Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2098/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
6562
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 10
journal: Dz.U. 2022 poz 2647
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, asesor WSA Agnieszka Sułkowska (sprawozdawca), Protokolant referent Klaudia Staręga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na odmowę wydania opinii zabezpieczającej Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 25 sierpnia 2023 r. O. [...] S.A. (dalej: "Strona", "Spółka", "Wnioskodawca" lub "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na odmowę wydania opinii zabezpieczającej Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2023 r., dotyczącą podatku dochodowego od osób fizycznych.

We wniosku o wydanie opinii wskazano, że Rada Nadzorcza Spółki w dniu 4 września 2017 r. podjęła uchwałę nr [...] (dalej: Uchwała) w sprawie przyjęcia i ustalenia zasad Programu Motywacyjnego O. [...] (dalej: Program Motywacyjny, Program). Załącznikiem do wskazanej uchwały był Regulamin Programu Motywacyjnego O. [...] Spółki O. [...] S.A. (dalej: Regulamin).

Program polegał na umożliwieniu nabycia akcji fantomowych. Zgodnie z § 3 Regulaminu: "1. W celu zapewnienia optymalnych warunków dla długoterminowego wzrostu wartości Spółki założeniem Programu Motywacyjnego jest umożliwienie członkom Zarządu i kluczowej kadrze kierowniczej Spółki istotnym dla realizacji jej strategii partycypacji w oczekiwanym wzroście wartości akcji Spółki i poprzez to trwałe związanie osób objętych Programem Motywacyjnym ze Spółką. 2. Celem Programu Motywacyjnego jest stworzenie bodźców, które zachęcą, zatrzymają i zmotywują wykwalifikowane osoby, kluczowe dla realizacji strategii Spółki, do działania w interesie Spółki oraz jej akcjonariuszy poprzez umożliwienie tym osobom nabycia Akcji Fantomowych oraz otrzymania Wartości Realizacji Praw z Akcji Fantomowych."

Zgodnie z § 2 pkt 1 Regulaminu, akcje fantomowe oznaczają instrument pochodny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c oraz art. 3 pkt 28a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1636 z późn. zm., dalej: Ustawa o obrocie), którego instrumentem bazowym jest kurs akcji O. [...] S.A. na G. [...] wyliczany zgodnie z zasadami przewidzianymi w Regulaminie (dalej: Akcje Fantomowe). Akcje Fantomowe nie są papierami wartościowymi w rozumieniu Ustawy o obrocie w szczególności nie stanowią akcji w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych, nie dają prawa głosu, nie upoważniają do udziału w zysku Spółki i nie są notowane na G. [...].

Akcje Fantomowe były nabywane odpłatnie przez uczestników Programu za cenę nominalną jednej Akcji Fantomowej w wysokości 1 zł. Wskazana cena objęcia Akcji Fantomowych (1 zł za akcję), dla puli podstawowej stanowiła ok. 18,3% ceny akcji Spółki według notowań na G. [...] (średnia cena akcji Spółki w trzecim kwartale 2017 r. wyniosła 5,46 zł za akcję). Udział w Programie był dobrowolny.

Prawo do przystąpienia do Programu miało łącznie 125 osób, z czego umowa została podpisana z 113 osobami. Spośród 113 Uczestników, 4 Uczestników było członkami zarządu spółek zależnych Spółki i były zatrudnione na podstawie umowy o pracę w tych spółkach, pozostali Uczestnicy byli zatrudnieni na podstawie umowy o pracę w Spółce.

Programem byli objęci członkowie zarządów oraz wyższa kadra menedżerska Spółki. Członkowie zarządów zarządzali działalnością spółek, natomiast menedżerowie zarządzali podległymi im jednostkami organizacyjnymi Spółki, zgodnie z zakresem zadań tych jednostek określonym w regulaminach wewnętrznych Spółki.

Uczestnicy Programu otrzymywali wynagrodzenie na podstawie zawartych umów o pracę, zgodnie z regulaminami wynagradzania obowiązującymi w Spółkach. Program nie spowodował żadnej zmiany w umowach o pracę Uczestników i nie wpływał na wysokość wynagrodzeń wypłacanych z tytułu umów o pracę.

Regulamin przewidywał możliwość nabywania przez Uczestników Akcji Fantomowych w trzech pulach: puli podstawowej oraz dwóch pulach uzupełniających.

Umowa o uczestnictwo w Programie zobowiązywała Spółkę do zbycia Uczestnikom Akcji Fantomowych za zapłatą na rzecz Spółki kwoty wartości łącznej w wysokości wynikającej z przypisanej danemu Uczestnikowi liczby Akcji Fantomowych. Wartość łączna oznacza iloczyn ilości Akcji Fantomowych z każdej puli oraz ceny nominalnej jednej Akcji Fantomowej wynoszącej 1,00 zł.

Wpłaty wartości łącznej były dokonywane z majątku Uczestników. Akcje Fantomowe były przekazywane Uczestnikowi po dokonaniu wymaganej wpłaty kwoty wartości łącznej. Zapłata miała nastąpić w terminie siedmiu dni od daty zawarcia umowy o uczestnictwo w Programie. Nabycie przez Uczestnika Akcji Fantomowych następuje z chwilą wpłaty wartości łącznej.

Uczestnicy Programu mogli nabyć łącznie 2315000 Akcji Fantomowych z puli podstawowej, przy czym prezes zarządu może nabyć 70000 Akcji Fantomowych, pozostali członkowie zarządu i dyrektorzy wykonawczy pakiety po 50000 Akcji Fantomowych, a pozostali Uczestnicy po 10000 lub 15000 Akcji Fantomowych według wyboru Uczestnika.

Uczestnicy mogli nabyć dwa dodatkowe pakiety (pule uzupełniające) Akcji Fantomowych.

Akcje Fantomowe z pierwszej puli uzupełniającej miały zostać przyznane w przypadku spełnienia się warunku osiągnięcia odpowiedniej wartości średniego kursu akcji Spółki w trzecim kwartale 2020 r. W ramach pierwszej puli uzupełniającej, Uczestnicy mogli nabyć łącznie maksymalnie 1438500 Akcji Fantomowych (zgodnie z § 1 pkt 4 Uchwały). W przypadku spełnienia się wskazanego warunku, miała zostać podjęta uchwała rady nadzorczej lub zarządu potwierdzająca spełnienie się wskazanego warunku i wymieniająca osoby uprawione, którym przysługuje prawo nabycia Akcji Fantomowych z pierwszej puli uzupełniającej, jak również wskazująca przydział ilości Akcji Fantomowych, które zostaną zbyte przez Spółkę tym osobom po dokonaniu wymaganej wpłaty.

Akcje Fantomowe z drugiej puli uzupełniającej miały zostać przyznane w przypadku spełnienia się warunku osiągnięcia przez Spółkę pierwszego miejsca w rankingu NPS na dzień 30 czerwca 2020 r. W ramach drugiej puli uzupełniającej, Uczestnicy mogli nabyć łącznie maksymalnie 616500 Akcji Fantomowych, przy czym pakiety dla członków zarządu lub dyrektorów wykonawczych będą wynosić po 9000 Akcji Fantomowych, a dla pozostałych osób uprawnionych po 4500 Akcji Fantomowych.

W przypadku podjęcia uchwał potwierdzających spełnienie się warunków koniecznych do przyznania każdej z pul uzupełniających, Uczestnik był zobowiązany do zawarcia ze Spółką aneksu do umowy o uczestnictwo w Programie w terminie 14 dni od podjęcia tej uchwały. Uczestnik był zobowiązany do uiszczenia wartości łącznej w terminie 7 dni od daty zawarcia aneksu do umowy. Nabycie przez Uczestnika Akcji Fantomowych następuje z chwilą wpłaty wartości łącznej.

Niezawarcie przez Uczestnika ww. aneksów do umowy, jak również nieuiszczenie przez Uczestnika wartości łącznej w terminie, skutkuje automatycznym umorzeniem wcześniej nabytych Akcji Fantomowych Uczestnika za zwrotem uiszczonej wartości łącznej (zgodnie z § 6 ust. 5 Regulaminu). Datą przyznania puli uzupełniających jest 1 października 2020 r.

Akcje Fantomowe są niezbywalne, z wyjątkiem spadkobrania na podstawie ustawy lub testamentu (zgodnie z § 9 Regulaminu).

Realizacja praw z Akcji Fantomowych w ramach Programu miała nastąpić pod warunkiem osiągnięcia przez akcje Spółki na G. [...] średniego kursu w pierwszym kwartale 2021 r. w wysokości nie niższej, niż średni kurs w trzecim kwartale 2017 r. Jako datę realizacji praw z Akcji Fantomowych przyjęto dzień 1 kwietnia 2021 r. Realizacja praw z Akcji Fantomowych polegała na dokonaniu wpłaty przez Spółkę na rzecz Uczestnika kwoty obliczonej jako: iloczyn wszystkich posiadanych przez Uczestnika Akcji Fantomowych oraz średniego kursu akcji Spółki w pierwszym kwartale 2021 r.

Regulamin przewidywał, że jeżeli w dacie realizacji praw z Akcji Fantomowych średni kurs akcji Spółki na G. [...] w pierwszym kwartale 2021 r. byłby niższy niż średni kurs w trzecim kwartale 2017 r., nastąpiłoby automatyczne nieodpłatne umorzenie wszystkich Akcji Fantomowych, a Uczestnicy nie uzyskaliby uprawnienia do otrzymania od Spółki wartości realizacji praw z Akcji Fantomowych ani zwrotu wpłaconej przez nich kwoty, ani jakiegokolwiek innego świadczenia z tytułu uprzedniego posiadania Akcji Fantomowych. Oznaczałoby to stratę wcześniej wpłaconych kwot.

Wyżej opisany warunek uprawniający do wypłaty z praw do Akcji Fantomowych został spełniony i w 2021 r. nastąpiła wypłata wynikająca z praw do Akcji Fantomowych.

Zgodnie z Regulaminem, do nabycia Akcji Fantomowych z pierwszej i drugiej puli uzupełniającej uprawnione były tylko te osoby, które nabyły akcje fantomowe z puli podstawowej i nadal pełniły w dniu podjęcia stosownej uchwały swoje funkcje.

Zgodnie z Regulaminem (§ 5 ust. 4 Regulaminu), uprawnienie do nabycia Akcji Fantomowych z dwóch puli uzupełniających i do otrzymania wartości realizacji praw z Akcji Fantomowych nie przysługuje, jeśli Uczestnik przez dłużej niż 50% okresu pomiędzy nabyciem Akcji Fantomowych z puli podstawowej a datą realizacji praw z Akcji Fantomowych przebywał na zwolnieniu lekarskim lub urlopie. W takim przypadku Uczestnikowi należy się tylko zwrot uiszczonej wartości łącznej.

Na podstawie Regulaminu (§ 5 ust. 5 Regulaminu), utrata przez Uczestnika statusu członka zarządu lub dyrektora wykonawczego albo ustanie stosunku pracy przed datą realizacji praw z Akcji Fantomowych, nie powoduje wygaśnięcia prawa do realizacji Akcji Fantomowych nabytych przed utratą takiego statusu, za wyjątkiem:

1) gdy Uczestnik przestanie pełnić funkcję członka zarządu lub dyrektora wykonawczego lub pozostawać w stosunku pracy przed upływem 2 lat od daty podpisania umowy o uczestnictwo w Programie na skutek:

(i) złożenia rezygnacji,

(ii) wypowiedzenia przez tego Uczestnika umowy, na podstawie której wykonuje obowiązki członka zarządu lub dyrektora wykonawczego albo pozostaje w stosunku pracy,

(iii) rozwiązania takiej umowy na skutek porozumienia stron z inicjatywy Uczestnika,

(iv) rozwiązania takiej umowy za wypowiedzeniem lub bez zachowania terminów wypowiedzenia z winy Uczestnika,

(v) rozwiązania takiej umowy za wypowiedzeniem przez Spółkę z przyczyn dotyczących Uczestnika, choćby nie były przez niego zawinione (przykładowo, ale nie wyłącznie, utrata uprawnień lub kwalifikacji niezbędnych do wykonywania pracy zgodnie z właściwą umową);

2) Uczestnik naruszy umowę o zakazie konkurencji po utracie statusu członka zarządu lub dyrektora wykonawczego albo rozwiązaniu lub wygaśnięciu stosunku pracy.

We wskazanych w § 5 ust. 5 Regulaminu przypadkach, Akcje Fantomowe mogą zostać umorzone: w odniesieniu do członka zarządu lub dyrektora wykonawczego - uchwałą rady nadzorczej, w odniesieniu do pozostałych osób uprawnionych - uchwałą zarządu.

W przypadku dokonania takiego umorzenia Akcji Fantomowych, Uczestnik otrzymuje zwrot wartości łącznej uiszczonej do momentu takiego umorzenia.

Jak podkreślono we Wniosku, członkowie zarządu i dyrektorzy wykonawczy mieli prawo nabyć Akcje Fantomowe w ilości 50-70 tysięcy, co oznaczało obowiązek zapłaty bezzwrotnej kwoty w wysokości 50-70 tys. złotych. Pozostali Uczestnicy mieli prawo nabyć 10 lub 20 tysięcy Akcji Fantomowych (w zależności od własnej decyzji) i wpłacali kwotę 10 lub 20 tys. zł. Odpłatność była więc istotna/wysoka. Kwoty te były bezzwrotne (co oznacza, że Spółka nie była zobowiązana do ich zwrotu - jeśli nie udałoby się spełnić warunków określonych w Regulaminie np. kurs akcji byłby niski).

Do zrealizowania praw z Akcji Fantomowych (otrzymania wartości wykupu) uprawnionych było 105 Uczestników (z 113 Uczestników biorących udział w Programie). Pięciu Uczestników nie otrzymało wartości wykupu z uwagi na rozwiązanie stosunku pracy przed upływem wymaganego okresu uczestnictwa w Programie. Jeden z Uczestników nie otrzymał wartości wykupu z uwagi na długotrwałą nieobecność. Jeden z Uczestników nie otrzymał wartości wykupu z uwagi na Uchwałę rady nadzorczej. Kolejny z Uczestników zmarł w trakcie trwania Programu, w związku z czym wartość wykupu otrzymali jego spadkobiercy.

W odpowiedzi na wezwanie Szefa KAS do przedstawienia dokumentów stanowiących regulamin wynagradzania Uczestników Programu, w szczególności w zakresie opisującym cele i zasady przyznawania im zmiennej części wynagrodzenia, Spółka przekazała dokumenty dotyczące lat 2016-2020, zawierające zasady przyznawania premii za realizację celów wyznaczonych w ramach "Systemu zarządzania przez cele". W § 4 załącznika do uchwały nr [...] zarządu Spółki z dnia 16 czerwca 2016 r. wskazano:

1. "Pracownik, który dopuścił się naruszenia obowiązków pracowniczych, skutkującego nałożeniem na niego kary nagany, zgodnej z przepisami Kodeksu Pracy - jeżeli przewinienie było bezpośrednio związane z obowiązkami pracownika wynikającymi z faktu zatrudnienia w OPL - nie otrzyma premii przysługującej mu za półrocze, w którym otrzymał zawiadomienie o ukaraniu.

2. Pozbawienie pracownika premii za dane półrocze, w przypadku o którym mowa w ust. 1, nie zwalnia przełożonego z oceny realizowanych w tym okresie przez pracownika celów. Ocena ta jest uwzględniana w kompleksowej ocenie rocznej pracownika.

3. Pracownikowi zwolnionemu ze świadczenia pracy i nie wykonującemu w tym okresie pracy - premia za ten okres nie przysługuje.

4. Pracownikowi, z którym została rozwiązana umowa o pracę w trybie art. 52 Kodeksu Pracy, z przyczyn leżących po stronie pracownika, premia nie przysługuje."

Celem strategicznym Spółki jest prowadzenie takich działań, które prowadzą do zwiększenia jej wartości i wartości jej akcji. Wysokie kwalifikacje kadry menedżerskiej oraz identyfikacja tej kadry z celami Spółki ma istotne znaczenie, bowiem to te osoby przez podejmowane działania - mają wpływ na wartość Spółki/akcji. Z tego względu jednym ze środków mających się przyczynić do realizacji tak rozumianego celu Spółki było wprowadzenie Programu.

Celem pracowników jest natomiast przede wszystkim prawidłowe wykonywanie swoich obowiązków pracowniczych odpowiednie zarządzanie infrastrukturą sieciową, systemami informatycznymi, płynnością finansową, zagadnieniami prawnymi - stosownie do jednostki/obszaru, którymi zarządza dany pracownik; zaś nadzór nad wszystkimi jednostkami obszarami w spółce, proces decyzyjny, reprezentowanie spółki na zewnątrz wykonują członkowie zarządu - również zatrudnieni na podstawie umowy o pracę.

Ekonomicznym uzasadnieniem Programu było zapewnienie optymalnych warunków dla długoterminowego wzrostu wartości Spółki oraz stworzenie bodźców do zachęcenia, zatrzymania i zmotywowania wykwalifikowanych osób, kluczowych dla realizacji strategii Spółki, do działania w interesie Spółki oraz jej akcjonariuszy, w tym do zwiększenia wartości akcji Spółki oraz osiągnięcia przez Spółkę określonych wyników w rankingu opartym na wskaźniku lojalności klientów Spółki.

W przekonaniu spółki, przysporzenie majątkowe uzyskane przez Uczestników z tytułu uczestnictwa w Programie, w związku z nabyciem i realizacją praw z Akcji Fantomowych, powinno być kwalifikowane jako przychód z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o PIT, podlegający opodatkowaniu jedynie w momencie otrzymania przez Uczestnika rozliczenia pieniężnego z tytułu realizacji praw do Akcji Fantomowych, zgodnie z art. 30b ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 3 ustawy o PIT.

Z punktu widzenia Spółki, Akcje Fantomowe są uznawane za instrumenty finansowe i w taki sposób były prezentowane w księgach Spółki i jej sprawozdaniach finansowych. Mając na uwadze powyższe, również po stronie Uczestników Programu Akcje Fantomowe stanowić powinny pochodne instrumenty finansowe, o których mowa w art. 5a pkt 13 ustawy o PIT.

Spółka zwróciła uwagę na zasadnicze różnice w charakterze dochodów z Programu a przychodami ze stosunku pracy (kontraktu menedżerskiego):

1) wynagrodzenie ze stosunku pracy (kontraktu menedżerskiego) jest znane i określone w umowie (w przypadku premii określone są zasady ich naliczania), podczas gdy wynagrodzenie z Programu miało charakter niepewny, a jego wielkość nie była znana z góry,

2) wynagrodzenie ze stosunku pracy (kontraktu menedżerskiego) jest pewne, z góry określone i należne, podczas gdy wynagrodzenie z Programu może w ogóle nie wystąpić, a jego wysokość nie jest z góry znana,

3) w przypadku wynagrodzenia ze stosunku pracy (kontraktu menedżerskiego) pracownik (menedżer) nie jest zobowiązany do dokonywania jakichkolwiek wpłat do Spółki, podczas gdy w ramach Programu takie wpłaty następowały,

4) w ramach stosunku pracy (kontraktu menedżerskiego) pracownik (menedżer) nie nabywa żadnych pochodnych papierów wartościowych, tak jak to miało miejsce w ramach Programu,

5) w przypadku wynagrodzenia ze stosunku pracy (kontraktu menedżerskiego) nie jest możliwe poniesienie straty, podczas gdy w ramach Programu taka możliwość istniała,

6) zobowiązania stron w ramach obu rozpatrywanych przypadków są istotnie różne: w ramach stosunku pracy (kontraktu menedżerskiego) pracownik (menedżer) jest zobowiązany świadczyć pracę, a pracodawca jest obowiązany wypłacać wynagrodzenie, podczas gdy w ramach Programu Uczestnik był zobowiązany nabyć Akcje Fantomowe, natomiast Program nie zobowiązywał Uczestników do innych świadczeń wzajemnych,

7) stosunek pracy (kontrakt menedżerski) nie ma charakteru inwestycyjnego, podczas gdy Program miał taki charakter,

8) stosunek pracy (kontrakt menedżerski) różni od uczestnictwa w Programie zakres ponoszonego ryzyka: w przypadku stosunku pracy (kontraktu menedżerskiego) odpowiedzialność wynika z Kodeksu Pracy (kontraktu) i wiąże się z potencjalną szkodą wyrządzoną Spółce (co wyniknąć może z działania lub zaniechania), natomiast w przypadku Programu ryzyko Uczestników polega na możliwości utracenia środków wpłaconych w zamian za Akcje Fantomowe,

9) wynagrodzenia ze stosunku pracy (kontraktu menedżerskiego) dotyczą każdego pracownika (menedżera), podczas gdy Program miał charakter dobrowolny i można było do niego nie przystąpić.

Program motywacyjny oparty na instrumentach finansowych ma charakter inwestycyjny z uwagi na wystąpienie możliwości poniesienia realnej straty przez Uczestników w przypadku, gdy akcje Spółki nie osiągną określonej wartości. Konsekwencje dla Uczestników są zatem znacznie poważniejsze, niż brak uzyskania dodatkowego świadczenia. Realizacja programu jest rozłożona na kilka lat czyli na dość długi okres, co wpływa na zwiększenie ryzyka poniesienia straty przez Uczestników.

Forma Programu, jako odrębnego stosunku od stosunku pracy, jest adekwatna do jego rzeczywistego charakteru polegającego na umożliwieniu Uczestnikom dokonywania inwestycji, które mogą przynieść im zysk, ale które obarczone są też ryzykiem poniesienia straty. O tym, że ryzyko to jest realne może świadczyć odniesienie się do danych historycznych, pokazujących w jaki sposób kształtował się kurs akcji Spółki na przestrzeni ostatnich lat. Analizując kurs akcji Spółki z okresu trzech i pół roku poprzedzających uruchomienie Programu (czyli z okresu analogicznego, jak ten na jaki Program jest przewidziany) można zauważyć, że kurs akcji Spółki spadł o blisko 50% z 10,30 zł/akcję wg notowania z 1 kwietnia 2014 r. do 5,35 zł/akcję wg notowania z 2 października 2017 r. Spółka zwróciła uwagę, że w przypadku akcji fantomowych ryzyko nabywcy takich akcji jest wyższe niż ryzyko nabywcy akcji notowanych na G. [...]. W przypadku akcji fantomowych możliwa jest bowiem utrata całości wpłaconych środków, podczas gdy w przypadku akcji notowanych na giełdzie (pomijając bankructwo - mało prawdopodobne w odniesieniu do Spółki) ryzyko polega na potencjalnej obniżce kursu notowań, co skutkuje częściową stratą. Tak szeroki zakres ryzyka jest typowy dla inwestycji w instrumenty pochodne.

W opinii Wnioskodawcy brak jest jakichkolwiek przesłanek, by przypuszczać, iż do Programu opisanego we Wniosku mogłaby znaleźć zastosowanie klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania, o której mowa w art. 119a Ordynacji podatkowej.

W opinii Wnioskodawcy w niniejszej sprawie w ogóle nie powinno się mówić o korzyści podatkowej. Potencjalnie za korzyść taką mógłby być uznany fakt, że opodatkowanie dochodów z kapitałów pieniężnych jest niższe niż opodatkowanie dochodów ze stosunku pracy. Jednak w niniejszej sprawie, jak opisano powyżej, Program miał zupełnie inny charakter ekonomiczny i prawny niż ma to miejsce w przypadku umów o pracę.

Gdyby nawet uznać, że w niniejszej sprawie wystąpiła korzyść podatkowa, to potencjalnie dochód z Programu mógłby być "przekwalifikowany" na dochód ze stosunku pracy, w szczególności jakiś rodzaj premii zależnych od wyników. Jednak ze względu na fundamentalne różnice ekonomiczne i prawne pomiędzy Programem a stosunkiem pracy, nie jest to możliwe.

Spółka powołała się na rzeczywisty charakter Programu. Żadna czynność w ramach Programu nie miała pozornego charakteru i każda z przeprowadzonych czynności była zgodna ze swoim ekonomicznym i prawnym charakterem. Przeciwko uznaniu Programu Motywacyjnego za czynność dokonywaną w sposób sztuczny przemawia ryzyko poniesienia straty oraz konieczność wpłaty przez Uczestnika środków pieniężnych i uzależnienie od tego możliwości wzięcia udziału w Programie.

Szef KAS przeprowadził analizę wystąpienia przesłanek unikania opodatkowania w sprawie będącej przedmiotem Wniosku.

W ocenie Szefa KAS, czynnością będącą przedmiotem oceny w kontekście możliwości zastosowania względem niej art. 119a o.p., jest wdrożony i zrealizowany przez Spółkę Program Motywacyjny.

Wnioskodawca zasadnie uznał, że korzyścią podatkową, będącą rezultatem zidentyfikowanej Czynności jest dla Spółki brak obowiązku pobrania podatku przez Spółkę jako płatnika, wynikający z obniżenia wysokości zobowiązania podatkowego Uczestników Programu (zgodnie z art. 3 pkt 18 lit. d Ordynacji podatkowej).

Obniżenie wysokości zobowiązania podatkowego Uczestników Programu wynika z możliwości opodatkowania dochodów Uczestników, otrzymanych w związku z realizacją Programu, preferencyjną stawką podatkową w wysokości 19%, w miejsce opodatkowania tych dochodów według skali podatkowej (tj. w odniesieniu do 2021 r. stawką podatkową w wysokości 17% lub 32% przy dochodach w wysokości przekraczającej kwotę 85 528 zł), co miałoby miejsce w przypadku wypłaty wynagrodzenia w ramach stosunku pracy.

Nastąpiło to dzięki faktycznej reklasyfikacji wynagrodzenia ze stosunku pracy - o charakterze premii - opodatkowanego według progresywnej skali podatkowej stawką do 32%, do źródła przychodów z kapitałów pieniężnych, w celu zastosowania stawki 19%. Tym samym w niniejszej sprawie dochodzi do zdefiniowanego w art. 3 pkt 18 lit. a Ordynacji podatkowej obniżenia wysokości zobowiązania podatkowego Uczestników.

Ustawa o PIT wyraźnie rozróżnia źródła przychodów oraz sposób opodatkowania dochodów z poszczególnych źródeł.

W ocenie Szefa KAS, podstawą uzyskania korzyści podatkowej przez Spółkę i Uczestników jest norma prawna wywiedziona z przepisów art. 5a pkt 13, art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 30b ust. 1 ustawy o PIT, zgodnie z którą osoba fizyczna uzyskująca przychód z kapitałów pieniężnych pochodzący z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, jest obowiązana zapłacić podatek od dochodu z realizacji praw wynikających z tych instrumentów obliczony z zastosowaniem stawki wynoszącej 19% osiągniętego dochodu. Zachowanie Spółki i Uczestników zgodne ze wskazaną normą prowadziło do uzyskania korzyści podatkowej w postaci obniżenia kwoty podatku dochodowego od osób fizycznych poprzez obliczenie kwoty podatku od otrzymanych środków pieniężnych, będących w istocie częścią wynagrodzenia o charakterze premiowym, z zastosowaniem stawki właściwej dla dochodów z kapitałów pieniężnych w wysokości 19%.

W sprawie nie znalazł zastosowania art. 10 ust. 4 ustawy o PIT, który wszedł w życie od 1 stycznia 2018 r., gdyż nabycie Akcji Fantomowych nie było uzyskane jako świadczenie w naturze czy też nieopłatne świadczenie.

Podsumowując, należy uznać, że skutkiem zrealizowanej Czynności było osiągnięcie korzyści podatkowej (określonej w art. 3 pkt 18 lit. d Ordynacji podatkowej) w postaci braku obowiązku pobrania podatku przez Spółkę jako płatnika, wynikający z obniżenia wysokości zobowiązania podatkowego Uczestników Programu.

Odnosząc się do twierdzeń Wnioskodawcy, iż wprowadzenie Programu było środkiem prowadzącym do realizacji strategicznego celu Spółki w postaci prowadzenia takich działań, które zmierzają do zwiększenia jej wartości i wartości jej akcji, Szef KAS wskazał, że zgodnie z głównym założeniem Programu realizacja praw z Akcji Fantomowych w ramach Programu miała nastąpić pod warunkiem osiągnięcia przez akcje Spółki na G. [...] średniego kursu w pierwszym kwartale 2021 r. w wysokości nie niższej niż średni kurs w trzecim kwartale 2017 r. W ocenie Szefa KAS, że Program już w samym założeniu miał nagradzać pracowników będących Uczestnikami za to, że na przestrzeni ponad 3 lat (od czwartego kwartału 2017 r. do pierwszego kwartału 2021 r.) nie dojdzie do spadku wartości akcji Spółki. Cel programu motywacyjnego w postaci niedoprowadzenia do spadku wartości akcji Spółki w okresie ponad 3 lat należy uznać za mało ambitny i motywujący dla pracowników Spółki oraz nieadekwatny do wskazywanego celu strategicznego Spółki w postaci zwiększenia wartości akcji Spółki.

Odnosząc się do argumentacji Spółki wskazującej, że kurs akcji Spółki spadł o blisko 50% z 10,30 zł (według notowania z dnia 1 kwietnia 2014 r.) do 5,35,zł (według notowania z dnia 2 października 2017 r.) organ wskazał, w jakiej sytuacji biznesowej znajdowała się Spółka, gdy decydowała się na wdrożenie Programu. W II kwartale 2017 r. eksperci wskazywali, że kurs akcji Spółki osiągnął poziom najniższy w historii.

Zgodnie z ogłoszoną przez Spółkę strategią, planowane były duże nakłady inwestycyjne w postaci rozbudowy sieci światłowodowej. Spółka wskazywała, że według analityków kurs akcji Spółki odzwierciedlał niekorzystne dla Spółki prognozy krótkoterminowe oraz brak wypłaty dywidendy za 2016 r. Spółka koncentrowała się natomiast na celach długoterminowych w celu przywrócenia wzrostu.

Przyjęcie jako założenia Programu braku spadku kursu akcji Spółki w dłuższej perspektywie, zamiast przewidywania wzrostu kursu, świadczy o celowym przyjęciu warunków, które z dużym prawdopodobieństwem mają szansę zostać spełnione. Przyjęty warunek realizacji Programu minimalizował podkreślane przez Wnioskodawcę ryzyko utraty wpłaconych przez Uczestników kwot. W odniesieniu do wskazywanego przez Spółkę szerokiego zakresu ryzyka przy inwestycjach w instrumenty pochodne (w porównaniu do inwestycji w akcje notowane na G. [...]), Szef KAS wskazał, że znajduje ono odzwierciedlenie w możliwym do osiągnięcia zysku.

Zgodnie z prezentowanymi przez Spółkę danymi, Uczestnik będący członkiem zarządu otrzymał wypłatę w wysokości 319 000 zł, przy zaangażowaniu kapitału w wysokości [...] zł.

Gdyby inwestor na tzw. wolnym rynku:

- w dniu 4 września 2017 r. zaangażował środki w wysokości 50 000 zł na nabycie akcji Spółki (kurs z tego dnia to 5,62 zł), to nabyłby 8 896 akcji Spółki;

- oraz w dniu 1 października 2020 r. zaangażował środki w wysokości 9 000 zł na nabycie akcji Spółki (kurs z tego dnia to 7,04 zł), to nabyłby kolejne 1 278 akcji Spółki.

Następnie gdyby ten inwestor sprzedał posiadane akcje (10 174 akcji) w dniu 1 kwietnia 2021 r. (kurs z tego dnia to 6,56 zł), to uzyskałby ok. 66 741 zł, co dawałoby mu zysk w kwocie ok. 7 741 zł, osiągnięty w czasie ponad 3 lat.

W ocenie Szefa KAS, wskazane wyliczenie w sposób obrazowy pokazuje, że Uczestnicy Programu nie mogą zostać uznani za inwestorów działających na zasadach wolnego rynku. Gdyby Uczestnicy nie byli kluczowymi pracownikami Spółki, to Spółka nie zaoferowałby im nabycia Akcji Fantomowych na warunkach określonych w Programie, gdyż naraziłaby się na możliwość poniesienia kilkumilionowej straty. Dla Spółki kwestią kluczową było zatem świadczenie pracy przez Uczestników, a nie uzyskanie od nich wpłaty za nabycie Akcji Fantomowych.

Jak wskazał Wnioskodawca, celem pracowników jest przede wszystkim prawidłowe wykonywanie swoich obowiązków pracowniczych, odpowiednie zarządzanie infrastrukturą sieciową, systemami informatycznymi, płynnością finansową, zagadnieniami prawnymi - stosownie do jednostki/obszaru którym zarządza dany pracownik; zaś nadzór nad wszystkimi jednostkami obszarami w Spółce, proces decyzyjny, reprezentowanie Spółki na zewnątrz wykonują członkowie zarządu. Wnioskodawca tym samym bezpośrednio wskazuje, że udział w Programie Uczestników był bezpośrednio związany z realizacją ich obowiązków pracowniczych. Liczba Akcji Fantomowych, które mogli nabyć Uczestnicy, zależna była od zajmowanego przez nich stanowiska.

Jak wskazał Wnioskodawca, ekonomicznym celem Uczestników była możliwość zainwestowania swoich środków i osiągnięcia zysków z dokonanej inwestycji. W ocenie Szefa KAS, przystąpienie do Programu tylko formalnie wiązało się z koniecznością dokonania inwestycji w postaci uiszczenia wartości łącznej w celu nabycia Akcji Fantomowych. Zauważyć bowiem należy, że Uczestnicy byli uprawnieni do otrzymania zwrotu uiszczonej przez nich wartości łącznej w przypadkach ściśle związanych z realizowaniem przez nich obowiązków pracowniczych w ramach stosunku pracy. Zgodnie z Regulaminem zwrot uiszczonej przez Uczestników wartości łącznej był możliwy w następujących sytuacjach:

a) gdy Uczestnik przez dłużej niż 50% okresu pomiędzy nabyciem Akcji Fantomowych z puli podstawowej a datą realizacji praw z Akcji Fantomowych przebywał na zwolnieniu lekarskim lub urlopie;

b) gdy Uczestnik nie zawrze aneksów do umowy o uczestnictwo w Programie (lub nie uiści wartości łącznej we właściwym terminie), w sytuacji gdy podjęte zostały uchwały potwierdzające spełnienie się warunków do przyznania każdej z puli uzupełniających;

c) gdy Uczestnik przestanie pełnić funkcję członka zarządu lub dyrektora wykonawczego lub pozostawać w stosunku pracy przed upływem 2 lat od daty podpisania umowy o uczestnictwo w Programie na skutek: - złożenia rezygnacji,

- wypowiedzenia przez tego Uczestnika umowy na podstawie której wykonuje obowiązki członka zarządu lub dyrektora wykonawczego albo pozostaje w stosunku pracy,

- rozwiązania takiej umowy na skutek porozumienia stron z inicjatywy Uczestnika,

- rozwiązania takiej umowy za wypowiedzeniem lub bez zachowania terminów wypowiedzenia z winy Uczestnika,

- rozwiązania takiej umowy za wypowiedzeniem przez Spółkę z przyczyn dotyczących Uczestnika, choćby nie były przez niego zawinione (przykładowo, ale nie wyłącznie, utrata uprawnień lub kwalifikacji niezbędnych do wykonywania pracy zgodnie z właściwą umową);

d) gdy Uczestnik naruszy umowę o zakazie konkurencji po utracie statusu członka zarządu lub dyrektora wykonawczego albo rozwiązaniu lub wygaśnięciu stosunku pracy.

Organ podkreślił, że przytoczone postanowienia Regulaminu zawierają typowe regulacje charakterystyczne dla umów o pracę, odzwierciedlające występowanie tzw. ryzyka pracodawcy, tj. m.in. kwestia nieobecności w pracy z powodu zwolnienia lekarskiego lub urlopu, konieczność prawidłowego realizowania obowiązków pracowniczych, pozostawania w stosunku pracy, zakazu konkurencji. W tym przypadku ryzyko pracodawcy wyraża przykładowo postanowienie Regulaminu uwzględniające prawo do zwrotu wpłaconej przez pracownika kwoty, jeżeli przebywał on na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, a więc - w domyśle - nie świadczył pracy.

Elementy te jednoznacznie przesądzają tym samym, iż pomiędzy Spółką a Uczestnikami w ramach Programu istniała relacja pracodawca - pracownik. Tego typu elementy nie występują w przypadku, gdy umowę nabycia pochodnych instrumentów finansowych zawierają na wolnym rynku profesjonalne podmioty występujące w relacji wystawca - nabywca.

W ocenie Szefa KAS, Uczestnicy Programu nie mogą być traktowani jako inwestorzy z tytułu wzięcia udziału w Programie i uiszczenia wartości łącznej w celu nabycia Akcji Fantomowych. Stosownie do definicji zawartej w Słowniku języka polskiego PWN, słowo "inwestować" oznacza lokować środki finansowe (kapitał) w różnego rodzaju środki i aktywności gospodarcze w celu osiągnięcia korzyści; natomiast "ryzykować" oznacza podejmować ryzyko, działać, licząc się z możliwością niekorzystnego, szkodliwego zakończenia.

W ocenie Szefa KAS, przystąpienie przez Uczestników do Programu wiązało się dla nich jedynie teoretycznie z dokonaniem inwestycji oraz jedynie teoretycznie niosło za sobą możliwość niekorzystanego dla Uczestników zakończenia w postaci utraty zainwestowanych środków, skoro Regulamin określał opisane powyżej sytuacje, w których Uczestnik miał prawo do otrzymania zwrotu uiszczonej wartości łącznej.

Jak wskazał Wnioskodawca, siedmiu Uczestników otrzymało zwrot uiszczonej przez nich wartości łącznej, z czego pięciu Uczestników otrzymało zwrot z uwagi na rozwiązanie stosunku służbowego przed upływem wymaganego okresu uczestnictwa w Programie, a jeden z Uczestników z uwagi na długotrwałą nieobecność.

Organ podkreślił, że Uczestnicy mieli prawo do zrezygnowania z udziału w Programie (z otrzymaniem zwrotu uiszczonej wartości łącznej) jeszcze w październiku/listopadzie 2020 r., a więc tylko na kilka miesięcy przed 1 kwietnia 2021 r. (tj. datą realizacji praw z Akcji Fantomowych). Możliwość taka istniała w sytuacji, gdyby Uczestnik nie zawarł aneksów do umowy o uczestnictwo w Programie (lub nie uiścił wartości łącznej we właściwym terminie), w sytuacji gdy podjęte zostały uchwały potwierdzające spełnienie się warunków do przyznania każdej z puli uzupełniających, a datą przyznania puli uzupełniającej był dzień 1 października 2020 r.

Organ wskazał, że biorąc pod uwagę wskazany w Tabeli nr 1 kurs akcji Spółki (średni kurs akcji w III kwartale 2020 r. wynosił 7,08 zł), Uczestnicy Programu w IV kwartale 2020 r. mogli już w dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, czy w I kwartale 2021 r. zostanie spełniony warunek średniego kursu akcji w wysokości nie niższej niż średni kurs akcji z III kwartału 2017 r., wynoszący 5,46 zł. W przypadku gdyby kurs akcji Spółki w III kwartale 2020 r. był zbliżony do kursu z III kwartału 2017 r. Uczestnicy mogli nie przystąpić do zawarcia aneksu do umowy o uczestnictwo w Programie i otrzymać zwrot wpłaconej wartości łącznej.

Co więcej, zgodnie z informacją przedstawioną przez Spółkę, jeden z Uczestników otrzymał zwrot uiszczonej przez niego wartości łącznej z uwagi na Uchwałę rady nadzorczej. Szef KAS podkreślił, że dokonany w ten sposób zwrot wkładu na rzecz Uczestnika nie był zgodny z postanowieniami Regulaminu. Z ogólnodostępnego opublikowanego przez Spółkę raportu wynika natomiast, że omawiany Uczestnik z dniem 31 sierpnia 2020 r. przestał pełnić funkcję Prezesa Zarządu Spółki i "zrezygnował z dalszego udziału w Programie. Akcje fantomowe zostały umorzone, Spółka zwróciła wpłacone środki za akcje fantomowe w kwocie 70 000 zł."

Z powyższego wynika, że możliwa była sytuacja, w której Uczestnik w dowolnym momencie trwania Programu zrezygnuje z udziału w nim, zachowując jednocześnie prawo do otrzymania uiszczonej przez niego wartości łącznej. Z tego faktu należy wyciągnąć wniosek, że Spółka i Uczestnicy w sposób dowolny modyfikowali warunki Programu oraz wiązały ich nieformalne ustalenia. Uzasadnione jest zatem przypuszczenie Szefa KAS, że w przypadku niespełnienia warunku do realizacji praw z Akcji Fantomowych Spółka umożliwiłaby Uczestnikom rezygnację z Programu i zwróciła wpłacone przez nich środki, dokonała modyfikacji postanowień Regulaminu zmieniając warunki uprawniające do otrzymania wartości realizacji praw z Akcji Fantomowych lub w inny sposób zrekompensowała Uczestnikom poniesioną przez nich stratę.

Uczestnicy Programu nie byli zatem inwestorami w związku z udziałem w Programie. Inwestorzy bowiem to osoby, które rezygnują z wydania dziś posiadanych pieniędzy w celu zwiększenia ich wartości w przyszłości licząc się jednocześnie z możliwością poniesienia strat. W ocenie Szefa KAS, z uwagi na możliwość wycofania wkładu w dowolnym momencie, odpłatność ustalona w ramach Programu miała jedynie formalny charakter, stworzony w celu uniknięcia zastosowania regulacji przepisu art. 10 ust. 4 ustawy o PIT, który wszedł w życie od 1 stycznia 2018 r.

Organ podkreślił, że Szef KAS wydał w dniu 1 sierpnia 2017 r. informację o stosowaniu przepisów dotyczących przeciwdziałania unikaniu opodatkowania w kontekście tzw. programów motywacyjnych. W ocenie Szefa KAS, wdrożony i zrealizowany przez Spółkę Program Motywacyjny odpowiada schematowi opisanemu w ww. informacji Szefa KAS. Ustalony w Programie warunek odpłatności w postaci konieczności uiszczenia przez Uczestników ceny nominalnej jednej Akcji Fantomowej wynoszącej 1 zł, należy uznać za warunek zastosowany wyłącznie w celu uniknięcia zastosowania art. 10 ust. 4 ustawy o PIT. Samą wysokość ceny nominalnej należy określić jako symboliczną.

Z uwagi na fakt, że w rzeczywistości Uczestnicy mieli prawo do zrezygnowania w dowolnym momencie z udziału w Programie, Uczestnicy nie ponosili ryzyka, tak samo jak ma to miejsce w przypadku sytuacji pracownika w ramach stosunku pracy, w którym to na pracodawcy (a nie na pracowniku) ciąży ryzyko ekonomiczne polegające na obciążeniu obowiązkiem wypłaty wynagrodzenia i realizacji innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy w zamian za wykonaną pracę, niezależnie od uzyskanych z tego tytułu przez pracodawcę efektów ekonomicznych. W ocenie Szefa KAS można zatem uznać, że uzyskanie przysporzenia w ramach Programu było obarczone takim samym elementem ryzyka, jak ma to miejsce w przypadku umowy o pracę, a brak uzyskania dodatkowego świadczenia był jedyną konsekwencją, jaką mógł ponieść Uczestnik.

Z tych względów, w ocenie Szefa KAS, przekazane środki pieniężne stanowiły dla Uczestników dodatkowy składnik wynagrodzenia ze stosunku pracy o charakterze premiowym/nagrody.

Wynagrodzenie przyznane Uczestnikom w związku z udziałem w Programie ma cechy zbliżone do wynagrodzenia będącego nagrodą, do której odnosi się art. 105 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 1666, dalej: "Kodeks pracy"). Przystąpienie do Programu było ściśle związane z pozostawaniem przez Uczestników w określonej relacji ze Spółką tj. byciem jej kluczowym pracownikiem. Uczestnicy mogli przystąpić do Programu tylko i wyłącznie dlatego, że posiadali ściśle określony przymiot osobisty, jako kluczowi pracownicy Spółki mieli oni realny wpływ na kształtowanie się wyników finansowych Spółki.

Organ wskazał, że umowy uczestnictwa w Programie i Regulamin zawierały szereg uregulowań charakterystycznych dla stosunku pracy.

Przepis art. 84 Kodeksu pracy przewiduje brak możliwości zrzeczenia się przez pracownika prawa do wynagrodzenia oraz przeniesienia tego prawa na inną osobę. Zgodnie z przedstawionymi wzorami umów uczestnictwa (§ 3 ust. 2) Uczestnik nie mógł dokonać przelewu jakichkolwiek praw ani przeniesienia obowiązków wynikających z umowy na osobę trzecią. Na podstawie § 9 ust. 1 Regulaminu Akcje Fantomowe są niezbywalne, z wyjątkiem spadkobrania na podstawie ustawy lub testamentu. Powyższe ograniczenia wyłączają więc możliwość samodzielnego zbycia przez Uczestników nabytych przez nich Akcji Fantomowych.

Organ podkreślił, że zakaz konkurencji w czasie trwania stosunku pracy, a także po ustaniu stosunku pracy jest cechą charakterystyczną dla umów o pracę. Zgodnie z Regulaminem, naruszenie przez Uczestnika umowy o zakazie konkurencji powodowało wygaśnięcie prawa do realizacji Akcji Fantomowych.

Z uwagi na powyższe, przyjęte w Programie zasady nabycia finansowych instrumentów pochodnych całkowicie odbiegają od warunków, na jakich dokonuje się nabycia takich instrumentów finansowych w powszechnym obrocie. Sytuacja, w której jedna ze stron umowy nabywa instrument pochodny w zamian za wkład, który może w dowolnym momencie odzyskać, nie występuje na rynku.

Z uwagi na powyższe, w ocenie Szefa KAS, nie sposób dać wiary wyjaśnieniom Spółki co do celów ekonomicznych i gospodarczych, jakie towarzyszyły Spółce w związku z tworzeniem Programu.

Szef KAS dodał, że w okresie wdrożenia i realizacji Programu w Spółce stosowany był system premiowania pracowników na podstawie zawartych przez nich umów o pracę. Szef KAS wskazał, że wygaśnięcie prawa do realizacji Akcji Fantomowych w ramach Programu występowało z podobnych przyczyn, co utrata prawa do uzyskania premii pracowniczej. W ocenie Szefa KAS, zastosowany w ramach Programu schemat obliczania wartości ewentualnej premii, bazujący na wysokości wartości akcji Spółki, mógłby stać się elementem istniejącego regulaminu premiowania pracowników Spółki.

W ogólnodostępnym opublikowanym przez Spółkę raporcie w odniesieniu do zmiennej części wynagrodzenia członków zarządu wskazano: "Każdemu z Członków Zarządu przysługiwała część zmienna wynagrodzenia uzależniona od realizacji (rocznych i półrocznych) celów finansowych i niefinansowych. Celem systemu premiowania było motywowanie Członków Zarządu do osiągania wysokich wyników w pracy poprzez realizację wyznaczonych i uzgodnionych celów, wspierających wdrażanie strategii Spółki oraz nastawienie na wzrost satysfakcji klientów. System celów wspiera współpracę pomiędzy pracownikami i jednostkami organizacyjnymi, definiując obok celów indywidualnych cele solidarnościowe. Część zmienna wynagrodzenia Członków Zarządu była w większym stopniu niż dla pozostałych pracowników związana z wynikiem Spółki i w większym stopniu zależy od celów solidarnościowych, które są celami finansowymi, wspólnymi dla wszystkich Członków Zarządu".

Z uwagi na istnienie w Spółce systemu wynagradzania w ramach stosunku pracy opartego na systemie premiowym nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja Strony, iż:

- "wynagrodzenie ze stosunku pracy (kontraktu menedżerskiego) jest znane i określone w umowie (w przypadku premii określone są zasady ich naliczania), podczas gdy wynagrodzenie z Programu miało charakter niepewny, a jego wielkość nie była znana z góry";

- "wynagrodzenie ze stosunku pracy (kontraktu menedżerskiego) jest pewne, z góry określone i należne, podczas gdy wynagrodzenie z Programu może w ogóle nie wystąpić, a jego wysokość nie jest z góry znana".

Zmienna część wynagrodzenia ze stosunku pracy, uzależniona od realizacji celów finansowych i niefinansowych, również jest niepewna i nie ma z góry określonej wartości, tak samo jak ma to miejsce w przypadku świadczenia pieniężnego wypłacanego Uczestnikom w ramach Programu.

Również przepis art. 12 ust. 1 ustawy o PIT, zawierający definicję przychodu ze stosunku pracy wskazuje na "wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona". Nie ma zatem prawnego obowiązku, aby premiowa wysokość wynagrodzenia pracowniczego była znana z góry.

Szef KAS wskazał również, że równolegle do Programu funkcjonował w spółce program motywacyjny oparty na akcjach Spółki skierowany do tej samej grupy odbiorców, dla których wdrożony był Program. W raporcie Spółki wskazano: "Długoterminowy Plan Motywacyjny Grupy O. [...] jest planem o edycjach trzyletnich. Plan obejmuje kluczowe osoby zatrudnione w grupie O. [...] i jest zintegrowany z planem strategicznym. Członkom Zarządu przyznawane było prawo do otrzymania zdefiniowanej liczby bezpłatnych akcji O. [...] S.A. po spełnieniu warunku ciągłości zatrudnienia w Grupie O. [...], obejmującej cały czas trwania Planu oraz kryteriów opartych na wynikach. U podstaw Planu leży chęć docenienia zaangażowania kluczowych menadżerów, chęć dzielenia się wartościami wynikającymi z przyjętego planu strategicznego Grupy O. [...], potrzeba równowagi między krótkoterminowym i długoterminowym wynagrodzeniem oraz chęć opierania się na dobrze zdefiniowanych i monitorowanych wskaźnikach opartych na wynikach.

W ocenie Szefa KAS, wobec faktu istnienia premiowej części wynagrodzenia ze stosunku pracy oraz programu opartego na akcjach, deklarowany przez Spółkę cel wprowadzenia Programu w postaci zwiększenia motywacji Uczestników do pracy skutkującej zwiększaniem wartości Spółki oraz zatrzymania ich w Spółce, należy uznać za nieadekwatny. Wnioskodawca nie wyjaśnił, w jaki sposób Program miałby jeszcze dodatkowo zmotywować kluczowych pracowników do pracy w celu zwiększenia wartości Spółki lub pozostania w Spółce. Pracownicy, którzy mieli część wynagrodzenia zależną od wyników finansowych Spółki, a także pracownicy posiadający akcje Spółki byli już zmotywowani do pracy na rzecz zwiększenia wyników finansowych Spółki poprzez istniejący program motywacyjny oparty na akcjach oraz zmienną część wynagrodzenia ze stosunku pracy.

Organ podkreślił również, że skoro Program motywował Uczestników "do działania w interesie Spółki", to nie można twierdzić jednocześnie, że "nie zobowiązywał Uczestników do innych świadczeń wzajemnych" poza nabyciem Akcji Fantomowych. Realizacja prawa do Akcji Fantomowych była bowiem bezpośrednio związana ze wzrostem wartości akcji Spółki, do którego mieli doprowadzić pracownicy swoją pracą.

Organ stwierdził, że wypełnienie stawianych przez Program celów uprawniających do otrzymania świadczenia pieniężnego z tytułu uczestnictwa w Programie, realizowane mogło być w ramach stosunku pracy. Otrzymanie zatem świadczenia pieniężnego z tytułu uczestnictwa w Programie ma związek z działalnością poszczególnych Uczestników wykonywaną przez nich na podstawie umowy o pracę.

W opinii Szefa KAS, faktycznym celem Spółki i Uczestników było przyznanie Uczestnikom, jako kluczowym pracownikom Spółki (oraz spółek zależnych), dodatkowych środków pieniężnych za jak najlepsze realizowanie ich obowiązków pracowniczych. Wskazany cel mógł zostać zrealizowany poprzez wypłatę Uczestnikom dodatkowego wynagrodzenia premiowego w ramach stosunku pracy, w którym pozostawali. Wykreowanie prawa Uczestników do nabycia Akcji Fantomowych miało na celu jedynie stworzenie instrumentu pozwalającego na wypłatę Uczestnikom środków pieniężnych na zasadach korzystniejszych podatkowo, niż w przypadku wypłaty wynagrodzenia w ramach umowy o pracę.

Z definicji legalnej unikania opodatkowania wynika, że ma ono miejsce wtedy, gdy korzyść podatkowa jest sprzeczna z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu "w danych okolicznościach".

Mając na względzie okoliczności stanu faktycznego opisanego we Wniosku, należało uznać, że Spółka dokonując wypłaty z tytułu udziału w Programie na rzecz Uczestników, była obowiązana postąpić zgodnie ze wzorem zachowania określonym w normie prawnej wywiedzionej z przepisu art. 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 w zw. z art. 27 ust. 1 w zw. z art. 31 ustawy o PIT tj. opodatkować wypłacane środki jako przychód ze stosunku pracy - obliczyć i pobierać z tego tytułu w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy z zastosowaniem stawki 17% albo 32% (w zależności od wysokości osiągniętego przez Uczestnika w roku podatkowym dochodu).

Celem ustawodawcy było opodatkowanie świadczeń o charakterze premii otrzymanych przez pracownika za wykonywaną przez niego pracę na rzecz pracodawcy jako przychodów ze stosunku pracy. Działania podejmowane zatem w celu nadania takim wypłatom cech pochodnego instrumentu finansowego, aby uniknąć opodatkowania właściwego dla przychodów ze stosunku pracy, należy uznać za sprzeczne z przedmiotem i celem art. 12 ust. 1 ustawy o PIT.

Osiągnięta przez Spółkę korzyść podatkowa, w postaci braku obowiązku pobrania podatku przez Spółkę jako płatnika, jest również sprzeczna w przedstawionych okolicznościach z przedmiotem i celem przepisu art. 10 ust. 4 ustawy o PIT. Na podstawie wskazanego przepisu przychody z realizacji Akcji Fantomowych zostałyby uznane za przychody ze stosunku pracy Uczestników, gdyby Akcje Fantomowe zostały przyznane Uczestnikom nieodpłatnie. Przyjęta w Programie symboliczna odpłatność ponoszona przez Uczestników, w wysokości 1 zł za nabycie Akcji Fantomowej, pozwoliła na niezastosowanie ww. przepisu.

Zachodzi zatem sprzeczność korzyści podatkowej w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu, normą prawną wywiedzioną z przepisów art. 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 10 ust. 4 w zw. z art. 12 ust. 1 w zw. z art. 27 ust. 1 w zw. z art. 31 ustawy o PIT, które powinny zostać zastosowane, a nie zostały zastosowane.

Organ wskazał następnie, że przesłanka sztuczności sposobu działania opiera się na założeniu, że podatnik może określony efekt gospodarczy/ekonomiczny osiągnąć na różne sposoby. Zdaniem Szefa KAS, Wnioskodawca nie wykazał aby wdrożenie i realizacja Programu spełniało którąkolwiek z funkcji, jakie wiążą się w powszechnym obrocie ze stosowaniem instrumentów pochodnych.

W ocenie Szefa KAS, o sztucznym sposobie działania Spółki świadczy również wysokość odpłatności za nabycie Akcji Fantomowych, którą należy uznać za symboliczną.

Organ podkreślił, że cena nominalna jednej Akcji Fantomowej w wysokości 1 zł, została przyjęta niezależnie od tego czy nabycie Akcji Fantomowych dokonywane było w dniu 4 września 2017 r., czy w ramach nabycia dodatkowej puli w dniu 1 października 2020 r., czyli po 3 latach. Do kalkulacji wartości godziwej Akcji Fantomowych Spółka przyjęła model wyceny Black-Scholes, zgodnie z którym średnia wartość Akcji Fantomowej:

- na dzień 31 grudnia 2017 r. wynosiła 1,33 zł,

- na dzień 31 grudnia 2018 r. wynosiła 2,01 zł,

- na dzień 31 grudnia 2019 r. wynosiła 5,19 zł,

- na dzień 31 grudnia 2020 r. wynosiła 5,29 zł.

Z uwagi na powyższe Organ stwierdził, że cena nabycia Akcji Fantomowych przez Uczestników Programu oderwana była od ich wartości godziwej. Nabywając Akcje Fantomowe w ramach puli dodatkowej w dniu 1 października 2020 r., Uczestnicy byli zobowiązani do zapłaty 1 zł za jedną Akcję Fantomową, podczas gdy jej wartość godziwa w tym czasie mieściła się w przedziale 5,19-5,29 zł.

Z powyższego można wyciągnąć wniosek, że wartość odpłatności Uczestników za Akcje Fantomowe ustalona była w oderwaniu od warunków rynkowych, w celu formalnego nadania Programowi charakteru inwestycyjnego oraz pominięcia regulacji przepisu art. 10 ust. 4 ustawy o PIT.

O sztuczności konstrukcji Programu zdaniem Organu świadczy również przyjęty warunek realizacji Programu w przypadku braku wzrostu wartości akcji Spółki w ciągu ponad 3 lat.

Sama konstrukcja wdrożonego Programu odbiega od standardowych rozwiązań stosowanych przy zawieraniu umów dotyczących pochodnych instrumentów finansowych, w których osoba nabywająca instrument:

1) powinna działać jako inwestor tj. zaangażować swoje własne środki pieniężne w określone przedsięwzięcie (bez możliwości wycofania ich w dowolnym wybranym przez siebie momencie), zakładając przy tym możliwość utraty zaangażowanych środków - poniesienia straty;

2) ponosi odpłatność w wysokości wynikającej z wartości rynkowej nabywanego instrumentu finansowego;

3) nie jest zobowiązana jedynie do wykonywania czynności, które pokrywają się z zadaniami wykonywanymi przez nią w ramach stosunku pracy;

4) nie może zostać pozbawiona uprawnień wynikających z nabycia instrumentów z uwagi na rozwiązania typowe dla stosunku pracy np. przebywania na urlopie, zwolnieniu chorobowym, naruszenia zakazu konkurencji, rozwiązania umowy o pracę;

5) ma przyznany większy zakres odpowiedzialności oraz swobodę w zakresie możliwości zbycia instrumentu.

Kierując się zasadami doświadczenia życiowego Organ przyjął, że żaden działający na zasadach rynkowych podmiot nie przyznałby inwestorowi prawa do instrumentów pochodnych w sytuacji, gdy inwestor w dowolnym momencie może wycofać zaangażowany przez siebie kapitał. W związku z czym Organ uznał, że Program nie miał charakteru inwestycyjnego.

Dodatkowo Organ wskazał, że zawarte w Regulaminie powody wygaśnięcia prawa do realizacji Akcji Fantomowych (w przypadku gdyby Uczestnik przestał być pracownikiem Spółki, był nieobecny w pracy przez określony czas, naruszył zakaz konkurencji), są elementami charakterystycznymi dla stosunku pracy, a nie dla umów związanych z realizacją instrumentów pochodnych. W przypadku instrumentów pochodnych tego typu uregulowania w ogóle nie występują, a instrumenty pochodne są zbywalne, są przedmiotem obrotu.

Umowy uczestnictwa w Programie zostały więc ukształtowane w taki sposób, aby formalnie Akcje Fantomowe stanowiły instrument pochodny (wypełniały literalnie definicję określoną w art. 5a pkt 13 ustawy o PIT), jednak większość postanowień tych umów była właściwa dla umów o pracę.

Wdrożenie i realizację Programu należy uznać zatem za działanie sztuczne na płaszczyźnie ekonomicznej, z uwagi na brak treści ekonomicznej w dokonanej transakcji. Prawo majątkowe w postaci prawa do realizacji Akcji Fantomowych zostało wykreowane jedynie po to, aby ukryć prawdziwy cel gospodarczy transakcji, jakim było przekazanie środków pieniężnych za wykonaną pracę skutkującą zwiększeniem wartości Spółki. Wykreowany instrument pochodny nie niósł za sobą żadnych innych ekonomicznych treści. Nie pełnił funkcji inwestycyjnej, zabezpieczającej, arbitrażowej czy spekulacyjnej, jakie wiąże się z tego typu instrumentami na rynku. Charakteryzowało go z kolei istnienie elementów właściwych dla umów o pracę, tj. ścisłe powiązanie z pozostawaniem w stosunku pracy czy też określona maksymalna absencja w pracy.

Wdrożenie i realizację Programu należy uznać również za działanie sztuczne na płaszczyźnie prawnej. Rzeczywisty cel gospodarczy transakcji, jakim było przekazanie środków pieniężnych za wykonaną pracę skutkującą zwiększeniem wyników finansowych Spółki, można było zrealizować poprzez wybór innej, mniej skomplikowanej formuły prawnej tj. dokonać wypłaty środków jako wynagrodzenia premiowego w ramach stosunku pracy. Jednocześnie przyjęcie tej prostszej formuły działania, nie wiązało z innymi (poza pozbawieniem korzyści podatkowej), niekorzystnymi skutkami finansowymi, mogącymi wpłynąć na możliwość dokonania czynności. Prostszą formułą działania było wypłacenie dodatkowego wynagrodzenia w ramach funkcjonującego w Spółce systemu premiowego.

Świadczenie uzyskane w wyniku realizacji Programu stanowiło w swej istocie dodatkowy składnik wynagrodzenia za pracę świadczoną przez Uczestników na rzecz Spółki. Sposób działania był więc sztuczny, ponieważ jego celem było ukrycie części wynagrodzenia otrzymanego ze stosunku pracy pod postacią przychodu z kapitałów pieniężnych.

Z uwagi na fakt, że celem Programu było zmotywowanie kluczowych pracowników Spółki do podejmowania działań mających prowadzić do wzrostu wartości Spółki, związek środków pieniężnych otrzymanych przez Uczestników w ramach Programu z ich stosunkiem pracy jest bezpośredni.

Postanowienia Regulaminu przypominają w swoim brzmieniu regulacje zawarte w art. 84 i art. 105 Kodeksu pracy, gdyż Uczestnik na ich podstawie nie miał możliwości samodzielnego zbycia przyznanych mu Akcji Fantomowych i miał on możliwość (a nie pewność) otrzymania wynagrodzenia premiowego/ nagrody za przyczynienie się swoją pracą do zwiększenia wartości Spółki.

Szef KAS podkreślił, że pomimo twierdzenia Wniosku: "Z punktu widzenia Spółki, akcje fantomowe są uznawane za instrumenty finansowe i w taki sposób były prezentowane w księgach Spółki i jej sprawozdaniach finansowych.", to w sprawozdaniu o wynagrodzeniach członków zarządu Spółki za 2021 r., określając procentową relację wynagrodzeń zarządu do wynagrodzeń pracowników wskazano: "W 2021 r. do wyliczenia % relacji, przyjęto wynagrodzenia Członków Zarządu powiększone o wypłaty z tytułu zakończenia Programu Motywacyjnego w formie akcji fantomowych"

Również w sprawozdaniu finansowym za 2021 r. zobowiązanie Spółki do realizacji Programu zostało potraktowane jako "Zobowiązania z tytułu świadczeń pracowniczych", obok nagród jubileuszowych i odpraw emerytalno-rentowych. Sama Spółka zatem faktycznie traktowała wypłacone Uczestnikom Programu środki pieniężne jako ich wynagrodzenie pracownicze.

Rozsądnie działający podmiot, kierujący się zgodnymi z prawem celami, innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu, nie zastosowałby przyjętego przez Spółkę sposobu działania w dominującej mierze z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych.

Przyjęty przez Spółkę sposób wypłaty środków pieniężnych Uczestnikom jest działaniem sztucznym także w rozumieniu art. 119c § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, tj. doszło do nieuzasadnionego dzielenia operacji. Wypłata wynagrodzenia Uczestników z tytułu umów o pracę, w związku z wdrożeniem Programu, została podzielona na dwa etapy, które stanowiły wynagrodzenie ze stosunku pracy i wypłaty uzyskane w związku z realizacją Programu. Za działanie sztuczne należy uznać kreowanie możliwości przekazywania pracownikom wynagrodzenia w sposób wyłączający zastosowanie art. 12 ustawy o PIT.

W sprawie spełniona jest również przesłanka z art. 119c § 2 pkt 3 Ordynacji podatkowej, tj. występowanie elementów prowadzących do uzyskania stanu identycznego lub zbliżonego do stanu istniejącego przed dokonaniem czynności. Pomimo tego, że w założeniu Regulamin miał przyznawać Uczestnikom pochodne instrumenty finansowe, prawa i obowiązki stron umowy uczestnictwa w Programie zostały ukształtowane w przeważającej mierze w sposób zbliżony do zasad istniejących w ramach wypłaty wynagrodzenia premiowego ze stosunku pracy, np. Program został wdrożony w celu zwiększenia motywacji osób, które mają wpływ na wartość Spółki, ich realizacja była zależna m.in. od obecności w pracy, wyłączono możliwość zbycia Akcji Fantomowych. Uczestnikom w ramach Programu nie zostały zatem przyznane żadne istotne uprawnienia dodatkowe ponad te, które już posiadali na podstawie łączących ich ze Spółką stosunków pracy.

W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca sformułowała żądanie uchylenia zaskarżonej odmowy Szefa KAS w całości, a także wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W skardze zarzucono naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego polegające na:

a) błędnej wykładni, a w konsekwencji również niewłaściwej ocenie co do zastosowania art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 12 ust. 1, art. 27 ust. 1 i art. 31 ustawy o PIT w zw. z art. 119a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa polegającej na przyjęciu, że osiągnięta przez Spółkę korzyść podatkowa pozostawała sprzeczna z przedmiotem lub celem modelu opodatkowania dochodów osiąganych przez osoby fizyczne ze źródła wskazanego w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT, w sytuacji kiedy Akcje Fantomowe stanowiły pochodne instrumenty finansowe i miały one charakter inwestycyjny, stąd przychody z ich realizacji nie mogą być kwalifikowane jako pochodzące ze stosunku pracy;

b) błędnej wykładni, a w konsekwencji również niewłaściwej ocenie co do zastosowania art. 10 ust. 4 ustawy o PIT w zw. z art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej polegającej na uznaniu, że osiągnięta przez Spółkę korzyść podatkowa pozostawała sprzeczna z przedmiotem lub celem art. 10 ust. 4 ustawy o PIT, w sytuacji kiedy norma ta nie znajdowała zastosowania w odniesieniu do przychodów uzyskanych z Akcji Fantomowych, gdyż były one przez Uczestników Programu nabywane, nie zaś przyznawane nieodpłatnie;

c) błędnej wykładni, a w konsekwencji również niewłaściwej ocenie co do zastosowania art. 5a pkt 13, art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 30b ust. 1 ustawy o PIT w zw. z art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej polegającej na uznaniu, że do korzyści podatkowej osiągniętej przez Spółkę w następstwie realizacji Programu, tj. wypłaty Uczestnikom przychodów z tytułu realizacji Akcji Fantomowych i opodatkowania ich na zasadach określonych dla dochodów osiąganych z kapitałów pieniężnych znajdowała zastosowanie norma wyrażona w art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej, w sytuacji kiedy osiągnięta korzyść podatkowa, ani sposób działania Skarżącej nie realizował przesłanek określonych w tym przepisie;

d) niewłaściwej ocenie co do zastosowania art. 119c § 1 i § 2 pkt 1 i 3 w zw. z art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej polegającą na przyjęciu, że sposób dokonania przez Skarżącą Czynności był sztuczny w sytuacji, gdy Spółka dokonała tę Czynność wyłącznie z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych, tj. w celu stworzenia dodatkowej motywacji dla kluczowych pracowników;

e) niewłaściwej ocenie co do zastosowania art. 119d w zw. z art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej polegającej na uznaniu, że wskazane przez Spółkę cele ekonomiczne dokonanej Czynności (obszernie przedstawione we wniosku o wydanie opinii zabezpieczającej) nie były istotne w świetle uzyskanej przez nią korzyści podatkowej, w sytuacji kiedy miały one charakter dominujący, a ich osiągnięcie stanowiło główną motywację dla dokonania Czynności.

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 119y § 2 w zw. z art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej poprzez odmowę wydania opinii zabezpieczającej w zakresie Czynności opisanej we Wniosku, w sytuacji kiedy nie realizowała ona przesłanek określonych w art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej, a w konsekwencji przepis ten nie znajdował do niej zastosowania;

b) art. 119y § 1 w zw. z art. 119za Ordynacji podatkowej poprzez wadliwą i niepełną ocenę przedstawionego przez Spółkę opisu Czynności, prowadzącą do błędnego wniosku, że uzasadnienie ekonomiczne i biznesowe Czynności miało charakter pozorny i zostało powołane, aby wyłączyć możliwość zastosowania Klauzuli, a sposób działania przyjęty przez Spółkę był sztuczny, podczas gdy - jak wynika z prawidłowej i kompleksowej analizy dowodów zaprezentowanych przez Skarżącą - dokonując Czynności Spółka kierowała się rzeczywistymi celami ekonomicznymi i biznesowymi.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej odmowie wydania opinii zabezpieczającej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wojewódzki sąd administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Zatem odmowa wydania opinii zabezpieczającej podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Natomiast zgodnie z art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd przy kontroli odmowy wydania opinii zabezpieczającej nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi, a zatem jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Istota sporu w tej sprawie dotyczy tego, czy Szef KAS zasadnie odmówił skarżącej wydania opinii zabezpieczającej stwierdziwszy, że czynność opisana we wniosku może spełniać kryteria wskazane w art. 119a o.p., a więc istnieje prawdopodobieństwo zastosowania w odniesieniu do tej czynności i uzyskanej wskutek jej przeprowadzenia korzyści podatkowej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.

Czynność jak i korzyść podatkowa została opisana szczegółowo w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia, zaś stan faktyczny nie jest w istocie między stronami sporny (o czym dalej); z tego powodu Sąd przyjął w tym zakresie ustalenia przedstawione w odmowie jako podstawę do dalszych rozważań. Wniosek strony dotyczył oceny pod kątem art. 119a o.p. czynności w postaci wdrożenia i zrealizowania programu motywacyjnego, polegającego na możliwości nabycia akcji fantomowych przez osoby na kierowniczych stanowiskach w spółce (jak również spółkach zależnych), na podstawie których, w przypadku spełnienia warunków określonych w programie (a dotyczących poziomu średniego kursu akcji spółki na G. [...] w pierwszym kwartale 2021 r.), uczestnikom zostanie wypłacona kwota będąca iloczynem nabytych akcji i średniego kursu akcji spółki w pierwszym kwartale 2021 r.

W analizowanej sprawie zastosowanie znajdą przepisy ordynacji podatkowej obowiązujące od 1 stycznia 2019 r. Wynika to z treści art. 35 ustawy z dnia 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2193), zgodnie z którym przepisy art. 3 pkt 18 i art. 119a-119d ustawy zmienianej w art. 3 (ordynacja podatkowa), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, mają zastosowanie do korzyści podatkowej uzyskanej po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, a w przypadku podatków, które są rozliczane okresowo - uzyskanej w okresach rozliczeniowych rozpoczynających się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy albo po tym dniu. Jak wynika z akt sprawy, analizowana korzyść podatkowa została osiągnięta po 1 stycznia 2019 r.

Od 15 lipca 2016 r. ustawą z 13 maja 2016 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 846) do Ordynacji podatkowej dodano Dział IIIa Przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania. Wprowadzenie do polskiego porządku prawnego klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania miało na celu uporządkowanie systemu prawa podatkowego, wyznaczając granice dopuszczalnej optymalizacji podatkowej oraz wzmacniając autonomię prawa podatkowego wobec prawa cywilnego. Wprowadzono także instytucję opinii zabezpieczających, o wydanie których zainteresowany może się zwrócić do Szefa KAS (art. 119y § 1 o.p.).

Zgodnie z treścią art. 119w § 1 i 2 o.p., zainteresowany może zwrócić się do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej o wydanie opinii zabezpieczającej. Zainteresowani, którzy powiązani są tą samą czynnością, mogą wystąpić ze wspólnym wnioskiem. Opinia zabezpieczająca zawiera ocenę stanu faktycznego przedstawionego przez zainteresowanego we wniosku o wydanie opinii, którą organ rozstrzyga, że opisany we wniosku stan faktyczny nie może zostać zakwalifikowany jako unikanie opodatkowania w rozumieniu art. 119a § 1 o.p. (art. 119za o.p.).

Opinia zabezpieczająca, w przeciwieństwie do pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnych sprawach, nie ogranicza się tylko do wykładni przepisów prawa podatkowego. Jej celem jest analiza, czy w odniesieniu do przedstawionego we wniosku stanu faktycznego istnieje możliwość zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Organ ma obowiązek uwzględnić w swej analizie nie tylko aspekty prawne, ale również aspekty gospodarcze planowanych działań, a także relacje korzyści ekonomicznych, gospodarczych i podatkowych (por. uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw - Sejm RP VIII kadencji Nr druku: 367). Przedmiotem opinii jest nie tyle ocena stanowiska wnioskodawcy, co ocena, czy w okolicznościach przestawionych we wniosku istnieją przesłanki do stwierdzenia możliwości zastosowania klauzuli. Organ w postępowaniu dotyczącym wydania opinii musi więc zbadać, czy w oparciu o racjonalne podstawy istnieje podejrzenie, że opisana czynność może stanowić unikanie opodatkowania w rozumieniu art. 119a o.p.

Z uwagi na to, że organ w postępowaniu w przedmiocie opinii nie prowadzi postępowania dowodowego, lecz może jedynie wezwać wnioskodawcę do wyjaśnienia wątpliwości lub zorganizować spotkanie uzgodnieniowe, w najlepiej pojętym interesie wnioskodawcy leży takie sformułowanie wniosku, żeby wszystkie istotne z jego punktu widzenia okoliczności w nim zawrzeć.

Opinię, na wniosek zainteresowanego, wydaje Szef KAS na podstawie art. 119y § 1 o.p. w razie stwierdzenia, że planowane lub dokonane przez zainteresowanego czynności, przedstawione przez niego we wniosku, nie stanowią unikania opodatkowania w rozumieniu art. 119a o.p.

Organ może również odmówić wydania opinii zabezpieczającej (art. 119y § 2 o.p.). Ma to miejsce wtedy, gdy przedstawione we wniosku okoliczności wskazują, że do opisanej we wniosku korzyści podatkowej wynikającej z analizowanej czynności może mieć zastosowanie art. 119a § 1 o.p. Odmawiając wydania opinii zabezpieczającej organ wskazuje okoliczności świadczące o tym, że do wskazanej we wniosku korzyści podatkowej wynikającej z czynności może mieć zastosowanie art. 119a § 1.

Skoro celem wniosku o wydanie opinii zabezpieczającej jest ustalenie, że do czynności opisanej w nim nie ma zastosowania art. 119a o.p., to tym samym wniosek zainteresowanego powinien zawierać wszystkie te informacje, które do oczekiwanej konstatacji (oceny skutków podatkowych czynności) mogą doprowadzić. Z tych względów wniosek o wydanie opinii zabezpieczającej poza obligatoryjnymi elementami właściwymi dla każdego pisma procesowego wskazanymi w art. 119x § 1 o.p. powinien zawierać opis stanu faktycznego zawierający elementy natury prawnej, ekonomicznej, gospodarczej, osobowej. W odniesieniu do tych ostatnich niezbędne jest wskazanie występujących między podmiotami związków (kapitałowych, majątkowych, rodzinnych, wynikających ze stosunku pracy), o których mowa w art. 11 u.p.d.o.p. i art. 25 u.p.d.o.f. Należy pamiętać, że pominięcie elementów stanu faktycznego istotnych z punktu widzenia ich oceny prawnej albo wskazanie elementów tego stanu, które nie pojawiają się w rzeczywiście zaistniałym stanie faktycznym, ma wpływ na kwestię możliwości skorzystania z ochrony prawnej z tytułu wydanej opinii zabezpieczającej. Dlatego też ewentualne niedopowiedzenia, przemilczenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy spowodują, że podmiot, który uzyskał opinię, nie będzie mógł skorzystać z ochrony prawnej wynikającej z tej opinii.

W art. 119x § 1 pkt 4 o.p. w zakresie szczególnych wymogów wniosku odwołano się do szeroko rozumianych celów, których realizacji czynność ma służyć. Chodzi w tym przepisie o cele, które mają wpływ na ocenę czynności pod kątem unikania opodatkowania, np. cel podatkowy, cel działania z duchem ustawy podatkowej, cel ekonomiczny lub gospodarczy, czy też określony cel o charakterze osobistym. Ustawodawca wymaga również od wnioskodawcy wskazania ekonomicznego lub gospodarczego uzasadnienia czynności, jako swoistej przeciwwagi dla osiągniętych korzyści podatkowych (art. 119x § 1 pkt 5 o.p.). Elementów uzasadnienia ekonomicznego lub gospodarczego należy poszukiwać przez pryzmat treści art. 119c § 2 i art. 119d, które dotyczą elementów jednej z zasadniczych przesłanek unikania opodatkowania. Dalsze wymogi dotyczą określenia skutków podatkowych, w tym korzyści podatkowych, będących rezultatem czynności objętych wnioskiem (art. 119x § 1 pkt 6) oraz przedstawienia przez zainteresowanego własnego stanowiska w sprawie (art. 119x § 1 pkt 7).

Ponadto, zgodnie z art. 119x § 2 o.p. do wniosku o wydanie opinii zabezpieczającej może być załączona dokumentacja dotycząca czynności, w szczególności oryginały lub kopie umów lub ich projektów. Jakkolwiek przepis ten ma charakter fakultatywny, to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie dokumentacji, która wskazany stan faktyczny czyni bardziej wiarygodnym, zwłaszcza w aspekcie celowości określonych działań. Szef Krajowej Administracji Skarbowej może zwrócić się o wyjaśnienie wątpliwości co do danych zawartych we wniosku lub zorganizować spotkanie uzgodnieniowe w celu wyjaśnienia tych wątpliwości (art. 119x § 2 o.p.).

Stosownie do art. 119y § 1 o.p. Szef Krajowej Administracji Skarbowej wydaje opinię zabezpieczającą, jeżeli przedstawione we wniosku okoliczności wskazują, że do czynności nie ma zastosowania art. 119a o.p. Opinia zabezpieczająca zgodnie z art. 119b § 1 pkt 2 o.p. skutkuje tym, że do podmiotu, który ją otrzymał nie stosuje się art. 119a w zakresie objętym opinią, do dnia doręczenia uchylenia lub zmiany opinii zabezpieczającej.

Zgodnie z przedstawionymi zasadami opinia zabezpieczająca wskazuje na brak przesłanek zastosowania klauzuli. W art. 119za o.p. uregulowane zostały elementy opinii. Opinia zabezpieczająca zawiera wyczerpujący opis przedstawionej we wniosku czynności, a także ocenę, że przedstawiona we wniosku czynność nie stanowi unikania opodatkowania, a zatem nie występują przesłanki zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.

Jeżeli natomiast istnieją przesłanki wskazujące, że klauzula może mieć zastosowanie, wówczas istnieją podstawy prawne do odmowy wydania opinii zabezpieczającej (art. 119y § 2 o.p.), która wymagać będzie uzasadnienia stanowiska spełniającego wymogi tożsame dla opinii.

Przepis art. 119y § 2 został zmieniony od 1 stycznia 2019 r., a kierunek zmian należy ocenić jako racjonalny. Jak podniesiono w uzasadnieniu projektu noweli z 23.10.2018 r., "ujmując niniejsze zagadnienie na skali wyjaśnić należy, że pomiędzy przekonaniem, że do czynności nie będzie mieć zastosowania art. 119a Ordynacji podatkowej (vide art. 119y § 1 tej ustawy) a przekonaniem, że do czynności będzie mieć zastosowanie art. 119a przedmiotowej ustawy (vide art. 119y § 2 zdanie pierwsze tej ustawy) istnieje szereg pośrednich ocen wskazujących na prawdopodobieństwo zastosowania art. 119a Ordynacji podatkowej. Można przyjąć, że z uwagi na ograniczoną możliwość wyjaśniania stanu faktycznego sprawy, ocena podjęta przez organ podatkowy będzie niekiedy plasować się w granicach prawdopodobieństwa zastosowania art. 119a do ocenianej czynności. Podjęcie takiej oceny, przy istnieniu stosownych argumentów wskazujących na jej racjonalność, powinno być warunkiem wystarczającym odmowy wydania opinii zabezpieczającej. Przyjęcie odmiennego poglądu, prowadziłoby do sytuacji, w których organ podatkowy, pomimo uznania, że do ocenianej czynności może mieć zastosowanie art. 119a, zobligowany byłby do wydania opinii zabezpieczającej, choć pogłębiona ocena tej czynności powzięta w ramach postępowania podatkowego uzasadniałaby wydanie decyzji z zastosowaniem art. 119a". Ponadto, zdaniem projektodawcy, zasadne jest także ograniczenie przesłanki negatywnej odmowy wydania opinii zabezpieczającej wyłącznie do możliwości zastosowania art. 119a § 1, a nie całego artykułu. Uzasadnienie odmowy wydania opinii zabezpieczającej nie musi zawierać przedstawienia kontrfaktycznej czynności odpowiedniej.

Użycie w § 2 zwrotu normatywnego "może mieć zastosowanie" oznacza więc, że odmowa wydania opinii nie ma charakteru przesądzającego i postępowanie podatkowe w sprawie unikania opodatkowania może zakończyć się dla strony rozstrzygnięciem pozytywnym (z wyłączeniem klauzuli). Innymi słowy, o ile opinia przesądza (do czasu jej zmiany bądź uchylenia), że do opisanej we wniosku czynności nie będzie mieć zastosowania art. 119a § 1 o.p., o tyle odmowa wydania opinii oznacza tylko prawdopodobieństwo, możliwość zastosowania art. 119a § 1 o.p. do stanu faktycznego opisanego we wniosku i nie rozstrzyga ostatecznie o okolicznościach w nim przedstawionych.

Przy ocenie zgodności z prawem odmowy wydania opinii zabezpieczającej Sąd musi zweryfikować nie to, czy bez wątpienia opisana we wniosku czynność skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej nieuprawnionej w świetle treści art. 119a o.p., lecz to, czy organ wykazał, że nie może wydać opinii, bowiem przedstawione we wniosku okoliczności wskazują, że do opisanej we wniosku korzyści podatkowej wynikającej z czynności może mieć zastosowanie art. 119a § 1 o.p. W ocenie Sądu, w analizowanej sprawie organ wywiązał się z nałożonych w tym zakresie na niego obowiązków w sposób prawidłowy.

Stosownie do art. 119a § 1 o.p. § 1. czynność nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeżeli osiągnięcie tej korzyści, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu, było głównym lub jednym z głównych celów jej dokonania, a sposób działania był sztuczny (unikanie opodatkowania).

Z kolei stosownie do art. 119c § 1 o.p. sposób działania nie jest sztuczny, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności należy przyjąć, że podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami zastosowałby ten sposób działania w dominującej mierze z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych. Do przyczyn, o których mowa w zdaniu pierwszym, nie zalicza się celu osiągnięcia korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu.

§ 2. Na ocenę, że sposób działania był sztuczny, może wskazywać w szczególności występowanie:

1) nieuzasadnionego dzielenia operacji lub

2) angażowania podmiotów pośredniczących mimo braku uzasadnienia ekonomicznego lub gospodarczego, lub

3) elementów prowadzących do uzyskania stanu identycznego lub zbliżonego do stanu istniejącego przed dokonaniem czynności, lub

4) elementów wzajemnie się znoszących lub kompensujących, lub

5) ryzyka gospodarczego przewyższającego spodziewane korzyści inne niż podatkowe w takim stopniu, że należy uznać, że działający rozsądnie podmiot nie wybrałby tego sposobu działania, lub

6) sytuacji, w której osiągnięta korzyść podatkowa nie ma odzwierciedlenia w poniesionym przez podmiot ryzyku gospodarczym lub jego przepływach pieniężnych, lub

7) zysku przed opodatkowaniem, który jest nieznaczny w porównaniu do korzyści podatkowej, która nie wynika bezpośrednio z rzeczywiście poniesionej ekonomicznej straty, lub

8) angażowania podmiotu, który nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej lub nie pełni istotnej funkcji ekonomicznej, lub który posiada siedzibę lub miejsce zamieszkania w kraju lub na terytorium określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 23v ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych lub art. 11j ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.

Dla oceny racjonalnego działania podatnika kierującego się celami ekonomicznymi innymi, niż osiągnięcie korzyści podatkowej, konieczne jest przyjęcie abstrakcyjnego zbioru przyczyn ekonomicznych, którymi mógłby kierować się racjonalnie działający podatnik. Węzłowym przedmiotem oceny powinno być określenie adekwatności i proporcjonalności podjętych działań w stosunku do planowanych efektów gospodarczych, czyli zbadanie, czy i ewentualnie jak podjęte przez podatnika działania korespondowały z możliwością osiągnięcia założonego celu gospodarczego.

Kolejnym przepisem definiującym pojęcie czynności objętej zakresem przepisu art. 119a § jest przepis art. 119d o.p., który stanowi, że przy ocenie, czy osiągnięcie korzyści podatkowej było głównym lub jednym z głównych celów dokonania czynności, bierze się pod uwagę cele ekonomiczne czynności wskazane przez stronę.

Art. 3 pkt 18 o.p. stanowi natomiast, że przez korzyść podatkową rozumie się:

a) niepowstanie zobowiązania podatkowego, odsunięcie w czasie powstania zobowiązania podatkowego lub obniżenie jego wysokości,

b) powstanie lub zawyżenie straty podatkowej,

c) powstanie nadpłaty lub prawa do zwrotu podatku albo zawyżenie kwoty nadpłaty lub zwrotu podatku,

d) brak obowiązku pobrania podatku przez płatnika, jeżeli wynika on z okoliczności wskazanych w lit. a.

W przekonaniu Sądu, w analizowanej sprawie organ prawidłowo wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o wydanie opinii zabezpieczającej i w sposób przekonujący uzasadnił, dlaczego w tej sprawie istnieje możliwość zastosowania do opisanego zespołu czynności art. 119a o.p. Bez wątpienia okoliczności tej sprawy nie pozwalały natomiast na jednoznaczne przyjęcie, że w odniesieniu do opisanego na wstępie zespołu czynności nie będzie mieć zastosowania art. 119a i n. o.p., co jest warunkiem koniecznym wydania opinii.

Wątpliwości w tej sprawie dotyczą stworzonego przez skarżącą Programu Motywacyjnego, mającego na celu wykreowanie bodźców, które zachęcą, zatrzymają i zmotywują wykwalifikowane osoby, kluczowe dla realizacji strategii Spółki, do działania w interesie Spółki oraz jej akcjonariuszy poprzez umożliwienie tym osobom nabycia Akcji Fantomowych oraz otrzymania Wartości Realizacji Praw z Akcji Fantomowych. Organ uważa, że warunki programu zostały ustalone tak, by w istocie program zapewniał uczestnikom dodatkowy składnik wynagrodzenia o charakterze premiowym (za jak najlepsze wykonywanie obowiązków pracowniczych), który wskutek reklasyfikacji wynagrodzenia ze stosunku pracy do źródła przychodów z kapitałów pieniężnych zostanie opodatkowany podatkiem dochodowym przy zastosowaniu stawki 19% zamiast progresywnej skali podatkowej, co nastąpiło w sposób sztuczny i mający na celu osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z celem przepisu ustawy (art. 3 pkt 18 lit. d o.p.; spółka jako płatnik nie musi bowiem pobrać podatku w prawidłowej wysokości).

Bez wątpienia rację ma organ wskazując, że ustawa o PIT wyraźnie rozróżnia źródła przychodów oraz sposób opodatkowania dochodów z poszczególnych źródeł.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 i 7 ustawy o PIT, odrębnymi źródłami przychodów są:

- stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta oraz

- kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o PIT, przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Przychody ze stosunku służbowego i zrównane z nim zostały zdefiniowane w art. 12 ust. 1 ustawy o PIT. Zgodnie z tym przepisem, za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Przychody ze stosunku pracy są rozliczane na zasadach ogólnych wyrażonych w art. 27 ust. 1 ustawy o PIT. Podatek na zasadach ogólnych pobiera się od podstawy jego obliczenia według następującej skali:

1) w przypadku gdy podstawa obliczenia podatku w złotych wynosi maksymalnie 85 528 zł - podatek wynosi 17% minus kwota zmniejszająca podatek,

2) w przypadku natomiast, gdy podstawa obliczenia podatku w złotych wynosi ponad 85 528 zł - podatek wynosi 14 539,76 zł + 32% nadwyżki ponad 85 528 zł minus kwota zmniejszająca podatek.

Zgodnie z art. 31 ustawy o PIT, osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, zwane dalej "zakładami pracy", są obowiązane jako płatnicy obliczać i pobierać w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy od osób, które uzyskują od tych zakładów przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej lub spółdzielczego stosunku pracy, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłacane przez zakłady pracy, a w spółdzielniach pracy - wypłaty z tytułu udziału w nadwyżce bilansowej.

Na podstawie natomiast art. 17 ust. 1 ustawy o PIT, zawierającego enumeratywne wyliczenie przychodów z kapitałów pieniężnych, za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się między innymi przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających (art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o PIT).

Zgodnie z art. 30b ust. 1 ustawy o PIT, od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), z odpłatnego zbycia udziałów w spółdzielni oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) albo wkładów w spółdzielni w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu. Dochodów tych nie łączy się z dochodami opodatkowanymi na zasadach określonych w art. 27 oraz art. 30c (art. 30b ust. 5 ustawy o PIT).

W przekonaniu Sądu, organ dokonując wykładni powyższych przepisów słusznie wskazał, że intencją ustawodawcy jest opodatkowanie przysporzeń wynikających ze stosunku pracy w ramach skali podatkowej, a nie w ramach opodatkowania przychodów z kapitałów pieniężnych. Sąd podziela pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2387/22 (utrzymanym w mocy przez NSA w wyroku z 9 listopada 2023 r., II FSK 1242/23), który stwierdził, że: "Celem ustawodawcy było opodatkowanie świadczeń o charakterze premii otrzymanych przez pracownika w związku z wykonywaną przez niego pracą na rzecz pracodawcy jako przychodów ze stosunku pracy. Działania podejmowane zatem w celu nadania takim wypłatom cech pochodnego instrumentu finansowego, aby uniknąć opodatkowania właściwego dla przychodów ze stosunku pracy, należy uznać za sprzeczne z przedmiotem i celem art. 12 ust. 1 ustawy o PIT".

Jak zauważył Sąd, sprzeczne z celem przepisu ustawy jest działanie, w wyniku którego dochodzi do zawarcia umów instrumentu finansowego w celu nadania wypłatom, dokonywanym faktycznie przez pracodawcę na rzecz pracownika, cech pochodnego instrumentu finansowego. Jeśli charakter wypłat, dokonywanych w ramach umów instrumentu finansowego, wskazuje na ich ścisłe i nierozerwalne powiązanie ze stosunkiem służbowym czy stosunkiem pracy łączącym uczestników programu ze skarżącą, to dążenie do reklasyfikacji przychodów uzyskanych w ramach stosunku pracy do innego źródła jest działaniem niezgodnym z intencją ustawodawcy.

W konsekwencji spółka osiąga korzyść podatkową w rozumieniu art. 3 pkt 18 lit. d o.p. z uwagi na brak obowiązku pobrania przez nią podatku jako płatnika, wskutek obniżenia zobowiązań podatkowych uczestników w wyniku nieuprawnionego zastosowania art. 5a pkt 13, art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 30b ust. 1 ustawy o PIT. Spółka dokonując wypłaty z tytułu udziału w Programie na rzecz Uczestników, była obowiązana postąpić zgodnie ze wzorem zachowania określonym w normie prawnej wywiedzionej z przepisu art. 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 w zw. z art. 27 ust. 1 w zw. z art. 31 ustawy o PIT tj. opodatkować wypłacane środki jako przychód ze stosunku pracy - obliczyć i pobierać z tego tytułu w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy z zastosowaniem stawki 17% albo 32% (w zależności od wysokości osiągniętego przez Uczestnika w roku podatkowym dochodu).

W ocenie Sądu, organ prawidłowo argumentował, jakie okoliczności mogą świadczyć o tym, że analizowany program motywacyjny w istocie uprawniał uczestników do otrzymania świadczenia o charakterze premii i ściśle związany był ze stosunkiem pracy, co uzasadniało opodatkowanie przysporzeń wynikających z realizacji programu w ramach skali podatkowej.

W zakresie oceny okoliczności faktycznych istotnych dla oceny charakteru programu i uzyskanych na jego podstawie świadczeń Sąd za niezasadne uznał zarzuty dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego; w ocenie Sądu, odnoszą się one nie tyle do błędów w ustaleniach faktycznych, których organ w tego rodzaju postępowaniu co do zasady przecież nie dokonuje, tylko do sposobu interpretacji/oceny faktów wynikających z wniosku i dokumentów przedłożonych przez spółkę w postępowaniu. Rzeczywiście przy tym ma rację organ, że gdyby strona chciała kwestionować zakres dokonanych w tej sprawie ustaleń, to wówczas musiałaby postawić zarzut np. naruszenia art. 119x § 4 o.p., czego nie uczyniła, a Sąd z uwagi na treść art. 57a p.p.s.a. jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, nie można w tej sprawie kwestionować aktywnej postawy organu, który wzywał skarżącą o informacje i posiłkował się dokumentami powszechnie dostępnymi w celu dokładnego wyjaśnienia istotnych cech programu.

W odniesieniu do oceny charakteru świadczeń uzyskiwanych przez kadrę kierowniczą spółki biorącą udział w programie, w ocenie Sądu, organ zasadnie, oceniając we wzajemnym powiązaniu wszystkie istotne okoliczności faktyczne wynikające z wniosku, regulaminu i powszechnie odstępnych informacji uznał, że mają one w istocie charakter dodatkowego składnika wynagrodzenia pracowniczego o charakterze premiowym.

W tym kontekście organ słusznie podważa tezę o inwestycyjnym charakterze analizowanych instrumentów finansowych, bowiem warunki programu zostały ukształtowane tak, by uczestnicy otrzymywali zwrot uiszczonych przez siebie kwot (mających świadczyć o inwestycyjnym charakterze programu) wskutek zdarzeń skutkujących również w stosunku pracy brakiem otrzymania premii (tj. długotrwała nieobecność, rozwiązanie stosunku pracy itp.), niemal do końca bez konsekwencji mogli uzyskać zwrot zainwestowanych kwot, ryzyko utraty środków i nieuzyskania świadczenia z uwagi na niewielkie wymogi co do zamierzonych celów (brak spadku kursu akcji spółki) było minimalne, a z uwagi na sposób ukształtowania warunków uczestnictwa w programie (uzależnionego od podpisania aneksów i uiszczenia wartości łącznej w terminie) można było z dużym prawdopodobieństwem (jak to skarżąca sama zresztą wskazuje w skardze - na dzień rezygnacji prezesa spółki w sierpniu 2020 r., gdy jej akcje osiągnęły wartość 6,50 zł, tj. było "praktycznie pewne", że do realizacji uprawnień z akcji dojdzie) ocenić, czy cel programu będzie zrealizowany i z niego wystąpić, a cena nabycia akcji była poniżej wartości godziwej tychże akcji. W przekonaniu Sądu, uwypuklone przez organ okoliczności faktyczne związane z realizacją programu nasuwają uzasadnione podejrzenie, że do wskazanej we wniosku korzyści podatkowej wynikającej z czynności może mieć zastosowanie art. 119a § 1 o.p., bowiem w sposób sztuczny program przybrał kształt inwestycji w pochodne instrumenty finansowe, choć w istocie nosił on w głównej mierze cechy charakterystyczne dla wypłaty wynagrodzenia premiowego ze stosunku pracy.

Organ zasadnie argumentował, że z warunków uczestnictwa w programie wynika, iż był on powiązany z realizacją obowiązków pracowniczych przez jego uczestników, bowiem miał motywować uczestników do działania na rzecz spółki w celu zwiększenia wartości akcji spółki i osiągnięcia przez nią jak najlepszych wyników. Celem programu motywacyjnego było motywowanie osoby zarządzającej spółki do dalszych wysiłków na rzecz utrzymania i poprawy wyników spółki. Nie sposób przy tym twierdzić, że cel ów jest zasadniczo odmienny od obowiązków pracowniczych, bowiem nie może budzić wątpliwości, że jak najlepsza realizacja obowiązków dotyczących własnego działu przekłada się na prawidłowe funkcjonowanie spółki jako całości.

Regulamin programu zawiera postanowienia charakterystyczne dla stosunku pracy, związane z np. nieobecnością w pracy czy naruszeniem zakazu konkurencji. Wygaśnięcie prawa do realizacji uprawnień z akcji fantomowych występowało z podobnych przyczyn, co utrata prawa do premii pracowniczej. Świadczą o tym zapisy regulaminu przewidujące zwrot uiszczonej przez uczestników wartości łącznej i zakończenia uczestnictwa w programie, dotyczące dłuższej nieobecności w pracy, zaprzestania pełnienia funkcji (w tym z powodu rozwiązania stosunku pracy), czy naruszenia zakazu konkurencji (wyliczone poniżej). Warunki uczestnictwa w programie nawiązywały do okoliczności ściśle powiązanych ze stosunkiem pracy i odzwierciedlały wpływ tej relacji na możliwość otrzymania świadczenia o charakterze premii. Ryzyko nieuzyskania świadczenia było natomiast porównywalne do stosunku pracy z uwagi na sposób ukształtowania warunków programu i wiązało się z typowymi okolicznościami, w których pracownik nie otrzymuje premii.

Odnosząc się do eksponowanego przez skarżącą argumentu o odpłatnym charakterze nabytych akcji, organ prawidłowo przyjął, że nie można uznawać dokonywanych przez uczestników wpłat za świadczenia bezzwrotne wnoszone przez uczestników programu, gdy regulamin w wielu przypadkach przewidywał jego zwrot, a z ustaleń faktycznych wynika, że zwrot został dokonany także w innym, nieprzewidzianym w regulaminie przypadku. Ocena charakteru tychże wpłat musi poniższe okoliczności uwzględniać, nie można w tym zakresie, jak oczekuje tego skarżąca, ograniczyć się wyłącznie do zapisów regulaminu, który nie przewidywał możliwości zwrotu wpłat w przypadku niezrealizowania założeń programu.

Zgodnie z Regulaminem zwrot uiszczonej przez Uczestników wartości łącznej był możliwy w następujących sytuacjach:

a) gdy Uczestnik przez dłużej niż 50% okresu pomiędzy nabyciem Akcji Fantomowych z puli podstawowej a datą realizacji praw z Akcji Fantomowych przebywał na zwolnieniu lekarskim lub urlopie;

b) gdy Uczestnik nie zawrze aneksów do umowy o uczestnictwo w Programie (lub nie uiści wartości łącznej we właściwym terminie), w sytuacji gdy podjęte zostały uchwały potwierdzające spełnienie się warunków do przyznania każdej z puli uzupełniających;

c) gdy Uczestnik przestanie pełnić funkcję członka zarządu lub dyrektora wykonawczego lub pozostawać w stosunku pracy przed upływem 2 lat od daty podpisania umowy o uczestnictwo w Programie na skutek: - złożenia rezygnacji,

- wypowiedzenia przez tego Uczestnika umowy na podstawie której wykonuje obowiązki członka zarządu lub dyrektora wykonawczego albo pozostaje w stosunku pracy,

- rozwiązania takiej umowy na skutek porozumienia stron z inicjatywy Uczestnika,

- rozwiązania takiej umowy za wypowiedzeniem lub bez zachowania terminów wypowiedzenia z winy Uczestnika,

- rozwiązania takiej umowy za wypowiedzeniem przez Spółkę z przyczyn dotyczących Uczestnika, choćby nie były przez niego zawinione (przykładowo, ale nie wyłącznie, utrata uprawnień lub kwalifikacji niezbędnych do wykonywania pracy zgodnie z właściwą umową);

d) gdy Uczestnik naruszy umowę o zakazie konkurencji po utracie statusu członka zarządu lub dyrektora wykonawczego albo rozwiązaniu lub wygaśnięciu stosunku pracy.

Kluczowe znaczenie ma tu kompleksowa ocena sposobu ukształtowania warunków programu tak, by uczestnicy mogli się z niego wycofać i otrzymać pełny zwrot wpłaconych środków i to nawet na kilka miesięcy przed datą realizacji praw z akcji (1 kwietnia 2021 r.). Wystarczyło przecież, by nie zawarli aneksów do umowy. Co więcej, organ prawidłowo umotywował także swoją ocenę w zakresie określenia założeń programu jako nieambitne i nierealizujące nieadekwatne co wskazywanego celu strategicznego w postaci zwiększenia wartości akcji spółki. W świetle planowanych inwestycji i oczekiwanego wzrostu kursu, przyjęcie założeń programu sprowadzających się do utrzymania kursu na niskim poziomie III kwartału 2017 r. prowadziło do zminimalizowania ryzyka inwestycyjnego w sposób znaczący.

Organ zasadnie zwrócił w tym kontekście również uwagę na okoliczności zwrotu wpłaconych kwot wskutek uchwały rady nadzorczej na rzecz byłego prezesa zarządu spółki. Argumenty strony o etycznym zachowaniu prezesa, który zrezygnował z programu, nie mogą mieć wpływu na dokonywane w sprawie oceny istoty programu. Okoliczności zwrotu na jego rzecz ceny zakupu akcji (pomimo braku takiej możliwości w zapisach regulaminu) dowodzą, że regulamin nie był przestrzegany, co musi być wzięte przy ocenie charakteru spornego programu. Podnoszone przez pełnomocnika strony uprawnienie Rady Nadzorczej do zmiany regulaminu również może być traktowane jako argument wspierający tezę organu o tym, że regulamin nie był przestrzegany w sposób sztywny i w ramach wewnętrznych ustaleń można było go istotne modyfikować, co nie jest charakterystyczne dla instrumentów finansowych związanych z rzeczywistym ryzykiem inwestycyjnym.

W konsekwencji rację ma organ, że ryzyko pracownika w istocie polegało na tym, że, nie otrzyma dodatkowego świadczenia (co było mało prawdopodobne z uwagi na niewielkie oczekiwania co do celów, które założono, bowiem celem był jedynie brak spadku wartości akcji spółki w okresie ponad 3 lat), jak to ma miejsce w przypadku każdej premii uzależnionej od wyników. Również w przypadku takiej premii, stanowiącej zmienną część wynagrodzenia, pracownik nie ma ani pewności, że ją otrzyma, ani też jaka będzie jej wysokość.

Organ prawidłowo i przekonująco argumentuje także w zakresie ceny akcji, nie odnosząc jej (wbrew zarzutom skargi) tylko do wartości rynkowej, ale także przede wszystkim do wartości godziwej, gdzie wykazano rzeczowo, że wartość ta jest wyższa, niż przyjęła to spółka kształtując odpłatność za akcje fantomowe dla swojej kadry kierowniczej. Organ zasadnie na przykładzie wskazał także, na jakie zyski mogliby liczyć uczestnicy programu, gdyby działali na wolnym rynku. Zysk byłby wówczas diametralnie niższy.

Organ prawidłowo podał w wątpliwość wskazane przez spółkę cele programu i uwypuklane różnice z wynagrodzeniem za pracę czy z kontraktu menedżerskiego, biorąc pod uwagę nieambitne założenia w postaci braku spadku wartości akcji spółki i fakt funkcjonowania w spółce innego programu motywacyjnego oraz zmiennej części wynagrodzenia uzależnionej od realizacji celów finansowych i niefinansowych. Nie ma tu znaczenia, że program motywacyjny był wprowadzony przez akcjonariusza skarżącej, bowiem program ten w spółce obowiązywał i był realizowany. Organ nie twierdził, że to skarżąca go wprowadziła. Innymi słowy w spółce funkcjonowały już dwa instrumenty o charakterze motywacyjnym, za realizację podobnych celów – tj. maksymalizację wyników spółki. Nie sposób więc uznać, że program poddany analizie w tej sprawie, mający realizować podobne cele, musiał przybrać formę opisaną we wniosku z przyczyn racjonalnie uzasadnionych innych, niż chęć osiągnięcia korzyści podatkowej, biorąc pod uwagę ukształtowanie warunków programu w taki sposób, by niemal całkowicie wykluczyć jakiekolwiek ryzyko utraty środków wpłaconych przez uczestników i ryzyko braku otrzymania świadczenia w 2021 r.

Przechodząc do kolejnych argumentów podniesionych w skardze Sąd zauważa, że wbrew twierdzeniom Skarżącej, Szef KAS nie czyni Spółce zarzutu z tego, że nie przyznała Uczestnikom Akcji Fantomowych "za darmo", a z tego iż przyznała je za symboliczną odpłatnością (w oderwaniu od warunków rynkowych), w celu uniknięcia zastosowania przepisu art. 10 ust. 4 ustawy o PIT.

Podkreślenia przy tym wymaga, że Spółka nie kwestionuje ustaleń Szefa KAS w zakresie oceny, iż cena nominalna Akcji Fantomowych została ustalona w oderwaniu od ich wartości rynkowej (godziwej). Jak słusznie wskazano w odpowiedzi na skargę, spółka sama wskazuje w Skardze: "(...) odpłatność uczestników była niższa niż rynkowa (...), "(...) korzystniejszej niż rynkowa cenie zakupu (...)". Nabywając Akcje Fantomowe w ramach puli dodatkowej Uczestnicy byli zobowiązani do zapłaty 1 zł za jedną Akcję Fantomową, podczas gdy jej wartość godziwa w tym czasie mieściła się w przedziale 5,19-5,29 zł - czyli odpłatność wynosiła jedynie ok. 19% wartości godziwej. Uzasadniona jest zatem opinia Szefa KAS, że odpłatność Uczestników za Akcje Fantomowe była symboliczna, ustalona w oderwaniu od warunków rynkowych, w celu formalnego nadania Programowi charakteru inwestycyjnego oraz pominięcia regulacji przepisu art. 10 ust. 4 ustawy o PIT.

Podzielić należy więc stanowisko organu, że wprowadzenie odpłatności w jakiejkolwiek, nawet symbolicznej wysokości, nie może stanowić uzasadnienia dla uznania Programu za rzeczywisty program inwestycyjny. Ponoszenie odpłatności w wysokości mniejszej wartość rynkowa Akcji Fantomowych, możliwość zwrotu wpłaconych środków, przyjęcie warunków realizacji Programu, które z dużym prawdopodobieństwem zostaną spełnione, świadczy o tym, że intencją Spółki było w istocie przekazanie swoim pracownikom dodatkowego świadczenia za ich efektywną pracę na rzecz Spółki. Dlatego też osiągnięcie korzyści podatkowej należy uznać za co najmniej jeden z głównych celów dokonania Czynności.

Jak zostało opisane w Odmowie, założenia Programu zawierały szereg postanowień charakterystycznych dla umów o pracę (m.in. kwestia nieobecności w pracy z powodu zwolnienia lekarskiego lub urlopu, konieczność prawidłowego realizowania obowiązków pracowniczych, pozostawania w stosunku pracy, zakazu konkurencji).

Uwypuklana przez skarżącą możliwość poniesienia straty przez Uczestników programu była natomiast mało prawdopodobna, z uwagi na:

- przyjęcie jako założenia Programu braku spadku kursu akcji Spółki w dłuższej perspektywie, zamiast przewidywania wzrostu kursu, co świadczy o celowym przyjęciu warunków, które z dużym prawdopodobieństwem mają szansę zostać spełnione - co potwierdza Spółka w Skardze stwierdzając: "(...) Spółka zminimalizowała ryzyko inwestycyjne wśród Uczestników (...)";

- możliwość otrzymania zwrotu środków w wielu przypadkach wskazanych w Regulaminie (nawet na około pół roku przez datą realizacji praw z Akcji Fantomowych).

W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organu, że świadczenia uzyskane wskutek uczestnictwa w programie noszą cechy świadczeń powiązanych ze stosunkiem pracy, tak w zakresie przyczyn ich wypłaty jak i możliwości pozyskania w związku z aktywnością uczestników nakierowaną na osiąganie przez spółkę określonych wyników i wzrostu jej wartości, jak również w zakresie przyczyn wykluczenia z programu. Otrzymane świadczenia miały związek z działalnością uczestników programu na rzecz spółki w ramach stosunku pracy i wykonywanych na jej rzecz czynności pokrywających się ze stosunkiem pracy. Uczestnikami Programu były osoby mające wpływ na wzrost wartości Spółki, a celem wprowadzania Programu było motywowanie Uczestników do podejmowania działań zmierzających do wzrostu wartości Spółki, co świadczy o tym, że środki pieniężne wypłacone w ramach realizacji Programu powinny być przychodem ze stosunku pracy. Uczestnicy programu byli pozbawiani prawa do realizacji uprawnień wynikających z programu z uwagi na zaistnienie okoliczności typowych dla stosunku pracy, prowadzących do pozbawiania pracownika premii. W szczególności prawo do realizacji praw z Akcji Fantomowych nie przysługiwało w przypadku braku kontynuacji zatrudnienia, nieobecności, czy naruszenia zakazu konkurencji. W tych przypadkach uczestnik programu miał przy tym prawo do zwrotu pełnej kwoty uiszczonej tytułem ceny nabycia akcji. Wprowadzanie takich uregulowań (jednoznacznie charakterystycznych dla stosunku pracy) przy jednoczesnym wprowadzeniu odpłatności, która mogła zostać zwrócona i miała charakter nierynkowy, nosiło cechy sztuczności; akcje zostały formalnie ukształtowane tak, by stanowiły instrument pochodny, choć większość postanowień związanych z programem była charakterystyczna dla stosunku pracy. Okoliczności dotychczas ustalone w sprawie wskazują, że uzyskane przez uczestników świadczenie jest swego rodzaju wynagrodzeniem uzależnionym od konkretnego rezultatu, a więc nosiło cechy premii.

Organ prawidłowo zauważył również, że akcje fantomowe były niezbywalne, co potwierdza § 9 Regulaminu. Nie można więc podzielić argumentacji spółki, jakoby Akcje Fantomowe cechowały się ograniczoną zbywalnością, co miałoby być typowe na rynku kapitałowym, bowiem wiele papierów wartościowych, zwłaszcza instrumentów pochodnych, ma określone terminy realizacji. Bez wątpienia brak możliwości zbycia analizowanych akcji jest czymś odmiennym od terminów realizacji instrumentów finansowych. W tym zakresie wskazać należy na wyrok tutejszego Sądu z dnia 21 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 2387/22, w którym uznano: "Powyższe ograniczenie w zakresie możliwości przenoszenia praw wynikających z umowy instrumentu finansowego na inne podmioty w praktyce wyłącza więc możliwość samodzielnego zbycia przez skarżącego przyznanych mu na mocy umowy uprawnień co również przybliża zawartą umowę instrumentu finansowego do umowy wynikającej bezpośrednio z przepisów Kodeksu pracy. Zgodnie bowiem z art. 84 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1510 ze zm.) - pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę".

Wypłata wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę w związku z zawarciem umów instrumentu finansowego została podzielona na dwa etapy, które stanowiły wynagrodzenie ze stosunku pracy i wypłaty uzyskane w związku z umową instrumentu finansowego. Za działanie sztuczne należy uznać kreowanie możliwości przekazywania pracownikom wynagrodzenia w sposób wyłączający zastosowanie art. 12 ustawy o PIT, w sytuacji gdy wolą ustawodawcy było objęcie zakresem tego przepisu przychodów ze stosunku służbowego. Przedstawiony sposób wypłaty wynagrodzenia może zostać uznany za działanie sztuczne w rozumieniu art. 119c § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, tj. nieuzasadnione dzielenie operacji.

Pomimo tego, że w założeniu umowy zawarte w ramach programu miały dotyczyć pochodnego instrumentu finansowego, prawa i obowiązki stron umów instrumentu finansowego zostały ukształtowane w wielu miejscach w sposób zbliżony do stosunku pracy, np. zawarcie umów w celu motywowania osób zarządzających podmiotem do dalszych wysiłków na rzecz utrzymania wyników spółki, ograniczenie możliwości przeniesienia uprawnień do wynagrodzenia uzyskanego z umowy na inną osobę, utrata prawa do uzyskania świadczenia z tytułu realizacji programu w przypadku zdarzeń typowych dla pozbawienia pracownika premii. Świadczy to o sztuczności sposobu działania poprzez spełnienie przesłanki z art. 119c § 2 pkt 3 Ordynacji podatkowej, tj. występowanie elementów prowadzących do uzyskania stanu zbliżonego do stanu istniejącego przed dokonaniem czynności.

W analizowanej sprawie organ zasadnie zwrócił także uwagę na fakt, że spółka w sprawozdaniu o wynagrodzeniach członków zarządu Spółki za 2021 r., określając procentową relację wynagrodzeń zarządu do wynagrodzeń pracowników wskazała: "W 2021 r. do wyliczenia % relacji, przyjęto wynagrodzenia Członków Zarządu powiększone o wypłaty z tytułu zakończenia Programu Motywacyjnego w formie akcji fantomowych". Również w sprawozdaniu finansowym za 2021 r. zobowiązanie Spółki do realizacji Programu zostało potraktowane jako "Zobowiązania z tytułu świadczeń pracowniczych", obok nagród jubileuszowych i odpraw emerytalno-rentowych. Sama Spółka zatem faktycznie traktowała wypłacone Uczestnikom Programu środki pieniężne jako ich wynagrodzenie pracownicze.

Słusznie więc w kontekście całokształtu okoliczności faktycznych wynikających z akt sprawy organ uznał, że okoliczności opisane powyżej mogą świadczyć o tym, iż do opisanego zespołu czynności może mieć zastosowanie art. 119a i n. o.p. Skarżąca spółka ukształtowała bowiem program motywacyjny w sposób sztuczny tak, by reklasyfikować przychody uzyskane z tytułu świadczenia o charakterze premii motywacyjnej do źródła przychodów z kapitałów pieniężnych.

Jeśli celem Spółki było przekazanie swoim pracownikom dodatkowego przysporzenia majątkowego, z uwagi na świadczoną przez nich pracę, to świadczenie takie stanowi przychód ze stosunku pracy, a kreowanie przy tym instrumentów pochodnych w postaci Akcji Fantomowych należy uznać za działanie sztuczne.

Sąd podziela stanowisko organu zawarte w odpowiedzi na skargę, iż nieprawidłowa jest przedstawiana przez Spółkę koncepcja, że ma ona prawo przekazać Uczestnikom Akcje Fantomowe za symboliczną odpłatnością, powiązać uczestnictwo w Programie z ich obowiązkami pracowniczymi i jednocześnie twierdzić, że otrzymany przez nich przychód nie jest przychodem ze stosunku pracy, tylko z kapitałów pieniężnych.

Wbrew stanowisku skarżącej, organ nie pominął w tej sprawie różnic między stosunkiem pracy a programem, lecz wykazał uzasadnione argumenty świadczące o tym, że różnice te zostały wykreowane w sposób sztuczny, by formalnie nadać programowi cechy inwestycyjne. Prawidłowo organ stwierdził, że tożsame cele motywowania kluczowych pracowników spółki skarżąca mogła osiągnąć i osiągała już poprzez inny program motywacyjny i funkcjonującą w spółce zmienną część wynagrodzenia. Ukształtowane analizowanego programu jako instrumentów pochodnych mogło zmierzać w istocie do obejścia konieczności opodatkowania przychodów uczestników w ramach skali podatkowej, co dla spółki skutkowało brakiem obowiązku pobrania podatku przez nią jako płatnika wskutek obniżenia wysokości zobowiązań podatkowych uczestników. Organ zasadnie w tym zakresie uznał, że z okoliczności sprawy wynika, iż osiągnięcie korzyści podatkowej było jednym z głównych celów dokonania czynności.

Końcowo Sąd wskazuje, że zarówno we wniosku jak i w skardze spółka uwypukla odpłatność programu i ryzyko związane z inwestycją uczestników pomijając konsekwentnie (bądź bagatelizując), że owa odpłatność jest nierynkowa, możliwe jest w wielu przypadkach uzyskanie jej zwrotu bez żadnych potrąceń, zaś ryzyko utraty poniesionej opłaty jest niemal wykluczone z uwagi na założenia programu (nie można pominąć także faktu zwrotu opłaty wbrew postanowieniom regulaminu) i postanowienia umowne zabezpieczające uczestników przed utratą wpłaconych środków, jak również przed nieuzyskaniem świadczenia w wyniku realizacji praw z akcji fantomowych, zaś celem programu jest motywowanie uczestników do działań, które podejmują w ramach stosunku pracy. Organ zasadnie w sprawie argumentował, że sposób ukształtowania płatności (jej wysokość i możliwość uzyskania zwrotu) dowodzi, że odpłatność ta tylko formalnie nadawała programowi cechy inwestycji w pochodne instrumenty finansowe, podczas gdy uzyskane przez uczestników świadczenia powinny być i mogły być im przyznane jako element premiowy wynagrodzenia. Wszystkie te okoliczności wskazują, że organ nie mógł wydać na rzecz spółki opinii, bowiem do opisanej we wniosku korzyści podatkowej wynikającej z realizacji programu może mieć zastosowanie art. 119a § 1 o.p.

Sąd zauważa, że ocenia okoliczności faktycznych tej sprawy sprowadza się do wartościowania/analizowania poszczególnych cech programu w ten sposób, by przypisać im cechy premii bądź pochodnego instrumentu finansowego. Strony spierają się, czy odpłatność i ryzyko jej utraty były realne i wysokie, czy założone cele programu ambitne i niosące rzeczywiste ryzyko utraty zainwestowanych środków, czy kadra zarządzająca zajmuje się pracą w swoim dziale, co nie przekłada na realizację celów i zamierzeń spółki jako całości, czy też jednak pracując i koncentrując się na jak najlepszym wykonywaniu swoich zadań jednocześnie pracuje nad osiągnięciem założeń globalnych spółki. W przekonaniu Sądu, w świetle sposobu ukształtowania programu w opisany w odmowie sposób, powiązania go z okolicznościami charakterystycznymi dla stosunku pracy i dla świadczeń o charakterze premiowym, przy istotnie zminimalizowanym ryzyku inwestycyjnym, wszystkie wątpliwości w eksponowanym przez skarżącą zakresie muszą być uznane za podstawę do odmowy wydania opinii zabezpieczającej. Nie przesądza to jednak ostatecznie, że do owych świadczeń klauzula finalnie nie będzie mieć zastosowania.

Podsumowując, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie można było w sposób wiążący przesądzić, że analizowany program motywacyjny i uzyskane na jego podstawie korzyści podatkowe nie są tymi, do których zastosowanie znajdzie art. 119a i n. o.p. Warunki programu ukształtowano bowiem tak, że prawdopodobieństwo zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania do korzyści podatkowych uzyskanych wskutek realizacji programu jest istotne. W ocenie Sądu, organ przekonująco umotywował, dlaczego w tej sprawie nie może wydać opinii zabezpieczającej. Opisane szczegółowo w odmowie cechy programu świadczą o tym, że do wskazanej we wniosku korzyści podatkowej wynikającej z czynności może mieć zastosowanie art. 119a § 1 o.p.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zarzuty sformułowane w skardze nie są zasadne, a skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.