Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 596/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1577
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.
article: art. 25
journal: Dz.U. 2024 poz 1061
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 08 października 2024 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Prezesa [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Po rozpatrzeniu wniosku Z. H. (dalej: "skarżący", "strona") Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na syna A. H. na okres świadczeniowy od [...] czerwca 2022 r. do [...] maja 2023 r. wskazując, że nie przysługuje mu prawo do świadczenia wychowawczego ponieważ nie zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem Polska nie jest dla niego centrum życiowym. Pobyt skarżącego związany jest ściśle z oddelegowaniem do [...] NATO, co wskazuje na pobyt tymczasowy bez wglądu na czas trwania rozkazów lub kontraktów.

2. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że we wniosku

o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego błędnie wpisał adres zamieszkania. Podkreślił, że w Polsce mieszka od [...] sierpnia 2022 r. i w Polsce jest jego oraz jego rodziny centrum życiowe.

3. Pismem z [...] października 2023 r. ZUS przekazał wniosek Skarżącego do Wojewody w celu ustalenia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Pismem z [...] lutego 2024 r. Wojewoda [...] poinformował ZUS, że w odniesieniu do wniosku strony o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2022/2023 przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie mają zastosowania.

4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS decyzją z dnia [...] maja 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji brak jest podstaw do uchylenia ww. decyzji Zakładu, ponieważ strona nie spełnia warunków zamieszkania w Polsce. Zgodnie bowiem z art. 25 Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2023 poz. 1610) miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Dodał, że w świetle Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobie, która mieszka w innym państwie UE/EFTA lub w Wielkiej Brytanii (dotyczy osób objętych Umową Wystąpienia), jeżeli ona lub drugi rodzic dziecka podlega polskiemu ustawodawstwu, czyli w przypadku, gdy w Polsce pracuje (odprowadza z tego tytuł, składki do polskiego systemu ubezpieczeniowego) lub prowadzi działalność na własny rachunek lub jest uprawniona do polskiej emerytury, renty lub zasiłku z polskiego systemu.

Dalej powołując się na treść przepisów: umowy z dnia 19 czerwca 1951 r. między Państwami-Stronami Traktatu Północnoatlantyckiego dotyczącej statusu ich sił zbrojnych (Dz. U. z 2000 r. poz. 257), protokół z dnia 28 sierpnia 1952 r. dotyczący statusu międzynarodowych dowództw wojskowych, ustanowionych na podstawie Traktatu Północnoatlantyckiego (Dz. U. 2000 r. poz. 746) i umowa z dnia 9 lipca 2016 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Dowództwem Naczelnego Sojuszniczego Dowódcy Transformacji Naczelnym Dowództwem Sojuszniczych Sił w Europie uzupełniająca Protokół dotyczący statusu międzynarodowych dowództw wojskowych ustanowionych na podstawie Traktatu Północnoatlantyckiego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1179) organ wskazał, że nie można uznać, iż skarżący zamieszkuje w Polsce, ponieważ nie przybył do Polski celem osiedlenia się tzn. założenia tu stałego ośrodka swoich interesów życiowych i majątkowych. Organ podkreślił, że pobyt skarżącego w Polce jest ściśle związany z oddelegowaniem do Sił Zbrojnych Sojuszniczego Centrum Szkolenia Sił Połączonych NATO celem pełnienia służby jako członek [...] NATO, co wskazuje na pobyt tymczasowy bez względu na czas trwania rozkazów i kontraktów.

5. W skardze do tut. Sądu skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznającej mu prawo do wnioskowanego świadczenia.

Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 1 ust. 2 pkt 2) lit. a) ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 1577 ze zm. – dalej "u.p.p.w.d.") w związku z art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego poprzez ich niezastosowanie;

- art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d. w związku z art. 25 kodeksu cywilnego poprzez niewłaściwą wykładnię, a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie ww. przepisów, prowadzące do błędnego ustalenia, iż skarżący nie mieszka w Polsce;

- art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej "k.p.a.") poprzez brak wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym w szczególności kwestii stosowania do Skarżącego przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w kontekście zakresu podmiotowego oraz kwestii zamiaru stałego pobytu w Polsce skarżącego, jako strony wnioskującej o przyznanie świadczenia wychowawczego.

Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów:

- powiadomienia o nadaniu numeru PESEL z dnia 22 sierpnia 2022 r. - na fakt nadania skarżącemu numeru PESEL, statusu skarżącego, jako cudzoziemca, pochodzenia skarżącego z państwa członkowskiego Unii Europejskiej;

- zaświadczenia statusu nr [...] - na fakt zamieszkiwania przez skarżącego w 2022 r. w Polsce, służby skarżącego w [...] NATO od [...] lipca 2022 r. do [...] lipca 2025 r.;

- zaświadczenia z International School of B. z dnia [...] czerwca 2023 r. na fakt uczęszczania syna skarżącego A. H. do szkoły w B.;

- pisma Wojewody [...] do ZUS z dnia [...] lutego 2024 r. na fakt stosowania do skarżącego w kontekście podmiotowym przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz zakończenia tego postępowania z uwagi na niepobieranie przez Skarżącego konkurencyjnych świadczeń socjalnych;

- umowy najmu lokalu przy ul. [...] w B. z dnia [...] sierpnia 2022 r. - na fakt zamieszkiwania przez skarżącego pod adresem ul. [...] w B. od dnia [...] sierpnia 2022 r.;

- umowy najmu lokalu przy ul. [...] w B. z dnia [...] czerwca 2024 r. - na fakt przedłużenia najmu lokalu przy ul. [...] w B. na czas nieokreślony;

- pisma Komendanta Policji Wojskowej z dnia [...] kwietnia 2024 r. do Dyrektora [...] NATO - na fakt przedłużenia czasu służby skarżącego w B. do dnia [...] lipca 2026 r.;

- historii wizyt lekarskich skarżącego w okresie [...] stycznia 2024 r. do [...] marca 2024 r. - na fakt korzystania przez skarżącego z usług opieki zdrowotnej w [...] placówkach ochrony zdrowia;

- karty informacyjnej z leczenia szpitalnego z dnia [...] stycznia 2024 r. - na fakt poddania się przez Skarżącego w 2024 r. operacji ortopedycznej w [...] szpitalu, miejsca zamieszkania skarżącego;

- kopii karnetów do klubu [...] z 2023 r. nr [...] i [...] - na fakt uczęszczania syna skarżącego A. H. na zajęcia sportowe organizowane przez bydgoski klub [...], zamieszkiwania przez syna skarżącego A. H. w B.;

- kopii dowodu rejestracyjnego pojazdu marki BMW nr rej. [...] - na fakt zarejestrowania przez skarżącego samochodu w B. oraz fakt zamieszkiwania w B. przez skarżącego.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację wspierającą podniesione zarzuty.

7. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

8. Na wstępie należy wyjaśnić, że na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej "p.p.s.a.) skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony przez organ w odpowiedzi na skargę, natomiast skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

9. Przedmiot kontroli Sądu stanowi decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] maja 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2023 r., w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od [...] czerwca 2022 r. do [...] maja 2023 r. na dziecko - A. H..

Podstawą materialnoprawną decyzji wydanych w rzeczonej sprawie były przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która wprowadziła świadczenie wychowawcze, jako świadczenie mające na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 1 tej ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim i cudzoziemcom, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne prawidłowo oceniły, że skarżący nie spełnia przesłanki określonej w art. 1 ust. 3 u.p.p.w.d., tj. nie zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie świadczeniowym. Przy czym decyzje wydane zostały po uprzednim prawidłowym ustaleniu, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Ustalenia organów administracyjnych dotyczące przebywania rodziny skarżącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie są sporne. Okoliczność tę skarżący wskazał we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, załączając zaświadczenie z dnia [...] lipca 2022 r., z którego wynika, że skarżący jest członkiem [...] NATO i przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jedynie tymczasowo, wyłącznie na czas oddelegowania służbowego [...] lipca 2022 r. – [...] lipca 2025 r., bez zmian stałego pobytu. Z tego powodu skarżący wraz z rodziną zamieszkuje zatem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej tylko czasowo.

W materialnym prawie administracyjnym nie zostało uregulowane zagadnienie zamieszkania. W doktrynie i judykaturze utrwalony jest pogląd, że dla oceny jego znaczenia należy odwołać się do przepisów prawa cywilnego określających miejsce zamieszkania osoby fizycznej. Zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkanie jest zatem przebywaniem w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) połączonym z wolą tj. zamiarem stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Istotnym jest także, że faktyczne przebywanie nie oznacza jego stałości (permanentności). Zarówno doktryna prawa jak i orzecznictwo zgodnie przyjmują, że przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania. Tymczasowa zmiana miejsca pobytu pozostaje bez wpływu na ustalenie miejsca zamieszkania. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje bowiem przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W przypadku osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie będzie więc miało to czy ów wyjazd nosi znamiona wyjazdu stałego czy też tymczasowego. Nie w każdym bowiem wypadku wyjazdu za granicę i dłuższego nawet tam pobytu zmienia się ze skutkiem prawnym miejsce zamieszkania. Dotyczy to zwłaszcza – jak wskazywał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lipca 1978 r. w sprawie o sygn. IV CR 242/78 (OSN 1979/6/120) - wyjazdu na studia, misji dyplomatycznej, wyjazdu służbowego, czy wyjazdu w celach zarobkowych.

Na gruncie niniejszej sprawy organ zasadnie odwołał się do treści art. 117 Konstytucji RP zgodnie z którym zasady pobytu obcych wojsk na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i zasady przemieszczania się ich przez to terytorium określają ratyfikowane umowy międzynarodowe lub ustawy. W przypadku wojsk NATO są to: umowa z dnia 19 czerwca 1951 r. między Państwami-Stronami Traktatu Północnoatlantyckiego dotyczącej statusu ich sił zbrojnych (Dz. U. z 2000 r. poz. 257), protokół z dnia 28 sierpnia 1952 r. dotyczący statusu międzynarodowych dowództw wojskowych, ustanowionych na podstawie Traktatu Północnoatlantyckiego (Dz. U. 2000 r. poz. 746) i umowa z dnia 9 lipca 2016 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Dowództwem Naczelnego Sojuszniczego Dowódcy Transformacji Naczelnym Dowództwem Sojuszniczych Sił w Europie uzupełniająca Protokół dotyczący statusu międzynarodowych dowództw wojskowych ustanowionych na podstawie Traktatu Północnoatlantyckiego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1179).

Zgodnie z art. III umowy z dnia 19 czerwca 1951 r. członkowie sił zbrojnych nie podlegają przepisom paszportowym i wizowym, ani kontroli organów imigracyjnych przy przekraczaniu granicy, ani przepisom dotyczącym rejestracji i kontroli cudzoziemców Państwa przyjmującego. Do dokumentów posiadanych przez członków sił zbrojnych, które zobowiązani są oni okazywać na żądanie zaliczono dowód tożsamości wystawiony przez Państwo wysyłające oraz indywidualny lub zbiorowy rozkaz wyjazdu potwierdzający status osoby lub grupy osób jako członka lub członków sił zbrojnych oraz rozkaz wyjazdu. Nie oznacza to jednak, że uzyskują oni jakiekolwiek prawo do stałego pobytu lub zamieszkania na terytorium państwa przyjmującego.

W protokole zaś z dnia 28 sierpnia 1952 r. wskazano, że - z zastrzeżeniem postanowień tego protokołu - umowę z dnia 19 czerwca 1951 r. stosuje się do Dowództw Sojuszniczych na terytorium strony tego protokołu na obszarze obowiązywania Traktatu Północnoatlantyckiego oraz do wojskowego i cywilnego personelu takich Dowództw oraz członków ich rodzin, gdy personel ten znajduje się na określonym wyże terytorium w związku z pełnieniem obowiązków służbowych lub, w przypadku członków rodzin, w związku z pełnieniem obowiązków służbowych przez ich małżonka lub rodzica. W protokole nie wprowadzono odmiennych regulacji od tych, które zawarte są w art. III ust. 1 umowy z dnia 19 czerwca 1951 r., co oznacza, że pobyt członka sił zbrojnych na terytorium państwa przyjmującego nie jest równoważny z zamieszkiwaniem na tym terytorium.

Zgodnie natomiast z art. 10 ust. 4 umowy między Rządem RP a Dowództwem Naczelnego Sojuszniczego Dowódcy Transformacji i Naczelnym Dowództwem Sojuszniczych Sił w Europie uzupełniająca Protokół dotyczącej statusu międzynarodowych dowództw wojskowych ustanowionych na podstawie Traktatu Północnoatlantyckiego, podpisanej w Warszawie z dnia 9 lipca 2016 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1179) obecność członków Dowództwa Sojuszniczego, w tym również służb zbrojnych lub personelu cywilnego oraz członków ich rodzin, nieposiadających obywatelstwa polskiego lub niezamieszkałych na stałe na terytorium Rzeczypospolitej traktowana jest jako tymczasowa, bez względu na czas trwania ich rozkazów lub kontraktów.

W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie można pominąć, że pobyt skarżącego wraz z rodziną na terytorium Rzeczypospolitej wynika ze specyfiki służby jako żołnierza zawodowego i wyznaczonego mu miejsca wykonywania obowiązków służbowych, a nie indywidualnej decyzji o przeniesieniu tam w sposób stały centrum swoich interesów życiowych. Skarżący jest członkiem [...] NATO i jak wynika z zaświadczenia NATO M. P. Centre Of Excellence z dnia [...] lipca 2022 r. został wyznaczony do pełnienia służby w Polsce na okres od [...] lipca 2022 r. do [...] lipca 2025 r. Przypomnieć trzeba, że możliwość wyznaczenia bądź skierowania do pełnienia służby poza miejscem zamieszkania wiąże się z dyspozycyjnością, jako jednym z podstawowych elementów określających stosunek prawny łączący żołnierza zawodowego z siłami zbrojnymi. Zatem pobyt skarżącego wraz z rodziną na terytorium Rzeczypospolitej ma bezpośredni związek z wyznaczonym miejscem wykonywania obowiązków służbowych, a przepisy pragmatyki służbowej przewidują możliwość rekompensowania żołnierzom pełniącym służbę poza granicami kraju niedogodności z tym związanych, m.in. poprzez możliwość zamieszkania wraz z nim osób bliskich.

Sąd nie podzieli również zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez brak rozpatrzenia wnikliwie stanu faktycznego sprawy oraz braku właściwego rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o posiadane dowody. Przeciwnie w ocenie Sądu organy uczyniły zadość wskazanym przez skarżącego regułom postępowania administracyjnego. Organy przeprowadziły postępowanie w niniejszej sprawie rzetelnie i wnikliwie, z poszanowaniem zasad ogólnych stanowionych przez K.p.a. Znalazło to odzwierciedlenie w poprawnie sformułowanych uzasadnieniach organów, które zawarły w nich stosowne przepisy prawa wraz z ich wyczerpujących wyjaśnieniem.

10. Reasumując przychylić należy się do stanowiska zaprezentowanego przez organy orzekające w sprawie, że pobyt skarżącego na terytorium Rzeczypospolitej jest ściśle związany z oddelegowaniem do sił Zbrojnych Sojuszniczego Centrum Szkolenia Sił Połączonych NATO celem pełnienia służby jako członek [...] NATO, co wskazuje na pobyt tymczasowy bez względu na czas trwania rozkazów czy kontraktów. Nie można zatem uznać, że skarżący przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się, tzn. założenia tu stałego ośrodka swoich interesów życiowych i majątkowych.

11. Końcowo zaakcentowania wymaga, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawały dokumenty dołączone do skargi bowiem ani organ, ani Sąd nie kwestionował okoliczności pobytu skarżącego wraz z rodziną na terytorium Rzeczypospolitej, jednak jak wykazało postepowanie pobyt ten wynika ze specyfiki służby skarżącego jako żołnierza zawodowego i wyznaczonego mu miejsca wykonywania obowiązków służbowych, a nie indywidualnej decyzji o przeniesieniu do Polski w sposób stały centrum swoich interesów życiowych z zamiarem stałego pobytu. i dlatego wniosek oddalił.

12. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.