Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 319/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8 ust. 3 i 4, art. 61 ust. 1, 61 ust. 2 pkt 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 64, art. 64a, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2021 r. sprawy ze skarg J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - skargę oddala –


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z [...] grudnia 2020 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] ( dalej: "organ I instancji") z [...] września 2020 r., nr [...] ustalającą opłatę za pobyt w Domu Opieki Społecznej ( dalej: "DPS").

Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że organ I instancji działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r., Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2020r., poz. 256 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") i art. 106 ust. 1 i 4, art. 109 w związku z art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, 2, 4, art. 61 ust. 1, 2, pkt. 1, ust 2d, art. 62 ust 2, art. 63 ust. 1, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r., o pomocy społecznej (Dz. U z 2019r., poz. 1507 z późn. zm.; dalej: "u.p.s."):

1. ustalił J. C. ( dalej: skarżąca") na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2b u.p.s. kwotę opłaty za pobyt babki – A. C. w DPS w [...] przy ul. [...], za okres od 12 do 31 marca 2019r., w wysokości 261,96 zł, za kwiecień 2019r., w wysokości 406,04 zł zaś od 1 maja 2019r., w wysokości 332,52 zł miesięcznie, płatne do kasy lub na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w terminie do 15 dnia danego miesiąca, przy czym opłata za miniony okres winna być uregulowana w terminie do 14 dni gdy decyzja stanie się ostateczna.

2. ustalił P. C. na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2a u.p.s. kwotę opłaty za pobyt babki – A. C. w DPS w [...] przy ul. [...], za okres od 12 do 31 marca 2019r., w wysokości 89,74 zł, oraz za okres od 1 do 30 kwietnia 2019 r., w wysokości 139,09 zł, płatne do kasy lub na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w terminie do 15 dnia danego miesiąca, przy czym opłata za miniony okres winna być uregulowana w terminie do 14 dni gdy decyzja stanie się ostateczna.

Na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2019r., nr [...] A. C. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] i w tym dniu została mieszkanką DPS.

Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] w okresie: od 1 kwietnia 2018r., do 31 marca 2019r., według ustaleń organu wynosił 3.534,00 zł, od 1 kwietnia 2019r., do marca 2020r. - 3.744,00 zł, zaś od 1 kwietnia 2020r. - 4.139,00 zł.

Decyzją z dnia [...] marca 2019r., nr [...] Zastępca Dyrektora MOPS w [...] działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], ustalił A. C. opłatę za pobyt w DPS w wysokości 1.500,28 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] stycznia 2020r., zmienił decyzję naliczającą opłatę ustalając ją na poziomie 1.560,13 zł miesięcznie począwszy od 1 listopada 2019r., decyzją z dnia [...] maja 2020r., zmienił decyzję naliczającą opłatę A. C. ustalając ją na poziomie 1.611,76 zł miesięcznie począwszy od 1 kwietnia 2020r.

Organ ustalił, że osobami obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt A. C. w DPS są: J. C. (wnuczka) oraz P. C. (wnuczka). Syn M. C. nie żyje, J. C. i P. C. są córkami M. C. z różnych związków.

Decyzją z dnia [...] listopada 2019r., nr [...] Prezydent Miasta [...] ustalił J. C. kwotę opłaty za pobyt babki w DPS, za 20 dni marca 2019r., w wysokości 216,96 zł, za kwiecień 2019r., w wysokości 406,04 zł, zaś od 1 maja 2019r. w wysokości 332,52 zł miesięcznie, natomiast P. C. za 20 dni marca 2019r., wysokości 1.050,12 zł, za kwiecień 2019r., w wysokości 1.837,68 zł zaś od 1 maja 2019r., w wysokości 1.911,20 zł miesięcznie.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyły zarówno J. jak i P. C.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2020r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji wskazał, że sytuacja rodzinna i dochodowa J. C. została ustalona w wywiadzie alimentacyjnym z dnia 8 marca 2019r., ostatecznie zakończonym w dniu 19 lipca 2019r. Wynikało z niego, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką A. C. Dochodem rodziny jest wynagrodzenie za pracę J. C. oraz A. C. W lutym 2019r., łączny dochód rodziny wynosił 3.980,08 zł, co w przeliczeniu na osobę dało kwotę 1.990,04 zł (zgodnie z zaświadczeniem z dnia 6 marca 2019r., o wysokości wynagrodzenia A. C. 1.633,78 zł oraz zaświadczeniem o wynagrodzeniu J. C. z dnia 4 marca 2019r., - 2.346,30 zł). Osiągany w lutym br., dochód przekraczał 300 % kryterium dochodowego i kwalifikował J. C. do wnoszenia opłaty za pobyt babki w DPS w wysokości 406,04 zł miesięcznie (1.900,04 zł — dochód na osobę w rodzinie minus 1.584,00 zł — kryterium [pic]ustawowe dla osoby gospodarującej w rodzinie). Opłata za 20 dni marca 2019r., (od 12 do 31 [pic]marca br.) wynosi proporcjonalnie 261,96 zł.

W wywiadzie ustalono również dochody za kwiecień 2019r., w łącznej wysokości 3.833,03 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosiło 1.916,52 zł (zgodnie z zaświadczeniem z dnia 27 maja 2019r., o wysokości wynagrodzenia A. C. — 1 .633,78 zł oraz zaświadczeniem o wynagrodzeniu J. C. z dnia 24 maja 2019r., 2.199,25 zł). Osiągany od kwietnia 2019r., dochód przekraczał 300 % kryterium dochodowego i kwalifikował J. C. do wnoszenia opłaty za pobyt babki w DPS w wysokości 332,52 zł miesięcznie (1.916,52 zł dochód na osobę w rodzinie minus 1 .584,00 zł — kryterium ustawowe dla osoby gospodarującej w rodzinie) począwszy od 1 maja 2019r.

Pismem z dnia 9 marca 2020r., nr [...] organ zwrócił się do J. C. w celu ustalenia terminu negocjacji kwoty opłaty za pobyt babki w DPS.

W odpowiedzi pismem z dnia 31 marca 2020r., J. C. poinformowała, że z uwagi na wprowadzenie stanu epidemii w kraju zaistniała przeszkoda uniemożliwiająca[pic] osobisty kontakt w MOPS oraz prowadzenie negocjacji w sprawie zasad odpłatności za pobyt A. C. w DPS. Ponadto Pani podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej.

W piśmie z dnia 24 kwietnia 2020r., nr [...] organ poinformował J. C., iż rozstrzygnięcie dotyczące ustalenia opłaty za pobyt A. C. w DPS opiera o wywiad alimentacyjny z dnia 8 marca 2019r. (ostatecznie zakończonym w dniu 19 listopada 2019r.) Zwrócono się również do skarżącej z pytaniem czy sytuacja dochodowa odbiegała od osiągniętych w kwietniu 2019r., dochodów, udzielenie odpowiedzi w zakresie woli zawarcia umowy, ewentualnej zmiany sytuacji dochodowej oraz woli złożenia wniosku o zwolnienie.

W odpowiedzi skarżąca przesłała drogą elektroniczną skan pisma z dnia 31 maja 2020r., oraz 10 załączników dotyczących kosztów leczenia matki.

Na podstawie analizy przedstawionych dokumentów oraz matematycznego zsumowania wszystkich wydatków organ ustalił, że do dyspozycji rodziny skarżącej pozostawała kwota w wysokości: w lutym 2019r., - 3.199,21 zł, w marcu 2019r., 1.416,22 zł, w kwietniu 2019r., 2.843,09 zł, w maju 2019r.- 2.174,96 zł, w czerwcu 2019r. — 2.631,19 zł, w lipcu 2019r. - 1.791,69 zł, w sierpniu 2019r. — 2.594,79 zł, we wrześniu 2019r. — 2.675,14 zł, w październiku 2019r. — 2.744,29 zł, w listopadzie 2.442,80 zł, w grudniu 2019r. - 3.091,19 zł, w styczniu 2020r. — 2.850,54 zł, w lutym 2020r. — 1.896,19 zł, w marcu 2020r. — 2.808,41 zł, w maju 2020r. — 2.144,41 zł.

Na tej podstawie organ stwierdził, że sytuacja skarżącej nie jest wyjątkowa, nie stwierdzono okoliczności skutkujących niewykonalnością nałożonego obowiązku. Wydatki związane z leczeniem, rehabilitacją czy leczeniem stomatologicznym nie są tego rzędu, by uniemożliwić zaspokojenie innych niezbędnych potrzeb bytowych.

Zdaniem organu I instancji osiągane w rodzinie skarżącej dochody pozwalały na zabezpieczenie stałych miesięcznych wydatków i wywiązywanie się z ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, wyższego aniżeli zaproponowana przez nią kwota 50,00 zł miesięcznie.

Wraz z pismem z dnia 13 lipca 2020r., nr [...] przesłał obowiązanej propozycje zawarcia Umowy nr [...] z dnia [...] lipca 2020r., (kopia podpisanej jednostronnie Umowy w aktach) zobowiązującej ją do ponoszenia opłat w kwotach: 261,96 zł za marzec 2019r., za kwiecień 2019r. - 406,04 zł, od 1 maja 2019r., - 332,52 zł miesięcznie. Umowy pomimo skutecznego doręczenia w dniu 21 lipca 2020r., nie zostały podpisane i zwrócone do organu.

Organ nie przystał na propozycję wnoszenia opłaty w wysokości 50,00 zł miesięcznie.

Weryfikując z kolei zobowiązanie P. C. do ponoszenia opłat za pobyt babki w DPS organ I instancji uwzględnił stanowisko Kolegium zawarte w decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r., że "kwoty kredytu na zakup mieszkania nie wlicza się do dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s.

W związku z tym, że osiągnięte dochody w lutym 2019r., oraz marcu 2019r., przekraczały 300% ustawowego kryterium dochodowego, zobowiązał P. C. do ponoszenia opłaty w okresie od 12 do 31 marca 2019r., w wysokości 89,74 zł (2.242,09 zł — dochód minus 2.103,00 zł — kryterium ustawowe dla osoby samotnie gospodarującej suma 139,09 zł dzielone przez 31 — suma dni marca 2019r. razy 20 — ilość dni przebywania babki w Domu w marcu 2019r.), natomiast w kwietniu 2019r., w wysokości 139,09 zł (2.242,09 zł — dochód minus 2.103,00 zł — kryterium ustawowe dla osoby samotnie gospodarującej), od maja 2019r., P. C. nie kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt babki w DPS z uwagi, iż dochód nie przekracza 300% kryterium ustawowego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.

Zgodnie z zaleceniami organu II instancji wstąpił do P. C. z prośbą o wyjaśnienie kwestii dotyczących: dostępu do konta bankowego babki, informacji o otrzymaniu środków finansowych (darowizny) przed umieszczeniem babki w DPS, udzielenia informacji czy zostało zakończone postępowanie spadkowe po zmarłym M. C., czy mieszkanie należące do A. C. jest wynajmowane.

W odpowiedzi z dnia 24 lutego 2020r., pełnomocnik P. C. przesłał oświadczenie P. C., w którym wyjaśnia, iż nie korzysta z konta bankowego A. C., nie otrzymała darowizny przed jej umieszczeniem w DPS, odrzuciła spadek po M. C. oraz podała informację, iż mieszkanie przy ul. [...] nie jest wynajmowane.

Pismem z dnia 25 sierpnia 2020r., nr [...] przesłano do pełnomocnika P. C. dwa egzemplarze umowy nr [...] z dnia [...] sierpnia 2020r., (kopia podpisanej jednostronnie Umowy w aktach) ustalającej opłatę za pobyt babki w Domu Pomocy Społecznej, począwszy od dnia jej umieszczenia, tj. w okresie od 12 do 31 marca 2019r., w wysokości 89,74 zł, natomiast za kwiecień 2019r., w wysokości 139,09 zł.

Wezwano również P. C. o wyjaśnienie, czy jej sytuacja dochodowa w okresie od 1 października 2019r., do chwili obecnej odbiegała od osiągniętych we wrześniu 2019r., dochodów jednakże w wyznaczonym terminie Pani C. nie udzieliła odpowiedzi jak również nie odesłała podpisanej umowy.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. C. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 7 k.p.a. w zw. z art.75, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a., poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego, niezebranie wszystkich dowodów w sprawie, brak ustaleń co do faktów na dzień wydawania decyzji, w konsekwencji niewystarczające ustalenie okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i skutek w postaci braku uzasadnienia stanowiska organu w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a.,

- art. 8 k.p.a., poprzez brak starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa

- wady w ustaleniach stanu faktycznego sprawy prowadzące do naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art. 8 ust.3 i art.61 ust. 1, 2, 2d u.p.s. przez niepełne ustalenia w sprawie wysokości dochodów A. C., P. C., a także nieuwzględnienie niezbędnych wydatków ponoszonych na leczenie matki A. C. Na tych podstawach wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I Instancji.

W uzasadnieniu odwołania zarzuciła m.in., że organ powołał oświadczenie [pic] P. C. z lutego br., że nie korzysta z rachunku bankowego A. C. Skarżąca podniosła, że oświadczenie zobowiązanej, że nie korzysta w lutym 2020 r. nie oznacza, że nie korzystała z niego wcześniej. Ponadto dla pełnego [pic] wyjaśnienia stanu faktycznego nie jest wystarczające poprzestanie na samym oświadczeniu P. C. złożonym na 7 miesięcy przed wydaniem decyzji. Organ I instancji powinien orzekać według stanu prawnego i faktycznego z daty decyzji. Niezrealizowanie tego obowiązku oznacza uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej. Zarzuciła, że organ nawet nie podjął próby zweryfikowania powyższego oświadczenia P. C. i wyjaśnienia jak były i są dysponowane środki finansowe na rachunku i pozostające w posiadaniu A. C., kto nimi rozporządzał i obecnie rozporządza, na jakie cele itp. Nie powołano żadnych dowodów bankowych, przelewów, nie dokonano analizy przepływów środków. Nie ustalono czy na rachunku bankowym A. C. znajdowały się oszczędności, w jakiej wysokości i co ewentualnie się z nimi stało. Nie wyjaśniono kto i w jaki sposób pokrywa w imieniu A. C. ( na podstawie czyjej dyspozycji) koszty utrzymania mieszkania, którego jest współwłaścicielką, nie wiadomo zresztą w jakim ułamku (w uzasadnieniu decyzji nie określono aktualnego udziału A. C. w prawie własności mieszkania), w konsekwencji nie wiadomo w jakiej części zobowiązana jest ona pokrywać koszty jego eksploatacji i w jakiej te koszty są uiszczane z dochodów A. C., a przypadku gdy są uiszczane, czy ich wysokość odpowiada zobowiązaniu A. C. i kto jest zobowiązany, w jakiej wysokości do partycypacji w ich ponoszeniu.

Kolegium nie podzieliło powyższych zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu wskazało, że niesporne w rozpoznawanej sprawie jest to, że babka odwołującej się A. C. umieszczona jest w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] . Syn Pani A. C. nie żyje a kolejnymi zobowiązanymi są wnuki J. C. i P. C. Wyjaśnił również, że na odwołującej się ciąży obowiązek wnoszenia częściowo opłaty za pobyt babki w DPS. Zaznaczył przy tym, że opłata ta nie ulega zwiększeniu w sytuacji niższej opłaty dla drugiej zobowiązanej.

Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS.

Odnosząc się do podniesionej kwestii, że organ nie uwzględnił wydatków ponoszonych przez odwołującą się na leczenie matki wskazał, że powyższe okoliczności i ponoszone wydatki mogą mieć znaczenie przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie z ponoszenia opłat. Jednakże odwołująca takiego wniosku nie złożyła.

Zdaniem organu II instancji ustalony przez organ stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości, przy czym o odpłatności, o której mowa w art. 61 ustawy decyduje wysokość dochodów osoby zobowiązanej wg tego przepisu, a nie wielkość wydatków. Wysokość koniecznych wydatków może być wzięta pod uwagę w odrębnym postępowaniu, którego przedmiotem byłby wniosek o zwolnienie z należnej opłaty.

W skardze do Sądu J. C. zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

art. 61 ust. 2 pkt 2 i ust.2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez utrzymanie w mocy błędnej decyzji organu I instancji ustalającej wysokość opłaty obciążającej skarżącą za pobyt babki skarżącej A. C. w DPS bez uwzględnienia sytuacji skarżącej i jej matki, z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe i realnych możliwości skarżącej do ponoszenia kosztów pobytu babki w DPS, błędną wykładnię przepisów wbrew ich literalnemu brzmieniu poprzez przyjęcie, że w umowie i w decyzji opłata obciążająca skarżącą powinna być ustalona w maksymalnej dopuszczonej wysokości,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 7, art.8 , art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu wyczerpującego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, wszystkich wniosków skarżącej i przyjęciu, że skarżąca winna ponosić ustaloną przez organ I instancji odpłatność za pobyt babki w DPS, przy jednoczesnym pominięciu analizy i oceny realnych możliwości skarżącej ,

b) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i brak wskazania jednoznacznych podstaw faktycznych rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu zarzuciła brak negocjacji umowy, a narzucenie w jej treści maksymalnej kwoty tej opłaty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 15 zzs4 ust 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. z 2020 r., poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 marca 2021 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Poza brakiem udziału stron w tym postępowaniu, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.: Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi – art. 134 p.p.s.a. Strony zaś zawiadomione o terminie posiedzenia mają prawo przedstawiać swoje stanowiska w sprawie.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd nie stwierdził podstaw do uchylenia decyzji.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy u.p.s.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s.: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

2a. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2.

2b. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.

2c. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

2d. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

2e. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

2f. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

3. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.

4. Dochód mieszkańca domu podejmującego pracę ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych lub uczestniczącego w warsztatach terapii zajęciowej, stanowiący podstawę naliczania opłaty, zmniejsza się o 50% kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia za tę pracę lub o kwotę odpowiadającą wysokości kieszonkowego wypłacanego z tytułu uczestnictwa w tych warsztatach.

W sprawie bezsporne jest, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt A. C. są poza podopieczną jej wnuczki J. i P. C. Nie ma również sporu co do tego, że poza nimi i podopieczną nie ma innych osób zobowiązanych. Syn podopiecznej M. C. zmarł, J. i P. C. to jego córki z różnych związków.

Nie ma również sporu co do wysokości kosztów utrzymania mieszkańca w DPS, co wynika wprost z zarządzeń Prezydenta Miasta [...] za poszczególne okresy ( Dz.Urz. Woj. Pod: z 2018 r., poz. 1215, z 2019 r. poz. 1261, z 2020 r., poz. 1526 ).

Kwestią nie budzącą w sprawie wątpliwości, ale również nie podlegającą ocenie w niniejszej sprawie jest wysokość ponoszenia opłaty przez mieszkańca DPS. Odrębną decyzją wydaną w stosunku do A. C. Prezydent Miasta [...] ustalił jej odpłatność za pobyt w DPS w wysokości odpowiadającej 70 %osiąganych dochodów, w decyzji z dnia 7 marca 2019 r. w wysokości 1.500,28 zł , decyzją z 15 stycznia 2020 r. zmieniono decyzje naliczając opłatę na poziomie 1.560,13 zł od 1 listopada 2019 r., decyzją z dnia 13 maja 2020 r. na poziomie 1.611,76 zł od 1 kwietnia 2020 r.

Ustalona opłata nie pochłania całej kwoty odpłatności i stanowi maksymalne przewidziane w ustawie obciążenie tej osoby. Za niezasadne należy ocenić zarzuty niezbadania przez organy sytuacji majątkowej pensjonariusza DPS A. C. Zauważyć bowiem należy, że przedmiotem analizowanego postępowania było jedynie ustalenie wysokości opłaty dla krewnych A. C., jako osób zobowiązanych do alimentacji, a co za tym idzie - w świetle ustawy o pomocy społecznej - do ponoszenia opłat za pobyt zainteresowanego w domu pomocy społecznej. Ustalenie natomiast opłaty dla samego pensjonariusza wynika z innego postępowania ( wyżej opisane decyzje) i jest ograniczone przesłanką ustawową do poziomu 70% jego dochodów, niezależnie od posiadanych oszczędności, ruchomości lub nieruchomości. Artykuł 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s., stanowiący podstawę ustalenia opłaty dla samego mieszkańca domu pomocy społecznej pełni funkcję ochronną - nie pozwala na bezwzględne żądania uiszczenia opłaty w całym wymiarze przez mieszkańca dysponującego dochodami pozwalającymi na taki wydatek. Zakłada bowiem, że obciążenie z tytułu opłaty, jakie ciążyć ma na mieszkańcu, nie może obejmować więcej niż 70% jego miesięcznego dochodu; 30% dochodu powinno pozostać do dyspozycji mieszkańca. W świetle obowiązujących przepisów nie ma możliwości domagania się zbycia przez mieszkańca domu pomocy społecznej posiadanego majątku w celu pokrycia kosztów jego pobytu w placówce (zob. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, LEX 2017, I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. IV, LEX 2017). W wyroku z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1649/19 Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że forma stosowania jaką jest umowa nie ma zastosowania do mieszkańca domu opieki społecznej, zobowiązanie tej osoby do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej następuje wyłącznie na podstawie decyzji administracyjnej.

Skarżąca nie kwestionuje więzów pokrewieństwa z A. C. Od momentu przyjęcia do DPS rozpoczyna się pobyt w nim, który zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest odpłatny i koszty, którego ponoszą osoby zobowiązane do ich poniesienia w świetle cytowanych uprzednio przepisów (por. wyrok NSA z 10 września 2019 r., I OSK 1236/19; wyrok NSA z 23 stycznia 2018 r., I OSK 2317/17 oraz wyrok WSA w Krakowie z 8 sierpnia 2019 r., III SA/Kr 353/19).

Bez wpływu na zasadność wydanej decyzji pozostaje kwestia utrzymywania kontaktów z mieszkańcem DPS. Zauważyć bowiem należy, iż wobec charakteru publicznoprawnego zobowiązania, osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca DPS nie ma wpływu na jego powstanie. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma zastosowania art. 1441 zdanie pierwsze k.r.i.o., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określonych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Jedynym wyjątkiem w tym zakresie jest art. 64a u.p.s., na podstawie którego osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

W dalszej kolejności zobowiązanym do ponoszenia tej opłaty były J. C. oraz P. C., przy czym kwestia odpłatności P. C. nie jest podważana. Zobowiązana nie wniosła odwołania od decyzji organu I instancji, jak również skargi a również Sąd nie znajduje podstaw do kwestionowania ustalonej względem niej odpłatności. Zarzuty podniesione przez skarżącą w zakresie obowiązku odpłatności J. C. nie mogą odnieść żądanego skutku. Nie wpływają bowiem na odpłatność skarżącej, a co za tym idzie na wydaną względem niej decyzję. Zarzuty dotyczące nieprawidłowego ustalenia dochodu P. C. nie miały i nie maja wpływu na ocenę zdolności do odpłatności J. C. Podkreślić należy, że każdy ze zobowiązanych ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a różnicować je może jedynie osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie wynika przy tym prosta reguła polegająca na równym podzieleniu należności pomiędzy wszystkich zobowiązanych, czy zobowiązanych z tego samego kręgu zstępnych. W pierwszej kolejności w oparciu o przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. organ ustala, czy dana osoba wymieniona w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w ogóle może być zobowiązaną do poniesienia opłaty z uwagi na dochody jej rodziny, które muszą przekraczać 300% kryterium dochodowego na członka rodziny i dopiero gdy ta przesłanka zostanie spełniona można określać konkretną wysokość zobowiązania uwzględniając dalszą część przepisu art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s, tj. kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z przepisów u.p.s. w tym zakresie wynika, że jedynym czynnikiem kształtującym podstawę prawną i wysokość zobowiązania w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. jest ich sytuacja dochodowa. Tym niemniej zauważyć należy, że wysokość opłaty, do której ponoszenia została zobowiązana skarżąca, jest niezależna od wysokości opłaty ponoszonej przez pozostałych zobowiązanych. Jak już bowiem wskazano, każdy ze zobowiązanych ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, jednakże różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Co przy tym istotne, to gmina z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej pokrywa różnicę między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty. Zwolnienie niektórych zobowiązanych z ponoszenia odpłatności nie wpływa na wysokość zobowiązania skarżącej, ale na wysokość opłaty, którą ponosi gmina.

Pewnym wyjątkiem od tej zasady jest również art. 61 ust. 2 f u.p.s., tj. proporcjonalnego ustalania opłaty w stosunku do liczby osób zobowiązanych. Ma on jednak zastosowanie do przypadków określonych w art. 2e, który w sprawie nie miał miejsca.

Prawidłowy sposób ustalania opłaty za pobyt w DPS powinien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego. Za Naczelnym Sądem Administracyjnym wskazać należy, że "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej" (uchwała z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17. Opłata za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby jest ustalana w decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w umowie na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s.

W zasadzie nie budziła wątpliwości kwestia wysokości ustalonych dochodów rodziny J. C., na które składały się jej wynagrodzenie oraz wynagrodzenie jej matki, z którą tworzy wspólne gospodarstwo domowe ustalone na podstawie stosownych zaświadczeń. Skarżąca podważa natomiast nieuwzględnienie przez organy ponoszonych przez jej rodzinę wydatków, w tym kosztów leczenia i zakupu leków jej matki.

Ze stanowiskiem skarżącej nie można się zgodzić. Stosownie do art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. "Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690);

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 oraz z 2018 r. poz. 107, 138, 650, 1000 i 1076), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 998 i 1076);

8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2018 r. poz. 1272)".

Obciążenia osób spełniających wymogi art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., nie wymienione w art. 8 ust. 3 u.p.s., nie mają wpływu na decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej.

W definicji dochodu, jak i w enumeratywnym katalogu składników, których do dochodu się nie wlicza, nie wymienia się kwot pomniejszających faktyczny miesięczny dochód, przeznaczanych na bieżące wydatki bytowe (opłaty za wszelkie media, paliwo, telefon, gaz, utrzymanie samochodu), czy też wydatki związane z remontem lub kosztami leczenia. Obowiązki zstępnego osoby skierowanej i umieszczonej w domu pomocy społecznej uzależnione są wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. wyraźnie uzależnia wysokość opłaty od dochodów, nie zaś od ponoszonych wydatków czy rzeczywistych możliwości finansowych.

Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, czy majątkowej, w tym obciążeń związanych z codziennym funkcjonowaniem, nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego oraz jej wysokości. Mogą natomiast stanowić podstawę, jak słusznie wskazał organ, do wydania decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej w odrębnym postępowaniu. ( tak Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 6 lutego 2020 r. II SA/Sz 1098/19 ). Wprawdzie przepis art. 103 u.p.s. wskazuje, że przy ustalaniu opłaty bierze się pod uwagę wysokość dochodów i możliwości (małżonka czy zstępnych), jednak ma on zastosowanie w przypadku ustalania wysokości opłaty w drodze umowy i to wówczas, gdy wysokość opłaty przewyższa minimalne obciążenia wynikające z ustawy.

Bezzasadne okazały się również zarzuty podnoszone przez skarżącą odnośnie do zaproponowania podpisania przez nią umowy na pokrycie kosztów w wymaganej kwocie. Niewątpliwie taka umowa została skarżącej przedstawiona zgodnie z procedurą, co nie było w sprawie kwestionowane.

Ustalenie na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. drodze decyzji opłaty ponoszonej przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 u.p.s. za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest alternatywnym rozwiązaniem w stosunku do możliwości ustalenia tej opłaty w drodze umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. W stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych istnieje zarówno możliwość wydania decyzji, jak i zawarcia umowy, a także połączenia obu tych form ustalenia opłaty, jeżeli ustalona w drodze umowy opłata nie odpowiada wysokością zakresowi zobowiązań ciążących na tych osobach. Inaczej ujmując, w każdym przypadku gdy ustalona w drodze umowy (umów) opłata nie będzie pokrywać rzeczywistego kosztu pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej, organ ma obowiązek wydać decyzję o ustaleniu wysokości należnej opłaty od osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. uwzględniając maksymalną dopuszczalność kwotowego obciążenia opłatą przy stosowaniu kryterium ustawowego wynikającego z art. 61 ust. 2 u.p.s.

Zatem zarzucany przez skarżącą brak negocjacji umowy i należnej opłaty pozostaje w sprzeczności z ustawowymi wymogami dotyczącymi ustalania tej opłaty czy to w formie umowy, czy decyzji.

Podsumowując Sąd stwierdza, że zebrany przez organy materiał dowodowy wbrew podniesionym zarzutom był wyczerpujący i uzasadniał podjęte rozstrzygniecie. W toku postępowania dochowano wymogów formalnych, zapewniając stronom na każdym etapie czynny udział w postępowaniu. Wydane rozstrzygnięcie znajduje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, co organ w sposób wyczerpujący wyjaśnił w treści uzasadnienia.

Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.