Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1646/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1 i art. 17  ust. 1b, art. 17  ust. 5  pkt 2  lit. b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 7, 77  par. 1, 80 i 107  par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 marca 2023 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 29 sierpnia 2022 r., sygn. akt SKO.ŚR/4111/915/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez T. H., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 29 sierpnia 2022 r., sygn. akt SKO.SR/4111/915/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza A. z dnia 21 czerwca 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką W. K.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 21 czerwca 2022 r. nr [...] Burmistrz A. orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Organ pierwszej instancji ustalił, że matka skarżącej wymaga całodobowej opieki. Podkreślił jednak, że nie jest spełniona przesłanka dotycząca daty powstania niepełnosprawności u matki skarżącej, a także brak jest przesłanki dotyczącej rezygnacji z zatrudnienia po stronie skarżącej. Podał także, że przedmiotowe świadczenie nie może zostać przyznane, gdyż skarżąca pobiera zasiłek dla opiekuna, co stanowi kolejną, negatywną przesłankę warunkującą możliwość ubiegania się o przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne zastosowanie normy prawnej w nim wyrażonej bez uwzględnienia

z wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, a także art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że ustalenie i wypłata zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia.

Wniosła zatem o uchylenie kwestionowanej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej przedmiotowego świadczenia i zaliczenie dotychczasowo pobranego zasiłku dla opiekuna na poczet wypłacanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśniło, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną, zatem funkcją i celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zastąpienie dochodu, wynikającego ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku, z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.

Organ pierwszej instancji ustalił, że w przypadku matki skarżącej nie jest spełniony wymóg dotyczący daty powstania niepełnosprawności, bowiem nie da się ustalić od kiedy istnieje. Jak stanowi przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Kolegium wskazało jednak na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pomimo niezmienionego stanu prawnego (tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych) sądy - wprost i bezpośrednio, a organy administracji publicznej pośrednio w pełni powinny stosować się do kierunku trybunalskiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy.

Kolegium podniosło nadto, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, co stanowi negatywną przesłankę warunkującą przyznanie przedmiotowego świadczenia. Brak jest więc związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad matką skarżącej. Tymczasem istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu.

Organ pierwszej instancji ustalił nadto, że skarżąca pobiera zasiłek dla opiekuna. Tymczasem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Faktem jest, jak podniosło Kolegium, że okoliczność pobierania zasiłku dla opiekuna nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże wymaga to (w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego) wyeliminowania z obrotu prawnego w pierwszej kolejności decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, a następnie rozpoznanie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodało, że na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7 k.p.a. Organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), co zdaniem Kolegium ma swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym przez organ I instancji - tj. zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca podniosła, że nie podejmowała zatrudnienia od 7 listopada 2012 r. Od tego momentu pobierała świadczenie pielęgnacyjne jednak na skutek zmiany przepisów został jej przyznany zasiłek dla opiekuna, który pobiera nadal. Sytuacja zdrowotna matki spowodowała, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. W momencie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna i wyeliminuje z obiegu prawnego decyzję przyznającą ten zasiłek.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału

na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W myśl natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki m. in. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad matką, która jak wynika z akt administracyjnych, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 27 października 2012 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a jej stopień datuje się od dnia 25 września 2012 r.

Wobec tego w pełni zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium w tym zakresie, które zasadnie podniosło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że za błędne uznać należało stanowisko organu pierwszej instancji, iż w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to mogło to stanowić podstawę do odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć bowiem pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W tym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji istotnie było nieprawidłowe, na co zasadnie wskazała skarżąca.

Sąd w rozpatrywanej sprawie nie podziela jednakże stanowiska Kolegium, że w dotąd ustalonym jej stanie faktycznym i prawnym miało ono podstawy do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) kompetencji do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji pomimo wadliwej wykładni i błędnego zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Po pierwsze, z żadnego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika termin, w jakim żądanie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy skierować do organu, wystarczającym jest natomiast dla wykazania istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy lub innego zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny fakt bądź rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowanie pracy, związane ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą, która tego wymaga.

Po drugie, nie jest uzasadnione kategoryczne stanowisko organów obydwu instancji, że ustalenie, wypłata i pobieranie przez skarżącą świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie jej prawa do żądanego świadczenia. Organy winny bowiem wziąć pod uwagę, że: "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. np. wyroki NSA: z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; z 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18; zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 48/22; LEX nr 3368711).

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny i prawny nie został przez organy ustalony w sposób wymagany przepisami postępowania – artykułami 7 i 77 § 1 k.p.a. Organy zobowiązane są do ustalenia w sposób niewątpliwy nie tylko przesłanek negatywnych, ale i pozytywnych zwłaszcza, że jak wyjaśnił zasadnie w wyroku z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18 (publ. w CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny, strona, która dotychczas korzystała z mniej korzystnego świadczenia nie musi od razu z niego rezygnować przed potwierdzeniem spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego. W wyrokach z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20; z dnia 14 września 2021 r., sygn. akt I OSK 685/21; z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt. I OSK 483/21 i sygn. akt I OSK 509/21 (publ. w CBOSA) NSA akcentował, że organ powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła skorzystać z prawa do korzystniejszego świadczenia.

Organy muszą wziąć bowiem pod uwagę, że okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego uprawnienia, którego pobieranie uniemożliwia uwzględnienie wniosku (por. wyrok NSA z 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 211/21, publ. CBOSA).

Analiza akt administracyjnych potwierdza złożenie przez skarżącą oświadczenia woli w tym zakresie. Skarżąca wprost w formularzu "Oświadczenie", będącym częścią wniosku (k. 5 akt administracyjnych pierwszej instancji), wprost wskazała "...w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskuję o uchylenie zasiłku dla opiekuna, ale do momentu rozstrzygnięcia sprawy proszę o dalszą wypłatę...". Organy winny zatem wziąć pod uwagę spełnienie tego wymogu i kompletności złożonego przez skarżącą wniosku z dnia 30 maja 2022 r. w rozumieniu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oceniając wskazane oświadczenie i ustalając wszystkie istotne dla treści rozstrzygnięcia okoliczności, wymagane przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd uznał zatem, że Kolegium dokonało niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i w sposób nieuprawniony utrzymało w mocy wadliwe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, co miało wpływ na wynik sprawy i stanowi wyczerpanie się przesłanki do uchylenia kontrolowanych rozstrzygnięć w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Sama bowiem okoliczność ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna i jego pobieranie przez skarżącą, nie powinna już wykluczać możliwości dokonania wyboru korzystniejszego (wyższego) świadczenia, gdy postępowanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest właśnie fakt pobierania tego świadczenia.

W sprawie konieczne będzie zatem przeprowadzenie merytorycznych ocen i analiz zmierzających do weryfikacji wszystkich normatywnych przesłanek przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu dokonane ustalenia podczas przeprowadzonego w dniu 8 czerwca 2022 r. wywiadu środowiskowego nie dają rzeczywistego obrazu niniejszej sprawy. Są lakoniczne i niewystarczające. Stwierdzenie, że matka skarżącej jest leczona z powodu schorzeń serca, słuchu, kręgosłupa i żylaków, ma kłopoty z poruszaniem się, zaś skarżąca wykonuje czynności opiekuńcze pomagając matce w czynnościach życia codziennego, jak również, iż pierze, sprząta, robi zakupy, przygotowuje posiłki, załatwia wizyty lekarskie, wykupuje i podaje leki, nic nie wnoszą do sprawy. Brak bowiem i nie tylko pogłębionych ustaleń organów, ale przede wszystkim ich oceny na ile dysfunkcja matki skarżącej w życiu codziennym wyklucza podejmowanie przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet tej w ograniczonym rozmiarze czasu pracy.

Organy zobowiązane będą więc do poczynienia wnikliwych ustaleń samodzielnego funkcjonowania matki skarżącej przy wykorzystaniu skali Barthela, tj. międzynarodowej skali stosowanej w ocenie sprawności chorego i jego zapotrzebowania na opiekę. Taki formularz wypełnia w przychodni lekarz, bądź pielęgniarka środowiskowa, by pacjent, który wymaga opieki długoterminowej mógł zostać do niej zaklasyfikowany. Na skalę Barthela składa się dziesięć czynności dnia codziennego, takich jak np. spożywanie posiłków, poruszanie się, ubieranie, rozbieranie, higiena osobista, korzystanie z toalety czy kontrolowanie czynności fizjologicznych. W tym celu organy winny wezwać skarżącą do przedstawienia takiego dokumentu z przeprowadzonej oceny, sprawności syna skarżącej przez wskazane powyżej podmioty opieki lekarskiej (uzupełnienie wniosku o dokumenty, które powinny być dołączone do wniosku jako załączniki – art. 24a ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f ustawy o świadczeniach rodzinnych).

W zależności od ustaleń poczynionych w powyższym względzie, organy administracji zobowiązane będą rozważyć, czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny uzasadnia możliwość przyjęcia, iż skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub go nie podejmuje, na ile więc matka skarżącej może samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym bez pomocy osób bliskich. Zatem kwestia spełniania przez skarżącą przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje nadal otwarta i winna podlegać badaniu w ponownie prowadzonym postępowaniu. Gdy natomiast postępowanie wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku skarżącej i jedyną przeszkodą będzie pobieranie zasiłku dla opiekuna (przy ustaleniu braku innych negatywnych przesłanek), wówczas organ powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła skorzystać z prawa wyboru korzystniejszego dla siebie świadczenia. W tym celu organy zobowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawowe prawo wyboru świadczenia, działając przy tym wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.), mieć na względzie, aby usunięcie przeszkody w postaci przyznanego i pobieranego zasiłku dla opiekuna było płynne, tak, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej, niezbędnego dla życia świadczenia nawet przez krótki czas (por. rozważania NSA na temat konieczności koordynacji działań organów, wyrok z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2810/20).

Nie jest bez znaczenia również i fakt, że skarżącej przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy. Wprawdzie Sąd nie dokonuje kontroli w tym postępowaniu, co rzecz jasna, decyzji w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale przyznanie tego świadczenia wymaga spełnienia podobnych przesłanek, jak w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Także jest wymagane spełnienie przesłanki rezygnacji, czy nie podejmowania zatrudnienia, jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego. Przy tych samych okolicznościach stanu faktycznego, nie jest to obojętne dla treści rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Ponadto organy ustalą także czy istnieją inne osoby zobowiązane oprócz skarżącej do alimentacji wobec matki, na co zdają się także już wskazywać akta administracyjne sprawy z tym zastrzeżeniem, że fakt wykonywania przez osoby zobowiązane do alimentacji np. pracy zarobkowej z pewnością nie uzasadnia sam w sobie zwolnienia z tego obowiązku. Zobowiązane więc będą również do ustalenia ich możliwości, w tym finansowych, pomocy skarżącej w sprawowaniu opieki, jako okoliczności rzutującej na istnienie związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy lub innego rodzaju zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Dopiero tak zebrany materiał dowodowy da, w ocenie Sądu, pełny obraz rzeczywistego stanu faktycznego i pozwoli na wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy i zgodnie z zasadą dochodzenia przez organ do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) stwarzając organowi możność wydania rozstrzygnięcia w zgodzie z zasadami praworządności (art. 6 k.p.a.) i ochrony zaufania obywatela do państwa (art. 8 k.p.a.), poprzez wskazanie w jego uzasadnieniu, w myśl art. 11 k.p.a., motywów podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności tych odnoszących się do kwestii faktycznych i prawnych istnienia, bądź nie, w oparciu o zebrany w pełni i całościowo oceniony materiał dowodowy, związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, czy też, jak w tym wypadku, niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zawodowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki przez nią nad niepełnosprawną matką.

Mając powyższe na uwadze Sąd w rozpoznawanej sprawie uznał, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony w stopniu pozwalającym na wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, zgodnie z postanowieniami artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., co stanowi naruszenie przepisom postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi zaistnienie drugiej z przesłanek do uchylenia kontrolowanych rozstrzygnięć, zgodnie z postanowieniami 145 § 1 lit. c P.p.s.a.

W ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy organy wezmą pod uwagę wyżej przedstawione stanowisko Sądu, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a.

Z powyższych względów skarga musiała wywrzeć zamierzony skutek.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.