Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 60/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 80 par 1-3, art. 67 par. 1, 1a, 2, art. 26 par. 1, art. 33 par.1 i 2,
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Wr 7/21 w sprawie ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 29 października 2020 r. nr 0201-IEE1.711.279.2020.9.MŚ w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 22 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wr 7/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A. L. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 12 listopada 2020 r., nr 0201-IEE1.711.279.2020.9.MŚ w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniósł skarżący. Działający w jego imieniu pełnomocnik, zaskarżył wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), postawiono zarzuty:

1. naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 § 1 - 3 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, art. 67 § 1, § 1a, § 2 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 26 § 1 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

w którym usankcjonowano utrzymanie w mocy postanowienia oddalającego skargę na czynności egzekucyjne i w konsekwencji stwierdzenie, że tryb zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego statuowany przez art. 80 § 1 - 3 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji został zastosowany prawidłowo, albowiem przy przedmiotowych zajęciach oczywistym jest, że rzeczywiste zajęcie musi nastąpić przed poinformowaniem zobowiązanego o tym fakcie, podczas gdy przeprowadzenie czynności egzekucyjne obarczone są wadą, albowiem zostały one przeprowadzone przed doręczeniem stronie tytułu wykonawczego umożliwiającego wszczęcie postępowania egzekucyjnego;

2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez lakoniczne ustosunkowanie się przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów podniesionych w skardze - w szczególności

w odniesieniu do zarzutów naruszenia przepisów Kodeksu Postępowania Administracyjnego oraz przepisów Konstytucji oraz okoliczności uzasadniających podniesione zarzuty wobec zaskarżonej decyzji organu odwoławczego;

3. z ostrożności, naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji i przyjęcie, że niektóre zarzuty sformułowane w ramach skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego obejmują swym zakresem inny środek zaskarżenia jakim są zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji w administracji

i jako takie nie mogą być przedmiotem kontroli, podczas gdy zarzuty skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dotyczą materii szerszej, aniżeli podstawy do wniesienia zarzutów sformułowane w art. 33 ustawy o egzekucji

w administracji i mogą (a nawet powinny) podlegać kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Mając na uwadze powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o:

1. na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 22 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wr 7/21 i przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpoznania;

2. na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. - zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

3. na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. - przeprowadzenie rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasadzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.

Zarządzeniem z 25 stycznia 2023 r. w trybie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych

z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

W zarzutach skargi kasacyjnej jej autor kwestionuje przede wszystkim prawidłowość dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przed doręczeniem stronie tytułu wykonawczego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotem kontroli sądu pierwszej instancji było postanowienie organu wydane w sprawie zarzutów dotyczących prowadzenia egzekucji administracyjnej. Tymczasem w skardze kasacyjnej błędnie wskazano, że zaskarżono postanowienie oddalające skargę na czynność egzekucyjną.

Autor skargi kasacyjnej używa zamiennie pojęć: "postępowanie egzekucyjne" i "egzekucja". Podnosi m.in., że "czynność egzekucyjna w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (...) została dokonana w istocie poza ramami postępowania egzekucyjnego, bowiem została ona dokonana jeszcze przed doręczeniem stronie tytułu wykonawczego umożliwiającego wszczęcie postępowania egzekucyjnego". Pojęcia te należy jednak rozróżnić. Egzekucja administracyjna odbywa się w ramach postępowania egzekucyjnego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne jest to ciąg czynności procesowych podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną (por. D. R. Kijowski [w:] E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, D. R. Kijowski, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2015, art. 1). Postępowanie egzekucyjne obejmuje zatem, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe, podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, w tym przez wierzyciela. Z kolei egzekucja administracyjna oznacza stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków egzekucyjnych służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 lutego 2007 r., III SA/Wa 3125/06).

Różne są też momenty wszczęcia postępowania egzekucyjnego i egzekucji administracyjnej. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Z kolei wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art. 26 § 5 u.p.e.a. zdarzeń, tj. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Decyduje tu reguła wyprzedzenia - która z czynności została dokonana wcześniej. Nie budzi bowiem wątpliwości chociażby możliwość podjęcia czynności zmierzających do zajęcia rachunku bankowego dłużnika przed doręczeniem mu tytułu wykonawczego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 2 września 2004 r., I SA/Wr 3535/02). Jak wskazał NSA w wyroku z 16 stycznia 2013 r., II FSK 1043/11, przepis art. 26 § 5 u.p.e.a. stwarza alternatywę rozłączną i oznacza, że spełnienie jednego tylko warunku prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego nie ma zatem znaczenia dla wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego nie w każdym przypadku powoduje też wszczęcie egzekucji. Wszczęcie egzekucji jest też skuteczne w dacie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, jeżeli poprzedza doręczenie zobowiązanemu (podatnikowi) odpisu tytułu wykonawczego. Jak wskazano powyżej, przepis art. 26 § 5 u.p.e.a. różnicuje datę wszczęcia egzekucji w zależności od tego, czy wcześniej doręczono zawiadomienie o zajęciu, czy też odpis tytułu wykonawczego. Stąd dokonane wcześniej zajęcie wierzytelności (prawa majątkowego) uczynione przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest dokonywane w ramach egzekucji administracyjnej. Samo doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu nie oznacza, że organ egzekucyjny jest zwolniony z doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu. Stosownie do regulacji zawartej w art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. egzekucja zostaje wszczęta z dniem doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego spółki albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, w sytuacji gdy odpis tytułu wykonawczego został zobowiązanemu następnie doręczony.

Z akt sprawy wynika, że przed doręczeniem skarżącemu tytułu wykonawczego (tj. 26 maja 2020 r.), dokonano czynności zajęcia rachunków bankowych (w dniu 18 maja 2020 r.). Jak stanowi art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. W sprawie doszło zatem do skutecznego wszczęcia egzekucji w dacie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Czynności egzekucyjne zostały niewątpliwie dokonane w ramach wszczętej egzekucji administracyjnej, prowadzonej w ramach wszczętego wcześniej postępowania egzekucyjnego.

Z tych względów nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 § 1-3 oraz art. 26 § 1 u.p.e.a.

Autor skargi kasacyjnej nie uzasadnił zarzutu naruszenia art. 67 § 1-2 u.p.e.a., co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie jego oceny.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zakwestionowano również stanowisko sądu pierwszej instancji dotyczące zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Twierdzenia te nie zostały jednak powiązane z konkretnymi przepisami prawa. Skarżący wprawdzie wskazał na art. 7 § 2 u.p.e.a., nie podniósł jednak, że przepis ten został naruszony. Naczelny Sąd Administracyjny nie może formułować zarzutów zastępując pełnomocnika skarżącego, nie może też domyślać się intencji wnoszącego środek zaskarżenia. W uzasadnieniu wskazano jedynie, że argumentacja organu zawarta w zaskarżonym postanowieniu, dotycząca bezprzedmiotowości postępowania ze względu na skuteczność dokonanego zajęcia narusza art. 105 § 1 k.p.a. i gwarancje konstytucyjne przyznane obywatelom. Organ odwoławczy w tym zakresie stwierdził jedynie, że w sprawie bezprzedmiotowe było orzekanie o zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego (na podstawie art. 59 u.p.e.a.), gdyż postępowanie egzekucyjne zostało zakończone wskutek wyegzekwowania zaległości. Rozpatrywana sprawa dotyczy zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a nie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. Stąd też powyższe stwierdzenia nie mają znaczenia dla jej rozstrzygnięcia.

Odnośnie naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., jako samodzielna podstawa kasacyjna, może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a. Z motywów wyroku wynika tok rozumowania sądu pierwszej instancji, pozwalający ustalić przesłanki, jakimi kierował się WSA we Wrocławiu podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie i tym samym wyrok poddaje się kontroli instancyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawiono stan faktyczny przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia oraz stanowiska stron postępowania. Sąd pierwszej instancji powołał także regulacje prawne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia oraz przedstawił motywy podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia. W skardze kasacyjnej zarzucono, że WSA nie wskazał przyczyn, z powodu których nie uwzględnił zarzutów naruszenia "procedury administracyjnej oraz przepisów Konstytucji". Zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. oraz Konstytucji RP odnosiły się do kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz dokonania zajęcia wierzytelności przed doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Oba te zagadnienia zostały niewątpliwie poddane ocenie przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu orzeczenia. Sam brak odniesienia się do każdego pojedynczego zarzutu nie oznacza, że sąd nie rozpoznał zarzutów skargi. Kwestie te nie zostały pominięte, co potwierdza również stwierdzenie zawarte w końcowej części uzasadnienia, w którym wskazano, że sąd nie dostrzegł naruszenia tych przepisów. W skardze kasacyjnej nie wykazano w żaden sposób, że brak odniesienia się sądu wprost do części zarzutów lub twierdzeń zawartych w skardze stanowi uchybienie skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku. Natomiast okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Nie można upatrywać naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w wyrażeniu w uzasadnieniu wyroku WSA oceny innej od oczekiwanej przez stronę.

Tym samym zarzuty naruszenia art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. są niezasadne.

Za niezrozumiałe należy uznać zarzuty naruszenia art. 151 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 i § 2 u.p.e.a. Jak już wskazano powyżej, skarga do sądu administracyjnego została wniesiona na postanowienie Dyrektora izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu w sprawie zarzutów dotyczących egzekucji administracyjnej zgłoszonych przez skarżącego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 i 6 u.p.e.a. Wnosząc skargę do sądu administracyjnego na ww. rozstrzygnięcie organu skarżący zakreślił granice rozpoznania sprawy, wyznaczone przez jej przedmiot, wynikający z treści zaskarżonego orzeczenia. W takich też granicach sprawa administracyjna skarżącego została rozpoznana przez sąd pierwszej instancji. Natomiast brak było podstaw, by w niniejszej sprawie analizować inne kwestie, wykraczające poza granice tej konkretnej sprawy. Nadto sam skarżący nie wskazał, jakie konkretnie kwestie zostały przez sąd pominięte.

Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Paweł Dąbek Jacek Pruszyński Jolanta Sokołowska

[pic]