Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 171/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 6 § 1 pkt 4, art. 64 § 6
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2019 poz 1553
law: Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
article: art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 2, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Damiana Bronowicki Sędziowie Sędzia WSA Alina Rzepecka Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2024 r. sprawy ze skargi Burmistrza Gminy i Miasta N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. Uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] marca 2024 r. nr [...], w całości. 2. Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Burmistrz Gminy i Miasta wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Z akt administracyjnych postępowania wynika następujący stan faktyczny sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku M. sp. z o.o., w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu nieuiszczonego, zadeklarowanego podatku od nieruchomości za okres od marca 2014 r. do grudnia 2020 r., wraz z odsetkami za zwłokę. Podstawę prawną postępowania stanowiły tytuły wykonawcze o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] wystawione przez Burmistrza Gminy i Miasta.

Zmierzając do wyegzekwowania należności objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi, organ egzekucyjny: - zawiadomieniem z [...] r., na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], dokonał zajęcia wierzytelności stanowiącej zwrot podatku od towarów i usług, u Naczelnika Urzędu Skarbowego; - zawiadomieniem z [...] r., na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego dla spółki przez I. S.A.; - zawiadomieniem z [...] r., na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu nieuregulowanych faktur, dostaw i świadczonych usług w S. sp. z o.o.; - zawiadomieniem z [...] r., na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], dokonał zajęcia nieruchomości stanowiącej własność M. sp. z o.o.; - zawiadomieniem z [...] r., na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego dla spółki przez S S.A.; - zawiadomieniem z [...] marca 2022 r., na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] dokonał zajęcia nieruchomości położonej w [...], dla której Sąd prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Z akt postępowania wynika również, że wskazane czynności egzekucyjne okazały się nieefektywne. Trzy licytacje nieruchomości, z uwagi na brak licytantów, nie doszły do skutku, a wyniku zastosowania pozostałych środków egzekucyjnych, wyegzekwowano kwotę 440,87 zł. W prowadzonym postępowaniu organ egzekucyjny podjął szereg innych czynności zmierzających do wyegzekwowania należności, w tym m.in. zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych prowadzonych dla spółki przez: Bank [...], Bank [...], P. S.A., B. S.A. (S. S.A.), Bank [...] S.A. oraz M. S.A. Zawiadomienia o zajęciu wierzytelności organ egzekucyjny skierował także do S. sp. z o.o., L. sp. z o.o., X. sp. z o.o., V. sp. z o.o. oraz E. sp. z o.o.

Zebrane przez organ egzekucyjny akta i materiały w sprawie, zawierające protokoły z [...] r. oraz [...] r. o stanie majątkowym zobowiązanej spółki, raporty z dostępnych baz danych oraz informacje z systemów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, GUS REGON, Krajowego Rejestru Sądowego, Centralnej Ewidencji Pojazdów - nie ujawniły innego majątku M. sp. z o.o.

Wobec bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny, postanowieniem z [...] r., powołując się na przepisy art. 59 § 2 w związku z art. 59 § 3 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - umorzył przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie, z uwagi na brak możliwości dalszego dochodzenia od zobowiązanej kosztów egzekucyjnych powstałych w toku tego postępowania, organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] stycznia 2024 r., poinformował wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnych w kwocie 101 086,51 zł.

Na wniosek Burmistrza Gminy i Miasta, Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] r. wydał postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 99 579,60 zł. Postanowienie doręczono 8 marca 2024 r.

W złożonym zażaleniu Burmistrza Gminy i Miasta wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu. Zarzucił naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.), poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie oraz naliczenie maksymalnej kwoty opłaty za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych i niedokonanie miarkowania wysokości tej opłaty, pomimo że egzekucja z tych wierzytelności nie doprowadziła do wyegzekwowania od dłużnika jakichkolwiek należności.

Uzasadniając swoje stanowisko odwołał się do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 grudnia 2023 r., sygn. akt III FSK 4999/21, zgodnie z którym wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Podkreślił, że rozważania w zakresie opłaty manipulacyjnej w świetle omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. odnieść należy również do opłaty za dokonane czynności egzekucyjne objętej w art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a., z zastrzeżeniem, że podstawą egzekucyjnego stanu faktycznego będzie w tym przypadku wysokość egzekwowanego świadczenia pieniężnego oraz powtarzalność pobrań wskazanych w pkt 1 wymienionego przepisu. Jeżeli więc egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty ma zostać określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem elementów (okoliczności) egzekucyjnego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie, można zastosować konkretną metodę obliczenia opłaty, pod warunkiem, że będzie ona odpowiednia ( i uzasadniona w relacji czynności, nakładu pracy i trudności indywidualnej sprawy egzekucyjnej. W powyższym kontekście formalnoprawne uzasadnienie zastosowania określonej metody obliczenia opłat, o których stanowi art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., nie jest samodzielnie tożsame z uzasadnieniem adekwatności tej metody do danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej.

W ocenie żalącego, organ egzekucyjny, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, powinien każdorazowo ocenić efektywność i celowość podejmowanych czynności egzekucyjnych, a w konsekwencji dokonać odpowiedniego miarkowania naliczonej opłaty. Tymczasem, w omawianym postępowaniu, organ automatycznie naliczył opłaty za czynności zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w maksymalnej wysokości, pomimo, że czynności te były zupełnie nieefektywne i nie przyniosły żadnego skutku, to jest nie doprowadziły do wyegzekwowania od dłużnika jakichkolwiek należności.

Postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał m.in., że ustawą z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 20 lutego 2021 r., ustawodawca zmienił zasady i tryb naliczania opłat egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Potrzeba zmiany ustawy wynikała z wydanego 28 czerwca 2016 r. wyroku sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał Konstytucyjny uznał niektóre dotychczasowe zasady naliczania opłategzekucyjnych za niezgodne z Konstytucją. Wskazana ustawa weszła w życie z dniem 20 lutego 2021 r., jednak jak wynika z jej art. 6 - w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Oznacza to, że do kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed datą 20 lutego 2021 r., zgodnie z wolą ustawodawcy, stosuje się przepisy dotychczasowe z uwzględnieniem zastrzeżeń określonych w art. 6 ust. 2-4 oraz art. 7-11 ustawy zmieniającej. W art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawodawca określił, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1 (tj. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. Zgodnie zaś z ust. 3 wskazanego artykułu: nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł.

W art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawodawca określił, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnych w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1 (tj. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40 000 zł. Zgodnie z ust. 3 wskazanego artykułu: nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 40 000 zł.

W ocenie organu z brzmienia przepisów przejściowych, mających zastosowanie do nieuregulowanych kosztów egzekucyjnych naliczonych na podstawie przepisów, które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 zostały uznane za niekonstytucyjne, wynika, że ustanowiono górną granicę poboru w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej oraz w odniesieniu do sumy opłat za wszystkie czynności egzekucyjne.

Organ podkreślił, że postępowanie egzekucyjne w sprawie zostało wszczęte przed dniem 20 lutego 2021 r. i tym samym koszty egzekucyjne w tym postępowaniu zostały naliczone na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed nowelizacji.

Zgodnie z art. 64 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed 20 lutego 2021 r. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 , pobiera za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr; za zajęcie nieruchomości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34 200 zł; za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego 10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł.

Zgodnie z art. 64 § 6 powołanej ustawy organ egzekucyjny pobiera także opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Nowelizacja przepisów, która weszła w życie 20 lutego 2021 r., nie zmieniła zasady określonej w art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którą koszty egzekucyjne, tj. opłaty ponoszone za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, obciążają zobowiązanego. Zasadność takiej regulacji wynika z faktu, że całe postępowanie egzekucyjne i podejmowane w jego toku czynności egzekucyjne są następstwem niewykonania przez zobowiązanego wustawowym terminie ciążącego na nim obowiązku.

Organ przypomniał, że w rozważanej sprawie wydanie zaskarżonego postanowienia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było następstwem umorzenia postępowaniaegzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność.

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy w świetle powołanych powyżej przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy zmieniającej z 4 lipca 2019 r., organ odwoławczy nie stwierdził uchybień, uzasadniających wycofanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.W jego ocenie akta potwierdzają prawidłowe wszczęcie egzekucji administracyjnej oraz dokonanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego poszczególnych czynności egzekucyjnych, skutkujących naliczeniem kosztów egzekucyjnych należnych organowi egzekucyjnemu.

Podniesione zarzuty są w ocenie organu niezasadne. Zastosowanie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu do 19 lutego 2021 r. oraz zmieniającej ją ustawy z dnia 4 lipca 2019 r., wskazujących bezpośredni sposób wyliczenia należnej opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne wraz z ograniczeniem ich maksymalnej wysokości – eliminuje w ocenie organu - konieczność szczegółowej analizy adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych pod kątem wskazań Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyroku z 28 czerwca 2016 r.

W odniesieniu do zarzutów braku miarkowania naliczonych kosztów egzekucyjnych, organ odwoławczy podkreśla, że przedstawione przez żalącego stanowisko nie uwzględnia całokształtu zmian w zakresie kosztów egzekucyjnych, jakie zostały wprowadzone do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na mocy ustawy zmieniającej z dnia 4 lipca 2019 r. oraz przepisów przejściowych zawartych w tej ustawie. Wskazana ustawa weszła w życie 20 lutego 2021 r., jednak jak wynika z jej art. 6, nie znajduje ona zastosowania w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed ww. datą, co oznacza, że podstawą naliczania kosztów egzekucyjnych w tych postępowaniach, zgodnie z wolą ustawodawcy pozostają przepisy dotychczasowe. Jednocześnie jednak w art. 7 - art. 10 ustawy zmieniającej ustawodawca ustanowił ograniczenia poboru opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne, które nie zostały wyegzekwowane lub zapłacone przed dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów, dostosowując zasady w ww. zakresie do wymogów wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Ustawodawca uwzględnił tym samym fakt, że w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych przed nowelizacją, powstały już koszty egzekucyjne pod rządami zmienianej ustawy. Stosownie do art. 64 § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obowiązek uiszczenia opłat za czynności egzekucyjne wymienione w art. 64 § 1 powstawał bowiem z chwilą dokonania danej czynności.

W przepisach art. 7 - art. 10 ustawy zmieniającej z dnia 4 lipca 2019 r. ustawodawca określił więc zasady poboru kosztów egzekucyjnych, które nie zostały wyegzekwowane lub zapłacone przed dniem wejścia w życie nowelizacji, ograniczając opłatę manipulacyjną do kwoty 100 zł pomniejszanej o kwotę pobraną z tego tytułu oraz opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed zmianą - do kwoty 40.000 zł pomniejszanej o kwotę pobraną z tego tytułu. W ocenie organu przytoczone regulacje jednoznacznie wskazują, że do opłaty manipulacyjnej, jak również opłat za czynności egzekucyjne, które nie zostały w całości wyegzekwowane lub zapłacone dobrowolnie przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, zastosowanie mają przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem, że tak ustalona wysokość opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynnośćegzekucyjną nie może przekraczać odpowiednio 100 zł i 40.000 zł, na podstawie jednego tytułu wykonawczego. Wprowadzono zatem górną granicę wspomnianych opłat, co było główną przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r.), poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, a w konsekwencji błędne uznanie, że organ egzekucyjny prawidłowo naliczył opłatę za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych w maksymalnej wysokości i nie dokonał miarkowania wysokości tej opłaty, pomimo że egzekucja z tych wierzytelności nie doprowadziła do wyegzekwowania od dłużnika jakichkolwiek należności.

Wskazując na powyższy zarzut Skarżący wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwaną dalej P.p.s.a., sprawę skierowano na posiedzenie niejawne do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 P.p.s.a., tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest ocena, czy organ egzekucyjny w prawidłowy sposób ustalił koszty postępowania egzekucyjnego i czy obliczając je uwzględnił standardy określone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. W art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawodawca określił, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. W art. 7 ust. 3 ww. ustawy zmieniającej określił zaś, że nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł. Ponadto w art. 8 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej określił zaś, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnych w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40.000 zł. W art. 8 ust. 2 ww. ustawy zmieniającej określił zaś, że jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata, o której mowa w ust. 1, została częściowo wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 40.000 zł, opłatę pobiera się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 40.000 zł a kwotą opłaty wyegzekwowanej lub zapłaconej.

Przypomnieć należy, że postępowanie egzekucyjne toczyło się od 2017 r. na podstawie szeregu tytułów wykonawczych, a zakończyło [...].12.2023 r., tj. w dniu wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność.

Tym samym, prawidłowo organy w swoich rozważaniach uwzględniły stan prawny sprzed zmian dokonanych ustawą z dnia 4 lipca 2019 r., tj. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.

Jednak jako nieprawidłowe należało uznać stanowisko organu egzekucyjnego w zakresie wykładni art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., gdyż nie uwzględnia ono treści wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), który odnosi się właśnie do stanu prawnego sprzed 20 lutego 2021 r. Zdaniem sądu, nie można zatem podzielić stanowiska organu, że wobec zmiany stanu prawnego od 20 lutego 2021 r., wcześniejsze wytyczne dotyczące miarkowania kosztów egzekucyjnych nie mają zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

W ocenie Sądu, dla rozstrzygnięcia sprawy, istotne znaczenie ma prawidłowa interpretacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym. W przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją, nie powoduje utraty mocy tego przepisu. Tym samym przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany, jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 725/21).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie, ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji, powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami, stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania, podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym, stają się więc obciążeniem podatkowym. Nadto Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. W konkluzji swoich rozważań Trybunał Konstytucyjny uznał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie, konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków, wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Skutkiem analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. Zadaniem organów jest więc określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji RP (art. 8 ust. 2). Do czasu postulowanej przez Trybunał Konstytucyjny nowelizacji ustawy, możliwe i konieczne jest bowiem orzekanie o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem standardów i wskazówek określonych we wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2019 r., I GSK 232/19 i cyt. tam orzecznictwo).

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy, określając wysokość opłaty za dokonanie czynności (np.: zajęcia rachunku bankowego, czy zajęcia nieruchomości) nie zastosowały się do standardów i wskazań, zawartych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Owo naruszenie należy postrzegać w kategoriach adekwatności ustalonej opłaty względem poziomu skomplikowania, czasochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Podkreślić należy, na co zwracał uwagę w swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika, stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Podkreślić należy, że stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych i czynności za dokonanie których zostały one pobrane, powinien pozostawać w rozsądnej (racjonalnej) zależności, czyli tak, jak przedstawił to Trybunał Konstytucyjny. W tym też właśnie objawiać się będzie miarkowanie z uwzględnieniem standardów określonych w tymże wyroku.

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie, organy nie przeprowadziły tak rozumianego "miarkowania". Brak jest jakiejkolwiek argumentacji, w tym wywodów wspartych stosownymi dokumentami, która wskazywałaby w sposób klarowny i jednoznaczny na faktyczny nakład pracy i rzeczywiście poniesione koszty finansowe w aspekcie podnoszonej już czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych. Przeciwnie, organy uznały, że zastosowanie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu do 19 lutego 2021 r. oraz zmieniającej ją ustawy z dnia 4 lipca 2019 r., wskazujących bezpośredni sposób wyliczenia należnej opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne wraz z ograniczeniem ich maksymalnej wysokości – eliminuje - konieczność szczegółowej analizy adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych pod kątem wskazań Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyroku z 28 czerwca 2016 r.

Dlatego też uprawnione jest stwierdzenie, że zarówno w postanowieniu organu I, jak i II instancji nie wykazano, iż określone w ten sposób koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności, mających na celu wyegzekwowanie należności, wynikających z tytułów wykonawczych, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 2, 107 § 3 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 18, art. 64 § 1 pkt 4 art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Tym samym, uwzględniając skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, organy powinny odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2020 r., I GSK 536/20, 30 lipca 2020 r., I GSK 736/20, I GSK 836/20). Opłaty te powinny być przy tym tak obliczone, aby wierzyciel nie odebrał ich jako swoistej kary. Trzeba również zauważyć, że wysokość opłat nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności, jak też stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia.

Jak trafnie wskazał NSA w wyroku z dnia 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 643/22, "Redukowanie kosztów egzekucyjnych według zasad wskazanych w art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej może nastąpić tylko wówczas, gdy koszty te powstały wcześniej (przed wejściem w życie ww. ustawy), czyli powinno być poprzedzone procesem ustalenia ich w prawidłowej wysokości. Proces ten powinien zostać przeprowadzony według "starych" zasad, tj. z uwzględnieniem przepisów obowiązujących przed ich zmianą oraz zaleceń Trybunału Konstytucyjnego. Inaczej mówiąc, prawidłowe zastosowanie regulacji z art. 7 i art. 8 ustawy nowelizującej wymaga w pierwszej kolejności wyliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych według zasad obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej (wynika to wprost z art. 7 i art. 8 ust. 1 tej ustawy), a zatem stosując zalecenia Trybunału Konstytucyjnego. Wejście w życie ustawy nowelizującej tego obowiązku nie wyeliminowało."

Rozpoznając sprawę ponownie, organ powinien uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna, powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednak, organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, istotne jest zachowanie racjonalnej zależności, pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone tak, aby nie można było postawić organowi skutecznego zarzutu pozyskania nieuzasadnionego dochodu (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2019 r., I SA/Kr 408/19).

Z przytoczonych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie w całości (pkt 1 wyroku). O kosztach postępowania w kwocie 580 zł orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. (pkt 2 wyroku).