Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 813/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 9 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Asesor WSA Marcin Olejniczak, , , po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 3 lipca 2023 roku nr KO.441.159.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 lipca 2023 r., znak: KO.441.159.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., powoływanej dalej jako: "k.p.a.") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Przedborza przez Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Przedborzu z dnia 22 maja 2023 r. nr MGOPS.DŚR.ŚP-O.4702.45.2023.AD w przedmiocie odmowy przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem K. S.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2023 r. J. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zwróciła się do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. K. S. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia 14 kwietnia 2023 r. Nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 kwietnia 2026 roku. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 13 marca 2023 r. Podopieczny wnioskodawczyni ma 62 lata, przeszedł zawał, choruje także na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, nowotwór żołądka. W 2021 r. miał 6-tygodniowy cykl chemioterapii, co pogorszyło jego stan zdrowia. Pojawiła się choroba - polineuropatia (uszkodzenie włókien czuciowych, nadwrażliwość na ból i dotyk, upośledzenie czucia i zmiany skórne). Obecnie ma problemy z chodzeniem (porusza się o kuli). Do swojego wniosku J. S. załączyła m.in. oświadczenie o tym, iż ma ustalone prawo do emerytury.

Podczas przeprowadzonego w dniu 8 maja 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że K. S. zameldowany jest pod adresem: P., ul. [...], natomiast zamieszkuje i przebywa pod adresem: P., ul. [...]. Małżonkowie J. i K. S. mają jednego syna J., który od 6 lat mieszka w Irlandii. Syn pomaga rodzicom w formie finansowej, przy zakupie lekarstw dla ojca. Wnioskodawczyni stara się jak najlepiej opiekować niepełnosprawnym mężem, mimo że nie mieszka cały czas z nim (zamieszkuje na stałe w mieszkaniu przy ul. [...]). Została poinformowana o możliwości skorzystania z usług opiekuńczych, ale mąż chce, aby to żona cały czas się nim opiekowała.

J. S. codziennie rano udaje się do miejsca zamieszkania męża (na ul. [...]), pomaga mężowi w toalecie porannej, przygotowuje i podaje śniadanie oraz lekarstwa, pomaga w ubraniu się. Wychodzą razem na spacer albo K. S. siada na ławce koło domu. Około południa (godz. 11.30) wnioskodawczyni wraca do mieszkania na ul. [...], gdzie szykuje obiad, robi pranie. Pomiędzy godz. 14.00 a 14.30 zawozi mężowi obiad. Pomaga mu dojść do toalety. Później K. S. odpoczywa, ogląda telewizję lub spaceruje po mieszkaniu, wykonuje też ćwiczenia rehabilitacyjne na ręce i nogi. Po obiedzie wnioskodawczyni wraca do swojego mieszkania. W międzyczasie robi zakupy, wykupuje leki czy zawozi męża do lekarza. Wieczorem przywozi produkty na kolację i przygotowuje ją mężowi (najczęściej są to posiłki płynne). Po kolacji pomaga mężowi w wieczornej toalecie, razem rozmawiają i oglądają telewizję, Około godz. 20.00 wraca do swojego mieszkania na ul. [...]. Czynności związane z opieką nad mężem zajmują J. S. około 9 godzin każdego dnia.

Organ pierwszej instancji w decyzji odmawiającej przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał, że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej również jako: "u.ś.r."), ponieważ niepełnosprawność K. S. nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie. Ponadto J. S. jest uprawniona do emerytury, co stanowi negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Z tego względu odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. S., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej męża, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do męża skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na męża K. S. Brak jest bowiem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem.

W przypadku J. S. trudno mówić o rezygnacji z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad mężem, bowiem jest nieaktywna zawodowo. Jak wynika z akt sprawy od 12 marca 2020 r. pobiera emeryturę, która w marcu 2023 r. wynosiła 1.288,17 zł. Jednak w tej sytuacji należy zbadać, czy skarżąca byłaby w stanie podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową (nawet na część etatu), sprawując jednocześnie opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Czy też zakres sprawowanej opieki wyklucza taką możliwość.

Organ drugiej instancji podkreślił, iż w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń nie można uznać, żeby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym mężem zajmowały skarżącej taką ilość czasu w ciągu dnia, aby przy odpowiedniej ich organizacji zmuszona była do całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. K. S. nie jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Opieka nad nim nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Kolegium nie kwestionuje stanu zdrowia męża skarżącej i zasadności udzielania mu wsparcia w codziennych czynnościach oraz sprawowania opieki nad nim, ale podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie brak jest zatem związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudniania przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad mężem. W tej sytuacji pozostaje bez znaczenia okoliczność, że skarżąca pobiera emeryturę.

Skargę na powyższą decyzję wniosła J. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej:

o naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

• art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego K. S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem,

• art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego K. S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki której wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż organ dokonując oceny zakresu sprawowania opieki organ winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, również jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. W ocenie skarżącej, zapoznając się z zakresem obowiązków ustalonych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ trudno się zgodzić, aby mogła ona pogodzić z pracą zawodową opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który jest w zaawansowanym wieku, w przeważającej mierze nie porusza się samodzielnie, stanowi zagrożenie dla siebie, wymaga nadzoru, przyrządzania posiłków, robienia zakupów, pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych, przy ubieraniu się, przy higienie osobistej oraz całodobowej dyspozycji. Również z ustaleń organu I instancji poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawny podopieczny wymaga pomocy przy czynnościach dnia codziennego.

Konsekwencją błędnej oceny zakresu opieki nad K. S. było niezasadne uznanie, że skarżąca wcale nie musi rezygnować z pracy, aby zajmować się mężem. Biorąc pod uwagę zakres opieki trudno się zgodzić w tym zakresie z organem drugiej instancji. Nie kwestionowano bowiem, że skarżąca podejmuje wobec męża czynności opiekuńcze i pielęgnacyjne, umożliwiające czy też ułatwiające zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych przez niepełnosprawną osobę, która legitymuje się m.in. orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mąż skarżącej natomiast nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby, co zostało potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, który w orzeczeniu o zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności wyraził swoje stanowisko, uznając brak możliwości samodzielnej egzystencji. Skarżąca podkreśliła, że jest osobą zdrową i zdolną do pracy pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego (inaczej nie byłaby w stanie opiekować się mężem), nie podejmuje jednak zatrudnienia, gdyż przejęła na siebie obowiązek opieki nad mężem. Zgromadzone w toku postępowania administracyjnego dokumenty pozwalają przyjąć, że rezygnacja a następnie niepodejmowanie przez skarżącą z zatrudnienia ma, związek z opieką sprawowaną nad mężem. Koresponduje z tym oświadczenie skarżącej. Powyższe okoliczności pozostają w sprzeczności z arbitralnym stwierdzeniem organu odwoławczego, że fakt niepodejmowania pracy przez skarżącą nie ma związku z podjęciem przez skarżącą opieki nad mężem, który nie wymaga stałej opieki.

Skarżąca podkreśliła, że nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka zdolna jest do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie skarżącej, organ drugiej instancji dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i niesłusznie uznał brak spełnienia po stronie skarżącej przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Dlatego też skarżąca wniosła jak w petitum skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej również jako: "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy. Zarówno J. S. w swojej skardze, jak i organ drugiej instancji w odpowiedzi na skargę wnieśli o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie wspomnianego art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 3 lipca 2023 r. znak: KO.441.159.2023 oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta Przedborza z 22 maja 2023 r. nr MGOPS.DŚR.ŚP-O.4702.45.2023.AD, Sąd doszedł do przekonania, że odpowiadają one prawu, brak jest zatem podstaw do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż organ odwoławczy słusznie uznał za błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. dokonaną przez organ pierwszej instancji. Nie uwzględniała ona bowiem skutków wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W następstwie powyższego wyroku przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie. Następuje to w chwili opublikowania orzeczenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Wyrok w sprawie o sygn. K 38/13 wszedł w życie w dniu 24 października 2013 r., zaś Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zatem zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy obowiązane są uwzględnić je, wydając swoje rozstrzygnięcia po wejściu wyroku Trybunału w życie. Kolegium zatem słusznie wskazało, iż Burmistrz Miasta Przedborza niezasadnie oparł swoją decyzję odmawiającą przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad K. S. również na treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przechodząc do dalszej części rozważań, należy wskazać, iż w niniejszej sprawie J. S. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad swoim niepełnosprawnym mężem K. S. Małżonka niewątpliwie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Bezsporne w sprawie jest również to, że K. S. legitymuje się wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. w dniu 14 kwietnia 2023 r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, iż wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednak, w ocenie organów administracji, w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją wnioskodawczyni z pracy oraz niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zrekompensowanie osobom sprawującym opiekę nad innymi niepełnosprawnymi członkami rodziny, utraty możliwości uzyskania dochodu z racji konieczności podejmowania tej opieki. Nie jest ono przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W judykaturze podkreśla się, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem pracy. Oznacza to, że opiekun musi być niezbędny swojemu podopiecznemu w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo – skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, określenia "stała" lub "długoterminowa" oznaczają, iż ma to być stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Opieka ta nie może być więc świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. O ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo – skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną, a więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: "www.orzeczenia.nsa.gov.pl", dalej również jako: "CBOSA").

Wprawdzie w orzecznictwie wskazuje się, iż za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą przemawiać wyłącznie czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad osobą chorą. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, czy robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednak są to czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki. Składają się one na całokształt właściwie sprawowanej opieki. Ponadto warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy.

Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej instytucji, jakim jest zrekompensowanie osobom sprawującym opiekę nad innymi niepełnosprawnymi członkami rodziny, utraty możliwości uzyskania dochodu z racji konieczności podejmowania tej opieki. Wobec tego uznać należy, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie również spełniona, jeżeli stosownie do konkretnych okoliczności, w szczególności zakresu niepełnosprawności i wynikających z niego potrzeb osoby niepełnosprawnej, opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego. W ocenie Sądu powyższa przesłanka nie została spełniona w niniejszej sprawie.

Jak wynika z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, J. S. codziennie rano udaje się do miejsca zamieszkania męża (na ul. [...]), pomaga mężowi w toalecie porannej, przygotowuje i podaje śniadanie oraz lekarstwa, pomaga w ubraniu się. Następnie wybiera się z mężem na spacer, lub K.S. siada na ławce obok domu. Około południa wnioskodawczyni wraca do mieszkania na ul. [...], gdzie szykuje obiad, robi pranie. Pomiędzy godz. 14.00 a 14.30 zawozi mężowi obiad. Pomaga mu dojść do toalety. Później K. S. odpoczywa, ogląda telewizję lub spaceruje po mieszkaniu, wykonuje też ćwiczenia rehabilitacyjne na ręce i nogi. Po obiedzie wnioskodawczyni wraca do swojego mieszkania. W międzyczasie robi zakupy, wykupuje leki czy zawozi męża do lekarza (wizyty kontrolne u lekarzy specjalistów odbywają się co 3 miesiące). Wieczorem przywozi produkty na kolację i przygotowuje ją mężowi. Po kolacji pomaga mężowi w wieczornej toalecie, razem rozmawiają i oglądają telewizję. Około godz. 20.00 wraca do swojego mieszkania na ul. [...]. Czynności związane z opieką nad mężem zajmują J. S. około 9 godzin każdego dnia. Mąż skarżącej przeszedł zawał, choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, nowotwór żołądka. W 2021 r. przeszedł 6-tygodniowy cykl chemioterapii, przez co uległ pogorszeniu jego stan zdrowia. Cierpi również na polineuropatię. Podkreślić należy jednak, iż K. S. nie jest osobą zupełnie niesamodzielną, leżącą, pampersowaną. Mimo że ma problemy z chodzeniem, porusza się o kuli. Choć stan zdrowia K. S. niewątpliwie jest poważny, w ocenie Sądu mąż skarżącej nie wymaga całodobowej opieki, która sprawiałaby, że wnioskodawczyni musi nieustannie pozostawać w dyspozycji swojego podopiecznego. Zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem byłby do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Szczególnie że takie aktywności jak zawożenie męża na wizyty lekarskie, czy kupowanie leków nie następują każdego dnia. K. S. jest w stanie zająć się sobą bez nadzoru opiekuna, na przykład po obiedzie ogląda telewizję, spaceruje po mieszkaniu, wykonuje ćwiczenia rehabilitacyjne. Powyższe wskazuje, iż brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy opieką skarżącej nad mężem, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Podkreślić należy również, że zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje, aby skarżąca poszukiwała pracy. W dniu 20 marca 2020 roku przeszła na emeryturę i pozostawała na niej w momencie występowania z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do emerytury. W orzecznictwie przyjmuje się, iż prokonstytucyjna wykładnia tego przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, np. emerytury. Dopiero jednak, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie - postulowane przez stronę - płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Nie mogło to jednak nastąpić w okolicznościach niniejszej sprawy - wobec braku uzyskania przez skarżącą decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Dopiero od dnia, kiedy wstrzymana zostaje wypłata emerytury, możliwe jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego - kiedy to spełniony zostanie warunek wynikający z art. 24 ust. 2 u.ś.r.

Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

lp