Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1235/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Hanna Knysiak – Sudyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2023 roku sprawy ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 maja 2022 r., nr SKO-NP-415-258/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 maja 2022 r., Nr SKO.NP/4115/189/2011 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia 22 kwietnia 2022r., znak: [...] odmawiającą K. N. (dalej jako skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę H. N. ur. 15.12.1938 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 30 kwietnia 2022 r. organ I instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że matka skarżącego na podstawie orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 10 czerwca 2021 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 kwietnia 2021 r. Przyczyną odmowy przyznania niepełnosprawności jest fakt, że niepełnosprawność powstała po 25 roku życia. Nadto, zdaniem organu stan zdrowia matki nie wymaga aby skarżący sprawował opiekę w sposób ciągły, a zatem charakter i forma sprawowanej przez skarżącego opieki jest możliwa do pogodzenia przez skarżącego z pracą.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad matką. Nadto zarzucił naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 K.p.a polegające na pominięciu celów ustawy, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy, zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia 30 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 b, art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pomięciem kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem SKO w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności organ wskazał, że zakres opieki skarżącego nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez skarżącego zatrudnienia. Organ podniósł również, że nie istnieje związek pomiędzy koniecznością opieki nad matką, a rezygnacją z podejmowania zatrudnienia przez skarżącego. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od roku 2019 r. tj. do momentu powrotu z zagranicy (Holandii), gdzie przebywał w celach zarobkowych. Tymczasem jego matka z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy i opieki od kwietnia 2021 r. Zatem nie podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego nie nastąpiło z powodu konieczności zapewniania opieki matce.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż opieka ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium wskazało, ze zarówno matka, jak i ojciec skarżącego legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanymi w roku 2021 r. Matka skarżącego ma znaczne problemy z poruszaniem się. Jest po operacji kolana (w oczekiwaniu na kolejną operację). Nie korzysta z ze specjalistycznych wyrobów medycznych (np. kule), choruje od lat na serce, nadciśnienie, ostatnio na niedoczynność tarczycy oraz miewa zawroty głowy w efekcie, których często upada. Przez zwyrodnienie stawów ma problemy z utrzymaniem kubka. Skarżący w ramach sprawowanej opieki nad rodzicami przygotowuje posiłki, sprząta, robi zakupy, zaopatruje w lekarstwa, dozuje leki, pomaga podczas kąpieli, dba o ciepło w domu, zapewnia opał do ogrzewania domu. Czynności te wykonuje systematycznie. Matka skarżącego porusza się z trudem o własnych siłach ( 5-10 min.), jednak ocenie pracownika socjalnego nie wymaga sprawowania opieki w sposób ciągły.

W ocenie Kolegium ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia ponieważ czynności wykonywane przez skarżącego nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące ze starszymi rodzicami do alimentacji których są zobowiązane. Czynności wykonywane przez skarżącego wynikają wprost z faktu wspólnego zamieszkiwania z matką oraz z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. W ocenie Kolegium brak jest związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia co jest przesłanką konieczną do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Niezależnie od powyższych rozważań Kolegium podniosło, że oprócz skarżącego istnieją także inne osoby zobowiązane do alimentacji matki skarżącego, w szczególności: siostra skarżącego: E. (zam. USA) oraz brat R. (zam. Austria) Z akt sprawy wynika, iż po stronie rodzeństwa nie istnieją przeszkody o charakterze obiektywnym, uniemożliwiające wywiązania się z ciążącego na nich (w takim samym stopniu co na skarżącym) obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Dzieci są nie tylko moralnie ale także prawnie - na podstawie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - zobowiązane do alimentacji rodziców. Tego obowiązku nie uchyla ani praca zawodowa, ani posiadanie własnej rodziny ani nawet zamieszkiwanie i pracowanie poza granicami kraju. W ramach tego obowiązku mieści się także opieka nad rodzicami, jeżeli takowej potrzebują. Jeżeli zaś - z różnych względów - opieki tej nie mogą sprawować osobiście to winny w niej partycypować finansowo tak aby rodzice otrzymali stosowną pomoc.

Dokonując oceny przedstawionego wyżej stanu faktycznego organ odwoławczy nie kwestionuje faktu, że skarżący sprawuje opiekę nad matką jednak jest do tego zobowiązany nie tylko moralnie ale także prawnie z racji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem matki i wywiązywanie się z tego obowiązku nie powinno odbywać się kosztem budżetu państwa. Skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym, zdolny do pracy i w jego przypadku nie zachodzi konieczność rezygnacji z pracy po to aby opiekować się matką a zatem organ - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia w postaci błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b - co do zasady postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia. Tym bardziej, iż obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia na osobę uprawnioną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:

1 .naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 17 ust. l pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj.

a) art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 10 czerwca 2012 r., że matka skarżącego pomimo orzeczonej trwale niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki syna.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżący opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Nie jest również sporny zakres opieki skarżącego nad matką, a także stan zdrowia matki skarżącego, którego organy nie kwestionują. Sporne jest natomiast czy zakres opieki sprawowanej nad matką uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia oraz czy okoliczność, że poza skarżącym niepełnosprawna matka skarżącego ma jeszcze córkę mieszkającą w USA oraz syna mieszkającego w Austrii, w stosunku do których nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji obowiązku alimentacyjnego, ma znaczenie przy ocenie spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo przyjęły skarżący nie wykazał związku przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad matką. Prawidłowo również Kolegium przyjęło, że skoro do alimentacji wobec matki zobowiązana jest trójka dzieci (skarżący, jego siostra i brat), okoliczność ta ma istotne znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie zaistniała przesłanka w postaci istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżący pracował do 2019 r., zaś niepełnosprawność matki powstała dopiero w 2021 r.

W trakcie postępowania ustalono, że w ramach opieki nad matką skarżący wykonuje takie czynności jak: przygotowuje posiłki, sprząta, robi zakupy, zaopatruje w lekarstwa, dozuje leki, pomaga podczas kąpieli, dba o ciepło w domu, zapewnia opał do ogrzewania domu.

Nie ulega wątpliwości, że matka skarżącego jest osobą chorą i wymaga opieki, jednak takie czynności, jak przygotowywanie posiłków i ich podanie, podanie leków, pomoc przy kąpieli, zapewnienie opału (zakupy, sprzątanie, pranie, itd.) trudno uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mają pod opieką starszych i z reguły schorowanych rodziców, które wykonują przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy też w dni wolne od pracy. Podzielenie się ww. obowiązkami przez dzieci, przy dobrej woli i organizacji nie powinno nastręczać problemów.

W konsekwencji nie sposób przyjąć, aby konieczność opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką powodował brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy (wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 918/22).

Podkreślić także należy, że rodzeństwo skarżącego nie zwalnia z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec matki fakt, że mieszkają w innym państwie. Sąd w składzie orzekającym podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.

Nadto wskazać należy, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby wymagającej opieki przez wzgląd na pracę, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką (zob. także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1440/20). W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącego w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych.

Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, gdyż to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad potrzebującą osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1048/22, CBOSA). Równocześnie, interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób, to ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone m. in. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się od zatrudnienia przez skarżącego przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1389/22 CBOSA). W konsekwencji Kolegium, prawidłowo uzasadniło odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Sąd, podobnie jak organy, nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności pomocy matce przez skarżącego (do czego jest on, jako syn, zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Zdaniem Sądu, w sytuacji – gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia w celu opieki nad matką.

Sprzeczna z prawem, w tym normami konstytucyjnymi (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) nakazującymi pomoc Państwa rodzinom w trudnej sytuacji oraz ww. ustawami, a także nie do pogodzenia z interesem społecznym (art. 7 kpa.) byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców. W takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Doprowadziłoby to też do - z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) a – z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują.

W konsekwencji, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). (wyrok WSA z dnia 19 października 2022 r., III SA/Kr 589/22, CBOSA)

Zdaniem Sądu, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o zobiektywizowane kryterium – konieczność wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.