Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1334/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska (spr.) Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 3 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1025/23 w sprawie ze skargi J.R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 2023 r. nr 010000/620/28645/2022/WSW w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1025/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na skutek skargi J.R. (dalej: "skarżący") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 2023 r. nr 010000/620/28645/2022/WSW w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, uchylił zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 15 listopada 2022 r. skarżący zwrócił się do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że nie jest w stanie dokładnie udokumentować przebiegu swojej pracy z powodu zniszczenia dokumentów związanego z zalaniem piwnic w 2010 r. Skarżący dostarczył do ZUS listę większości firm, w których pracował i które zapamiętał. Ponadto wskazał, że od września 1992 r. pracował w "firmach" przeważnie na umowy "śmieciowe" tj. umowy o dzieło lub zlecenie, na co stracił połowę życia i dorobił się tylko inwalidztwa. Aktualnie skarżący utrzymuje się z zasiłku MOPS w wysokości 719 zł, z czego po opłaceniu mediów i czynszu zostaje mu ok. 270 zł miesięcznie "na życie".

Decyzją z 6 marca 2023 r. Prezes ZUS odmówił przyznania skarżącemu renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji przytoczył brzmienie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 504), dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", zwracając uwagę, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Jednocześnie warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 50 lat życia, skarżący do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentował tylko 10 lat, 6 miesięcy i 29 dni łącznych okresów składkowych. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentował jedynie 6 miesięcy i 14 dni składkowych. Zdaniem organu nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1984-1985, 1987-1989, 1992-1998, 1999-2002, 2002-2005, 2005-2010, 2010-2012 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Prezes ZUS wskazał, że przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Organ wyjaśnił również, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia skarżącego, bowiem w wymienionych przerwach wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u skarżącego ustalona dopiero od 14 kwietnia 2012 r. W ocenie organu, nie istniały, do tego dnia, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Ponadto Prezes ZUS wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przesłanki zawarte w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS muszą być spełnione łącznie. Sąd I instancji wyjaśnił, iż na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, instytucja świadczenia w drodze wyjątku jest regulacją szczególną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa ZUS.

Następnie Sąd I instancji wyjaśnił, że uznaniowość nie oznacza pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 ww. ustawy. W ocenie WSA w Warszawie, w rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS, wydając swoje rozstrzygnięcia, uchybił wskazanym wyżej regulacjom w stopniu mającym istotny wpływ na jej wynik.

Sąd I instancji wskazał, że organ pominął fakt stażu ubezpieczenia skarżącego, także przed 1999 r., na który wskazywał skarżący w piśmie z dnia 11 lipca 2022 r. Jednocześnie wyjaśnił, że co prawda art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczonego, to niewątpliwie staż ten, w powiązaniu z innymi okolicznościami faktycznymi, może mieć znaczenie dla całokształtu oceny, czy w sprawie występują szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 § 1 ustawy.

WSA w Warszawie podkreślił, iż przy orzekaniu przez Prezesa ZUS w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w normalnym trybie. W ocenie Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie istotne jest ustalenie, czy brak uprawnień do świadczenia ustawowego nie został spowodowany szczególnymi okolicznościami. Przypomniał, że za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyjmuje się, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 348/22, publ. CBOSA). Przy czym okoliczność ta musi pozostawać w związku przyczynowym z brakiem uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie, musi być obiektywna oraz niezależna od wnioskodawcy, który pomimo dołożenia należytej staranności nie był w stanie zapobiec jej skutkom.

Dalej Sąd I instancji podniósł, że jakkolwiek bezrobocie i związane z tym trudności ze znalezieniem pracy co do zasady nie są uznawane w orzecznictwie za okoliczność szczególną na potrzeby stosowania omawianego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS to nie oznacza, iż okoliczności te mogą być pomijane, bądź traktowane mechanicznie podczas rozpatrywania wniosków o świadczenie w drodze wyjątku. WSA w Warszawie podniósł, iż organ pominął, że skarżący podał, że pracował na tzw. "umowy śmieciowe", tj. umowy o dzieło, zlecenia, umowy agencyjne, ponieważ pracodawcy nie chcieli zatrudniać go na umowy o pracę. Organ nie wziął także pod uwagę, że zanim skarżący stał się niezdolny do pracy, tj. przed 14 kwietnia 2012 r. wykonywał umowę agencyjną lub umowę zlecenia świadcząc pracę. Przesłanki te nie zostały poddane analizie pod kątem wypełnienia przesłanki "szczególnych okoliczności". Organ rozpoznając sprawę, powinien ocenić czy skarżący nie był ubezpieczony z własnej winy, czy czynił starania by ubezpieczenie to sobie zapewnić i wydłużyć okres stażu pracy objęty oskładkowaniem. Sąd wyjaśnił, że chociaż okresy te przypadają wcześniej aniżeli analizowane 10-lecie przypadające przed dniem powstania niezdolności do pracy, to mogą powiększać one ogólną sumę lat objętych składkami na przestrzeni życia skarżącego do dnia uznania go za całkowicie niezdolnego do pracy. Zdaniem Sądu, po przeanalizowaniu tych kwestii, być może, gdyby nie choroba, skarżący mógłby nabyć uprawnienia do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie, zwłaszcza że w momencie orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy miał skończone 50 lat.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zaskarżając wyrok w całości, zarzucił mu:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez przyjęcie, iż:

a) pomimo że w okresach od 15 kwietnia 2002 r. do 11 kwietnia 2002 r., od 7 października 2002 r. do 21 czerwca 2005 r., od 17 września 2005 r. do 21 czerwca 2005 r., od 17 września 2005 r. do 4 lipca 2010 r., od 27 lipca 2010 r. do 15 sierpnia 2010 r., od 13 października 2010 r. do 9 kwietnia 2012 r., od 10 maja 2012 r. do 14 kwietnia 2012 r. skarżący nie był całkowicie niezdolny do pracy, powyższe nie oznacza, że nie istniały przeszkody, które uniemożliwiały skarżącemu podjęcie zatrudnienia, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym i najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego data powstania całkowitej niezdolności do pracy ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, pozwala bowiem ustalić moment, z którym osoba ubezpieczona nie miała obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego;

b) niemożność w kontynuowaniu zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia mieści się w zakresie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, podczas gdy ta okoliczność jako dotycząca zdarzeń przyszłych i niepewnych w żadnym przypadku nie mieści się w tym zakresie, gdyż spełnienie warunku udokumentowania właściwej ilości okresów składkowych i nieskładkowych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy jest badane na dzień powstania niezdolności do pracy lub zgłoszenia wniosku o świadczenie;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2185), dalej: "k.p.a.", poprzez błędne uznanie, że organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, z którego miałoby wynikać, że:

a) przed dniem 14 kwietnia 2012 r. tj. przed orzeczeniem u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy istniały (w przerwach wymienionych w zaskarżonej decyzji tj. w latach: 2002-2005, 2005-2010, 2010-2012) szczególne okoliczności, z powodu których skarżący nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym i z najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego data powstania całkowitej niezdolności do pracy ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, pozwala bowiem ustalić moment, z którym ubezpieczony nie miał obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego, a to oznacza, że organ nie miał podstaw do prowadzenia dalszego niecelowego postępowania dowodowego;

b) organ w zakresie analizowania spełnienia warunków do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy powinien analizować okres wcześniejszy niż 10-lecie przypadające przed dniem powstania niezdolności do pracy, podczas gdy organ dokonał właściwych ustaleń w wymaganym ustawowo do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy okresie oraz nie miał żadnych podstaw do rozważania zdarzeń przyszłych i niepewnych.

W oparciu o przytoczone zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie w całości skargi strony przeciwnej lub ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Według art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia o wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Regulacja ta ma charakter szczególny, albowiem pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Z treści omawianego przepisu wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tą możliwość.

Wskazać trzeba, że choć zawarte w tym przepisie pojęcie "szczególnych okoliczności" jest sformułowaniem nieostrym, to jednak doczekało się obszernego orzecznictwa, które interpretuje to pojęcie. Zgodnie przy tym z powszechnie przyjętym poglądem, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania w/w przepisu, przyjmuje się wyłącznie obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan, wykluczający jej aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (vide np. wyroki NSA: z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1396/14, z dnia 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 517/13 i z dnia 29 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 151/10).

Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia on wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć "szczególne okoliczności", zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Nie ulega jednak wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. Na szczególne okoliczności składają się zatem zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tu o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. "Szczególne okoliczności" to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Za taką okoliczność orzecznictwo nie traktuje jednak świadomego zatrudniania się, wykonywania prac dorywczych lub prowadzenia działalności gospodarczej - bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek (vide: wyroki NSA: z dnia 24 lipca 2001 sygn. akt 444/01, z dnia 30 maja 2001 r. sygn. akt II SA 435/01 i z dnia 18 kwietnia 2001 sygn. akt II SA 3238/00). Z kolei bezrobocie, jako zjawisko polegające na mniejszej ilości ofert pracy, niż liczba osób gotowych do podjęcia zatrudnienia, tylko wtedy może być szczególną okolicznością skutkującą niespełnianiem przez konkretną osobę warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty, gdy osoba ta wykaże, że jej przerwy w zatrudnieniu były spowodowane wyłącznie bezrobociem, a nie innymi okolicznościami (por. cyt. wyrok NSA z dnia 30 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 1328/05).

Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, podkreślić należy, iż skarżący J.R. po 9 września 1992 roku podejmował wielokrotnie pracę w ramach umów zlecenia i umowy agencyjnej, z którymi nie był powiązany obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Okoliczność ta bez wątpienia miała wpływ na stosunkowo krótki łączny staż ubezpieczeniowy skarżącego liczony na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy, a także na jego staż ubezpieczeniowy w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, który wynosił odpowiednio 10 lat 6 miesięcy i 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 6 miesięcy i 14 dni okresów składkowych zamiast wymaganych 5 lat. Okoliczność ta nie była kwestionowana w toku postępowania przed WSA w Warszawie, a wobec czego winna stanowić podstawę do ustalenia, czy w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącemu uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym. Błędnie wobec tego Sąd pierwszej instancji nakazał organowi poszukiwać przyczyn stosunkowo krótkiego stażu ubezpieczeniowego skarżącego, skoro przyczyna ta była udokumentowana i leżała w świadomym wieloletnim podejmowaniu zatrudnienia w ramach wspomnianych umów cywilnoprawnych. Oceny tej nie zmienia również fakt trzykrotnego krótkotrwałego świadczenia pracy w ramach umowy o pracę w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładach Karnych w G. i S., sam bowiem fakt odosobnienia w tych Zakładach, a co za tym idzie brak możliwości podejmowania zatrudnienia w całym okresie pobytu w placówce penitencjarnej, był wynikiem uprzedniego świadomego działania skarżącego. Rację ma zatem skarżący kasacyjnie organ, iż błędna wykładnia art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej doprowadziła Sąd pierwszej instancji do wadliwego wniosku o konieczności przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie zatem organ podniósł wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Wbrew twierdzeniom zawartym w orzeczeniu Sądu pierwszej instancji Prezes ZUS podjął wszelkie czynności niezbędne do rozstrzygnięcia kwestii spełnienia przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a także dokonał prawidłowej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i wskazał, z jakich powodów odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku.

Z powyższych względów, uznając że istota sprawy pozostaje dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonego wyroku i oddaleniu skargi.