Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1123/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 25  ust 1  w zw z art 3ust 1 pkt 19
journal: Dz.U. 2023 poz 1587
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
article: art 91  , art 144  , art 145
journal: Dz.U. 2022 poz 1520
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: WSA Agnieszka Nawara – Dubiel (spr.) WSA Monika Niedźwiedź Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi syndyka masy upadłości B. Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 czerwca 2023 r. znak: SKO.OŚ/4170/137/2023 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Kr 1123/23

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 lutego 2023 r., znak: WS-06.6236.24.2020.MKr, wydaną na podstawie art. 26 ust. 2 i 6 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2022 r. poz. 699 ze zm.), § 3 rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2020 r. poz. 10), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), Prezydent Miasta Krakowa orzekł, że:

1) nakazuje B. Spółce z o.o. S.K.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W., na rzecz której działa w imieniu własnym D. B. Syndyk masy upadłości B. Spółki z o.o. S.K.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W., usunięcie wszystkich odpadów rodzaju: opakowania z tworzyw sztucznych (kod: 15 0102) i opakowania wielomateriałowe (kod: 15 0105) z hali magazynowej oraz placu magazynowego zlokalizowanych na ogrodzonej części działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. N. , stanowiącej nieruchomość położoną w K. przy ul. [...], składowanych tam w pryzmach oraz w postaci zbelowanych kostek, w takiej ilości, aby teren ten był wolny od odpadów;

2) wykonanie decyzji nastąpi przez załadunek odpadów na środki transportu i ich przetransportowanie do uprawnionego miejsca odzysku lub unieszkodliwiania (składowania) tego rodzaju odpadów prowadzonego przez podmiot posiadający odpowiednie zezwolenie właściwego organu zgodnie z ustawą o odpadach, z którym to podmiotem D. B. Syndyk masy upadłości B. Spółki z o.o. S.K.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. działający w imieniu własnym na rzecz B. Spółki z o.o. S.K.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. winien zawrzeć stosowną umowę;

3) czynności objęte nakazem należy zakończyć w terminie do 60 dni kalendarzowych od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Decyzją z dnia 12 czerwca 2023 r., znak: SKO.OŚ/4170/137/2023, wydaną na podstawie art. 26 ust. 1, 2 i 6 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2022 poz. 699, ze zm.), § 3 rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. 2020 r. poz. 10) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775), po rozpatrzeniu odwołania D. B. syndyka masy upadłości B. Spółki z o.o. S.K.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało ww. decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przypomniał o wcześniejszych rozstrzygnięciach zapadłych w sprawie, tj.: (i) skierowanej do E. Spółka z o.o. decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 14 stycznia 2021 r., (ii) kasatoryjnej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 września 2021 r., w której zakwestionowano adresata nakazu usunięcia odpadów. Po nowelizacji, która weszła w życie we wrześniu 2019 r. to B. Sp. z o.o. SKA powinna być adresatem nakazu usunięcia odpadów jako posiadacz odpadów, któremu wygasło zezwolenie. Wskazano przy tym na konieczność ustalenia, czy E. sp. z o.o., która najmowała wiatę stalową, część budynku administracyjno-socjalnego i część terenu nieruchomości przy ul. [...] na podstawie umowy nr [...] zawartej w dniu 30 grudnia 2016 r., w trakcie najmu nie zeskładowała na ten teren nowych odpadów innych niż te, które zebrała spółka E. Sp. z o.o. S.K.A. w ramach posiadanego zezwolenia.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach wymaga ustalenia: 1) istnienia odpadów; 2) składowania tych odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do składowania i magazynowania odpadów; 3) podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów, tj. posiadacza odpadów.

Na terenie ww. działki są zgromadzone odpady składowane w pryzmach oraz w postaci zbelowanych kostek na ogrodzonej części działki w hali magazynowej oraz na placu magazynowym. Powyższe wynika z kontroli w zakresie przestrzegania przepisów o ochronie środowiska i gospodarki odpadami (WS-06.6233.31.2018.AST, WS-06.6233.22.2019.AST, WS-06.6233.37.2019) i wystąpienia Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 27 stycznia 2020 r. informującego o ustaleniach kontroli E. Sp. o.o. dotyczącej działalności przy ul. [...] w K. oraz wnoszącego o podjęcie działań w trybie art. 26 ustawy o odpadach.

Odpowiedzialność posiadacza odpadów oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym, chyba że władający powierzchnią ziemi wykaże, że odpadem włada inny podmiot (art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, art. 3 ust. 1 pkt 44 ustawy Prawo ochrony środowiska).

Ww. działka stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym A. SA. Na podstawie umowy dzierżawy nr [...] - nr [...] z dnia 1 sierpnia 2001 r. była dzierżawiona przez A. Spółkę z o.o. z siedzibą w K. , która to – na podstawie umowy najmu nr [...] z dnia 15 czerwca 2012 r. – wynajęła działkę E. Spółka z o.o. S.K.A.

W odniesieniu do części działki, na której ustalono, iż są zgromadzone odpady, Prezydent Miasta Krakowa – decyzją z dnia 13 czerwca 2014 r. zmienioną decyzją z dnia 3 lutego 2016 r. – udzielił E. Spółce z o.o. S.K.A. zezwolenia na zbieranie odpadów na terenie ogrodzonej części działki nr [...] (na placu magazynowym oraz w wiacie magazynowej). Zmiana decyzji nastąpiła w związku ze zmianami w zakresie najemcy (umowa najmu została rozwiązana w trybie porozumienia stron z dniem 31 grudnia 2016 r.) i wskazywała E. Spółkę z o.o. jako następcę umowy najmu. Decyzją z dnia 16 sierpnia 2019 r. Prezydent Miasta Krakowa stwierdził wygaśnięcie zezwolenia na zbieranie odpadów. Po tej dacie – jak to wskazał organ pierwszej instancji – nie wydano żadnej innej decyzji na podstawie przepisów ustawy o odpadach, której przedmiotem byłoby zezwolenie jakiemukolwiek podmiotowi na gospodarowanie odpadami w postaci tworzyw sztucznych czy wielomateriałowych w omawianym miejscu.

Jak słusznie podniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z dnia 22 września 2021 r., skoro obowiązanym do usunięcia odpadów jest posiadacz odpadów, któremu wygasło zezwolenie, to spółka B. Sp. z o.o. S.K.A. (poprzednio E. Sp. z o.o. S.K.A.) jest posiadaczem odpadów zgromadzonych na ww. działce, które zebrała w okresie obowiązywania zezwolenia na zbieranie odpadów i to ona powinna być adresatem nakazu ich usunięcia. Organ pierwszej instancji wypełnił zalecenia Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Krakowie wynikające z decyzji kasatoryjnej i ustalił, że E. sp. z o.o. nie zeskładowała na ten teren nowych odpadów innych niż te, które zebrała wcześniej E. Sp. z o.o. S.K.A. Jak wykazały bowiem oględziny z dnia 4 marca 2022 r., analiza kart ewidencji odpadów i dokumentów ważenia dostarczonych przez E. Spółka z o.o. oraz wyjaśnienia E. Spółka z o.o., odbiorcą odpadów zalegających na tym terenie była E. Spółka z o.o. S.K.A.

Organ odwoławczy stwierdził, że odpady zgromadzone na ww. działce przez E. Spółka z o.o. S.K.A. (działającą następnie jako B. Spółce z o.o. S.K.A.) w okresie obowiązywania udzielonego tej spółce zezwolenia na zbieranie odpadów i tam pozostawione, podlegają składowaniu. Odpady pozostawione na ww. działce znajdują się zatem w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania, ani też do magazynowania. Miejscem składowania odpadów może być jedynie - zgodnie z przepisami ustawy o odpadach - składowisko odpadów, którego realizacja (jako budowli) może nastąpić jedynie w trybie przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym, ustawy Prawo budowlane i innych, szczególnych przepisów. Powyższe zobowiązuje do wydania decyzji nakazującej posiadaczowi odpadów ich usunięcie.

W związku z ogłoszeniem upadłości B. Spółka z o.o. S.K.A. (postanowienie Sądu Rejonowego dla Miasta Stołecznego Warszawy w Warszawie z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. akt [...]), na rzecz upadłego obecnie w postępowaniach, w tym administracyjnych, występuje syndyk masy upadłości D. B.. Zatem w postępowaniu prowadzonym wobec upadłego wszelkie pisma i rozstrzygnięcia doręczać należy syndykowi, to on bowiem działa na rzecz upadłego i na jego rachunek. Z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór. Brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem po jego stronie zdolności prawnej, tj. zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków, a syndyk prowadzi postępowanie na rzecz upadłego w sprawach dotyczących masy upadłości. Postępowania, w tym administracyjne, mogą być wszczęte i dalej prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu, co oznacza, iż upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. Prawidłowo zatem skierowano decyzję do D. B. Syndyka masy upadłości B. Spółki z o.o. S.K.A. w upadłości likwidacyjnej działającego na rzecz B. Spółki z o.o. S.K.A. w upadłości likwidacyjnej, ale w imieniu własnym. Gdyby uwzględnić zarzuty odwołania sprowadzające się do twierdzenia, że prawidłową ścieżką dochodzenia roszczeń jest zgłoszenie wierzytelności syndykowi w postępowaniu upadłościowym, to w praktyce nakaz usunięcia odpadów (nierzadko stwarzających zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi oraz dla środowiska) byłby odroczony na okres, którego nie dałoby się przewidzieć w momencie wydawania decyzji, a czasem niemożliwy do zrealizowania. Wątpliwości organu odwoławczego budzi także twierdzenie, iż w sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której roszczenie majątkowe niepieniężne uległo zmianie z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne, skoro to dopiero decyzja organu odwoławczego ma charakter ostateczny i stanowi tytuł publicznoprawny podlegający wykonaniu dobrowolnemu lub w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżył w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie syndyk masy upadłości B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w W., zarzucając jej naruszenie:

1) art. 144, art. 145 i art. 342 ustawy Prawo upadłościowe przez wskazanie w preambule zaskarżonej decyzji syndyka jako osoby obowiązanej do określonego działania w związku ze zdarzeniami, które miały miejsce przed dniem ogłoszenia upadłości;

2) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 144 ust. 1 i 2 oraz w zw. z art. 160 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe przez przyjęcie, że postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy mienia wchodzącego w skład masy upadłości.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, ze skarżący nie kwestionuje zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz ustaleń faktycznych przeprowadzonych w toku postępowania wyjaśniającego, ale kwestionuje dopuszczalność wydania decyzji w niniejszej sprawie. W zakresie zarzutu pierwszego, podniesiono że postępowanie w sprawie wszczęto przed dniem ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika, wobec czego wierzyciel winien zgłosić swoją wierzytelność niepieniężną (przekształconą w zobowiązanie pieniężne do masy upadłości – art. 91), a dopiero wówczas, gdyby nie została ona umieszczona na liście wierzytelności, mógłby prowadzić postępowanie przeciwko syndykowi (art. 145 w zw. z art. 144). Zaskarżona decyzja stanowi naruszenie art. 342 ustawy Prawo upadłościowe w zakresie kolejności zaspakajania wierzycieli. Wskazanie syndyka jako osoby, którą zobowiązano do określonego działania generującego koszty, powoduje, iż zaskarżona decyzja będzie podlegała wykonaniu w sposób określony w art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe (kategoria pierwsza – należności powstałe z czynności syndyka, czyli w trakcie postępowania upadłościowego), co jest oczywistą nieprawdą, skoro naruszenie powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów miało miejsce przed dniem ogłoszenia upadłości. Skarżący wskazał, że zobowiązanie do usunięcia odpadów zostało nałożone na osobę niebędącą stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). Wskazanie syndyka z imienia i nazwiska było niedopuszczalne, bo nie miał on nic wspólnego z naruszeniem przepisów o składowaniu odpadów, a gdyby przestał być syndykiem, to powstałby problem z prawidłowym wykonaniem decyzji, która dotyczy go imiennie. W zakresie zarzutu drugiego podniesiono, że z chwilą ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego upadły traci na rzecz syndyka prawo zarządu, korzystania i rozporządzania swoim majątkiem (aczkolwiek nadal pozostaje jego formalnym właścicielem - art. 306-312 ustawy Prawo upadłościowe), dlatego też upadły nie może być stroną żadnego postępowania sądowego lub administracyjnego dotyczącego mienia wchodzącego w skład masy upadłości. Stroną postępowania dotyczącego tego mienia może być wyłącznie syndyk, który jest tzw. stroną zastępczą, bowiem występuje wprawdzie we własnym imieniu, lecz nie na własny rachunek - syndyk działa na rzecz masy upadłości, a stroną jest tylko dlatego, że masa, będąc przedmiotem stosunków cywilnoprawnych, nie może być ich przedmiotem. Podstawienie syndyka w miejsce upadłego odnosi się jednak tylko do postępowań dotyczących masy upadłości. Jednocześnie masę upadłości stanowi należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty w toku postępowania upadłościowego - majątek. Majątek natomiast obejmuje tylko aktywa, a to z uwagi na charakter masy upadłości, która ma służyć zaspokojeniu wierzycieli. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania było zobowiązanie syndyka do określonego działania. Konkretyzacja wskazanej sankcji administracyjnej co do podmiotu i rodzaju sankcji następuje na podstawie decyzji administracyjnej, a zatem należy przyjąć, że bez względu na datę popełnienia naruszenia, nałożenie na podmiot określonego obowiązku w postaci zobowiązania do usunięcia odpadów następuje z dniem wydania decyzji. Okoliczność, że kwestionowana decyzja została wydana po ogłoszeniu upadłości w kontekście wymogu, że masę upadłości mogą stanowić jedynie aktywa pochodzące z majątku upadłego na dzień ogłoszenia upadłości lub nabyte w toku postępowania upadłościowego, ma decydujące znaczenie w kontekście podniesionego w skardze zarzutu. Decyzja wydana w przedmiocie zobowiązania do usunięcia odpadów nie przysparza bowiem masie upadłości aktywów, a zatem nie dotyczy masy upadłości. Dla zasadności zastosowania art. 144 ustawy Prawo upadłościowe istotne jest, czy przedmiot postępowania, o którym mowa w tym przepisie odnosi się do masy upadłości, w takim znaczeniu, że wydane w tym postępowaniu orzeczenie ma wpływ na wzrost aktywów upadłego (wzbogacenie masy spadkowej). W konsekwencji postępowanie administracyjne dotyczące nałożenia na syndyka określonego obowiązku, którego wykonanie wiązałoby się ze znacznymi kosztami po dniu ogłoszenia upadłości, nie mogło z uwagi na charakter sprawy dotyczyć masy upadłości, a w konsekwencji stroną tego postępowania nie mógł być syndyk.

W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023.259 t.j., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Spór w sprawie dotyczy możliwości wydania w niniejszej sprawie decyzji administracyjnej i uczynienia syndyka masy upadłości jej adresatem.

Rozpocząć zatem należy od przytoczenia wymagających rozważenia przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 z późn. zm., dalej p.u.).

Stosownie do treści art. 144 ust. 1 i 2 p.u., po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, ale we własnym imieniu.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, udział w procesie syndyka zamiast upadłego jest rodzajem zastępstwa procesowego pośredniego, bowiem zastępca działa na rzecz zastąpionego, ale w imieniu własnym. Dokonywanie czynności prawnej przez zastępcę pośredniego we własnym imieniu oznacza, że skutki tej czynności - nabycie praw lub zaciągnięcie zobowiązań - dotykają jego sfery majątkowej. Należy jednak pamiętać, iż syndyk nie jest jednak typowym zastępcą pośrednim upadłego, który w przeciwieństwie do typowego zastępcy pośredniego staje się zastępcą z mocy samego prawa, niezależnie od woli upadłego, który nie ma również wpływu na zakończenie bytu prawnego zastępcy oraz podejmuje czynności, które wykraczają poza zakres kompetencji typowego zastępcy. Zastępstwo pośrednie określane jest mianem podstawienia procesowego, które polega na tym, że w procesie zamiast podmiotu będącego stroną w znaczeniu materialnym występuje jako strona w znaczeniu formalnym inny podmiot, eliminując przy tym w sposób pierwotny albo następczy, możliwość takiego wystąpienia przez stronę w znaczeniu materialnym. W przypadku spraw dotyczących masy upadłości legitymację procesową ma tylko syndyk, który działa na rzecz upadłego, ale w imieniu własnym, co należy zakwalifikować jako podstawienie procesowe bezwzględne. W sytuacji tej legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony. Tym samym zarządca realizuje w procesie dotyczącym masy upadłościowej prawa upadłego w imieniu własnym dochodząc prawa podmiotowego upadłego lub przeciwstawiając się żądaniom skierowanym do upadłego.(por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2022 r. sygn. III OSK 5034/21). W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte w 2020 r.; upadłość B. spółka z o.o. S.K.A z siedzibą w W. została ogłoszona postanowieniem z dnia 12 lipca 2022 r.; decyzja organu I instancji została wydana w lutym 2023 r. a zaskarżona decyzja organu II Instancji w czerwcu 2023 r., przy czym obie decyzje skierowane zostały do upadłej spółki na rzecz której w imieniu własnym działa syndyk masy upadłości, co jest zdaniem Sądu prawidłowe.

Zgodnie natomiast z art. 145 ust. 1 p.u., postępowanie sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.

Przepis ten posługuje się pojęciem "wierzytelności", dlatego też należy wyjaśnić jej znaczenie. Problematykę tę przedstawia A. Jakubecki, zwracając uwagę na ustalenia literatury, w szczególności powołuje się na R. Longchampsa de Bériera (A. Jakubecki, Ogłoszenie upadłości..., s. 36 i n.). Według R. Longchampsa de Bériera wierzytelność łączy się ze stanowiskiem wierzyciela i należy ją traktować jako zobowiązanie w stosunku do niego do określonego świadczenia (R. Longchamps de Bérier, Zobowiązania, Lwów 1939, wyd. anastatyczne Poznań 1999, s. 13). P. Machnikowski wierzytelnością nazywa sytuację prawną wierzyciela, wobec którego dłużnik zobowiązany jest do spełnienia świadczenia. Polega ona na tym, że wierzyciel może otrzymać świadczenie od dłużnika (P. Machnikowski [w:] System Prawa Prywatnego, red. Z. Radwański, t. 5, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. E. Łętowska, Warszawa 2006, s. 138). Dla W. Czachórskiego wierzytelność jest pojęciem używanym dla określenia wszelkich uprawnień (może się w nim mieścić jedno lub kilka uprawnień), którym odpowiadają najczęściej pokrywające się z nimi obowiązki dłużnika (W. Czachórski, Zobowiązania..., s. 40). Uprawnienia przybierają najczęściej charakter roszczeń, których pochodną są obowiązki jakiegoś zachowania indywidualnie oznaczonego podmiotu (P. Machnikowski [w:] System Prawa Prywatnego, t. 5, 2006, s. 139; A. Jakubecki, Ogłoszenie upadłości..., s. 36). W przytoczonych poglądach utożsamia się wierzytelność z roszczeniem obligacyjnym (J. Kuropatwiński, Wierzytelność w dogmatyce prawa cywilnego, KPP 2007/1, s. 82). A. Wolter zauważa, że wierzytelność jest prawem podmiotowym względnym. Jego zdaniem wierzytelność jest przykładem prawa podmiotowego określanego jako roszczenie (A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1998, s. 133). Z kolei – jak przyjmuje S. Grzybowski – treść pojęcia wierzytelności jest zbieżna z treścią pojęcia roszczenia, ponieważ dla zobowiązań charakterystyczne są właśnie roszczenia, a nie inne uprawnienia (S. Grzybowski [w:] System Prawa Cywilnego, red. W. Czachórski, t. 1, Część ogólna, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1985, s. 220; omówienie poglądów w tej kwestii przedstawiają J. Kuropatwiński, Wierzytelność..., s. 68 i n., oraz J. Mojak, Obrót..., s. 13 i n.). W świetle nauki można zatem stwierdzić, że wierzytelność jest prawem podmiotowym względnym, wynikającym z obligacyjnych stosunków prawnych (P. Janda, Ochrona osób trzecich..., s. 34–35). P. Janda [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023, art. 144.

Równocześnie zgodnie z art. 91 ust. 2 p.u. zobowiązania majątkowe niepieniężne zmieniają się z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne, chociażby termin ich wykonania jeszcze nie nastąpił (ust. 2). Regulacja ta odnosi się wyłącznie do zobowiązań upadłego, czyli roszczeń niepieniężnych wynikających z obligacyjnych stosunków prawnych. Regulacja nie dotyczy więc roszczeń niepieniężnych wynikających z innych niż wierzytelności praw podmiotowych, w szczególności z praw podmiotowych bezwzględnych, np. roszczeń windykacyjnych czy roszczeń o zaniechanie naruszeń (szerzej A. Jakubecki, Ogłoszenie upadłości strony procesu..., s. 36 i n. oraz cytowana tam literatura prawa cywilnego materialnego). Roszczenia te w żadnym razie nie zmieniają się w roszczenia pieniężne.

Z powyższego jednoznacznie wynika, że zarówno art. 145 jak i art. 91 p.u. posługują się pojęciami właściwymi dla prawa cywilnego (wierzytelność, zobowiązanie), nadto dotyczą tylko wierzytelności czy zobowiązań, które wynikają wyłącznie ze stosunków obligacyjnych.

Postępowanie administracyjne, którego przedmiotem jest doprowadzenie do usunięcia odpadów składowanych w miejscu do tego nieprzeznaczonym, aby osiągnęło zamierzony rezultat, musi zakończyć się wydaniem decyzji administracyjnej nakazującej ustalonemu w toku postępowania podmiotowi, usunięcie odpadów z tego niedozwolonego miejsca.

Postępowanie to nie jest zatem postępowaniem "o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości". Wykreowany decyzją administracyjną obowiązek usunięcia odpadów nie jest "wierzytelnością" ani "zobowiązaniem" wynikającym z cywilnoprawnych stosunków obligacyjnych, ale administracyjnym obowiązkiem o charakterze niepieniężnym. Co więcej, dopóki postępowanie administracyjne w sprawie o usunięcie odpadów nie zostanie ostatecznie zakończone, w ogóle nie jest wiadome kto będzie obowiązkiem tym obciążony. Zgodnie bowiem z art. 26 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt. 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1587 z późn. zm.), obowiązanym do usunięcia odpadów jest ich posiadacz, przez co ustawa rozumie wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Zatem w postępowaniu tego rodzaju mogą brać udział różne podmioty, czego najlepszym przykładem jest kontrolowane postępowanie. Dopiero wydanie decyzji administracyjnej powoduje, że po stronie konkretnie wskazanego podmiotu powstaje obowiązek o charakterze niepieniężnym. W tym znaczeniu nie można zatem twierdzić, że jest to postępowanie "w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu" w rozumieniu art. 145 ust.1 p.u.

Art. 145 p.u. – w dużym uproszczeniu – oznacza, że po ogłoszeniu upadłości właściwym trybem dochodzenia wierzytelności podlegającej zaspokojeniu w podziale funduszów masy upadłości jest zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, dlatego co do zasady nie jest dopuszczalne wytaczanie po ogłoszeniu upadłości (obejmującej likwidację masy) procesów o wierzytelności podlegające zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym.

Skarżący prezentuje w skardze następujące stanowisko: "wierzyciel winien zgłosić swoją wierzytelność niepieniężną przekształconą zgodnie z art. 91 ustawy Prawo upadłościowe w zobowiązanie pieniężne do masy upadłości".

Pomijając już wspomniane wyżej kwestie związane z pojęciem wierzytelności i zobowiązania, które nie są spójne z pojęciami, którymi posługuje się prawo administracyjne w przypadku obowiązków o charakterze niepieniężnym, to przede wszystkim skarżący nie tłumaczy kto, w jaki sposób i na jakiej podstawie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, miałby zgłosić do masy upadłości "obowiązek usunięcia odpadów" przekształcony "w zobowiązanie pieniężne". Obowiązek ten przed teoretycznie powstaje z mocy samego prawa, jednak gdy nie jest dobrowolnie wykonywany, obowiązkiem (a nie prawem) organu administracji publicznej jest wydanie nakazu usunięcia odpadów. Nakaz przybiera formę decyzji administracyjnej, poprzedzonej niezbędnym postępowaniem wyjaśniającym zarówno co do osoby zobowiązanego (która może wymagać ustalenia), jak i ilości i rodzaju odpadów podlegających usunięciu.

Obowiązek ten jak i podmiot obowiązany konkretyzuje się dopiero w decyzji administracyjnej.

Na koniec wskazać jeszcze należy, że prawidłowa gospodarka odpadami nie jest indywidualną sprawą upadłego, ale wpisuje się w szerszą wartość jaką jest konstytucyjnie i traktatowo eksponowana i chroniona ochrona środowiska. Jak wskazuje się w pkt. 26 preambuły Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (Dz. U. UE. L. z 2008 r. Nr 312, str. 3 z późn. zm.): "Zasada "zanieczyszczający płaci" jest wiodącą zasadą na szczeblu europejskim i międzynarodowym. Wytwórca odpadów i posiadacz odpadów powinni gospodarować odpadami w sposób, który gwarantuje wysoki poziom ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego." Wobec powyższego, zdaniem Sądu, pośrednio w skardze wyrażone oczekiwanie syndyka, aby decyzja w tej sprawie w ogóle nie była wydawana, a usunięcie odpadów nastąpiło poprzez zgłoszenie "wierzytelności" do masy upadłości jest niemożliwe do zaakceptowania także i z tego powodu. Wobec powyższego skarga jako nieuzasadniona została oddalona na zasadzie art. 151 p.p.s.a.