Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 644/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw od decyzji
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 2, art. 28
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 860 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 września 2023 r. sprawy ze sprzeciwu S.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 lipca 2023 r. nr SKO.OŚ/41.9/665/2022/18427/RN w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala sprzeciw.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 10 lipca 2023r. SKO.OŚ/41.9/665/2022/18427/RN Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło decyzję z 20 października 2022r. wydaną przez Dyrektora Departamentu Terenów Wiejskich w Urzędzie Marszałkowskim Województwa [...] z upoważnienia Marszałka Województwa [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od opłat rocznych należnych od P.P.H.U. B. s.c. A. i S. T. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Odsetki w łącznej kwocie 1.945,00 zł naliczone zostały od opłat rocznych za lata 2017 - 2021 wynikających z decyzji Starosty B. Nr [...] i [...] z 8 lutego 2022r.

Organ odwoławczy wskazał, że pismem z 28 marca 2022r. S.T., prowadząca działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej pod nazwą P.P.H.U. B. A. i S.T. s.c., wystąpiła do organu pierwszej instancji o umorzenie odsetek od opłat za wyłączenie gruntów rolnych z produkcji rolniczej.

Pismem z 20 kwietnia 2022r. organ pierwszej instancji, poinformował spółkę cywilną P.P.H.U. B. s.c. o wszczęciu na jej wniosek postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia ulgi i wezwał spółę cywilną do przekazania enumeratywnie wymienionych dokumentów obrazujących sytuację majątkową spółki. W odpowiedzi S.T. jako wspólnik spółki przedstawiła żądane dokumenty. Wezwanie to organ ponowił pismem z 27 maja 2022r.; tym razem dokumenty przesłali S.T. i A.T. – wspólnicy s.c.

Organ I instancji decyzją z 21 lipca 2022r. po rozpatrzeniu wniosku P.P.H.U. B. A. i S.T. s.c. odmówił umorzenia należnych odsetek.

Od tego rozstrzygnięcia odwołanie złożyła S.T., prowadząca działalność gospodarczą w ramach s.c. pod nazwą P.P.H.U. B. A. i S.T.. Rozpoznając je, SKO decyzją z 12 września 2022r. orzekło o uchyleniu decyzji z 21 lipca 2022r. i przekazało sprawę organowi do ponownego rozpatrzenia.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, wskazaną na wstępie decyzją z 20 października 2022r. organ ponownie odmówił umorzenia odsetek, a S.T. ponownie wniosła od niej odwołanie (karta 17, teczka 2/2 akt administracyjnych).

Rozpoznając je, organ wydał zaskarżoną decyzję o uchyleniu decyzji z 20 października 2022r. i przekazaniu sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

SKO wskazało, że organ I instancji za stronę postępowania uznał P.P.H.U. B. A. i S.T. s.c. Natomiast zawarcie umowy spółki cywilnej nie powoduje powstania odrębnego od wspólników podmiotu prawa.

Konsekwencje braku podmiotowości prawnej spółki cywilnej przejawiają się m.in. w tym, że: 1) stroną zawieranych umów są wszyscy wspólnicy, a nie spółka; 2) podmiotami praw i obowiązków są wszyscy wspólnicy, a nie spółka; 3) stroną postępowania sądowego, administracyjnego są wszyscy wspólnicy, a nie spółka; 4) majątek spółki jest majątkiem wspólnym wspólników; 5) odpowiedzialność za zobowiązania ponoszą wspólnicy, a nie spółka.

Kolegium zauważyło, że w świetle powyższego spółka cywilna, a taką jest P.P.H.U. B. A. i S.T. s.c. tylko w wyjątkowych sytuacjach - jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status - mogą być stronami postępowania administracyjnego.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy organ pierwszej instancji kwestii tej nie zbadał i nie wyjaśnił dlaczego uznał, że ten podmiot może być adresatem praw i obowiązków określonych zaskarżoną decyzją. Nadto organ pierwszej instancji nie wskazał przepisu prawnego, z treści którego wynikałoby, że spółka cywilna, którą jest P.P.H.U. B. A. i S.T. s.c., może być stroną w przedmiotowym postępowaniu i adresatem praw i obowiązków określonych zaskarżoną decyzją.

SKO wskazało także, że adresatami dwóch decyzji z 8 lutego 2022r. o ustaleniu należności z tytułu trwałego wyłączenia z produkcji rolniczej gruntów o powierzchni 400 m2 i 282 m2 byli S.T. i A. T., prowadzący działalność gospodarczą w ramach s.c. pod nazwą P.P.H.U. B. A. i S.T. s.c. (karty 5-7, teczka 2/2 w aktach administracyjnych).

Również znajdujące się w aktach dokumenty dotyczą osób fizycznych, tj. S. T. i A. T.

W konkluzji SKO stwierdziło, że organ pierwszej instancji nie ustalił i nie określił prawidłowo w treści zaskarżonej decyzji strony w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją, a materiał dowodowy zebrany w sprawie nie uzasadnia przyjęcia, że podmiotem tym jest spółka cywilna o nazwie P.P.H.U. B. A. i S.T. s.c. Natomiast gdy jako stronę oznaczono podmiot, który nie może być stroną postępowania, bo postępowanie nie dotyczyło jego interesu prawnego lub obowiązku, to taka decyzja jest skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie.

W związku z tym SKO wskazało, że ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji winien przede wszystkim prawidłowo przeprowadzić postępowanie i określić stronę podmiotową, a następnie winien raz jeszcze przeprowadzić postępowanie dowodowe w sprawie.

W sprzeciwie od tej decyzji S.T. zarzuciła, że między wniesieniem odwołania a jego rozpoznaniem minęło 8 miesięcy, dlatego uważała, że odsetki zostały umorzone. Uznała, że bezczynność organu, który na załatwienie sprawy miał tylko dwa miesiące i nie poinformował o jego przedłużeniu jest rażąca. Wyraziła przypuszczenie, że taka zwłoka w wydaniu decyzji jest wynikiem tego, że Urząd Marszałkowski liczył na kwotę powiększoną o odsetki.

W odpowiedzi na sprzeciw SKO wniosło o jego oddalenie. Podtrzymało swoje stanowisko co do tego, że organ I instancji za stronę raz uważa spółkę cywilną o nazwie P.P.H.U. B. A. i S.T. a raz S. T. Zatem konieczne jest prawidłowe określenie strony postepowania i zgromadzenie dowodów, które pozwolą na ocenę spełnienia przesłanek do zastosowania ulgi w odniesieniu do konkretnego podmiotu albo podmiotów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, ze zm.) - dalej także: ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

Art. 138 § 2 Kpa stanowi zaś, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

W myśl art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "p.p.s.a."),od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.

Z powyższego wynika, że Sąd, rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Uwzględniając zatem sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). Kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji w ramach rozpoznania sprzeciwu oznacza zatem konieczność dokonania oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ drugiej instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasatoryjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na decyzję kasacyjną będzie przede wszystkim ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia.

Przechodząc na grunt badanej sprawy należy też wskazać, że wnosząc sprzeciw strona nie sformułowała przeciwko decyzji żadnych konkretnych zarzutów kwestionując jedynie długotrwałość postępowania przed organem odwoławczym, które trwało 8 miesięcy, co – jak uważa strona – było podyktowane zamiarem organu wygenerowania wyższych odsetek od nieterminowej zapłaty należności za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej.

Oceniając sprawę pod kątem prawidłowości stanowiska organu w świetle art. 138 § 2 Kpa Sąd stwierdził, że uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji było zasadne.

Jest tak z tego względu, że zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W myśl art. 29 Kpa stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadające osobowości prawnej.

Natomiast stosownie do art. 860 § 1 Kc przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów.

Jest to więc jedynie stosunek obligacyjny między wspólnikami i poprzez fakt zawarcia umowy spółki cywilnej nie dochodzi do powstania osoby prawnej. Skoro więc nie jest to ani osoba fizyczna, ani prawna ani jednostka państwowa, samorządowa czy organizacja społeczna, to nie może posiadać przymiotu strony postępowania administracyjnego.

Podobnie w przedmiocie spółki cywilnej wypowiadają się sądy powszechne i administracyjne.

Tytułem przykładu powołać można np. wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z 21 lutego 2018 r. o sygn. akt [...], w którym Sąd orzekł, że "W przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, status przedsiębiorcy przysługuje wszystkim wspólnikom. Oznacza to, że wobec zatrudnionych pracowników pracodawcą jest każdy ze wspólników, a nie spółka."

Również WSA w Rzeszowie w wyroku z 2 lipca 2019 r. o sygn. akt II SA/Rz 49/19 stwierdził, że "skoro spółka cywilna nie ma zdolności prawnej na gruncie prawa administracyjnego, nie może zostać na nią nałożona kara na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Kara taka powinna być nałożona na wspólników."

Przenosząc powyższe na stan faktyczny sprawy zauważyć należy, że wniosek o umorzenie odsetek złożyła S.T., zaś decyzja odmawiająca umorzenia wydana jest na spółkę cywilną, która w świetle uregulowań Kc zawartych w Tytule XXXI Kc "Spółka" nie ma osobowości prawnej i stosownie do art. 29 Kpa nie może zasadniczo być stroną postępowania administracyjnego.

Również zawiadomienie o wszczęciu postepowania wydane zostało na spółkę cywilną, która stroną takiego postępowania być nie może, a jedynie jej wspólnicy.

Wspomnieć należy i to, że zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 2409) osoba, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji, jest obowiązana uiścić należność i opłaty roczne, a w odniesieniu do gruntów leśnych - także jednorazowe odszkodowanie w razie dokonania przedwczesnego wyrębu drzewostanu. Obowiązek taki powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji.

Z powyższego wynika, że do uiszczenia opłat i należności, a w przypadku zwłoki w zapłacie – także odsetek, 1) właściwa jest osoba czyli osoba fizyczna albo prawna, a w świetle tego, co już powiedziano spółka cywila taką nie jest; 2) winna zachodzić tożsamość pomiędzy tym, kto uzyskał zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji rolnej oraz tym, kogo obciążają opłaty z tego tytułu.

Natomiast opłaty z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej zostały wymierzone dwiema decyzjami Starosty B. z 8 lutego 2022r. właśnie S. T. i A.T. jako wspólnikom spółki cywilnej.

Wobec powyższego uchylenie decyzji organu I instancji było zasadne, bo konieczne jest przeprowadzenie postępowania administracyjnego od początku w stosunku do podmiotów posiadających przymiot strony, co wskazuje na naruszenie przepisów art. 28 i 29 Kpa poprzez przeprowadzenie postępowania i skierowanie decyzji do jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która nie może posiadać przymiotu strony. Jednocześnie właściwe ustalenie strony ma to znaczenie, że ustalenia dowodowe należy czynić w stosunku do strony postępowania, zatem konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, w tym np. zasadność zastosowania ulgi w przedmiocie umorzenia odsetek uzależniony jest od sytuacji, w tym majątkowej, zobowiązanego do ich zapłaty. Zatem organ i instancji musi najpierw ustalić kto jest stroną postępowania o udzielenie ulgi, a następnie zbadać przesłanki jej udzielenia w stosunku do tej właśnie strony.

Taki zakres koniecznego postępowania wskazuje, że SKO prawidłowo orzekło o uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdyż potencjalne odmienne oznaczenie strony na etapie postępowania odwoławczego nie jest prawnie dopuszczalne. Sprowadzałoby się bowiem w istocie do tego, że jedno postępowanie administracyjne byłoby prowadzone w stosunku do dwóch różnych podmiotów, a jednocześnie naruszało prawo strony do zbadania sprawy przez dwa organy różnych instancji.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151a § 2 ppsa Sąd orzekł o oddaleniu sprzeciwu.