Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2632/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 161 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1658/19 w sprawie ze skargi J.T. na postanowienie Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 27 maja 2019 r. nr BCK-I-O-625/16/2019 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1658/19 oddalił skargę J.T. na postanowienie Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 27 maja 2019 r. nr BCK-I-O-625/16/2019 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

U podstaw rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów decyzją z dnia 19 grudnia 2005 r. nr BCK-l-O-625/2005, po ponownym rozpoznaniu sprawy, odmówiła zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału [...] Uniwersytetu [...] z dnia 22 czerwca 2004 r. o nadaniu dr J.T. stopnia naukowego doktora habilitowanego i utrzymała w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia 28 lutego 2005 r. w tym zakresie.

J.T. we wniosku z dnia 22 lipca 2015 r. wniósł o zmianę ostatecznej decyzji z dnia 28 lutego 2005 r. oraz z dnia 19 grudnia 2005 r. w przedmiocie odmowy zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału [...] Uniwersytetu [...] z dnia 22 czerwca 2004 r. o nadaniu mu stopnia doktora habilitowanego [...]. Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów pismem z dnia 27 października 2015 r. zwróciła się o wskazanie podstawy prawnej do zmiany w/w decyzji. Następnie, w wyniku rozpoznania wniosku, Centralna Komisja postanowieniami z dnia 29 lutego 2016 r. oraz 21 marca 2016 r. odmówiła wszczęcia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt SA/Wa 909/16 uchylił zaskarżone postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 93/17 oddalił skargę kasacyjną organu od w/w wyroku. Sądy obu instancji stwierdziły, że organ nie rozpoznał wniosku strony w zakresie przesłanek z art. 154 i art. 161 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Prezydium Centralnej Komisji na posiedzeniu w dniu 25 marca 2019 r. przeanalizowało całość zebranego materiału i postanowiło jednogłośnie odmówić wszczęcia postępowania (za odmową wszczęcia postępowania 11 głosów). Organ wskazał, że nie jest przewidziana konstrukcja nadzoru nad Centralną Komisją w zakresie wydawanych decyzji. Prezesowi Rady Ministrów nie przyznano kompetencji do ingerencji nadzorczej wobec postępowania administracyjnego prowadzonego przez Komisję (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1498/13, LEX nr 1456971), ani też nie jest możliwe dokonanie przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego analizy prawnej postępowania Centralnej Komisji w sprawie z zakresu jej kompetencji, a tym bardziej rozpatrzenia wniosku o podjęcie działań przewidzianych przepisami k.p.a. w celu usunięcia wadliwej decyzji Centralnej Komisji.

Powyższe postanowienie Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 27 maja 2019 r. nr BCK-I-O-625/16/2019, utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia 25 marca 2019 r. nr BCK-I-O-625/16 o odmowie wszczęcia postępowania, stało się przedmiotem skargi J.T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, celem przeprowadzenia postępowania w trybie art. 154 i 161 k.p.a. wraz z przeprowadzeniem zgłoszonych dowodów a przede wszystkim postępowania ugodowego.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku wskazał, że zgodnie z art. 161 § 1 k.p.a. "Minister może uchylić lub zmienić w niezbędnym zakresie każdą decyzję ostateczną, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa". W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie budzi żadnych wątpliwości, że przepis ten nie może być stosowany w przedmiotowym postępowaniu. Organ prawidłowo przyjął, iż właściwy minister nie może w trybie k.p.a. uchylić lub zmienić decyzji Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów. Komisja ta działa przy Prezesie Rady Ministrów i w zakresie wydawanych przez siebie decyzji pełni funkcję centralnego organu administracji rządowej. Oznacza to, że jest ona ministrem w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., a zatem organem, nad którym nie ma organu wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 k.p.a. Nie jest więc przewidziana konstrukcja nadzoru nad Centralną Komisją w zakresie wydawanych decyzji. Prezesowi Rady Ministrów nie przyznano kompetencji do ingerencji nadzorczej wobec postępowania administracyjnego prowadzonego przez Komisję. Przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2003 r. Nr 65, poz. 595 ze zm.) stanowił, że w postępowaniach dotyczących nadania stopnia doktora i doktora habilitowanego albo tytułu profesora oraz nadania, ograniczenia, zawieszenia i pozbawienia uprawnienia do nadawania tych stopni w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Do zaskarżania decyzji wydanych w tych postępowaniach stosuje się przepisy o zaskarżaniu decyzji administracyjnych do sądu administracyjnego. W świetle art. 29 ust. 1 w/w ustawy, w postępowaniu o nadanie stopnia lub tytułu naukowego przepisy k.p.a. mają jedynie odpowiednie zastosowanie w zakresie nieuregulowanym w ustawie. Powyższe oznacza, że jeżeli omawiana ustawa zawiera szczególną regulację, to nie ma podstaw do stosowania w tym zakresie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J.T. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzucił:

- naruszenie art. 47 Karty Praw Podstawowych (prawo do sądu) oraz art 19 TUE (obowiązek ustanowienia skutecznej drogi sądowej w systemie krajowym );

- naruszenie art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 i 3 oraz art. 1 Protokołu dodatkowego nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez niewyjaśnienie istoty sprawy;

- naruszenie art. 45 ust 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez niezbadanie dotychczasowych zarzutów;

- naruszenie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm., dalej w skrócie "p.u.s.a.") w zw. z art. 45 ust. 1, art. 72 ust. 2, art. 175 i art. 184 Konstytucji RP oraz art. 6 EKPC i art. 13 MPPOiP, poprzez niezbadanie legalności wadliwego dotychczasowego piętnastoletniego postępowania CK w przedmiotowej sprawie;

- nieważność postępowania (art. 6-13, 24-28, 32, 39 § 2, 75-78, 80, 84, 86, 89, 106 § 3, 107, 145, 147, 150-151, 154, 156-158, 161 k.p.a. oraz art. 134-135, 141 § 4, 145 § 1, 153, 155, 170-171 p.p.s.a.) z powodu: 1) pozbawienia habilitanta możności obrony swych praw, w szczególności pozbawienia go praw strony w postępowaniu przed Centralną Komisją Do Spraw Stopni i Tytułów; 2) pominięcia udziału w tym postępowaniu oraz w kolejnych postępowaniach przed WSA i NSA jego pełnomocnika – adwokata ustanowionego w sprawie pismem z dnia 28 listopada 2005 r.; 3) udziału w postępowaniu przed CK osób podlegających wyłączeniu z mocy prawa (H. Izdebski);

- naruszenie art. 3, 6, 7, 32, 55 § 3, 106 § 3-5, 115 § 3, 143 § 1, 141 § 1, 145-147, 149, 151 i 155 § 1 p.p.s.a., poprzez niepodjęcie właściwych czynności dla szybkiego merytorycznego załatwienia istoty sprawy, w tym zaniechanie postępowania mediacyjnego (art. 115 i następne p.p.s.a.) i uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów (art. 105 § 3 p.p.s.a.) oraz przy braku poinformowania właściwych organów o istotnych uchybieniach CK, a nadto zaakceptowanie wadliwego poglądu co do wiążącej mocy oceny prawnej i wskazań wyrażonych we wcześniejszych orzeczeniach, chociaż w postępowaniu odwoławczym CK, jak i WSA, powinny dokonać własnych ustaleń o istotnych okolicznościach sprawy, skoro na tych organach ciąży obowiązek ponownego rozpatrzenia wszystkich ustaleń (uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, Palestra 11- 12/2010/187 oraz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 lipca 2011 r., II SA/GI 243/11, Legalis);

- naruszenie art. 5 i 33-35 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 ze zm.) oraz art. 1-4a, 18, 26, 33a, 33b, 34 i 36 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że Prezes Rady Ministrów lub Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie są organem nadzoru lub organem wyższego stopnia w stosunku do CK, a ponadto brak nakazania tym organom podjęcia właściwych działań legislacyjnych dla usunięcia z porządku prawnego RP niekonstytucyjnego i sprzecznego z prawem unijnym przedmiotowego postępowania gabinetowego w sprawie nadania stopnia lub tytułu naukowego oraz brak nakazania tym organom usunięcia z tegoż porządku wadliwych decyzji CK o odmowie zatwierdzenia uchwały z dnia 22 czerwca 2004 r. o nadaniu skarżącemu stopnia naukowego doktora habilitowanego [...] (np. art. 154, 155, 162 i 163 k.p.a.);

- naruszenie art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez pozbawienie habilitanta praw strony, pominięcie jego twierdzeń, wniosków dowodowych, w szczególności o przeprowadzenie dowodu z dokumentów (audiatur et altera pars), niezgodnie z stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego (uzasadnienie wyroku z dnia 12 marca 2002 r., P 9/01, OTK-A 2002/2/14) oraz zaakceptowanie totalnego pozbawienia go "prawa do sądu" w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym z naruszeniem obowiązujących terminów wbrew treści wyroku ETPC z dnia 9 czerwca 2009r. w sprawie Korneccy p-ko Polsce www.echr.coe.int;

- naruszenie podstawowych zasad postępowania w postępowaniu o zatwierdzenie uchwały o nadaniu stopnia doktora habilitowanego (w szczególności art. 145 i następne, art. 157 § 1 w zw. z art. 17 pkt 3 i art. 18 pkt 1,2, art. 156 § 1 pkt 2.7 i art. 158 § 2 k.p.a.), poprzez nienadanie właściwego biegu podaniu habilitanta o przeprowadzenie kontroli nadzwyczajnej (postępowania o wznowienie postępowania i o stwierdzenie nieważności decyzji CK) przez organ wyższego stopnia – Prezesa Rady Ministrów lub ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego (art. 150 § 2 i 3, art. 156, art. 157 § 1 k.p.a.) i wręcz zaakceptowanie bezprawnego uzurpowania sobie przez CK kompetencji tych organów nadzoru (patrz: P. Głąba "Pozbawienie strony udziału w postępowaniu jako podstawa wznowienia postępowania administracyjnego, str. 39-41, opubl. w Legalis );

- naruszenie podstawowych zasad postępowania (w szczególności art. 145 § 1 pkt 1, 4 i 5, art. 154 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 i 7 i art. 161 k.p.a. oraz art. 145-147, 149, 151 i 155 § 1 p.p.s.a.), poprzez zaniechanie przeprowadzenia w ogóle właściwych czynności procesowych (zob. "Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym oraz konsekwencje jej naruszenia w doktrynie i orzecznictwie sądowym", opubl. w Edukacja Prawnicza nr 2011/11 ) – w szczególności wskazanych w podaniu z dnia 22 lipca 2015 r. – dla wyjaśnienia zasadności żądania zmiany prawomocnych decyzji i ograniczenia się do powtórzenia dotychczasowych ogólnikowych twierdzeń i błędnych zasad postępowania gabinetowego przed CK;

- naruszenie prawa materialnego w postaci art. 16 Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Politycznych (dalej: Pakt), wiążący Polskę od dnia 18 czerwca 1977 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167), art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, dalej: Konwencja), art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 89 k.p.a., poprzez zaakceptowanie przez WSA w Warszawie błędnego stanowiska CK, że habilitant nie ma statusu strony i nieważnego postępowania przed CK z pozbawieniem go skutecznego prawa do sądu i "przyjaznej", dobrej i odpowiedzialnej administracji publicznej, a tym samym naruszenie także przepisów art. 145 pkt 1 lit. a, b, c i art. 151, art. 154 i art. 161 k.p.a. – skutkujące brakiem skutecznej kontroli prawnej (sądowej) decyzji organów krajowych;

- naruszenie prawa materialnego w postaci art. II-101 Karty Praw Podstawowych w Unii Europejskiej; Europejskiej Karty Naukowca – sekcja 1 i sekcja 2 wraz z Zaleceniem Komisji z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie Europejskiej Karty Naukowca oraz Kodeksu postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych, pkt 9-16 preambuły oraz pkt 1-6 (Dz. U. UE.L.05.75.67), art. 249 TWE; Rozporządzenia Rady [WE] Nr 975/1999 z dnia 29 kwietnia 1999 r., ustanawiającego wymogi wprowadzania w życie działań współpracy rozwojowej, które przyczyniają się do realizacji ogólnego celu rozwijania i konsolidacji demokracji i państwa prawa oraz poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, pkt 1,3-8,10,11,15 i 17 preambuły oraz rozdział I art. 2 pkt 1 lit. a-c, i, j oraz pkt 2 lit. d (Dz. U.UE.L.99.120.1) w zw. z art. 2 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia (...) Rzeczypospolitej Polskiej oraz dostosowań w Traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej (Dz. U. UE.L. 03.236.33) – poprzez w ogóle nieuwzględnienie z urzędu tych przepisów prawa i przez to zaakceptowanie niezgodnego ze standardami wspólnotowymi, niekonstytucyjnego, tajnego i tajemniczego postępowania gabinetowego przed CK, chociaż w odniesieniu do przedmiotowej habilitacji nie spełniło ono nawet minimalnych wymogów (Komentarz A. Wróbel do art. 89 k.p.a. [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, oraz "Strona w postępowaniu gabinetowym na przykładzie postępowania w sprawie nadania stopnia lub tytułu naukowego, Monitor Prawniczy nr 18/2011 i nr 19/2011);

- naruszenie przepisów art. 16, 17, 19 ust.4, 20 ust. 3, 5a i 5b, 29 ust. 1, 31 pkt 4, 51 ust. 1 i 52-55 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytułach w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65, poz. 595, dalej: u.s.n.i.t.n.) poprzez zaakceptowanie przez WSA w Warszawie stanowiska CK, iż posłużyła się ona obiektywnymi kryteriami przy ocenie przedmiotowej rozprawy i przewodu habilitacyjnego, a nadto podzielenia wadliwej koncepcji "odpowiedniego stosowania k.p.a." do postępowania przed CK i przeoczenie, iż CK nie zastosowała zasad wynikających z tej "nowej" ustawy (przewód został otwarty już w czasie obowiązywania nowej ustawy) – art. 20 u.s.n.i.t.n.,

- naruszenie art. 29 u.s.n.i.t.n. w zw. z art. 145 i następne p.p.s.a. i art. 145 i następne k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez CK i WSA w Warszawie postępowania według ogólnych zasad k.p.a., w tym rozprawy i przeprowadzenia wszelkich dotąd zgłaszanych przez habilitanta dowodów;

- naruszenie art. 31 pkt 3 i 4 u.s.n.i.t.n. w zw. z § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 15 stycznia 2004 r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania czynności w przewodach doktorskich i habilitacyjnych oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. Nr 15, poz. 128, dalej: rozp. MENiS), art. 285 § 1 k.p.c. i art. 200 § 2 k.p.k., poprzez zaakceptowanie stanowiska CK, iż opinie biegłych/recenzentów A, C i D "zawierają szczegółowo uzasadnioną ocenę" chociaż nie spełniają powszechnie wymaganych warunków: podania sprawozdania z przeprowadzonych czynności i spostrzeżeń, opartych na nich wniosków i odpowiedzi na postawione pytania wraz z szczegółowym ich uzasadnieniem (zob. Monitor Prawniczy 2000/7/466), a to uniemożliwia poprawną ocenę ich wartości naukowej, wiarygodności i mocy dowodowej, a w konsekwencji wykluczyło prawidłową weryfikację istotnych ustaleń faktycznych CK również przez WSA w Warszawie (zob. wyrok NSA z dnia 30 grudnia 1980 r., S.A. 645/80, ONSA 1981/1/2, Lex 9600);

- naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.; art. 3, 141 § 4, 145 § 1 pkt 1 i 151 p.p.s.a., poprzez niezbadanie, czy stan faktyczny został przez CK ustalony zgodnie z regułami przewidzianymi w k.p.a. (w przypadku wniesienia odwołania przez stronę organ odwoławczy musi ponownie rozstrzygnąć wszystkie ustalenia, jakich dokonano w pierwszej instancji (tak wyroki: WSA w Gliwicach z dnia 28 lipca 2011 r., II SA/GI 243/11; WSA we Wrocławiu z dnia 4 czerwca 2009 r. IV SA/Wr 103/09 oraz WSA w Bydgoszczy z dnia 5 lutego 2009 r. II SA/Bd 926/08 i 10 lutego 2009 r., II SA/Bd 874/08) i niedostrzeżenie, że organ ten dopuścił się ciężkiego naruszenia przepisów o przeprowadzaniu dowodu z opinii biegłych, a recenzja A nosi znamiona czynu określonego w art. 233 § 4 k.k.; tym samym stanowiło to podstawę dla WSA w Warszawie do poinformowania właściwego organu w trybie art. 155 § 1 w zw. z art. 135 p.p.s.a., a zaniechanie tego nie pozwoliło ustalić Sądowi, czy nie doszło do popełnienia przestępstwa lub czynu karalnego dyscyplinarnie (wyrok NSA z dnia 8 listopada 2007 r. I GSK 55/07);

- naruszenie art. 33 ust. 1, art. 35 ust. 5 u.s.n.i.t.n., art.2, 7, 45, 61 i 83 Konstytucji RP, art. 6 Konwencji, art. 14 Paktu, art. 6-15 k.p.a., poprzez podzielenie stanowiska CK, iż może ona jako centralny organ administracji rządowej pomijać powszechnie uznane zasady postępowania rozpoznawczego (dowodowego), z wyłączeniem jawności (WSA w Warszawie nie wziął pod uwagę przepisów art. 32 ust. 1 i 45 ust. 2 Konstytucji RP) oraz tego, że nawet w niejawnym postępowaniu sądowym obok strony mogą uczestniczyć po dwie osoby zaufania – art. 97 § 1 p.p.s.a., art. 154 § 1 k.p.c., art. 361 § 1 k.p.k. – posługując się statutem niezgodnym z Konstytucją RP oraz z standardami wspólnotowymi i to opartym na uchylonym przepisie art. 34 ust. 5 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych (WSA w Warszawie nie wziął pod uwagę art. 7 i art. 83 Konstytucji RP oraz art. 7 k.p.a.), przez co skarżący został pozbawiony przez Sąd możności wykazania zasadności uprawnienia do stopnia doktora habilitowanego;

- naruszenie art. 61 i art. 51 Konstytucji RP w zw. z art. 73 i art. 74 k.p.a., poprzez zaakceptowanie przez WSA w Warszawie dwukrotnej odmowy przez CK udostępnienia akt oraz nieudzielania – na pisemne żądania – informacji o osobach recenzentów (określonych tajnie A, B, C i D) i o treści statutu CK – do czasu wniesienia skargi do WSA w Warszawie – przez co skarżący został pozbawiony rzetelnego postępowania, "równości broni" oraz możliwości obrony przed wadliwymi, jednostronnymi, nieobiektywnymi i mającymi cechy określone w art. 233 § 4 k.k. opiniami A, C i D wraz z prawem do żądania ich wyłączenia (art. 84 § 2 w zw. z art. 24 k.p.a.), a Sąd akceptując to uniemożliwił sprawiedliwe i zgodne z prawdą załatwienie sprawy; podobnie dotąd nie doręczono kserokopii opinii/recenzji [...] pomimo wielu pisemnych żądań;

- naruszenie przepisów art. 133 § 1 i 2, art. 134 § 1, art. 141 § 4 w zw. z art. 62 ust. 1, 106 § 3-5 i art. 113 p.p.s.a. oraz art. 245 k.p.c., a ponadto art. 145 § 1 p.p.s.a., poprzez nieustosunkowanie się WSA w Warszawie postanowieniem dowodowym (art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 217, art. 236, art. 245 i art. 227-234 k.p.c.) do wniosków dowodowych zawartych w pismach procesowych (ostatnio w piśmie z dnia 8 lipca 2014 r.), do okazanych na rozprawie innych prac habilitacyjnych i bezzasadne pominięcie dowodów z dokumentów – przede wszystkim z uwag do opinii A, C i D, dowodu z dokumentu w postaci opinii psychologiczno-prawno-procesowej, oryginałów prac habilitacyjnych oraz akt innych przewodów habilitacyjnych – przez co WSA w Warszawie nie dysponował materiałem procesowym koniecznym do oceny legalności i poprawności działalności CK (art. 1 p.p.s.a.) i w efekcie czego błędnie przyjął, że stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z obowiązującymi procedurami, a w końcowym wyniku orzekł przedwcześnie co do istoty sprawy z naruszeniem art. 145 § 1, art. 147 § 1 i art. 151 p.p.s.a.; podobnie jak i do kolejnych pisemnych wniosków o przeprowadzenie dowodu z dokumentów przedstawionych w toku postępowania sądowoadministracyjnego;

- naruszenie art. 148 Konstytucji RP, art. 5 i art. 33-35 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199) oraz art. 1-4a, 18, 26, 33a, 33b, 34 i 36 ustawy z dnia 4 września 1997r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437 ze zm.), poprzez błędne przyjęcie, iż Prezes Rady Ministrów w ramach nadzoru nie jest odpowiedzialny za bezczynność i wadliwe działania Przewodniczącego CK oraz Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w zakresie czynności związanych z zatwierdzaniem stopni naukowych, chociaż – zgodnie z art. 148 Konstytucji RP – kieruje pracami rządu, jak również koordynuje i kontroluje pracę członków rządu; jest on zwierzchnikiem służbowym wszystkich pracowników administracji rządowej, a wyposażenie premiera we własne, szeroko zakreślone kompetencje, pozwala go traktować jako samodzielny, naczelny organ administracji i zawsze będzie on organem nadrzędnym;

- naruszenie przepisów Konstytucji RP (art. 2, 7, 8, 32 ust. 1, 37, 45 ust. 1, 79, 83, 87, 146, 148 i 149), poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, polegającej na bezczynności i przewlekłym postępowaniu organów, które łącznie odpowiedzialne są za piętnastoletni brak załatwienia sprawy i za nieprzeprowadzenie jakichkolwiek czynności i pisemnych dowodów wnioskowanych przez habilitanta (wyrok NSA z dnia 26 października 2012 r., II OSK 1956/12, Lex 1233717, wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 października 2012 r., II SAB/Łd 108/12, Lex 1235300);

- naruszenie art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie braku bezczynności – przewlekłość wykazuje całe dotychczasowe postępowanie CK (przede wszystkim podejmowanie nieterminowo pozorowanych czynności z ewidentnym naruszaniem podstawowych przepisów prawa) przy bierności Prezesa Rady Ministrów jako organu nadzoru, a kontrolą WSA w Warszawie objęte powinny być wszystkie fakty, tak w postępowaniu przed CK, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym, do chwili orzekania w sprawie (uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, Palestra 11-12/2010/187);

- naruszenie art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 149 oraz art. 6 i 7 p.p.s.a., poprzez niezbadanie bezczynności organu i niedostrzeżenie jego bierności z oczekiwaniem na załatwienie sprawy przez sąd administracyjny (wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2011 r., VI SAB/Wa 51/10, Lex 954344) i niezbadanie czy dotychczasowe postępowanie toczy się sprawnie z zachowaniem przewidzianych prawem terminów (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 listopada 2011 r., I SAB/Go 38/11, Lex 1131989) oraz bez zbędnej zwłoki (wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2012 r., I SAB/Wa 181/12, Lex 1223921 oraz z dnia 19 lipca 2012 r., I SAB/Wa 204/12);

- naruszenie prawa materialnego w postaci art. 16 Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Politycznych (dalej: Pakt) wiążący Polskę od dnia 18 czerwca 1977 r. (Dz. U. z 1977r., Nr 38, poz. 167), art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 (dalej : Konwencja ), art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 89 k.p.a., poprzez zaakceptowanie przez WSA w Warszawie błędnego stanowiska CK, że habilitant nie ma statusu strony (zob. odmiennie H. Knysiak-Molczyk, Uprawnienia strony w postępowaniu administracyjnym, Zakamycze 2004, 3.2 - 3.5 ) i nieważnego postępowania przed CK z pozbawieniem go skutecznego prawa do sądu i "przyjaznej", dobrej i odpowiedzialnej administracji publicznej, a tym samym naruszenie także przepisów art. 145 pkt 1 lit. a, b, c i art. 151 p.p.s.a., skutkujące brakiem skutecznej kontroli prawnej (sądowej) decyzji organów krajowych (uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 września 1991 r., OTK 1991, poz.19 );

- naruszenie przepisów art. 16, 17, 19 ust. 4, 20 ust.3, 5a i 5b, 29 ust. 1, 31 pkt 4, 51 ust. 1 i 52-55 u.s.n.i.t.n., poprzez zaakceptowanie przez WSA w Warszawie stanowiska CK, iż posłużyła się ona obiektywnymi kryteriami przy ocenie przedmiotowej rozprawy i przewodu habilitacyjnego, a nadto podzielenia wadliwej koncepcji "odpowiedniego stosowania k.p.a." do postępowania przed CK i przeoczenie, iż CK nie powołała w przewodzie dwóch swych recenzentów (gdyby w wykładzie habilitacyjnym uczestniczyli recenzenci A i B – profesorowie S. W. i H. M. – to nawet przy głosie przeciw S. W. przedmiotowa uchwała o nadaniu stopnia doktora habilitowanego uzyskałaby bezwzględną większość "za" – stosownie do art. 20 u.s.n.i.t.n.);

- naruszenie przepisów art. 133 § 1 i 2, art. 134 § 1, art. 141 § 4 w zw. z art. 62 ust. 1, art. 106 § 3-5 i art. 113 p.p.s.a. i art. 245 k.p.c., a ponadto art. 145 § 1 p.p.s.a., poprzez nieustosunkowanie się WSA w Warszawie postanowieniem dowodowym (art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 217, art. 236, art. 245 i art. 227-234 k.p.c.) do wniosków dowodowych zawartych w pismach procesowych z dnia 19 sierpnia 2006 r. i 31 sierpnia 2006 r. oraz okazanych na rozprawie w dniu 4 września 2006 r. innych prac habilitacyjnych i bezzasadne pominięcie dowodów z dokumentów (przede wszystkim z uwag do opinii A, C i D, dowodu z dokumentu w postaci dołączonej do skargi opinii psychologiczno-prawno-procesowej, oryginałów prac habilitacyjnych oraz akt przewodów habilitacyjnych z okresu ostatnich dwóch lat, a w tym z równoległego przewodu habilitacyjnego dr P. P. na Wydziale [...] Uniwersytetu [...]) przez co WSA w Warszawie nie dysponował materiałem procesowym koniecznym do oceny legalności i poprawności działalności CK (art. 1 p.p.s.a.) i w efekcie czego błędnie przyjął, że stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z obowiązującymi procedurami, a w końcowym wyniku orzekł przedwcześnie co do istoty sprawy z naruszeniem art. 145 § 1, 147 § 1 i 151 p.p.s.a.;

- naruszenie art. 134 § 1 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 2, 7-9, 32 ust. 1, 83, 87, 184, 188 i 193 Konstytucji RP i art. 234 TWE, poprzez zaniechanie WSA w Warszawie wystąpienia z urzędu do TSUE w Luksemburgu o wydanie orzeczenia wstępnego o zgodności tajnego postępowania gabinetowego przed CK z prawem wspólnotowym oraz z podstawowymi standardami praw człowieka i obywatela, a także przez zaniechanie przestawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności Statutu CK i delegacji ustawowej do jego uchwalenia z Konstytucją (wskazane przepisy oraz art. 45 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP) oraz co do zgodności z art. 92-93 Konstytucji RP delegacji dla CK zawartej w art. 35 ust. 5 u.s.n.i.t.n., przez co WSA w Warszawie uniemożliwił uzyskanie najbardziej miarodajnego kryterium oceny tej kwestii w sprawie;

- zaniechanie postępowania mediacyjnego z naruszeniem przepisów art. 115-117 p.p.s.a, co uniemożliwiło realizację normy art. 117 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a., a także narusza powszechną zasadę szybkości postępowania i dążenia do pozytywnego, merytorycznego załatwienia spraw (art. 45 Konstytucji RP, art. 7 p.p.s.a.) oraz eliminowałoby ewidentne skutki opieszałości postępowania CK (art. 12 k.p.a., art. 19 ust. 3 u.s.n.i.t.n.), a także potrzebę podjęcia czynności urzędowych wobec Autorów opinii A, C i D (art. 233 § 4 k.k., Rekomendacja nr R/84/15 w sprawie odpowiedzialności władzy publicznej przyjęta przez Komitet Ministrów Rady Europy 18 września 1984 r.), przez co habilitant został uwikłany w zbędną i wadliwą procedurę niekonstytucyjnego postępowania gabinetowego oraz pozbawiony prawa do szybkiego, obiektywnego i sprawiedliwego rozstrzygnięcia o jego prawach cywilnych.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz merytoryczne rozpoznanie skargi po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, za wszystkie instancje oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów.

W przypadku nieuwzględnienia powyższych wniosków, wniósł o skierowanie pytania prejudycjalnego do TSUE: czy "wykreowany" sądowoadministracyjny model postępowania w sprawie zatwierdzenia przez CK stopnia naukowego doktora habilitowanego jest zgodny ze standardami wspólnotowymi, z prawami człowieka i obywatela, z kryterium "przyjaznej administracji" oraz z wymogami art. 47 Karty Praw Podstawowych (prawo do sądu ) oraz art 19 TUE (obowiązek ustanowienia skutecznej drogi sądowej w systemie krajowym).

Ponadto wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 11 marca 2010 r. sygn. akt IV Pa 13/10, wraz z uzasadnieniem, na okoliczność, że odmowa zatwierdzenia przedmiotowego stopnia naukowego spowodowała utratę zatrudnienia w UR i KUL, przez co naruszony został interes społeczny i jego słuszny interes.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.

Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniesionej w dniu 7 kwietnia 2020 r. (data stempla pocztowego), wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Odnosząc się do bardzo obszernych zarzutów skargi kasacyjnej, w pierwszej kolejności przypomnieć należy, że w rozpoznawanej sprawie procedowano w trybie przepisu art. 161 § 1 k.p.a., który stanowi, że minister może uchylić lub zmienić w niezbędnym zakresie każdą decyzję ostateczną, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa. Norma ta reguluje nadzwyczajny tryb wzruszenia decyzji ostatecznej i przewidziana w nim możliwość uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej odnosi się wyłącznie do ochrony w sytuacjach wyjątkowych wartości szczególnie cennych. Zagrożenie tych dóbr musi być realne, obiektywnie udowodnione (wykazane) i winno wynikać przede wszystkim z treści samej decyzji ostatecznej lub całokształtu okoliczności jej wydania, a tylko wyjątkowo z jej wykonania. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 161 § 1 k.p.a., organ nie dokonuje ponownego ustalenia i oceny prawnej stanu faktycznego odnoszącego się do istoty sprawy zakończonej ostateczną decyzją, którą to oceną jest on związany, ale bada wyłącznie tę sprawę w aspekcie określonych tym przepisem przesłanek uchylenia lub zmiany decyzji, w związku ze stanem nagłej konieczności. Innymi słowy, ocenia on wyłącznie, czy w związku z wystąpieniem realnego zagrożenia wartości, o których mowa w tym przepisie, istnieje konieczność eliminacji niewadliwej w stopniu kwalifikowanym decyzji z obrotu prawnego. Omawiany przepis nie może być wykorzystywany do takich zmian decyzji ostatecznych, które są wynikiem odmiennej oceny stanu faktycznego, jeżeli nie występuje bezpośrednie zagrożenie. Z zasady trwałości decyzji administracyjnej oraz z samego brzmienia przepisu art. 161 § 1 k.p.a. wynika jego wyjątkowość, co oznacza konieczność stosowania go z dużą ostrożnością. Przepis ten nie może zatem podlegać wykładni rozszerzającej, lecz wyłącznie ścisłej. Zastosowanie przedmiotowego przepisu nie jest uzależnione od tego, czy decyzja jest zgodna z prawem – podstawowym celem wszczętego w jego trybie postępowania jest tylko ustalenie, w jakim stopniu stan faktyczny odpowiada ustawowym przesłankom uchylenia decyzji ostatecznej (por. wyroki NSA z dnia: 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1095/21; 28 października 2021 r., sygn. akt II OSK 3316/18; 14 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 1763/15).

Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów działała przy Prezesie Rady Ministrów i w zakresie wydawanych przez siebie decyzji pełniła funkcje centralnego organu administracji rządowej (art. 33 ust. 1 u.s.n.i.t.n.). Zgodnie z art. 29 ust. 1 u.s.n.i.t.n., w postępowaniach dotyczących nadania stopnia doktora i doktora habilitowanego albo tytułu profesora oraz nadania, ograniczenia, zawieszenia i pozbawienia uprawnienia do nadawania tych stopni w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odwołując się odpowiednio do definicji ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. oraz mając na uwadze przepis art. 127 § 3 w zw. z art. 144 k.p.a., uznać należało, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów o właściwości organu.

W zarzutach skargi kasacyjnej, jak i we wcześniejszych etapach postępowania, nie wykazano żadnych przekonujących okoliczności ani dowodów, które przemawiałyby za usunięciem z obrotu prawnego decyzji Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 19 grudnia 2005 r., na mocy której odmówiono zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału [...] Uniwersytetu [...] o nadaniu doktorowi J.T. stopnia naukowego doktora habilitowanego – w celu usunięcia stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobieżenia poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa, w rozumieniu art. 161 § 1 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że tylko wskazane w tym przepisie okoliczności mogły uzasadniać uchylenie lub zmianę w/w decyzji z dnia 19 grudnia 2005 r. Celem postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie przepisu art. 161 k.p.a. nie jest ponowna weryfikacja legalności wydanej decyzji administracyjnej. Owo postępowanie nie stanowi trzeciej instancji administracyjnej, ani nie zastępuje trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego określonych w art. 145 i nast. k.p.a. oraz art. 156 i nast. k.p.a.

Biorąc pod uwagę powyższe, za chybione uznać należało zarzuty skargi kasacyjnej zmierzające do wykazania niezgodności wyroku i wydanych postanowień organu z przepisami Karty Praw Podstawowych, MPPOP, EKPCz, Konstytucji RP, p.p.s.a., k.p.a. i u.s.n.i.t.n.

Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł również podstaw do przeprowadzenia dowodu z wnioskowanych w skardze kasacyjnej dokumentów. Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Dopuszczalność przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodu uzupełniającego z dokumentów ma charakter wyjątkowy. Sąd – na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. – nie ma obowiązku przeprowadzania uzupełniającego postępowania dowodowego, a może to uczynić tylko wówczas, gdy poweźmie istotne wątpliwości co do ustaleń poczynionych przez organy. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wątpliwości nie zaistniały.

Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego kasacyjnie o wystąpienie do TSUE z pytaniem prejudycjalnym, należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Trzeba przede wszystkim przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem TSUE, ocena potrzeby wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym dotyczącym wykładni lub ważności aktu prawa unijnego należy do sądu krajowego, w tym sądu ostatniej instancji. Określone zagadnienie, aby mogło być przedmiotem pytania prejudycjalnego, powinno dotyczyć kwestii interpretacji prawa unijnego znajdującego zastosowanie w sprawie zawisłej przed sądem krajowym. Samo jednak podniesienie kwestii dotyczącej prawa unijnego przez stronę postępowania nie przesądza o potrzebie skierowania takiego pytania. Z orzecznictwa Trybunału wynika, że obowiązek ten nie jest bezwzględny, a sądy ostatniej instancji mają swobodę oceny, czy do rozstrzygnięcia konkretnej sprawy niezbędne jest udzielenie odpowiedzi na pytanie prawne o wykładnię danego przepisu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6 października 1982 r. w sprawie CLIFT, C-283/81). Natomiast sądy nie mają tego obowiązku, gdy określona kwestia nie ma decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. gdy jest ona już rozstrzygnięta (acte éclairé) i gdy wykładnia przepisu jest tak oczywista, że nie ma racjonalnych wątpliwości co do treści odpowiedzi na pytanie prejudycjalne (acte clair). W sprawie poddanej kontroli instancyjnej nie zachodziła uzasadniona wątpliwość co do wykładni przepisów prawa unijnego, ani prawa międzynarodowego, stąd też NSA nie widzi potrzeby wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym do TSUE.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.

Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi organu na skargę kasacyjną wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, iż zwrot kosztów postępowania kasacyjnego związany ze sporządzeniem i wniesieniem odpowiedzi na skargę kasacyjną dotyczy wyłącznie przypadku, gdy zostanie to dokonane w terminie określonym w art. 179 p.p.s.a., tj. w terminie 14 dni od doręczenia stronie skargi kasacyjnej. Tymczasem z akt sprawy wynika, że odpis skargi kasacyjnej został doręczony pełnomocnikowi organu w dniu 23 marca 2020 r. Pismo pełnomocnika organu z dnia 7 kwietnia 2020 r. (data stempla pocztowego), wniesione zostało zatem po upływie w/w terminu i w konsekwencji nie stanowiło odpowiedzi na skargę kasacyjną. W sprawie brak było zatem podstawy prawnej do zasądzenia na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z tego tytułu.