Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 263/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Inne
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 47, art. 14 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 7 ust. 1, art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 23 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 1 i 2, art. 26 ust. 1, art. 27, art. 30 ust. 2 i 3, art. 31 ust. 1, art. 33 i art. 35
journal: Dz.U. 1946 nr 49 poz 279
law: Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska
article: art. 2 ust. 1, art. 18 i art. 20
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1-3, art. 10
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych
article: art. 1, art. 2, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 1 i 2, art. 11 ust. 1, art. 12-14, art. 17 i art. 18, art 19a
journal: Dz.U. 1959 nr 14 poz 78
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa z dnia 30 stycznia 1959 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 20, art. 21 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1989 nr 58 poz 348
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 października 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 4
journal: Dz.U. 1971 nr 27 poz 250
law: Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2010r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy poświadczenia nabycia prawa do własności nieruchomości; oddala skargę /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ B.Drzazga /-/ M.Kwiecińska


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2009r. Starosta [...] odmówił W. B. poświadczenia nabycia prawa własności działki siedliskowej z działką zagrodową i wydania aktu nadania części działki gruntu położonej w [...], gmina [...], oznaczonej numerem [...], o powierzchni [...]ha, zapisanej w księdze wieczystej nr KW [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Z. G. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 21 ustawy z dnia 12.03.1958r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. z 1989r. Nr 58, poz. 348 ze zm.), art. 33 dekretu z dnia 6.09.1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zm.), art. 5 ust.1 dekretu z dnia 6.09.1951r. o ochronie i uregulowaniu własności, art. 1 dekretu z dnia 18.04.1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959r. Nr 14, poz. 78 ze zm.) i art. 104 kpa.

W uzasadnieniu organ wskazał, że W. B. pismem z dnia [...]07.2009r. wystąpił o poświadczenie nabycia prawa własności osady mieszkalnej z działką przyzagrodową, otrzymanej umową o pracę z dnia [...]12.1956r. Jako podstawę żądania W. B. wskazał następujące akty prawne:

- dekret z dnia 6.09.1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych,

- dekret z dnia 6.09.1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych Ib. Wolnego Miasta Gdańska,

- dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6.09.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej,

- dekret z dnia 18.04.1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym,

- ustawy z dnia 26.10.1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Na podstawie posiadanych materiałów archiwalnych i operatów ewidencji gruntów organ ustalił, że nieruchomość położona w [...], gmina [...], będąca przedmiotem wniosku W. B. została oddana w zarząd i użytkowanie [...] Okręgowi Lasów Państwowych w S. na podstawie zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Nr [...] z lipca 1953r. oraz protokołu zdawczo- odbiorczego z dnia [...]01.1955r. nieruchomość ta jest obecnie oznaczona numerem ewidencyjnym [...], o powierzchni [...] ha, zapisana jest w księdze wieczystej nr KW [...] i stanowi własność Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Z. G.

Z wniosku W. B. wynika, że Kartą Ewidencyjną Repatrianta został skierowany do Nadleśnictwa [...] jako pracownik leśny i w dniu [...]12.1956r. został wprowadzony na zajmowaną nieruchomość przez nadleśnictwo na podstawie umowy o pracę, na czas stosunku pracy.

Ar. 21 ustawy z dnia 12.03.1958r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ogranicza prawo do otrzymania państwowych nieruchomości rolnych na własność w drodze nadania na podstawie przepisów dekretu z dnia 6.09.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz dekretu z dnia 6.09.1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska wyłącznie do:

- posiadaczy nieruchomości, w stosunku do których wydane zostały orzeczenia komisji ziemskich o nadaniu im nieruchomości, chociażby orzeczenia te nie były jeszcze prawomocne,

- osadników i repatriantów wprowadzonych we władanie nieruchomości przez organy administracji rolnej, z wyjątkiem dzierżawców oraz osób użytkujących grunty na podstawie umów o zagospodarowaniu.

Wnioskodawca nie należy do kategorii osób wymienionych w powyższym przepisie ustawy o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, bowiem zajął przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy o pracę, więc wnioskowana nieruchomość nie może być przedmiotem nadania.

Zdaniem organu, nieruchomość ta nie może być nadana także na podstawie dekretu z dnia 18.04.1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, ponieważ zgodnie z art. 1, dotyczy on nieruchomości państwowych użytkowanych przez rolników na podstawie umów dzierżawy, co najmniej przez 3 lata przed dniem wejścia w życie tego dekretu, a W. B. zamieszkał w nieruchomości w dniu [...]12.1956r.

Podstawą nadania własności nie mogły też być przepisy ustawy z dnia 26.10.1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, ponieważ ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 26.03.1982r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Powyższa decyzja organu pierwszej instancji była przedmiotem odwołania W. B.

Po rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile decyzja z dnia [...] stycznia 2010r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając ustalenia faktyczne i prawne organu pierwszej instancji i jego stanowisko, iż wskazane przez wnioskodawcę przepisy nie mogą być podstawą do uwzględnienia wniosku. Organ podkreślił, że zgodnie z § 3 umowy o pracę z dnia [...]12.1956r. wnioskodawca otrzymał do użytkowania osadę, składającą się z mieszkania – działki przyzagrodowej na czas trwania stosunku pracy. Organ odwoławczy wskazał, że art. 6 kpa wyklucza stosowanie zasad współżycia społecznego w postępowaniu administracyjnym, tak więc opisane przez wnioskodawcę krzywdy doznane przez wnioskodawcę i jego rodzinę nie mogę mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy podniósł także, że nieuzasadniony jest zarzut skarżącego uniemożliwienia mu zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, bowiem pełnomocnik wnioskodawcy, [...] L. Z. otrzymała w dniu [...]09.2009r. zawiadomienie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji.

Powyższa decyzja organu odwoławczego jest przedmiotem skargi W. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, bowiem zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik postępowania.

W skardze wskazano, że skarżący był repatriantem i osadnikiem Zachodnich Ziem Odzyskanych, a Państwo Polskie przyjęło na siebie odpowiedzialność, w tym majątkową, za powojenne przesiedlenia swoich obywateli z terenów które nie weszły w jego obecne granice. Wskazał przy tym na uregulowania prawne zawarte w przepisach: dekretu PKWN z dnia 6.09.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dekretu z dnia 6.09.1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na Ziemiach Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska, dekretu z dnia 18.04.1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, ustawy z dnia 12.03.1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Skarżący podniósł, że zdecydowana większość repatriantów, będących wcześniej rolnikami otrzymała nadania ziemi, ale w przypadku skarżącego tak się nie stało, chociaż spełniał wszystkie wymogi jakie przewidziano dla osób, którym ziemia była nadawana, co można tłumaczyć zaniechaniem ze strony organów państwowych – Powiatowej Komisji Ziemskiej w Z., a także Starosty [...]. Niedopełnienie przez organy administracji publicznej obowiązków w zakresie realizacji praw skarżącego, pomimo obowiązujących przepisów prawa, nie może obciążać skarżącego.

Zdaniem skarżącego, fakt podjęcia pracy w charakterze pracownika leśnego w niczym nie zmienia tej sytuacji, bowiem zawarcie umowy o pracę stanowiło odrębny stosunek prawny, wtórny względem uprawnień skarżącego do nieruchomości, na którą go wprowadzono w związku z zawarciem umowy o pracę. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wskazał na argumenty zawarte w skardze i wniósł o wzięcie pod uwagę tła historycznego sprawy, drogi życiowej skarżącego i jego poczucia niesprawiedliwości, powstałego wskutek wydanych decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta polega na badaniu zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd bierze przy tym pod uwagę czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły przepisów prawa procesowego i prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kontroli legalności decyzji sąd dokonuje mając na uwadze stan prawny i akta sprawy, istniejące w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny następuje w sytuacjach określonych w art.145 § 1 p.p.s.a.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji, Sąd doszedł do przekonania, iż skarga okazała się bezzasadna, bowiem organy orzekające w sprawie prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego, a w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Jak wynika z ustaleń dokonanych przez organy skarżący W. B. przybył do Polski jako repatriant i został skierowany na podstawie karty ewidencyjnej repatrianta do pracy w lesie w Nadleśnictwie Skórka. W dniu [...]12.1956r. skarżący zawarł umowę o pracę, zgodnie z którą skarżący został zatrudniony jako pracownik leśny i otrzymał do użytkowania, na czas trwania stosunku pracy, osadę, składającą się z mieszkania – działki przyzagrodowej w [...]. Powyższa nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa, w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Z. G., a została oddana w zarząd i użytkowanie [...] Okręgowi Lasów Państwowych w S. na podstawie zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z lipca 1953r. i protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]01.1955r.

Ustalony przez organy stan faktyczny sprawy nie budzi, zdaniem Sądu wątpliwości. Został oparty na zgromadzonych w sprawie dokumentach, a w toku postępowania nie był kwestionowany przez skarżącego. Takie same ustalenia zostały poczynione przez sądy powszechne w wyrokach Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia [...]11.2002r w sprawie [...], Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia [...]07.2003r w sprawie [...], Sądu Najwyższego z dnia [...]09.2004r. w sprawie [...], Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]2008r. w sprawie [...], a zgodnie z art. 365 § 1 kpc orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i administracji publicznej.

Zgodnie z ustalonym orzecznictwem inne sądy, organy państwowe i organy administracji publiczne rozstrzygające w sprawach innych niż karne są związane prejudycjalnie prawomocnym orzeczeniem sądu, czyli nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej roszczenia niż zawarte w prejudykacie, ale także nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych (patrz J.Bodio, T.Demendecki, A.Jakubecki, O.Marcewicz, P.Telenga, M.P.Wójcik, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Oficyna 2008, wyd. III).

Analizując przepisy wydane w celu przeprowadzenia reformy rolnej, osadnictwa na Ziemiach Odzyskanych oraz uregulowania własności gospodarstw rolnych powstałych wskutek zmian w ustroju rolnym po II wojnie światowej, Sąd doszedł do przekonania, że organy prawidłowo orzekły o braku podstaw prawnych do uwzględnieniu wniosku skarżącego o wydanie mu poświadczenia nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

Należy bowiem mieć na uwadze, że Dekret z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zm.), który zgodnie z art. 47 wszedł w życie z dniem ogłoszenia, a jednocześnie utraciły moc prawną na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska sprzeczne z przepisami tego dekretu przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. R. P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. R. P. Nr 13, poz. 87). w art. 1 stanowił, iż tworzy się zapas ziemi na wyżej wymienionych terenach, z przeznaczeniem na cele rolne - tworzenie gospodarstw i działek osadniczych oraz uzupełnienie gospodarstw rolnych nieżywotnych. Art. 14 ust. 1 dekretu stanowił, iż nabywcami gospodarstw (działek) mogą być obywatele polscy, którzy przybyli na obszar Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska w ramach akcji osiedleńczej, kierowanej przez władze państwowe, bądź posiadają grunty rolne za zgodą władz państwowych. Stosownie do treści art. 15 ust. 1 osoby ubiegające się o nabycie gospodarstw rolnych (ogrodniczych) winny były wykazać, że: posiadają praktyczne przygotowanie do prowadzenia gospodarstwa rolnego (ogrodniczego) oraz, że praca na roli stanowi ich główny zawód (pkt 1), albo posiadają fachowe wykształcenie rolnicze (pkt 2), których to wymogów nie stosuje się do niepełnoletnich (ust. 2).

W art. 7 ust. 1 przewidziano, iż z zapasu ziemi zostaną wydzielone i przekazane właściwym władzom i instytucjom nieruchomości, niezbędne na cele publiczne (państwowe, samorządowe i społeczne), a w szczególności: na cele szkolne i opiekuńczo-wychowawcze (pkt 1); na państwowe i samorządowe ośrodki kultury rolnej, dla zakładów przemysłu rolnego oraz na cele melioracyjne (pkt 2); na cele wojskowe i komunikacji publicznej (pkt 3); na potrzeby związków religijnych uznanych prawnie wyznań (pkt 4); na rozbudowę miast, uzdrowisk, letnisk, kolonii mieszkaniowych oraz ogródków działkowych, które znajdują się w strefie interesów mieszkaniowych miast i ośrodków przemysłowo-fabrycznych (pkt 5).

Na podstawie tegoż art. 7 powołanego dekretu oraz § 7, 10 i 12 ust. 1 rozporządzenia Ministrów Ziem Odzyskanych, Administracji Publicznej, Rolnictwa i Reform Rolnych, Skarbu Państwa oraz Odbudowy z dnia 14 października 1947r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Leśnictwa w sprawie włączeń i wydzieleń z zapasu ziemi na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. w lipcu 1953r. wyraziło zgodę (aktem/zarządzeniem nr [...]) na wydzielenie zapasu ziemi na rzecz Ministerstwa Leśnictwa i przekazanie w zarząd i użytkowanie Okręgowi Lasów Państwowych w S. nieruchomości położonych na terenie powiatu [...], w tym (pod poz. 5) położonej w gromadzie [...], [...], (bez numeru), gm. [...], w skład której wchodziły grunty o powierzchni [...] ha oraz zabudowania: [...] domy mieszkalne, [...] budynki gospodarcze – [...]. W dniu [...] stycznia 1955r. w [...] spisano Protokół zdawczo-odbiorczy przekazania powyższej nieruchomości przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. [...] Okręgowi Lasów Państwowych w S.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 pierwszeństwo do otrzymania gospodarstwa (działki) mieli między innymi repatrianci (pkt 4).

Zgodnie z art. 23 ust. 1 osobom, które w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939r. utraciły gospodarstwa rolne na tych terenach Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach przedwojennych, które nie weszły w skład obecnego obszaru Państwa, o ile osoby te stale zamieszkiwały na tych terenach przed dniem 1 września 1939 r., jak również osobom, które na mocy umów międzynarodowych, zawartych przez Państwo Polskie, mają otrzymać ekwiwalent w zamian za mienie pozostawione za granicą, - zarachowuje się na pokrycie ceny nabycia gospodarstwa (działki) wartość utraconego (pozostawionego) gospodarstwa. W ust. 2 określono, iż rozporządzenie Ministrów: Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Ziem Odzyskanych, wydane w porozumieniu z Ministrem Skarbu, określi zasady ustalenia mienia, którego równowartość podlega zarachowaniu stosownie do przepisów ustępu poprzedzającego, oraz szacunku tego mienia, władze powołane do wykonywania tych czynności, sposób postępowania przed tymi władzami i terminy, w jakich należy zgłaszać uprawnienia wynikające z ustępu poprzedniego pod sankcją utraty tych uprawnień.

Według art. 25 ust. 1 wyznaczenie nabywcy gospodarstwa (działki) następuje w drodze orzeczenia właściwej władzy, zwanego w dekrecie aktem nadania. Zgodnie z art. 25 ust. 2 nadawać można gospodarstwa (działki) fizycznie wydzielone lub jeszcze nie wydzielone. W tym ostatnim przypadku akt nadania powinien wskazywać nieruchomość, z której grunty przynależne do gospodarstwa (działki) mają być wydzielone, ze wskazaniem, jakiemu obszarowi przeciętnej jakości gruntów, wchodzących w skład tej nieruchomości, odpowiadać ma rozmiar nadanego gospodarstwa (działki).

Osoba, która otrzymała akt nadania gospodarstwa (działki) fizycznie wydzielonego, miała prawo do objęcia tego gospodarstwa w posiadanie celem korzystania i pobierania z niego bezpłatnie pożytków (art. 26 ust. 1).

Zgodnie z art 27 dekretu prawa wynikające z aktu nadania mają charakter osobisty, są niezbywalne i nie dziedziczne. W razie śmierci osoby, która uzyskała akt nadania, jeżeli śmierć ta nastąpiła przed orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania (art. 31), członkowie rodziny, którzy ze zmarłym pozostawali we wspólnocie gospodarczej, mają pierwszeństwo przed wszystkimi innymi osobami do otrzymania tego samego gospodarstwa (działki) w trybie niniejszego dekretu. Osoba [pełnoletnia], która otrzymała akt nadania, obowiązana jest prowadzić swe gospodarstwo osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nią razem we wspólnocie gospodarczej (art. 28 ust. 1).

Przed przeniesieniem prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) na nabywcę (art. 31) ustala się cenę tego gospodarstwa (działki). Jeżeli gospodarstwo (działka) w chwili nadania nie było jeszcze fizycznie wydzielone, ustalenie ceny następuje po lub równocześnie z określeniem jego granic (art. 30 ust. 1). Ustalenie ceny nabycia i określenia granic nadanego gospodarstwa (działki) następuje w drodze odrębnego orzeczenia władzy (art. 30 ust. 2).

Przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) na nabywcę następuje w drodze orzeczenia, zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania (art. 31 ust. 1). W orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania należy wymienić: akt nadania, osobę nabywcy oraz przedmiot i warunki nabycia gospodarstwa (działki), orzeczenie to jest ostateczne (art. 30 ust. 2 i 3).

Zgodnie z art. 33 władzami właściwymi w rozumieniu niniejszego dekretu są starostowie (według brzmienia obowiązującego od dnia 1 stycznia 1999 r., wcześniej zaś władze administracji ogólnej oraz powołane przy tych władzach powiatowe i wojewódzkie komisje osadnictwa rolnego), do zakresu działania których należy dokonywanie wszelkich czynności w wykonaniu niniejszego dekretu, o ile dekret ten lub wydane na jego podstawie rozporządzenia nie stanowią inaczej (art. 34).

Art. 35 (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1999r.) stanowi, iż do zakresu działania starosty należy wydawanie orzeczeń, przewidzianych w art. 30 i 31 niniejszego dekretu oraz w rozporządzeniach wydanych na podstawie niniejszego dekretu, tudzież wykonywanie czynności niezbędnych dla przygotowania gospodarstw (działek) do ich nadania. Zgodnie z art. 37a (dodanym do pierwotnej treści dekretu i obowiązującego od dnia 1 stycznia 1999r.) zadania starosty określone w art. 33-35 oraz w art. 37 są zadaniami z zakresu administracji rządowej.

Z kolei Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jedn. Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) w art. 2 ust. 1 stanowił, iż na cele reformy rolnej przeznaczone zostają nieruchomości ziemskie wymienione w tym przepisie, które [w przypadku nieruchomości innych, niż Skarbu Państwa] przechodzą bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1-ym część druga. Stosownie do treści art. 18 obywatele polscy - rolnicy, którzy niezależnie od swojej woli znajdują się poza granicami kraju, oraz żołnierze Wojska Polskiego, których rodziny obecnie znajdują się poza granicami kraju, mieli być uwzględnieni przy rozdziale ziemi po powrocie do kraju, względnie po demobilizacji. Art. 20 stanowił zaś, iż nabywca otrzymuje ziemię w stanie wolnym od wszelkich długów i ciężarów.

Przepisy art. 1 i 2 Dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zm.) wyraźnie precyzowały, że dekret ten dotyczy gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych i odnosi się do osób, które posiadają gospodarstwa rolne, prowadzą je osobiście i przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie nin. dekretu - nie nabyły ich własności. Art. 3 stanowił, iż własność gospodarstw rolnych i ich przynależności jest przedmiotem dziedziczenia.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Wydawanie tych aktów jest zadaniem z zakresu administracji rządowej. Akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności, o którym mowa w ust.1 (ust. 2).Art. 6 ust. 1 stanowi, iż granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie to wydaje z urzędu starosta (po zmianie dekretu w brzmieniu przepisu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1999 r., wcześniej ) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania jest podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadającej za gospodarstwo rolne (ust. 2). Starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej zgłasza z urzędu wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej (ust. 3).W sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu (art. 10).

Kolejny akt - Dekret z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (tekst jedn. Dz.U. z 1959r. Nr 14, poz. 78 ze zm.) w Rozdziale 1 zatytułowanym Uwłaszczenie dzierżawców, w art. 1 określał iż dekret dotyczy nieruchomości państwowych użytkowanych przez rolników na podstawie umów dzierżawy co najmniej przez trzy lata przed dniem wejścia w życie dekretu. W takim wypadku nadaje się tym rolnikom lub ich następcom prawnym na ich wniosek na własność, jeżeli gospodarują na tych nieruchomościach. Zgodnie z art. 2 nie podlegają nadaniu resztówki pozostałe po przeprowadzeniu reformy rolnej. Starosta może jednak zezwolić na nadanie na własność resztówki lub jej części, jeżeli uzna ją za zbędną dla gospodarki uspołecznionej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1999r., wcześniej zaś w tym przedmiocie orzekało prezydium powiatowej rady narodowej) o nadaniu nieruchomości na własność i o ustaleniu ceny nabycia orzeka starosta. Postępowanie prowadzi się na koszt Państwa (ust. 2).

Art. 6 w ust. 1 stanowi, iż rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznaje się za właścicieli tych nieruchomości, jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie tych nieruchomości na podstawie:

1) umowy zawartej przed dniem 13 września 1944r., a na Ziemiach Odzyskanych - przed dniem 9 maja 1945r. z zamiarem nabycia na własność lub

2) umowy o dział, zawartej przed dniem 1 września 1945r., albo

3) orzeczenia o zatwierdzeniu projektu parcelacji nieruchomości państwowych i wykazu nabywców wydanego przed dniem 1 września 1939r.

Przepis ust. 1 stosuje się bez względu na zachowanie przepisanej formy umowy (ust. 2). W przypadkach gospodarczo uzasadnionych starosta może zezwolić na uznanie rolnika za właściciela nieruchomości, na której gospodaruje, choćby objęcie nieruchomości w posiadanie nastąpiło na podstawie umowy zawartej już po dacie określonej w ust. 1 pkt 1, jeżeli nabywca działał w dobrej wierze (ust. 3). Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio również do osób pozostających w stosunku pracy, rencistów i rzemieślników, chociażby na nieruchomościach nie gospodarowali (ust. 4).

Zgodnie z art. 8 ust. 1 nabycie nieruchomości na własność następuje bezpłatnie i bez dokonania szacunku, w razie gdy:

1) osoby wymienione w art. 6 uregulowały już całą cenę umówioną z poprzednim właścicielem nieruchomości,

2) objęcie nieruchomości w posiadanie nastąpiło na podstawie darowizny dokonanej przez poprzedniego właściciela lub umowy o dział zawartej pomiędzy poprzednimi współwłaścicielami,

3) nieruchomości na Ziemiach Odzyskanych nabywają osoby w myśl art. 7.

W innych przypadkach nabywca obowiązany jest zapłacić taką część ceny szacunkowej, jaka odpowiada nie spłaconej części ceny należnej poprzedniemu właścicielowi. Część ceny szacunkowej ulega stosunkowemu zmniejszeniu, jeżeli obszar nieruchomości nabywanej na własność jest mniejszy od obszaru nieruchomości otrzymanej w posiadanie na podstawie aktów wymienionych w art. 6. (ust. 2).

Art. 9 w ust. 1 stanowi, iż osoby uprawnione do uzyskania własności nieruchomości na podstawie art. 6, którym nadano już te same lub inne nieruchomości na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej bądź o ustroju rolnym i osadnictwie, zwalnia się od obowiązku uiszczenia ceny nabycia nieruchomości w całości lub w części, stosując odpowiednio przepisy art. 8 ust. 1 i 2. W ust. 2 wskazano, iż jeżeli obszar nieruchomości nadanej jest większy od obszaru nieruchomości objętej w posiadanie na podstawie aktów wymienionych w art. 6, za grunty stanowiące nadwyżkę uprawniony powinien uiścić należność przypadającą według przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej bądź o ustroju rolnym i osadnictwie.

Stosownie do treści art. 11 ust. 1 o nabyciu własności nieruchomości oraz o ustaleniu ceny nabycia lub o zwolnieniu od obowiązku jej zapłacenia orzeka starosta (według brzmienia przepisu obowiązującego od dnia 1 stycznia 1998r.). Postępowanie w sprawie nabycia własności nieruchomości wszczyna się na wniosek osób uprawnionych lub z urzędu (ust. 2). Postępowanie prowadzi się na koszt Państwa (ust. 3).

Zgodnie z treścią art. 12 repatriantów, którzy stosownie do umów międzynarodowych mają otrzymać nieruchomości w zamian za nieruchomości pozostawione poza granicami Państwa, zwalnia się - bez rozrachunku i oszacowania - od obowiązku uiszczenia ceny nabycia nadanych im nieruchomości państwowych (ust. 1). W razie śmierci repatrianta określonego w ust. 1 przed nadaniem mu nieruchomości zwolnienie od obowiązku uiszczenia ceny nabycia przysługuje pozostającemu przy życiu małżonkowi, a w braku małżonka - każdemu ze zstępnych w linii prostej w części odpowiadającej jego udziałowi w spadku (ust. 2). Uprawnienia do zwolnienia od obowiązku uiszczenia ceny nabycia nieruchomości mogą być przekazane aktem notarialnym małżonkowi lub zstępnym w linii prostej (ust. 3). Stosownie do treści art. 13 osoby wymienione w art. 12 korzystają ze zwolnienia od obowiązku uiszczenia w całości lub w części ceny nabycia nieruchomości, jeżeli nieruchomości te zostały im nadane przed wejściem w życie dekretu lub jeżeli wniosek o nadanie im nieruchomości złożą do dnia 31 grudnia 1957r. O zwolnieniu od obowiązku uiszczenia ceny nabycia orzeka starosta (art. 14 według brzmienia obowiązującego od dnia 1 stycznia 1999r., wcześniej zaś w tym przedmiocie orzekało prezydium powiatowej rady narodowej),

Zgodnie z art. 17 przepisy dekretu stosuje się do nieruchomości znajdujących się w zarządzie prezydiów rad narodowych z wyjątkiem przeznaczonych na cele państwowe, społeczne lub nierolnicze według planów zagospodarowania przestrzennego lub na podstawie decyzji właściwej rady narodowej . Właściwą jest wojewódzka rada narodowa dla nieruchomości położonych na terenie miast i osiedli, a powiatowa rada narodowa dla nieruchomości położonych na terenie gromad.

Art. 18 przewiduje, iż za rolników w rozumieniu niniejszego dekretu uważa się osoby, dla których praca na roli stanowi zawód dający głównie źródło utrzymania.

Art. 19a (wprowadzony do dekretu z dniem 1 stycznia 1998r.) stanowi, iż zadania starosty określone w art. 2, w art. 4 ust. 1, w art. 6 w ust. 3, w art. 11 w ust. 1, w art. 14 oraz w art. 19 w ust. 2 i 4 są zadaniami z zakresu administracji rządowej.

Z kolei Ustawa z dnia 12 marca 1958r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (tekst jedn. Dz.U. z 1989r. Nr 58, poz. 348 ze zm.), w obowiązującym Rozdziale 3 zatytułowanym Przepisy końcowe i przejściowe, stanowi w art. 20, iż uznaje się za wygasłe uprawnienia repatriantów do otrzymania państwowych nieruchomości rolnych, przysługujących im stosownie do umów międzynarodowych w zamian za mienie pozostawione poza granicami Państwa, jeżeli do dnia wejścia w życie ustawy nie zostali wprowadzeni w posiadanie takich nieruchomości. W art. 21 ust. 1 przewidziano, iż prawo do otrzymania państwowych nieruchomości rolnych na własność w drodze nadania na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. z 1946r. Nr 49, poz. 279 i z 1947r. Nr 66, poz. 410) przysługuje osobom, które użytkują te nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy. W ust. 2 sprecyzowano, iż do kategorii osób określonych w ust. 1 należą:

1) posiadacze nieruchomości, w stosunku do których wydane zostały orzeczenia komisji ziemskich o nadaniu im nieruchomości, chociażby orzeczenia te nie były jeszcze prawomocne;

2) osadnicy i repatrianci wprowadzeni we władanie nieruchomości przez organy administracji rolnej, z wyjątkiem dzierżawców oraz osób użytkujących grunty na podstawie umów o zagospodarowaniu.

Kolejna akt - Ustawa z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1971r. Nr 27, poz. 250 ze zm.) została uchylona z dniem 6 kwietnia 1982r. przez ustawę z dnia 26 marca 1982r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1982r. Nr 11, poz. 81), w art. 4.

Jak zatem wynika z powyższych przepisów i co trafnie podniosły orzekające w sprawie organy, skarżący nigdy nie spełniał warunków do zastosowania wobec niego przepisów o nadaniu mu jako repatriantowi przedmiotowej nieruchomości, skoro została ona wyłączona z zasobu ziemi przeznaczonej na cele reformy rolnej i osadnictwa rolnego, skarżący nigdy nie otrzymał aktu nadania tej ziemi, a nadto jego roszczenia jako repatrianta wygasły już w 1958r.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

/-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ B.Drzazga M.Kwiecińska

Za nieobecnego sędziego korzystającego

z urlopu uzasadnienie wyroku podpisał

sędzia D.Rzyminiak-Owczarczak

MK