Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2202/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej~Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant sekretarz sądowy Dominik Więckowski po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1750/20 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 czerwca 2020 r. nr DSZ.V.5321.2168.2020.MK w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 czerwca 2021 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 czerwca 2020 r. nr DSZ.V.5321.2168.2020.MK w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 27 lutego 2020 r. nr SP.004055.2020.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Skarżącą złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. We wniosku wskazała, że jej mąż jest od 2010 r. aktywny zawodowo poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. na terytorium Królestwa Niderlandów (Niderlandy). W tej sytuacji Burmistrz przekazał przedmiotowy wniosek do rozpatrzenia właściwemu organowi czyli Wojewodzie Wielkopolskiemu.

Wojewoda decyzją z dnia 27 lutego 2020 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie nie zostało spełnione kryterium wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawność córki istnieje od 18 września 2019 r., zatem powstała po ukończeniu 18. roku życia.

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z 4 czerwca 2020 r., po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zajętego stanowiska Minister wyjaśnił, że wydając kwestionowaną decyzję, Wojewoda działał w oparciu o przepisy art. 1 lit. i, art. 67 oraz art. 68 ust. 1-3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z dnia 30 kwietnia 2004 r. ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, ze zm.), a także art. 60 ust. 3 oraz art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 (...) (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r. ze zm.) oraz art. 2 ust. 2, art. 3 pkt 15, art. 17, art. 21, art. 23a, art. 24 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U .z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.).

Minister przywołał treść art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1b oraz art. 21 w związku z art. 23a ust. 4 u.ś.r. i wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Minister podkreślił, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych określa katalog zamknięty warunków, jakie należy spełnić, ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z tym przepisem świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18. rokiem życia lub 25. rokiem życia w przypadku kontynuacji nauki. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego nie sposób uznać, że zostały spełnione kryteria wynikające z art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Minister zauważył, że mimo uznania przez Trybunał Konstytucyjny art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niekonstytucyjny w wyroku zakresowym, nie istnieją obecnie inne regulacje dotyczące możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, który ma miejsce w niniejszej sprawie.

Na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła M. S.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę. Sąd I instancji w całości podzielił pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej treści przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Sądu I instancji, w rozpatrywanej sprawie prawnie istotny jest fakt stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym, które to orzeczenie powoduje domniemanie niekonstytucyjności zakwestionowanej części. Sądy są zaś związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej przez niego oceny zgodności danego przepisu z Konstytucją. WSA zwrócił przy tym należy uwagę, że zgodnie z treścią art. 118 ust. 1 Konstytucji inicjatywa ustawodawcza przysługuje m.in. Radzie Ministrów, której członkiem jest także Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, czyli organ wydający zaskarżoną decyzję. Mimo tego Minister w ciągu ponad 6 lat, jakie minęły od wydania omawianego wyroku, nie podjął odpowiednich działań zmierzających do realizacji zaleceń Trybunału Konstytucyjnego wynikających z wydanego orzeczenia. Sąd I instancji uznał, że w takiej sytuacji, w razie braku reakcji ustawodawcy, należy odkodować podstawę prawną z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta bowiem w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

Ponadto Sąd I instancji zwrócił uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest świadczeniem, które podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w trybie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W świetle art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 21, art. 23a ust. 1, 3 i 4 u.ś.r. oraz art. 67, art. 68 ust. 1 lit. a i art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 wydanie decyzji w niniejszej sprawie wymagało uprzedniego prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, który jest elementem niezbędnym do właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Jak natomiast wynika z akt sprawy, skarżąca jest obecnie nieaktywna zawodowo, ale jej mąż (ojciec dziecka) pracuje zawodowo poza granicami kraju w Holandii (Królestwie Niderlandów). Zgodnie zatem z zasadą pierwszeństwa wniosek skarżącej winien być przesłany przez Wojewodę do właściwego organu Niderlandów. Z treści pisma Wojewody z dnia 27 lutego 2020 r. skierowanego do córki skarżącej wynika jednak, że w ocenie organu "zasadnym było przekazanie przedmiotowego wniosku do wskazanej instytucji niemieckiej". Skoro pierwszeństwo miała odpowiednia instytucja holenderska, to czemu Wojewoda przesłał wniosek do odpowiedniej instytucji niemieckiej? Z akt sprawy oraz uzasadnień wydanych decyzji nie sposób także ustalić, jakie było rozstrzygnięcie instytucji holenderskiej w przekazanej sprawie? Wątpliwości Sądu I instancji wzbudził również fakt, że w piśmie tym organ powołuje się na "wniosek (A. S.) o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia 31.10.2019 r." Takiego zaś wniosku w aktach sprawy nie ma. W ocenie Sądu I instancji, z treści uzasadnień wydanych decyzji wnioskować można, że przedmiotem rozstrzygnięć organów obu instancji jest zaś, znajdujący się w aktach sprawy, wniosek skarżącej (M. S.) "o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" z 30 października 2019 r., mimo że oba organy podają datę wniosku "31 października 2019 r.", z tej zaś daty w aktach sprawy nie ma żadnego wniosku. Ponadto w pismach organu I instancji z 27 lutego 2020 r. skierowanych do A. S. oraz Urzędu Gminy i Miasta jest mowa o "wniosku z dnia 31.10.2019 r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego", mimo że Urząd Gminy i Miasta pismem z 13 listopada 2019 r. przekazał Wojewodzie wniosek o "ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" złożony przez skarżącą, a w piśmie z 21 stycznia 2020 r. organ ten przekazywał Wojewodzie oświadczenie M. S. w celu wykorzystania przy "ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". Z akt sprawy nie wynika zatem w sposób dostatecznie jasny, ile i jakich wniosków zostało złożonych (jeden czy dwa), co było przedmiotem wniosków (świadczenie pielęgnacyjne czy zasiłek pielęgnacyjny) oraz które z tych wniosków były procedowane przez organ i kto był wnioskodawcą (M. czy A. S.).

Podsumowując, Sąd I instancji uznał, że w trakcie rozpatrywania przedmiotowej sprawy organy administracji publicznej naruszyły obowiązujące przepisy postępowania administracyjnego, czyli art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz prawa materialnego, czyli art. 17 ust. 1b u.ś.r. i z tego względu uchylił wydane w tej sprawie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.). WSA wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę, organ przede wszystkim prawidłowo ustali stan faktyczny sprawy, w tym jednoznacznie wyjaśni wyżej omówione wątpliwości. Uzupełni materiał dowodowy o dokumenty świadczące o przekazaniu, w ramach systemu koordynacji świadczeń, wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do właściwego organu Królestwa Niderlandów oraz informację, czy przekazany wniosek został rozpatrzony, a jeśli tak, to jakie zapadło w tej sprawie rozstrzygnięcie. Następnie ponownie rozpatrzy złożony wniosek, uwzględniając wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. przedstawioną przez Sąd w niniejszym orzeczeniu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Minister Rodziny i Polityki Społecznej wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a w każdym przypadku – o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu Minister zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji bezpodstawne niezastosowanie, polegające na przyjęciu, że sprawę skarżącej należało załatwić z pominięciem ww. przepisu, który w ocenie Sądu I instancji został uznany za niekonstytucyjny, a zatem niemający mocy obowiązującej w tej konkretnej sprawie, podczas gdy w istocie Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swojego wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wyraźnie stwierdził, że ww. przepis pozostaje w mocy do czasu jego zmiany przez ustawodawcę;

2) art. 71 ust. 3 w związku z art. 67 ust. 2 oraz art. 73 ust. 1, obowiązującej w dniu wydania wyroku w sprawie K 38/13, ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z późn. zm.), poprzez ich bezpodstawne pominięcie w procesie wykładni przedmiotowego wyroku Trybunału, a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że organy obu instancji nieprawidłowo zinterpretowały ww. wyrok w sprawie K 38/13;

3) art. 68 ust. 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że instytucja właściwa w drugiej kolejności, w rozumieniu art. 68 ust. 1 rozporządzenia 883/2004, powinna przed załatwieniem sprawy czekać na rozstrzygnięcie instytucji właściwej w pierwszej kolejności w innym państwie członkowskim;

II. naruszenie przepisów o postępowaniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn.zm.,zwanej dalej "k.p.a."), poprzez ich bezpodstawne zastosowanie, polegające na uznaniu, że wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji przez polskie organy administracji (właściwe w drugiej kolejności w rozumieniu rozporządzenia 883/2004) bez wcześniejszego uzyskania stanowiska w przedmiocie wniosku skarżącej ze strony instytucji właściwej w pierwszej kolejności w innym państwie członkowskim, stanowiły o niewyjaśnieniu stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, podczas gdy w istocie okoliczność ta nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez ich bezpodstawne zastosowanie, polegające na uznaniu, że braki w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonej decyzji mogły mieć wpływ na wynik sprawy, podczas gdy w istocie sama skarżąca nie podnosiła wątpliwości co do oceny materiału dowodowego przez organ w zakresie ustalenia pierwszeństwa właściwości państw członkowskich do wypłaty świadczeń rodzinnych w rozumieniu przepisów rozporządzenia 883/2004, co oznacza, że rozumiała motywy, jakimi kierował się organ, oceniając okoliczności faktyczne sprawy;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez ich bezpodstawne zastosowanie, polegające na uznaniu, że ewentualne określenie błędnej (o jeden dzień) daty wniosku, stanowiły o niewyjaśnieniu stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, a nawet gdyby tak było, to że naruszenie to mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez ich bezpodstawne zastosowanie, polegające na uznaniu, że oczywiste omyłki pisarskie pojawiające się w znajdujących w aktach sprawy dokumentach, które stanowiły czynność materialno-techniczną i w związku z tym nie podlegały rektyfikacji w trybie art. 113 k.p.a. i które dotyczyły postępowania w sprawie ustalenia córce skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (tj. świadczenia rodzinnego, o którym mowa w art. 16 u.ś.r., stanowiły o niewyjaśnieniu stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, która dotyczy ustalenia samej skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tj. świadczenia rodzinnego, o którym mowa w art. 17 u.ś.r.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należało, że skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Mając na uwadze przedmiot rozpoznawanej sprawy, wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednocześnie zaznaczenia wymaga, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że przywołany przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Podkreślić w tym miejscu należy, że wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania jej przepisów znajduje swój wyraz w oparciu wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, a bezpośrednie zastosowanie przepisu Konstytucji może przejawiać się w odmowie zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z ustawą zasadniczą (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 984/20).

W orzecznictwie sądów administracyjnych obecnie przyjmuje się jednolicie, że rezultat tak przeprowadzonej wykładni art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. jest jednoznaczny. W odniesieniu do grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia, art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. zachował walor zgodności z Konstytucją. Natomiast w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 984/20, czy z 2 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 1197/22).

Fakt nieusunięcia z systemu prawnego art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie powoduje, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego pozbawiony jest znaczenia dla rozstrzygania spraw indywidualnych. Podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego grupie opiekunów osób, których niepełnosprawność nie powstała w dzieciństwie, nie może być wypowiedź zawarta w uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, według której, "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie »prawa« do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa". Konstatacja ta, w odniesieniu do braku uchylenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz decyzji przyznających świadczenia, jest oczywista w świetle art. 190 ust. 1-4 Konstytucji RP. Nadto, skoro Trybunał Konstytucyjny nie jest ustawodawcą pozytywnym, co wynika wprost z art. 188 pkt 1 Konstytucji, jego wyrok nie stanowi źródła prawa. Jednak stwierdzenie konstytucyjności jedynie części norm dekodowanych z kontrolowanego przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności norm zawartych w zakwestionowanej części przepisu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 1197/22).

Podkreślenia także wymaga, że inicjatywa zmiany stanu prawnego spoczywała na władzy wykonawczej bądź władzy ustawodawczej z uwagi na posiadaną inicjatywę ustawodawczą. Wieloletnia zwłoka w regulacji stanu prawnego na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że kontrola zgodności z prawem decyzji w sprawach indywidualnych musi uwzględniać stan bezczynności legislacyjnej i nie może prowadzić do pozbawienia przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego znaczenia w kontekście ochrony praw obywateli (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 1197/22). Oznacza to, że norma prawna odkodowana na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. musi uwzględniać instytucję materialnoprawną, która nie utraciła cech zgodności z Konstytucją.

Skoro rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie zostało oparte o część art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznaną przez Trybunał za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP to z powodów opisanych wyżej brak podstaw by za zasadny uznać sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

W tym kontekście nie można przyznać racji zarzutowi naruszenia art. 71 ust. 3 w związku z art. 67 ust. 2 oraz art. 73 ust.1 Konstytucji RP.

Wadliwy okazał się także zarzut naruszenia art. 68 ust. 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że instytucja właściwa w drugiej kolejności, w rozumieniu art. 68 ust. 1 rozporządzenia 883/2004, powinna przed załatwieniem sprawy czekać na rozstrzygnięcie instytucji właściwej w pierwszej kolejności w innym państwie członkowskim. Kontrolowany Sąd, wbrew kasacji, nie wyraził w wyroku poglądu, konsekwencją którego byłby nakaz wstrzymania się przez organy z podjęciem jakichkolwiek działań do czasu wydania rozstrzygnięcia w państwie właściwym w pierwszej kolejności. Sąd nadmienił jedynie, że w trakcie ponownego rozpoznania niniejszej sprawy organ właściwy w drugiej kolejności winien ustalić czy a jeśli tak to z jakim wynikiem zakończyła się sprawa w państwie właściwym w pierwszej kolejności. Tego rodzaju wytyczne uznać należało za w pełni uzasadnione jeśli zważy się na znaczny upływ czasu (ponad rok), jaki upłynął pomiędzy datą przekazania wniosku do organu właściwego w pierwszej kolejności, a datą w jakiej zapadł wyrok w pierwszej instancji. W ocenie Sądu II instancji tak długi okres czyni bardzo prawdopodobnym, że postępowanie przez organem właściwym w pierwszej kolejności zakończyło się, co w konsekwencji czyniłoby zbędnym prowadzenie jakichkolwiek innych dochodzeń celem ustalenia podlegania ustawodawstwu innego państwa.

Wyjaśnić należało, że interpretacja przepisów art. 68 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia nr 883/2004 prowadzi do wniosku, że ustawodawstwo polskie ma wyłącznie zastosowanie do momentu powstania uprawnienia do świadczenia na terenie innego państwa członkowskiego. Organ, do którego został złożony wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w przypadku zbiegu prawa do świadczeń ma obowiązek dokonania pełnych i wnikliwych ustaleń w zakresie znamion pojęcia "podleganie ustawodawstwu innego państwa", które decyduje o zastosowaniu przepisów o koordynacji, a następnie przejść do badania kwestii zbiegu prawa do świadczeń. Samo ustalenie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest równoznaczne z tym, że osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie. "Podleganie ustawodawstwu innego państwa" należy rozumieć w taki sposób, że wojewoda w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu musi zbadać te okoliczności i wyjaśnić z jakich świadczeń dana osoba korzysta lub może korzystać. Wszelkie ustalenia organów w tym zakresie powinny opierać się na współpracy krajowych instytucji państw członkowskich i polegać na wymianie danych niezbędnych do ustalenia praw i obowiązków ubezpieczonych oraz świadczeniobiorców( por. wyroki NSA: z dnia 17 stycznia 2018r, sygn. akt I OSK 972/16; z dnia 21 lutego 2024r. sygn. akt I OSK 1254/22; z dnia 21 listopada 2023r. sygn. akt I OSK 2288/21, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 202-r. sygn. akt II SA/Rz 1140/19).

Za wadliwy uznać należało zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Nie powinno budzić wątpliwości, że wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada prawdy obiektywnej oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Stosownie natomiast do przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Istotne jest, że co prawda organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy, jednakże strona nie jest zwolniona z obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, powinna w sposób staranny z dbałością o szczegóły złożyć wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego, jak też dowody, które w jej ocenie mają znaczenie w sprawie.

Poczynione ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym warunkom określonym w art. 107 § 3 K.p.a.

W świetle powyższych rozważań słusznie Sąd I instancji ocenił, że w trakcie postępowania administracyjnego nie w pełni dochowano wymogom, wynikających ze wspomnianych wyżej przepisów. Wbrew autorowi kasacji, stwierdzone przez Sąd I instancji nieścisłości w materiale dowodowym, jako że dotyczyły okoliczności istotnych w sposób zasadny uznane zostały za wyczerpujące przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Mając na względzie powyższe skargę kasacyjną jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 184 P.p.s.a.