Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 459/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 marca 2024 roku, nr SKO Gd/5453/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. W. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z dnia 18 marca 2024 r., nr SKO Gd/5453/23, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Skarszew (dalej jako: Burmistrz) z dnia 4 września 2023 r., nr GOPS.ŚR.000884.09.2023, o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia 7 lipca 2023 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z pracy lub niepodejmowania zatrudnienie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem – L. K. Do wniosku załączono oświadczenie wnioskodawczyni, opis sprawowanej opieki oraz wydane do 31 października 2024 r. orzeczenie zaliczające L. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności od 29 lipca 2022 roku. Zgodnie z orzeczeniem daty powstania niepełnosprawności nie dało się ustalić.

W dniu 20 lipca 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że K. W. sprawuje opiekę nad ojcem od czerwca 2022 r. Czynności jakie strona wykonuje w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem to: mycie dwa razy dziennie, oklepywanie, masaż stóp w hydroforze, golenie co drugi dzień, obcinanie paznokci raz w tygodniu, strzyżenie co dwa tygodnie, mycie głowy raz w tygodniu, przygotowywanie posiłków 5 razy dziennie, zajmuje łącznie 2 godziny dziennie, pranie, prasowanie, dwa razy w tygodniu po 2 godziny, ubieranie i przebieranie w piżamę codziennie po 15 minut asekuracja w dojściu do toalety, kilka razy dziennie wynoszenie na taras przy pomocy innych domowników - w zależności od pogody, układanie do snu, zakup leków raz w miesiącu, załatwianie spraw urzędowych w zależności od potrzeb, doglądanie w nocy w miarę potrzeb. Ojciec nie jest samodzielny, porusza się przy chodziku i przy asekuracji osoby drugiej, może pozostać sam w domu na godzinę. Jest całkowicie uzależniony od pomocy innych osób, choć samodzielnie przyjmuje pokarm i płyny. Pozostałe czynności wymagają wsparcia. Nie ubiera się samodzielnie. Nie wykona samodzielnie czynności higienicznych. Wnioskodawczyni jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad ojcem. Z wniosków pracownika socjalnego wynika, że wnioskodawczyni sprawuje faktyczną opiekę nad ojcem od czerwca 2022 r., a ojciec jest zadbany.

W kwestii aktywności zawodowej strony ustalono, że ostatnia umowa o pracę strony (umowa zlecenie) trwała w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 30 czerwca 2023 r., gdyż na taki okres była zawarta.

W tak ustalonym stanie faktycznym - decyzją z dnia 4 września 2023 r. - Burmistrz odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ zauważył, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności ojca wnioskodawczyni, a tym samym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.". Ponadto brak jest związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej strony a sprawowaniem opieki, gdyż - jak oświadczyła sama strona, opiekę nad ojcem sprawuje od czerwca 2022 r., zaś od 1 czerwca 2023 r., tj. w okresie, kiedy ojciec uzyskał znaczny stopień niepełnosprawności, podjęła zatrudnienie. Nie jest więc jasne, dlaczego wnioskodawczyni podjęła zatrudnienie na okres wyłącznie jednego miesiąca, skoro stan ojca nie pozwala jej na podejmowanie takiej aktywności i kto w okresie jej zatrudnienia sprawował opiekę nad ojcem. Nie można więc mówić o tym, że strona zrezygnowała z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad ojcem, ponieważ umowa została zawarta na określony czas tj. jeden miesiąc.

Dodatkowo organ stwierdził, że sprawowana opieka nie jest opieką całodobową o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność strony. Względna samodzielność osoby wymagającej opieki (samodzielnie spożywa posiłki, porusza się o lasce), a przede wszystkim zakres czynności wykonywanych przez opiekuna i związanych ze sprawowaniem opieki, jak np. pomoc w myciu, przygotowaniu posiłków, podawanie lekarstw, jest taka, że nie sposób uznać jej za opiekę stałą lub długotrwałą w rozumieniu ustawy i zajmującą cały dzień, co uniemożliwiałoby wnioskodawczyni podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła:

naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wobec tych zarzutów strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Na skutek rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze - decyzją z dnia 18 marca 2024 r. - utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W pierwszej kolejności organ stwierdził, że podstawą odmowy przyznania świadczenia nie mógł być art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż aktualnie stosowanie tego przepisu musi następować z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Odnośnie zaś związku przyczynowo - skutkowego zauważono, że z opisu przedstawionych przez stronę we wniosku czynności opiekuńczych wynika, iż do czynności tych należy: higiena, prowadzenie do toalety, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowywanie ubrań i ubieranie, działanie przeciw odleżynom, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, podawanie leków 3 razy dziennie, przygotowywanie i podawanie posiłków 3 razy dziennie, sprzątanie, pranie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków robienie zakupów realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, przygotowanie, przynoszenie opału palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czytanie książek, pism urzędowych, ćwiczenia rozwijające mowę, czytanie, pisanie, myślenie, układanie do snu, masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu. W kolejnym oświadczeniu odwołująca się przedstawiła godzinowy harmonogram dnia i tak w godz. 7.00-9.00 skarżąca wstaje, że idzie do taty, prowadzi go do toalety, ubiera, myje, 9.00-11.00 - śniadanie, leki, przygotowuje pranie, sprząta, asekuruje dojście do toalety, 11.00-13.00 tata odpoczywa, dużo drzemie, ogląda telewizję, 13.00-15.00 przygotowuje obiad, podaje leki, prowadzi do toalety, ćwiczy ręce i nogi, idzie na zakupy, 15.00-17.00 tata kładzie się i ogląda telewizję, wraz z córką piją kawę, asekuruje pójście do toalety, 17.00-19.00 sprzątanie, prasowanie , przeglądanie spraw związanych z rachunkami, lekarstwami, rozmowa, 19.00-21.00, podanie kolacji, lekarstw, przebranie w piżamę, mycie, wieczorna toaleta , 21.00-23.00 kładą się spać. Ponadto z zebranej dokumentacji wynika, że ojciec jest rozwodnikiem – wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 15 maja 2023 r., sygn. akt II C 3132/22.

W aktach sprawy znajduje się też zaświadczenie o zatrudnieniu wnioskodawczyni z dnia 20 lipca 2023 r., z którego wynika, ze podjęła ona zatrudnienie tuż przed wystąpieniem z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne, tj. w okresie od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. w firmie K. Sp. z o.o.. Z wywiadu środowiskowego wynika, że wcześniej wnioskodawczyni była zatrudniona w firmie "E." (fakt nieudokumentowany), gdzie zatrudnienie ustało z przyczyn zdrowotnych (pobierała świadczenie rehabilitacyjne). Strona nie okazała żadnego dowodu zatrudnienia do roku 2023, poza powyżej wskazanym zaświadczeniem o zatrudnieniu w firmie K. Sp. z o.o. . W związku z tym brak jest podstaw dla stwierdzenia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

Zdaniem organu, w okolicznościach sprawy nie można dać wiary twierdzeniom pełnomocnika, iż sprawowanie opieki nad ojcem skutecznie uniemożliwia podjęcie stronie zatrudnienia, a próbowała ona na ten rynek pracy wrócić zawierając powyższą umowę zlecenia, jednak zakres czynności jaki świadczy w związku z opieką nad ojcem skutecznie uniemożliwił jej kontynuację zatrudnienia. W ocenie Kolegium, zakres jak i charakter czynności wykonywanych przez odwołującą się w tracie opieki nad ojcem nie jest na tyle obszerny i absorbujący czasowo by bezkrytycznie można było odrzucić możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasowym. Szczególnie, że ojciec - mimo posiadanych schorzeń, porusza się przy chodziku, samodzielnie spożywa posiłki, nie wymaga pampersowania, cewnikowania, nie jest osobą leżącą, wymagającą karmienia. Natomiast, skoro skarżąca przez niemal 30 lat dorosłego życia nie była aktywna zawodowo w żaden sposób, to także i teraz nie podjęłaby pracy. A ponadto roznoszenia ulotek podjęła się skarżąca, gdy jej ojciec już posiadał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i wymagał opieki, co było wiadome skarżącej, skoro - jak wskazał pełnomocnik w piśmie z dnia 11 sierpnia 2023 r., opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem do czasu rozwodu sprawowała jej matka, a później opiekę przejęła wnioskodawczyni.

W ocenie Kolegium podjęcie przez skarżącą pracy w czerwcu 2023 r. na okres 1 miesiąca było działaniem pozornym, spowodowanym chęcią wykazania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Zawarcie umowy na tak krótki okres czasu wykonywania pracy nie może zostać uznane za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, z którego treści ewidentnie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem należnym za samo sprawowanie opieki, jest to świadczenie należne za rezygnację z aktywności zawodowej lub za niemożność podjęcia zatrudnienia. Przepisy wprawdzie nie mówią, jak długi okres zatrudnienia osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne powinna wykazać, niemniej jednak należy mieć na uwadze, że skarżąca praktycznie nigdy nie pracowała, co wynika z wywiadu. Dodatkowo dowodem powyższego jest brak przedłożenia jakichkolwiek świadectw pracy, które potwierdzałyby fakt aktywności zawodowej wnioskodawczyni. Pracę na umowę zlecenie podjęła tuż przed wystąpieniem z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres jednego miesiąca. W takiej sytuacji, jednorazowe podjęcie pracy na krótki okres, tuż przez wystąpieniem z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne rodzi uzasadnione przekonanie, że podjęcie przez stronę pracy nastąpiło na potrzeby złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wykazania, że rezygnacja z tej pracy wymuszona została koniecznością opieki nad ojcem. Strona przez wiele lat była i nadal pozostaje bierna zawodowo, bo miesięcznego okresu pracy nie można uznać za aktywność zawodową. W takiej sytuacji nie można mówić o ścisłym i bezpośrednim związku pomiędzy rezygnacją /nie podejmowaniem/ przez skarżącą z zatrudnienia a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu w stopniu znacznym ojcu opieki adekwatnej do jego stanu zdrowia. W zaistniałych okolicznościach faktycznych w sprawie nie zachodzi zatem opisywany związek przyczynowo - skutkowy. Tym samym przesłanka z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie została spełniona.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z tym strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. W związku z tym nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 marca 2024 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza z dnia 4 września 2023 r. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem. Strona skarżąca przede wszystkim zarzuca organom błędne przyjęcie, że skoro opieka nie jest sprawowana całodobowo, to nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Stanowisko skarżącej jest niezasadne, a kontrola wydanych decyzji wykazała, że nie naruszają one prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Należy zauważyć, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego). Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. I tak, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że omawiane świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W niniejszej sprawie, jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Starogardzie Gdańskim z dnia 14 listopada 2022 r. (nie, jak błędnie wskazywały organy w uzasadnieniach, z dnia "14.11.2023"), nie dało się ustalić od kiedy istniała niepełnosprawność ojca wnioskodawczyni, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności istniał od 29 lipca 2022 r. W związku z tym znaczny stopień niepełnosprawności wystąpił po ukończeniu przez ojca skarżącej, urodzonego w 1953 r., pełnoletności. Z tych względów Burmistrz stwierdził, że istnieje przeszkoda do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego i to niezależnie od tego, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ze stanowiskiem tym zasadnie nie zgodziło się Kolegium wskazując, że w konsekwencji ww. wyroku przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, należy rozpatrywać bez przesłanki wieku, w którym owa niepełnosprawność powstała. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Z tych względów, jak trafnie uznało Kolegium, podstawą odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia nie mógł być fakt, że ustalony stopień niepełnosprawności ojca wnioskodawczyni zaistniał po ukończeniu przez niego 18 roku życia.

Niemniej jednak, dokonując kontroli instancyjnej decyzji Burmistrza, Kolegium prawidłowo uznało, że w sprawie nadal brak jest przesłanek do wydania rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawczyni, gdyż w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka, o jakiej mówi art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Prowadząc postępowanie odwoławcze Kolegium dokonało analizy wniosku oraz przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, a także przeprowadziło własne postępowanie dowodowe, zmierzające do wyjaśnienia czy niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawcę wynikało z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wykluczał jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Opieka ta nie może być zatem fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia bądź z problemem braku środków do życia spowodowanym brakiem chęci podjęcia zatrudnienia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 413/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Świadczenie nie może być bowiem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W orzecznictwie też wskazuje się, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Nie można bowiem a priori wykluczyć, że u osoby biernej zawodowo nie dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Dlatego też ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym osoba ubiegająca się o świadczenie występuje o jego przyznanie.

W tej sprawie ustalono natomiast, że ojciec strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 14 listopada 2022 r., wydanym do 31 października 2024 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 lipca 2022 r. W orzeczeniu tym wskazano na konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Odnośnie zaś samej wnioskodawczyni ustalono, że ma ona 48 lat i zatrudnienie zostało przez nią podjęte od 1 czerwca 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. – umowa zlecenie. Jak wyjaśniła ponadto strona, wcześniej była zatrudniona w firmie "E.", na bliżej nieokreślony czas, gdzie zatrudnienie ustało z przyczyn zdrowotnych strony, lecz informacja to nie została potwierdzona jakimkolwiek zaświadczeniem o takim zatrudnieniu czy innym dowodem w tym przedmiocie. Wobec tego zasadny jest wniosek Kolegium, że przed dniem 1 czerwca 2023 r. skarżąca nie pracowała zawodowo, a przynajmniej aktywność zawodowa strony nie została potwierdzona w zebranym przez organy materiale dowodowym, jak też nie wykazał tego pełnomocnik strony w toku postępowania przed organami i przed Sądem. Jedyne potwierdzone zatrudnienie miało miejsce w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 30 czerwca 2023 r., a więc już w czasie, kiedy ojciec skarżącej legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznym ograniczeniem samodzielnej egzystencji. Co więcej, zatrudnienie to miało miejsce w momencie, kiedy wnioskodawczyni stała się jedyną osobą opiekującą się ojcem, gdyż na mocy wyroku sądu powszechnego z dnia 15 maja 2023 r. ustał związek małżeński między L.K. a O. K., która dotychczas sprawowała nad nim opiekę. Wniosek o przyznanie świadczenia został zaś złożony w dniu 7 lipca 2023 r., a więc po ustaniu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia. Analiza chronologii zdarzeń przedstawionej sprawy wskazuje, że wnioskodawczyni, która nigdy wcześniej nie pracowała, a przynajmniej fakt ten nie został potwierdzony w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego, i która opiekowała się ojcem od czerwca 2022 r. – jak sama oświadczyła - w okresie braku zdolności ojca do samodzielnej egzystencji podjęła krótkotrwałe, czasowe zatrudnienie, tuż przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Sądu, taki tok wydarzeń wskazuje na pozorność ww. zatrudnienia, którego celem było wyłącznie spełnienie przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia" dla celów postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i stanowi nadużycie prawa do tego świadczenia. Strona bowiem przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad ojcem i przez długi czas w toku tej opieki, nie pozostawała w zatrudnianiu, ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej, a stan ten miał charakter trwały, nie zaś chwilowy. Powyższe fakty nie mogą być obojętne przy ocenie, czy ubiegając się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona spełnia ustawową przesłankę :niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 maja 2024 r., sygn. akt

II SA/Gd 105/24, dostępny w CBOSA).

Ponadto należy zauważyć, że do dnia 23 maja 2023 r. tj. do dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, ojciec skarżącej pozostawał w związku małżeńskim. Do czerwca 2022 r. żona sprawowała opiekę nad L. K., kiedy to czynności opiekuńcze przejęła skarżąca. Niemniej, skoro – jak twierdzi pełnomocnik w piśmie z dnia 11 sierpnia 2023 r. – do czerwca 2022 r. skarżąca pracowała (co nie zostało potwierdzone) i musiała z tej pracy zrezygnować ze względu na opiekę nad ojcem, to mogła z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wystąpić już wtedy. Wprawdzie to opiekun decyduje, czy i kiedy złoży wniosek o przedmiotowe świadczenie, lecz w kontekście pozostałych okoliczności sprawy pozbawione logiki jest wystąpienie z takim wnioskiem dopiero w lipcu 2023 r., po podjęciu krótkotrwałego zatrudnienia przez wnioskodawczynię. Podjęcie takiego zatrudnienia w momencie, kiedy strona skarżąca już dłuższy czas opiekowała się ojcem, a jego stan nie pozwalał na samodzielną egzystencję, jest nielogiczne i sprzeczne z należytym sprawowaniem czynności opiekuńczych. Strona bowiem w toku postępowania dążyła do wykazania, że ojciec nie jest samodzielny, nie może sam funkcjonować, a tymczasem w trakcie sprawowania opieki podjęła zatrudnienie i pozostawiła ojca bez opieki.

Reasumując, w ocenie Sądu trafnie organy przyjęły, że brak aktywności zawodowej strony nie był spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skarżąca w toku postępowania nie wykazała, aby pierwotną przyczyną braku zatrudnienia była opieka nad ojcem, a chwilowe podjęcie zatrudnienia przed złożeniem wniosku nie mogło stanowić o spełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Oceniając całość okoliczności sprawy należało przyjąć, że to czasowe, krótkotrwałe zatrudnienie miało służyć spełnieniu wymogu rezygnacji z zatrudnienia, nie zaś wykazać ciągłość zatrudnienia strony, które zostało przerwane przez konieczność sprawowania opieki nad ojcem. Także z akt sprawy nie wynika, że stan zdrowia ojca poprawił się w czerwcu 2023 r. na tyle, że strona mogła podjąć zatrudnienie, lecz pogorszył się znowu w lipcu 2023 r., wobec czego kontynuowanie pracy przez wnioskodawczynię nie było możliwe.

Niezależnie od powyższego Sąd zgadza się też z oceną organów, że zakres sprawowanej opieki nie angażuje wnioskodawczyni na tyle, iż nie może ona podjąć pracy zarobkowej. Z zebranych dokumentów wynika, że ojciec strony jest osobą względnie samodzielną – przygotowane posiłki spożywa samodzielnie, nie ma konieczności karmienia go, porusza się przy pomocy chodzika. W ramach czynności opiekuńczych strona wskazała czynności rozwijające mowę, czytanie, pisanie, myślenie, lecz z przedłożonej dokumentacji medycznej nie wynika, aby ojciec skarżącej cierpiał na schorzenia związane z narządem mowy, czy też problemami natury neurologicznej i innej, które utrudniają myślenie. Jak wskazano w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, niepełnosprawność ojca została zakwalifikowana do symbolu 11-I, tj. inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego. Z dokumentacji wizyt lekarza rodzinnego wynika zaś, że ojciec przyjmuje leki m.in. przeciwdepresyjne, obniżające cholesterol, silne przeciwbólowe związane z bólem śródstopia, na grzybicę paznokci, na poprawę łaknienia i zahamowanie utraty masy ciała. Podczas wizyty w dniu 4 lipca 2022 r. obecna na wizycie żona L. K. poinformowała lekarza o alkoholizmie męża i odmowie leczenia i przyjmowania leków. Zaświadczenie wydane w dniu 20 lipca 2022 r. dla zespołu orzekania o niepełnosprawności wskazało zaś w rozpoznaniu kacheksję, czyli wyniszczenie organizmu, które kwalifikuje się na podstawie utraty masy ciała. Z powyższego wynika, że ojciec strony cierpi na ogólne silne osłabienie organizmu, brak apetytu, co powoduje, że ma on ograniczone siły aby samodzielnie funkcjonować. Niemniej jednak nie wymaga podawania specjalistycznych leków ratujących życie, a jedynie objawowych – leczenie bólu, poprawa apetytu. Nie wymaga także stałego mierzenia ciśnienia, podawania leków na ciśnienie, przeciwzakrzepowych, mierzenia cukru i podawania insuliny. Nie stosuje specjalnej diety, której nieprzestrzeganie mogłoby mieć negatywne konsekwencje zdrowotne, jak np. przy cukrzycy. Nie wymaga pomocy na wypadek zasłabnięcia, pomocy przy zmianie pozycji na łóżku. Czynności stricte opiekuńcze wykonywane przez stronę dotyczą zaś jedynie pomocy przy czynnościach higienicznych, podawaniu leków, przygotowywaniu i podawaniu posiłków (lecz nie jest konieczne karmienie i specjalne przygotowywanie pokarmów), masaże, oklepywanie, smarowanie kremem przeciw odparzeniem. Wprawdzie skarżąca podaje, że czuwa nad ojcem także w nocy, lecz z akt nie wynika, aby ojciec cierpiał na takie zaburzenia zdrowotne, które wymagają interwencji także w nocy. Pozostałe czynności wskazane przez stronę to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz takie, które nie są wykonywane stale, lecz okazjonalnie, jak np. czynności ogrodnicze, prasowanie, przynoszenie opału i palenie w piecu. W związku z tym należało stwierdzić, w kontekście zebranej dokumentacji medycznej, że zakres koniecznej opieki nad ojcem, dostosowanej do jego stanu zdrowia i specyfiki schorzeń, nie angażuje opiekuna w takim stopniu, że uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast wcześniejszy brak aktywności zawodowej strony, przy uwzględnianiu całokształtu okoliczności sprawy wskazuje, że przyczyną niepodejmowania zatrudnienia nie jest konieczność sprawowania ww. opieki, lecz brak chęci skarżącej do podjęcia pracy zawodowej. Przypomnieć zaś należy, że celem pomocy społecznej nie jest proste rozdawnictwo świadczeń, ale wspieranie osób w wysiłkach zmierzających do pokonania trudnej sytuacji życiowej. Pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj – co do zasady ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących, niezależnie od ich sytuacji życiowej. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA: z 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 1055/16; z 13 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 331/16, dostępne w CBOSA).

Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że orzekające w tej sprawie organy dokonały prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zasadnie bowiem przyjęły, że w okolicznościach sprawy brak było związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją przez stronę z zatrudnienia a opieką sprawowaną nad ojcem, gdyż de facto strona nie podejmowała wcześniej stałego, trwałego zatrudnienia, a jedyne udokumentowane zatrudnienie miało miejsce już w okresie sprawowania opieki nad ojcem, było krótkotrwałe i miało na celu wyłącznie wykazanie spełnienia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia", jak wymaga tego art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wnioski te zostały poczynione na skutek prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w toku którego zebrano wyczerpujący materiał dowodowy i poddano go ocenie, która nie narusza granic swobody wynikających z art. 80 k.p.a. Wobec tego wydane decyzje w tym zakresie nie naruszają zarówno prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak i przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Oceny tej nie zdołały też podważyć zarzuty skargi, która jest ogólnikowa i nie odnosi się do realiów sprawy, ani argumentacji podnoszonej przez organy w wydanych decyzjach, a opiera się w znacznej części na cytowaniu orzecznictwa.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec zgodnego wniosku stron o rozpoznanie sprawy w tym trybie.