Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 308/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Świadczenie socjalne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 40
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 28 marca 2023 r. nr SKO/RŚ-423/99/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. Uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz K. K. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. K. (dalej: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 28 marca 2023 r. nr SKO/RŚ-423/99/2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Góry z dnia 5 stycznia 2023 r. nr OPS.4702.1.VII.2023 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący w dniu 27 lipca 2022 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – J. K. (ur. [...] r.). Do wniosku dołączył m.in. akt zgonu ojca (męża matki), orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki z dnia 13 marca 2020 r. wydane na stałe, dokumentację medyczną matki, świadectwa pracy oraz oświadczenia dwóch sióstr.

W dniu 19 sierpnia 2022 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy.

Decyzją z dnia 27 września 2022 r. Burmistrz odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdził, że skarżący spełnił przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ powodem niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest konieczność sprawowania osobistej opieki nad matką, a o odmowie zdecydowała treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.).

Pismem z 27 września 2022 r. (wpływ do organu – 30 września 2022 r.) do postępowania zgłosił się pełnomocnik skarżącego – adwokat.

SKO - w wyniku rozpoznania odwołania – decyzję tę uchyliło w całości decyzją z dnia 20 czerwca 2022 r. i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia z powodu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i braków w materiale dowodowym, co nakazało uzupełnić.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, w tym w zakresie postępowania dowodowego, decyzją z 5 stycznia 2023 r. wydaną m.in. na podstawie art. 17 i art. 24 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022, poz. 615 ze zm.; dalej: u.ś.r.) Burmistrz odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. z tytułu opieki nad matką skarżącego. Wskazał, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie zaświadczeń lekarskich ustalił też, że matka skarżącego cierpi na otępienie atypowe lub mieszane w chorobie Alzheimera, potrafi poruszać się z balkonikiem lub prowadzona przez inną osobę, nie spożywa samodzielnie posiłków, wymaga kontroli podczas jedzenia, wymaga pomocy w myciu, ubieraniu się i zaprowadzaniu do toalety, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej całodobowej opieki oraz jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Ponadto choruje na nadciśnienie tętnicze i chorobę niedokrwienną serca, jest po zawale, jej stan sukcesywnie się pogarsza, była wielokrotnie hospitalizowana. Jest demencji starczej, z brakiem logicznego kontaktu słownego. W 2021 r. przebyła leczenie zabiegowe złamania szyjki kości udowej. Na podstawie wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ustalił, że matka skarżącego jest długotrwale chora, niezdolna do samodzielnej egzystencji, jej stan się diametralnie pogorszył, ma zawroty głowy, nie jest w stanie utrzymać się na nogach, wymaga asysty przy poruszaniu się w mieszkaniu i ale szybko się męczy, jest pampersowana. Nie poznaje najbliższej rodziny, nie pamięta imion swoich dzieci, ma zmienne zachowania, często mówi do ma halucynacje, jest agresywna, często budzi się i chce iść do swojej rodzinnej miejscowości, jest całkowicie nieświadoma, że wykonuje czynności zagrażające jej życiu i zdrowi. Próbowała uciec z domu przez okno i złamała nogę. Skarżący opiekuje się matką 24 godziny na dobę, jego łóżko stoi obok łóżka matki, przygotowuje posiłki, karmi matkę, dawkuje i podaje leki, wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne i smaruje maściami, umawia wizyty lekarskie, organizuje transport, załatwia sprawy urzędowe oraz wykonuje wszystkie obowiązki domowe. Skarżący pracował od 1983 r. w różnych zakładach pracy. Ostatnie zatrudnienie skarżącego trwało w okresie od 28 listopada 2028 r. do 28 listopada 2020 r., a rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z powodu upływu okresu, na który została zawarta. Od 7 grudnia 2020 r. skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny i pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Oceniając te okoliczności Burmistrz uznał, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad matką, natomiast nie podejmował jej ze względu właśnie na konieczność sprawowania tej opieki. W wyniku przesłuchania sióstr skarżącego oraz samego skarżącego Burmistrz ustalił, że E. S. mieszka w tym samym budynku co skarżący z matką, opiekowała się matką wcześniej i zrezygnowała ze świadczenia pielęgnacyjnego, poszukuje pracy, ma rodzinę (mąż i dwoje dzieci w wieku 16 i 19 lat) , choruje na boreliozę i ma kłopoty z pamięcią, nie ma możliwości wsparcia finansowego matki. E. K. mieszka samotnie w G., ma dwie dorosłe córki, przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym z powodu choroby kręgosłupa, nie jest w stanie opiekować się matką ani wspierać ją finansowo. Skarżący od utraty zatrudnienia pomagał siostrze w opiece nad matką, podejmował wtedy prace dorywcze, chciał podjąć zatrudnienie, ale pogarszający się stan zdrowia matki był w tym przeszkodą.

Wobec ustalenia, że znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego powstał w 2014 r., czyli w 72 życia, to niespełniony został w sprawie warunek momentu powstania niepełnosprawności uregulowany w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , który to przepis Burmistrz ma obowiązek zastosować pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 stwierdzającego jego niezgodność w pewnym zakresie.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika – zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na skutek którego stwierdzona została niekonstytucyjność części normy prawnej w zakresie, w jaki różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W toku postępowania odwoławczego SKO na podstawie art. 136 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a) zleciło Burmistrzowi przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego na okoliczność, czy E. S. podjęła zatrudnienie.

Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu uznało, inaczej niż organ pierwszej instancji, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może mieć w sprawie zastosowania z uwagi na ww. wyrok TK. Następnie ustaliło, ze niespornie matka skarżącego legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności wydanym na stałe. Analizując ustalenia w sprawie SKO uznało, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a wykonywaną przez niego opieką nad matką. Argumentowało, że nie kwestionuje niepełnosprawności matki skarżącego oraz faktu sprawowania opieki nad nią, która to opieka wynika przede wszystkim z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica. Jednakże nie można pominąć okoliczności, że oprócz skarżącego osobami zobowiązanymi do opieki nad matką skarżącego są jeszcze jego siostry. O ile w przypadku E. K. istnieją obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką (nie zamieszkuje w tej samej miejscowości co matka, sama ma problemy ze zdrowiem, gdyż przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym), o tyle w przypadku E. S. takich przeszkód nie ma. Ma ona taki sam adres zamieszkania co skarżący i matka, co oznacza, że w tym samym domu mieszkają dwie osoby, które nigdzie nie pracują i obie potrafią opiekować się matką. E. S. miała bowiem przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad matką , a chociaż przedłożyła skierowania do poradni specjalistycznych w związku z diagnozowaniem jej zdrowia z powodu boreliozy, to jednak podała, że aktywnie poszukuje pracy. Świadczy to o fakcie, że jej stan zdrowia pozwala na wykonywanie zatrudnienia, mimo problemów zdrowotnych, a zatem może też dzielić opiekę nad matką z bratem, skarżącym. W konsekwencji SKO uznało, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącemu, ponieważ przy należytej organizacji swojego czasu i przy współpracy z siostrą mógłby pogodzić pracę (np. w formie umowy zlecenia czy w niepełnym wymiarze czasu pracy) ze sprawowaniem opieki nad matką. Opieka nad matką nie wyklucza zatem podjęcia pracy przez skarżącego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wniósł też o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędna wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skargi przedstawił argumentację popierającą zarzuty i wnioski skargi odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrola legalności dotyczyła decyzji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką skarżącego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd w składzie orzekającym podziela prezentowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych ocenę prawną, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (wyrok NSA z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 631/22, wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 226/21; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Norma art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazuje na warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi więc sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, w związku z którym jest obiektywnie zmuszona do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Zauważenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia (wyrok NSA z dnia 16 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 282/23, CBOSA).

Normę art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1875/22, wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; CBOSA).

W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącego jest wdową, a skarżący mieści się w kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Również bezsporne jest, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Nie jest też sporne, że jej stan zdrowia (m.in. choroba Alzheimera) uniemożliwia samodzielną egzystencję oraz wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby. Nie jest też kwestionowane, że siostra skarżącego miała przyznane decyzją z dnia 24 maja 2021 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką skarżącego, która na jej wniosek została uchylona decyzją z dnia 5 lipca 2022 r.

Decyzje organów różnią się co do przyczyn odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Burmistrz uznał, że zebrane w sprawie dowody wskazują na spełnienie przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., lecz ze względu na określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. moment powstania niepełnosprawności matki skarżącego (w 72 roku życia) świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane.

Zdaniem SKO, ze względu na ustalenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego zleconego przez organ odwoławczy, skarżący przy należytej organizacji swojego czasu i przy współpracy z siostrą (E. S.) i dzieląc z nią opiekę nad matką, mógłby pogodzić pracę - np. w formie umowy zlecenia czy w niepełnym wymiarze czasu pracy - ze sprawowaniem tej opieki. Uznał w konsekwencji, że w sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitego braku możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego.

Wedle natomiast skarżącego spełnione zostały wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W pierwszej kolejności Sąd za prawidłową uznał ocenę organu odwoławczego w zakresie zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten był przedmiotem badania zgodności z Konstytucją RP, a Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. 2014.1443). stwierdził jego niekonstytucyjność w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Należy zatem uznać, że ww. przepis nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a ocena przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego musi odbywać się z pominięciem art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim Trybunał Konstytucyjny uznał go za niezgodny z Konstytucją RP, a zatem z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności (por. m.in. wyrok NSA z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1639/21, wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2269/22, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 8/19, wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, CBOSA).

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji pod względem przeprowadzonej w niej oceny spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd podkreśla na wstępie, że – zgodnie z tym przepisem - do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną osobą na podstawie tego przepisu niezbędne jest łączne występowanie trzech przesłanek, tj.: (1) istnienie obowiązku alimentacyjnego, (2) rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz (3) legitymowanie się przez podopiecznego wnioskodawcy orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak któregokolwiek z tych elementów powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.

Mimo braku zdecydowanej konkluzji w decyzji odwoławczej w zakresie trzeciej z ww. przesłanek, to przedstawione w niej ustalenia co do stanu zdrowia matki skarżącego i zakresu opieki nad nią wskazują, że SKO okoliczności tej nie kwestionuje. Podobnie jak organ pierwszej instancji, który ocenę w tym zakresie wypowiedział w decyzji.

Ocena ta jest prawidłowa. Sąd nie ma wątpliwości, że udokumentowany w sprawie (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, wywiad środowiskowy, dokumentacja medyczna) stan zdrowia matki skarżącego jednoznacznie wskazuje na jej całkowitą niezdolność do samodzielnej egzystencji, konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki przez inną osobę przez całą dobę. Ani organ odwoławczy, ani organ pierwszej instancji nie mają też wątpliwości, że zakres i intensywność sprawowanej opieki co do zasady wykluczają podjęcie zatrudnienia przez jednego opiekuna.

Sporny w istocie jest brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez konkretnie skarżącego a opieką nad matką. Organ związek ten kwestionuje nie ze względu na zakres opieki, lecz ze względu na możliwe i obowiązkowe współdzielenie tej opieki przez niepracującą siostrę skarżącego mieszkającą w tym samym budynku co matka i mającą doświadczenie w tej opiece (jako wcześniej opiekująca się matką i pobierająca z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne).

Nie ma wątpliwości, że skarżący mieści się w katalogu osób zobowiązanych alimentacyjnie względem matki jako jej syn. Nie może też być kwestionowane, że obowiązek ten spoczywa na dzieciach matki skarżącego, ponieważ jest wdową.

Organ odwoławczy uważa jednak, że nie tylko skarżący ma obowiązek opiekować się matką, ale także jego siostra E. S., która mieszka pod tym samym adresem i w tym samym budynku, co skarżący z matką. Nie pracuje, ale aktywnie pracy poszukuje, więc może i potrafi wykonywać czynności opiekuńcze względem matki dzieląc ten obowiązek ze skarżącym. W tym zakresie SKO wskazało na ustalenia wynikające z dowodu z przesłuchania siostry skarżącego przeprowadzonego w ramach zlecenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego na etapie postępowania odwoławczego – w trybie art. 136 k.p.a.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że akta sprawy nie potwierdzają, by o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania E. S. zawiadomiony był pełnomocnik skarżącego, również w protokole z przesłuchania tej osoby nie wynika, by uczestniczył w nim skarżący. Walor dowodowy tego przesłuchania jest wiec wątpliwy. Wynikające z akt wydruki z tzw. "śledzenia przesyłek" – usługi P. S.A. – nie mogą w świetle k.p.a. stanowić dowodu doręczenia pisma ani w trybie zwykłym, ani elektronicznym.

Niezależnie od tej wady postępowania Sąd wskazuje, że katalog podmiotów uprawnionych do przyznania tego świadczenia, w dacie orzekania przez organy, określał art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niewątpliwi skarżący jak i jego pozostałe rodzeństwo (obie siostry) należą do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 22 lutego 1064 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną wynikającą z prawomocnego wyroku tut. sądu z dnia 28 czerwca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 45/23 (CBOSA) i przyjmuje za własną. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). W świetle przedstawionych wyżej regulacji oczywiste jest, że wszystkie dzieci matki skarżącego, w tym skarżący, są zobowiązane w pierwszej kolejności do wykonywania na jego rzecz świadczeń alimentacyjnych, zaś ze względu na równy stopień ich pokrewieństwa, obowiązek ten obciąża ich w równym stopniu.

Zwraca uwagę fakt, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie określa, która z osób wymienionych w tym przepisie powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną jak również brak jest kryteriów jakimi należy się kierować przy wyborze takiej osoby. Ponadto przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. wymienia enumeratywnie przesłanki negatywne, których zaistnienie powoduje, że świadczeni pielęgnacyjne nie przysługuje. Wśród tych przesłanek ustawodawca nie wskazał sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to prawo ma jeszcze inne rodzeństwo. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie, komu z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego przysługuje prawo do skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne należy pozostawić samej rodzinie. Nie można w sposób rozszerzający formułować w drodze wykładni dodatkowych przesłanek przesądzających o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które nie zostały wprost wyrażone przez ustawodawcę. Pogląd zgodnie z którym, jeżeli jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21, CBOSA). Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe stanowisko, Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela.

Wobec faktu, że wszystkie dzieci matki skarżącego pozostają w tej samej grupie osób zobowiązanych do alimentacji i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, o jego przyznaniu powinno decydować przede wszystkim ustalenie, czy rzeczywiście skarżący sprawuje opiekę nad matką oraz czy z powodu tej opieki (w tym jej zakresu) rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc ustalenie, czy spełnia on podstawowe przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wbrew natomiast stanowisku SKO przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, w żaden sposób nie jest uzależnione od stwierdzenia możliwości sprawowania tej opieki przez kogokolwiek z jego rodzeństwa, którego obowiązek alimentacyjny wobec matki nie wyprzedza obowiązku alimentacyjnego skarżącego, lecz jest z nim równy. Takich kryteriów, jak już wcześniej podniesiono, art. 17 u.ś.r. nie przewiduje.

Nie ma zatem znaczenia prawnego podnoszona przez SKO okoliczność, że niepracująca obecnie, a wcześniej opiekująca się matką siostra skarżącego może pomóc w sprawowaniu opieki w taki sposób, że konieczność sprawowania opieki nad matką nie będzie wykluczała podjęcia jakiegokolwiek – choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia przez skarżącego. Nie ma to bowiem wpływu na uznanie, że w konsekwencji nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką a rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia. SKO nie jest uprawnione do badania i weryfikacji alternatywnych sposobów zapewnienia matce skarżącego niezbędnej opieki w sytuacji, gdy jedno z dzieci do takiej opieki się zobowiązuje i taką opiekę faktycznie sprawuje.

O ile ustalenia faktyczne wskazują, że skarżący, jako jedyny z rodzeństwa, wziął na siebie pełny ciężar opieki nad matką i zakres tej opieki wyklucza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia, badanie możliwości sprawowania tej opieki również przez pozostałe osoby zobowiązane w równym stopniu do alimentacji, pozostaje zbędne.

Organ odwoławczy nie kwestionuje, że rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącego nie ma znaczenia dla oceny spełnienia tej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co Sąd akceptuje. Z akt sprawy administracyjnej jasno wynika, że skarżący pracował od 1983 r., a ostatnie zatrudnienie zakończył (ze względu na zamknięty okres zatrudnienia) w dniu 28 listopada 2020 r. i został zarejestrowany jako bezrobotny pobierając zasiłek.

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy. Narusza też przepisy procesowe, tj. art. 79 i art. 10 § 1 k.p.a. Natomiast poprzedzająca ją decyzja Burmistrza narusza przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku)

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji winny uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

O kosztach (pkt V sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.