Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 163/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2024 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 12 stycznia 2024 r. nr SKO/RŚ-423/443/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz R. A. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. A. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 12 stycznia 2024 r. nr SKO/RŚ-423/443/2023 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Legnicy (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 8 września 2022 r. nr DR.5212.56.19.2022/2023.IK odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 23 maja 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego związku ze sprawowaniem opieki nad matką J. A. (ur. ...] r.) posiadającą orzeczenie z 11 kwietnia 2008 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. We wniosku zawarła jednocześnie wniosek o uchylenie decyzji przyznającej skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, który obecnie pobiera.

W dniu 31 sierpnia 2022 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy.

Decyzją z 28 listopada 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 20 stycznia 2023 r. SKO – po rozpatrzeniu odwołania - uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia.

Po przeprowadzeniu ponownego postępowania decyzją z dnia 8 września 2023 r. – wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r.) - organ pierwszej instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalił, że matka skarżącej jest wdową i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, a zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. W oparciu o dokumentację medyczną, wywiad środowiskowy i przesłuchanie skarżącej ustalił, że matka skarżącej jest praktycznie leżąca, korzystająca z pieluchomajtek i wkładek higienicznych, choruje na: cukrzycę typu drugiego insulinoniezależną, zaburzenia korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych, uogólnione zmiany zwyrodnieniowe stawów i kręgosłupa, chorobę nadciśnieniową serca, torbiel oponowa na wysokości C5-Th3, przewlekłą niewydolność krążenia mózgowego, wole guzkowe obojętne tarczycy w eutyrozie, stan po usunięciu macicy z powodu raka trzonu macicy, astma oskrzelowa, nietrzymanie moczu, zaćma, słabsza lewa strona ciała z powodu zaniku rdzeniowego mięśni. Ma trudności z ze skupieniem uwagi i zapamiętywaniem, niedowidzi i niedosłyszy. Opieka polega na pomocy w higienie, zmianie pozycji w łóżku, ubieraniu się i karmieniu, przygotowywaniu posiłków dietetycznych, podawaniu leków, prowadzeniu gospodarstwa domowego, robieniu zakupów, umawianiu i towarzyszeniu w wizytach lekarskich (ortopeda, diabetolog, kardiolog, neurolog, endokrynolog, lekarz rodzinny) również we W. i L. Matka skarżącej porusza się po mieszkaniu (pierwsze piętro) za pomocą kul, chodzika lub przy pomocy innych osób, a poza domem korzysta z wózka inwalidzkiego. Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca (55 lat) pracowała do 2011 r. i potem nie podejmowała zatrudnienia, ponieważ opiekowała się matką i ojczymem. Do 15 września 2020 r. matka skarżącej miała przyznane usługi opiekuńcze (cztery godziny w dni robocze i trzy godziny w dni wolne od pracy), a skarżąca w latach 2020-2022 miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy. Oceniając te okoliczności organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnił natomiast zaistnieniem negatywnych przesłanek z art. 17 ust. 1b oraz z ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., tj. momentem powstania niepełnosprawności matki (w 77 roku życia) oraz pobieraniem przez skarżącą – od 1 sierpnia 2020 r. - specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zaskarżoną decyzją - w wyniku rozpoznania odwołania - SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Ustaliło, że skarżąca z dniem 31 grudnia 2022 r. przestała pobierać specjalne świadczenie opiekuńcze, wobec czego stwierdziło, że ustała przeszkoda wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Zakwestionowało zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując na wyrok zakresowy Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 8/2013 stwierdzający niezgodność ww. przepisu z art. 32 Konstytucji RP. W konsekwencji SKO dokonało oceny dowodowej zebranych w sprawie dowodów, w tym wywiadu środowiskowego, i ustaliło stan faktyczny sprawy uznając go za niespełniający przesłanki związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Organ odwoławczy wyjaśnił, że pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej (osoba obecnie leżąca, wymagająca karmienia przez inne osoby, korzystająca z łóżka rehabilitacyjnego) w toku prowadzonego postępowania nie wynika z przedstawionej dokumentacji medycznej. Stwierdził, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje już od dawna (2008 r.), matka skarżącej porusza się o balkoniku, jest samodzielna, operacja przepukliny brzusznej w dniu 9 stycznia 2023 r. – jako choroby przejściowej - przebiegła bez powikłań, używa pieluchomajtek a nie pampersów, a lekarz w zaświadczeniu z 18 maja 2023 r. nie zalecił materaca przeciwodleżynowego. Organ odwoławczy wskazał, że matka skarżącej w latach 2013-2020 korzystała z pomocy w formie usług opiekuńczych, z których zrezygnowała w maju 2020 r. ze względu na podjęcie opieki przez skarżącą. Wskazał, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził aktualnego wywiadu środowiskowego przed wydaniem decyzji z 8 września 2023 r., oparł ustalenia na wywiadzie z 30 sierpnia 2022 r., a pełnomocnik skarżącej nie podnosił, że ustalonym w ww. wywiadzie stan faktyczny uległ zmianie. Przeprowadził też szczegółową analizę dowodów dotyczących przebiegu zatrudnienia skarżącej i. Ustalił, że skarżąca od 1991 r. do 2001 r. prowadziła działalność gospodarczą, od 2007 r. posiadała status bezrobotnej przyjmując niektóre propozycje pracy z PUP (ostatnia w 2017 r.), którego wskutek rezygnacji została pozbawiona w 2020 r. przed przyznaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego (od 1 sierpnia 2020 r.). Mając na uwadze stan faktyczny organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad matką, natomiast przy wsparciu usługami opiekuńczymi istnieje realna możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Wskazał, ze świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje za sama opiekę nad członkiem rodziny i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO z 12 stycznia 2024 r. oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacja przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, a także niezasadne uznanie, że zakres opieki, jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 w związku z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 11 kwietnia 2008 r., że matka skarżącej pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia. W uzasadnieniu skargi, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, przedstawiła rozumienie opieki w kontekście art. 17 u.ś.r. odnosząc ją do ustaleń w sprawie i ich oceny przez organy, którą uznała za arbitralną. Zakwestionowała przyjęty przez SKO zakres opieki nad matką i ocenę, że skarżąca może podjąć częściowe zatrudnienie mimo obecnego stanu zdrowia matki. Argumentowała, że spełniła wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i również złożyło wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrola legalności dotyczyła decyzji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej.

Zaskarżona decyzja została wydana w dniu 12 stycznia 2024 r. w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., co Sąd ocenia jako prawidłowe.

Z dniem 1 stycznia 2024 r. nastąpiła bowiem zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w. Jednocześnie zgodnie art. 63 ust. 1 u.ś.w. świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r., należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty (por. wyrok WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 104/24, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA).

W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej jest rozwiedziona i poza skarżącą nie posiada innych zstępnych, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, której przyczyną jest upośledzenie narządu ruchu (05-R) oraz choroby neurologiczne (10-N). Nie jest też kwestionowane, że skarżąca – jako jej córka - mieści się w kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Bezsporne jest też, że z dniem 31 grudnia 2022 r. wygasło prawo skarżącej do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym owa w art. 16 u.ś.r., wobec tego – jak słusznie stwierdziło SKO - nie jest już przeszkodą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Sporne jest w istocie to, czy matka skarżącej wymaga opieki stałej lub długotrwałej i w konsekwencji czy charakter i zakres tej opieki sprawowany przez skarżącą przy wsparciu usługami opiekuńczymi uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zdaniem SKO, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżąca a wykonywaną przez nią opieką nad matką. Zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przy wsparciu usługami opiekuńczymi.

Wedle skarżącej, spełnione zostały przesłanki do ustalenia jej prawa do przedmiotowego świadczenia.

Przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wynikają z art. 17 u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jako prawidłowe ocenił Sąd pominięcie przez organ odwoławczy negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust.1b u.ś.r. ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie Sąd w składzie orzekającym stwierdził, że w sprawie naruszone zostało prawo materialne i procesowe.

Celem zatem uregulowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Istnienie tego związku podlega ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych sprawy wynika, że matka skarżącej (urodzona w 1942 r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Legnicy z 2008 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z kolei orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 2019 r. wynika, ze matka skarżącej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Z obu orzeczeń wynika więc, że matka skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasadniczo organy nie kwestionowały stanu zdrowia matki skarżącej. Zauważenia jednak wymaga, że postępowanie w sprawie trwało półtora roku. W toku postępowania, w tym podczas wywiadu środowiskowego, podczas przesłuchania skarżącej i w odwołaniach, skarżąca przedstawiała dowody oraz opisała aktualny stan zdrowia matki, który uległ stopniowemu pogorszeniu w stosunku do okresu złożenia wniosku (maj 2022 r.) wpływając na zakres opieki i zaangażowanie skarżącej.

Organ odwoławczy stan zdrowia matki – i w konsekwencji ocenę zakresu sprawowanej opieki - przyjął według dowodów z 2022 r. uwzględniając jedynie fakt przeprowadzenia operacji przepukliny brzusznej (styczeń 2023 r.), co ocenił jako chorobę przejściową, czyli pozostającą bez wpływu na zakres opieki. Pominął natomiast fakty i zalecenia lekarskie wynikające z zaświadczeń lekarskich (z 18 maja i 18 kwietnia 2023 r.), które dowodzą postępu w utracie samodzielności matki skarżącej i pośrednio, choć jednoznacznie – potwierdzają oświadczenia skarżącej, że matka jest osobą leżącą (zalecenia lekarskie wz. zapobiegania odleżynom).

Ocena ta i nieuwzględnienie aktualnego zakresu sprawowanej opieki nad matką po upływie roku od wywiadu środowiskowego, postępu licznych chorób matki (w tym skutkujących ograniczeniem czy uniemożliwieniem samodzielnego poruszania się, spożywania posiłków - wobec zaniku mięśni kończyn górnych i dolnych), zaistnienia nowych okoliczności pogłębiających niesamodzielność matki skarżącej i uzależnienie od pomocy córki w większym stopniu – nie jest w tym stanie rzeczy adekwatna, a przez to jest nieprawidłowa w kontekście ustalenia konieczności sprawowania opieki nad matką wykluczającej podjęcie zatrudnienia przez skarżącą.

Dokumentacja medyczna złożona w sprawie przez skarżącą dowodzi, że stan zdrowia matki ulega stopniowemu pogorszeniu. Ponadto zakres i charakter chorób w świetle doświadczenia życiowego, do którego odwołuje się zasada swobodnej oceny dowodów, wskazują na ich pogłębianie się, a przez to postępująca niesamodzielność podopiecznej skutkującą zwiększeniem zaangażowania skarżącej w opiekę, w tym polegającą na pozostawaniu w dyspozycji i dbaniu o dobrostan matki leczonej onkologicznie (radioterapia). Ocena SKO zupełnie pomija aktualny opis stanu zdrowia matki skarżącej, który w połączeniu z wiekiem nie pozwala na proste przyjęcie, że w zasadzie matka skarżącej nie wymaga pomocy w opisanym przez skarżącą zakresie i przy wsparciu usługami opiekuńczymi – skarżąca może podjąć pracę w czasie udzielania tego wsparcia. Przyjęcie przez organ odwoławczy, że skoro skarżąca nie udokumentowała zakupu pampersów, oświadczyła, że matka korzysta z pieluchomajtek oraz wkładek higienicznych, a lekarz nie zalecił materaca przeciwodleżynowego, to oznacza to inny, mniejszy zakres opieki niż podaje skarżąca – dowodzi błędnego wnioskowania w oparciu o zebrane dowody i jest sprzeczne z pozostałymi dowodami w sprawie oraz z doświadczeniem życiowym.

Trzeba zauważyć, że już w 2020 r. nie było wątpliwości, że matka skarżącej jest niesamodzielna a skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Skarżącej został wówczas przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie art. 16a u.ś.r., który jest uzależniony od dochodu, ale podstawowe warunki przyznania są podobne jak świadczenia pielęgnacyjnego. Trudno racjonalnie uzasadnić, wbrew wynikającemu z zebranych dowodów pogorszenie stanu zdrowia wywołane postępującymi chorobami oraz wiekiem matki skarżącej nie wystąpiło w późniejszej, trwającej ok. półtora roku, sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd w składzie orzekającym nie ma wątpliwości, że sprawie zaistniały przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co prawidłowo ocenił organ pierwszej instancji, natomiast błędnie oceniło to SKO.

Nie ma w sprawie znaczenia okoliczność, że matka skarżącej zrezygnowała w 2020 r. z usług opiekuńczych, świadczonych w latach 2013-2020. Dla zaistnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. liczy się stan faktyczny ustalony w dacie orzekania przez organy o świadczeniu pielęgnacyjnym, co miało miejsce znacznie później.

Nie można w tej sytuacji uznać, jak to przyjął organ odwoławczy oraz organ pierwszej instancji, że opieka nad matką skarżącej nie ma cech opieki stałej lub długotrwałej. Okoliczności sprawy świadczą, że na skarżacej spoczywa ciężar codziennej, stałej opieki. Opieka ta, wbrew ocenie SKO, nie polega wyłącznie na czynnościach dnia codziennego, choć te również w całokształcie czynności wykonywanych przez opiekuna stanowią element opieki w rozumieniu art. 17 u.ś.r.

Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną, że, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, CBOSA). Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18, CBOSA). Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów u.ś.r. nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, CBOSA).

Nie można tworzyć nowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Za orzecznictwem, opieka to nie tylko dobrostan fizyczny osoby schorowanej. Jest to również wyręczanie tej osoby z codziennych obowiązków, normalnych czynności dnia codziennego, rodzinnych, życiowych. Sprowadzenie opieki tylko do czynności pielęgnacyjnych z pominięciem innych prowadzi do zdeformowania znaczenia opieki, a to z kolei wypaczałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego.

W konsekwencji, SKO wskutek również błędnej wykładni prawa, nieprawidłowo oceniło zebrane dowody i błędnie ustaliło, że opieka sprawowana przez skarżącą nie ma cech opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Niewłaściwie też uznało, że w sprawie brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawną matką.

Wskazać należy, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca przewidział dwie przesłanki przyznania świadczenia, tj. niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie zatrudnienia. Przy czym, okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpatrywania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy. Bez znaczenia pozostaje nawet, czy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Ponadto w toku postępowania konieczność ta się zwielokrotniła. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Podkreślić w tym miejscu należy, że ww. norma nie wymaga, aby strona zrezygnowała z pracy zarobkowej, a wystarczającym jest, aby nie miała realnej możliwości jej podjęcia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną.

SKO błędnie oceniło, że nie ma związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad 80-letnią matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, cierpi na liczne schorzenia, a jej stan się pogarsza Związek ten niewątpliwie zachodzi, bowiem niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad matką. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że matka skarżącej ze względu na zaawansowany wiek i liczne schorzenia wymaga całodobowej, stałej opieki i obecności skarżącej, która będzie w pobliżu gotowa do udzielenia pomocy.

Należy ponadto wskazać na ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że pod pojęciem opieki stałej należy również rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. W konsekwencji można to uznać za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem opieka skarżącej sprawowana nad niepełnosprawną matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej.

W realiach rozpoznawanej sprawy uznać zatem należy, że zakres sprawowanej przez skarżącej opieki nad matką nie daje mu sposobności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca codziennie wykonuje osobiście wszelkie czynności opiekuńcze w takim zakresie, który pozostaje adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stan zdrowia matki skarżącej, osoby niepełnosprawnej, wymaga bez wątpienia stałej przy niej obecności i podejmowania różnego rodzaju czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Zauważyć też trzeba, że skarżąca przez cały czas pozostaje w gotowości do udzielenia matce wymaganej pomocy. Nawet zatem, jeśli skarżąca nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem nie wymaga tego stan i potrzeby matki, to pozostaje w tym czasie w jej dyspozycji, co także, bez wątpienia, stanowi element sprawowanej opieki. Mając na względzie zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Z kolei argumentacja SKO, że czynności opiekuńcze mogą zostać zrealizowane w ramach wsparcia usługami opiekuńczymi i w tym czasie skarżąca może podjąć zatrudnienie, jest oczekiwaniem nierealnym.

W tym stanie rzeczy, Sąd w składzie orzekającym uznał, ze w sprawie zaistniały wszystkie przesłanki uprawniające skarżącą do wnioskowania o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a wobec stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r.

Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku oraz okoliczność, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

O kosztach (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.