Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 101/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 11 ust. 2, art. 107 ust. 4, ust. 4a
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.), , Protokolant asystent sędziego Robert Latek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 17 listopada 2023 r. znak: SKO.4115.255.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 listopada 2023 r., nr SKO.4115.255.2023 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 775) – dalej: k.p.a.; art. 39 ust. 1-2, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 3 ust. 4, art. 107 ust. 4, ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 901) – dalej: u.p.s., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 20 września 2023 r., znak I WPŚ.4120.19161.2023 o odmowie przyznania M. M. zasiłku celowego w miesiącu wrześniu 2023 r. z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Posiłek w szkole i w domu".

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego zasiłku celowego skarżąca wystąpiła w dniu 17 sierpnia 2023 r. W treści wniosku strona wskazywała, że w związku z pogorszeniem się jej stanu zdrowia wnosi o przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego w drodze rozmowy telefonicznej, tak jaj dotychczas.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia 20 września 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego zasiłku celowego wskazując, iż pomimo podejmowanych przez pracowników organu pomocowego prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, skarżąca uniemożliwiła jego przeprowadzenie. Powyższe, stosownie do brzmienia art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s. stanowiło podstawę do negatywnego rozpatrzenia żądania strony wnioskującej.

Nie zgadzając się z podjętą decyzją M. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie, w którym zarzucała naruszenie zarówno przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 8, art. 10, art. 40, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., jak i przepisów prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 1 w zw. z art. 4, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s., a nadto art. 15o ustawy covidowej. Strona wnosiła o zmianę kwestionowanej decyzji i przyznanie wnioskowanego zasiłku celowego. W obszernym uzasadnieniu odwołania strona kwestionowała stanowisko organu, co do braku współpracy z organem pomocowym, to jest uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wskazując w tym zakresie, iż z uwagi na jej stan zdrowia, znany organowi pomocowemu, jak również sytuację epidemiczną w kraju, skarżąca wnosiła o przeprowadzenie przedmiotowego wywiadu środowiskowego telefonicznie, tak jak przy rozpatrywaniu wcześniej składanych przez nią wniosków. Strona podnosiła nadto, iż spełnia ustawowe warunki otrzymania wnioskowanej pomocy, a jej sytuacja życiowa i majątkowa nie uległa poprawie od momentu poprzednio przeprowadzonego wywiadu, który miał miejsce niespełna 6 miesięcy wcześniej.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 17 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało na charakter i zadania pomocy społecznej (art. 3 u.p.s.), przewidziane prawem formy pomocy społecznej, w tym wnioskowany przez skarżącą zasiłek celowy (art. 39 ust. 1-3 u.p.s.), jak i ustawowe przesłanki warunkujące jej udzielenie (art. 7, art. 8 u.p.s.), w tym obowiązek współdziałania osób wnioskujących o tę pomoc z organem pomocowym (art. 4 u.p.s.), co polega między innymi na konieczności umożliwienia przez osobę wnioskującą o udzielenie pomocy, przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub też jego aktualizacji (art. 107 u.p.s.). Przy czym, co organ odwoławczy podkreślił, odmowa zadośćuczynienia obowiązkowi współdziałania z organem pomocowym w powyższym zakresie stanowi podstawę wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia (art. 11 ust. 2, art. 107 ust. 4a u.p.s.).

Dalej Kolegium wskazało, iż dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych bezspornie wynika, iż wskutek złożonego żądania skarżącej pracownicy organu pomocowego podejmowali bezskuteczne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (aktualizacji) w miejscu zamieszkania strony. Możliwości, czy też celowości przeprowadzenia tego wywiadu nie ograniczał fakt korzystania przez skarżącą ze stałych form pomocy społecznej, gdyż rozstrzygając o przyznaniu zasiłku celkowego organ pomocowy kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do okoliczności konkretnej sprawy, w oparciu o ustalenia dokonane w toku przeprowadzonego wywiadu. Kierowana do strony korespondencja w tej sprawie, jak również telefoniczne próby nawiązania kontaktu ze skarżącą celem ustalenia dogodnej dla strony daty przeprowadzenia wywiadu, przy zachowaniu wszelkich możliwych środków ostrożności, nie przyniosły jakiegokolwiek skutku. Skarżąca konsekwentnie odmawiała przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, wskazując, iż wszelkie niezbędne informacje odnośnie co do jej sytuacji majątkowej i rodzinnej przekazała wcześniej do organu, w szczególności w trakcie rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 18 sierpnia 2023 r. i oczekuje przeprowadzenia wywiadu telefonicznie, stosownie do treści art. 15o ustawy covidowej.

W ocenie Kolegium fakt odwołania, z dniem 1 lipca 2023 r. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego, prowadzi do stwierdzenia, iż brak było przesłanek do zastosowania trybu określonego w art. 15o ustawy covidowej, a wskazana wyżej postawa strony, skutkująca w rezultacie brakiem możliwości przeprowadzenia obligatoryjnego wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania, stanowi przejaw braku współdziałania strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, co z kolei uzasadniało negatywne rozpatrzenie żądania skarżącej. Stąd też podnoszone w odwołaniu zarzuty, co do naruszenia zarówno przepisów prawa procesowego, jak i prawa materialnego nie zasługują na uwzględnienie, a objęta odwołaniem decyzja odpowiada prawu.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, zarzucała naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe, sprzeczne z rzeczywistością ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz ocenę zgromadzonego materiału dowodowego;

- art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw, to jest oparcie kwestionowanego rozstrzygnięcia na fałszywych okolicznościach i odstąpienie od utrwalonej, stałej praktyki przeprowadzania wywiadów środowiskowych u wnioskodawczyni telefonicznie, za czym przemawiała i nadal przemawia sytuacja życiowa skarżącej, jej stan zdrowia oraz sytuacja epidemiczna w kraju;

- art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w szczególności poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji;

- art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2 art. 38, art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s. poprzez pominięcie, iż skarżąca spełnia ustawowe przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia i oparcie negatywnego rozstrzygnięcia o stwierdzenie, iż skarżąca nie współpracowała z organem pomocowym poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy skarżąca z uwagi na liczne schorzenia, swoją sytuację bytową, w tym fakt samodzielnego zamieszkiwania, jak i panującą w kraju sytuację epidemiczną Covid 19 wnosiła o przeprowadzenie wywiadu w formie telefonicznej;

- art. 15o ustawy covidowej poprzez jego niezastosowanie.

W obszernym uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony kwestionował twierdzenie organu, co do podejmowanych prób nawiązania kontaktu ze skarżącą, czy to telefonicznego, czy to e-mail, w celu umówienia się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony. Oświadczył, że poza przeprowadzoną w dniu 11 sierpnia 2023 r. w jego obecności rozmową telefoniczną ze skarżącą, wykaz połączeń z telefonu jego mocodawczyni, z którym zapoznał się jako pełnomocnik, nie potwierdza argumentacji organu. Odnośnie do wskazywanych przez organ prób nawiązania kontaktu ze skarżącą za pośrednictwem poczty elektronicznej, pełnomocnik wskazał, że strona już w kwietniu informowała organ pomocowy o awarii komputera, która wykluczyła jakąkolwiek możliwość nawiązania z nią kontaktu w ten sposób. Jednocześnie zdaniem pełnomocnika skarżącej podejmowane próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, bez uprzedniego zawiadomienia strony o tym zamiarze pozostają sprzeczne z obowiązującymi przepisami. Pełnomocnik kwestionował również zasadność skierowania do skarżącej, bez uprzedniego telefonicznego, czy też sms uprzedzenia strony, korespondencji z lipca 2023 r. zawierającego wezwanie do osobistego stawiennictwa w placówce organu pomocowego, które to pismo, co istotne odebrane zostało przez stronę, po upływie wyznaczonego w nim terminu. Co więcej, pełnomocnik podkreślał, iż przed wysłaniem przedmiotowego pisma organ nie ustalił, czy strona przebywa pod wskazanym adresem i czy ma możliwość odbioru przesyłki. Dalej strona podkreślała, iż sytuacja zdrowotna i rodzinna skarżącej była znana organowi pomocowemu, w oparciu o składane przez stronę pisemne wnioski i wyjaśnienia, zarówno w sprawie przedmiotowego zasiłku celowego, jak i w innych postępowaniach z udziałem strony. Co więcej, od daty ostatnio przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie upłynął okres 6 miesięcy, a sytuacja strony nie uległa poprawie, a wręcz pogorszeniu. Tym samym za nieuprawnione w ocenie pełnomocnika skarżącej uznać należy stanowisko organu, co do uniemożliwienia przez skarżącą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ miał bowiem świadomość, że orzeczony w stosunku do skarżącej umiarkowany stopień niepełnosprawności, szereg schorzeń, na które cierpi skarżąca, ryzyko ponownego zarażenia strony wirusem covid lub inną chorobą zakaźną wyłącza możliwość przyjmowania osób postronnych, a tym samym uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w inny sposób niż w drodze wywiadu telefonicznego, co strona konsekwentnie podnosiła. Co więcej, wbrew twierdzeniu organu, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w tej formie nadal jest możliwe, co wcześniej przyznawali pracownicy organu, którzy taki wywiad przeprowadzali chociażby w marcu 2023 r. Wobec powyższego kierowanie do skarżącej pism, pomimo braku możliwości ich odbioru, czy też nakładanie na stronę obowiązku osobistego stawiennictwa w siedzibie organu, zdaniem pełnomocnika uznać należy za postępowanie niehumanitarne, z góry nastawione w sposób negatywny do strony, co skarżąca wiąże z wniesioną przez nią wcześniej skargą na pracownika organu pomocowego. Za zasadnością powyższego świadczy między innymi okoliczność pozostawienia skarżącej bez jakichkolwiek środków do życia i wnioskowanej pomocy rzeczowej, pomimo posiadanej wiedzy o trudnej sytuacji życiowej strony. Z tych wszystkich względów, zdaniem pełnomocnika strony, wniesioną skargę, jak i wskazane w niej zarzuty uznać należy za w pełni zasadną i konieczną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W dniu 15 maja 2024 r. obecny na rozprawie pełnomocnik skarżącej popierał wniesioną skargę oraz zawarte w niej zarzuty i wnioski. Oświadczył, że skarżąca utrzymuje się z pomocy innych osób, a świadczona przez niego na rzecz skarżącej pomoc prawna świadczona jest pro bono. Dalej pełnomocnik wyjaśniał, że według jego wiedzy pracownicy organu pomocowego przychodzili do domu skarżącej i kontaktowali się z nią telefonicznie, w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W jednym przypadku, w dniu 11 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej był świadkiem nawiązania tego kontaktu. Oświadczył, że wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej nie mógł być przeprowadzony bądź to z uwagi na stan zdrowia skarżącej bądź też z uwagi na jej nieobecność. Wskazał również, że próby nawiązania kontaktu skarżącej z pracownikami organu pomocowego były bezskuteczne. Zaznaczył nadto, że skarżąca nie jest w stanie przewidzieć, czy nawet w przypadku umówienia się na konkretną datę z pracownikami organu pomocowego w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jego przeprowadzenie będzie możliwe, co wynika z jej stanu zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi M. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 17 listopada 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 20 września 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej zasiłku celowego we wrześniu 2023 r. z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Posiłek w szkole i w domu".

Materialnoprawną podstawę kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901) – dalej: u.p.s.

Natomiast istota sporu sprowadza się do oceny zasadności twierdzenia organu administracji, co do braku współpracy skarżącej z organem pomocowym, polegającym na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 107 ust. 4 u.p.s., w miejscu zamieszkania strony, co w konsekwencji skutkowało negatywnym rozpatrzeniem żądania skarżącej, zawartym we wniosku z dnia 17 sierpnia 2023 r.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 1-4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Z powyższych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. m.in. wyroki NSA: z 23 września 2008 r., I OSK 1511/07; z 5 września 2017 r., I OSK 2031/16; wyrok WSA w Warszawie z 23 marca 2022 r., I SA/Wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2022 r., II SA/Gl 571/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jedną z ustawowych form pomocy społecznej jest wnioskowany przez skarżącą, uregulowany w art. 39 ust. 1-3 u.p.s., zasiłek celowy, który jak wynika z treści wskazanego przepisu może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. W przypadku tego świadczenia organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także, że zostanie przyznana w formie i wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Innymi słowy spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej wysokości.

Podkreślenia również wymaga, że ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 11 ust. 2 wymienia szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że brak aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia.

Natomiast jak wynika z art. 107 ust. 4 u.p.s. w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a u.p.s.). Wskazać również należy, iż jak wynika z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r. poz. 893), co do zasady rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Wywiad ten jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Na stronie ubiegającej się oświadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych w takiej formie. Co do zasady ta forma postępowania wyjaśniającego nie może zostać zastąpiona innymi środkami dowodowymi (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2019 r., I OSK 3598/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obligatoryjna czynność, jaką jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji z uwagi na swą istotę, stanowi formę współpracy beneficjenta z organem pomocowym, której brak może przynieść dla niego negatywne skutki. Jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2016 r., I OSK 2186/16; wyrok NSA z 19 kwietnia 2011 r., I OSK 60/11; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie podkreśla się również, iż uwzględnienie jedynie wykładni językowej powołanego przepisu art. 107 ust. 4 zd. 1 u.p.s. prowadziłoby do wniosku, że każdorazowo po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ ma obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zakładając jednak domniemanie racjonalności prawodawcy oraz cel tego przepisu - zapoznanie się przez organ z aktualną sytuacją życiową wnioskodawcy, należy przyjąć, iż wolą ustawodawcy było - o czym świadczy treść zdania drugiego art. 107 ust. 4 ustawy - by wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową, kolejną aktualizacją wywiadu, a następował on nie rzadziej, niż co 6 miesięcy (por. wyrok WSA w Krakowie z 26 października 2023 r., III SA/Kr 1775/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej jednak w ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę, użyty przez ustawodawcę zwrot "nie rzadziej niż co 6 miesięcy", nie wyłącza uprawnienia organu pomocowego do wcześniejszego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji między innymi w przypadku powzięcia wiedzy o zmianie istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych dotyczących osoby objętej pomocą społeczną, czy też w celu weryfikacji zasadności udzielanej pomocy. Zatem konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji przed upływem wskazanego wyżej 6 miesięcznego okresu winna być oceniania każdorazowo, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy. Tym bardziej, iż jak wskazuje się w orzecznictwie aktualizacja wywiadu środowiskowego ma być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie, a korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy (por. wyrok NSA z 5 października 2021 r., I OSK 501/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż przedmiotowa skarga jest jedną z kilkunastu skarg, tożsamych pod względem podniesionych zarzutów i przedstawionej argumentacji, wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na podjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi rozstrzygnięcia odmawiające przyznania skarżącej wnioskowanych przez nią form pomocy społecznych, w zbieżnym okresie. Z akt administracyjnych przesłanych do sądu wraz z przedmiotową skargą bezspornie wynika, iż w okresie następującym po złożeniu przez skarżącą wniosku o przyznanie zasiłku celowego we wrześniu 2023 r. do dnia wydania decyzji organu I instancji organ pomocowy podejmował próby nawiązania kontaktu ze skarżącą, celem ustalenia dogodnej dla strony daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. O powyższym świadczą między innymi przedłożone przez organ kserokopia protokołu kontroli w miejscu zamieszkania skarżącej, kserokopie sporządzonych notatek służbowych pracownika organu pomocowego na okoliczność bezskutecznej próby przeprowadzenia wywiadu w środowisku skarżącej, czy też wydruki dokumentujące przebieg rozmów telefonicznych oraz korespondencji sms ze stroną. Ponadto Sądowi z urzędu wiadomo, na podstawie akt administracyjnych przesłanych przy pozostałych skargach strony, iż co najmniej od maja 2023 r. organ pomocowy podejmuje bezskuteczne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej. Z przedłożonej dokumentacji wprost wynika, iż strona, jak i jej pełnomocnik posiadają wiedzę, co do konieczności przeprowadzenia tego wywiadu w miejscu i w formie wskazywanej przez organ, jako niezbędny warunek rozpatrzenia zgłoszonego przez nią żądania. Z przedłożonych dokumentów wynika również, iż pomimo deklarowanego przez pracownika organu pomocowego zachowania wszelkich dostępnych środków ostrożności, strona skarżąca konsekwentnie odmawiała przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, argumentując to złym stanem zdrowia i żądała przeprowadzenia tego wywiadu, tak jak dotychczas w drodze telefonicznej. Powyższe potwierdza także złożone na rozprawie, w dniu 15 maja 2024 r. stanowisko pełnomocnika skarżącej, który jak już wcześniej wskazano oświadczył do protokołu rozprawy, iż "według jego wiedzy pracownicy organu pomocowego przychodzili do domu skarżącej i kontaktowali się z nią telefonicznie, w celu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W jednym przypadku, w dniu 11 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej był świadkiem nawiązania tego kontaktu (...) "wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej nie mógł być przeprowadzony bądź to z uwagi na stan zdrowia skarżącej bądź też z uwagi na jej nieobecność" (...) "skarżąca nie jest w stanie przewidzieć, czy nawet w przypadku umówienia się na konkretną datę z pracownikami organu pomocowego w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jego przeprowadzenie będzie możliwe, co wynika z jej stanu zdrowia". Podkreślić należy, iż treść sporządzonego protokołu została odczytana pełnomocnikowi skarżącej, który nie wnosił do niego żadnych zastrzeżeń. Tym samym za nieuzasadnioną uznać należy argumentację skargi, co do braku wykazania przez organ administracji podejmowanych prób nawiązania kontaktu ze skarżącą w celu umówienia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Powyższemu twierdzeniu strony przeczą dokonane w sprawie, udokumentowane ustalenia faktyczne, które nie zostały skutecznie podważone przez stronę skarżącą. Co więcej, zawarte w treści skargi stwierdzenie pełnomocnika o braku wykazania przez organ podejmowanych prób nawiązania kontaktu pozostaje w wewnętrznej sprzeczności z przedstawioną w dalszej części skargi argumentacją strony, co do zasadności i skuteczności podejmowanych w tym zakresie działań procesowych organu pomocowego, jak i z powołanymi wyżej wyjaśnieniami złożonymi do protokołu rozprawy. W ocenie Sądu nie znajdują również uzasadnienia podnoszone przez pełnomocnika strony argumenty, co do braku uprzedniego telefonicznego poinformowania skarżącej o zamiarze wysłania na wskazany przez nią adres pisma procesowego, jak również brak uprzedniego ustalenia, czy skarżąca przebywa pod wskazanym adresem i czy ma możliwość podjęcia korespondencji. Podkreślić należy, iż obowiązujące przepisy nie obligują organów administracji do wcześniejszego "anonsowania" kierowanych do stron postępowania pism procesowych, a negatywne skutki nieodebrania korespondencji, kierowanej do strony na prawidłowy, wskazany przez nią adres obciążają tę stronę (art. 41 k.p.a.).

Wobec powyższego, w ocenie Sądu procedujące w sprawie organy administracji obu instancji zasadnie uznały, iż postępowanie strony skarżącej wypełnia przesłankę braku współdziałania z organem, które jak wcześniej wskazano jest obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 4 u.p.s.), a w świetle brzmienia art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a ustawy może stanowić powód wydania decyzji odmownej. Podkreślić w tym należy, że odmawiając skarżącej pomocy, organy w żaden sposób nie kwestionowały jej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, a jedynie uznały, że konieczne jest przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego, wskazując w tym zakresie na podnoszone przez stronę pogorszenie sytuacji w jakiej się znajduje, jak również na konieczność przeprowadzenia ceny rzeczywistych potrzeb skarżącej oraz ich zakresu w miejscu zamieszkania strony, co dotychczas nie było możliwe z uwagi na ogłoszony Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii , a następnie stan zagrożenia epidemicznego wirusem Coivid 19 (odwołany z dniem 1 lipca 2023 r.) i wynikające z powyższego ograniczenia. Z materiału sprawy administracyjnej wynika dostatecznie jasno, że skarżąca nie miała woli współdziałania, mimo przychylnej postawy organu. W toku postępowania przed organem I instancji strona skarżąca bądź ignorowała wezwania organu, bądź też wskazywała, że przeprowadzenie wywiadu w jej ocenienie nie jest zasadne i nie ma takiego obowiązku. Przy czym, co w sprawie ma istotne znaczenie, była informowana o obowiązku przeprowadzenia wywiadu i skutkach niedochowania tej czynności. Toteż zasadnie doszło do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. Organy orzekające uzasadniając zajęte stanowisko nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

Wobec powyższego zarzuty skargi, co do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 w zw. art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie.

Natomiast, co do zarzutu skargi od noszącego się do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. wskazać należy, iż zgodne i z ugruntowanym poglądem orzecznictwa sam fakt pozbawienia strony czynnego uczestnictwa w toku postępowania administracyjnego nie oznacza, że decyzja taka, choć naruszająca zasadę postępowania administracyjnego będzie musiała zostać uchylona w trybie sądowej kontroli. Uchylenie bowiem takiej decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy strona skarżąca wykaże, że umożliwienie jej wzięcia udziału w postępowaniu, a w szczególności przedsięwzięcie konkretnych czynności procesowych, mogłoby mieć istotny wpływ na treść wydawanej decyzji. A contrario, nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji sam brak zawiadomienia strony o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy jej czynny udział i tak nie mógłby doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia odmiennego niż to wydane bez jej aktywnego uczestnictwa. W tak przedstawionej sytuacji uchylenie decyzji, z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. nie będzie miało racjonalnych podstaw i mogłoby prowadzić do przewlekłości postępowania. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z 15 marca 2024 r., I GSK 287/23; wyrok NSA z 23 listopada 2023 r., II OSK 563/21; wyrok NSA z 20 czerwca 2023, II OSK 2157/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie strona wywodząc zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie wykazała jednocześnie, iż naruszenie to uniemożliwiło dokonanie jej jakiejkolwiek czynności procesowej.

Wobec dokonanych w sposób bezsporny, wskazanych wyżej ustaleń, co do braku współpracy skarżącej z organem pomocowym Sąd za nieuzasadnione uznał również zarzuty skargi, co od naruszenia wskazanych w niej przepisów art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2 art. 38, art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s. Sąd dostrzega, iż powołany w skardze art. 38 u.p.s. reguluje instytucję zasiłku okresowego, a przedmiotem skargi jest odmowa przyznania skarżącej zasiłku celowego, jednakże przyjmuje, iż powyższe stanowi pomyłkę pisarską strony skarżącej, wynikającą prawdopodobnie z wielości wniesionych skarg.

Natomiast, co do zarzucanego naruszenia art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych wskazać należy, iż zgodnie z brzmieniem tej normy z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie: 1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824), oraz, 2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub 3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy. Z treści przywołanego przepisu wynika zatem, że możliwość odstąpienia od przeprowadzenia wywiadu w sposób określony w ustawie o pomocy społecznej wystąpi w sytuacji uzasadniającej izolację osób zobowiązanych z uwagi na Covid-19. Z uwagi na charakter omawianych czynności i ich znaczenia dla prowadzonych postępowań, co zostanie omówione w dalszych rozważaniach, odstąpienie od wywiadu przeprowadzanego w miejscu zamieszkania podmiotów zobowiązanych i z ich bezpośrednim udziałem musi być traktowane jako wyjątek od reguły. W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie wskazywały organy administracji wyjątek ten nie wystąpuje, gdyż w dacie złożenia przez skarżącą wniosku z dnia 17 sierpnia 2023 r. na terenie kraju nie obowiązywał już stan zagrożenia epidemicznego, gdyż został odwołany z dniem 1 lipca 2023 r. Stąd też zarzut naruszenia art. 15o ustawy covidowej nie znajduje uzasadnienia.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

ds