Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 178/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83f
journal: Dz.U. 2022 poz 916
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j)
article: art. 88 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 916
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j)
article: art. 89
journal: Dz.U. 2022 poz 916
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 07 września 2023 r. w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...], decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. c, art. 88 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, ust. 2, art. 89 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r., poz. 916 ze zm., dalej: u.o.p.) oraz art. 104 i art. 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) wymierzył B. J. (dalej: skarżąca) administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzew rosnących na działce nr [...] obręb P., gmina K. – 3 żywotników wschodnich oraz 2 sosen zwyczajnych – w wysokości [...] zł. Jednocześnie organ umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia skarżącej administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew: 6 żywotników wschodnich oraz 1 sosny zwyczajnej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 1 marca 2022 r. wpłynęło do niego pismo Z. J. informujące, że na polecenie B. J. na działce nr [...] obręb P., gmina K. zostały wycięte drzewa bez wymaganego zezwolenia. W związku z powyższym organ przeprowadził w dniu 24 marca 2022 r. oględziny na przedmiotowej nieruchomości. Podczas oględzin stwierdzono usunięcie 9 szt. żywotników oraz 3 szt. sosny zwyczajnej. Drzewa gatunku sosna zwyczajna zostały usunięte na polecenie skarżącej na początku 2022 r., natomiast żywotniki w czerwcu lub lipcu 2020 r. Podczas oględzin zmierzono obwody pozostawionych pni drzew. Ustalono, że obwód trzech pozostawionych sosen wynosi: 1) 71 cm na wysokości 130 cm, 84 cm na wysokości 5 cm; 2) 58 cm na wysokości 130 cm, 67 cm na wysokości 5 cm; 3) 43 cm na wysokości 130 cm, 47 cm na wysokości 5 cm. Ustalono również, że obwód 9 żywotników wschodnich wynosi: 1) 33 cm i 11 cm (dwa pnie) na wysokości 2 cm; 2) 47 cm na wysokości 2 cm; 3) 44 cm i 9 cm (dwa pnie) na wysokości 2 cm; 4) 65 cm na wysokości 2 cm; 5) 37 cm na wysokości 1 cm; 6) 31 cm na wysokości 1 cm; 7) 49,5 cm na wysokości 1 cm; 8) 41 cm na wysokości 1 cm; 9) 58 cm na wysokości 5 cm.

Organ ustalił, iż wszystkie sosny rosną pod linią elektroenergetyczną. Skarżąca oświadczyła, iż ich górna część była usuwana przez Zakład Energetyczny. Pismem z dnia 30.03.2022 r. zwrócono się do E. SA Oddział w K. z zapytaniem, czy w miejscowości P. przy ulicy [...] w okresie od stycznia 2021 roku do chwili obecnej były wykonywane w obrębie korony drzew zabiegi polegające na usuwaniu ich konarów lub korony z uwagi na znajdujące się nad nimi linie elektroenergetyczne, oraz czy we wskazanym okresie zlecano usunięcie konarów lub korony drzew firmie zewnętrznej lub właścicielowi nieruchomości. E. SA Oddział w K., pismem z dnia 26.04.2022 r. poinformowała, iż na nieruchomości w miejscowości P., ul. [...], nie zostały wykonane żadne prace planowe związane z usunięciem drzew w pobliżu linii energetycznej niskiego napięcia zasilanej ze stacji [...] obwód 1. Ponadto organ I instancji stwierdził, że wszystkie drzewa zostały usunięte bez wiedzy i zgody współwłaściciela nieruchomości Z. J. oraz bez wymaganego zgłoszenia i zezwolenia wymaganych ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

W dniach 11 lipca 2022 r. i [...]18 lipca 2022 r. przeprowadzono kolejne oględziny na przedmiotowej nieruchomości, podczas których pomierzono obwody i najmniejszą średnicę pni żywotników oraz wykonano dokumentację fotograficzną przedmiotowych drzew.

Następnie organ wskazał, że w dniu 18 sierpnia 2022 r. wydał decyzję ustalająca administracyjną karę pieniężną w wyskości [...] zł za usunięcie: 2 szt. żywotników wschodnich o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 2 cm wynoszącym (1) 44 cm i 9 cm (dwa pnie); (2) 65 cm; 1 żywotnika wschodniego o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 5 cm wynoszącym 58 cm; 2 szt. sosny zwyczajnej o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 130 cm wynoszącym (1) 58 cm; (2) 71 cm. Od decyzji tej skarżąca wniosła odwołanie, podnosząc m.in., iż na jej działce nie rosły żadne drzewa, lecz jedynie krzewy ozdobne rosnące w skupisku do 25 m2. Przekazując wspomniane odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ I instancji wyjaśnił, że usunięte przez skarżącą żywotniki zakwalifikował jako drzewa w oparciu o z art. 5 pkt 26a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r. poz. 916 ze zm., dalej jako u.o.p.). Z uwagi na brak gałęzi drzew i tym samym brak możliwości dokładnego określenia gatunku drzewa, wyliczając administracyjną karę pieniężną organ wybrał gatunek drzewa korzystniejszy dla strony skarżącej. Ponadto wskazał, że wykonanie przyłącza kanalizacji, zły stan zdrowotny drzew, czy nawet podnoszone przez skarżącą zagrożenie bezpieczeństwa nie zwalniało jej od obowiązku dokonania zgłoszenia organowi zamiaru usunięcia drzew, które w analizowanej sprawie było wymagane. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 października 2022 r., znak [...], uchyliło decyzję z dnia 18 sierpnia 2022 r. i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Następnie organ I instancji wyjaśnił, że ponownie rozpatrując sprawę przeanalizował zebrany materiał dowodowy oraz wskazał, że usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia skutkuje obligatoryjnym wymierzeniem kary administracyjnej z art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p., niezależnie od przyczyn samowolnego działania. Zgodnie z art. 83 ust. 1 u.o.p. usunięcie drzewa lub krzewu może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia, jednak ustawa przewiduje wyjątki od tej zasady, m.in. w art. 83f ust. 1 pkt 3a. Zgodnie z tym przepisem art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W okolicznościach niniejszej sprawy istotne jest, że usunięcie przedmiotowych drzew było uzależnione od wcześniejszego zgłoszenia zamiaru ich usunięcia zgodnie z art. 83f ust. 1 pkt 3a i ust. 4 u.o.p.

Organ I instancji wskazał, że przeanalizował także zasadność zastosowania przepisu art. 89 ust. 6 u.o.p., nie znajdując do tego podstaw. Z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że usunięte drzewa nie były złomem lub wywrotem. Ponadto żadna ze stron podczas przeprowadzonych oględzin nie podniosła, że były to drzewa obumarłe czy nierokujące szansy na przeżycie. Wprawdzie skarżąca oświadczyła, że żywotniki były w złym stanie zdrowotnym, czemu jednak zaprzeczył współwłaściciel nieruchomości Z. J.. Organ wskazał na brak części usuniętych drzew oraz podniósł, że stan określony jako "w złym stanie zdrowotnym" nie jest tożsamy ze stanem "nierokującym szansy na przeżycie", czyli zmierzającym do ubumarcia.

Obliczając administracyjną karę pieniężną za usunięcie 2 sosen zwyczajnych organ zastosował przepis art. 89 ust. 1 u.o.p., tj. za usunięcie drzewa zwolnionego z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustalił w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Szczegółowe wyliczenie kar pieniężnych za usunięcie poszczególnych drzew organ I instancji przedstawił w zamieszczonej w uzasadnieniu decyzji tabeli. Po ponownym obliczeniu administracyjnej kary pieniężnej, organ ustalił jej wysokość na łączną kwotę [...]zł.

Stosownie do art. 105 § 1 K.p.a. organ I instancji umorzył postępowanie w zakresie w jakim stało się ono bezprzedmiotowe.

Pismem z dnia 22 grudnia 2022 r. – uzupełnionym pismem z dnia 12 stycznia 2023 r. – B. J. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie podnosząc, że sosny nie zostały wycięte – obcięte zostały tylko gałęzie, stąd nie wiadomo na jakiej podstawie ustalono opłatę za wycięcie sosen. Ponadto jedno z drzew jest wywrotem – ma naderwane korzenie i systematycznie w wyniku podmywania przez deszcz zwiększa się kąt przechylenia drzewa. Wskazała, że wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny leśnictwa oraz dendrologii, jednak organ nie przeprowadził tego dowodu i opierał się na oświadczeniach męża skarżącej, z którym skarżąca jest skonfliktowana. Dodatkowo skarżąca wskazała, że mąż nie posiadał wiedzy na temat stanu zdrowotnego wyciętych krzewów albowiem od 2013 r. sporadycznie przebywał w domu, a od marca 2017r. do maja 2021 r. wynajmował mieszkanie w K. i nie interesował się nieruchomością, w tym rosnącymi na niej krzewami. Podniosła, że nie zgadza się z zakwalifikowaniem żywotników do drzew na podstawie art. 5 pkt 26a u.o.p., bowiem zostało to ustalone bez specjalistycznej wiedzy, w oparciu o zdjęcia. Podniosła także, że w sprawie powinien być zastosowany art. 89 ust. 6 u.o.p., bowiem żywotniki były w złym stanie zdrowotnym. Wskazała, że nie zdecydowałaby się na wycięcie żywotników, gdyby rokowały szansę na przeżycie, a organ I instancji "łapie ją za słowa". Wątpliwości jakie organ powziąl w tym zakresie powinny być rozstrzygnięte na jej korzyść zgodnie z art. 81a K.p.a. Skarżąca wskazała także, że utrzymuje się z niewielkiej emerytury oraz alimentów od męża, jest schorowana, sama łoży na utrzymanie nieruchomości i nie stać ją na zapłacenie kary.

Decyzją z dnia 30 stycznia 2023 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 15 grudnia 2022 r.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium szczegółowo przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz ustalenia i argumentację organu I instancji zawartą w zaskarżonej decyzji, a także przytoczyło treść przepisów Rozdziału 4 Ochrona terenów zieleni i zadrzewień ustawy z dnia 16 kwietnia 2014 r. o ochronie przyrody. Następnie Kolegium w pełni podzieliło ustalenia faktyczne organu I isntancji oraz wywiodło tożsamą argumentację prawną. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r. Wójt Gminy [...] zasadnie umorzył postępowanie w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie 6 żywotników wschodnich i 1 sosny zwyczajnej, wymierzył odwołującej się administracyjną karę pieniężną za usunięcie 3 żywotników wschodnich i 2 sosen zwyczajnych oraz prawidłowo ustalił wysokość przedmiotowej kary na kwotę [...]zl.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że przedmiotowe żywotniki zostały zakwalifikowane do drzew w oparciu o art. 5 pkt 26a u.o.p., który zawiera definicję drzewa. Prawidłowość tej kwalifikacji potwierdza wykonana podczas oględzin w dniu 24 marca 2022 r. dokumentacja fotograficzna przedstawiająca pojedyńcze pnie drzew. Z uwagi na brak gałęzi drzew brak możliwości dokładnego określenia gatunku drzewa, wobec czego wyliczając wysokość kary pieniężnej organ I instancji wybrał gatunek korzystniejszy dla odwołującej się. Wykonanie przyłącza kanalizacyjnego, zły stan zdrowotny drzew czy nawet podnoszone przez stronę zagrożenie bezpieczeństwa nie zwalniało odwołującej się od obowiązku zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew – takie zgłoszenie w przedmiotowej sprawie było wymagane z uwagi na obwód pnia i treść art. 83f ust. 4 w związku z art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. Podczas oględzin nieruchomości w dniu 24 marca 2022 r. stwierdzono usunięcie 3 sosen zwyczajnych, co potwierdza dokumentacja fotograficzna przedstawiająca efekt końcowy ogłowienia w postaci pozostawionych pni drzew. Kolegium wskazało również, że zgodnie z art. 5 pkt 26c u.o.p. wywrot to drzewo lub krzew wywrócone w wyniku dzialań czynników naturalnych, wypadku lub katastrofy w ruchu lądowy, wodnym lub powietrznym, lub katastrofy budowlanej – żadne z drzew wskazanych w decyzji organu i instancji nie było wywrotem.

Dodatkowo Kolegium poinformowało skarżącą, że po otrzymaniu decyzji w sprawie nałożenia kary za usunięcie drzew bez zezwolenia, z której nie jest zadowolona, może złożyć wniosek o umorzenie wymierzonej kary.

Pismem z dnia 7 marca 2023 r. B. J. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na opisaną wyżej decyzję Kolegium i wniosla o jej uchylenie.

Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka A. D. na okoliczność gatunków usuniętych krzewów oraz dowodu z opinii biegłego z dziedziny leśnictwa oraz dendrologii na okoliczność gatunków usuniętych krzewów oraz stanu zdrowotnego drzew i krzewów..

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Wskazala, że sosny nie zostały usunięte, tylko zostały ogłowione, należało więc zastosować art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p., a nie art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.p. W konsekwencji wymierzając karę organ nie zastosował art. 89 ust. 2 oraz art. 88 ust. 5 u.o.p. – błędnie wyliczył wysokość kar i nie odroczył płatności. Dodatkowo wskazała, że jedna z sosen była wywrotem - ma naderwane korzenie i nie rokuje żadnych szans na przeżycie, dlatego organ wymierzając karę powinien zastosować art. 89 ust. 6 ustawy. Tak samo w przypadku "żywotników", które nie rokowały szans na przeżycie, na co skarżąca wskazywała od początku tego postępowania. Skarżąca podniosła również, iż nie przeprowadzono dowodu z zeznań świadka oraz dowodu z opinii biegłego, o których przeprowadzenie wnioskowała, a opatro się na twierdzeniach jej męża, z ktrórym pozostaje w długotrwałym konflikcie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

W przedmiotowej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2023 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 15 grudnia 2022 r., nr [...], którą nałożono na skarżącą administracyjną karę pieniężną w kwocie [...]zł za usunięcie drzew: 3 żywotników wschodnich i 2 sosen zwyczajnych, a także umorzono postępowanie w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew: 6 żywotników wschodnich i 1 sosny zwyczajnej.

Na wstępie należy wskazać, że w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2014 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1336, dalej: u.o.p.) określa materialnoprawne przesłanki nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za uszkodzenie, zniszczenie drzewa lub krzewu oraz usunięcie drzewa lub krzewu bez zezwolenia. Zgodnie z tym przepisem wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za: (1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia (art. 88 ust. 1 pkt 1); (2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości (art. 88 ust. 1 pkt 2); (3) zniszczenie drzewa lub krzewu (art. 88 ust. 1 pkt 3); (4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa (art. 88 ust. 1 pkt 4); (5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 16 (art. 88 ust. 1 pkt 5) oraz (6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8 (art. 88 ust. 1 pkt 6).

Należy także zauważyć, że co do zasady – w myśl art. 83 ust. 1 u.o.p. – usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu odpowiedniego zezwolenia. Jednakże w przepisie art. 83f ust. 1 u.o.p. wprowadzono szereg wyjątków od obowiązku uzyskania wymienionego zezwolenia, m.in. uzyskanie zezwolenia nie jest wymagane na usunięcie drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza: (a) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego, (b) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego, (c) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew (art. 83f ust. 1 pkt 3 u.o.p.), jak również na usunięcie drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej (art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p.). Niemniej w przypadku, o którym mowa w art. 83 ust. 1 pkt 3a u.o.p. właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do właściwego organu zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza: (1) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego; (2) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego; (3) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew (art. 83f ust. 4 u.o.p.).

Sąd przychyla się również do stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lutego 2022 r. III OSK 798/21, w którym wskazano, iż odpowiedzialność administracyjna za usunięcie drzew bez zezwolenia ma charakter obiektywny, co oznacza, że wyłączną i wystarczającą podstawą nałożenia kary jest działanie bezprawne, sprzeczne z wymogiem uprzedniego uzyskania pozwolenia na usunięcie drzew. W konsekwencji zaś zobiektywizowana odpowiedzialność administracyjna, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p. oznacza, że wystarczy tylko wystąpienie tzw. bezprawia administracyjnego, a więc wykazanie związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu, a wycięciem drzew i krzewów, spowodowanego działaniem posiadacza danej nieruchomości. Tym samym skoro odpowiedzialność została zobiektywizowana, to nieistotnym jest czy posiadacz nieruchomości dokonał wycięcia osobiście, czy też wynajął w tym celu inny podmiot, nieistotna z punktu widzenia tej postaci odpowiedzialności jest także świadomość czy też brak świadomości konieczności uzyskania stosownego zezwolenia. Bez znaczenia dla zaistnienia odpowiedzialności pozostają także motywy jakimi kieruje się osoba usuwająca drzewo (por. np. wyroki NSA z: 2 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 440/09, 26 lutego 2019 r., II OSK 907/17, 18 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2606/19).

W niniejszej sprawie organ I instancji, na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.p., nałożył na skarżącą administracyjną karę pieniężną za usunięcie następujących drzew:

1) żywotnik wschodni o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 2 cm

wynoszącym 44 cm i 9 cm (dwa pnie),

2) żywotnik wschodni o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 2 cm

wynoszącym 65 cm;

3) żywotnik wschodni o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 5 cm

wynoszącym 58 cm;

4) sosna zwyczajna o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 130 cm

wynoszącym 58 cm, a na wysokości 5 cm wynoszącym 67 cm;

5) sosna zwyczajna o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 130 cm

wynoszącym 71 cm, a na wysokości 5 cm wynoszącym 84 cm.

Zdaniem skarżącej, rośliny określone przez organy jako żywotniki należy kwalifikować jako krzewy, a nie jako drzewa. Taka kwalifikacja – z uwagi na treść art. 83f ust. 1 pkt 3a oraz ust. 4 u.o.p. – zwalniałaby skarżącą z obowiązku uprzedniego uzyskania zezwolenia na ich usunięcie, a także z obowiązku dokonania zgłoszenia zamiaru ich usunięcia. Jednakże zdaniem Sądu organy obu instancji trafnie zakwalifikowały wyżej wspomniane żywotniki jako drzewa – charakterystyka pnia roślin oraz przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r. poz. 1330), gdzie żywotnik zachodni został zakwalifikowany jako drzewo, przemawiają za tym, by rośliny te uznać za drzewa w rozumieniu art. 5 pkt 26a u.o.p.

Prawidłowo również organy obu instancji ustaliły, że doszło do usunięcia wyżej opisanych 3 żywotników. Należy jednak zauważyć, iż usunięcie przedmiotowych żywotników było zwolnione z wymogu uzyskania zezwolenia na mocy art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p., zgodnie z którym usunięcie drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie wymaga zezwolenia. Niemniej jednak w przypadku, o którym mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3a, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do właściwego organu zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza: (1) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego; (2) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego; (3) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew, o czym stanowi art. 83f ust. 4 u.o.p. Na tej podstawie należy wskazać, iż usunięcie 2 z 3 przedmiotowych żywotników wymagało uprzedniego zgłoszenia zamiaru usunięcia, którego skarżąca nie dokonała.

Tym samym podstawą prawną nałożenia kary administracyjnej za usunięcie wyżej wspomnianych żywotników powinien być przepis art. 88 ust. 1 pkt 6 u.o.p., który stanowi, iż administracyjną karę pieniężną wymierza się za usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, a nie przepis art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.p.

W tym miejscu należy stwierdzić, że organ obu instancji wadliwie ustaliły liczbę żywotników, których usunięcie podlegało wymogowi zgłoszenia. W świetle art. 83f ust. 4 u.o.p., zgłoszenia wymagało usunięcie żywotnika o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 2 cm wynoszącym 65 cm oraz żywotnika o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 5 cm wynoszącym 58 cm, przy czym w stosunku do żywotnika o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 2 cm wynoszącym 65 cm zastosowanie ma art. 89 ust. 4 u.o.p., który stanowi, iż jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa (na wysokości wskazanej przez przepis określający wymiar opłaty – uwaga Sądu) jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%.

Zgłoszenia nie wymagało natomiast usunięcie żywotnika o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 2 cm wynoszącym 44 cm i 9 cm (dwa pnie). Zgodnie bowiem z art. 85 ust pkt 1 u.o.p., jeżeli drzewo na wysokości 130 cm posiada kilka pni - za obwód pnia drzewa przyjmuje się sumę obwodu pnia o największym obwodzie oraz połowy obwodów pozostałych pni. Przepis ten, stosowany odpowiednio do usuniętego żywotnika, pozwala przyjąć, iż obwód omawianego drzewa wynosi 48,5 cm, w związku z czym, zgodnie z art. 83f ust. 4 pkt 3 u.o.p, jego usunięcie nie podlegało obowiązkowi zgłoszenia.

Wadliwie również organy obu instancji przyjęły, że 2 sosny zwyczajne zostały usunięte przez skarżącą, gdy tymczasem z zebranego materiału dowodowego wynika, że zostały one pozbawione korony (ogłowione), co należy zakwalifikować jako zniszczenie drzew. Zgodnie bowiem z art. 87a ust. 2 u.o.p., prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu: (1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych; (2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa; (3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa. Z kolei zgodnie z art. 87a ust. 5 u.o.p., usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi zniszczenie drzewa. Tym samym działanie skarżącej w tym zakresie stanowi delikt administracyjny przewidziany w art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p, a nie – jak przyjął organ – art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.p.

W konsekwencji wadliwego ustalenia, że doszło do usunięcia 2 sosen zwyczajnych, a nie do ich zniszczenia, organy obu instancji pominęły przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy zapisy art. 88 ust. 4 i ust. 5 u.o.p. Tymczasem zgodnie z art. 88 ust. 4 u.o.p., termin płatności kar wymierzonych na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności. W tym kontekście należy wskazać, iż organ I instancji – pomimo przeprowadzenia dwukrotnych oględzin – nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych, gdyż nie ustalił możliwości zachowania żywotności przez przedmiotowe sosny. W konsekwencji organ ten nie ustalił, czy w związku ze zniszczeniem sosen przez skarżącą zastosowanie powinien mieć art. 88 ust. 5 u.o.p., który stanowi, iż w przypadku, o którym mowa w ust. 4, odroczenie terminu płatności kar wymierzonych za zniszczenie korony drzewa dotyczy 70% wysokości kary.

Dodatkowo zdaniem Sądu wątpliwości budzi powołanie się przez organ I instancji na art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p., który stanowi, iż administracyjną karę pieniężną wymierza się za usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości. Po pierwsze, wątpliwe jest uznanie Z. J. za posiadacza nieruchomości w sytuacji, gdy od kilku lat na niej nie przebywa, nie interesuje się nią i nie partycypuje w kosztach jej utrzymania – jak twierdzi skarżąca – oraz nie wiadomo czy ma do niej swobodny dostęp. Okoliczności te wskazują, że nie włada on nieruchomością, tymczasem władanie rzeczą jest koniecznym składnikiem posiadania. Istotniejszy jest jednak fakt, iż wymieniony wyżej przepis odnosi się do sytuacji, w której osoba trzecia usunęła, zniszczyła lub uszkodziła drzewa lub krzewy bez zgody podmiotu uprawnionego do uzyskania zezwolenia. Z racji tego, iż skarżąca jest podmiotem uprawnionym do uzyskania zezwolenia należy przyjąć, iż art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. nie ma w niniejszej sprawie zastosowania.

Zdaniem Sądu zachodzi również uzasadniona wątpliwość, czy organ II instancji nie wyszedł poza granice odwołania skarżącej. Treść odwołania sugeruje bowiem, że skarżąca kwestionuje jedynie te rozstrzygnięcia decyzji organu I instancji, które są nierozerwalnie związane z wymierzeniem jej administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie 5 drzew (tj. pkt 2-4 decyzji), nie zaś rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie 7 innych drzew (tj. pkt 1 decyzji). Tymczasem rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji Kolegium, jak i fragmenty jej uzasadnienia wskazują, że organ odwoławczy orzekł o całości decyzji organu I instancji.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 15 grudnia 2022 r. wydana została w oparciu o częściowo wadliwe ustalenia stanu faktycznego, bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, w tym art. 83f ust. 3a i ust. 4, art. 87a ust. 5, art. 88 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 u.o.p. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Tych samych uchybień dopuścił się organ odwoławczy podzielając ustalenia faktyczne i argumentację prawną organu I instancji, naruszając dodatkowo przepis art. 138 K.p.a. Naruszenia powyższe miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: P.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2023 r. Sąd nie zastosował przepisu art. 135 P.p.s.a. ponieważ nie było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Ponownie prowadząc postępowanie należy wyjaśnić zakres odwołania skarżącej, uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie okoliczności wymienionych w art. 88 ust. 4 u.o.p. odnośnie 2 sosen zwyczajnych oraz prawidłowo ustalić wysokość kary pieniężnej oraz podstawy i warunki jej nałożenia, stosując się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z dnia 20 kwietnia 2023 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1327).