Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 639/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2024 r. w Gdańsku w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 8 maja 2023 r., nr SKO421.325.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 20 marca 2023 r. Burmistrz Czerska odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką G. K. Organ wskazał, że w rozpatrywanym przypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie została ustalona przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Nadto organ wskazał, że skarżąca mimo dostarczenia decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia uzupełniającego, ma prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (art. 17 ust. 5 pkt a).

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, decyzją z 8 maja 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium uznało natomiast, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Organ zwrócił uwagę, że skarżąca nie pracuje od 2005 roku i nic nie wskazuje, że powodem rezygnacji z zatrudnienia było sprawowanie opieki nad matką. Zawieszenie prawa do świadczenia rodzicielskiego uzupełniającego także nie wiąże się z rezygnacją z zatrudnienia. Matka skarżącej jest osoba schorowaną, jednak samodzielnie chodzi, korzysta z łazienki i spożywa posiłki a zakres opieki skarżącej sprowadza się w dużej mierze do pomocy w prowadzeniu domu, córka pomaga też w przyjmowaniu leków i myciu. Zdaniem Kolegium sprawowana opieka nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze godzin.

Kolegium wskazało także, że osoba wymagająca opieki ma męża, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Co prawda ubiega się on o takie orzeczenie, jednak znaczny stopień niepełnosprawności nie był ustalony w dacie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Na potwierdzenie stanowiska w tym zakresie Kolegium wskazało na uchwałę NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. I OPS 2/22. W rezultacie, w ocenie organu odwoławczego spełnione zostały przesłanki art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. stanowiące podstawę odmowy wnioskowanego świadczenia.

W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono naruszenie:

przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, a także pominięcie prawnie uzasadnionych celów tej ustawy, jakoby w zaistniałym stanie faktycznym nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, iż nie istnieje związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką; nadto organ błędnie uznał, iż opieka świadczona przez skarżącą musi być w zasadzie całodobowa i permanentna, a jeśli takowa nie jest - to skarżąca opiekująca się osobą niepełnosprawną, może podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy;

przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich

niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie dokonania w sposób wyczerpujący

zebrania materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowego ustalenia

stanu faktycznego w sprawie, a także poprzez dowolną, a nie swobodną

ocenę materiału dowodowego dotychczas zgromadzonego i ustalenie,

iż skarżąca pomimo tak znacznego zakresu sprawowanej opieki nad

niepełnosprawną matką, może podjąć zatrudnienie przynajmniej w niepełnym

wymiarze czasu i tym samym nie spełniła przesłanek uprawniających

do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego;

2) art. 76 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie przez organ

wniosków wypływających z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i nie wzięcie pod uwagi, że względem matki skarżącej, na podstawie badania lekarza specjalisty,stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W konsekwencji powyższych zarzutów, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Jednocześnie wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu - orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 21 kwietnia 2023 r., celem wykazania faktu, że mąż osoby wymagającej opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, datowanym od 3 marca 2023 r. Uzasadniając wniosek dowodowy wskazano, że Kolegium najpewniej nie było w posiadaniu ww. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zdaniem zaś strony skarżącej, świadczenie mogłoby zostać przyznane skarżącej począwszy od 3 marca 2023 r. - od daty ustalonego stopnia niepełnosprawności.

Strona skarżąca podzieliła stanowisko Kolegium w zakresie odmiennej od organu I instancji interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, a także w zakresie dotyczącym wstrzymania pobieranego świadczenia rodzicielskiego uzupełniającego. Zdaniem strony skarżącej nie istnieją bowiem przesłanki do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego z wskazanych tytułów. W uzasadnieniu skargi podkreślono przy tym, że oboje rodzice skarżącej wymagają stałej całodobowej opieki, gdyż ich stan zdrowia z dnia na dzień ulega pogorszeniu. Niepełnosprawność matki ustalona została orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 27 lutego 2020 r., stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od 1 stycznia 2020 r.

W konsekwencji skarżąca stale i osobiście sprawuje konieczną opiekę nad dwiema osobami o znacznej niepełnosprawności, co stanowi przeszkodę do wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej. Zapewnienie opieki rodzicom na tyle wypełnia czas skarżącej, że nie jest w stanie podjąć aktywności zawodowej. Opieka związana jest z osobą chorego i nie polega tylko na prowadzeniu gospodarstwa domowego, wykonywane czynności wymagają pełnej dyspozycyjności. Ponadto z uwagi na wiek rodziców doświadczenie życiowe pozwala na przyjęcie pewnego katalogu czynności koniecznych do wykonania przy opiece.

Strona skarżąca podkreśliła, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazano, że matka skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazanie zaś w orzeczeniu na konieczność opieki lub pomocy następuje ze względu na stwierdzoną przez lekarzy znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji danej osoby. Samodzielna egzystencja obejmuje przy tym wszelkie sfery aktywności i potrzeb, nie tylko związane osobiście z osobą niepełnosprawną, ale też z jej warunkami bytowymi, na równi z czynnościami higienicznymi dotyczącym osoby należy traktować czynności higieniczne dotyczące jej otoczenia, załatwienie jej spraw urzędowych, nabywanie produktów służących konsumpcji. Wskazane orzeczenie jest nadto rodzajem dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 k.p.a., który wiąże organy stosujące prawo w danej sprawie ("stanowią dowód tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone"). Fakty wypływające z przedmiotowego orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej, a także inne dowody, w tym wywiad środowiskowy, powinny zdaniem strony skarżącej doprowadzić do innych ustaleń, niż te poczynione przez Kolegium.

Z wywiadu wynika, że skarżąca przygotowuje posiłki, robi zakupy, sprząta, podaje i dawkuje leki, dojeżdża z matką do lekarzy specjalistów, a także pomaga w umyciu się matki, która choruje na serce (jest po zawale), tarczycę oraz czerniaka złośliwego (jest po przeszczepie skóry w 2014 r.). W konsekwencji organ I instancji nie odmówił świadczenia z uwagi na brak spełnienia przesłanki opisanej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium dokonało jednak odmiennych ustaleń.

Strona skarżąca podkreśliła, że czynności są wykonywane stale, całodobowo

praktycznie we wszystkich sferach życia chorego, wyczerpują zatem pojęcie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.. Pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 u.ś.r. nie sposób przy tym rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje treści tego pojęcia. Także wyręczenie matki od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca nie skonkretyzował zakresu lub charakteru opieki, w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Chodzi raczej o ustawiczną opiekę, sprawowaną codziennie. Opiekun powinien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Nie musi to natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki 24 godziny na dobę. Przepis nie zawiera także wymogu zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka. W konsekwencji sprawowanie opieki codziennie (a więc regularnie), ale przez część doby - niebędącej tym samym opieką "sporadyczną" (występującą rzadko, nieregularnie), nie wyklucza dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile tylko jej zakres i sposób sprawowania faktycznie uniemożliwiają podjęcie opiekunowi zatrudnienia (którego wykonywanie, co do zasady też nie jest całodobowe, lecz zajmuje jedynie część doby, zwykle 8 godzin).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Należy wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, co ucznił organ w odpowiedzi na skargę, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 8 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Czerska odmawiającą skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką G. K.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. Nadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13) i czy ta konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej ma charakter obiektywy.

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki skarżącej, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Nadto Burmistrz uzasadnił także odmowę wnioskowanego świadczenia, posiadaniem przez skarżącą prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Kolegium oceniło natomiast, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt4 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Burmistrza w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16). Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Odnosząc się do wskazanej przez Burmistrza jako przyczynę odmowy okoliczności posiadania przez skarżącą prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, uwzględnić należy, że przedłożoną przed organem I instancji decyzją ZUS z 23 lutego 2023 r. wstrzymano skarżącej wypłatę rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W rezultacie wyeliminowana została negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zdaniem bowiem Sądu w składzie orzekającym, istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia, lecz z jego realizacją w postaci jego wypłaty. Skoro zawieszenie prawa do świadczenia skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 30 listopada 2023 r. I OSK 1938/22).

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie Kolegium a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanego przez lekarza orzecznika ZUS w dniu 27 lutego 2020 r. Zgodnie przy tym z art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności -oznacza to całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Osoba z orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji nie zawsze jednak będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy - w tym czy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze - stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.

Przenosząc przytoczone wyżej regulacje i poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko Kolegium, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką. Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych - rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia matki skarżącej, jak i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez Kolegium. Z wywiadu środowiskowego wynika m.in., że skarżąca zamieszkuje wraz z mężem i swoimi rodzicami G. K. i C. K. Oboje rodzice są w podeszłym wieku: matka ma 84 lata, natomiast ojciec 87 lat. Niepełnosprawna matka choruje na serce, tarczycę a także czerniaka złośliwego skóry (w 2014 roku przeszczep skóry). Skarżąca opiekuje się matką od około 10 lat, w ostatnim czasie rodzice podupadli na zdrowiu. Poruszający się przy pomocy balkonika ojciec także wymaga pomocy córki. Opieka polega przede wszystkim na przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów, sprzątaniu (raz w tygodniu sprząta dokładnie mieszkanie), praniu, podaniu i dawkowaniu leków, pomoc w utrzymaniu higieny i dojazdy z matką do lekarzy specjalistów. Raz w miesiącu skarżąca kontaktuje się z lekarzem i załatwia recepty. Matka samodzielnie spożywa posiłki i załatwia potrzeby fizjologiczne. W złożonym przed organem I instancji oświadczeniu skarżąca dodatkowo wskazała, że ścieli także łóżko i wynosi śmieci.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd podziela stanowisko Kolegium, że pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15). Należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia matka skarżącej wykazuje się dużą samodzielnością -z wywiadów środowiskowych nie wynika, aby była ona osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Wręcz przeciwnie, z wywiadów wynika, że matka skarżącej samodzielnie spożywa posiłki i korzysta z toalety. Nadto zakres czynności w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Ponadto należy zwrócić uwagę, że przeważająca część czynności wykonywanych przez skarżącą wobec matki stanowi szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (m.in. zakupy, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżąca zamieszkuje razem z rodzicami, zatem wykonuje te czynności także dla siebie i męża. W judykaturze wskazuje się przy tym, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez skarżącą czynności -w tym także pomoc w zachowaniu higieny osobistej - przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I

OSK 858/21). Pomoc w zachowaniu higieny osobistej i myciu się może być udzielana w godzinach porannych i wieczornych, poza godzinami pracy.

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności jej wsparcia, do czego strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki i jej udzielanie bliskim nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych. Nie może także przesądzić o podstawie do przyznanie świadczenia fakt, że skarżąca opiekuje się obojgiem rodziców - w tym również ojcem, który od 21 kwietnia 2023 r. także legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niewątpliwie oznacza to, że ustała negatywna przesłanka do przyznania skarżącej świadczenia z tytułu sprawowania opieki nad matką, jednak świadczenie to można przyznać tylko wówczas, gdy zachodzi związek przyzynowo - skutkowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.śr., o czym już mowa była powyżej.

Podsumowując należy wskazać, że skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki - ma potencjalną możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką.

Sąd nie stwierdził zatem naruszeń przepisów prawa, w tym wskazanych w skardze, w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje, o czym już była mowa powyżej, podniesiona w skardze okoliczność uzyskania przez męża wymagającej opieki matki skarżącej orzeczenia z 21 kwietnia 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z datą wydania tego orzeczenia przestały istnieć występujące w dacie złożenia wniosku i wydania decyzji organu I instancji przesłanki negatywne do zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Jednak jak przyznaje strona skarżąca, Kolegium, a co za tym idzie organ I instancji nie były w posiadaniu orzeczenia. Nadto prawidłowe są ustalenia o braku związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy zaprzestaniem pracy zarobkowej a koniecznością opieki nad matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a.