Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1430/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 15 czerwca 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 70/22 w sprawie ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 30 marca 2022 r., II SA/Lu 70/22 oddalił skargę E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

W dniu [...] października 2021 r. E. Z. wystąpiła do Wójta Gminy C. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym pasierbem M. Z. urodzonym w dniu [...] czerwca 2007 r., który na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] października 2021 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych na okres do dnia 21 czerwca 2023 r., przy czym wskazano, że jego niepełnosprawność datuje się od urodzenia. W orzeczeniu stwierdzono, że M. Z. wymaga konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W oświadczeniu z dnia [...] października 2021 r. wnioskodawczyni stwierdziła, ze opiekuje się pasierbem od dnia 1 sierpnia 2019 r., a ojciec niepełnosprawnego G. Z. pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy. Wskazano także, że matka M. Z. nie jest pozbawiona władzy rodzicielskiej, mieszka w L. i również pracuje. Ustalono także, że wnioskodawczyni nie występowała do sądu o przysposobienie syna męża. W toku postępowania przeprowadzono wywiad środowiskowy z którego wynika, że wnioskodawczyni nie pracuje i opiekuje się M. Z. podczas nieobecności w domu jego ojca. M. Z. ma ograniczone możliwości poruszania się ze względu na dystrofię mięśniową, chłopiec nie jest samodzielny w zakresie samoobsługi, poruszania się i przemieszczania się, wymaga leczenia i rehabilitacji. Jego ojciec jest przedstawicielem handlowym, pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy i ze względu na obowiązki zawodowe nie jest w stanie zająć się synem w wymaganym zakresie. M. jest uczniem Niepublicznej Szkoły Podstawowej [...] w C. Do szkoły zawozi go ojciec, zaś do domu jest przywożony samochodem, który jest w dyspozycji szkoły. M. systematycznie korzysta z rehabilitacji, na którą wozi go ojciec. Rehabilitowany jest także w domu przy pomocy masażera, a cały zabieg nadzoruje E. Z. Zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad pasierbem polega na pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych, pomocy przy myciu, sadzaniu na wózek inwalidzki, podawaniu posiłków, pomocy w ubieraniu się i podawaniu leków. Pracownik socjalny ocenił, że strona nie podejmuje zatrudnienia z powodu opieki na 3-letnią córką oraz z powodu opieki nad pasierbem.

Wójt Gminy C. decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na jej brak obowiązku alimentacyjnego wobec pasierba. W wyniku rozpatrzeniu odwołania E. Z., ww. decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust.1 pkt 4 oraz art. 17 ust.1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", i stwierdziło, że wymagający opieki M. Z. ma biologicznych rodziców, którzy nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich. Zarówno matka, jak i ojciec są osobami zatrudnionymi w pełnym wymiarze czasu pracy. Posiadanie zatrudnienia przez rodziców, czy też niezamieszkiwanie razem z synem, co ma miejsce w przypadku matki, nie zwalnia ich z obowiązku alimentacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że W. G. – matka M. Z. wywiązuje się ze swojego obowiązku alimentacyjnego wobec syna łożąc dobrowolne kwoty na utrzymanie dziecka. Ponadto ma z synem systematyczny kontakt. W ocenie Kolegium skoro E. Z. jest macochą osoby wymagającej opieki, a rodzice tej osoby żyją, to wnioskodawczyni nie należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, o którym stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 128 i nast. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2020.1359 ze zm.), dalej jako "k.r.o". Na wnioskodawczyni nie ciąży zatem obowiązek alimentacyjny wobec pasierba, zaś obowiązek ten niewątpliwie spoczywa na ojcu G. Z. i matce W. G.

W skardze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie E. Z. wniosła o uchylenie w całości ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2021 r. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., art. 144 § 1 i 2 k.r.o., z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych inkorporowanych w art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przez wadliwą subsumpcję ustalonego stanu faktycznego pod obowiązujące normy prawne i przyjęcie, że do kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się macochy faktycznie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, podczas gdy z zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej opieki pomocy Państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji (art. 18 oraz art. 71 ust. I Konstytucji RP) należy wywieść uprawnienie macochy faktycznie sprawującej opiekę do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

2. przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez stronę i realnych możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym przez rodziców biologicznych w zakresie wymaganym jego stanem zdrowia, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając wniesioną skargę w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że bezspornym jest, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] czerwca 2021 r. zaliczono M.Z. do osób niepełnosprawnych na okres do dnia 21 czerwca 2023 r., przy czym wskazano, że niepełnosprawność datuje się od urodzenia. W orzeczeniu stwierdzono, że niepełnosprawny wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymagana jest konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z uwagi na zakres sprawowanej opieki skarżąca nie jest w stanie podjąć regularnego zatrudnienia. Okoliczności te nie wyczerpywały jednak ustawowych przesłanek, od których spełnienia ustawodawca uzależnił przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd I instancji wskazał następnie, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 1a u.ś.r. wyznacza zaś kolejność uprawnionych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Tym samym ustawodawca nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. Członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, nie nabywa – z racji sprawowania opieki – prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji podkreślił następnie, że skarżąca nie może zostać uznana za opiekuna faktycznego niepełnosprawnej, o którym mowa wart. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., bowiem zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt 14 u.ś.r. opiekun faktyczny dziecka oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a niepełnosprawny posiada oboje rodziców. Sąd I instancji wskazał dalej, że skarżąca jako macocha może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, ale na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z treści wskazanego przepisu oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r. wynika jednoznacznie, że ustawodawca powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym. Obowiązek alimentacyjny wynika ze szczególnej więzi prawnej łączącej krewnych, czy małżonków (art. 128, art. 129 i art. 130 k.r.o.). Może on jednak dotyczyć także innych osób bliskich niezwiązanych więzami krwi. Taka sytuacja przewidziana została w art. 144 k.r.o., który stanowi podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych. W myśl art. 144 § 1 k.r.o. dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Stosownie do art. 144 § 2 k.r.o. mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Sąd I instancji konkludując wskazał, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, że rodzice M Z. żyją, wykonują pracę zawodową, a tym samym są zdolni do sprawowania opieki i wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego względem syna. Sąd nie zakwestionował faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad M. Z. i związanych z tym obowiązków, jednak wskazał, że w świetle obowiązujących regulacji u.ś.r., brak jest możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki, gdyż takie działanie byłoby wbrew obowiązującemu prawu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła E. Z, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

I. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. prawa materialnego, tj.:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art 144 § 1 i 2 k.r.o. przez błędną wykładnię, polegającą na błędnym przyjęciu, że obowiązek alimentacyjny wymieniony w ww. przepisie nie dotyczy osób wskazanych w art. 144 § 1 i 2 k.r.o., w szczególności nie dotyczy obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec pasierba, co skutkowało niezastosowaniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sytuacji gdy skarżącej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec pasierba, przysługuje sporne świadczenie;

- art. 17 ust. 1a pkt. 2 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię, polegającą na literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki ma rodziców biologicznych, którzy jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawują nad nim opieki w zakresie wymaganym jego stanem zdrowia,

II. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1 art. 80 w zw. z art. 6 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia, czy rodzice biologiczni mogą w ogóle sprawować opiekę nad niepełnosprawnym w zakresie wymaganym jego stanem zdrowia, co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada stwierdzić, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Jakkolwiek w takiej sytuacji zasadą winno być rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, to jednak z uwagi na fakt, iż zarzuty te pozostają ze sobą w ścisłym związku, do podniesionych zarzutów kasacyjnych należy odnieść się łącznie. W tym zakresie należy także dostrzec, iż zarzucana wadliwość dokonanych ustaleń faktycznych – w ocenie autora skargi kasacyjnej – polega na pominięciu ustalenia, czy rodzice biologiczni mogą w ogóle sprawować opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem. To zaś ograniczenie postępowania wyjaśniającego ma swoje źródło w przyjętym przez Sąd I instancji "kryterium stopnia pokrewieństwa", które wyznacza kolejność zobowiązania do alimentacji i stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe wyraźnie wskazuje na konieczność wyjaśnienia w pierwszym rzędzie podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia.

Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny uregulowany przepisami k.r.o., to zobowiązanie polegające na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania, które obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Obowiązek ten nie wyczerpuje się jednak w relacjach między krewnymi i może dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi. Taką sytuację reguluje art. 144 k.r.o., który stanowi podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych, a więc osób nie związanych węzłem pokrewieństwa. Jest to uregulowanie, które poszerza przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane jest zapatrywanie, że obowiązek alimentacyjny ojczyma (macochy) winien być traktowany na równi z obowiązkiem rodziców dziecka. Jakkolwiek warunki, które winny być spełnione aby powstał obowiązek świadczenia alimentacyjnego po myśli art. 144 § 1 i art. 144 § 2 k.r.o. nie są tożsame, to generalnie roszczenie alimentacyjne z tego tytułu winno odpowiadać ogólnemu poczuciu słuszności, znajdującemu uzasadnienie w istniejących regułach moralności i dobrych obyczajach społeczeństwa, a do obowiązku tego stosuje się przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (vide: uchwała SN z dnia 4 kwietnia 1968 r., III CZP 27/68, ONSC 1969/1/6; wyrok SN z dnia 29 kwietnia 1971 r., II CR 78/71; wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r., I OSK 1982/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Jakkolwiek na gruncie art. 144 k.r.o. sporna pozostaje kwestia kolejności wykonania obowiązku alimentacyjnego powinowatych, a to m.in. z uwagi na treść podjętych w tym zakresie uchwał Sądu Najwyższego, z których pierwsza wskazuje, iż obowiązek alimentacyjny względem dziecka obciąża w całości lub w części jego krewnych nie będących rodzicami dziecka, jeżeli zasady współżycia społecznego nie uzasadniają obciążenia tym obowiązkiem ojczyma (vide: uchwała SN z dnia 4 kwietnia 1968 r., III CZP 27/68, OSNCP 1969/6), zaś druga uznaje, iż obowiązek alimentacyjny pasierba opiera się na zasadach współżycia społecznego i nie jest związany z kolejnością przewidzianą w art. 129 § 1 k.r.o., zaś art. 144 § 3 k.r.o. odnosi się wyłącznie do treści świadczeń alimentacyjnych, a nie do ich kolejności (vide: uchwała SN z dnia 28 maja 1968 r., III CZP 49/68, OSNCP 1969/39), to powyższe wątpliwości nie przenoszą się na grunt przepisów u.ś.r. o świadczeniu pielęgnacyjnym. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazuje bowiem, iż osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, a więc osobom innym niż wskazane w pkt 1 – 3, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami k.r.o., z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nadto innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie pod warunkami wskazanymi w tym przepisie, które winny być spełnione łącznie. Z powyższego wynika, że przepisy u.ś.r. formułują na gruncie tej ustawy, autonomiczną względem kolejności obowiązku alimentacyjnego wynikającego z przepisów k.r.o., kolejność prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, iż prawo to mają także inne osoby niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Skarżąca nie jest spokrewniona z niepełnosprawnym, a zatem jej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego nie może wyprzedzać uprawnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki.

Należy także zaakcentować, iż warunki, które umożliwiają przyznanie osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami u.k.r., innej niż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, winny być spełnione łącznie. Warunki te są następujące: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro ojciec i matka M. Z. żyją, nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich, nie są małoletni i nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, to należy uznać, iż skarżąca nie wypełnia warunków wskazanych w powyższym przepisie.

Wypada także zauważyć, iż na tle wykładni art. 17 u.ś.r. ukształtowały się dwa stanowiska, w odmienny sposób odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy nie są małżonkiem osoby niepełnosprawnej lub są osobami innymi niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Jedno stanowisko wyrażało pogląd, że warunkiem koniecznym jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Drugie stanowisko uznawało natomiast, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez wymienione osoby nie jest konieczne, jeżeli te osoby z przyczyn obiektywnych nie mogą realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W takiej sytuacji uznawano, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby takiej opieki wymagającej. Ponieważ stosowanie powyższych przepisów wywołało rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę wskazującą, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.) (vide: uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Naczelny Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu powyższej uchwały przyjął także, że regulacja art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. statuująca warunek legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako okoliczność uzasadniająca przyznanie świadczenia osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, nie jest rozwiązaniem, które wymaga zakwestionowania ze względu na normy Konstytucji RP. Podkreślono przy tym, że rozbieżności w stosowaniu powyższego przepisu nie dotyczyły rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością i koniecznością poszukiwania normy prawnej w optymalny sposób realizującej zamiar prawodawcy, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Natomiast wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę pełnego katalogu świadczeń opiekuńczych przewidzianych w tej ustawie. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem określonego pierwszeństwa osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu (vide: uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uchwałą tą pozostaje związany na warunkach wskazanych w art. 269 § 1 p.p.s.a.

W tej sytuacji nie można zgodzić się z zarzutem wadliwego zrozumienia przez Sąd I instancji przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2 u.ś.r. w zw. z art. 144 § 1 i 2 k.r.o. Powyższe zaś determinowało zakres postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w niniejszej sprawie, bowiem to norma prawa materialnego wyznacza fakty istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia określonej sprawy. Wynik wykładni powyższych przepisów pozwala uznać, iż fakty mogące wskazywać, iż biologiczni rodzice małoletniego M. Z. nie mogą z obiektywnych powodów sprawowań nad nim opieki są irrelewantne prawnie na gruncie ww. przepisów. Zaniechanie ich ustalenia w toku dotychczasowego postępowania nie stanowi zatem naruszenia art. 6, art. 7 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.