Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 113/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1, art. 3a § 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędziowie WSA Monika Krywow (spr.), Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lipca 2024 r. sprawy ze skargi D. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 listopada 2023 r. nr 2401-IEE.7192.407.2023.4.MT UNP: 2401-23-266311 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 30 listopada 2023 r., nr 2401-IEE.7192.407.2023.4.MT UNP: 2401-23-266311, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ odwoławczy, Dyrektor), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako k.p.a.), art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505, dalej jako u.p.e.a.) oraz ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia D. S. (dalej jako zobowiązana, skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. (dalej jako ZUS) z 19 września 2023 roku nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr TW1060011000706, TW1060011000707, TW1060011000713 do TW1060011000774, TW1060011000776, TW1060011000777, TW1060011000783 do TW1060011000859, TW1060011000861, TW1060011000862, TW1060011000868 do TW1060011000927 oraz TW4060012027326.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

ZUS, 12 stycznia 2011 roku oraz 13 stycznia 2011 roku, wystawił upomnienia obejmujące zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za okres od 02/2001 do 12/2008 i wysłał je do skarżącej. Korespondencja zawierająca ww. upomnienia została uznana za doręczoną 1 lutego 2011 roku, w trybie doręczenia zastępczego (zgodnie z art. 44 Kpa).

Na podstawie wskazanych upomnień ZUS 22 lutego 2011 roku wystawił wobec zobowiązanej tytuły wykonawcze o nr TW1060011000705 do TW1060011000927. Odpisy tytułów wykonawczych również zostały uznane za doręczone zobowiązanej w trybie doręczenia zastępczego 11 marca 2011 roku.

Następnie 20 marca 2012 roku ZUS wystawił decyzję nr [...] obejmującą zadłużenie zobowiązanej z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/2011 do 08/2011. Decyzja ta została uznana za doręczoną 12 kwietnia 2012 roku w trybie doręczenia zastępczego.

Na podstawie ww. decyzji ZUS 18 lipca 2012 roku wystawił wobec zobowiązanej tytuł wykonawczy o numerze TW4060012027326, którego odpis został doręczony skarżącej 26 lipca 2012 roku.

ZUS dokonał w oparciu o powyższe tytuły wykonawcze zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej w przedsiębiorstwie "E" Sp. z o.o., zajęcia wierzytelności pieniężnej w przedsiębiorstwie P Sp. z o.o., zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P1 S.A. oraz zajęcia nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w C.

Z uwagi na nieskuteczną egzekucją prowadzoną z ww. składników majątku ZUS zawiadomieniami z 5 lipca 2023 roku nr [...], [...], [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej w O s.c.

W odpowiedzi na powyższe zajęcia zobowiązana zwróciła się o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazała Pani na przedawnienie dochodzonej wierzytelności z tytułu zaległych składek.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego stwierdził brak w deklaracjach będących podstawą wystawienia tytułów wykonawczych nr TW1060011000705, TW1060011000708, TW1060011000709, TW1060011000710, TW106001lÓ00711, TW1060011000712, TW1060011000775, TW1060011000778, TW1060011000779, TW1060011000780, TW1060011000781, TW1060011000782, TW1060011000860, TW1060011000863, TW1060011000864, TW1060011000865, TW1060011000866, TW1060011000867 pouczenia wymaganego art 3a § 2 pkt 1 u.p.e.a. Ustalił, że zostały one wystawione na podstawie deklaracji rozliczeniowych za okres 02/2001 oraz od 05/2001 do 09/2001, które nie zawierały tego pouczenia.

W związku z powyższym postanowieniem z 19 września 2023 roku umorzył prowadzone wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Jednocześnie postanowieniem nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr TW1060011000706, TW1060011000707, TW1060011000713 do TW1060011000774, TW1060011000776, TW1060011000777, TW1060011000783 do TW1060011000859, TW1060011000861, TW1060011000862, TW1060011000868 do TW1060011000927 oraz TW4060012027326 z uwagi na fakt, że terminy przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie nie uległy przedawnieniu. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny dokonał analizy przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dotyczących terminu przedawnienia należności wobec ZUS oraz zawieszenia jego biegu. 6/9 Uznał, że bieg terminu przedawnienia należności z tytułu niepłaconych w terminie składek na ubezpieczenia uległ zawieszeniu i tym samym składki nie uległy przedawnieniu.

W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązana podniosła zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, iż w niniejszym postępowaniu uzyska się kwotę wyższą od poniesionych kosztów postępowania egzekucyjnego oraz obrazę przepisów prawa procesowego, a to art. 59 § 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 roku) polegający na jego błędnej interpretacji poprzez zaniechanie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec wystąpienia całkowitej bezskuteczności egzekucji. Zdaniem zobowiązanej dla niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma fakt zaniechania wykazania przez ZUS, iż prowadzona egzekucja była w jakimkolwiek stopniu skuteczna. Skuteczność egzekucji warunkuje dalszą możliwość kontynuacji egzekucji. Stawiając powyższe zarzuty zobowiązana wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez umorzenie niniejszego postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor wskazał na treść art. 59 § 1 u.p.e.a. stwierdzając, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne.

Z taką sytuacją w przypadku zobowiązanej zaistniała w przypadku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych o nr TW1060011000705, TW1060011000708, TW1060011000709, TW1060011000710, TW1060011000711, TW1060011000712, TW1060011000775, TW1060011000778, TW1060011000779, TW1060011000780, TW1060011000781, TW1060011000782, TW1060011000860, TW1060011000863, TW1060011000864, TW1060011000865, TW1060011000866, TW1060011000867.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego stwierdził brak w deklaracjach, będących podstawą wystawienia ww. tytułów wykonawczych, pouczenia wymaganego art 3a § 2 pkt 1 u.p.e.a. Ustalił, że zostały one wystawione na podstawie deklaracji rozliczeniowych za okres 02/2001 oraz od 05/2001 do 09/2001, które nie zawierały tego pouczenia. Konsekwencją powyższego było umorzenie przez organ egzekucyjny postanowieniem z 19 września 2023 roku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Odnosząc się natomiast do pozostałych tytułów wykonawczych nr TW1060011000706, TW1060011000707, TW1060011000713 do TW1060011000774, TW1060011000776, TW1060011000777, TW1060011000783 do TW1060011000859, TW1060011000861, TW1060011000862, TW1060011000868 do TW1060011000927 organ egzekucyjny stwierdził, że zostały one wystawione prawidłowo i prawidłowo na ich podstawie zostało wszczęte i prowadzone wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne.

Wskazano, że jedną z przyczyn, skutkujących koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, jest podnoszony przez skarżącą upływ terminu przedawnienia egzekwowanej należności. Przyczyną wygaśnięcia obowiązku jest w takiej sytuacji przedawnienie, które wiąże się z umarzającym działaniem czasu.

Organ odwoławczy wskazał, że kwestia możliwości badania przez organ egzekucyjny, czy obowiązek wygasł nie budzi wątpliwości w świetle art. 29 § 1 u.p.e.a., który daje organowi prawo badania dopuszczalności egzekucji. Jednocześnie wyłącza zaś prawo organu do badania zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Orzecznictwo dopuszcza w szczególności badanie, czy egzekwowany obowiązek nadal istnieje (por. m.in. wyrok NSA z 2 czerwca 2011 r. sygn. akt II FSK 170/10, wyrok WSA w Gdańsku 22 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 1470/19).

Przedawnienie składek regulowane jest w art. 24 u.s.u.s., który podlegał licznym nowelizacjom. Zgodnie z art. 24 ust. 4 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 roku należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat. Mocą ustawy z dnia 18 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2002/241/2074) – obowiązującej od dnia 1 stycznia 2003 roku - termin przedawnienia tych należności uległ wydłużeniu do lat 10. Z dniem 1 stycznia 2012 roku, na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 roku o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. 2011/232/1378) - zmieniającego treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s., skrócony został okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy należności składkowych za lata 2001-2008, a zatem nie ulega wątpliwości, że bieg terminu przedawnienia tych należności rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 roku i w konsekwencji zastosowanie ma art. 27 powyższej ustawy regulujący zagadnienia intertemporalne. Zgodnie z jego ust. 1, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 roku, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 roku. Wedle zatem zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od dnia 1 stycznia 2012 roku. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 roku nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 roku) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej, ale tylko wówczas jeśli nie nastąpiły zdarzenia uzasadniające zawieszenie bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia.

Na bieg terminu przedawnienia mają wpływ okoliczności, szczegółowo wskazane w art. 24 ust. 5 i nast. u.s.u.s. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej takie zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Do wygaśnięcia należności dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego biegu (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3443/21).

Rozważając kwestię braku przedawnienia zaległości składkowych ZUS w swoim postanowieniu wskazuje na zawieszenie biegu terminów przedawnienia. Wobec powyższego wskazać należy, że stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 roku do 1 stycznia 2022 roku) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych i powszechnych wskazuje się, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego (por. wyroki WSA w Lublinie: z 19 września 2018 r., I SA/Lu 396/18 i z 15 stycznia 2020 r., I SA/Lu 676/19). Przyjmuje się, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, rozumienie się również upomnienie wymienione w art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej. Egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Z treści tego przepisu wynika, że co do zasady postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia wyżej wymienionego upomnienia. Wobec tego upomnienie to należy uznać za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Jest więc ono pierwszą i do tego konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s., innymi słowy doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 20 marca 2018 r., I SA/Bd 132/18).

Taka sytuacja występuje w przypadku zobowiązanej. Z uwagi na nieopłacenie składek za okres 03/2001, 04/2001, od 10/2001 do 12/2008 ZUS 12 i 13 stycznia 2011 roku wystawił upomnienia obejmujące zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za ww. okres. Upomnienia doręczone zostały w trybie art. 44 k.p.a. za zwrotnym potwierdzeniem odbioru 1 lutego 2011 roku.

W związku z powyższym, na postawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s, bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek za okres od 03/2001, 04/2001, od 10/2001 do 12/2008 roku uległ zawieszeniu od 1 lutego 2011 roku i jest zawieszony nadal do czasu zakończenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Nadmieniono, że na ww. nieuregulowane zaległości, wskazane w upomnieniach ZUS 22 lutego 2011 roku wystawił tytuły wykonawcze nr TW1060011000706, TW1060011000707, TW1060011000713 do TW1060011000774, TW1060011000776, TW1060011000777, TW1060011000783 do TW1060011000859, TW1060011000861, TW1060011000862, TW1060011000868 do TW1060011000927 doręczone zobowiązanej 11 marca 2011 roku.

Inna sytuacja w kwestii zawieszenia biegu terminu przedawnienia występuje w przypadku zadłużenie na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/2011 do 08/2011. W tym przypadku bieg terminu przedawnienia wskazanych składek uległ zawieszeniu na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s [9] zgodnie z którym ulega on zawieszeniu od dnia wszczęcia przez ZUS postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek

podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Pismem z 17 października 2011 roku zawiadomiono zobowiązaną o wszczęciu postępowania w sprawie dokonania wymiaru z urzędu na ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec - sierpień 2011 rok. Pismo to zobowiązana odebrała 11 października 2011 roku. ZUS decyzją z 20 marca 2012 roku doręczoną 12 kwietnia 2011 roku, określił zobowiązanej wysokość zadłużenia za powyższy okres. Ponieważ na powyższą decyzje zobowiązana nie wniosła odwołania stała się ona prawomocna 13 maja 2012 roku. Zatem zgodnie z art. 24 ust, 5f ustawy u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od 27 października 2011 roku czyli od dnia wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia do 13 maja 2012 roku czyli do dnia uprawomocnienia się decyzji.

Następnie z uwagi na nieuregulowanie przez zobowiązaną powyższego zadłużenia wynikającego z prawomocnej decyzji ZUS z 20 marca 2012 roku wierzyciel 18 lipca 2012 roku wystawił tytuł wykonawczy nr TW4060012027326.

Odpis ww. tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanej 26 lipca 2012 roku, a zatem, na postawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek uległy ponownie zawieszeniu od 26 lipca 2012 roku czyli od dnia w którym zobowiązana odebrała tytuł wykonawczy i jest zawieszony nadal do czasu zakończenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem Dyrektora, organ egzekucyjny dokonał prawidłowej analizy przepisów prawa regulujących przedawnienie należności z tytułu składek. Wziął pod uwagę okoliczności powodujące zawieszenie biegu termu przedawnienia należności składkowych, określone w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. i art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Organ egzekucyjny szczegółowo opisał wszystkie okoliczności istotne dla kwestii przedawnienia w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Dodatkowo wskazano, że na chwilę obecną, jak wynika z informacji organu egzekucyjnego, pracodawca zobowiązanej przekazuje systematycznie co miesiąc część jej wynagrodzenia, tym samym nie można stwierdzić podnoszonej bezskuteczności egzekucji.

W skardze na powyższą decyzję zobowiązana zarzuciła:

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, iż w niniejszym postępowaniu uzyska się kwotę wyższą od poniesionych kosztów postępowania egzekucyjnego;

- obrazę przepisów prawa procesowego a to art. 59 § 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 roku) polegający na jego błędnej interpretacji poprzez zaniechanie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec wystąpienia całkowitej bezskuteczności egzekucji.

Stawiając powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez umorzenie niniejszego postępowania egzekucyjnego toczącego na podstawie następujących tytułów wykonawczych TW1060011000706; TW1060011000707; TW1060011000713 do TW1060011000774 TW1060011000776; TW1060011000783 do TW1060011000859; TW1060011000861 TW1060011000862; TW1060011000868 do TW1060011000927 oraz TW4060012027326, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia wraz postanowieniem ZUS z 19 września 2023 roku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wskazała, że bezsporne w niniejszej sprawie jest zaniechanie ich uiszczenia przez skarżącą. Ta okoliczność jest skutkiem problemów finansowych i brakiem pieniędzy na ich uregulowanie. W okresie, za który skarżąca zalega z uiszczeniem składek na ubezpieczenie społeczne, prowadziła działalność gospodarczą. Wobec braku spodziewanych zysków z działalności gospodarczej zobowiązana podjęła się pracy zarobkowej na podstawie umowy o pracę, począwszy od 2011 roku. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę. Jednakże dla niniejszej sprawy zasadnicze znaczenia ma fakt zaniechania wykazania przez ZUS prowadzona egzekucja była w jakimkolwiek stopniu skuteczna. Skuteczność egzekucji warunkuje dalszą możliwość kontynuacji egzekucji. Artykuł 59 § 2 u.p.e.a. wyraźnie o tym stanowi. Oznacza to, iż aby organ mógł kontynuować egzekucję dotychczas podjęte czynności winny oznaczać się skutecznością. W przypadku całkowitej bezskuteczności stosownie do treści przywołanego przepisu winno ulec umorzeniu. Za taką interpretacją przemawiają względy funkcjonalne. Za takim procedowaniem przemawiają względy ekonomiki procesowej.

Zaakcentowano, że w uzasadnieniu zaskarżonych orzeczeń brak jest jakiejkolwiek informacji o wyegzekwowanych w toku egzekucji od skarżącej pieniądzach. Wynika z tego wniosek, iż na ówczesną chwilę było ono całkowicie bezskuteczne. Jego koszty przewyższały odzyskane środki pieniężne. W ocenie skarżącej ta okoliczność winna skutkować wydaniem przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne skutkowałoby kontynuacją biegu okresu przedawnienia dochodzonego roszczenia. Należy mieć na względzie, iż organ egzekucyjny poprzez zaniechanie wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego działał na szkodę zobowiązanej. Z zasad ogólnych wynika, iż takie postępowanie nie jest dopuszczalne. Obywatel nie powinien ponosić konsekwencji zaniechań organów państwowych. Jest to ewidentne działania na jej szkodę.

Skarżąca podniosła także, że zobowiązania objęte wskazanymi tytułami wykonawczymi uległy przedawnieniu, czego organy nie uwzględniły.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu z innych przyczyn niż wskazane w skardze.

Zgodnie z treścią art. 59 § 1 u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą pojawić się zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy zauważył, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej nastąpiło na podstawie wystawionych 22 lutego 2011 roku tytułów wykonawczych nr TW1060011000706, TW1060011000707, TW1060011000713 do TW1060011000774, TW1060011000776, TW1060011000777, TW1060011000783 do TW1060011000859, TW1060011000861, TW1060011000862, TW1060011000868 do TW1060011000927. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego stwierdził brak w deklaracjach będących podstawą wystawienia tytułów wykonawczych nr TW1060011000705, TW1060011000708, TW1060011000709, TW1060011000710, TW106001lÓ00711, TW1060011000712, TW1060011000775, TW1060011000778, TW1060011000779, TW1060011000780, TW1060011000781, TW1060011000782, TW1060011000860, TW1060011000863, TW1060011000864, TW1060011000865, TW1060011000866, TW1060011000867 pouczenia wymaganego art 3a § 2 pkt 1 u.p.e.a. i z tej przyczyny umorzono postępowanie egzekucyjne w oparciu o powyższe tytuły.

W odniesieniu do pozostałych tytułów organ odwoławczy, w ślad za ZUS, uznał, że zostały one prawidłowo wystawione i nie stwierdził braku pouczenia wskazanego w ww. przepisie. Tymczasem w aktach sprawy brak jest deklaracji stanowiących podstawę do ich wystawienia pozwalających na kontrolę, czy deklaracje stanowiące podstawę ich wystawienia takie pouczenie zawierały.

Dalej, z treści art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. wynika, że jedną z przesłanek umorzenia jest brak doręczenia doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu. Zarówno ZUS, jak i Dyrektor powołują się na fakt doręczenia w trybie art. 44 k.p.a. upomnień z 12 i 13 stycznia 2011 r. przed wystawieniem tytułów wykonawczych nr TW1060011000706, TW1060011000707, TW1060011000713 do TW1060011000774, TW1060011000776, TW1060011000777, TW1060011000783 do TW1060011000859, TW1060011000861, TW1060011000862, TW1060011000868 do TW1060011000927 oraz TW4060012027326. Jednakże analiza akt administracyjnych sprawy nie pozwala na taką ocenę, bowiem brak jest ww. upomnień. Sam fakt potwierdzenia skierowania upomnień jest niewystarczający, bowiem to treść upomnienia pozwala na ustalenie jakie deklaracje mogły stanowić podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Art. 3a § 2 pkt 2 u.p.e.a. jednoznacznie zaś zezwala na wszczęcie postępowania egzekucyjnego jedynie po doręczeniu upomnień, jeżeli zobowiązanie wynika z deklaracji składek na ubezpieczenia społeczne.

Stąd też za przedwczesne należy uznać stanowisko organów co do kwestii przedawnienia zobowiązania, bowiem dopiero jednoznaczne stwierdzenie, oparte o stosowne dokumenty pozwala na ocenę, czy zobowiązanie istnieje, czy też nie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uzupełni materiał dowodowy w niniejszej sprawie i na jego podstawie ponownie oceni, czy zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, czy też nie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł jak w sentencji.