Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2747/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 35 § 2,, art. 77 § 4
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 21 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: § 38 ust. 1, ust. 2, § 39 ust. 1, ust. 2 pkt 2, § 50 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1, ust. 2,
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 73 ust. 1, art. 75 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 51 ust. 1, ust. 4 lit a,
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. sprawy ze skargi Ł. A. na decyzję Dyrektora ... Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia ... kwietnia 2015 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Ł. A. (dalej jako: "strona" lub "skarżący") była decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej jako: "Dyrektor Oddziału" lub "organ II instancji") z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] w W. (dalej jako: "Kierownik BP" lub "organ I instancji") z [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W wyniku rozpoznania wniosku strony z [...] maja 2011 r. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 Kierownik BP decyzją z [...] grudnia 2011 r. nr [...] przyznał skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe w wysokości 154.385 zł z tytułu realizacji wariantu 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 100,50 ha. W dniu [...] stycznia 2012 r. przekazano na rachunek bankowy skarżącego płatności przyznane ww. decyzją.

W związku ze złożeniem [...] kwietnia 2012 r. wniosku strony o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, Kierownik BP decyzją z [...] grudnia 2012 r. nr [...] przyznał skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe w wysokości 154.385 zł z tytułu realizacji wariantu 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 100,50 ha. Ze względu na treść 20 ust. 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173 ze zm., dalej: ustaw o wspieraniu rozwoju) oraz fakt, że skarżący nie złożył żądania doręczenia decyzji, ww. decyzję pozostawiono jedynie w aktach sprawy i w dniu [...] stycznia 2013r. przekazano na rachunek bankowy przyznane płatności.

Wnioskiem z [...] maja 2013 r. skarżący zwrócił się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013.

W dniach [...]-[...] lipca 2013 r. w gospodarstwie strony przeprowadzono kontrolę na miejscu, z której sporządzono raport nr [...]. W trakcie czynności kontrolnych inspektorzy terenowi ustalili, iż skarżący realizuje wariant 2.9 na powierzchni 99,58 ha (działka rolna A). Na tej powierzchni stwierdzono, że strona nie utrzymała minimalnej obsady drzew i krzewów oraz że materiał szkółkarski nie spełniał określonych przepisami wymagań (tj. § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013; Dz. U. Nr 33, poz. 262, ze zm.- dalej jako: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009r.).

Skarżący w piśmie, które wpłynęło do organu I instancji [...] września 2013 r. wskazał, że w związku ze stratami spowodowanymi przez czynniki wyższe (przemarzanie zimowe, dzikie zwierzęta) w prowadzonych gospodarstwach rolnych przeprowadzone zostanie dosadzanie jesienne.

W odpowiedzi organ w piśmie z [...] września 2013 r. poinformował stronę o procedurze zgłaszania wystąpienia przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w uprawach deklarowanych do uzyskania płatności.

Skarżący w piśmie, które wpłynęło do organu [...] listopada 2013 r., poinformował, że w październiku 2013 r. w jego gospodarstwie odbyło się dosadzanie jabłoni. Oświadczył jednocześnie, że pomimo zaistnienia niesprzyjających okoliczności wszystkie zobowiązania związane z prowadzeniem gospodarstwa ekologicznego w roku 2013 zostały spełnione. Ponadto [...] kwietnia 2014 r. do organu wpłynęły przesłane przez stronę dokumenty potwierdzające powyższe okoliczności, tj.: oświadczenie strony z [...] lutego 2014 r., rejestr działań agrotechnicznych, wypis nr [...] ze świadectwa oceny polowej materiału szkółkarskiego, certyfikat zgodności [...], rachunek nr [...] za zakup sadzonek jabłoni, przykładowe paszporty roślin.

Decyzją z [...] maja 2014 r. nr [...] Kierownik BP, w wyniku wykluczenia z płatności działki A odmówił przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Dyrektora Oddziału z [...] września 2014 r. nr [...]. Natomiast WSA w Warszawie prawomocnym postanowieniem z 27 lutego 2015r., V SA/Wa 3146/14 odrzucił skargę.

Mając na uwadze zmniejszenie powierzchni użytków rolnych, na których strona zobowiązana była realizować program rolnośrodowiskowy oraz stwierdzone w roku 2013 nieprawidłowości w realizacji programu rolnośrodowiskowego, Kierownik BP zawiadomieniem z [...] listopada 2014 r. nr [...] poinformował skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych na podstawie decyzji z [...] grudnia 2011 r. i z [...] grudnia 2012 r.

Decyzją z [...] grudnia 2014 r. nr [...] organ I instancji ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 308.770 zł.

Organ I instancji wyjaśnił, że na mocy decyzji Kierownika BP z [...] grudnia 2011 r. oraz z [...] grudnia 2012 r. skarżącemu przekazano na rachunek bankowy płatności rolnośrodowiskowe na lata 2011-2012. Tymczasem w roku 2013 roku w gospodarstwie strony przeprowadzono kontrolę na miejscu, która stwierdziła, iż powierzchnia użytkowana wynosi 99,58 ha. Podczas przedmiotowej kontroli (nr raportu [...]), stwierdzono na działce rolnej A następujące nieprawidłowości:

- nieprawidłowość E2 (2.9/2.10) - Materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań,

- nieprawidłowość E7 (2.9/2.10) - Nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów.

Kierownik BP stwierdził, że w przedmiotowej sprawie na działce rolnej A materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań oraz występuje nieutrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów, wobec powyższego powstał obowiązek zwrotu nienależnie pobranej kwoty płatności za rok 2012 i rok 2011 za powierzchnię stwierdzonego uchybienia w wysokości 308.770 zł uzyskanych przez stronę na mocy ww. decyzji.

Wskazał, że na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolnośrodowiskowej w wysokości: 154.385 zł przyznanej za rok 2011 oraz 154.385 zł przyznanej za rok 2012. Stwierdził, że każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L nr 171 z 23 czerwca 2006, str. 1, ze zm., dalej jako rozporządzenie nr 883/2006). Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W ocenie organu I instancji skarżący przedłożył w toku postępowania dokumenty w zakresie dosadzenia drzew, jednakże nie wyjaśnił okoliczności faktycznych sprawy (np. kiedy dokonano zniszczeń, do kiedy trwały te okoliczności), nie informował także w odpowiednim terminie o przypadku siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, nie przedłożył także stosownych dowodów w tym zakresie.

Kierownik BP podkreślił również, że w niniejszej sprawie płatności, wypłacone [...] stycznia 2012 r. oraz [...] stycznia 2013 r. na podstawie decyzji organu I instancji, nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem w dniu wydawania ww. decyzji organ nie posiadał informacji, z których wynikałoby, że na działce rolnej A materiał szkółkarski nie będzie spełniał określonych wymagań oraz wystąpi nieutrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów oraz że producent zaniecha prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni objętej zobowiązaniem. W ocenie organu błąd ten mógł być w zwykłych okolicznościach wykryty przez producenta, bowiem to właśnie producent powinien wiedzieć jaka jest faktycznie użytkowana powierzchnia. W związku z powyższym był świadomy konsekwencji zaniechania prowadzenia działalności na powierzchni objętej zobowiązaniem PRŚ oraz nieprzestrzegania norm.

W wyniku rozpatrzenia odwołania od powyższej decyzji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. decyzją z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I Instancji z [...] grudnia 2013 r.

W oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie organ II instancji podzielił ustalenia dokonane przez Kierownika BP.

Dyrektor Oddziału przypomniał, że w związku ze stwierdzonymi w 2013 r. uchybieniami w realizacji programu rolnośrodowiskowego, odmówiono stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowej do działki rolnej A (sankcja 100%). Powyższe skutkowało zaś koniecznością zwrotu płatności przyznanych beneficjentowi w latach 2011 - 2012 do powierzchni ww. działki w trybie art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L nr 25 z dnia 28 stycznia 2011 r., s. 8 ze zm., dalej jako: rozporządzenie nr 65/2011).

Analizując kwestię uznania przypadków siły wyższej w postępowaniu w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności Dyrektor Oddziału podkreślił, iż przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. WE L nr 368 z 23.12.2006, str. 15 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie nr 1974/2006") wymaga ich zgłoszenia przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności. Jest to warunek konieczny, aby możliwe było badanie przez organ zgłoszonych w sprawie okoliczności.

Wyjaśnił, że akta sprawy bezsprzecznie wskazują, iż skarżący nie poinformował w ww. terminie o okolicznościach skutkujących zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, jak i uchybieniem wymogom realizacji programu na pozostałym obszarze gruntów zadeklarowanych do uzyskania płatności. Określony powyższymi przepisami termin do zawiadomienia organu o wystąpieniu siły wyższej jest zaś, w ocenie organu, terminem materialnoprawnym, nieprzywracalnym, a jeśli pismo informujące strona złożyła z naruszeniem powyższego terminu, pismo to nie może stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSAz 20 stycznia 2011 r., II GSK 69/10).

Dodatkowo organ II instancji podkreślił, że skarżący, o powyższych okolicznościach skutkujących stwierdzonymi w trakcie czynności kontrolnych w dniach [...]-[...] lipca 2013 r. uchybieniami w realizacji zadeklarowanego wariantu pakietu 2 - rolnictwo ekologiczne, poinformował Biuro Powiatowe ARiMR [...] w W. dopiero [...] września 2013 r. pismem z [...] września 2013 r., uszczegółowionym następnie pismem z [...] listopada 2013 r.

W świetle powyższych rozważań, zdaniem organu II instancji, w niniejszej sprawienie nie wystąpiły okoliczności zwalniające skarżącego z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2011 - 2012, ustalonych decyzją Kierownika BP z [...] grudnia 2014 r., określone w art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1974/2006.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie w całości decyzji Dyrektora Oddziału z [...] kwietnia 2015 r. oraz utrzymanej w mocy decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów:

1) prawa materialnego w postaci art. 73 ust. 1 i 75 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L nr 316 z 2 grudnia 2009r., s. 65 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie nr 1122/2009) przez ich pominięcie, mimo mocy obowiązującej oraz art. 51 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. Urz. UE L nr 277 z 21 października 2005 r., str. 1, ze zm., dalej jako: "rozporządzenie nr 1698/2005"),

2) prawa procesowego w postaci art. 7, 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 23 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") przez pomijanie słusznych interesów obywateli, podważanie zaufania do kompetencji i dobrej woli organów Państwa oraz art. 35 § 2 i 77 § 4 k.p.a. przez udawanie nieświadomości własnych wcześniejszych rozstrzygnięć.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że analogiczna sytuacja miała miejsce w poprzednim roku i organy zaakceptowały dosadzenie i uznały, że zobowiązanie zostało wykonane, zatem nie było konieczne powiadamianie o szkodzie. Dodał, że należne świadczenia zostały mu przyznane.

Zdaniem strony, w przedmiotowej sprawie, stosowanie terminu, o którym mowa art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 jest nieuzasadnione, jako że z mocy art. 51 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005 nie można zastosować wykluczenia, a nadto szkody i straty uzupełniane są corocznie, co wypełnia ciążące na skarżącym zobowiązanie (co organy w roku 2012 uznały przyznając świadczenia).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2014 r., 1647 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako: "p.p.s.a."), Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach danej sprawy Sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2014r., poz. 1438), Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w drodze decyzji administracyjnej ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1. pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2 krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

W sprawie poza sporem było, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 r. zobowiązał się do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęci jego realizacji. Okres ten dla beneficjenta rozpoczął się [...] marca 2011 r. i trwa do [...] marca 2016 r. Organ ustalił, że w roku 2013 r. skarżący nie przestrzegał wymogów wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego w pakiecie 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności), gdyż zmniejszył powierzchnię gruntów rolnych, na których zobowiązany był prowadzić działalność rolniczą zgodnie z wymogami programu (o 0,92 ha) oraz nie przestrzega wymogów określonych dla deklarowanego wariantu 2.9 wskazanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. oraz określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 ww. rozporządzenia (nie utrzymał minimalnej obsady drzew i krzewów oraz stwierdzono, że materiał szkółkarski nie spełniał określonych przepisami wymagań). Powyższe potwierdzają wyniki kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie rolnika w dniach [...]-[...] lipca 2013r. Konsekwencją powyższego było wydanie przez Dyrektora Oddziału ostatecznej decyzji z [...] września 2014r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika BP z [...] maja 2014r. odmawiającą przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej za 2013r.

Obecnie przedmiotem skargi była decyzja Dyrektora Oddziału utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BR w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. A więc spór w sprawie dotyczy uznania przez organ za nienależne płatności za 2011 r. i 2012r.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w postępowaniu dotyczącym kwoty nienależnie pobranych płatności organy nie rozpatrują ponownie kwestii, które były badane przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie pomocy za poszczególne lata realizowanego wieloletniego programu rolnośrodowiskowego. Kluczowe znaczenie w tej sprawie ma, że rolnik już po przyznaniu mu płatności pomocy na taki program nie wykonywał w całości lub w części tego programu. Wobec strony ocena realizacji zobowiązania za rok 2013 zakończona została decyzją Dyrektora Oddziału odmawiającą przyznania płatności (skarga od tej decyzji została odrzucona przez WSA w Warszawie postanowieniem z 27 lutego 2015r.). Poprzedzające tę decyzję ustalenia nie są już konfrontowane z ustaleniami podjętymi w niniejszym postępowaniu.

Sąd stwierdził, że prawidłowe jest stanowisko organów orzekających wskazujące, że uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów dla przyznania płatności rolnośrodowiskowej w roku 2013 powoduje, że zastosowanie będzie miał zwrot płatności, w stosunku do płatności, które zostały wypłacone również w latach poprzednich (tj. 2011 i 2012r.) do tych działek rolnych, na których stwierdzono nieprawidłowości z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Trafnie bowiem organy przyjęły, że zobowiązanie skarżącego było zobowiązaniem wieloletnim (5-letnim) i zastosowanie znajduje w związku z tym art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011. Zgodnie z powołanym przepisem pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) rozporządzenia nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi lub

b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Ocena trafności rozstrzygnięcia wymaga również odniesienia do powołanych przepisów, w szczególności rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013, poz. 361 ze zm., dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013r.), znajdującego zastosowanie w sprawie, gdyż postępowanie w sprawie zwrotu należności zostało wszczęte po wejściu w życie tego rozporządzenia (por. § 46, § 58, § 59 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r.).

Zgodnie z § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z nieprzestrzeganiem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolno środowiskowej określonych w rozporządzeniu. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem (§ 39 ust. 2 pkt 2 ).

W przedmiotowej sprawie ustalono ostateczną decyzją Dyrektora Oddziału z [...] września 2014r., że strona zmniejszyła powierzchnię gruntów rolnych, na których zobowiązana była prowadzić działalność rolniczą zgodnie z wymogami programu. Mianowicie skarżący zobowiązał się do realizacji programu rolnośrodowiskowego w pakiecie 2 - Rolnictwo ekologiczne, na powierzchni 100,50 ha, za którą to powierzchnię otrzymał płatność na podstawie wniosku złożonego na rok 2011. Tymczasem w kolejnym roku realizacji przedmiotowego zobowiązania (2013 r.) ustalono, iż strona zmniejszyła tę powierzchnię gruntów rolnych o 0,92 ha. Dlatego też słusznie organ odwoławczy stosując ww. § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. zobowiązany został do zwrotu ustalonej kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 826,56 zł za lata 2011-2012, stanowiącej część otrzymanych środków finansowych za powierzchnię, na której producent rolny nie zrealizował podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Powyższe wskazuje, że sytuacja w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata, tak jak w sprawie), a rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, poprzez zmniejszenie obszaru, na którym winien realizować to zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Kolejną i zasadniczą nieprawidłowością ustaloną w oparciu o przeprowadzoną kontrolę na miejscu i potwierdzoną ostateczną decyzję organu II instancji z [...] września 2014r. było stwierdzenie, że rolnik nie zachował wymaganej minimalnej obsady drzew oraz że materiał szkółkarski nie spełniał określonych przepisami wymagań.

Konieczność zastosowania w takim wypadku sankcji w postaci obowiązku zwrotu pobranych płatności regulują również przepisy ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., gdyż w takim wypadku należy przyjąć, że rolnik nie realizuje wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na działce, na której stwierdzono powyższą nieprawidłowość.

Zgodnie z § 38 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej: 1) działek rolnych lub 2) zwierząt, 3) miedz śródpolnych – w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.

W myśl zaś § 38 ust. 2 ww. rozporządzenia wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia.

Zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 58, w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia, o którym mowa w § 58, tj. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, na fakt, że organ odwoławczy ostateczną decyzją z [...] września 2014r. ustalił, że skarżący na powierzchni 99,58 ha nie przestrzega wymogów określonych dla deklarowanego wariantu 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności), wskazanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. oraz określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia. Zgodnie ze wskazanymi przepisami wszystkie uprawiane drzewa winny być ukorzenione i spełniać wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego (§ 9 ust. 2 pkt 3 lit. a) rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r.) oraz winna być utrzymywana minimalna obsad drzew i krzewów (...), która w przypadku sadzonek drzew jabłoni domowej stanowi 125 sztuk na 1 ha powierzchni (załącznik nr 3 do tego rozporządzenia).

Zgodnie z tym co zostało już wskazane wyżej, w wypadku potwierdzenia decyzją ostateczną ww. nieprawidłowości, w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych, na co wprost wskazuje cyt. wyżej art. 18 rozporządzenia nr 65/2011 i § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. Trzeba bowiem wskazać, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Jak słusznie wyjaśnił organ odwoławczy wywiązanie się z obowiązku stosowania określonych praktyk agrotechnicznych w jednym roku nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5 letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. W sprawy, w związku ze stwierdzonymi w 2013 r. uchybieniami w realizacji programu rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa do działki rolnej A została odmówiona (sankcja 100%). Zatem słusznie organ zażądał od strony zwrotu przyznanych mu płatności za lata 2011 - 2012 w łącznej wysokości 305 943,44 zł.

Dokonując dalszej analizy sprawy należy wskazać, że przepisy przewidują również możliwość braku żądania zwrotu uzyskanej już kwoty płatności rolnośrodowiskowych. Tę sytuację reguluje art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 oraz uzupełnia ją § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r.

Zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Ust. 2 art. 47 ww. rozporządzenia stanowi, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

§ 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. wskazuje, że inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;

3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;

5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Przenosząc te przepisy na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, że w wypadku wystąpienia siły wyższej lub innych wyjątkowych okoliczności, obowiązkiem rolnika lub osoby przez niego upoważnionej - aby uwolnić się z obowiązku zwrotu dotychczas otrzymanych płatności - było ich zgłoszenie organowi, na piśmie (wraz z odpowiednimi dowodami) w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba były w stanie tego dokonać (art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006).

Słusznie Dyrektor Oddziału wskazał, że skarżący nie poinformował w ww. terminie: o okolicznościach skutkujących zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, jak i o uchybieniu wymogom realizacji programu na pozostałym obszarze gruntów zadeklarowanych do uzyskania płatności. To dopiero czynności kontrolne w gospodarstwie strony w dniach [...]-[...] lipca 2013 r. ujawniły ww. uchybienia będące skutkiem niesprzyjających warunków atmosferycznych oraz działaniem dzikich zwierząt (oświadczenie pełnomocnika strony zawarte na str. 11 protokołu Nr [...]). Co więcej sam skarżący dopiero po ujawnieniu tych okoliczności przez kontrolujących złożył dodatkowe dowody (patrz: decyzja Dyrektora Oddziału z [...] września 2014r. wskazująca, że strona złożyła dowody przy pismach (wpływ do organu [...] i [...] sierpnia 2014r.) uzupełniających odwołanie od decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2013r. oraz oświadczenia z [...] września 2013r. i [...] listopada 2013r. oraz pismo z [...] kwietnia 2014r. wraz z załącznikami) potwierdzające możliwość wystąpienia siły wyższej w gospodarstwie. Jednakże zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej samo wystąpienie przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności nie zwalania beneficjenta z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności za powierzchnie na której uchybił realizacji programu rolnośrodowiskowego. Koniecznym bowiem elementem uwolnienia się strony z obowiązku zwrotu jest poinformowanie na piśmie właściwego organu o tych okolicznościach i dokonanie tej czynności w materialnoprawnym terminie 10 dni roboczych. Z tych obowiązków strona w żaden sposób się nie wywiązała, gdyż zostały one stwierdzone przez sam organ w toku kontroli ([...]-[...] lipca 2013 r.), a sam skarżący poinformował organ dopiero w dniu [...] września 2013 r. (data nadania - pismo z [...] września 2013 r., uszczegółowione następnie pismem z [...] listopada 2013 r.). Zatem zdecydowanie po upływie 10 dniowego terminu, skoro możliwość wystąpienia siły wyższej miała miejsce w okresie od [...] listopada 2012r. do [...] kwietnia 2013r. (niskie temperatury), a także w czerwcu 2013r. (uszkodzenia drzew przez zwierzęta – protokół nr [...] z [...] czerwca 2013r.). Tym samym w sprawie nie wystąpiły okoliczności zwalniające stronę z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2011 – 2012.

Słusznie także organ wyjaśnił, w kontekście okoliczności sporawy, że płatność rolnośrodowiskowa przekazana w dniach [...] stycznia 2012 r. oraz [...] stycznia 2013 r. na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów, nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności skarżący otrzymał mocą decyzji Kierownika BP, które zostały wydane na podstawie złożonych przez stronę wniosków o przyznanie płatności. Płatności te stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że skarżący zaniechał realizacji programu na części gruntów objętych zobowiązaniem, zaś na pozostałych gruntach uchybił wymogom realizacji zadeklarowanego wariantu pakietu 2, wariant 9. Fakt ten miał miejsce po wydaniu przez Kierownika BP decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej za lata 2011 - 2012 i po dokonaniu przelewu. W konsekwencji, nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2011- 2012, określone w art. 5 ust. 3 rozporządzeniu nr 65/2011 (błąd organu), o czym szeroko wspomniał organ.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że są one bezzasadne. Skarżący wskazuje bowiem na pominięcie przy rozpoznawaniu sprawy art. 73 ust. 1 i 75 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1122/2009 oraz art. 51 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005.

Zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 (przepis ten jest stosowany odpowiednio do płatności rolnośrodowiskowych w myśl art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005) zmniejszeń i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, nie stosuje się w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy.

W myśl art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Ponadto właściwych zmniejszeń nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności. Przypadki siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ zgłaszane są temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość (art. 72 ust. 2).

W tym miejscu należy wskazać, że przepisy art. 73 i art. 75 rozporządzenia nr 1122/2009 po pierwsze odnoszą się tylko do przyznania płatności (co nie jest przedmiotem sprawy), a nie do ustalenia nienależnie pobranych płatności, a więc do decyzji wydanej na szczególnej, wyraźnie przewidzianej przez prawodawcę podstawie prawnej. Decyzja w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności stanowi bowiem nowe rozstrzygnięcie całkowicie odrębne od decyzji w przedmiocie przyznania (odmowy przyznania) płatności. A więc decyzja w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności ma charakter następczy i wydawana jest po ujawnieniu i ostatecznym stwierdzeniu (np. decyzja o odmowie przyznania płatności), że rolnik nie realizował przyjętych zobowiązań.

Ponadto art. 75 ww. rozporządzenia nie ma w ogóle zastosowania w zakresie płatności rolnośrodowiskowych, gdyż obowiązujące w sprawie przepisy prawa nie zawierają odesłań pozwalających na zastosowanie przepisów dotyczących siły wyższej zawartych w tym przepisie.

W rozpoznawanej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie znajduje zastosowania także mechanizm przewidziany w art. 51 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005.

Art. 51 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005, w akapicie pierwszym stanowi, że jeżeli w jakimkolwiek momencie w ciągu danego roku kalendarzowego (zwanego dalej "danym rokiem kalendarzowym ") nie są przestrzegane podstawowe wymogi w zakresie zarządzania lub zasady dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska i jeżeli jest to wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać beneficjentowi składającemu w danym roku kalendarzowym wniosek o płatność na mocy art. 36 lit. a) ppkt (i)-(v) oraz art. 36 lit. b) ppkt.(i), (iv) i (v), wtedy na podstawie szczegółowych zasad, o których mowa w ust. 4 redukuje się całkowitą kwotę płatności, która została lub zostanie przyznana temu beneficjentowi na dany rok kalendarzowy, lub wyklucza się z niej beneficjenta.

Zgodnie natomiast z art. 51 ust. 4 lit. a rozporządzenia nr 1698/2005 szczegółowe zasady dotyczące redukcji i wyłączeń ustanawia się zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 90 ust. 2. W tym kontekście uwzględnia się rozmiar, zasięg, trwałość i powtarzanie się stwierdzonej niezgodności, jak również następujące kryteria:

a) W przypadku zaniedbania wielkość procentowa redukcji nie przekracza 5 %, a w przypadku powtarzających się niezgodności - 15 %.

W należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o niestosowaniu redukcji, gdy z uwagi na swój rozmiar, wagę, zasięg i trwałość przypadek niezgodności może być uważany za drobny. Przypadki niezgodności stanowiące bezpośrednie ryzyko dla zdrowia publicznego lub zdrowia zwierząt nie są jednak uważane za drobne.

O ile beneficjent nie podjął natychmiastowego działania naprawczego usuwającego stwierdzoną niezgodność, właściwy organ podejmuje niezbędne działania, które mogą, w stosownych przypadkach, ograniczać się do kontroli administracyjnej w celu zapewnienia, aby beneficjent usunął stwierdzoną niezgodność. Beneficjent jest powiadamiany o stwierdzeniu drobnej niezgodności i o obowiązku podjęcia działania naprawczego.

Powyżej cytowany przepis również odnosi się do przyznania płatności a nie do sytuacji dotyczącej ustalenia nienależnie pobranych płatności. Ponadto i najważniejsze – na gruncie przywołanej regulacji unijnej – przepis ten odnosi się do naruszeń podstawowych wymogów w zakresie zarządzania lub zasad dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska bądź naruszeń minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin (zob. art. 51 ust. 1 akapit pierwszy i drugi rozporządzenia nr 1698/2005; por. także art. 24 ust. 1 w zw. z art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009), a więc wymogów, które nie są objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym i do których płatność ta nie jest przyznawana (por. art. 39 ust. 3 rozporządzenia nr 1698/2005). Tym samym przepis ten nie ma zastosowania do sytuacji strony skarżącej.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy wskazać, że koncentrują się one wokół naruszenia przez organ przepisów proceduralnych, tj. art. 7, 8, 9 k.p.a. oraz art. 35 § 2 i 77 § 4 k.p.a.

W ocenie Sądu, w postępowaniu nie zostały naruszone żadne gwarancje strony w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania i nie doszło też do uchybień w zakresie gromadzenia materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny dowodów.

Odnosząc się generalnie do zarzutów stawianych organom wskazać należy, że w postępowaniu dotyczącym płatności rolnośrodowiskowych obowiązują zasady odmienne od zasad ogólnych znajdujących zastosowanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów k.p.a. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wedle ust. 2 tego artykułu w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Porównanie przytoczonej regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił pewien wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 k.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy przyznawanej choćby w postaci płatności do programu rolnośrodowiskowego obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i ewentualnie innych uczestników postępowania. Organy administracji publicznej nie mają natomiast obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ograniczono również stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 k.p.a.) oraz zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.).

Takie ograniczenie wynika z charakteru przyznawanych środków, które są przyznawane bezzwrotnie, jeśli beneficjenci zrealizują warunki pomocy. Z tych względów ich sytuacja prawa nie może być oceniania przez ten sam pryzmat, co adresata aktu lub czynności administracyjnej realizowanego w zakresie imperium państwa. Powyższe zatem powoduje, że sprawa strony została rozpoznana zgodnie z wszystkimi wymogami stawianymi przez obowiązujące przepisy. To, że decyzja jest dla strony niekorzystna nie oznacza jednocześnie, że postępowanie w sprawie było prowadzone z naruszeniem zasady zaufania jego uczestników do władzy publicznej. W świetle przytoczonych przepisów i dodatkowych zobowiązań przyjmowanych przez rolnika składającego pierwotny wniosek o płatność rolnośrodowiskową jest oczywiste, że w razie zmiany warunków realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje – co do zasady – podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu.

Zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej w sprawie nie ulega żadnej wątpliwości, że skarżący nie poinformował we wskazanym terminie o okolicznościach skutkujących uchybieniem realizacji programu rolnośrodowiskowego. Obowiązku tego nie wykonał on ani w odpowiedniej formie, ani w odpowiednim czasie. Zatem w okolicznościach faktycznych tej sprawy nie można było uznać, że zgłoszenie faktu wystąpienia siły wyższej na zadeklarowanych gruntach nastąpiło w terminie i trybie określonym we wskazanych przepisach prawa unijnego. Stąd nie można podzielić zarzutów skargi, co do uchybienia przez organy w trakcie prowadzonego postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonego aktu, powołanym wyżej przepisom oraz art. 77 § 4 k.p.a. Podjęte bowiem przez organy obu instancji czynności doprowadziły do poczynienia niezbędnych w niniejszej sprawie ustaleń, pozwalających na wydanie rozstrzygnięcia. Zakres tych ustaleń jest zaś adekwatny do okoliczności przedmiotowej sprawy, w której nie stwierdzono podstaw pozwalających na podważenie ich prawidłowości.

Zgodzić się też należy z twierdzeniami organu odwoławczego, że wbrew twierdzeniu strony to nie na organie ciążyło informowanie wnioskodawcy o zaistniałej sytuacji na działkach zgłaszanych do dopłat tylko na beneficjencie lub upoważnionej przez niego osobie, gdyż z faktu tego ona wywodzi skutki prawne.

Niezrozumiały jest zarzut strony wskazujący, że "analogiczna sytuacja miała miejsce w poprzednim roku i Agencja - słusznie - zaakceptowała dosadzenie i na ich podstawie uznała, że zobowiązanie zostało wykonane, zatem nie było konieczne powiadamianie o szkodzie". Z akt administracyjnych bowiem wynika, jak prawidłowo zauważył Dyrektor Oddziału, że w roku 2012 sytuacja związana z dosadzaniem, nawet jeśli miała miejsce, nie została przez stronę zgłoszona. Organ nie przeprowadzał również w gospodarstwie strony czynności kontrolnych i wydał decyzję w oparciu o materiał zgromadzony w sprawie, a w szczególności sam wniosek o przyznanie płatności, uznając w całości za zasadne żądanie strony.

Reasumując organ odwoławczy w całości odniósł się do wszystkich podnoszonych zarzutów oraz w sposób szczegółowy wskazał na przyczyny wydania decyzji o określonej treści oraz powody dla których brak było zasadności odstąpienia od żądania ich zwrotu. Postępowaniu organu wbrew zarzutom organu również nie można zarzucić opieszałości.

Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił.