Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2402/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski Protokolant: asystent sędziego Ewelina Gee-Milan po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 2161/23 w sprawie ze skargi I. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 września 2023 r. nr 992700/620/726/2022-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 2161/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. O. (dalej: "skarżący") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej organ") z dnia 12 września 2023 r. nr 992700/620/726/2022-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 14 października 2022 r. skarżący zwrócił się do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu 28 stycznia 2021r., w którym wskazano, że jest osobą z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy i wymagającą - w celu pełnienia ról społecznych - stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Powyższy stan był następstwem zdarzenia z dnia 1 września 2020r., kiedy to skarżący na skutek spożycia zbyt dużej dawki leków a następnie, zgodnie z zaleceniami medyków, dużej ilości roztworu wody z solą musiał zostać hospitalizowany.

W dniu wypisu ze szpitala tj. w dniu 1 października 2020 r., u skarżącego stwierdzono płyn w jamach opłucnowych, w przyśrodkowych partiach płatów czołowych hypoodensyjne obszary, najprawdopodobniej niedokrwienne, w przebiegu leczenia wystąpiły objawy zakrzepowego zapalenia żył. Mimo zastosowanego leczenia u skarżącego utrzymywały się wyraźne zaburzenia pamięci, głównie następczej, okresowo z konfabulacjami, nadto miał on problemy z samodzielnym poruszaniem się, dłuższe dystanse był w stanie pokonywać jedynie przy pomocy balkonika. Obecnie Skarżący nadal ma zaburzenia pamięci, potrzebuje pomocy w czynnościach życia codziennego, gdy zostaje sam w domu na dłuższy czas czuje się zagubiony, niepewny, wpada w panikę. Samodzielnie nie jest w stanie pójść do lekarza czy do sklepu. Nie pamięta osób i miejsc. Nie pamięta swojej przeszłości. Ponadto od momentu zdarzenia skarżący cierpi także na zakrzepicę, polineuropatię, podejrzenie encefalopatii, niedosłuch w stopniu znacznym, ma uszkodzone płaty czołowe oraz płuca, upośledzenie funkcji poznawczych oraz zaburzenia depresyjne.

Decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr 010000/620/28477/2022/WSW Prezes ZUS, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 504 ze zm.), dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ stwierdził, że powodem podjęcia takiego rozstrzygnięcia jest brak wystąpienia szczególnych okoliczności, z powodu których skarżący nie legitymuje się 5-letnim okresem stażu ubezpieczeniowego w ostatnim 10-leciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy.

Pismem z dnia 19 maja 2023 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku zarzucił Prezesowi ZUS, że ten uchybił obowiązkom postępowania administracyjnego poprzez wybiórcze i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego w świetle art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Niezasadnie również przyjął, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia przez skarżącego. Zaznaczył, że nie uzyskał prawa do renty w trybie zwykłym, jednakże jest osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skarżący odprowadzał składki na ubezpieczenie zdrowotne w okresie wymaganym do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto przez okres kilku lat pracował legalnie w Wielkiej Brytanii. Skarżący nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy. W dniu 28 stycznia 2021 r. otrzymał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, w którym wskazano, że jest osobą z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do samodzielnej egzystencji. W kolejnym orzeczeniu z dnia 7 lutego 2023 r. stwierdzono u skarżącego niepełnosprawność w stopniu znacznym. W dniu 6 lutego 2023 r. lekarz orzecznik ZUS orzekł, że skarżący jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Skarżący spełnia zatem warunki ustawowe do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności. Skarżący nie ma niezbędnych środków utrzymania, nie posiada żadnych oszczędności. Skarżący podniósł również, że w związku ze zdarzeniem, które miało miejsce w dniu 1 września 2020 r. - zatruciem soli w dawce letalnej - skarżący stał się osobą z niepełnosprawnością, niezdolną do pracy, której stan nie ulegnie poprawie w przyszłości. Pomimo prowadzonego leczenia stan zdrowia skarżącego nie poprawia się. Skarżący podkreślił, że jego aktualna sytuacja materialna jest bardzo trudna, a jego stan zdrowia wymaga stałego leczenia i zakupu drogich leków, które umożliwiają mu codzienne funkcjonowanie.

Decyzją z dnia 12 września 2023 r. nr 992700/620/726/2022-SWO Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ zaznaczył, że od dnia 6 kwietnia 1993 r. do dnia 31 grudnia 1998 r., od dnia 12 czerwca 2001 r. do dnia 7 września 2003 r., od dnia 6 kwietnia 2008 r. do dnia 7 października 2009 r., od dnia 1 czerwca 2012 r. do dnia 7 czerwca 2015 r., od dnia 1 lutego 2016 r. do dnia 26 listopada 2017 r. wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych. Zdaniem organu, z przeprowadzonej analizy akt sprawy nie wynika, aby w wymienionych okresach skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanych przerwach nie była wobec skarżącego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Nie zostały również udokumentowane przez skarżącego inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od jego woli, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Organ zaznaczył również, że wobec załączenia do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nowej dokumentacji medycznej, sprawa została ponownie skierowana do rzecznika ZUS. Zgodnie z opinią Głównego Lekarza Orzecznika ZUS nadesłana dokumentacja nie ma wpływu na orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 5 grudnia 2022 r. o całkowitej niezdolności do pracy od dnia 2 września 2020 r. do dnia 31 grudnia 2024 r., ani na orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 6 lutego 2023 r., z którego wynika, że skarżący jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 29 lutego 2024 r. i niezdolność ta istniała na dzień 2 września 2020 r. Konkludując organ zaznaczył, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącego, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Pismem z 10 października 2023 r. skarżący wniósł skargę na ww. decyzję Prezesa ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Oddalając skargę, Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, bowiem nie nosi cech dowolności i została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, po wszechstronnym zebraniu i rozważeniu całego materiału dowodowego. W sprawie nie jest kwestionowane, że skarżący w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie mógł podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy (wskazuje na to jednoznacznie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 5 grudnia 2022 r. uzupełnione opinią Głównego Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 12 lipca 2023r.), a ponadto nie posiadał niezbędnych środków utrzymania. Źródło utrzymania skarżącego stanowi zasiłek stały z opieki społecznej w kwocie 560 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł oraz świadczenie uzupełniające 500+, a więc łącznie kwota niższa od wysokości najniższej renty z tytułu niezdolności do pracy, które to świadczenie w dacie orzekania przez organ wynosiło 1588,44 zł brutto (art. 85 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy). W ocenie Sądu, Prezes ZUS zasadnie przyjął, że w niniejszej sprawie nie zostały wykazane "szczególne okoliczności", z powodu których skarżący nie spełnił warunków do uzyskania renty w "zwykłym" trybie.

Mając na względzie wszystko powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę skarżącego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący (dalej również jako "skarżący kasacyjnie") żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na nieprawidłowym przeprowadzeniu kontroli odwoławczej, przejawiające się w nie odniesieniu się w sposób holistyczny, merytoryczny i rzetelny do zarzutów stawianych w skardze w zakresie dowolnej oceny materiału dowodowego przez Sąd, w szczególności przejawiające się poprzez,

1) błędne uznanie, iż zgromadzony materiał dowodowy w sprawie nie daje podstawy do uznania, iż sytuacja w jakiej znalazł się skarżący nie wypełnia przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w szczególności poprzez stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie braku wystąpienia szczególnych okoliczności przemawiających za przyznaniem świadczenia w innym trybie niż zwykły.

2) przejawiającej się poprzez błędne ustalenie, iż skarżący nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności w sytuacji, gdy, skarżący spełnia łącznie wszystkie warunki ustawowe do uzyskania świadczenia,

3. przejawiającej się poprzez błędne ustalenie, iż w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności do przyznania świadczenia skarżącemu w drodze wyjątku, w sytuacji, gdy zdarzenie tj. zatrucie roztworem soli kuchennej, wykluczające aktywność zawodową skarżącego było zdarzeniem losowym, niespodziewanym, nagłym i niezawinionym przez skarżącego, o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli skarżącego oraz powodujące trwałą niepełnosprawność skarżącego i brak zdolności do pracy o charakterze trwałym.

b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na skutek całkowicie błędnego i nieznajdującego uzasadnienia przyjęcia trafności oceny przeprowadzonych przez organ dowodów i wyprowadzenia logicznie poprawnych i uzasadnionych merytorycznie wniosków polegające na zaaprobowaniu nieznajdującego żadnej logiki ustalenia, że organ II instancji wywiązał się z obowiązku wszechstronnego rozpatrzenia spraw}' i wyciągnął logiczne wnioski że zgromadzonego materiału dowodowego, podczas gdy organ II instancji nie rozważył dogłębnie sprawy, mimo takiego obowiązku, jak organ I instancji, badając tym samym, czy organ I instancji przeprowadził prawidłowo postępowanie dowodowe, pozyskał wszystkie istotne w sprawie dowody oraz w dalszej kolejności, czy prawidłowo je ocenił, z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego oraz wskazań wiedzy.

c) art. 151 p.p.s.a. w zw art. 7 i 7a k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, to jest nieuwzględnienie wątpliwości pojawiających się w aspekcie stosowania normy prawnej art. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie kierując się słusznym interesem skarżacego poprzez podkreślenie charakteru uznaniowości, w przypadku, którym bezsprzecznie udowodniony zostało fakt brak posiadania przez skarżącego środków niezbędnych do utrzymania.

Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Ze względu na konstrukcje zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny połączył je do wspólnego rozpoznania.

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Nie są trafne zarzuty naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako K.p.a).

Skarżący kasacyjnie zarzucił, Sądowi I instancji, iż nieprawidłowo przeprowadził on kontrolę odwoławczą przez brak odniesienia się w sposób holistyczny, merytoryczny i rzetelny do zarzutów stawianych w skardze w zakresie dowolnej oceny materiału dowodowego przez Prezesa ZUS, co w szczególności przejawiać miało się poprzez błędnym uznaniu przez Sąd, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do uznania, że sytuacja w jakie znalazł się skarżący kasacyjnie nie wypełnia przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm., dalej jako ustawa FUS). Z tym zarzutem nie można się zgodzić.

Tłem normatywnym, na bazie którego należy ocenić przedmiotowy zarzut jest art. 83 ust. 1 FUS. Stosownie do jego treści ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przepis ten formułuje więc trzy przesłanki, których kumulatywne spełnienie warunkuje przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Brak spełnienia chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: 1) brak spełnienia warunków do uzyskania emerytury lub renty spowodowany szczególnymi okolicznościami, 2) niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, 3) brak niezbędnych środków utrzymania.

Z przepisu tego wynika zatem jednoznacznie, że świadczenie w drodze wyjątku przysługuje tylko wtedy, gdy ubezpieczony nie nabył prawa do świadczeń w trybie zwykłym na skutek szczególnych okoliczności, czyli na skutek niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód nie mógł wypracować odpowiednio długiego okresu ubezpieczenia, a jednocześnie całkowita niezdolność do pracy uniemożliwia mu podjęcie pracy. Wprawdzie obydwie te przesłanki muszą wystąpić łącznie, ale nie są one tożsame. Kluczowe dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wykazanie, że ubezpieczony, którego działalność stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do uzyskania świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie na skutek szczególnych okoliczności. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko zgodnie z który, świadczenie w drodze wyjątku, o którym mowa w ww. przepisie, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawców i nie może być oderwane od wysokości składek opłacanych przez ubezpieczonego. Jest to świadczenie, które może być przyznane w przypadku, gdy niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych było skutkiem szczególnych okoliczności. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z 21 lipca 2023 r., sygn. III OSK 1831/22).

Zakres postępowania dowodowego w rozpoznawanej sprawie był zatem determinowany wskazanymi wyżej przesłankami z art. 83 ust. 1 FUS. Należy ponadto podkreślić, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji opiera się na materiale dowodowym aktualnym na dzień jej wydania. Podkreślić w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę, Prezes ZUS i Sąd I instancji nie kwestionują stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie i związanej z tym niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania, a zatem i spełnienia niektórych przesłanek z art. 83 ust. 1 FUS.

W myśl art. 124 ustawy FUS, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Zatem, organ podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach, jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 K.p.a.). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że Prezes ZUS spełnił wymagania wynikające z tych przepisów i prawidłowo ustalił, że zaistnienie "szczególnych okoliczności" nie zostało w sprawie wykazane.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący kasacyjnie stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 46 lat. W okresie 49 lat życia udokumentował zaledwie 13 lat, 5 miesięcy i 5 dni łącznych okresów ubezpieczenia (w tym 2 lata z tytułu zatrudnienia w Wielkiej Brytanii). W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem złożenia wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych skarżący udokumentował tylko 3 lata, 4 miesiące i 12 dni tych okresów. W dniach: 6 kwietnia 1993 r. - 31 grudnia 1998 r., 12 czerwca 2001 r. - 7 września 2003 r., 6 kwietnia 2008 r. - 7 października 2009 r., 1 czerwca 2012 r. - 7 czerwca 2015 r., 1 lutego 2016 r. - 26 listopada 2017 r. Poza wskazanym okresem skarżący nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanych okresach wobec skarżącego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do uzyskania renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia uniemożliwiający kontynuowanie zatrudnienia. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 5 grudnia 2022 r. - od dnia 2 września 2020 r. (do dnia 31 grudnia 2024 r.), które w uzasadnieniu orzeczenia stwierdza, że "zespół rozpoznawanych i leczonych schorzeń skutkuje obecnie naruszeniem sprawności organizmu w stopniu powodującym istotne ograniczenie zdolności do pracy zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji". Przy czym w orzeczeniu z dnia 14 czerwca 2021 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził brak niezdolności do pracy skarżącego przed dniem 2 września 2020 r. Stanowisko to wyklucza przyjęcie, że skarżący w wymienionych wyżej okresach przerw w zatrudnieniu był choćby częściowo niezdolny do pracy z powodu stanu zdrowia. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby w tychże okresach przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia przez skarżącego stanowiły inne zdarzenia, niezależne od jego woli, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Prezes ZUS wnikliwie przeprowadził postępowanie dowodowe i prawidłowo rozpatrzył wszystkie przesłanki wymagane w art. 83 ust. 1 FUS do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W świetle powyższego podzielić należy stanowisko Sądu I instancji oraz organu, iż przebieg ubezpieczenia skarżącego, w dziesięcioleciu przed datą powstania niezdolności do pracy, nie pozwala na przyjęcie, że brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy jest usprawiedliwiony wystąpieniem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Konkludując podkreślić należy, że w niniejszej sprawie nie jest sporna ani trudna sytuacja skarżącego, ani fakt, że na skutek zdarzenia z dnia 1 września 2020 r. został on uznany za osobę niezdolną do pracy. W rozpoznawanej sprawie, w świetle ustalonego stanu faktycznego, brak jest jednak powiązania (tylko związek przyczynowo – skutkowy) pomiędzy zdarzeniem z dnia 1 września 2020 r. na skutek, którego skarżący kasacyjnie stał się osobą niezdolną do pracy a możliwością wypracowania dłuższego okresu zatrudnienia. Zdarzenie o którym mowa nie ma żadnego wpływu na fakt, że w ostatnim 10 –leciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy (czy - jak w sprawie niniejszej - przed datą złożenia wniosku o przyznanie świadczenia w zwykłym trybie), skarżący kasacyjnie nie był w stanie udokumentować 5 letniego okresu ubezpieczeniowego z powodu "szczególnych okoliczności" wynikających z całkowitej niezdolności do prac, bądź innych uzasadnionych przyczyn.

Feralne zdarzenie, które miało miejsce dopiero 1 września 2020 r., jako późniejsze nie może usprawiedliwiać wykazanych wyżej przerw w zatrudnieniu. Opisany wypadek mógłby mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy gdyby nastąpił w okresie od dnia 6 kwietnia 1993 r. do 26 listopada 2017 r.

Zatem organ zasadnie przyjął, że przyczyną braku uprawnień do renty nie był ani stan zdrowia skarżącego, ani inne szczególne okoliczności wynikające z art. 83 ust. 1 ustawy o FUS w postaci szczególnych okoliczności. Skarżący nie udowodnił także innych okoliczności niezależnych od jego woli, a które uniemożliwiły mu uzyskanie dłuższego okresu ubezpieczeniowego.

Zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarówno organ jak i Sąd I instancji słusznie przyjęli, że w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności.

Skoro więc podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 P.p.s.a.