres 3 miesięcy.

Skarżąca wskazała, iż jej sytuacja finansowa nadal jest trudna, ponieważ choruje. Rehabilitacja na którą czeka możliwa byłaby dopiero w styczniu 2025 r. Wyczerpała 182-dniowy okres zasiłku chorobowego. ZUS odmówił jej świadczenia rehabilitacyjnego. Nie może wrócić o pracy ze względu na zły stan zdrowia. Jej sytuacja jeszcze bardziej się zmieniła, gdyż nie ma środków do życia, a jest osobą samotną. Do skargi dołączono decyzję ZUS z 10 maja 2024 r. o odmowie przyznania Stronie prawa do zasiłku chorobowego za okres od 13 marca 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r.

4. W odpowiedzi na skargę ZUS reprezentowany przez pełnomocnika wniósł

o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

5.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy

z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli, decyzja podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub gdy doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, (które to ograniczenie nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie).

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale

i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania

w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek

o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyła Strona skarżąca. Na zawiadomienie o powyższym organ nie sprzeciwił się temu wnioskowi i nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, w związku z tym uzasadnionym było przeprowadzenie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym w podanym wyżej trybie.

5.3. Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości wydania przez Prezesa ZUS zaskarżonej decyzji o odmowie umorzenia odsetek w łącznej wysokości 2.553 zł naliczonych na dzień 25 stycznia 2024 r., od zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 06/2019 – 09/2020.

5.4. Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w zaskarżonej decyzji art. 28 u.s.u.s. Przepis ten daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji całkowitej ich nieściągalności (art. 28 ust. 1 – 3), a także

w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Jednocześnie, na podstawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy

i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności

w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji,

w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Ponadto, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych

w cytowanym na wstępie rozporządzeniu.

Przepis § 3 ust. 1 wskazanego aktu stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu zaznaczenia wymaga, iż z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcia, które wydawane są w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, przejawiającego się

w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości określonego kierunku rozstrzygnięcia dochodzi

w tego rodzaju sprawach dopiero, gdy nastąpi ustalenie zaistnienia którejś

z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Zatem, wykazanie istnienia którejś z podanych wyżej przesłanek otwiera organowi możliwość (nie obowiązek) do zastosowania tego rodzaju ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego, czyli nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, CBOSA).

5.5. Sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, ale i także właściwego przeprowadzenia postępowania w tym dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego reguły dowodzenia, wyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Badając rozpoznawaną sprawę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Konstrukcja prawna art. 28 u.s.u.s. pozwala na przyjęcie stanowiska, iż umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może nastąpić albo z urzędu, albo na wniosek zainteresowanej strony. Przy czym należy zauważyć, że gdy został złożony wniosek o umorzenie tych należności, stanowisko Strony do jego złożenia przesądza o zakresie żądania, w ramach którego może zapaść rozstrzygnięcie. "Takie rozumienie ww. przepisu określa art. 63 § 1 k.p.a., który wskazuje m.in. na konieczność określenia we wniosku żądania strony, a który to przepis tak jak i inne przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ma zastosowanie

w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych z mocy art. 123 u.s.u.s. (por.: wyrok WSA w Warszawie dnia 3 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1604/07, CBOSA).

Dokonując rozważań w sprawie, w pierwszej kolejności uwagi wymaga, iż z akt sprawy wynika, że Skarżąca pismem z dnia 18 stycznia 2024 r. zwróciła się do organu: o rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 5.657,30 zł na okres 24 miesięcy oraz o umorzenie należności z tytułu odsetek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując przedmiotową sprawę nie odniósł się do wniosku o rozłożenie zaległości na raty. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ przyznał, że w powyższym zakresie taki wniosek został przez Stronę złożony. Następnie stwierdził, że w ocenie ZUS, opłacenie zadłużenia wraz

z odsetkami za zwłokę nie pozbawi Strony środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a jedynie wydłuży okres spłaty.

Takie sformułowanie zawarte w zaskarżonej decyzji nie pozwala na stwierdzenie, czy organ odmówił rozłożenia na raty składek na ubezpieczenie zdrowotne, czy oceniał jedynie wniosek w zakresie umorzenia odsetek.

Wprawdzie art. 29 u.s.u.s. stanowi o rozłożeniu na raty i odroczeniu terminu płatności należności z tytułu składek na ZUS w formie umowy, lecz nie zastrzega tej formy do odmowy rozłożenia należności na raty lub odroczenia terminu płatności. W sytuacji, gdy ZUS odmawia stronie ulgi, jest zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej i poprzedzenia jej postępowaniem w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, który z mocy art. 123 u.s.u.s. ma zastosowanie

w sprawach nie uregulowanych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ( por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2024 r., III UZP 3/24 LEX nr 3788441 ).

Zatem z treści decyzji nie można wywieść, czy wniosek strony w zakresie rozłożenia na raty będzie przedmiotem oceny w odrębnym postępowaniu, czy też organ uznał w niniejszej decyzji niezasadność wniosku, odnosząc się do wniosku strony o rozłożenie na raty i stwierdzając, że w jego ocenie opłacanie zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę nie pozbawi Skarżącej środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a jedynie wydłużeniu ulegnie okres spłaty.

Również z akt sprawy nie wynika, czy wniosek o rozłożenie należności na raty z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne został rozpoznany w odrębnym trybie.

Okoliczność niedokonania właściwych ustaleń co do treści i zakresu żądania Strony przedstawionego w złożonym przez nią wniosku oraz brak wskazania stronie trybu rozpoznania tego wniosku, spowodowało, iż organ naruszył art. 7 k.p.a. zgodnie z którym, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Ponadto zwrócenia uwagi wymaga, iż organ analizując wniosek Strony w zakresie umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 06/2019 – 09/2020 wskazał, iż z przedłożonej do akt sprawy informacji o przychodach z innych źródeł oraz o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2023 (PIT – 11) Skarżąca osiągnęła dochód w kwocie 16.060,65 zł Dodatkowo w bazie danych ZUS PESEL – [...] organ ustalił, iż Skarżąca jest panną. Organ w rozważaniach swoich oparł się na wskaźniku służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej

w odniesieniu do minimum socjalnego. Jak podał, z danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne za IV kwartał 2023 r. dla 1–osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.744,91 zł. Na tej podstawie organ przyjął, iż trudności finansowe oraz sytuacja życiowa Strony nie mają charakteru trwałego ze względu na okoliczność, że Strona pozostaje na rynku pracy.

Tymczasem organ zaniechał całkowicie odniesienia się do podanych wyżej dochodów Skarżącej, wynikających ze złożonego zeznania podatkowego i ustalenia miesięcznego dochodu w okresie za jaki je uzyskała, pozbawiając tym samym możliwości sprawdzenia, czy nie spełnia ona przesłanek wynikających z § 3 pkt 1 rozporządzenia. Poziom minimum socjalnego jest kształtowany w oparciu o dane GUS i pewne statystyczne założenia dotyczące wydatków. Wobec czego organ analizując sprawę powinien zawsze, jeśli nawet traktuje to kryterium jako wzorzec, dokonywać oceny możliwości finansowych strony z uwzględnieniem szczególnych okoliczności indywidualizujących jej sytuacje materialną, a także zdrowotną.

Nie kwestionując utrwalonego w orzecznictwie poglądu, zgodnie z którym

w postępowaniu toczącym się na wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie. Podkreślić należy jednak, że powyższe nie zwalnia organu z obowiązku prowadzenia postępowania w taki sposób, który zapewni należyte i sprawne ustalenie stanu faktycznego z poszanowaniem m. in. zasady informowania (art. 9 k.p.a), wyrażającej się w konieczności informowania strony o okolicznościach prawnych i faktycznych, mających wpływ na realizację jej praw i obowiązków oraz czuwaniu, by osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Organ powinien realizować powyższą zasadę w sytuacji, gdy strona nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. ZUS w takim wypadku powinien współdziałać ze stroną celem wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 listopada 2022 r., I SA/Kr 866/22, CBOSA).

Podkreślenia w tym przypadku także wymaga, iż możliwość umorzenia odsetek nie dotyczy tylko przypadku umorzenia należności głównej, gdyż w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. ustawodawca posłużył się terminem "należności", a nie "należność", co oznacza, że wszystkie elementy, takie jak: składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, są należnościami z tytułu składek. Poszczególne należności zaliczane do "należności z tytułu składek" nie tworzą nowego, odrębnego bytu w postaci jednej "należności z tytułu składek", która obejmuje łącznie wszystkie wymienione w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności. Pojęcie należności obejmuje zatem różnego rodzaju świadczenia o odrębnym statusie, które ze względów redakcyjno-legislacyjnych określono wspólnym mianem "należności z tytułu składek" (por.: wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2006 r., sygn. akt I UK 240/05, nie publ.). Uznać zatem należy, że wszędzie tam, gdzie w ustawie ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy więc nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. "należności z tytułu składek" mogą być umarzane w całości lub w części. Mając na względzie treść art. 24 ust. 2 ww. ustawy i wywody zamieszczone wyżej uznać należy, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Reasumując art. 28 u.s.u.s. pozwala zatem na umorzenie także samych odsetek za zwłokę od wskazanych w nim składek. Wnioskodawca ma przy tym we wskazanym wyżej zakresie pełną swobodę w wyborze należności, których umorzenia się domaga; może zatem domagać się umorzenia w całości lub w części niektórych tylko składek, samych odsetek, dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia lub kosztów egzekucyjnych, może łączyć swoje żądania w ramach tych należności, przy czym jeśli umorzone zostaną składki to z mocy prawa umorzeniu ulegają również te należności z nimi związane, o których mowa jest w art. 28 ust. 4 u.s.u.s., tj.: odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i dodatkowa opłata.

5.6. W świetle powyższego Sąd uznał, że organ rozpoznając niniejszą sprawę naruszył przepisy procesowe tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., gdyż nie ustalił i nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, które to naruszenie niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie uzasadnienie zaskarżonej decyzji z przyczyn wyżej wskazanych nie spełnia wymogów w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego, wynikających z art. 107 § 3 k.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w szczególności zobowiązany będzie wyrazić stanowisko co do trybu rozpoznania złożonego przez stronę wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast w sprawie wniosku o umorzenie odsetek, organ przeprowadzi prawidłowo postępowanie dowodowe, w tym dokonana oceny wykazanych dochodów Skarżącej, w zakresie spełnienia przesłanki związanej ze spłatą należności w odniesieniu do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

5.7. Mając zatem na uwadze podane okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.