Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 787/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 145 § 1, art. 151, art. 119 pkt 3, art. 120
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 27, art. 29 § 2 pkt 3, art. 33 § 1, § 2 i § 5, art. 34 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 2 pkt 26, art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2, art. 17 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 4, ust. 5,  ust. 10 i ust. 11
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: § 2, § 3, § 4 i § 5
journal: Dz.U. 2018 poz 753
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t. j.)
article: art. 47, art. 31 ust. 3, art. 87, art. 190 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1,  art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 22 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, , po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 29 września 2023 roku nr 156/2023/II w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 29 września 2023 r., nr 156/2023/II Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi (dalej ŁPWIS) na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U z 2023 r., poz. 338 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 – dalej "k.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. – dalej "u.p.e.a."), po rozpoznaniu zażalenia M.K. na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łasku (dalej "PPIS") z 10 sierpnia 2023 r., nr 3/2023 o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Z akt sprawy wynika, że w związku z nieszczepieniem dziecka – P.H., PPIS w Łasku upomnieniem z 6 marca 2023 r. wezwał matkę dziecka – M.K. do zgłoszenia się z dzieckiem w celu wykonania obowiązku szczepień ochronnych zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych.

W związku z niewykonaniem obowiązkowych szczepień ochronnych, 18 maja 2023 r. PPIS w Łasku wystawił tytuł wykonawczy o nr [...] zobowiązując stronę do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce.

Postanowieniem z 26 czerwca 2023 r. ŁPWIS w Łasku nałożył na M.K. grzywnę w wysokości 1100 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka, wynikającego z tytułu wykonawczego 18 maja 2023 r. wystawionego przez PPIS w Łasku.

W piśmie z 4 lipca 2023 r. M.K. zgłosiła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Podniosła, że wykonała swój obowiązek, ponieważ 22 marca 2023 r. stawiła się z dzieckiem w przychodni celem poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu przed szczepieniem. Obowiązek jest niewymagalny w związku z następującymi zarzutami dotyczącymi badania kwalifikacyjnego:

- lekarz podczas badania kwalifikacyjnego nie wykluczył wszystkich przeciwwskazań do stosowania szczepionki wynikających z Charakterystyki Produktu Leczniczego (dalej "ChPL"), pomimo że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 - dalej "u.z.z.ch.z.") miał taki obowiązek. Zgodnie z tym przepisem obowiązkiem lekarza jest wykluczenie przeciwwskazań do szczepienia. Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 4 lit. c ustawy - Prawo farmaceutyczne, ChPL powinna zawierać przeciwwskazania do stosowania szczepionki. Z zestawienia tych dwóch przepisów wynika, że lekarz ma obowiązek wykluczyć także przeciwwskazania zawarte w ChPL; lekarz nie może wybierać, które przeciwwskazania wyklucza, a których nie wyklucza. Nadto obowiązek stosowania przez lekarza ChPL wynika wprost z Programu Szczepień Ochronnych, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z.;

- lekarz po badaniu kwalifikacyjnym nie wystawił zaświadczenia, pomimo że zgodnie art. 17 ust. 4 ustawy o przeciwdziałaniu chorobom zakaźnym miał taki obowiązek;

- lekarz nie poinformował strony o wszystkich możliwych powikłaniach po podaniu szczepionki;

- lekarz skierował dziecko do konsultacji specjalistycznej zgodnie z art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.z. w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego. Skoro lekarz podczas badania kwalifikacyjnego w dniu 22 marca 2023 r. skierował dziecko do poradni specjalistycznej, to znaczy, że na podstawie tego przepisu istniały wskazania do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego;

- lekarz podczas badania kwalifikacyjnego nie sporządził Indywidualnego Kalendarza Szczepień;

- strona skarżąca podczas badania kwalifikacyjnego nie została poinformowana o obowiązku sporządzenia Indywidualnego Kalendarza Szczepień, bez sporządzenia indywidualnego kalendarza szczepień obowiązek szczepień jest niewymagalny;

- strona nie jest związana terminami wynikającymi z Programu Szczepień Ochronnych, co potwierdza wyrok Trybunału Konstytucyjnego 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19.

Ponadto zdaniem strony w podstawie prawnej obowiązku organ powinien wskazać Program Szczepień Ochronnych, a tego nie uczynił, co na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. dyskwalifikuje tytuł wykonawczy.

Postanowieniem z 19 lipca 2023 r. ŁPWIS w Łodzi zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec strony w całości z dniem 6 lipca 2023 r.

Postanowieniem z 10 sierpnia 2023 r. PPIS w Łasku oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym określonego w tytule wykonawczym z 18 maja 2023 r.

Na powyższe postanowienie M.K. złożyła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że skoro lekarz podczas badania kwalifikacyjnego w dniu 22 marca 2023 r. skierował dziecko do poradni specjalistycznej, to oznacza, że zgodnie z art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.z. istniały wskazania do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, a organ I instancji powyższą okoliczność pominął. W ocenie strony nie miała ona obowiązku przedkładać zaświadczenia o odroczeniu obowiązku szczepień ochronnych, wystarczyło powołanie się na skierowanie dziecka do poradni specjalistycznej. Sam natomiast fakt niewystawienia zaświadczenia o odbytym badaniu kwalifikacyjnym zgodnie z art. 17 ust. 4 u.z.z.ch.z. przesądza o wadliwości tytułu wykonawczego i to niezależnie od wyniku przeprowadzonego badania.

Strona podkreśliła, że Program Szczepień Ochronnych nie jest tylko dokumentem technicznym przeznaczonym dla lekarzy i pielęgniarek. Bez Programu Szczepień Ochronnych obowiązek szczepień byłby niewymagalny, ponieważ dokument wskazuje wiek, w jakim dane szczepienie powinno być przeprowadzone. Dopóki wiek dziecka, w którym ma zostać ono zaszczepione, nie zostanie określony w powszechnie obowiązującym akcie prawnym, dopóty obowiązek szczepień jest niewymagalny. Bez Programu Szczepień Ochronnych nie ma możliwości określenia, w jakim wieku dziecko ma być zaszczepione.

Program Szczepień Ochronnych nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa, albowiem akt ten nie został przewidziany w art. 87 Konstytucji RP. Skoro zatem Program Szczepień Ochronnych nie jest dla strony wiążący, to tym samym obowiązek szczepień ochronnych nie jest jeszcze wymagalny. Strona skarżąca nie jest związana terminami wynikającymi z Programu Szczepień Ochronnych, a zatem jednocześnie ziściła się przesłanka określona w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Powyższe rozumowanie zostało potwierdzone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19. Jakkolwiek utrata mocy obowiązującej przepisów została przez TK odroczona, to nie stoi na przeszkodzie, żeby organ w niniejszej sprawie uwzględnił wyrok i uznał, że powołana regulacja jest niezgodna z Konstytucją RP.

Ponadto strona podniosła, że organ I instancji nie odniósł się do zgłoszonych zarzutów, że lekarz podczas badania kwalifikacyjnego nie wykluczył wszystkich przeciwwskazań do stosowania szczepionki wynikających z ChPL, pomimo że zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z. miał taki obowiązek, nie poinformował strony o wszystkich możliwych powikłaniach po podaniu szczepionki, podczas badania kwalifikacyjnego nie sporządził Indywidualnego Kalendarza Szczepień i poinformował podczas badania o obowiązku sporządzenia Indywidualnego Kalendarza Szczepień, bez sporządzenia którego obowiązek szczepień jest niewymagalny.

Wskazanym na wstępie postanowieniem 29 września 2023 r. ŁPWIS w Łodzi utrzymał zaskarżone w postanowienie w mocy wskazując, że podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., w szczególności:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązaną;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości lub w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

ŁPWIS podzielił stanowisko wierzyciela w zakresie wszystkich zgłoszonych przez stronę zarzutów. PPIS w Łasku wskazał podstawy prawne obowiązku szczepień. Zobowiązana została zgłoszona przez podmiot leczniczy do wierzyciela jako osoba odmawiająca wykonywania ochronnych szczepień dziecka. Wierzyciel wystawiając upomnienie, a następnie tytuł wykonawczy, uwzględnił kartę uodpornienia dziecka, z której wynika, że u dziecka nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepień oraz że zobowiązana była kilkakrotnie informowana o obowiązku szczepień. Z powyższego jednoznacznie wynika zatem, że strona z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Zobowiązana złożyła oświadczenie o świadomej odmowie szczepień ochronnych u dziecka P.H., oraz że nie zgłosiła się z małoletnim do Konsultacyjnej Poradni Szczepień, do której lekarz wystawił skierowanie w dniu 7 czerwca 2019 r.

PPIS w Łasku odniósł się i uwzględnił wszystkie zarzuty i kwestie podnoszone przez stronę, a uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera jasne i precyzyjne wyjaśnienia faktyczne i prawne.

ŁPWIS podkreślił, że art. 4 ust. 1 u.z.z.ch.z. stanowi podstawę do określania przez Radę Ministrów w drodze rozporządzeń programów zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych oraz lekooporności biologicznych czynników chorobotwórczych, wynikających z sytuacji epidemiologicznej kraju lub z konieczności dostosowania do programów międzynarodowych, mając na względzie ich skuteczne wykonywanie oraz zapewnienie objęcia ochroną zdrowotną osób, których szczególne narażenie na zakażenie wynika z sytuacji epidemiologicznej. W oparciu o art. 4 ust. 1 u.z.z.ch.z. zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów 15 lutego 2011 r. w sprawie Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS.

ŁPWIS zwrócił uwagę, że Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. Program Szczepień Ochronnych jest ogłaszany co roku z uwagi na wprowadzane w nim zmiany wynikające ze zmieniającej się sytuacji epidemiologicznej chorób zakaźnych, zaleceń ekspertów oraz organizacji i instytucji zajmujących się zagadnieniami szczepień ochronnych (w tym WHO, ECDC i CDC), a także wyników przeprowadzanych badań epidemiologicznych (w tym badań nad utrzymywaniem się odporności poszczepiennej) oraz pojawianiem się nowych preparatów szczepionkowych. Jakkolwiek ww. rozporządzenie wskazuje 19 rok życia jako granice poddania dziecka szczepieniom ochronnym to nie oznacza to, że wszystkie szczepienia mogą być wykonane tuż przed tą datą. Szczepienia są rozkładane w czasie, przy czym zgodnie z zasadami wakcynologii schematy szczepień dostosowane są do występowania zachorowań na poszczególne choroby, wieku i rozwoju dzieci. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. jest nieuzasadniony.

Obowiązek szczepień ochronnych został zapisany w u.z.z.ch.z. oraz rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 ze zm. – dalej "rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r."). Komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych są dokumentami uzupełniającymi do tych przepisów prawa.

Odnosząc się do kwestii braku wymagalności obowiązku z uwagi wyrok Trybunał Konstytucyjnego 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 ŁPWIS organ wyjaśnił, że wydane orzeczenie nie oznacza zakwestionowania istnienia obowiązku szczepień ochronnych, wskazuje jedynie konieczność dostosowania prawa do tego rozstrzygnięcia. Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP uznał jedynie art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. natomiast w pozostałym zakresie umorzył postępowanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Wskazał, że komunikat nie ma takiej mocy prawnej, jak rozporządzenie czy ustawa, czyli nie jest wymieniony w hierarchii aktów prawnych Konstytucji RP. Zakwestionowany przepis utraci moc obowiązującą po sześciu miesiącach od daty publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw RP, tj. po dniu 12 listopada 2023 r. Do tego dnia Program Szczepień Ochronnych na rok 2023 ogłoszony w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego 28 października 2022 r. ma moc prawną, z której można wywieść wymagalność obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego okres 6 miesięcy na dostosowanie stanu prawnego jest niezbędny dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.

Z powyższego wynika, że zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. jest nieuzasadniony.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch.z., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych ww. ustawie do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.z., osoby określone na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 2 u.z.z.ch.z. są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 1 u.z.z.ch.z. W oparciu o art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r., w którym ustalił wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. Wbrew twierdzeniom strony, z przepisów tych można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres.

Zatem obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych i nie ma podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością uregulowaną w przepisach ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2151 ze zm.). Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest bezpośrednio wykonalny, a jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniom ochronnym. Nie ma zatem racji strona wywodząc, z pominięciem art. 5 i art. 17 ust. 1, ust. 2 i ust. 10 pkt 1 i 2 u.z.z.ch.z., że nie miała prawnego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Wbrew twierdzeniom strony, wierzyciel w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu aktualizuje się w terminie podanym przez lekarza w powiadomieniu skierowanym do rodziców lub opiekunów prawnych lub faktycznych do poddania się w wyznaczonym terminie badaniu kwalifikacyjnemu i samemu szczepieniu. W kwestii wskazania, czy stan zdrowia dziecka pozwala na dokonanie iniekcji preparatu szczepionkowego, należy wskazać, że na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego zobowiązana nie przedstawiła dokumentu opatrzonego podpisem lekarza, który wskazywałby na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych lub zaświadczenia wskazującego na konieczność odroczenia wykonania obowiązku.

Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek w istocie, jak wskazuje zobowiązana, nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, natomiast stanowi wskazówkę merytoryczno-techniczną dla przeprowadzających szczepienie ochronne.

Podniesiony przez zobowiązaną zarzut naruszenia art. 11 ust. 1 pkt 4 lit. c ustawy Prawo farmaceutyczne nie mieści się w zamkniętym katalogu zarzutów określonych w art. 33 § 1 u.p.e.a., w związku z powyższym należy uznać go za bezprzedmiotowy.

ŁPWIS podkreślił, że z posiadanej przez organ kserokopii karty uodpornienia dziecka P.H., urodzonego 14 grudnia 2018 r., wynika, że dziecko będąc w 5 roku życia nie zostało zaszczepione przeciwko aż jedenastu chorobom zakaźnym, którym można zapobiegać poprzez szczepienia ochronne. Każda z tych chorób zakaźnych może u dzieci mieć ciężki przebieg i prowadzić do stałych następstw zdrowotnych, a nawet zgonu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i c u.p.e.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i przez to pominięcie przez organ, że małoletni został poddany badaniu kwalifikacyjnemu w dniu 4 lipca 2023 r., które nie wykluczyło przeciwwskazań do szczepienia i tego dnia dziecko zostało skierowane do poradni specjalistycznej, co uniemożliwia przyjęcie, że strona uchyla się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym;

- art. 7, art. 8 § 1, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. poprzez obciążenie strony przez organ skutkami niewydania zaświadczenia lekarskiego zgodnie ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia 18 sierpnia 2011 r., podczas gdy sporządzenie zaświadczenia zgodnie ze wzorem spoczywa na lekarzu, nie zaś na stronie, a ponadto strona nie została pouczona przez organ o konieczności sporządzenia takiego zaświadczenia przez lekarza na określonym wzorze i respektowania przez organ wyłącznie określonego wzoru zaświadczenia;

- art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. polegające na pominięciu przez organ w uzasadnieniu postanowienia faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których organ się oparł i przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co w zasadzie uniemożliwiło stronie skarżącej weryfikację, na jakich dowodach zostało oparte zaskarżone postanowienie;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i przez to pominięcie przez organ, że strona nie została pouczona o możliwych powikłaniach po podaniu szczepionki, co uniemożliwia przyjęcie, że strona skarżąca uchyla się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie, że obowiązek szczepień powinien być realizowany na podstawie Indywidualnego Kalendarza Szczepień, a nie Programu Szczepień Ochronnych;

- art. 15 k.p.a. polegające na naruszeniu zasady dwuinstancyjności poprzez nierozpoznanie przez organ II instancji niektórych zarzutów zgłaszanych przez stronę skarżącą w postępowaniu egzekucyjnym;

- art. 10 § 1 k.p.a. polegające na niezapewnieniu stronie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym i nie umożliwieniu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów poprzez niepoinformowanie przed wydaniem postanowienia o tym, że cały materiał dowodowy został już w sprawie zebrany.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że strona skarżąca nie poddała dziecka szczepieniom w sytuacji, gdy podczas badania kwalifikacyjnego lekarz nie wykluczył przeciwwskazań do szczepienia wskazanych w Charakterystyce Produktu Leczniczego, przez co obowiązek szczepień jest niewymagalny;

- art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 4 u.z.ch. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że strona skarżąca nie poddała dziecka szczepieniom w sytuacji, gdy po skończonym badaniu kwalifikacyjnym lekarz nie wydał zaświadczenia lekarskiego zgodnie ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, przez co obowiązek szczepień jest niewymagalny;

- art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.z. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że strona skarżąca nie poddała dziecka szczepieniom w sytuacji, gdy w ramach badania kwalifikacyjnego dziecko zostało skierowane do poradni specjalistycznej, przez co obowiązek szczepień jest niewymagalny;

- art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP poprzez uznanie, że art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. w zw. z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. mają moc obowiązującą w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia.

W oparciu o postawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do zgłoszonych zarzutów, tj. dokumentacji medycznej oraz Charakterystyki Produktu Leczniczego.

W odpowiedzi na skargę ŁPWIS w Łodzi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu (postanowienia), czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie ŁPWIS w Łodzi z 29 września 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie PPIS w Łasku z 10 sierpnia 2023 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. - dalej "u.p.e.a."). Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązaną;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Stosownie do treści art. 33 § 5 u.p.e.a., zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:

1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.

Zgodnie z art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że 18 maja 2023 r. PPIS w Łasku wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący M.K. do poddania dziecka – P.H., urodzonego 14 grudnia 2018 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. Jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm. - dalej "u.z.z.ch.z.") oraz § 2-5 rozporządzenia Ministra Zdrowia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 753 – dalej "rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r."). W oparciu o ww. tytuł wykonawczy wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ŁPWIS w Łodzi.

Skarżąca zgłosiła zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych dziecka wskazując, że lekarz podczas badania kwalifikacyjnego nie wykluczył wszystkich przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych wynikających z Charakterystyki Produktu Leczniczego pomimo, że zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z. miał taki obowiązek. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym nie wydał zaświadczenia i nie poinformował o wszystkich możliwych powikłaniach po podaniu szczepienia. Podczas badania kwalifikacyjnego 22 marca 2023 r. dziecko zostało skierowane do poradni specjalistycznej, co oznacza, że istniały wskazania do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego. Podczas badania kwalifikacyjnego nie został sporządzony Indywidualny Kalendarz Szczepień, bez którego obowiązek szczepień jest niewymagalny, a strona nie jest związana terminami wynikającymi z Programu Szczepień Ochronnych, co potwierdza wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19. Niewskazanie natomiast przez organ Programu Szczepień Ochronnych na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. dyskwalifikuje tytuł wykonawczy.

Na wstępie podkreślić należy, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch.z., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.ch.z., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.ch.z.).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4 "Szczepienia ochronne". W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.z., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęły 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4 (art. 17 ust. 3 u.z.z.ch.z.).

Zgodnie z art. 17 ust. 10 u.z.z.ch.z., minister właściwy do spraw zdrowia określi w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Stosownie do treści art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z., Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W rozporządzeniu z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym, został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z.

Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08, Lex nr 595803). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11 (Lex nr 852219), wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W niniejszej sprawie wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych.

Odnosząc się natomiast do kwestii lekarskiego badania kwalifikacyjnego należy wskazać, że zgodnie z treścią cyt. powyżej art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.ch.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.ch.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.z.). Zgodnie z powołanymi przepisami, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.ch.z. wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Przy czym, treści wskazanych przepisów nie można interpretować, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie został przyjęty pogląd, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17 i II OSK 43/18; z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podzielił pogląd wyrażony w wyżej wymienionych orzeczeniach.

Podkreślić również należy, że celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Badanie takie bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, odmowa udziału w takim badaniu, czy też niestawienie się na badanie, uniemożliwia wykonanie szczepienia. W istocie jest to więc odmowa poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców dzieci obowiązek poddania dzieci badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu. Skarżąca nie wywiązała się z tego obowiązku i jednocześnie nie przedstawiła żadnych dokumentów wskazujących na istnienie lekarskich przeciwwskazań i stwierdzających konieczność odroczenia szczepień syna ze względu na stan zdrowia.

7 czerwca 2019 r. rodzice dziecka złożyli oświadczenie o świadomej odmowie szczepienia ochronnego.

4 lipca 2023 r. zostało wystawione skierowanie do Poradni Konsultacyjnej do spraw Szczepień w Łodzi w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Rodzice nie poddali dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym pomimo doręczonego skarżącej 8 marca 2023 r. upomnienia, wystawionego w dniu 18 maja 2023 r. tytułu wykonawczego i nałożenia postanowieniem z 26 czerwca 2023 r. grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, ze znajdującego się w aktach sprawy wydruku "Historii wizyt" w Gminnym Zespole Opieki Zdrowotnej w Ł. wynika, że wizyta, która odbyła się w dniu 22 marca 2023 r. nie była badaniem kwalifikacyjnym przed szczepieniem, miała charakter porady lekarskiej (konsultacja, asysta). Rozpoznanie – "Inne badania specjalne i badania dodatkowe osób bez dolegliwości i rozpoznania choroby".

Po przeprowadzonym badaniu fizykalnym stwierdzono brak medycznych przeciwskazań do szczepień i wystawiono skierowanie do Poradni konsultacyjnej szczepień. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy nie wynika, aby skarżąca stawiła się z dzieckiem w Poradni Konsultacyjnej do Spraw Szczepień, nie przedstawiła też żadnej dokumentacji medycznej, która wskazywałby na istnienie przeciwskazań zdrowotnych i konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka. Z powyższego wynika zatem, że skarżąca z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Wskutek powyższego syn skarżącej, który ukończył 5 lat, nie został zaszczepiony przeciwko aż jedenastu chorobom zakaźnym wymienionym w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

W kwestii ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień dla dziecka należy wskazać, że wiek w jakim dziecko musi być zaszczepione na poszczególne choroby dawkami podstawowymi i przypominającymi został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Indywidualny kalendarz szczepień stanowi ułożony dla danego dziecka program szczepień ochronnych. Kalendarz układa lekarz w sytuacji, kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego kalendarza szczepień podanego w Programie Szczepień Ochronnych. Ustalenie dla dziecka skarżącej indywidualnego kalendarza szczepień mogło zostać dokonane jedynie podczas wizyty lekarskiej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie była zainteresowana ułożeniem indywidulanego programu szczepień. Nie stawiała się bowiem wraz z dzieckiem na szczepienia i nie zgłosiła się do Poradni Konsultacyjnej do Spraw Szczepień w celu wykluczenia przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. W związku z powyższym trudno uznać, że niewykonanie obowiązku wykonania szczepień syna spowodowane było brakiem ułożenia przez lekarza indywidulanego kalendarza szczepień dla dziecka.

Należy również podkreślić, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązaną lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązaną, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.

W powyższym zakresie konieczne jest także odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (opublik. OTK-A 2023/50), w którym Trybunał orzekł, że:

I. Art. 17 ust. 11 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.

Trybunał wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. w związku z § 5 cyt. rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.

Zdaniem Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z., jak i § 5 rozporządzenia jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.

Wyrok Trybunału nie pozbawia zatem Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Trybunał wyjaśnił także, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosił się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne było zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł więc, że dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych niezbędne jest określenie innego czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji wskazując na termin 6 miesięcy, który w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian prawnych.

Zdaniem sądu, Trybunał Konstytucyjny w cyt. powyżej wyroku z 9 maja 2013 r. nie zakwestionował zatem obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu TK pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (TK-K 53/07 - I CSK 390/17). Sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale jego stosowanie w tym okresie winno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z 2 sierpnia 2018 r., sygn. II OSK 87/18, LEX nr 2539746, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz pod redakcją Piotra Tulei, wyd. II - LEX).

W ocenie sądu regulacja objęta wyrokiem TK dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a ty samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę TK wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się sczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. W tym okresie minister właściwy do spraw zdrowia jest zobligowany rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych. Jeśli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją w drodze nowelizacji rozporządzenia okaże się niemożliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 u.z.z.ch.z. lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych konieczne będzie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Ewentualne przyjęcie przez sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez TK przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia TK są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.

Z przedstawionych powyżej względów, jako niezasadne należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego syna przez skarżącą.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego podstawy prawnej obowiązku, tj. brak wskazania Programu Szczepień Ochronnych, co na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. dyskwalifikuje tytuł wykonawczy należy wskazać, że

zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 lipca 2020 r., a więc mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, jako podstawy zarzutu nie wymieniono niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. W obecnym stanie prawnym okoliczność, czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. kontroluje organ egzekucyjny i w przypadku stwierdzenia, że wymogi te nie zostały spełnione, przystępuje do egzekucji zawiadamiając o tym wierzyciela (art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie ŁPWIS w Łodzi przystąpił do egzekucji uznając tym samym, że wystawiony w dniu 18 maja 2023 r. tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. W związku z powyższym zarzut skarżącej w tym zakresie nie zasługiwał na uwzględnienie.

Wskazać w tym miejscu również należy, że tytuł wykonawczy z 18 maja 2023 r. został wystawiony według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 176 ze zm.). W tytule tym wypełniono wszystkie niezbędne pola, w tym także podano podstawę prawną obowiązku a mianowicie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.ch.z. oraz § 2-5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. oraz podstawę prawną prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 26 u.p.e.a.). Nieuzasadnione jest zatem twierdzenie skarżącej, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

Wobec tego, że niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów, o których mowa w art. 27 u.p.e.a., nie może być obecnie podstawą prawną zarzutu, organy administracji zasadnie oddaliły zarzut w tym zakresie.

Odnosząc się do natomiast do zarzutów podniesionych w skardze należy wskazać, że okoliczność, że dziecko zostało poddane lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu w dniu 4 lipca 2023 r., które nie wykluczyło przeciwwskazań do szczepienia i skierowano dziecko do poradni specjalistyczno-konsultacyjnej ds. szczepień, została podniesiona przez skarżącą dopiero na etapie skargi skierowanej do sądu administracyjnego. W związku z powyższym okoliczność ta nie mogła osiągnąć zamierzonego przez skarżącą skutku i nie ma wpływu na treść zaskarżonego postanowienia.

Wbrew zarzutom postawionym w skardze, w niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień odnosząc się do kwestii wymagalności obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Należy zaznaczyć, że obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców obowiązek poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu. Skarżąca jako rodzic nie wywiązała się z tego obowiązku i jednocześnie nie przedstawiła żadnych lekarskich przeciwwskazań stwierdzających konieczność odroczenia szczepień dziecka. Naruszenie natomiast art. 10 § 1 k.p.a. ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. Strona skarżąca, powołując się na zaniedbania organu w zakresie wykonywania obowiązków informacyjnych w toku postępowania, powinna więc wykazać, jakiej konkretnie czynności z tego powodu nie dokonała, jakich argumentów nie podniosła i jak wpłynęło to na wynik sprawy. Skarżąca nie wykazała, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. jest niezasadny.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez skarżącą nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając niniejszą sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia PPIS w Łasku z 10 sierpnia 2023 r.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

d.cz.