Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 345/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: Art. 3 pkt 21 lit. 3 i pkt 22, art. 17 ust. 1 i 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

SENTENCJA

Dnia 10 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lipca 2024 roku sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 9 lutego 2024 roku nr SKO.4141.463.23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. lp


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. nr SKO.4141.463.23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", oraz art. 17 i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", w związku z art.63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Sulmierzyce z dnia 16 października 2023 r., znak: SSO.8252.1.1.2023.AC, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 18 stycznia 2023 r. G. W. wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T. W.

Decyzją z dnia 17 kwietnia 2023 r. Wójt Gminy Sulmierzyce odmówił przyznania G. W. wnioskowanego świadczenia.

W wyniku odwołania G. W. od powyżej decyzji, Kolegium decyzją z dnia 18 lipca 2023 r., znak: SKO.4141.191.23, uchyliło ją i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na istotne braki materiału dowodowego, uniemożliwiające prawidłową ocenę wniosku G. W.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia 16 października 2023 r. odmówił przyznania G. W. wnioskowanego świadczenia. Powołując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ ten uznał, że przeszkodą w uwzględnieniu wniosku jest fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Ponadto organ I instancji argumentował, że w sprawie brak jest możliwości przeprowadzenia ponownie wywiadu środowiskowego, na podstawie którego można by ustalić wiele nieścisłości i rozbieżności w sprawie oraz brak jest współpracy z organem ze strony wnioskodawcy.

Od powyższej decyzji G. W., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię:

1. art. 17 ust. 1b u.ś.r. i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność T. W. powstała po 18. roku życia i w związku z tym skarżącemu jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne,

2. art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik skarżącego wskazał, że w jego ocenie organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. pomijając skutki ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Odnosząc się natomiast do braku kontaktu organu I instancji z wnioskodawcą pełnomocnik wskazał, że skarżący przebywa wraz z matką pod wskazanym adresem, ale wejście do jego posesji mieści się z tyłu budynku. Należycie sprawuje on opiekę nad matką, przygotowuje posiłki, podaje leki, pomaga przy kąpaniu, sprząta mieszkanie, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie. W świetle powyższych okoliczności pełnomocnik strony na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. wniósł o uchylenie w całości decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że z dniem 1 stycznia 2024 r. mająca zastosowanie w niniejszej sprawie ustawa materialna, tj. ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), uległa zmianie na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.) i zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Z uwagi na fakt, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez G. W. w dniu 18 stycznia 2023 r. (zatem pod rządami ustawy w brzmieniu poprzednio obowiązującym) stan faktyczny sprawy – jak wskazał organ odwoławczy - należało przeanalizować pod kątem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., aby ustalić, czy w sprawie doszło do powstania prawa G. W. do świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie Kolegium wskazało, że wnioskodawca jest synem niepełnosprawnej T. W., należy zatem do kręgu osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Niepełnosprawna T. W. jest wdową, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu u.ś.r. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 20 marca 2013 r., wydanym na stałe, T. W. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W powyższym orzeczeniu wskazano, że nie można ustalić daty, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 lutego 2013 r. Zdaniem organu II instancji, spełniony został zatem warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium podkreśliło, że w ocenie organu I instancji, wystąpiła okoliczność, która nie pozwala na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego G. W. w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, ponieważ niepełnosprawność T. W. nie powstała w terminie określonym przez ustawodawcę, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem organ II instancji wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten nie wywołuje wprawdzie skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, ale powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów ustawy, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Zdaniem organu odwoławczego, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a skoro tak - w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Niezależnie od powyższego Kolegium stwierdziło, że całokształt ujawnionych w rozpatrywanej sprawie okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z aktywności zawodowej a koniecznym zakresem opieki świadczonej nad matką w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności. Jednocześnie organ II instancji dodał, że z przeprowadzonego w dniu 17 lutego 2023 r. i w dniu 18 grudnia 2023 r. wywiadu środowiskowego oraz złożonego w dniu 18 grudnia 2023 r. przez G. W. oświadczenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej wynika, że niepełnosprawna T. W. ma 75 lat, w obrębie mieszkania porusza się o kulach, co wynika z jej stanu zdrowia. Samodzielnie korzysta z toalety i myje protezy zębowe, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i przyjmuje przygotowane leki. Może sama pozostać w domu, jednak nie dłużej niż 2 godziny. Ma problemy ze wstawaniem z uwagi na częste zawroty głowy. Wnioskodawca codziennie przygotowuje matce ubrania i w razie potrzeby pomaga jej w ubieraniu, pomaga również w ćwiczeniach fizycznych, codziennie chodzi z nią na spacery, cztery razy dziennie mierzy jej ciśnienie, poziom cukru we krwi mierzony jest sporadycznie, dwa razy dziennie podaje leki, cztery razy dziennie przygotowuje i podaje posiłki, w razie potrzeby masuje bolące stawy, podczas snu dogląda, czy nie dzieje się nic złego. W trakcie wywiadu ustalono, że wnioskodawca utrzymuje się z prac dorywczych. Niepełnosprawna T. W. poza synem posiada jeszcze córkę, która w razie potrzeby również pomaga matce.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że w dniu 29 grudnia 2023 r. w siedzibie Kolegium stawił się G. W. i w zakresie miejsca zamieszkania oraz ogólnych warunków sprawowanej opieki wskazał, że zamieszkuje z matką, prowadząc z nią wspólne gospodarstwo domowe. Matka posiada orzeczenie o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnoprawności (na stałe). Jest wdową, jej maż zmarł w maju 2022 r. W gospodarstwie domowym zamieszkuje także żona wnioskodawcy M. W. i dwoje dzieci: czternastoletnia córka N. W. (która jest uczennicą siódmej klasy szkoły podstawowej) i pięcioletnia córka A. W. (uczęszczająca do przedszkola). Żona prowadzi gospodarstwo rolne, pracuje też dorywczo.

Nadto organ II instancji dodał, że w zakresie stanu zdrowia osoby wymagającej opieki i jej samodzielności G. W. oświadczył, że u matki występuje wiele schorzeń: ma dyskopatię, przeszła zabieg założenia endoprotez kolan, cierpi na cukrzycę, choroby serca, nadciśnienie tętnicze, ma problemy ze wzrokiem (miała zabieg na zaćmę jednego oka, czeka na podobny zabieg drugiego) i niedosłuch (używa aparatu słuchowego). Występują u niej zawroty głowy, ma problemy z utrzymaniem równowagi. W lutym 2023 r. przewróciła się i złamała rękę. Ma problemy z pamięcią, często gubi rzeczy (nie pamięta, gdzie coś odłożyła) Większość dnia spędza w pozycji siedzącej. Czasem czuje się na siłach, żeby wstać z krzesła, kiedy indziej potrzebuje w tym zakresie pomocy. Leżąc w łóżku potrafi samodzielnie zmieniać pozycję ciała. Z łóżka zwykle sama nie jest w stanie się podnieść, czasami próbuje to zrobić (w dniach kiedy czuje się lepiej, jest silniejsza), ale trzeba ją przy tym asekurować. Przygotowane posiłki spożywa samodzielnie (posługuje się łyżką i widelcem), niektóre produkty trzeba jej pokroić (nie używa noża). Skarżący musi pilnować, żeby posiłki miały odpowiednią temperaturę (żeby mama się nie poparzyła). Poruszając się po domu korzysta z dwóch kul (bierze je sama albo trzeba je jej podać). Przy kąpielach i innych czynnościach higienicznych pomaga żona skarżącego (mama woli, gdy w tym zakresie asystuje jej kobieta). Nie korzysta z pampersów, sygnalizuje swoje potrzeby.

Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że w odniesieniu do zakresu i wymiaru czasowego opieki skarżący wskazał, że matka śpi dosyć długo, zwykle budzi się około 9.00. Skarżący wstaje wcześniej, szykuje śniadanie i leki, w okresie grzewczym pali w piecu. Kiedy mama się obudzi, zaprowadza ją do toalety, na sedesie ma założoną "nadstawkę", dzięki czemu jest w stanie sama z niego korzystać. W łazience ręce i twarz myje sama. Skarżący pomaga jej przy ubieraniu się (założyć spodnie od dresu, z bluzą radzi sobie sama). Pilnuje zażywania przez mamę leków - bierze je trzy razy dziennie, rano, w południe i wieczorem, niekiedy (doraźnie) w związku ze skokami ciśnienia trzeba jeszcze podawać jej dodatkowy lek (catopril). Leki wkłada mamie do pudełka z przegrodami oddzielającymi tabletki stosownie do czasu ich zażywania. Sprawdza, czy mama nie zapomniała ich zażyć. Dwa razy dziennie zakrapia mamie oczy kroplami. W razie potrzeby mierzy ciśnienie (co najmniej cztery razy dziennie). Pomiędzy posiłkami mama odpoczywa siedząc na krześle (w tym czasie modli się, ogląda telewizję). Skarżący wykonuje w tym czasie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, zmywanie) i przygotowaniem posiłków. Czynności te wykonuje również żona wnioskodawcy (dzielą się po połowie obowiązkami w tym zakresie). Około 13.00-14.00 podaje mamie obiad. Kiedy mama ma ochotę, podaje jej w ciągu dnia także owoce (obrane mandarynki, gotowane jabłka), czasem deser (kisiel, budyń, galaretkę). Zwykle około 18.00-19.00 mama spożywa kolację. Idzie spać około 21.00. Czasami ma problemy ze snem, skarżący musi wtedy podawać jej środek nasenny. Noce zwykle przesypia. Zdarza się, że woła skarżącego, żeby jej zrobił herbatę. Kiedy skarżący wyjeżdża do sklepu albo apteki mama może w tym czasie zostać sama w domu (na wszelki wypadek prosi, żeby wtedy położyła się do łóżka i czekała na niego - nie ma wtedy obawy, że przewróci się).

W zakresie zapewniania świadczeń zdrowotnych – jak wskazało Kolegium – skarżący wyjaśnił, że w razie potrzeby organizuje konsultacje lekarskie (wyjazdy do przychodni lub wizyty domowe). Przedłużenia recept załatwia w ramach teleporad. Kiedy trzeba zawozi ją do okulisty (najbliższa wizyta jest zaplanowana w marcu 2024r.). Kolegium podkreśliło także, że w zakresie zaangażowania innych osób w opiekę nad niepełnosprawną skarżący oświadczył, że w opisywanym wcześniej zakresie pomaga mu żona.

Mając na uwadze powyższe organ II instancji zwrócił uwagę, że w zakresie aktywności zawodowej opiekuna G. W. oświadczył, że stałą pracę (na podstawie umowy o pracę) miał do lipca 2021 r. Potem podejmował prace dorywcze. W 2023 r. pracował na podstawie umów zlecenia jako ochroniarz (od września do grudnia), praca w godzinach nocnych od 18 wieczorem do 6 rano (przeciętnie trzy razy w tygodniu). W czasie pracy mama zazwyczaj spała, w razie potrzeby niezbędne czynności wykonywała przy niej wówczas żona. Na razie kolejnej umowy (na styczeń 2024 r.) nie zawierał. Prace dorywcze były konieczne, żeby utrzymać rodzinę. W przypadku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie ich podejmował. Gospodarstwo rolne jest własnością żony (ma 2 ha swojej ziemi), dodatkowo żona jest także dzierżawcą gruntów o powierzchni około 5,70 ha. Skarżący nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym.

W ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie niesporne jest, że występujący o świadczenie pielęgnacyjne G. W., jako syn T. W., należy do kręgu osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącego legitymuje się wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. Zdaniem jednak Kolegium, należy odróżnić tę okoliczność od zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki, gdyż fakt posiadania przez T. W. wskazanego orzeczenia nie gwarantuje automatycznie uzyskania przez jej syna prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym matka skarżącego jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką zostanie przez organ uznany za wykluczający rzeczywistą możliwość zatrudnienia. Nie zawsze bowiem – jak wyjaśnił organ II instancji - osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Na poparcie powyższego organ odwoławczy przywołał poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Mając na uwadze powyższe Kolegium podkreśliło, że rolą organów jest ustalenie, czy osoba która ubiega się o przyznanie świadczenia, sprawuje opiekę w takim wymiarze, który uniemożliwia realne podjęcie zatrudnienia.

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności czynności wykonywanych w ramach opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad matką, prowadzi, zdaniem organu II instancji, do wniosku, że zakres i charakter tej opieki nie wyklucza aktywności zawodowej skarżącego. Tym bardziej, że G. W. od września 2023 r. do grudnia 2023 r. pracował na podstawie umów zlecenia jako ochroniarz. Praca wykonywana była w godzinach nocnych od 18 wieczorem do 6 rano (przeciętnie trzy razy w tygodniu).

W odniesieniu do powyższego Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., codzienne, ale wyłącznie przez część doby świadczenie pomocy w prowadzeniu i utrzymaniu w należytym stanie gospodarstwa domowego. Skarżący nie karmi matki, nie przewija, nie wykonuje przy niej czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej lub wielogodzinnej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego (niepełnosprawna nie jest osobą leżącą, cewnikowaną, pampersowaną), nie wymaga szczególnej pielęgnacji i całodobowej opieki (karmienia, ciągłego podawania napojów, podawania leków, podłączania kroplówek, robienia zastrzyków, opatrywania odleżyn). Ustalenie, że skarżący przygotowuje matce posiłki, aplikuje leki i pilnuje, aby je zażywała, pomaga podczas ubierania, nie jest wystarczające – w ocenie organu II instancji - do uznania, że spełnia on wymagania z art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem są to czynności, w przypadku których zakres i czas poświęcany na ich wykonywanie nie wskazują na konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej. Ponadto w istotnej części należą one do czynności wykonywanych w każdym gospodarstwie domowym, również przez osoby pracujące, a zatem w ogóle nie są czynnościami stricte opiekuńczymi (tj. działaniami, które wprost i bezpośrednio nakierowane są na zaspokajanie potrzeb osoby niepełnosprawnej). Wymiar czasowy i zakres przedmiotowy wsparcia udzielanego przez skarżącego nie potwierdza sprawowania opieki, która mogłaby się kwalifikować do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jego kształt i charakter nie świadczą o takim zaangażowaniu osobistym skarżącego, które wymagało rezygnacji z pracy i w związku z tym uprawniało do uzyskania rekompensaty utraconych dochodów.

Jednocześnie organ II instancji zwrócił uwagę, że czym innym są czynności opiekuńcze (warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), a czym innym pomoc świadczona przez część doby. Kolegium podniosło przy tym, że należy również odróżnić świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie, "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc, a nie opieka. Kolegium wskazało przy tym, że nie kwestionuje osobistego zaangażowania wnioskodawcy w opiekę nad matką, nie jest to jednak opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącego, tym bardziej że skarżący sprawując opiekę nad matką pracował zawodowo.

W ocenie Kolegium, opisane wyżej czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne wykonywane przez G. W., z uwagi na swój zakres czasowy i przedmiotowy, nie mają charakteru całodobowego i absorbującego, zważywszy, że w opiece nad matką aktywnie uczestniczy także żona wnioskodawcy, która prowadzi gospodarstwo rolne oraz pracuje dorywczo. Zdaniem organu odwoławczego, już z powyższego wynika, że opieka nad matką jest w rzeczywistości współdzielona między wskazane wyżej osoby, a zatem nie jest to opieka wyłączna, realizowana jedynie przez skarżącego.

Ponadto Kolegium stwierdziło, że nie kwestionuje faktu, iż skarżący jest osobiście zaangażowany w opiekę nad matką, niemniej jednak czynności podejmowane w ramach tej opieki przez skarżącego nie wymagają zajmowania się matką całodobowo, skoro w opiece tej aktywnie uczestniczy także wspólnie zamieszkująca z wnioskodawcą żona, a w razie potrzeby matce pomaga również jej córka, a siostra wnioskodawcy. Nie może budzić wątpliwości, że tylko opieka świadczona stale i osobiście wyklucza możliwość podjęcia zarobkowania.

Końcowo organ II instancji zaznaczył, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością dorosłych dzieci, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy, jakiej udziela skarżący, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. W bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy opieka sprawowana nad matką przez skarżącego, przy istotnym współudziale jego żony, nie jest dla skarżącego na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach definicji zawartej w art. 3 pkt 21 u.ś.r., skoro może być sprawowana tylko przez część dnia. Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącego Kolegium uznało, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącego. Organ odwoławczy ocenił zatem, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia obowiązującej na mocy powoływanego powyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż - jak bezspornie stwierdzono - godził sprawowanie opieki ze świadczeniem pracy. Taki stan faktyczny świadczy z jednej strony o naruszeniu warunków przewidzianych przez ustawodawcę, z drugiej potwierdza, że w tej sytuacji nie można mówić o niemożności podejmowania zatrudnienia z uwagi na zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej. Aktywność zawodowa skarżącego wyraźnie temu przeczy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył G. W., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ a wynik, tj.:

a) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej T. W. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki, jakiej wymaga podopieczna, nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia,

b) art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej T. W. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką,

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P., że niepełnosprawna T. W. pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki swojego syna, który nie musi rezygnować z zatrudnienia.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji i zwrot kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ II instancji wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów uznał, że podopieczna niepełnosprawna nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki syna. Ponadto dodał, że organ dokonując oceny zakresu sprawowania opieki winien wziąć pod uwagę, iż przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego, zapoznając się więc z zakresem obowiązków ustalonych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ oraz chorobami onkologicznymi, z którymi boryka się niepełnosprawna, trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawną matką, która wymaga nadzoru, sporządzania posiłków, karmienia, robienia zakupów, dawkowania leków, pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych, przy ubieraniu się, przy higienie osobistej oraz całodobowej dyspozycji z pracą zawodową. Również z ustaleń organu I instancji poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego wynika, że podopieczna niepełnosprawna wymaga pomocy przy wstawaniu, poruszeniu się w obrębie mieszkania oraz podczas kąpieli.

Ponadto pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ II instancji błędnie ustalił fakt, iż matka skarżącego, przy tak poważnych schorzeniach, nie wymaga pełnej opieki, a następnie niezasadnie uznał, że nie musi on rezygnować z pracy, aby zajmować się niepełnosprawną matką. Jednocześnie pełnomocnik dodał, że skarżący jest osobą zdrową i zdolną do pracy, nie podejmuje jednak zatrudnienia, gdyż przyjął na siebie obowiązek opieki nad matką.

W ocenie pełnomocnika skarżącego, zgromadzone w toku postępowania administracyjnego dokumenty pozwalają przyjąć, że rezygnacja, a następnie niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia, ma związek z opieką sprawowaną nad matką. Koresponduje z tym oświadczenie skarżącego, z którego jasno wynika, iż w lipcu 2021 r. zrezygnował z zatrudnienia, gdy stan zdrowia matki znacznie się pogorszył. Z powodu problemów finansowych w 2023 roku podjął pracę dorywczą jako ochroniarz w godzinach nocnych, kiedy jego matka spała. Podczas koniecznej nieobecności skarżącego jego matki doglądała żona skarżącego. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, powyższe okoliczności pozostają w sprzeczności z arbitralnym stwierdzeniem organu odwoławczego, że fakt niepodejmowania pracy przez skarżącego nie ma związku z podjęciem przez niego opieki nad matką, która nie wymaga stałej opieki.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Jednocześnie wskazało, że w całości podtrzymuje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wyjaśnić przy tym należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył pełnomocnik skarżącego, a organ w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku przez skarżącego nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym zarządzeniem z dnia 15 maja 2024 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi, jak już na wstępie wskazano, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 9 lutego 2024r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Sulmierzyce z dnia 16 października 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką T. W.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że przedmiotowa decyzja odpowiada prawu, co tym samym uzasadnia oddalenie skargi w całości w niniejszej sprawie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.ś.r.". Należy jednak zaznaczyć, że z dniem 1 stycznia 2024 r. mająca zastosowanie w sprawie ww. ustawa o świadczeniach rodzinnych uległa zmianie na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429 ze zm.). Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej (ustawy o świadczeniach rodzinnych – dopisek Sądu) w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Z uwagi na fakt, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącego w dniu 18 stycznia 2023 r. (zatem pod rządami ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji) należało – jak słusznie stwierdziło Kolegium - przeanalizować stan faktyczny sprawy pod kątem spełnienia przez skarżącego przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., aby ustalić, czy w sprawie doszło do powstania prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym kontekście na gruncie kontrolowanej sprawy Sąd podziela pogląd zaprezentowany w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 190/24, zgodnie z którym, jeżeli rozpatrujący sprawę organ I instancji dojdzie do przekonania, że skarżący spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku, będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 u.ś.w. Ponadto należy zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym wskazano, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy, będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 190/24, LEX nr 3708448).

Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Wyjaśnić przy tym należy, że w myśl art. 3 pkt 21 lit. a) u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności oznacza m.in. niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Bezsporne w niniejszej sprawie pozostaje, że matka skarżącego T. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 20 marca 2013 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym wskazano, że nie można ustalić daty, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 lutego 2013 r. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dodać również należy, że mąż T. W. – jak ustaliły organy - zmarł w 2022 r., a zatem uprawnionymi do ubiegania się o świadczenia w związku z opieką nad T. W. są jej dzieci. W kwestii zaś zatrudnienia skarżącego zauważyć należy, że z informacji uzyskanych przez organy wynika, że skarżący stałą pracę (na podstawie umowy o pracę) wykonywał do lipca 2021 r. Potem podejmował prace dorywcze. W 2023 r. pracował na podstawie umów zlecenia jako ochroniarz (od września do grudnia), praca w godzinach nocnych (od 18 wieczorem do 6 rano (przeciętnie trzy razy w tygodniu).

Wobec powyższego na gruncie kontrolowanej sprawy rozstrzygnięcia wymaga kwestia, czy Kolegium, utrzymując w mocy odmowną decyzję organu I instancji, w prawidłowy sposób ustaliło, że skarżący nie spełnia wymogu osoby rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Zmierzając do rozstrzygnięcia powyższej, kluczowej dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Kolegium, kwestii należy zauważyć, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawa nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści jej art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tej ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, dostępny pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Z analizowanego przepisu, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, CBOSA).

Na gruncie kontrolowanej sprawy, w ocenie Sądu, przyznać należy rację Kolegium, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, w tym przypadku matką skarżącego. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma na celu zrekompensowanie osobom wychowującym niepełnosprawne dzieci bądź sprawującym opiekę nad innymi niepełnosprawnymi członkami rodziny utraty możliwości uzyskania dochodu z racji konieczności podejmowania tej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje nie "na osobę" wymagającą opieki, lecz osobie, która rezygnuje z aktywności zawodowej w związku z koniecznością wykonywania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Kluczową przesłanką w nim wskazaną jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie pozostające w ścisłym związku przyczynowo-skutkowym ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Jednocześnie w rozważanym aspekcie Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Wychodząc z powyższych ustaleń należy stwierdzić, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Związek zatem między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie spełniona została jedna przesłanka pozytywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj.: matka skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (orzeczenie z dnia 20 marca 2013 r.). Trafnie natomiast Kolegium uznało, że odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad niepełnosprawną matką a rezygnacją przez niego z podjęcia zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Dokonana w powyższym kontekście analiza akt sprawy, w tym zwłaszcza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 lutego 2023 r. i w dniu 18 grudnia 2023 r. oraz oświadczenia skarżącego z dnia 18 grudnia 2023 r., dowodzi, że niepełnosprawna T. W. ma 75 lat, w obrębie mieszkania porusza się o kulach, co wynika z jej stanu zdrowia. Samodzielnie korzysta z toalety i myje protezy zębowe, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i przyjmuje przygotowane leki. Może sama pozostać w domu, jednak nie dłużej niż 2 godziny. Ma problemy ze wstawaniem z uwagi na częste zawroty głowy. Wnioskodawca codziennie przygotowuje matce ubrania i w razie potrzeby pomaga jej w ubieraniu, pomaga również w ćwiczeniach fizycznych, codziennie chodzi z nią na spacery, cztery razy dziennie mierzy jej ciśnienie, poziom cukru we krwi mierzony jest sporadycznie, dwa razy dziennie podaje leki, cztery razy dziennie przygotowuje i podaje posiłki, w razie potrzeby masuje bolące stawy, podczas snu dogląda, czy nie dzieje się nic złego. W trakcie wywiadu ustalono, że wnioskodawca utrzymuje się z prac dorywczych. Niepełnosprawna T. W. poza synem posiada jeszcze córkę, która w razie potrzeby również pomaga matce.

Ponadto ze złożonego w dniu 29 grudnia 2023 r. w Kolegium oświadczenia skarżącego wynika, że zamieszkuje z matką, prowadząc z nią wspólne gospodarstwo domowe. W odniesieniu do zakresu i wymiaru czasowego opieki skarżący wskazał, że matka śpi dosyć długo, zwykle budzi się około 9.00. Skarżący szykuje śniadanie i leki, w okresie grzewczym pali w piecu, zaprowadza matkę do toalety, pomaga przy ubieraniu się, pilnuje zażywania przez mamę leków - bierze je trzy razy dziennie, rano, w południe i wieczorem, niekiedy (doraźnie) w związku ze skokami ciśnienia trzeba jeszcze podawać jej dodatkowy lek (catopril). Nadto skarżący oświadczył, że leki wkłada mamie do pudełka z przegrodami oddzielającymi tabletki stosownie do czasu ich zażywania. Sprawdza, czy mama nie zapomniała ich zażyć. Dwa razy dziennie zakrapia mamie oczy kroplami. W razie potrzeby mierzy ciśnienie (co najmniej cztery razy dziennie). Skarżący wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, zmywanie) i przygotowaniem posiłków. Czynności te wykonuje również żona wnioskodawcy (dzielą się po połowie obowiązkami w tym zakresie).

W tej sytuacji, w ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo przyjęło, że czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne wykonywane przez G. W., z uwagi na swój zakres czasowy i przedmiotowy, nie mają charakteru całodobowego i absorbującego, zważywszy, że w opiece nad matką aktywnie uczestniczy także żona skarżącego, która prowadzi również gospodarstwo rolne oraz pracuje dorywczo. Słusznie wywiodło Kolegium, że opieka nad matką jest w rzeczywistości współdzielona między skarżącym a jego żoną, a zatem nie jest to opieka wyłączna, realizowana jedynie przez skarżącego.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd podzielił w niniejszej sprawie stanowisko Kolegium, że sprawowanie przez skarżącego opieki nad osobą niepełnosprawną matką nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia (o czym świadczy świadczenie przez skarżącego pracy na podstawie umowy zlecenia od września 2023 r. do grudnia 2023 r. na stanowisku ochroniarza), a co za tym idzie, Kolegium prawidłowo przyjęło, że w sprawie występuje brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak wskazanego wyżej związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia przez skarżącego.

Sąd nie kwestionuje przy tym złego zdrowia matki skarżącego i konieczności udzielenia jej przez skarżącego wsparcia w codziennych czynnościach. Te kwestie bezspornie potwierdza bowiem wskazane orzeczenie o znacznym stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niemniej jednak - wbrew zarzutom skargi - nie sposób odmówić racji Kolegium, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się bowiem do celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego, prawidłowo Kolegium podniosło, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Oznacza to tym samym, że wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Niewątpliwie pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką a wskazywaną przez niego rezygnacją z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy, co też trafnie wywiodło Kolegium, wskazując, że w tym stanie sprawy odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką jest w pełni uzasadniona.

Jednocześnie Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jego matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do matki skarżącego, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, CBOSA). Niewątpliwie treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak trafnie wywiodło Kolegium, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Aczkolwiek wskazane kwestie pozostają bez wpływu na wynik niniejszej sprawy z przyczyn szczegółowo przedstawionych powyżej, a dotyczących braku związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki nad matką a rezygnacją przez skarżącego z podjęcia zatrudnienia (lub niepodejmowaniem zatrudnienia).

Z powyższych względów Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

ał