Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SAB/Go 2/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
658
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku: Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 161 § 1 pkt 3, art. 149 kt 3 § 1a i  § 2 w zw. z art. 154 § 6, art. 200 w zw. z art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Damian Bronowicki Sędziowie Sędzia WSA Alina Rzepecka (spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi K spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na bezczynność Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w przedmiocie opłaty za przechowywanie towaru 1. Umarza postępowanie w zakresie zobowiązania do załatwienia sprawy. 2. Stwierdza, że Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. 3. Przyznaje od Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego na rzecz strony skarżącej – K spółki z ograniczoną odpowiedzialnością – sumę pieniężną w wysokości 3.000 (trzy tysiące) złotych. 4. Zasądza od Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego na rzecz strony skarżącej – K spółki z ograniczoną odpowiedzialnością – kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

K. sp. z o.o. (dalej: Skarżąca, Spółka, Strona), wniosła skargę na bezczynność Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] (dalej: NUC-S, organ) w zakresie wydania rozstrzygnięcia o kosztach przechowywania zajętego towaru.

Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny.

Funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej w dniu [...] marca 2021 r. na wjeździe do Polski - teren byłego przejścia granicznego, przeprowadzili kontrolę drogową zestawu ciężarowego marki [...] o nr rej. [...] wraz z naczepą z przymocowaną do niej (jak później ustalono bezprawnie) tablicą rejestracyjną o numerze [...].

Podmiotem wykonującym przewóz drogowy była Spółka.

W trakcie czynności kontrolnych ustalono, że numer VIN [...] naczepy marki [...] jest niezgodny z numerem znajdującym się w okazanym przez kierowcę do kontroli dowodzie rejestracyjnym naczepy. W dokumencie tym -SERIA [...] - podano markę naczepy [...] o numerze VIN [...] i tablicy rejestracyjnej [...].

Kierowca oświadczył funkcjonariuszom, że zamienił naczepy w Anglii i przełożył polską tablicę rejestracyjną [...] na naczepę zarejestrowaną w Wielkiej Brytanii. Używany na terytorium RP środek transportu nie posiadał dowodu rejestracyjnego lub innego dokumentu, potwierdzającego aktualność okresowych badań technicznych. Kierowca pojazdu nie posiadał również dokumentów potwierdzających dopuszczenie do obrotu ww. pojazdu na obszarze Unii Europejskiej lub potwierdzających objęcie tego pojazdu jakąkolwiek inną procedurą celną, umożliwiającą jego użytkowanie na obszarze UE. Według organu, Spółka wykonująca kontrolowany [...] marca 2021 r. przewóz drogowy, wprowadziła zatem na terytorium Unii Europejskie] towar niewspólnotowy, podlegający należnościom celnym i podatkowym.

Ujawniony pojazd został zatrzymany za pokwitowaniem nr [...] z [...] marca 2021 r. i na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne przekazany do depozytu celnego.

Decyzją z [...] lutego 2023 r., doręczoną Skarżącej [...] marca 2023 r., NUC-S dopuścił do obrotu ww. naczepę ciężarową i określił kwotę należności celno-podatkowych.

Pismem z [...] listopada 2023 r. pełnomocnik Strony wniósł za pośrednictwem NUC-S, skargę na bezczynność tego organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] (wpływ do UCS - [...] listopada 2023 r.) oraz ponaglenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] (dalej: DIAS) z [...] listopada 2023 r. (wpływ w tym samym dniu).

W skardze Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła NUC-S bezczynność w zakresie wydania rozstrzygnięcia o kosztach przechowywania zajętego towaru, która w ocenie Skarżącej miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W konsekwencji wniosła o: a) uznanie skargi za uzasadnioną; b) uznanie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; c) przyznanie od organu na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 30 000 zł.

W motywach Strona zaznaczyła, że [...] lutego 2023 r. NUC-S wydał decyzję

w przedmiocie dopuszczenia do obrotu towaru niewspólnotowego, tj. ww. naczepy.

W stosunku do niej organ zarządził strzeżenie w trybie art. 68 ust. 1 ustawy z dnia

16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (dalej: UKAS). Pomimo wydania decyzji, NUC-S do dnia sporządzenia skargi nie wydał postanowienia

w przedmiocie ustalenia kosztów strzeżenia towaru, co uniemożliwiło Spółce odbiór naczepy.

Skarżąca zaznaczyła, że skierowała do DIAS ponaglenie z [...] listopada 2023 r., w trybie

art. 141 ustawy Ordynacja podatkowa (dalej: O.p.) powołując się na orzecznictwo NSA zwróciła uwagę, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść nawet tego samego dnia, w którym zostało wniesione ponaglenie do właściwego organu.

Strona stwierdziła, że rozpoznanie sprawy w przedmiocie ustalenia kosztów strzeżenia przeciąga się ponad przeciętną miarę. Wskazała na terminy załatwienia sprawy wynikające z art. 139 § 1 O.p.

Podkreśliła, że pomimo upływu przeszło ośmiu miesięcy od wydania decyzji nie zostało wydane konieczne postanowienie, nie została zawiadomiona o podjęciu jakichkolwiek czynności w tym kierunku, a rzeczona naczepa w dalszym ciągu pozostaje pod dozorem organu celnego, co uniemożliwiło jej wykorzystywanie jej do celów prowadzonej działalności gospodarczej.

Zaznaczyła, że organ nie podejmuje żadnych czynności w tej sprawie, pomimo obowiązku wynikającego z art. 68 ust. 3 UKAS, co świadczy o jego bezczynności.

Według Skarżącej, skala naruszonych przez organ celny obowiązków oraz znaczne przekroczenie wyznaczonego przepisami ustawy Ordynacja podatkowa terminu uzasadniają uznanie, że do bezczynności organu doszło z rażącym naruszeniem prawa.

Ponadto Strona wskazała, że zgodnie z art. 149 § 2 ustawy o Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) Sąd, w przypadku, o którym mowa

w § 3, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Zgodnie z tym przepisem, grzywnę, o której można w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Skarżąca podkreśliła, że przeciętne miesięczne wynagrodzenie wyniosło w 2022 r. 6.346,15 zł. Górna granica możliwej do zasądzenia kwoty wynosi 31 730,75 zł, zatem żądanie zasądzenia kwoty 30 000,00 zł mieści się w dopuszczalnych granicach. Powołała się na pogląd wyrażony w wyroku NSA z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 4532/21 - przyznana suma pieniężna stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez

sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie tej sumy powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania.

Spółka zaznaczyła, że znamienne jest to, że organ przez osiem miesięcy nie

wydał koniecznego postanowienia, zaś ogólnie rozumiane postępowanie w sprawie wprowadzenia na obszar celny Rzeczypospolitej Polskiej towaru niewspólnotowego trwa de facto od dnia [...] marca 2021 r., tj. od dnia kontroli funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej. W tym stanie rzeczy poczucie bezpieczeństwa prawnego Strony, związane z oczekiwaniem na rozstrzygnięcie i pojawiającą się niepewnością, brak przyczynienia się Skarżącej do wydłużenia postępowania, pozbawienie możliwości zarobkowania przy wykorzystaniu ww. naczepy, jak również opieszałość organu, uzasadnia zasądzenie na jej rzecz żądanej sumy pieniężnej. Na wypadek uznania przez Sąd, że ww. kwota jest nieadekwatna, pełnomocnik Skarżącej dostrzegł także możliwość zmiarkowania rzeczonej sumy. Niemniej, podkreślił, że prezentuje stanowisko - że niezgodne z prawem zachowanie organu wymaga ukarania i jedynie ta forma, wiążąca się z realnym obciążeniem finansowym organu, spełni swoją funkcję wychowawczą i prewencyjną

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wskazał, że sporna naczepa została zatrzymana i przekazana do depozytu celnego na podstawie przepisu art. 35 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 19 marca 2004 r. Prawo celne. Do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie zatrzymany pojazd przechowywany był w depozycie celnym, a za okres jego przechowywania organ pobiera zgodnie z art. 93 ust. 1 pkt 1 prawa celnego opłaty stanowiące dochody budżetu państwa. Jak wynika z treści § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju

i Finansów z dnia 22.02.2017 r. w sprawie opłat i sposobu ich obliczania (Dz. U. z 3/5 2017r., poz. 375), za przechowywanie towarów nieunijnych w depozycie pobiera się opłatę w wysokości 5% ich wartości celnej - za każdy rozpoczęty miesiąc.

Dalej organ wyjaśnił, że decyzja NUC-S z [...] lutego 2023 r. została doręczona Skarżącej [...] marca 2023 r., a wobec braku złożenia od niej odwołania stała się ostateczna z dniem [...] marca 2023 r.

Organ wskazał, że w tej sytuacji wydanie ww. naczepy mogło nastąpić na wniosek Skarżącej z uwagi na uregulowanie statusu celnego towaru decyzją z [...] lutego

2023 r. Skarżąca w okresie pomiędzy otrzymaniem ww. decyzji – [...] marca 2023 r.,

a doręczeniem organowi ponaglenia – [...] listopada 2023 r., nie występowała jednak

z wnioskiem o wydanie naczepy. Jak przekonywał, Skarżąca od czasu otrzymania ww. decyzji z [...] lutego 2023 r. nie wyraziła zatem wobec organu woli odbioru ww. naczepy

i nie podjęła żadnych działań w tym celu. Nie można w tej sytuacji mówić

o przewlekłości postępowania sensu stricte, gdy żadne postępowanie nie zostało przez Stronę zainicjowane wnioskiem lub podaniem.

NUC-S podkreślił, że do prowadzenia określonych działań w sprawie nie zobowiązywał organu także wyraźny przepis prawa. Ustawa Prawo celne stanowi

w art. 93a ust. 1, że kwoty opłat, o których mowa w art. 92 i art. 93, są ustalane przez organ celny w drodze decyzji. Zaś w ust. 2 tego przepisu stwierdza się, że doręczenie decyzji, o której mowa w ust. 1, nie może nastąpić po upływie 3 lat, licząc od dnia zakończenia czynności, za dokonanie których pobierane są opłaty. Z uwagi zatem na przywołane powyżej przepisy ustawy Prawo celne. NUC-S stwierdził więc, że nie znajdował się w zwłoce w działaniu, do którego obligował go niejako "z urzędu" określony przepis prawa.

Organ zauważył nadto, że nie prowadził również żadnego postępowania na skutek wniosku złożonego przez Stronę, ponieważ w okresie od otrzymania decyzji

z [...] lutego 2023 r. do wniesienia skargi do Sądu, nie występowała z żadnym wnioskiem, który zainicjowałby jakiekolwiek postępowanie przed NUC-S w sprawie ustalenia kwoty opłaty za przechowywanie towaru w depozycie. Jednocześnie zaznaczył, że za tego rodzaju wniosek nie mogą być uznane wnioski o wydanie naczepy składane przez Stronę w trakcie postępowania określającego status celny zatrzymanego towaru, gdyż dotyczyły one innego etapu faktycznego i prawnego sprawy oraz złożone były w odrębnym postępowaniu, zakończonym decyzją organu

z [...] lutego 2023 r.

Reasumując NUC-S wskazał, że mógł do dnia wniesienia przez Skarżącą rozpatrywanej skargi na bezczynność organu wydać z urzędu stosowną decyzję

w sprawie kosztów przechowywania towaru w depozycie, ale nie był do wydania

takiej decyzji w tym terminie zobligowany. Nie będąc zatem zobowiązany wyraźnym przepisem do dokonania z urzędu określonej czynności na dzień wniesienia skargi przez Skarżącą; ani nie znajdując się w toku procedowania wniosku Skarżącej

o dokonanie określonej czynności, nie mógł popaść w stan przewlekłości lub bezczynności, który uzasadniałby formalnie wniesioną przez Stronę skargę.

Z kolei z ostrożności procesowej organ nadmienił nadto, że wnioskowana kwota grzywny jest rażąco nieadekwatna do okoliczności faktycznych sprawy i stopnia przyczynienia się Skarżącej do zaistniałego stanu rzeczy. W odniesieniu do działań zmierzających do wydania decyzji o kosztach przechowywania towaru, organ nie ignorował bowiem uporczywie wniosków Skarżącej w tym zakresie, z powodu braku takowych, i tym samym nie przyczynił się do ewentualnego naruszenia jakiegokolwiek interesu strony uprawnionej do odbioru naczepy.

Kończąc poinformował, że niezależnie od powyższego - czyniąc zadość wyrażonemu

w skardze żądaniu Skarżącej - wydał [...] grudnia 2023 r. decyzję ustalającą opłatę za przechowywanie towaru w depozycie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie przypomnieć należy, że stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy

z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z regulacją art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Zaznaczyć należy, że skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania nie jest ograniczona trzydziestodniowym terminem określonym w art. 53 § 1 i § 2 p.p.s.a. i stosownie do § 2b tego przepisu skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Można ją wnieść też tego samego dnia, w którym zostało wniesione ponaglenie do właściwego organu (por. wyroki NSA: z 2 11 grudnia 2019 r. II OSK 1314/19, z 29 października 2019 r. II OSK 2012/19). Co też skarżąca

w niniejszej sprawie uczyniła.

Co do zasady, celem skarg na bezczynność i (lub) przewlekłe prowadzenie postępowania jest ochrona praw strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia lub załatwienia sprawy w innej formie. Stosownie bowiem do treści

z art. 149 § 1 pkt 1- 3 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3

§ 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych

w art. 3 § 2 pkt 4a: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a art. 149 p.p.s.a.). Niemniej jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że

w sytuacji, gdy skarga do sądu na bezczynność i (lub) przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ została wniesiona w toku postępowania administracyjnego, to wydanie decyzji przed rozpoznaniem tej skargi przez sąd nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego. W takim przypadku sąd winien rozstrzygnąć czy bezczynność i (lub) przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce, a jeśli tak, to czy miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, czy też naruszenie to nie miało charakteru rażącego.

Taka też sytuacja wystąpiła w tej sprawie. W dniu [...] listopada 2023 r. pismem

z [...] listopada 2023 r. Skarżąca wniosła skargę na bezczynność NUC-S w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o kosztach przechowywania zajętego towaru. Natomiast, jak wynika z odpowiedzi na skargę - w dniu [...] grudnia 2023 r., zatem przed wydaniem wyroku w tej sprawie, NUC-S wydał decyzję ustalającą opłatę za przechowywanie towaru w depozycie.

O ile okoliczność ta, jak już wyżej wyjaśniono, nie powoduje bezprzedmiotowości całego postępowania, to uzasadnia umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu. W tym bowiem zakresie stało się ono bezprzedmiotowe.

Zaznaczyć dalej należy, że ani przepisy Ordynacji podatkowej, Prawa celnego, ani p.p.s.a. nie definiują pojęcia "bezczynności", czy też "przewlekłego prowadzenia postępowania". Definicję tych pojęć ukształtowała judykatura i piśmiennictwo. Wynika

z nich, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy

w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności. Bezczynność sprowadza się de facto do niedziałania organu administracji

i niezałatwienia sprawy w należytym terminie (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2019 r. sygn. akt II FSK 690/19; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowej orzeczenoa.nsa.gov.pl).

W sprawie poddanej kontroli tutejszego Sądu, Strona zarzucając NUC-S bezczynność podniosła, że pomimo upływu przeszło ośmiu miesięcy od wydania decyzji z [...] lutego 2023 r. nie zostało wydane - konieczne dla możliwości odbioru ww. naczepy

z depozytu - rozstrzygnięcie w zakresie ustalenia kosztów przechowywania zajętego towaru. Podkreślała, że nie została zawiadomiona o podjęciu jakichkolwiek czynności

w tym kierunku, i że ww. naczepa w dalszym ciągu pozostaje pod dozorem organu celnego, co uniemożliwiło jej wykorzystywanie jej do celów prowadzonej działalności gospodarczej.

Organ kontrargumentując zastrzeżenia Skarżącej przekonywał, że nie pozostawał w bezczynności, ponieważ po pierwsze, do prowadzenia określonych działań w sprawie nie zobowiązywał go wyraźny przepis prawa i w tym zakresie wskazał m.in. na regulacje ustawy prawo celne - art. 93a ust. 1 i ust.3. Po drugie, Strona od czasu otrzymania ww. decyzji z [...] lutego 2023 r. nie wyraziła wobec organu woli odbioru ww. naczepy i nie podjęła żadnych działań w tym celu. Podkreślał, że żadne postępowanie nie zostało przez Stronę zainicjowane wnioskiem lub podaniem.

Analiza akt sprawy, argumentów stron postępowania oraz obowiązującego stanu prawnego wykazała, że rację w sporze należy przyznać Skarżącej.

Na potrzeby dalszych rozważań przypomnieć trzeba, że w myśl art. 35 ust. 1

pkt 1 Prawa celnego, w depozycie urzędu celno-skarbowego przechowuje się czasowo towary nieunijne przed objęciem procedura celną lub uregulowanie sytuacji towarów w inny sposób (..).

W świetle art. 93 ust. 1 tej ustawy, za przechowanie towarów w depozycie lub

w magazynie czasowego składowania prowadzonym przez organ celny pobierane są opłaty, stanowiące dochody budżetu państwa.

Jak stanowi z kolei art. 93a Prawa celnego w brzmieniu na dzień orzekania przez organy, kwoty opłat, o których mowa w art. 92 i art. 93, są ustalane przez organ celny

w drodze decyzji. Doręczenie decyzji, o której mowa w ust. 1, nie może nastąpić po upływie 3 lat, licząc od dnia zakończenia czynności, za dokonanie których pobierane są opłaty (ust. 2).

Kwestię stawek opłat reguluje rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 22.02.2017 r. w sprawie opłat i sposobu ich obliczania (Dz. U. z 2017r., poz. 375 - dalej: rozporządzenie w sprawie stawek opłat). Zgodnie z § 2 ust. 1 tego aktu za przechowywanie towarów nieunijnych w depozycie pobiera się opłatę w wysokości 5% ich wartości celnej - za każdy rozpoczęty miesiąc.

Stosownie natomiast do brzmienia § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju

i Finansów z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie depozytu urzędu celno-skarbowego

(Dz. U. z 2017 r. poz. 373, dalej: rozporządzenie w sprawie depozytu) - okresy przechowywania towarów zajętych lub zatrzymanych są uzależnione od rozstrzygnięć wydanych przez właściwe organy.

Warto też wskazać na § 4 ust. 1 - przyjęcie towarów do przechowania w depozycie organ celny potwierdza, wydając pokwitowanie, którego wzór stanowi załącznik nr 1 do rozporządzenia.

Z kolei z treści § 8 ust. 1 wynika, że odbioru towarów przechowywanych czasowo

w depozycie może dokonać osoba, o której mowa w § 4 ust. 2 pkt 1, lub osoba przez nią upoważniona, po zwrocie oryginału pokwitowania i uiszczeniu opłaty za przechowanie, o której mowa w art. 93 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne. Upoważnienie do odbioru towarów powinno być sporządzone w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. Według ust. 2 - wydanie towarów zajętych lub zatrzymanych do postępowania administracyjnego prowadzonego przed właściwymi organami może nastąpić po wydaniu przez właściwy organ ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie.

W niniejszej sprawie organ działał w określonej procedurze, która zainicjowana została przeprowadzoną [...] marca 2021 r. kontrolą drogową zastawu ciężarowego wraz z ww. naczepą, następnie - zatrzymaniem pojazdu za pokwitowaniem [...] marca 2021 r. i na podstawie art. 35 ust. 1 Prawa celnego przekazaniem go do depozytu celnego;

w dalszej kolejności - wydaniem decyzji w przedmiocie dopuszczenia do obrotu ww. naczepy ciężarowej i określenia kwoty należności celno-podatkowych.

W ramach działania opisanej procedury gospodarzem był wyłącznie organ – władny do podejmowania stosownych czynności. Ostatnią do której był zobowiązany było ustalenie stosownym aktem opłaty za przechowanie w depozycie ww. naczepy. Wbrew wywodom organu w odpowiedzi na skargę, wykonanie tego obowiązku nie wymagało inicjatywy Skarżącej. Żaden przepis prawa nie zobowiązywał ją bowiem do złożenia jakiegokolwiek wniosku w tym przedmiocie. Sam organ również takiej normy nie wskazuje. Stąd oczekiwania NUC-S były prawem nieuzasadnione.

Natomiast o słuszności powyższego stanowiska przekonuje nie tylko fakt, że organ, mimo braku wniosku Strony (bo za taki nie sposób uznać wniesionego przez nią ponaglenia) stosowne rozstrzygnięcie wydał [...] grudnia 2023 r., ale również treść pisma NUC-S z [...] marca 2023 r. skierowanego do Referatu Kontroli Podatkowej Kontroli Celno-Skarbowej i Nadzoru nad Czynnościami Sprawdzającymi – ICK IAS w [...] – o przekazaniu w załączeniu akt sprawy wraz z decyzja z [...] lutego 2023 r. celem wydania w stosunku do zobowiązanego postanowienia o kosztach przechowania ww. towaru w depozycie (k- 75 akt administracyjnych, podkreślenie Sądu).

Zdaniem składu orzekającego, opisane okoliczności sprawy stanowią jeden

z przykładów bezczynności organu, gdyż niewątpliwie, pozostając w opisanej procedurze nie dochował on należytej staranności w takim zorganizowaniu jej przebiegu, aby - po wydaniu decyzji z [...] lutego 2023 r. w przedmiocie dopuszczenia do obrotu towaru niewspólnotowego (którą doręczono [...] marca 2023 r., i która stała

się ostateczna z dniem [...] marca 2023 r.) - sprawa zakończyła się niezwłocznie stosownym aktem, to jest decyzją w przedmiocie ustalenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie. Sprawę należało zakończyć w terminie jak najkrótszym, bez zbędnej, niczym nieuzasadnionej zwłoki – tak, by nie narażać Strony na coraz

większe koszty (związane chociażby z niemożnością wykorzystywania ww. naczepy

w prowadzonej działalności). Nie sposób nie zauważyć, że po wydaniu decyzji

z [...] lutego 2023 r. organ - poza wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie - nie miał już nic więcej do wykonania, przeprowadzenia, zgromadzenia, zbadania.

Należy podkreślić, że do czasu wydania decyzji z [...] lutego 2023 r. – przechowanie towaru w depozycie było uzasadnione. Chodziło bowiem o uregulowanie sytuacji towaru z uwzględnieniem wymagań i konsekwencji wynikających z prawa celnego. Wynika to wprost z § 10 ust. 2 rozporządzenia w sprawie depozytu, który stanowi, że okresy przechowywania towarów zajętych lub zatrzymanych są uzależnione od rozstrzygnięć wydanych przez właściwe organy. Oczywistym też jest, że długość tego okresu

w każdym przypadku będzie inna i zależna od okoliczności danej sprawy, stopnia jej skomplikowania i konieczności poczynienia stosownych ustaleń.

Analiza art. 35 ust.1 pkt 1 i art. 93 ust. 1 art. 93a Prawa celnego potwierdza, o czym było powyżej - że przechowywanie towaru w depozycie organu celnego, którego następstwem jest poniesienie stosownej opłaty przez osobę, na której ciążą obowiązki wynikające z przepisów prawa celnego, jest ściśle związane z działaniem organu celnego. Dotyczy to również wydania decyzji w sprawie ustalenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie. Takie działanie, jak już wskazano, nie może być jednak dowolne i nie może być dowolnie długie. Nie powinno trwać dłużej niż jest to niezbędne dla uregulowania sytuacji towaru, a w dalszej kolejności – zrealizowania spoczywającego na organie obowiązku wydania rozstrzygnięcia w sprawie ustalenia opłat. W powyższe założenie wpisuje się treść ww. pisma NUC-S z [...] marca 2023 r. skierowanego do odpowiedniego referatu o przekazaniu akt celem - właśnie – wydania

w stosunku do zobowiązanego postanowienia o kosztach przechowania ww. towaru

w depozycie. Nieodzowność podjęcia przez organ odpowiednich działań niewątpliwie spoczywała na organie.

Wobec poczynionych ustaleń, koniecznym jest zwrócenie uwagi na art. 73 ust. 1 Prawa celnego - dotyczący stosowania przepisów Ordynacji podatkowej do postępowania w sprawach celnych. Użyte w nim pojęcie "odpowiedniości stosowania" należy rozumieć stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej z niezbędną modyfikacją wynikającą z przepisów prawa celnego, a w wielu przypadkach zaniechanie stosowania przepisów Ordynacji podatkowej. W postępowaniu w sprawach celnych nie mają zastosowania przepisy dotyczące ogólnych zasad postępowania, zawarte w rozdziale

1 działu IV Ordynacji podatkowej, czyli art. 120, art. 121 § 1, art. 122 i art. 125 Ordynacji podatkowej. Niemniej jednak, zasady które rządzą postępowaniem celnym zostały opisane w preambule do Unijnego Kodeksu Celnego. Odnoszą się one do takich reguł ogólnych, jak m.in. zasada legalizmu, zapewnienie czynnego udziału strony

w postępowaniu, zaufania do organów celnych, a więc tych, które formułują elementarne zasady ogólne postępowania podatkowego.

Zdaniem Sądu, wbrew przekonywaniu organu uchybił on w tej sprawie powyższym zasadom, nie zastosował się do nich w należyty sposób. Realia przedmiotowej sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw Skarżącej,

a naruszenie przez organ ww. zasad ma charakter nader jaskrawy. Nie ulega wątpliwości, że jakiekolwiek działania, czynności podejmowane przez organ zawsze dokonują się w jakieś konkretnej procedurze. Winny być przeprowadzane

z zachowaniem zarówno ram prawnych jej przypisanych, jak i elementarnych zasad postępowania.

Sąd stwierdza, że w świetle poczynionych uwag, należało przypisać NUC-S bezczynność. Nadto, ma ona charakter rażący.

Wyjaśnić należy, że z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że

rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. jest stan, w którym bez żadnych wątpliwości, w okolicznościach danej sprawy, można stwierdzić, że w sposób oczywisty naruszono prawo. O tym, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nie decyduje sam tylko przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania tejże bezczynności albo przewlekłego prowadzenia postępowania. Za rażące naruszenie można uznać długotrwałość prowadzenia postępowania, czy brak jakiejkolwiek aktywności organu. Przy czym ocena czy doszło do rażącego naruszenia prawa musi być dokonana

w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie (por. wyrok NSA z 6 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 3918/18).

Z okoliczności sprawy nie wynikało by organ miał jakikolwiek powód do nie wydania w stosownym, najszybszym czasie orzeczenia ustalającego opłatę za przechowywanie towaru. Stwierdzony stan bezczynności nie licował z zasadą szybkości postępowania i budowania zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej.

W kwestii przyznania sumy pieniężnej Sąd dla porządku w pierwszej kolejności wyjaśnia, że przesłanką warunkującą zarówno wymierzenie przez sąd organowi grzywny, jak i przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a, jest stwierdzenie w wyroku, że bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Który z tych środków Sąd zastosuje, czy też oba równocześnie, zależy od uznania sądu. Podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii, sąd powinien przede wszystkim mieć na uwadze funkcje, jakie środki te pełnią. W orzecznictwie przyjmuje się, że grzywna jest środkiem o charakterze represyjnym i prewencyjnym mającym zdyscyplinować organ, natomiast suma pieniężna pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Przyznanie podmiotowi skarżącemu od organu określonej sumy pieniężnej stanowi nie tyle sankcję dla organu za wadliwe prowadzenie postępowania, co rekompensatę dla strony za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich doznała na skutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA

z 11 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2230/17, wyrok NSA z 13 listopada 2019r sygn. akt

II OSK 2382/19). Przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej stanowi swoistą rekompensatę dla strony skarżącej za doznane negatywne przeżycia psychiczne

i moralne związane z przewlekłością postępowania administracyjnego i może nastąpić, jak wyżej powiedziano, tak z urzędu jak i na wniosek. Ustawodawca nie przewidział

w tym zakresie żadnych ograniczeń. Nie ma zatem podstaw do uzależnienia możliwości przyznania sumy pieniężnej od przytoczenia przez stronę okoliczności uzasadniających zgłoszone żądanie. Ustawodawca w ogóle nie wskazał, że suma pieniężna z art. 149

§ 2 p.p.s.a. ma być przyznawana celem naprawienia poniesionej przez stronę szkody majątkowej bądź niemajątkowej, wprowadzając instytucję "sumy pieniężnej" jako całkowicie odrębną od występujących w kodeksie cywilnym "odszkodowania"

i "zadośćuczynienia".

W związku z tym, przyznanie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. nie wyklucza możliwości dochodzenia przez stronę w postępowaniu cywilnym naprawienia szkody wynikłej z bezczynności organu lub przewlekłości prowadzonego postępowania (por. wyrok NSA z 27 maja 2020r. II OSK 2324/19).

Uwzględniając powyższe, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność i uznanie, że miało to miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zgłoszenie wniosku o przyznanie stronie odpowiedniej sumy pieniężnej, obliguje sąd administracyjny do jego rozpatrzenia niezależnie od tego, czy został on uzasadniony, czy też nie. W związku z tym przyznanie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. nie wyklucza możliwości dochodzenia przez stronę w postępowaniu cywilnym naprawienia szkody wynikłej

z bezczynności organu lub przewlekłości prowadzonego postępowania. Dopiero

w takim postępowaniu strona byłaby zobligowana do wykazania wystąpienia po jej stronie określonego uszczerbku majątkowego bądź niemajątkowego. W postępowaniu w przedmiocie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania nie ma miejsca na prowadzenie postępowania dowodowego co do zaistniałej szkody czy krzywdy.

Należy też zwrócić uwagę na zasadniczą różnicę między sumą pieniężną przyznawaną na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. a zadośćuczynieniem pieniężnym należnym na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. Otóż jak wskazano wyżej jedynym warunkiem przyznania sumy pieniężnej jest stwierdzony przez sąd fakt bezczynności organu lub przewlekłości prowadzonego postępowania, co nie jest wystarczającą podstawą zasądzenia zadośćuczynienia. Jak bowiem przyjmuje się w orzecznictwie sądów cywilnych w postępowaniu, o którym stanowi art. 417 1 § 3 k.c. (a więc po uzyskaniu prejudykatu co do stwierdzenia przewlekłości - w odniesieniu do postępowania administracyjnego – art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 149 i 154 p.p.s.a.) zadośćuczynienie pieniężne dochodzone na podstawie art. 448 k.c. może być przyznane tylko za szkodę niemajątkową (krzywdę) doznaną w następstwie naruszenia dobra osobistego, natomiast prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie samo w sobie nie jest dobrem osobistym podlegającym ochronie na podstawie art. 23 k.c. Warunkiem przyznania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. jest zatem, określenie konkretnego dobra osobistego, które zostało naruszone na skutek przewlekłości postępowania (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2010 r., II CSK 640/09

i z dnia 24 września 2015 r., V CSK 741/14). Jakkolwiek zatem przewlekłość postępowania administracyjnego z reguły wiąże się z negatywnymi przeżyciami

w sferze psychicznej strony, to jednak nie zawsze przyjmują one postać krzywdy doznanej w następstwie naruszenia dóbr osobistych strony, uzasadniającej roszczenie o zadośćuczynienie. Nie oznacza to, że nie powinny być one stronie zrekompensowane w drodze świadczenia przyznawanego na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., bez szczegółowego badania przez sąd administracyjny charakteru i rozmiarów doznanej przez stronę krzywdy.

Rozważając czy konieczne jest uzasadnianie przez stronę wniosku o przyznanie sumy pieniężnej doznaną krzywdą, warto też zwrócić uwagę na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC), który wielokrotnie stwierdzał, że przedłużające się postępowanie administracyjne stanowi naruszenie przez Polskę art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (por. np. sprawa Fuchs przeciwko Polsce, skarga nr 33870/96, wyrok z 11 lutego 2003 r. i sprawa B. przeciwko Polsce, skarga nr 51837/99 wyrok z 1 lutego 2005 r.). Otóż w swoim orzecznictwie ETPC przyjmuje, że istnieje silne domniemanie, iż nadmierna długość postępowania powoduje szkodę moralną (por. sprawa S. przeciwko Włochom, 36813/97 wyrok z dnia 29 marca 2006 r.). Jest to domniemanie, co prawda możliwe do obalenia, jednak to nie skarżący ma wykazywać fakt poniesienia określonego uszczerbku i jego rozmiary, lecz ciężar wykazania, że uszczerbek taki nie powstał, obciąża podmiot wykonujący władztwo publiczne, jeśli kwestionuje on zasadność roszczeń skarżącego w tym zakresie.

Wprowadzenie obowiązku przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej jest związane z wielokrotnie wytykaną Polsce przez ETPC wadliwością stosowania instytucji przyznania sumy pieniężnej. Trybunał wymaga bowiem oprócz urzędowego przyznania, że doszło do przewlekłości i podjęcia działań przyspieszających postępowanie, także zapewnienia skarżącemu słusznej i adekwatnej do okoliczności danej sprawy rekompensaty za naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie (por. np. sprawa J. przeciwko Polsce, skarga nr 59738/00, wyrok z dnia 23 stycznia 2007 r., sprawa Rutkowski i inni przeciwko Polsce, wyrok z 7 lipca 2015 r.).

Konkludując należy stwierdzić, że wymóg uzasadnienia przez skarżącego wniosku o przyznanie sumy pieniężnej za doznaną krzywdą wywołaną bezczynnością organu lub przewlekłością postępowania oraz udowodnienia (czy też uprawdopodobnienia) zaistnienia tej krzywdy i jej rozmiarów, nie wynika z przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (która wymogu takiego nie stawia), a jest także sprzeczny z istotą wprowadzonej do tej ustawy instytucji "sumy pieniężnej", która nie jest tożsama z zadośćuczynieniem w rozumieniu prawa cywilnego. Stawianie takiego wymogu byłoby również trudne do pogodzenia

z orzecznictwem ETPC, w którym zakłada się istnienie silnego domniemania, że nadmierna długość postępowania powoduje szkodę moralną i zdejmuje się w ten sposób ciężar dowodu w tym zakresie ze skarżącego, który doznania tej szkody nie musi wykazywać.

W związku z powyższym należy przyjąć, że przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą

z naruszenia dóbr osobistych, lecz stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające

z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie tej sumy powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania.

W tej sprawie, za przyznaniem sumy pieniężnej przemawiało to, że w stanie faktycznym sprawy bezczynność organu wypełniała znamiona rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że sąd administracyjny, który stwierdził w wyroku, że bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, może odstąpić od przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, jeżeli strona wystąpiła z takim wnioskiem, tylko w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach.

W tej sytuacji i mając na uwadze, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. przyznał od organu na rzecz Skarżącej sumę pieniężną w wysokości 3000 zł. Jednocześnie Sąd uznał, że brak słusznych podstaw

do przyznania sumy pieniężnej w wyższej wysokości, stąd skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw w zakresie w jakim domagano się w niej przyznania sumy pieniężnej w wyższej wysokości – 30 000 zł. Jeżeli chodzi o wysokość przyznanej sumy pieniężnej to Sąd miał na uwadze czas trwania bezczynności - 8 miesięcy, tj. okresy,

w którym organ bez usprawiedliwionych przyczyn nie podejmował żadnych czynności, fakt nie przyczynienie się Strony do nie podejmowania działań przez organ oraz charakter sprawy i jej znaczenie dla Skarżącej. Sąd uznał, że tak określona suma pieniężna, choć w wysokości mniejszej niż żądana przez skarżącego, spełni

w okolicznościach rozpoznawanej sprawy swą kompensacyjną rolę.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy (pkt. 1 sentencji wyroku). Na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. stwierdził, że NUC-S dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 sentencji wyroku). Na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. przyznał Stronie od NUC-S sumę pieniężną w wysokości 3000 zł. Z kolei o zwrocie kosztów postępowania (pkt 4 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.