Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 75/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 września 2023 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 listopada 2022 r., nr SKO Gd/3276/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. H. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 24 listopada 2022 r., nr SKO Gd/3276/22, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy K., w imieniu którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., z 24 maja 2022 r., nr 260/2022, o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

B. H. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką I. W.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej, I. W. (ur. 8 lutego 1929 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z 14 maja 2012 r. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Wynika z niego, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od grudnia 2009 r.

W toku postępowania, w tym na podstawie przeprowadzonego w dniu 24 stycznia 2022 r. wywiadu środowiskowego, organ I instancji ustalił, że I. W. jest wdową, mieszka wspólnie ze skarżącą, choruje przewlekle na niewydolność nerek, niewydolność krążenia, migotanie przedsionków, miażdżycę, naczyniopochodne zawroty głowy, jaskrę, AMD-zwyrodnienie plamki żółtej. Matka skarżącej niedowidzi (brak widzenia na jedno oko, a na drugie oko – widzi tylko cienie). Stan zdrowia I. W. ulega systematycznemu pogorszeniu od 2010 r., a od około 2015 r. jej stan zdrowia na tyle pogorszył się, że wymaga ona wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. W tamtym czasie taką pomoc świadczyła siostra skarżącej, A. S. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy ustalił, że skarżąca pracowała do czerwca 2020 r. Nie podjęła wówczas kolejnego zatrudnienia ze względu na to, iż matka skarżącej wymagała już całodobowej opieki. Siostra skarżącej, A. S., ze względu na pogarszający się własny stan zdrowia, nie mogła już sprawować opieki nad matką. Skarżąca, w ramach sprawowanej opieki, pomaga matce wstać i umyć się, zmienia pampersy, przygotowuje ubrania, posiłki, dawkuje i podaje trzy razy dziennie leki, robi zakupy, gotuje, pierze, sprząta, prasuje, realizuje recepty, umawia wizyty lekarskie, zmienia pościel, załatwia sprawy urzędowe. Skarżąca wskazała, że trudno jej określić czas trwania i częstotliwość poszczególnych czynności, ponieważ spędza z matką większość czasu w ciągu dnia. Matka skarżącej jest w stanie samodzielnie umyć twarz, spożyć posiłek, poruszać się po mieszkaniu o lasce, jednak wymaga w tych czynnościach nadzorowania. Jak ustalił pracownik socjalny, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, który pracuje we Francji i w domu jest cztery razy w roku po dwa tygodnie, dlatego nie jest w stanie pomagać żonie w opiece nad teściową. Oprócz skarżącej, I. W. ma jeszcze pięcioro dzieci, które jednak z różnych względów nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie pracownika socjalnego, I. W. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, a tym bardziej wykonywać czynności dnia codziennego, wymaga całodobowej opieki i wsparcia osób drugich w codziennym funkcjonowaniu.

Organ I instancji ustalił, że skarżąca podejmowała zatrudnienie w latach 1982-2020. W okresie od czerwca 2020 r. do sierpnia 2020 r. pobierała z ZUS dodatek solidarnościowy, a od 2 sierpnia 2020 r. do 1 września 2021 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w K.. W oświadczeniu z 1 lutego 2022 r. skarżąca wskazała, że posiada wykształcenie zawodowe w zawodzie młynarz, a także potrafi obsługiwać kasę fiskalną. Nie jest jednak w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy, ze względu na konieczność sprawowania długotrwałej opieki nad matką.

Decyzją z 24 maja 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia jako przyczynę odmowy wskazując niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie można ustalić, czy niepełnosprawność I. W. powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole, jednak nie później niż do ukończenia przez nią 25. roku życia.

Na skutek wniesionego odwołania decyzją z 24 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stwierdził natomiast, że w sprawie nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy zawodowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy Kolegium stwierdziło, że rozmiar i zakres opieki nie wymusza na skarżącej niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, bowiem I. W. po mieszkaniu może poruszać się przy pomocy laski (wymaga kontroli z powodu zawrotów głowy), samodzielnie myje twarz, samodzielnie spożywa wcześniej przygotowane przez córkę posiłki. Czynności wykonywane przez skarżącą związane z osobistą opieką nad matką sprowadzają się zaś do pomocy w przygotowaniu i podania leków, przygotowania posiłków, zmiany pampersa, pomocy w kąpieli, przygotowania ubrań.

Organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Natomiast czynności takie jak gotowanie, sprzątanie, pranie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych itp., są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Zdaniem Kolegium, czynności związane z opieką nad matką, przy właściwej organizacji oraz odpowiednim zabezpieczeniu, nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, nie wymagają całodobowej osobistej opieki. Organ odwoławczy podkreślił, że wnioskodawczyni nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż I. W. nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Czynności składające się na zakres opieki nad matką w większości są wykonywane w pewnych odstępach czasu, nie zajmują stale czasu wnioskodawczyni. Kolegium zauważyło, że przy zatrudnieniu w niepełnym wymiarze czasu pracy pieluchomajtki zabezpieczają osobę niepełnosprawną na kilka godzin podczas nieobecności drugiej osoby. Odnosząc się do okoliczności, iż I. W. porusza się przy pomocy laski, ale ma zawroty głowy i wymaga z tego powodu kontroli, organ II instancji wyjaśnił, że w takiej sytuacji można zastosować stabilny sprzęt ułatwiający poruszanie się, np. chodzik, który umożliwia samodzielne poruszanie się osoby niepełnosprawnej, daje stabilizację przy poruszaniu się właśnie po to, aby osoba ta mogła poruszać się samodzielnie, bez pomocy drugiej osoby.

Kolegium zauważyło także, że skarżąca pracowała do 24 czerwca 2020 r., a stosunek pracy ustał na skutek upływu czasu, na który została zawarta umowa o pracę, a zatem nie była to rezygnacja z uwagi na konieczność opieki nad matką. Ponadto, organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżąca ma rodzeństwo, które mogłoby wspomóc wnioskodawczynię w sprawowaniu opieki nad matką, chociażby w minimalnym zakresie.

Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy oraz stan faktyczny sprawy Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Organ odwoławczy uznał zatem rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające przyznania stronie wnioskowanego świadczenia (choć z innych przyczyn) za zgodne z prawem.

Skarżąca wniosła skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, której zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca zarzuciła także rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Ponadto, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych pełnomocnik skarżącej wskazał, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, iż rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Tym samym, jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżąca ma prawo wyboru czy podejmie zatrudnienie i będzie dzieliła się obowiązkiem alimentacyjnym względem matki z pozostałym rodzeństwem czy też będzie czyniła osobiste starania poprzez osobistą opiekę. Organy administracyjne nie mogą decydować za stronę w jaki sposób będzie wywiązywała się ona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 24 listopada 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy K., w imieniu którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., z 24 maja 2022 r., o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ I instancji w wydanej decyzji jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ nie można ustalić, czy niepełnosprawność I. W. powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole, jednak nie później niż do ukończenia przez nią 25. roku życia. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium stwierdziło natomiast, że z uwagi na rzeczywisty zakres i charakter sprawowanej opieki, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ odwoławczy zauważył także, że skarżąca pracowała do 24 czerwca 2020 r., a stosunek pracy ustał na skutek upływu czasu, na który została zawarta umowa o pracę, a zatem nie była to rezygnacja z uwagi na konieczność opieki nad matką. Ponadto, Kolegium zwróciło uwagę, że skarżąca ma rodzeństwo, które mogłoby wspomóc wnioskodawczynię w sprawowaniu opieki nad matką, chociażby w minimalnym zakresie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W okolicznościach niniejszej sprawy, w świetle art. 17 ust. ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r., skarżąca jako zobowiązana do alimentacji względem matki należy do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Przeszkodą w przyznaniu świadczenia skarżącej nie mógł być podniesiony przez organ odwoławczy fakt posiadania przez skarżącą rodzeństwa, które potencjalnie mogłoby sprawować opiekę nad matką. Wskazać bowiem należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa kto spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej winien sprawować opiekę nad nią i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia I. W. niezbędnej opieki przez pozostałe osoby zobowiązane względem niej do alimentacji w sytuacji, gdy to skarżąca pozostaje w pełnej dyspozycji niepełnosprawnej matki, udzielając jej wszechstronnej pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu (zob. wyroki NSA: z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21; z 28 lipca 2022 r., I OSK 1867/21, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tej sytuacji ocenie należało poddać stanowisko Kolegium co do braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką. W niniejszej sprawie organ odwoławczy zaakcentował przede wszystkim, że przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ rozmiar i zakres opieki nie wymusza na skarżącej niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy

Zdaniem Sądu, analiza całokształtu materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez organ odwoławczy wniosków co do niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad matką.

W toku postępowania, w tym na podstawie przeprowadzonego w dniu 24 stycznia 2022 r. wywiadu środowiskowego, organ I instancji ustalił, że matka skarżącej jest wdową i mieszka wspólnie ze skarżącą. I. W. choruje przewlekle na niewydolność nerek, niewydolność krążenia, migotanie przedsionków, miażdżycę, naczyniopochodne zawroty głowy, jaskrę, AMD-zwyrodnienie plamki żółtej, niedowidzi (brak widzenia na jedno oko, a na drugie oko – widzenie tylko cieni). Stan zdrowia matki skarżącej ulegał systematycznemu pogorszeniu od 2010 r., a od około 2015 r. jej stan zdrowia na tyle pogorszył się, że wymaga ona wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. W tamtym czasie taką pomoc świadczyła siostra skarżącej – A. S. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy ustalił, że skarżąca pracowała do czerwca 2020 r. Nie podjęła jednak kolejnego zatrudnienia ze względu na to, iż matka skarżącej wymagała już całodobowej opieki, a siostra skarżącej A. S., ze względu na pogarszający się własny stan zdrowia, nie mogła już zaś sprawować opieki nad matką. Skarżąca, w ramach sprawowanej opieki pomaga matce wstać i umyć się, zmienia pampersy, przygotowuje ubrania, posiłki, dawkuje i podaje trzy razy dziennie leki, robi zakupy, gotuje, pierze, sprząta, prasuje, realizuje recepty, umawia wizyty lekarskie, zmienia pościel, załatwia sprawy urzędowe. Skarżąca wskazała, że trudno jej określić czas trwania i częstotliwość poszczególnych czynności, ponieważ spędza z matką większość czasu w ciągu dnia. Matka skarżącej jest w stanie samodzielnie umyć twarz, spożyć posiłek, poruszać się po mieszkaniu o lasce, jednak wymaga w tych czynnościach nadzorowania.

Skarżąca w sposób szczegółowy opisała wykonywane przez nią czynności opiekuńcze wobec matki, podkreślając że matka ze względu na liczne dolegliwości oraz stale pogarszający się stan zdrowia, wymaga nieustanej pomocy oraz kontroli. W oświadczeniu z 24 stycznia 2022 r. skarżąca konsekwentnie i dokładnie przedstawiła sytuację zdrowotną matki i zakres czynności wykonywanych w ramach opieki sprawowanej nad nią. Skarżąca wyjaśniła, że I. W. jest osobą praktycznie niewidzącą (nie widzi na jedno oko, a drugim z powodu jaskry rozpoznaje jedynie cienie), co sprawia, że nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Powyższą ocenę potwierdził pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności I. W. wymagającej stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi matce w sposób ciągły i stały przez skarżącą, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Przy tym, organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z zajęciem zarobkowym.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy, uzasadniając tezę o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką starał się uwypuklić okoliczności mające świadczyć o samodzielności matki skarżącej. Kolegium zwróciło bowiem uwagę, że I. W. po mieszkaniu może poruszać się przy pomocy laski (wymaga kontroli z powodu zawrotów głowy), samodzielnie myje twarz, a także spożywa wcześniej przygotowane przez córkę posiłki. Teza o samodzielności podopiecznej w zakresie umożliwiającym podjęcie przez skarżącą pracy chociażby w niepełnym wymiarze nie została jednak potwierdzona żadnymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, a przeczą jej z kolei okoliczności wskazywane przez skarżącą i potwierdzone w wywiadzie środowiskowym. W ocenie Sądu, organy administracji publicznej, które rozpoznają wnioski w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności samodzielnie, spożywać posiłki, czy poruszać się, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania. Przyjęte przez Kolegium stanowisko co do samodzielności matki skarżącej pozostaje przy tym w oczywistej sprzeczności z oceną dokonaną przez pracownika socjalnego, mającego bezpośredni kontakt z osobą wymagającą opieki, który stwierdził, że: "I. W. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, a tym bardziej wykonywać czynności dnia codziennego. Wymaga całodobowej opieki i wsparcia osób drugich w codziennym funkcjonowaniu". Za nietrafne w tym kontekście należy uznać sugestie Kolegium dotyczące możliwości skorzystania przez niepełnosprawną z pieluchomajtek oraz stabilnego sprzętu ułatwiającego poruszanie się, np. chodzika, co miałoby niejako rozszerzyć zakres samodzielności I.W. i pozwolić skarżącej podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organ odwoławczy nie uwzględnił bowiem ciągu czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, które regularnie są wykonywane przez skarżącą wobec jej matki oraz specyfiki jej dolegliwości zdrowotnych, które powodują, że niewątpliwie niezbędna jest stała obecność opiekuna i nadzór - choćby w zakresie przyjmowania leków przez podopieczną, a także monitorowanie jej bieżącego stanu i samopoczucia, co potwierdza wiążące w sprawie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, w którym stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium uznając, że większość zajęć związanych z opieką nad matką wykonywana jest w pewnych odstępach czasu, nie wzięło pod uwagę ewentualnych konsekwencji pozostawiania przez skarżącą matki bez opieki czy nadzoru przez kilka godzin.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Powyższy przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała.

W ocenie Sądu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą jest adekwatny do wymogów określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przedstawiony przez skarżącą zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez nią w stosunku do matki każdego dnia świadczy o tym, że opieka ta ma w istocie charakter całodobowy i stały. I. W. ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, co zostało wykazane w toku postępowania. Pomimo tego, że nie jest osobą leżącą i wykazuje pewne przejawy samodzielności, wymaga ciągłej asysty i wsparcia, zarówno w czynnościach opiekuńczych, jak i w czynnościach życia codziennego. W tej sytuacji związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej nieustannie pomocy przez skarżącą jest w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły.

Nie można się także zgodzić ze stanowiskiem Kolegium, które z zakresu czynności opiekuńczych wykluczyło czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątnie. Zdaniem Sądu, wszystkie wskazane przez skarżącą czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Za nieprawidłowe należy uznać ponadto stanowisko organu odwoławczego, który oceniając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką, istotne znaczenie nadał okoliczności, że skarżąca pracowała do 24 czerwca 2020 r., a stosunek pracy ustał na skutek upływu czasu, na który została zawarta umowa o pracę, a zatem nie była to rezygnacja z uwagi na konieczność opieki nad matką, a ponadto w tym czasie opiekę nad matką sprawowała siostra skarżącej A. S., której znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 1 kwietnia 2021 r. W ocenie Sądu, okoliczności te nie zaprzeczają aktualnemu związkowi pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a potrzebą sprawowania opieki nad matką. Dokumentacja zgromadzona w sprawie oraz wyjaśnienia skarżącej potwierdzają, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką. Skarżąca w oświadczeniu z 24 stycznia 2022 r. wyjaśniła ponadto, że opiekę nad matką od 2015 r. do 2020 r. sprawowała wspólnie z siostrą, a w związku z pogorszeniem stanu zdrowia A. S., skarżąca w czerwcu 2020 r. przejęła na siebie cały ciężar sprawowania opieki nad matką.

Należy zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r., III SA/Gd 410/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki.

W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby I. W., w sposób niezaprzeczalny wymagającej opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż skarżąca. Ustalenia faktyczne wskazują, że skarżąca zakresem i charakterem swoich działań daje matce wsparcie, zaspokaja jej potrzeby, pomaga zachować właściwy stan zdrowia i jakość życia.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał, że organ odwoławczy dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną przez skarżącą.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej oraz skarżąca.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.