Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 288/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lipca 2024 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 15 lutego 2024 r. znak: SKO.4114.59.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z 15 lutego 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Koluszek z 29 grudnia 2023 r., którą odmówiono K.G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad bratem W.G..

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że z dniem 1 stycznia 2024 r. mająca zastosowanie w sprawie ustawa materialna, tj. ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – u.ś.r.) została znowelizowana mocą ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz.1429 ze zm. – u.ś.w.).

Organ odwoławczy zaznaczył także, iż sprawa była już przedmiotem orzekania przez organy administracji, i decyzją z 10 sierpnia 2021 r. Burmistrz Koluszek odmówił przyznania K.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, decyzją z 17 grudnia 2021 r. utrzymało w mocy ww. decyzję, jednak tutejszy sąd wyrokiem z 9 czerwca 2022 r., II SA/Łd 196/22 uchylił zarówno decyzję SKO w Łodzi z dnia 17 grudnia 2021 r., jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi wskazał, że organy nie wyjaśniły, jak kształtuje się rzeczywisty zakres opieki wnioskodawcy nad bratem. Zdaniem sądu należało precyzyjnie przede wszystkim ustalić dobową proporcję czasu poświęcanego na wykonywanie czynności opiekuńczych i czasu, w którym ewentualnie opiekun mógłby świadczyć pracę. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwała na jednoznaczne stwierdzenie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy miedzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki przez skarżącego nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 sierpnia 2023 r., I OSK 1655/22 oddalił skargę kasacyjną Kolegium od powyższego wyroku, wskazując, że dla oceny spełnienia przesłanek, określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., konieczne jest rzetelne, szczegółowe ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki, a w rozpatrywanym przypadku zaniechano takich wnikliwych ustaleń. Nie zweryfikowano dokładnie, czy brat skarżącego jest całkowicie niesamodzielny, czy też może są czynności, które jest w stanie sam wykonywać. Nie ustalono, na przykład, czy w związku z amputacją kończyn dolnych oraz przebytym udarem, jest on osobą siedzącą, czy może leżącą, czy porusza się na wózku, a jeśli tak, to czy potrzebuje w tym zakresie pomocy, czy jest w stanie samodzielnie załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne, higieniczne. Nie ustalono też, czy brat wnioskodawcy korzysta z usług socjalnych, opiekuńczych, o których mowa w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności. Co istotne, nie wiadomo również, w jakim zakresie jego stan wymaga pozostawania przez opiekuna w gotowości do niesienia pomocy. Brak jest także precyzyjnych ustaleń w zakresie dobowej proporcji czasu poświęcanego na wykonywanie czynności opiekuńczych oraz czasu pozostawania do dyspozycji podopiecznego, które wymagają odniesienia do możliwości wykonywania przez opiekuna pracy zarobkowej.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia wymiaru opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad niepełnosprawnym bratem, czego konsekwencją jest wspomniana na wstępie decyzja Burmistrza Koluszek z 29 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania K.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad bratem.

Utrzymując w mocy ww. decyzję Kolegium zacytowało aktualną treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 63 ust. 1 u.ś.w. i wskazało, że z uwagi na fakt, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez K.G. 28 czerwca 2021 r. należało przeanalizować stan faktyczny pod kątem spełnienia przez niego przesłanek wynikających z art. 17 ustawy w brzmieniu obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.

Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie nie ma bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, albo rezygnacją z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej przez K.G., a sprawowaniem w jakimkolwiek stopniu opieki nad bratem. Zdaniem organu rola opiekuńcza wnioskodawcy w stosunku do brata sprowadzała się do podawania leków, przygotowania i podania śniadania oraz kolacji, a także do pomocy i towarzyszeniu bratu podczas spacerów, czy przynoszenia wody do domu, ze uwagi na to, że budynek nie posiada przyłącza do wodociągu.

Organ ustalił, że to sąsiedzi pomagali niepełnosprawnemu w codziennym życiu, opierali, sprzątali, dostarczali ciepłe posiłki, dowozili zakupy, pomagali w kontaktach z urzędami, załatwiali sprawy związane z opieką lekarską i czynnościami pielęgnacyjnymi. Wnioskodawca nie ma dobrej opinii wśród społeczności lokalnej, nadużywa alkoholu i jest stale bezrobotny. Jest osobą mało zaradną życiowo. Nie potrafi samodzielnie załatwić żadnych spraw urzędowych. W ocenie pracownika socjalnego jest osobą niewydolną opiekuńczo, ponieważ sam nie jest w stanie w prawidłowy sposób zatroszczyć się o siebie. Od 1985 r. jest osobą bezrobotną nie podejmuje żadnego zatrudnienia. Dopiero 29 maja 2020 r., po interwencji pracownika socjalnego, zarejestrował się w Urzędzie Pracy by uzyskać prawo do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych. Z kolejnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego 17 listopada 2023 r., potwierdzonego załączonym odpisem aktu zgonu wynika, że W.G. zmarł [...] 2023 r. Ponadto z materiału dowodowego, wynika także, iż W.G. w okresie od 19 grudnia 2022 r. do 23 lutego 2023 r. był objęty nieodpłatnym wsparciem w postaci usług opiekuńczych współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego w latach 2014-2020, w ilości 7 godzin w tygodniu (z dołączonej karty realizacji usług wynika, iż usługi świadczone były zamiennie w godzinach porannych oraz popołudniowych). W.G. chorował na: cukrzycę, miażdżycę, przeszedł zawał serca oraz udar mózgu, miał amputowane obie nogi i większość czasu w ciągu dnia spędzał w łóżku, prowadząc siedząco-leżący tryb życia, zostawał sam w domu. Pracownik socjalny ustalił, iż posiłki spożywał samodzielnie, kontrolował swoje czynności fizjologiczne, był w dobrym kontakcie słowno - logicznym, w sytuacji gdy istniała konieczność opuszczenia domu, zazwyczaj samodzielnie przesiadał się na wózek inwalidzki oraz w celu załatwienia potrzeb fizjologicznych korzystał z przenośnej toalety. Posiadał umiejętność samodzielnego wykonania prostych czynności higienicznych: umycie twarzy i zębów. Z informacji uzyskanych od K.G. wynika, iż czynności związane z wykonywaniem kompleksowej toalety ciała tj. umycie włosów, kąpiel, golenie wykonywała opiekunka (sąsiadka), natomiast czynności opiekuńcze wnioskodawcy w stosunku do niepełnosprawnego brata nie były świadczone codziennie i obejmowały takie czynności jak: podanie leków i podanie przygotowanych przez opiekunkę posiłków, sporadyczną pomoc przy przesiadaniu się niepełnosprawnego brata z łóżka na wózek w sytuacji jego gorszego samopoczucia, przynoszeniu trzy razy w tygodniu od sąsiadów wody oraz rozpalanie w okresie zimowym w piecu. W.G. podczas nieobecności brata sam zjadał wcześniej przygotowany i pozostawiany codziennie przez opiekunkę posiłek. W ocenie Kolegium słusznie organ pierwszej instancji zwrócił także uwagę na kwestię braku ciągłości i gotowości niesienia przez wnioskodawcę pomocy niepełnosprawnemu bratu z uwagi na spożywanie alkoholu.

W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji właściwie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, przy czym na podkreślenie zasługuje, iż z uwagi na śmierć osoby wymagającej opieki wywiad środowiskowy przeprowadzony został wyłącznie z wnioskodawcą, natomiast jako uzupełnienie materiału dowodowego dołączono zeznania świadków (sąsiadów i opiekunki socjalnej sprawującej opiekę nad W.G.). Z okoliczności sprawy bezspornie wynika, iż czynności opiekuńcze wnioskodawcy w stosunku do niepełnosprawnego brata nie były świadczone codziennie, a zatem trudno ująć je w skali dobowej proporcji czasu poświęcanego na wykonywanie czynności opiekuńczych oraz czasu pozostawania do dyspozycji podopiecznego, z uwagi na sporadyczność powyższych czynności, które w większości wiążą się z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Organ nie podważył przy tym okoliczności, iż W.G., jako osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, wymagał stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, natomiast wnioskodawca, zamieszkując ze swoim bratem sprawował nad nim opiekę, jednakże zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwiał mu podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, co stanowi negatywną przesłankę, uniemożliwiająca przyznanie przedmiotowego świadczenia.

W skardze K.G. zarzucił naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4, w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że brat niepełnosprawnego nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym bratem;

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80, w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i oparcie się na nierzetelnym wywiadzie środowiskowym, w którym stwierdzono, że skarżący nie opiekuje się niepełnosprawnym bratem, gdyż jest nieudolny opiekuńczo, a także uznanie, iż skarżący jako osoba bezrobotna nie zrezygnował z pracy, aby zajmować się bratem.

Wobec powyższego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania.

W ocenie strony skarżącej organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii braku sprawowania opieki przez skarżącego oraz braku związku między rezygnacją z zatrudnienia a wykonywaną opieką. Okolicznością bezsporną w przedmiotowej sprawie jest fakt, że skarżący mieszkał wspólnie ze swoim niepełnosprawnym bratem i prowadził z nim wspólne gospodarstwo domowe. Zajmował się bratem gdyż był dla niego najbliższą rodziną, a niepełnosprawny wymagał pomocy i wsparcia w życiu codziennym. Skarżący opiekował się bratem, a w sprawach urzędowych korzystał z pomocy sąsiadki, która posiada samochód. Okoliczność, że skarżący nie jest osobą lubianą i szanowaną w społeczeństwie lokalnym z uwagi na swój tryb życia nie oznacza, że nie sprawował on stałej opieki nad najbliższą mu osobą. W ocenie skarżącego pracownik organu, pochodzący z tej samej społeczności w sposób stronniczy przeprowadził wywiad środowiskowy. Rola sąsiadki ograniczała się do pomocy przy praniu jak również załatwianiu spraw urzędowych. Bazowanie wyłącznie na wypowiedziach nieżyczliwych skarżącemu sąsiadów sprzeczne jest koniecznością obiektywnego badania i oceny dowodów w procedurze administracyjnej. Po amputacji nóg podopiecznego, opiekun przestał nadużywać alkoholu i nie mógł podejmować pracy. Znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwiał opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a biorąc pod uwagę fakt, iż skarżący mieszkał razem z niepełnosprawnym bratem, nie ulega żadnej wątpliwości, że sprawował on stale opiekę nad bratem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – p.p.s.a ), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko strony skarżącej i organu, sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.)

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Sprawa w przedmiocie spornego świadczenia pielęgnacyjnego była już przedmiotem orzekania przez tutejszy sąd, który wyrokiem z 9 czerwca 2022 r., II SA/Łd 196/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.G. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 17 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z poprzedzającą ją decyzją Burmistrza Koluszek z 10 sierpnia 2021 r. Wyrok został poddany kontroli NSA, który wyrokiem z 9 sierpnia 2023 r., I OSK 1655/22 oddalił skargę kasacyjną organu. NSA podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji dla oceny spełnienia przesłanek, określonych w art. 17 ust. 1 uśr, konieczne jest rzetelne, szczegółowe ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki. Tymczasem w postępowaniu administracyjnym nie zweryfikowano dokładnie, czy brat skarżącego jest całkowicie niesamodzielny, czy też może są czynności, które jest w stanie sam wykonywać. Nie ustalono, na przykład, czy w związku z amputacją kończyn dolnych oraz przebytym udarem, jest on osobą siedzącą, czy może leżącą, czy porusza się na wózku, a jeśli tak, to czy potrzebuje w tym zakresie pomocy, czy jest w stanie samodzielnie załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne, higieniczne. Nie ustalono też, czy brat wnioskodawcy korzysta z usług socjalnych, opiekuńczych, o których mowa w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności. Co istotne, nie wiadomo również, w jakim zakresie jego stan wymaga pozostawania przez opiekuna w gotowości do niesienia pomocy. Brak jest także precyzyjnych ustaleń w zakresie dobowej proporcji czasu poświęcanego na wykonywanie czynności opiekuńczych oraz czasu pozostawania do dyspozycji podopiecznego, które wymagają odniesienia do możliwości wykonywania przez opiekuna pracy zarobkowej. Jak podkreślił sąd drugiej instancji ustalenia te są natomiast kluczowe dla stwierdzenia, czy zakres pomocy, jakiej w konkretnym przypadku wymaga niepełnosprawny – obejmujący nie tylko pomoc faktycznie udzielaną, ale i pozostawanie w gotowości do jej udzielenia – nie pozwala opiekunowi tej osoby na pojęcie zatrudnienia, bądź wymusza konieczność rezygnacji z pracy zarobkowej.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie sądy oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Z kolei art. 170 p.p.s.a. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy.

W świetle powyższego rolą sądu obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję jest weryfikacja, czy organy w pełni zastosowały się do zaleceń i wskazań wymienionych wyżej wyroków.

W ocenie składu ponownie orzekającego w sprawie organy uwzględniły zawartą w wymienionych wyrokach ocenę prawną i prawidłowo przeprowadziły postepowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją.

Wskazać w tym miejscu należy, że jak wynika z niekwestionowanych ustaleń K.G. zmarł [...] 2023 r., jednak mimo śmierci osoby niepełnosprawnej brak było podstaw do umorzenia postępowania. Adresatem świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba sprawująca opiekę, dla której merytoryczne rozstrzygniecie sprawy do chwili śmierci osoby, nad którą sprawowała opiekę, jest dalej prawnie istotne. Innymi słowy postępowanie administracyjne nie staje się bezprzedmiotowe w części dotyczącej okresu rozpoczynającego się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do daty śmierci osoby, nad którą opieka miała być sprawowana.

Materialnoprawne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie został złożony 28 czerwca 2021 r., co oznacza, że organ powinien zbadać czy w momencie złożenia wniosku skarżący spełniał wszystkie przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, w przypadku pozytywnej oceny spełniania tychże przesłanek zastosować w sprawie przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Zdaniem sądu o powstaniu prawa do świadczenia można mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie przed dniem 31 grudnia 2023 r. spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem jest to, rozwiązanie umożliwiające przyznania świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów spełniały ustawowe wymagania do przyznania świadczenia oraz złożyły kompletny wniosek ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać.

Wobec tego przypomnieć należy, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w wersji mającej zastosowanie w sprawie niniejszej) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad bratem, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawa nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności..

Podkreślić należy, iż świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do kwestii podniesionego przez organ braku bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy okolicznością sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności pojęcia przez sprawującego opiekę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, sąd na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego uznał stanowisko Kolegium w tym zakresie za uzasadnione.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadził wspólne gospodarstwo domowe z bratem, a źródłem ich utrzymania było świadczenie emerytalne W.G., po które, do pewnego momentu skarżący zawoził brata do banku, a następnie emeryturę pobierała E.F.. Skarżący po utracie pracy nie podejmował zatrudnienia, zarejestrował się w urzędzie pracy by uzyskać świadczenia zdrowotne. W.G. chorował na: cukrzycę, miażdżycę, przeszedł zawał serca oraz udar mózgu, miał amputowane obie nogi i większość czasu w ciągu dnia spędzał w łóżku, prowadząc siedząco-leżący tryb życia, zostawał jednakże sam w domu. Posiłki spożywał samodzielnie, kontrolował swoje czynności fizjologiczne, był w dobrym kontakcie słowno-logicznym, w sytuacji gdy istniała konieczność opuszczenia domu, zazwyczaj samodzielnie przesiadał się na wózek inwalidzki oraz w celu załatwienia potrzeb fizjologicznych korzystał z przenośnej toalety. Posiadał umiejętność samodzielnego wykonania prostych czynności higienicznych: umycie twarzy i zębów. Wspomniana E.F. stale opiekowała się bratem skarżącego, była obecna codziennie w domu niepełnosprawnego, opiekowała się bratem skarżącego od momentu amputacji pierwszej nogi w 2019 r. do śmierci W.G., pomagała niepełnosprawnemu w wykonaniu kompleksowej toalety ciała (mycie włosów, kąpiel, golenie), opiekowała się nim po zabiegach operacyjnych, umawiała wizyty lekarskie i zawoziła na nie, kupowała leki, załatwiała sprawy urzędowe oraz rozdzielała lekarstwa i w razie potrzeby pozostawała przy łóżku niepełnosprawnego by je zażył. Sporadycznie leki podawał brat. Brat przynosił także wodę do mieszkania z sąsiedniej nieruchomości, sporadycznie wykonywał czynności opiekuńcze wobec niepełnosprawnego, przykładowo podając mu przygotowane przez E.F. kanapki. Ponadto to E.F. sprzątała mieszkanie, zmywała naczynia, podgrzewała wodę do mycia, prała we własnym zakresie brudne ubrania i pościel, robiła zakupy, z których przygotowywała ciepłe posiłki dla obu braci, rozpalała w piecu, pomagała w załatwieniu opału. Czasami pomagała finansowo. W.G. sam potrafił podać sobie insulinę, czy przyjąć przygotowane leki. E.F. starała się o umieszczenie niepełnosprawnego w dps, czy wsparcia go usługami opiekuńczymi z MOPS, które zostały wdrożone w grudniu 2022 r. i wykonywane były przez E.F. przez 7 godzin dziennie.

Ustalenia te potwierdza materiał zgormadzony w trakcie postępowania. Z akt sprawy wynika (np. wywiad z 17 listopada 2023 r. podpisany przez skarżącego, protokół z przesłuchania E. F. z 11 grudnia 2023 r., podpisany przez skarżącego), że wykonywane przez skarżącego czynności opiekuńcze sprowadzały się do sporadycznych spacerów z bratem, przynoszeniu wody od sąsiadów, z której sam korzystał, rozpalaniu w piecu w okresie zimowym, podawaniu kanapek rano i wieczorem, dostarczonych przez E.F..

Zaznaczyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że czynności, takie jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności osoby opiekującej się niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Innymi słowy opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze (por. wyroki WSA: w Olsztynie z 31 sierpnia 2021 r., II SA/Ol 493/21; w Krakowie z 24 maja 2021 r., III SA/Kr 326/21; w Gdańsku z 8 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 48/21; we Wrocławiu z 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 39/21).

W ocenie sądu czynności opiekuńcze, które skarżący wykonywał opiekując się bratem, nie były podyktowane koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz były to czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie wykraczają poza zakres podstawowej opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Nie bez znaczenia jest to, że sprawowana przez skarżącego opieka miała charakter jedynie uzupełniający opiekę sprawowaną głównie przez E.F.. Wbrew zarzutom skargi, nie ma przy tym zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy sposób życia prowadzony przez skarżącego, czy stosunek sąsiadów do jego osoby.

W ocenie sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy czyni zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad bratem. Takie czynności, jak spacery z bratem, przynoszenie wody, rozpalanie w piecu, czy podawanie kanapek, nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Czynności polegające na pomocy w myciu, podaniu leków, czy posiłku nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20).

W ocenie sądu, mając na uwadze poczynione ustalenia zasadnie organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad bratem. Związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W realiach niniejszej sprawy takiego rodzaju związku trudno się dopatrzyć.

W konsekwencji sąd uznał stanowisko Kolegium za prawidłowe. Sąd nie stwierdził także, aby przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone było wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów tegoż postępowania, a w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie w toku prowadzonego postępowania spełnione zostały wymogi wynikające z powołanych w skardze przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.