Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 618/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Asesor sądowy Marcin Małek Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Woźny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2024 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 września 2023 r. nr 1816/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat J. J. kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100 złotych) w tym podatek od towarów i usług z tytułu wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

I SA/Lu 618/23

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 września 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie odmówił P. R. umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez płatnika składek i ubezpieczonych) oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą - w łącznej kwocie 3.069 zł, w tym:

a) z tytułu ubezpieczenia społecznego w łącznej kwocie 1.714 zł, w postaci:

- odsetek w kwocie 1 629 zł za okres 12/2017-07/2018, 09/2018, 06-07/2022 liczonych na 10 lipca 2023 r., przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika,

- odsetek w kwocie 85 zł za okres 12/2017-01/2018 liczonych na 10 lipca 2023r., przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych;

b) z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego w łącznej kwocie 1.355 zł, w postaci:

- odsetek w kwocie 1.330 zł, za okres 01/2018-07/2018, 09/2018, 06-07/2022 liczonych na 10 lipca 2023 r., przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika;

- odsetek w kwocie 25 zł za okres 01/2018 liczonych na 10 lipca 2023 r., przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Nadto, odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 2.839zł, w tym:

a) odsetek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 1 509 zł liczonych na 10 lipca 2023r., przypadających od składek za okres 12/2017-07/2018, 09/2018, 06-07/2022:

b) odsetek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 1 330 zł liczonych na 10 lipca 2023r., przypadających od składek za okres 01/2018-07/2018, 09/2018, 06-07/2022.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej w wyspecjalizowanych sklepach. Obecnie działalność ta jest zawieszona od 30 lipca 2022 r. W związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenia na koncie skarżącego powstały zaległości.

W dniu 10 lipca 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest osobą biedną, bez stałego źródła dochodu, do maja 2023 r. korzystał z pomocy społecznej. Posiada zadłużenie w ZUS oraz Urzędzie Skarbowym w [...] po śmierci obojga rodziców. Posiada umowę o pracę na czas określony do 31 lipca 2023 r. Za wykonaną pracę otrzymał jedynie zaliczkę w kwocie 1.000 zł. Leczy się kardiologicznie i neurologicznie. W toku postępowania skarżący przedłożył m.in. dokumenty w postaci: umowy o pracę z 17 kwietnia 2023 r., formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, oświadczenia przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej z 10 lipca 2022 r.; PIT-36 za lata 2020-2022; oświadczenia strony z 31 lipca 2023 r. Organ z kolei zwrócił się o dodatkowe informacje z: Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Organ podkreślił, że skarżący nie przedłożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, brak jest zatem informacji, z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jak również danych dotyczących ponoszonych opłat związanych z bieżącym utrzymaniem. Według informacji uzyskanej z zeznania PIT-36, przychody/dochody strony wyniosły: za rok 2020 - dochód 31.360,86 zł (stosunek pracy), za rok 2021 - przychód/dochód 0,00 zł, za rok 2022 – 14.715 zł/dochód 14.389,80 zł (działalność gospodarcza).

Z dołączonej umowy o pracę wynika, że w okresie 04-07/2023 skarżący był zatrudniony na czas określony w [...] spółce z o.o. i miał otrzymywać wynagrodzenie w kwocie 3.490 zł brutto. W uzasadnieniu wniosku wskazał jednak, że za wykonaną pracę otrzymał jedynie zaliczkę w kwocie 1.000 zł.

Z ustaleń organu wynika, że skarżący od 7 września 2023 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Jest rozwiedziony. Według oświadczenia, leczy się kardiologicznie i neurologicznie. Do akt sprawy nie przedłożono jednak dokumentów potwierdzających stan zdrowia. Z Centralnej Ewidencji Pojazdów wynika z kolei, że na nazwisko skarżącego nie figurują zarejestrowane środki transportu. Nie figuruje on również w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jako właściciel nieruchomości.

W ocenie organu, zadłużenie z tytułu składek figurujące na koncie płatnika jest wymagalne i nie uległo przedawnieniu, co dotyczy okresu 12/2017-07/2022r. Z kolei na zawieszenie biegu terminu przedawnienia dla najstarszych zaległości, zgodnie z art. 24 ust. 5b. u.s.u.s., wpłynęło wszczęcie z dniem 1 sierpnia 2018r. postępowania egzekucyjnego. Kolejne należności były sukcesywnie kierowane do przymusowego dochodzenia.

Zdaniem organu, skarżący spełnia przesłanki do przyznania pomocy de minimis. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała jednak okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z czym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy. Wysokość nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, której wykonywanie zawiesił 30 lipca 2022r. Obecnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Należności z tytułu składek objęte są przymusowym dochodzeniem, a naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3,5 i 6 u.s.u.s.

W ocenie organu, nie zachodzą też przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie). Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny. Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że ma ograniczoną możliwość pozyskiwania dochodów, w .związku z problemami zdrowotnymi. Obecnie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, co świadczy o gotowości do podjęcia zatrudnienia. Nie podjął decyzji o likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, postanowił wyłącznie o jej zawieszeniu, istnieje zatem szansa, że w przyszłości działalność zostanie wznowiona. Ponadto, formalny status bezrobotnego daje dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu czy skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej.

Skarżący nie podnosił, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Organ podkreślił, że ciężar wykazania istotnych okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia przesłanek z § 3 rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek. Brak pełnej informacji na temat źródeł i wysokości osiąganych dochodów, ponoszonych wydatków na utrzymanie oraz sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy i stwierdzenie występowania bądź nie okoliczności określonych w rozporządzeniu.

W ocenie organu, sytuacja materialna i osobista skarżącego nie stanowi podstawy do umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. Odsetki za zwłokę - oprócz funkcji sankcyjnej - stanowią rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego opłacania składek. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego egzekwowania należności w okresie możliwości ich dochodzenia.

Organ podkreślił, że skarżący w dniu 10 lipca 2023r. złożył również wniosek o spłatę zaległości w układzie ratalnym, jednak z uwagi na niezłożenie dokumentacji niezbędnej do podjęcia rozstrzygnięcia, wniosek został pozostawiony bez rozpatrzenia.

W skardze na powyższą decyzję P. R. podniósł, że dochodzenie od niego odsetek od zaległych składek jest dyskryminacją. Podkreślił, że jest obecnie w dramatycznej sytuacji, brakuje mu pieniędzy na żywność i leki. Z GOPS otrzymuje około 600 zł. Odmówił przedstawienia dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia, ale wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Do skargi dołączono zaświadczenie z dnia 2 października 2023 r. potwierdzające, że P. R. przebywa od 25 września 2023 r. w Szpitalu [...].

W piśmie z dnia 26 listopada 2023 r. wskazano, że skarżący podlegał leczeniu na wniosek Sądu Okręgowego w [...], nadal wymaga opieki i systematycznego podawania leków. Oczekuje na przyznanie renty.

Z kolei w toku postępowania o prawo pomocy skarżący oświadczył, że pobiera zasiłki w łącznej kwocie 850 zł. Oczekuje na przyznanie stałego zasiłku z GOPS. Za prąd płaci 200 zł, za gaz – 80 zł, za leki – 80 zł, za wodę i śmieci - 45 zł, pozostałą kwotę przeznacza na jedzenie i bieżące potrzeby. Posiada działkę rolną o powierzchni 0,56 ha. Jest obecnie całkowicie niezdolny do pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko wskazane w decyzji. W szczególności podkreślono, że skarżący nie udokumentował ani ponoszonych wydatków, ani stanu zdrowia, nie wskazał też na okoliczności uzasadniające twierdzenie, że nie posiada źródła utrzymania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 p.p.s.a. Z powołanych uregulowań wynika, że regułą jest przeprowadzanie kontroli według stanu z daty wydania decyzji. Ma to zasadnicze znaczenie dla niniejszej sprawy, bowiem wiele istotnych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie, zostało ujawnionych dopiero na etapie kontroli sądowej, w tym w szczególności w sprawie dotyczącej prawa pomocy. Oznacza to, że organ nie mógł tych okoliczności uwzględnić w rekonstrukcji faktów, bowiem ich nie przedstawiono w odpowiednim czasie. Sąd administracyjny nie przeprowadza natomiast postępowania dowodowego i nie jest uprawniony do zmiany ustaleń stanu faktycznego, jeśli nie wynika on z materiałów, jakimi dysponował organ przed wydaniem kontrolowanej decyzji. W przeciwnym wypadku Sąd przejmowałby w sposób nieuprawniony kompetencje organu, naruszając równocześnie podstawowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego.

Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Materialnoprawną podstawę przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.).

Podkreślić trzeba, że w postępowaniu przed organem skarżącego reprezentował jako pełnomocnik, ustanowiony zgodnie z art. 33 § 1 k.p.a. w zw z art. 123 u.s.u.s., A. J.. W postępowaniu sądowym pominięto jednak jego udział, bowiem zgodnie z art. 35 p.p.s.a. nie spełniał on warunków do sprawowania funkcji pełnomocnika procesowego. Skarżącemu udzielono jednak pomocy prawnej w postaci ustanowienia adwokata z urzędu.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Przez należności z tytułu składek ustawa rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty (art. 24 ust. 2). Wyjątek od zasady umarzania należności tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności przewiduje art. 28 ust. 3a ustawy, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365 z późn. zm., rozporządzenie).

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przesłanki zawarte w tym przepisie mają charakter zamknięty, wyczerpujący, tj. przepis stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z kolei, zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od określonych w art. 28 ust. 2 przesłanek nieściągalności, w przypadku osób będących płatnikami składek, organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności z uwagi na okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Z przepisu tego wynika, że organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem organowi umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach.

W niniejszej sprawie organ stwierdził brak spełnienia przez skarżącego zarówno przesłanki całkowitej nieściągalności, jak również przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wskazanego rozporządzenia. Wynika to jednak w szczególności z faktu braku należytej współpracy skarżącego z organem i nieprzedłożenia wymaganych dokumentów, w tym w szczególności dokumentacji związanej ze stanem zdrowia, który – jak twierdzi strona – ma bezpośredni wpływ na niemożność uzyskiwania przychodów. Skarżący nie wskazał też w postępowaniu przed organem wysokości wydatków, jakie obciążają jego gospodarstwo domowe, nie przedstawił swojej sytuacji rodzinnej. Enigmatycznie wyjaśnił, że pozostaje w ubóstwie, korzysta ze środków pomocy społecznej, leczy się kardiologicznie i neurologicznie, posiada zadłużenie w ZUS i urzędzie skarbowym, co jednak pozostaje w części w sprzeczności z przedstawionymi dokumentami i informacjami (o czym szerzej poniżej). Organ natomiast w obszernie wystosowanym do skarżącego piśmie z dnia 11 lipca 2023 r. wskazał na uprawnienia i obowiązki wnioskującego o pomoc w postaci umorzenia zaległości w płatnościach składek/odsetek, w tym na materiał dowodowy, który jest niezbędny dla rozstrzygnięcia, a z natury rzeczy znajduje się w dyspozycji strony (np. zaświadczenia o stanie zdrowia, rachunki, itp.). W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedłożył jedynie zeznania podatkowe PIT-36, które organ wykorzystał w rekonstrukcji faktów.

Oceniając powyższe, w pierwszej kolejności należy odnieść się jednak do kwestii przedawnienia zobowiązań objętych wnioskiem o umorzenie. Decyzja o umorzeniu zaległości ma bowiem charakter wtórny wobec stwierdzenia ich wygaśnięcia z uwagi na upływ terminu przedawnienia. O umorzeniu zaległości na podstawie art. 28 u.s.u.s. można orzekać tylko wówczas, gdy one istnieją i mogą być egzekwowane, w tym nie wygasły uprzednio poprzez upływ terminu przedawnienia.

Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Jak wskazał organ, skarżący posiada zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za grudzień 2017 r. oraz za część 2018r. Należności te w części uległyby przedawnieniu, jednak 1 sierpnia 2018 r. wszczęto postępowanie egzekucyjne, które jest w toku. Organ załączył akta egzekucyjne, z których wynika, że do egzekucji skierowano tytuły wykonawcze obejmujące wszystkie wskazane zaległości składkowe wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi (egzekucję rozszerzano o kolejne tytuły wykonawcze). W toku postępowania dokonywano zajęć wierzytelności z rachunków bankowych w różnych placówkach bankowych, jednak w części stwierdzono brak środków na tych rachunkach, w części doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową. Podkreślić trzeba, że ten aspekt sprawy nie był kwestionowany i nie stanowił elementu sporu pomiędzy stronami. Powyższe oznacza, że należności objęte tytułami wykonawczymi mogą być nadal egzekwowane. Nie wygasły one (a zatem i należności uboczne od nich pochodzące) przed datą złożenia wniosku o umorzenie co powoduje, że może być on procedowany.

Przechodząc więc do oceny zastosowania przez organ w sprawie przepisów art. 28 ust. 1-3 oraz 3a u.p.e.a. oraz aktu wykonawczego (rozporządzenia) wskazać należy, że organ – wbrew twierdzeniu skargi - dążył do pełnego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności, w tym występował z zapytaniami do skarżącego, zobowiązując go do udzielenia szczegółowych informacji o jego stanie rodzinnym i majątkowym oraz do złożenia niezbędnych dokumentów. Ustalenia organu oparte zostały o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie, zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, które - zgodnie z powołanymi przepisami - powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, a którymi dysponował. Bazował przy tym nie tylko na szczątkowych danych zaoferowanych przez samą stronę, ale też z urzędu dokonał sprawdzenia wpisów w powszechnie dostępnych rejestrach. Zauważyć trzeba, że skarżący miał zagwarantowane prawo czynnego udziału w postępowaniu, w tym pełną możliwość wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki.

Jak już podkreślano, skarżący i ustanowiony przez niego pełnomocnik nie współpracowali z organem w sposób umożliwiający dokonanie szczegółowych ustaleń niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów. Tymczasem w sprawie, której przedmiotem jest udzielenie ulgi, to rzeczą zobowiązanego do zapłaty jest wykazanie podstaw do jej przyznania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on określone skutki prawne (wyrok NSA z 29 maja 2013r. sygn. akt II GSK 430/12, wyrok z 9 października 2013r. sygn. akt II GSK 922/12). Okoliczności związane ze stanem majątkowym, finansowym, rodzinnym i zdrowotnym oraz o ponoszonych wydatkach z natury rzeczy są możliwe do ustalenia wyłącznie we współpracy z osobą wnioskującą o ulgę. W niniejszej sprawie, w odpowiedzi na zawiadomienie z dnia 11 lipca 2023 r., w którym organ szczegółowo wyjaśnił podstawy umorzenia zaległości (odsetek od zaległości), wskazał na niezbędne dokumenty, które winny zostać złożone w postępowaniu oraz pouczył o skutkach ich niezłożenia, P. R. złożył wyłącznie zeznania podatkowe w PIT za lata 2020 i 2021. Pomimo, że powoływał się na swój stan zdrowia, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy i działalności gospodarczej, nie przedłożył na tę okoliczność żadnego dokumentu. Dopiero w toku postępowania sądowego złożono zaświadczenie o pobycie w szpitalu [...], zaś A. J. wyjaśnił, że skarżący obecnie nie jest już hospitalizowany, ale podlega stałemu leczeniu i wymaga opieki. Ta kwestia również nie została wsparta żadnym materiałem dowodowym.

Ze złożonych przez skarżącego i pozyskanych przez organ z urzędu informacji wynikało natomiast, że ma on 52 lata, jest mikroprzedsiębiorcą, ale z dniem 30 lipca 2022 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, a od 7 września 2023 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Do 31 lipca 2023 r. był zatrudniony na umowę o pracę na okres próbny, z wynagrodzeniem miesięcznym 3.490 zł brutto, jak jednak oświadczył, z tego tytułu otrzymał jedynie zaliczkę w wysokości 1.000 zł. Nie ma uprawnień do renty lub emerytury (choć w sprawie – na etapie sądowym - wskazano, że oczekuje na świadczenie rentowe, czego jednak nie wsparto dokumentacją), ale otrzymuje zasiłek z pomocy społecznej w łącznej kwocie 850 zł (zgodnie z oświadczeniem złożonym w sprawie I SPP/Lu 127/23). Prowadzi samodzielne jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, nie ma nikogo na utrzymaniu, nie sprawuje też nad nikim opieki. Nie posiada oszczędności, wierzytelności, ani cennych ruchomości, w tym pojazdów. W oświadczeniu przed organem nie wskazywał, że jest właścicielem nieruchomości, nie wynikało to też z wpisów w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych. W oświadczeniu złożonym w sprawie prawa pomocy wskazał, że posiada 0,56 ha działki rolnej, ale nie wyjaśniono czy jest właścicielem tej nieruchomości. W oświadczeniu złożonym organowi skarżący nie wskazał wysokości swoich wydatków, dopiero w postępowaniu sądowym określił je na około 405 zł (bez kosztów zakupu wyżywienia). Wskazał, że posiada zobowiązania w ZUS i Urzędzie Skarbowym, w także zadłużenie przejęte po rodzicach, nie wyjaśnił jednak szczegółowo tej kwestii, co odzwierciedla notatka urzędowa pracownika organu znajdująca się w aktach. Skarżący nie opisał też swojej sytuacji w zakresie miejsca zamieszkania – nie wiadomo więc, czy posiada mieszkanie lub dom i w jakim są one stanie. Nie wyjaśnił, z jakich względów nie wyrejestrował działalności gospodarczej, a jedynie ją zawiesił i zarejestrował się w urzędzie pracy, podczas gdy równocześnie twierdzi, że z powodu pogarszającego się stanu zdrowia nie może być w ogóle aktywny na rynku pracy. Jeśli – jak wynika to z informacji przedstawionej przez A. J. w pismach do Sądu - skarżący został przymusowo skierowany na leczenie [...], do postępowania winny zostać przedstawione odpowiednie dokumenty na tę okoliczność. W przeciwnym wypadku są to wyłącznie nie uprawdopodobnione informacje, które w całokształcie okoliczności sprawy mogą być uznane za niewiarygodne (choćby z przyczyn, o których mowa powyżej). Skarżący nie złożył zaświadczeń lekarskich lub wyciągu z dokumentacji medycznej, orzeczenia lekarza orzecznika, czy też orzeczenia Sądu o skierowaniu na leczenie, które umożliwiłyby ocenę jego realnych możliwości do podjęcia zatrudnienia, czy też uzyskania świadczenia rentowego. Jak już powiedziano, jest to istotne, bowiem skarżący jest w wieku pełnej aktywności zawodowej, nie zlikwidował, ale zawiesił działalność gospodarczą, zarejestrował się też w urzędzie pracy jako bezrobotny, a do 31 lipca 2023 r. łączyła go umowa o pracę. Nie sposób zatem z samego twierdzenia o pozostawaniu pod kontrolą lekarza wnioskować o stopniu schorzeń, na które cierpi, skoro równocześnie podejmuje działania wskazujące na plany kontynuacji aktywności na rynku pracy. Jakkolwiek skarżący korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, co również ujawnił jedynie w ogólnej informacji, nie dołączając dokumentów, to jednak wsparcie to ma z zasady charakter czasowy. Okresowa zaś niezdolność do ponoszenia ciężarów związanych ze spłatą zaległości składkowych i należności ubocznych nie stanowi podstawy do podjęcia decyzji o całkowitej rezygnacji z ich dochodzenia w przyszłości. Nie bez znaczenia w tym względzie pozostaje to, że skarżący wystąpił do organu o zawarcie układu ratalnego, co świadczyć może o uznaniu przez niego samego, że przy odpowiedniej konfiguracji rat będzie on mógł ponieść ciężar obciążających do należności.

Nie bez znaczenia jest też to, że z danych PIT-36 wynika, iż skarżący w roku poprzedzającym złożenie wniosku o ulgę osiągnął dochód w kwocie 14.389,80 zł, a w 2020 r. - 31.360,86 zł. W 2020 r. nie odnotował dochodu, ale okoliczność ta nie została w żaden sposób szczegółowo wyjaśniona (w tym czasie jego działalność gospodarcza była aktywna).

Na podstawie takich ustaleń faktycznych organ zasadnie zatem uznał, że skarżący nie wykazał w sposób rzetelny, że spełnia przesłanki całkowitej nieściągalności i że opłacenie należności ubocznych z tytułu zaległości składkowych pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślono w szczególności, że wobec skarżącego nie toczyło się postępowanie upadłościowe lub restrukturyzacyjne; nie zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej, a jedynie ją zawiesił, jego wiek umożliwia zaś podjęcie stałego zatrudnienia. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika również, aby w przypadku skarżącego zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie wskazał też na zaistnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia – tj. że sprawuje osobistą i stałą opiekę nad członkiem rodziny i że okoliczność ta pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Nie oznacza to jednak, że okoliczności, na które skarżący powołuje się aktualnie w postępowaniu sądowym nie mogą zostać wykorzystane w kolejnym wniosku o tę samą ulgę. Wnioski w tym przedmiocie mogą być bowiem ponawiane, jeśli zaistnieją nowe (nieznane dotychczas organowi) podstawy, które mogą prowadzić do umorzenia powstałych zaległości.

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit c) oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1714), z uwzględnieniem stanowiska wynikającego z wyroku TK z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. SK 66/19.