Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 529/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 106 par. 3, art. 133, art. 119 pkt 2, art. 145 par . 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 września 2023 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 28 marca 2023 r. znak: KO.4111.120.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy N. z dnia 12 stycznia 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach na rzecz skarżącej A. S. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 28 marca 2023 r. znak: KO.4111.120.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania A.S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy N. z 12 stycznia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z 12 stycznia 2023 r. Wójt Gminy N. odmówił A.S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę T.K.. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, że T.K. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] września 2015 r., według którego ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lipca 2015 r., nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Organ nie podważa faktu sprawowania przez A.S. opieki nad niepełnosprawną matką. T.K. jest leczona psychiatrycznie, ma zaburzenia depresyjne, samodzielnie się porusza, sama przyjmuje posiłki i leki przygotowane przez córkę. Wymaga pomocy drugiej osoby m.in. przy czynnościach higienicznych (kąpiel, toaleta), przygotowaniu posiłków, wizycie u lekarza. Wnioskodawczyni (córka) jest osobą, na której ciąży względem matki obowiązek alimentacyjny. Jednakże, w jego ocenie, w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdzający, że wskazany zapis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z Konstytucją, jednak - jak podkreślił - ustawodawca do tej pory nie wprowadził stosownej korekty przepisu w obecnej ustawie. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, co do chwili obecnej nie zostało zmienione. Powyższa norma nadal obowiązuje i stanowi przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia, a organy administracyjne mają ją za zadanie stosować w praktyce.

W odwołaniu od powyższej decyzji A.S. podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., poprzez zastosowanie normy wyrażonej w ww. przepisie bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką T.K.. W związku z powyższym odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką T.K. bądź uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Powołaną na wstępie decyzją z 28 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a.") w związku z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 - dalej w skrócie "u.ś.r."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszym rzędzie przytoczył art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 i 6 u.ś.r., a następnie wyjaśnił, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków, wiążących się zarówno z osobą ubiegającą się o świadczenie, jak i z osobą wymagającą opieki oraz innymi członkami rodzin tych osób. Warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne wystąpienie pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. (sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną i niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki) przy jednoczesnym braku którejkolwiek z przesłanek negatywnych określonych przez ustawodawcę w tym przepisie.

Z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, że T.K. (osoba wymagająca opieki) jest wdową, legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] września 2015 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a z jego treści wynika m.in., że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] 2015 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła córka osoby wymagającej opieki - A.S. (osoba sprawująca opiekę), która znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. Z przeprowadzonego [...] grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że A.S. sprawuje całodobową opiekę nad swoją matką - T.K.. T.K. jest leczona psychiatrycznie, ma zaburzenia depresyjne. Ma problemy z podstawowymi czynnościami domowymi, żywieniowymi i higienicznymi (problemy z kąpielą). Samodzielnie się porusza, sama przyjmuje posiłki i leki przygotowane przez córkę. A.S. kupuje matce żywność, leki, artykuły higieniczne, uiszcza wszystkie rachunki. Z oświadczenia zainteresowanej z [...] grudnia 2022 r. wynika, że nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna.

W ocenie Kolegium z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że T.K. jako osoba wymagająca opieki, w związku z orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] września 2015 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności legitymuje się stosownym dokumentem dającym możliwość ubiegania się przez osobę sprawującą nad nią opiekę o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. A.S. jako córka osoby wymagającej opieki jest osobą, na której według Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny i w przypadku spełnienia pozytywnych przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego, przy jednoczesnym braku negatywnych przesłanek wyłączających możliwość ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest osobą mogącą ubiegać się o powyższe świadczenie.

Organ drugiej instancji odnosząc się do powołanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w kwestii niespełnienia przesłanki związanej z wiekiem osoby wymagającej opieki, zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium wskazując na art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP wyjaśniło, że wyrok K 38/13 został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i wszedł w życie z dniem ogłoszenia. Obecnie w judykaturze dominuje stanowisko, według którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w aspekcie mających zastosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium uznało, że A.S. nie kwalifikuje się do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium podniosło również, że w świetle art. 17 u.ś.r. nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia licznych warunków, wiążących się zarówno z osobą ubiegającą się o to świadczenie, jak i z osobą wymagającą opieki lub innymi członkami ich rodziny. Dotyczą one m.in. okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, szczególnych cech prawnych i faktycznych osoby wymagającej opieki i osoby opiekę sprawującej, braku przesłanek negatywnych określonych w przepisie. Warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne wystąpienie pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. - sprawowanie nad osobą niepełnosprawną takiej opieki, która wyklucza podjęcie zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) lub powoduje konieczność zrezygnowania z zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) przy jednoczesnym braku którejkolwiek z przesłanek negatywnych określonych przez ustawodawcę w tym przepisie. Chodzi przy tym o zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Organ odwoławczy zauważył również, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Rozważane świadczenie ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ winien ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Organ rozpatrujący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązany jest więc w toku prowadzonego postępowania wyjaśnić i ustalić w odniesieniu do indywidualnych okoliczności stanu faktycznego, czy osoba występująca o przyznanie przedmiotowego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej (spowodowanej chorobą i niepełnosprawnością osoby bliskiej i potrzebą opieki nad nią), że gdyby nie ta sytuacja, w dalszym ciągu mogłaby ona wykonywać zatrudnienie, z którego zrezygnowała w związku z koniecznością opieki, bądź mogłaby podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, gdyby nie konieczność sprawowania opieki.

Organ drugiej instancji analizując zaskarżoną decyzję w aspekcie przedstawionych wyżej rozważań stwierdził, że wykazany w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zakres czynności wykonywanych przez A.S. względem niepełnosprawnej matki, nie stanowi sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc opieki powodującej konieczność niepodejmowania przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności wskazane i wykonywane przez stronę stanowią połączenie czynności związanych ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką oraz czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego całej wspólnie mieszkającej rodziny, których nie sposób uznać za czynności związane z opieką nad matką. Do czynności dnia codziennego związanych z tym gospodarstwem należą np. sprzątanie, pranie, robienie zakupów, gotowanie posiłków. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonywane mogą być poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się w innych gospodarstwach domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Kolegium zauważyło, że A.S., mieszkając z matką, mężem oraz dwójką dzieci, także dla wszystkich domowników musi robić zakupy, sprzątać, prać czy gotować posiłki. Trudno zatem uznać, by wymienione czynności były tylko i wyłącznie wykonywane z uwagi na potrzeby niepełnosprawnej matki. Jak wynika z treści wywiadu T.K. ma problemy z czynnościami higienicznymi (z kąpielą), które córka na rzecz matki może wykonywać wieczorem. Należy zwrócić uwagę, że T.K. nie korzysta z pampersów, czy pieluchomajtek, porusza się samodzielnie, sama spożywa przygotowane przez córkę posiłki i przygotowane leki. Czynności podejmowane przez A.S. na rzecz mamy, mają zatem, w ocenie Kolegium, charakter czynności stanowiących pomoc dla niej, a nie opiekę, nie wyczerpują tym samym znamion przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - a nie pomocy - nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). Czym innym są czynności opiekuńcze (warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), a czym innym pomoc świadczona w niektórych czynnościach. Jak podniesiono wcześniej ustawodawca nie wskazał w ustawie o świadczeniach rodzinnych, co należy rozumieć pod pojęciem "opieki", chociaż znaczenie tego pojęcia można próbować zdefiniować posiłkując się § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2021 r. poz. 857). Termin opieka wiąże się więc z całkowitą zależnością osoby niepełnosprawnej od otoczenia (...), podczas gdy udzielanie pomocy oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji (...). Sposób sprawowania opieki "musi mieć charakter stały bądź długotrwały i odnosić, się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie bezspornym jest, że charakter czynności wykonywanych przez A.S. na rzecz niepełnosprawnej matki, nie ma znamion opieki, która z racji czasochłonności i koniecznego zaangażowania uniemożliwia zainteresowanej aktywność zawodową. Obiektywnie jest możliwe takie zorganizowanie tej opieki, aby odwołująca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak jest zatem bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez A.S. a sprawowaną przez nią opieką nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. A.S. reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wobec zaskarżonej decyzji autor skargi podniósł zarzuty:

- naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności celem wyjaśnienia i załatwienia sprawy oraz dokonanie wadliwej oceny materiału dowodowego i poczynienie błędnych ustaleń faktycznych w sprawie polegających na uznaniu, iż zakres czynności wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnej matki nie stanowi opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., podczas gdy prawidłowe ustalenia w sprawie winny prowadzić do wniosku, iż charakter niepełnosprawności matki (w tym zaburzenia psychiatryczne) oraz dokonywane czynności przez skarżącą wypełniają definicję opieki wynikającą z ww. przepisu u.ś.r.;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowane i błędne przyjęcie, że nie są spełnione przesłanki wynikające z tego przepisu, podczas gdy w stosunku do skarżącej zachodzą wszelkie okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie autora skargi skarżąca sprawuje opiekę nad matką i jest ona niezbędna z uwagi m.in. na zachowania matki wynikające ze zdiagnozowanych zaburzeń psychicznych. Całościowa analiza akt sprawy winna prowadzić do wniosku, iż istnieje całkowita zależność T.K. (matki skarżącej) od otoczenia. Opieka skarżącej nad matką stanowi oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, prowadząc do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Z dokumentacji lekarskiej T.K. wynika, że wymaga ona stałej opieki - która to stała opieka realizowana jest przez skarżącą.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W dniu 7 sierpnia 2023 r. do akt sprawy wpłynął wniosek skarżącej z 1 sierpnia 2023 r. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu - zaświadczenia lekarskiego z [...] lipca 2023 r. na okoliczność, iż T.K. wymaga stałej opieki osób trzecich i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Z zaświadczenia wynika nadto, że T.K. jest pacjentką z rozpoznaniem innych nieorganicznych zaburzeń psychotycznych, zaburzeniami depresyjnymi nawracającymi i nadciśnieniem samoistnym pierwotnym. Wymaga stałego leczenia farmakologicznego oraz stałej opieki osób trzecich - niezdolna do samodzielnej egzystencji. Pacjentka ucieka z domu, wypowiada treści o charakterze urojeniowym, zagraża swojemu zdrowiu. Ma trudności z podstawowymi czynnościami domowymi, żywieniowymi i higienicznymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Sąd rozpoznał sprawę niniejszą w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w omawianym wyżej trybie wystąpił organ, natomiast strona skarżąca w terminie 14 dni od doręczenia zawiadomienia w tym przedmiocie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy N. o odmowie przyznania A.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką T.K. stwierdził, że zostały one wydane co najmniej przedwcześnie, z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.

Lektura akt sprawy dowodzi, że organ pierwszej instancji nie podważał faktu sprawowania opieki przez A.S. nad niepełnosprawną matką, a jako zasadniczą przyczynę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazał na niespełnienie przez osobę wymagającą opieki przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Natomiast organ odwoławczy zanegował poprawność powyższego stanowiska i jednocześnie stwierdził, że w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy nie występuje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej (niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) a koniecznością stałej lub długotrwałej opieki sprawowanej nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Według Kolegium czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą względem matki, nie są na tyle absorbujące, ażeby wymagały od niej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Są to głównie czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, robienie zakupów, gotowanie posiłków), które mogą być wykonywane poza godzinami zatrudnienia, tak jak odbywa się to w innych gospodarstwach domowych. Czynności wykonywane przez skarżącą stanowią zatem pomoc, a nie opiekę w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 615). Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania rozważanego świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1).

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b).

Zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 6 u.ś.r.).

Z przywołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "sprawowania opieki". Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi być ona stała lub długotrwała. Określenia stała lub długotrwała wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie. Opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W judykaturze podkreśla się, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem pracy. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Konieczne jest więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stosuje się do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA z: 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, 9 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1064/21 i I OSK 1063/21, 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, 6 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1472/21, 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 - dostępne w CBOSA).

Sąd przenosząc poczynione wyżej uwagi natury ogólnej na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. co do zasady prawidłowo odkodowało znaczenie normatywne art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywodząc, że brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. musi pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi więc z sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Trafnie stwierdził również organ odwoławczy, że ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia, a ustaleń faktycznych w tym zakresie nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Zatem, o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki wystąpienia związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj, ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą.

Zatem, dla dokonania oceny, czy w konkretnym przypadku występuje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki organ powinien w pierwszej kolejności ustalić w toku postępowania wyjaśniającego rodzaj i ilość faktycznie wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego czynności opiekuńczych nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a następnie rozważyć czy uniemożliwiają one wnioskodawcy podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (zatrudnienia). Ustalenia w tym zakresie powinny zostać dokonane z poszanowaniem podstawowych reguł procedury administracyjnej, z których wynika przede wszystkim obowiązek działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Organ winien zatem w toku postępowania z urzędu lub na wniosek stron podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Jego obowiązkiem jest wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona winna zostać dokonana w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Zebrany w kontrolowanej sprawie materiał dowodowy, na podstawie którego organ odwoławczy wywiódł wniosek o braku bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) a konicznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, jest ewidentnie niepełny. Nadto sformułowana na jego podstawie konkluzja co do zakresu wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych względem matki jest co najmniej dowolna i dokonana z pominięciem charakteru schorzeń T.K. wskazanych w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] września 2015 r.

Z przeprowadzonego dla potrzeb rozpatrywanej sprawy wywiadu środowiskowego, którego ustalenia stanowiły zasadniczą podstawę wydania zaskarżonej decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że skarżąca sprawuje całodobową opieką nad matką T.K., która przyjmuje leki i wymaga opieki osoby drugiej. Jest leczona psychiatrycznie, ma zaburzenia depresyjne, przyjmuje leki. Ma problem z podstawowymi czynnościami domowymi, żywieniowymi i higienicznymi (problem z kąpielą). Jest osobą, która samodzielnie się porusza, sama przyjmuje posiłki i leki przygotowane przez córkę. Wnioskodawczyni kupuje matce leki, żywność, artykuły higieniczne, uiszcza wszystkie rachunki związane z utrzymaniem mieszkania.

Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że o ile w toku postępowania wyjaśniającego poczynione zostały przez organ pierwszej instancji ogólnikowe ustalenia co do rodzaju czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem matki, to niewątpliwie zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji pominęły zupełnie konieczność ich doprecyzowania i ustalenia ich częstotliwości, a co za tym idzie czasochłonności, co ma decydujące znaczenie biorąc pod uwagę konkluzję organu odwoławczego o możliwości podjęcia przez skarżąca zatrudnienia. Na podstawie zebranego materiału aktowego nie sposób jednoznacznie stwierdzić z jakimi to podstawowymi czynnościami domowymi, żywieniowymi i higienicznymi ma problem T.K. i w jakim zakresie w związku z tym wymaga opieki ze strony swojej córki, która co pozostaje bezsporne, jest podmiotem uprawnionym do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., o ile oczywiście zostaną spełnione pozostałe warunki określone przez ustawodawcę w art. 17 u.ś.r. Wreszcie za zupełnie dowolne i niepoparte materiałem dowodowym Sąd uznał ustalenia organu o niekorzystaniu przez T.K. z pampersów czy pieluchomajtek. W ocenie Sądu charakter oraz zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, w kontekście wymogów art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie może zostać prawidłowo określony bez uwzględnienia ostatecznej treści orzeczenia o niepełnosprawności T.K., posiadającego walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Rolą organów administracyjnych było wobec tego ustalenie między innymi czy osoba z kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zauważyć w związku z tym trzeba, że zakres i sposób czynności opiekuńczych, które nie muszą być sprawowane nieustannie przez całą dobę uzależniony jest od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Niewątpliwie innych czynności opiekuńczych będzie wymagała osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury fizycznej (np. osoba leżąca) a innych czynności opiekuńczych osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury psychicznej. Ustaleń w tym zakresie na gruncie rozpatrywanej sprawy ewidentnie zabrakło, zaś analiza motywów zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy nie dostrzega zasadniczej różnicy pomiędzy opieką nad osobami z dysfunkcjami natury fizycznej a opieką nad osobami z chorobami psychicznymi, do których zalicza się T.K..

Przypomnieć należy, że zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z [...] września 2015 r. T.K. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, gdzie jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano: 02-P, czyli choroby psychiczne w tym: w tym zaburzenia psychotyczne, zaburzenia nastroju począwszy od zaburzeń o umiarkowanym stopniu nasilenia, zespoły otępienne oraz 03-L, czyli zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu, w tym trwałe uszkodzenie czynności ruchowej jednego lub obu fałdów głosowych, częściowa lub całkowita utrata krtani z różnych przyczyn, zaburzenia mowy spowodowane uszkodzeniem mózgu – wyższych ośrodków mowy, głuchoniemota, głuchota lub obustronne upośledzenie słuchu niepoprawiające się w wystarczającym stopniu po zastosowaniu aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego (§ 32 ust. 2 pkt 2 i 3, ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z dnia 15 lipca 2023 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2021 r., poz. 857). Z kolei, z załączonej do sprawy dokumentacji lekarskiej - karty informacyjnej leczenia szpitalnego z [...] 2019 r. wynika, między innymi, że pacjentka jest głucha - nie spełnia poleceń, w rozpoznaniu wskazano również krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego - wymioty z domieszką krwi, zespół depresyjny, torbiele wątroby, kamica pęcherzyka żółciowego. Z zaświadczenia lekarskiego z [...] sierpnia 2015 r. wystawionego przez lekarza psychiatrę wynika, że T.K. choruje na zespół otępienny, zaburzenia zachowania. Leczona jest psychiatrycznie od 2009 r. (...) aktualnie postępujący zespół otępienny z zaburzeniami zachowania, (...), urojenia, zaburzenia pamięci. Wymaga opieki i nadzoru. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że T.K. przebywała na Oddziale Psychiatrycznym [...] Zespołu Opieki Zdrowotnej "Szpitala [...]" w S. od [...].2009 r. do [...].2009 r." z powodu zaburzeń depresyjnych z agitacją na podłożu organicznego OUN, (...) uciekała z domu, wypowiadała urojenia. (...). Natomiast w zaświadczeniu lekarskim z [...] marca 2020 r. w rozpoznaniu wskazano - F33- zaburzenia depresyjne nawracające, F28 - inne nieorganiczne zaburzenia psychotyczne. W lutym 2009 r. Pacjentka hospitalizowana w Oddziale Psychiatrii w S. z rozpoznaniem zaburzenia depresyjne z agitacją na podłożu organicznego uszkodzenia UON. Pacjentka uciekała z domu, wypowiadała treści o charakterze urojeniowym. Okresowo konsultowana psychiatrycznie. (...) Pacjentka ma trudności z podstawowymi czynnościami domowymi, żywieniowymi i higienicznymi, wymaga opieki rodziny/osób trzecich przez większość dnia.

Wspomniana dokumentacja, co potwierdza lektura wydanych w sprawie niniejszej rozstrzygnięć, pozostawała poza zakresem jakichkolwiek rozważań organów orzekających, pomimo tego, że wraz z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powinna determinować zakres postępowania wyjaśniającego i koniecznych ustaleń co do rodzaju, częstotliwości i czasochłonności czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnej mamy. Nie sposób bowiem przyjąć, jak uczynił to organ odwoławczy, że stałość i długotrwałość opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną chorą psychicznie można rozpatrywać jedynie w kontekście samodzielności w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego, choć i w tym zakresie, o czym była wyżej mowa poczynione ustalenia są bardzo ogólnikowe i pobieżne. Troska, opieka nad osobami ze schorzeniami psychicznymi wymaga niejednokrotnie poświęcenia psychicznego oraz fizycznego ze strony ich opiekunów, czego nie sposób pominąć przy rozpatrywaniu spraw wywołanych wnioskami o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Choroba psychiczna matki skarżącej może uniemożliwiać nie tylko samodzielne funkcjonowanie chorej, ale również znacząco ograniczać życie osób najbliższych. Organy winny mieć przy tym na względzie, że osoby z chorobami psychicznymi mogą mieć i często mają problem ze zrozumieniem znaczenia własnych słów i czynów, niejednokrotnie wymagają ciągłego nadzoru i kontroli ze strony opiekuna. Często wręcz stanowią zagrożenie dla swojego i innych członków rodziny zdrowia i życia. Jeśli więc organ twierdzi, że zakres czynności opiekuńczych skarżącej względem niepełnosprawnej mamy nie wyklucza podjęcia przezeń zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to przedmiotem jego jednoznacznych ustaleń winno być również wyjaśnienie, czy matka skarżącej może samodzielnie pozostać w domu nie stanowiąc zagrożenia dla siebie i innych, a jeśli tak, to jak długo (z załączonej do akt dokumentacji wynika, że matka skarżącej ucieka z domu). Opieka nad mobilną osobą cierpiącą na chorobę psychiczną może być bowiem trudniejsza niż nad osobą leżącą. Tym samym, charakter choroby psychicznej, brak przewidywalności w wystąpieniu i nasileniu objawów powinny być przez organy rozważone w kontekście możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącą. Problem jednak w tym, że rzetelnych ustaleń w tym zakresie na gruncie kontrolowanej sprawy brak, podobnie jak i brak jest jakichkolwiek ustaleń dotyczących czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą w związku z zaburzeniami głosu, mowy i choroby słuchu, na które choruje T.K.. Dlatego też nie można bez uprzedniego rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy automatycznie deprecjonować, jak uczyniło to Kolegium na gruncie rozpatrywanej sprawy, czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą wobec mamy.

Za prawidłowe Sąd uznał natomiast stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej matki, ponieważ Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie przez organ pierwszej instancji, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Na zakończenie rozważań wskazać trzeba, że Sąd odstąpił od przeprowadzenia wnioskowanego dowodu z zaświadczenia lekarskiego z [...] lipca 2023 r. na okoliczności w nim wskazane, jako że analogicznej treści zaświadczenie lekarskie znajduje się już w materiale dowodowym sprawy, z którym Sąd zapoznał się szczegółowo w toku badania zasadności skargi. Stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a postępowanie dowodowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma jedynie uzupełniający, wyjątkowy, charakter, podyktowany łącznym spełnieniem przesłanek z art. 106 § 3 p.p.s.a., czyli: 1) jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Podsumowując Sąd stwierdził, że organy obu instancji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające z naruszeniem przepisów prawa procesowego - art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rezultacie nieprawidłowo zastosowały art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wydając przedwcześnie decyzję o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe uchybienia uzasadniały usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Z tego względu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 2 wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.