Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 171/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Prawo geologiczne i górnicze
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15, art. 156
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 139 ust. 3 pkt 3, art. 143 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 633
law: ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (T. J.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Asesor WSA Maja Pietrasik (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi Spółdzielni w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 lutego 2024 r. nr SKO Gd/4404/23 w przedmiocie ustalenia dodatkowej opłaty eksploatacyjnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Sztumskiego z dnia 19 czerwca 2023 r. nr 1/2023, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej Spółdzielni w S. kwotę 1665 (jeden tysiąc sześćset sześćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta Sztumski wydał w dniu 19 czerwca 2023 r. decyzję nr 1/2023, gdzie działając na podstawie art. 139 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3, ust. 4, ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2023 r., poz. 633 ze zm.) oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodek postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) oraz załącznika do obwieszenia Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie stawek opłat na rok 2023 r. z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego (M.P 2022 r., poz. 1080) Starosta orzekł w sentencji decyzji, jak następuje:

"ustalam dla Pana A. J. Prezesa Zarządu Spółdzielni [...] ul. [...], [...] S. dodatkową opłatę eksploatacyjną w wysokości 82 231 zł w tym na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 33 292, 64 zł Urząd Miasta i Gminy Sztum 49 938, 97 zł za wydobywanie kopaliny z rażącym naruszeniem warunków koncesji na wydobywanie kopaliny ze złoża K. w miejscowości K. w gminie S., powiat , województwo ".

W dalszej części decyzja zawierała informację, że termin płatności należności wynosi 14 dni od daty decyzji oraz uzasadnienie decyzji, w którym wskazano, że wyniki przeprowadzonej kontroli wykazały rażące naruszenie warunków koncesji udzielonej Spółdzielni [...] w S., poprzez wydobywanie kopaliny spoza ustanowionych granic obszaru i terenu górniczego oraz poza spągiem złoża. W uzasadnieniu wskazano też sposób wyliczenia opłaty w trybie art. 139 ust. 3 pkt 3 Prawa Geologicznego i Górniczego, w tym wielkość kopaliny wydobytej poza pionowymi granicami obszaru górniczego - 17 669,9 tony oraz poza spągiem złoża 5450 ton.

Decyzja została wysłana do "Pana A. J. [...]", Burmistrza Miasta i Gminy Sztum oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Spółdzielnia [...] w S. wniosła w dniu 6 lipca 2024 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku odwołanie od opisanej decyzji Starosty Sztumskiego z dnia 19 czerwca 2023 r. nr 1/2023.

W odwołaniu zakwestionowano przyjętą przez organ ilość kopaliny wydobytej z naruszeniem warunków koncesji. Podkreślono, że dla ustalenia wysokości opłaty dodatkowej ustalenie ilości wydobytej kopaliny ma kluczowe znaczenie, dlatego wyliczenie jej ilości nie może się opierać na kalkulacjach szacunkowych.

Decyzją z dnia 28 lutego 2024 r., nr SKO Gd/4404/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wskazało, że:

"po rozpoznaniu odwołania Spółdzielni [...] z siedzibą w S. z dnia 6 lipca 2023 r. od decyzji Starosty Sztumskiego z dnia 19 czerwca 2023 r. nr OŚ.6522.5.2022 (adnotacja Sądu - błędnie wpisany przez organ numer decyzji) w sprawie ustalenia dla Pana A. J. Prezesa Zarządu Spółdzielni [...] dodatkowej opłaty eksploatacyjnej w łącznej wysokości 82 231 zł w tym na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 33 292, 64 zł, a na rzecz Urzędu Miasta i Gminy Sztum 49 938,97 zł za wydobywanie kopaliny z rażącym naruszeniem warunków koncesji na wydobywanie kopaliny ze złoża K. w miejscowości K. w gminie S., powiat , województwo na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 10 k.p.a. w związku z art. 26 ust. 1, ust. 2, ust. 6, art. 6, art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tj. Dz.U. z 2023, poz. 1587 z późn zm.) orzeka:

1/ uchyla zaskarżoną decyzję w części "w sprawie ustalenia dla Pana A. J. Prezesa Zarządu Spółdzielni [...]" i w tym zakresie orzeka "w sprawie ustalenia dla Spółdzielni [...] z siedzibą w S., ul. [...]"

2/ w pozostałym zakresie decyzja pozostaje bez zmian".

W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżoną decyzją organ I instancji błędnie ustalił dodatkową opłatę eksploatacyjną Panu A. J. Uzasadniając dokonaną częściową zmianę decyzji wskazano, że w toku całego postępowania organ I instancji kierował korespondencję do Spółdzielni [...]. Jak wynika z dokumentów (m.in. koncesji, decyzji Dyrektora Okręgowego rzędu Górniczego w G.), to ww. Spółdzielnia otrzymała koncesję na wydobywanie piasku. Z KRS Spółdzielni (nr [...]) wynika, że Spółdzielnia [...] jest przedsiębiorcą, w imieniu której działa Prezes Zarządu A. J. W toku postpowania Pan J. nie działał zatem we własnym imieniu, a nie jako prezes zarządu Spółdzielni. W związku z powyższym, Kolegium wskazało, że stroną postępowania i adresatem obowiązku wskazanego w sentencji decyzji I instancji powinna być Spółdzielnia [...], a nie Pan A. J.

W zakresie w jakim stwierdzono, ze decyzja organu I instancji pozostaje bez zmian, Kolegium podzieliło stanowisko, że wydobywanie kopaliny poza obszarem na jaki udzielono koncesji jest rażącym naruszeniem warunków koncesji. Akta sprawy, w tym dokumenty przedłożone przez stronę, potwierdzają zaś, że skarżąca Spółdzielnia wydobyła 5450 ton piasku poza spągiem oraz 17 669,9 poza pionowymi granicami. Stąd łączna ilość piasku wydobytego poza obszarem objętym koncesją wynosiła 23 119, 90 ton. Pokreślono, że operat ewidencyjny będący podstawą ustalenia wydobytych zasobów został sporządzony na zlecenie Spółdzielni.

Spółdzielnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną wyżej decyzję Kolegium. W skardze podniesiono zarzut naruszenia art. 139 ust. 3 pkt 3 ustawy Prawo geologiczne i górnicze. Spółdzielnia podtrzymała stanowisko, że dla ustalenia opłaty dodatkowej konieczne jest prawidłowe ustalenie ilości wydobytej kopaliny, ponieważ od wskazanej ilości wprost zależy wysokość opłaty. Strona wskazała, że operat na który powołuje się organ został sporządzony bez dokonania wizji lokalnej wyrobiska, na którym w 2021 r. złoże zaczęło się kończyć, ponieważ tam gdzie według dokumentacji geologicznej powinien być piasek, zalegała glina. Strona zaznaczyła, że nie eksploatuje już złoża i od czasu zakończenia eksploatacji piasku, ściany wyrobiska zostały pozostawione w niezmienionym stanie, tak aby mieć możliwość dokonania dokładnego obliczenia ilości wyeksploatowanego piasku z rażącym naruszeniem koncesji.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ wniósł o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Jeżeli zatem stwierdzone przez Sąd naruszenie prawa jest tego rodzaju, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a., Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z wnioskiem organu, przy braku zgłoszenia przez stronę skarżącą żądania przeprowadzenia rozprawy.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium zgodności z prawem Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniami prawa kwalifikowanymi jako podstawy stwierdzenia nieważności decyzji określone w art. 156 k.p.a. Skarga podlega zatem uwzględnieniu, jednak z zasadniczo innych względów niż w niej wskazane.

Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;

4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

W przedmiotowej sprawie - jak wskazało też Samorządowe Kolegium Odwoławcze - postępowanie w sprawie nałożenia dodatkowej opłaty eksploatacyjnej w przypadku uznania, że Spółdzielnia [...] w S. rażąco naruszyła warunki udzielonej jej na wydobycie piasku koncesji, powinno być prowadzone wobec tego przedsiębiorcy i także zakończyć się wydaniem decyzji nakładającej obowiązek zapłaty opłaty dodatkowej nie na Pana A. J., lecz na Spółdzielnię [...], czyli na ten podmiot, który zdaniem organu naruszył warunki koncesji. Zgodnie bowiem z art. 143 ust. 2 ustawy Prawo geologiczne i górnicze, w sprawach określonych niniejszym działem (czyli działem VII Opłaty) stroną postępowania jest odpowiednio 1. przedsiębiorca, 2. podmiot który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji albo 3. podmiot, który prowadzi roboty geologiczne z rażącym naruszeniem warunków określonych w zatwierdzonym albo podlegającym zgłoszeniu projekcie robót geologicznych, albo 4) podmiot, który prowadzi roboty geologiczne bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych. W tej sprawie powodem wszczęcia postępowania, które doprowadziło do wydania decyzji nr 1/2023 r. przez Starostę Sztumskiego była informacja z dnia 12 lipca 2022 r. jaką Starosta Sztumski uzyskał z Okręgowego Urzędu Górniczego w G., to jest, że w związku z wynikami przeprowadzonej w dniach od 23 do 24 czerwca 2022 r. kontroli w zakładzie górniczym [...] w gminie S., u przedsiębiorcy Spółdzielni [...] w S., prowadzącego działalność na podstawie koncesji nr [...] udzielonej przez Starostę Sztumskiego z dnia 20 kwietnia 2011 r., zmienionej decyzją Staroty Sztumskiego nr [...] z dnia 20 maca 2013 na wydobywanie kopaliny ze złoża K. stwierdzono określone naruszenia warunków koncesji przez tego przedsiębiorcę. W tym zakresie wskazano m.in., że Spółdzielnia [...] w S. naruszyła robotami górniczymi pasy ochronne ustanowione w koncesji oraz wydobywając piasek przekroczyła określone koncesją granice obszaru górniczego oraz poziome i pionowe granice udokumentowanego złoża K.

W ten sytuacji gdy całe postępowanie toczyło się wobec Spółdzielni [...] w S., wydanie decyzji wobec "Pana A. J." w niebudzący wątpliwości sposób jest wadą decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., to jest skierowaniem decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie.

Sąd podkreśla, że nie chodzi tu o "skierowanie decyzji" w rozumieniu wysłania jej do prezesa zarządu spółdzielni, ale o nałożenie daną decyzją obowiązku na osobę fizyczną, która nie jest stroną w sprawie. W sentencji decyzji Starosty Sztumskiego z dnia 19 czerwca 2023 r. nr 1/2023 wyraźnie wskazano, że na mocy tej decyzji organ ustala dla Pana A. J. Prezesa Zarządu Spółdzielni [...] ul. [...], [...] S. dodatkową opłatę eksploatacyjną w wysokości 82 231 zł. Argument, że całe postępowanie nie toczyło się wobec A. J., ale Spółdzielni [...] tym bardziej obrazuje, że decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, co wyczerpuje postawę stwierdzenia nieważności z art. art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. W tym wypadku nie skierowano bowiem decyzji do podmiotu, który organ uznał za podmiot, który rażąco naruszył warunki koncesji.

W odniesieniu do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 lutego 2024 r. nr SKO Gd/4404/23, Sąd stwierdził zaistnienie podstawy do stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to jest wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przesłanka rażącego naruszenia prawa, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wymaga spełnienia łącznie trzech odrębnych elementów, to jest oczywistości naruszenia prawa, uwzględnienia charakteru przepisu oraz skutków społeczno - gospodarczych decyzji niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia obowiązującej zasady praworządności. Powołanie się na rażące naruszenie prawa może dotyczyć tylko sytuacji, gdzie takie naruszenie jest oczywiste i nie wynika z błędnej czy niejednolitej interpretacji przepisów. Rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku naruszenia przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Podstawą zastosowania tej przesłanki może być zatem niebudzący wątpliwości stan prawny. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne i bezsporne (zob. w tej materii m.in.: B. Adamiak, J. Jendrośka, "Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym", Państwo i Prawo 1986, nr 1, s. 69 i n.). Należy przy tym zaakceptować stanowisko, zgodnie z którym prawo zostaje naruszone w sposób rażący, gdy określony akt administracyjny został wydany wbrew zakazom lub nakazom ustanowionym w przepisach prawa, a także wtedy, gdy wbrew przesłankom przepisu nadano prawa lub nałożono obowiązki lub ich stronie w ogóle odmówiono (zob.: G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 818). W związku z tym naruszenie prawa ma cechę rażącego wtedy, gdy czynności postępowania organu lub istota załatwienia sprawy są w swej treści zaprzeczeniem treści obowiązującej regulacji prawnej, a działanie organu w toku postępowania lub rozstrzygnięcie sprawy w decyzji w ogóle nie odpowiada nakazom wynikającym z prawa obowiązującego lub łamie zakazy w nim ustanowione.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania określonej w art. 15 k.p.a., zgodnie z którym postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ustawa Prawo geologiczne i górnicze nie zawiera w zakresie dotyczącym postępowania o ustalanie opłat eksploatacyjnych żadnych przepisów szczególnych, wyłączających zasadę dwuinstancyjności z art. 15 k.p.a.

Z przepisu art. 15 k.p.a. w oczywisty sposób wynika prawo strony do dwukrotnego rozpoznania dotyczącej jej sprawy przez organy obu instancji. Przepis ten jest jasny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest by rozstrzygnięcia te zostały wydane wobec tego samego podmiotu, który też jest stroną danego postępowania. Za rażące naruszenie prawa należy zatem uznać stwierdzenie, że decyzja organu I instancji, co do samego ustalenia, że dany przedsiębiorca naruszył warunki koncesji na wydobywanie kopaliny była prawidłowa, poza tym, że nie skierowano jej do tego przedsiębiorcy, nakładając obowiązek uiszczenia dodatkowej opłaty eksploatacyjnej, która spełnia też funkcję kary, na osobę fizyczną reprezentującą przedsiębiorcę, a więc podmiot nie będący stroną w sprawie. Tego rodzaju uchybienie organu I instancji, to jest błędne określenie w sentencji decyzji adresata obowiązku, nie może być konwalidowane w trybie sprostowania, ani w trybie zastosowanym przez organ odwoławczy w przedmiotowej sprawie. Organ odwoławczy w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję organu I instancji jedynie w części, w jakiej jako adresata obowiązku wskazywała osobę niebędącą stroną postępowania w sprawie. Stwierdzenie tego rodzaju wady powoduje zaś konieczność uchylenia całej decyzji. Jako wydana wobec podmiotu niebędącego stroną w sprawie jest ona wadliwa w całości. W przeciwnym razie dochodzi, tak jak w przedmiotowej sprawie, do rażącego i oczywistego naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. W konsekwencji daje to podstawę tak do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, jak i stwierdzenia nieważności decyzji przez sąd administracyjny.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku, to jest stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Sztumskiego z dnia 19 czerwca 2023 r. nr 1/2023.

Wskazane rozstrzygnięcie nie narusza art. 134 § 2 p.p.s.a., które dopuszcza wydanie rozstrzygnięcia przez Sąd zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść skarżącego, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji.

Wobec uwzględnienia skargi poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego wskazanych wyżej decyzji, stosownie do treści art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku o zasądzeniu od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej Spółdzielni [...] w S. poniesionych przez skarżącą kosztów postępowania w wysokości 1665 zł. Na wskazaną kwotę składa się uiszczony przez skarżącą wpis sądowy od skargi.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy – również gdy organ stwierdzi podstawy do umorzenia postępowania w sprawie – organ uwzględni dokonaną przez Sąd powyżej wykładnię prawa, to jest, że adresatem decyzji w przedmiocie dodatkowej opłaty eksploatacyjnej, o której mowa w art. 139 ust. 3 pkt 3 tej ustawy Prawo geologiczne i górnicze za wydobywanie kopalin z rażącym naruszeniem warunków ustalonych w koncesji może być tylko podmiot, któremu udzielono koncesji. Jednocześnie po stronie organu leży prawidłowe ustalenie i rozważnie okoliczności faktycznych sprawy, również w zakresie który wyznacza art. 143 ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze, to jest, że decyzja w sprawach określonych niniejszym działem (również decyzja z art. 139 ust. 3 pkt 3 cyt. ustawy) nie może zostać wydana po upływie 5 lat od końca roku, w którym nastąpiło zdarzenie uzasadniające jej wydanie. W treści zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji nie wskazano, w jakim czasie zaistniało zdarzenie, które w ocenie organu uzasadniało wydanie decyzji o opłacie. Materiał dowodowy sprawy nie umożliwiał poczynienia przez Sąd ustalenia, czy w sprawie doszło, czy też nie, do przedawnienia, o którym mowa w art. 143 ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze.