Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28 ust.3a i art. 32
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: par.3 ust.1 pkt1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art.151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 9 listopada 2023 r. nr 2222/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 9 listopada 2023 r., nr 2222/2023, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pkt. 1: odmówił M. P. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek za okres 06/1999, 07/1999, 09/1999-12/1999, 02/2000-11/2000, 09/2013- 12/2013, 03/2014-10/2015-[...] zł,

- odsetek naliczonych na dzień przedawnienia oraz [...] czerwca 2021 r. w kwocie [...]zł przypadających od ww. składek,

- odsetek naliczonych na dzień przedawnienia oraz [...] czerwca 2021 r. w kwocie [...]zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 06/1999, 07/1999,09/1999,10/1999,03/2000-11/2000,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek za okres 07/1999, 09/1999-11/2000, 09/2013-12/2013, 04/2014-10/2019 - [...] zł,

- odsetek naliczonych na dzień przedawnienia oraz [...] czerwca 2021 r. w kwocie [...]zł, przypadających od ww. składek,

- odsetek naliczonych na dzień przedawnienia oraz [...] czerwca 2021 r. w kwocie [...]zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 07/1999, 09/1999, 10/1999, 03/2000-11/2000,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 07/1399, 09/1999 -11/2000, 04/2015-10/2015 -1.684,41 zł,

- odsetek naliczonych na dzień przedawnienia oraz [...] czerwca 2021r. w kwocie [...]zł przypadających od ww. składek,

zaś w pkt. 2 decyzji, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 zw. dalej: "u.s.u.s.") oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zw. dalej: "rozporządzeniem"), umorzył należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 06/1999, 07/1999, 09/1999-12/1999, 02/2000- 11/2000, 09/2013-12/2013, 03/2014-10/2015 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek: [...] zł,

- odsetek (naliczonych na dzień przedawnienia oraz [...] czerwca 2021 r.) – [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 07/1999, 09/1999-11/2000, 09/2013-12/2013, 04/2014-10/2019 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek: [...] zł,

- odsetek (naliczonych na dzień przedawnienia oraz [...] czerwca 2021 r.) – [...] zł,

c) Fundusz Pracy - za okres 07/1999, 09/1999-11/2000, 04/2015-10/2015 w łącznej kwocie: [...] zł, w tym z tytułu:

- składek: [...] zł,

- odsetek (naliczonych na dzień przedawnienia oraz [...] czerwca 2021r.) – [...] zł

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że [...] czerwca 2021 r. do ZUS wpłynęło pismo, w którym strona zwróciła się z prośbą o umorzenie w całości zaległych składek wraz z odsetkami. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada również zadłużenie z tytułu podatku VAT za lata 2017, 2018 oraz lipiec, sierpień i wrzesień 2019 r., zaległość z tytułu podatku PIT za 2019 r. w wysokości [...] zł. Strona wskazała, że jest wdową od 2008 r., jej mąż zmarł na raka i wnioskodawczyni została sama z czworgiem małoletnich wówczas dzieci. Stan psychiczny strony po śmierci męża wymagał leczenia u psychiatry i wsparcia terapeuty. Strona wskazała, że nie miała możliwości podjęcia pracy na podstawie umowy o pracę, a pracodawca wymusił na niej założenie działalności gospodarczej. Pomimo starań, strona nie była w stanie utrzymać domu, miała zadłużenie w gazowni na [...] zł, w opłatach za mieszkanie na kwotę [...]zł oraz w Urzędzie Miasta z tytułu podatków od nieruchomości. Strona nadmieniła, że wcześniej nie zajmowała się sprawami finansowymi, opiekowała się dziećmi i po śmierci męża skala problemów ją przerosła. Strona oświadczyła, że długi jej męża wobec ZUS i US stanowiły [...] zł i nie była ona w stanie spłacić tych zobowiązań, utrzymać rodziny, leczyć się i regulować bieżących zobowiązań podatkowych. Nadto, dodała, że w 2015 r. dowiedziała się, że jest chora na nowotwór piersi i rozpoczęła leczenie, które trwa do dziś. Wszystkie możliwe środki wykorzystywała na leczenie, głównie prywatne. Do choroby onkologicznej doszły problemy z sercem oraz zaburzenia równowagi. Strona jest w trakcie diagnozowania w kierunku raka jajnika i jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy. Strona wskazała, że pomagają jej dzieci. Jedyny dochód strony to renta rodzinna w wysokości [...] zł, z której wnioskodawczyni spłaca zobowiązania. Po potrąceniu zajęć komorniczych, stronie pozostaje do wypłaty [...] zł. Strona ma długi w ZUS i złożyła wniosek o umorzenie zaległości w ramach abolicji, jednak nie spełniła warunków. Strona wskazała, że nie jest w stanie regulować zadłużenia z renty, spłata po około [...] zł miesięcznie nigdy nie pokryje jej zobowiązań. Przez długi czas strona mieszkała sama, a następnie - z synem, który się nią opiekował. Córka, która planuje ślub, nie będzie mogła za stronę opłacać czynszu, ponieważ będzie miała swoją rodzinę. Strona podkreśliła, że nie chce ponownie zadłużyć mieszkania.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z [...] lipca 2022 r. strona poinformowała, że nie posiada majątku. Utrzymuje się z renty rodzinnej po zmarłym mężu. Choroba męża rozchwiała finanse rodziny. Pozostały długi męża wobec Urzędu Skarbowego oraz innych instytucji (T-Mobile, gazownia, zadłużone mieszkanie, opłaty za przedszkole). Strona próbowała podpisywać ugody i spłacać zobowiązania, które w znacznym stopniu przekraczały jej możliwości finansowe. W 2015 r. strona zachorowała na nowotwór złośliwy piersi. Leczenie, kolejne problemy zdrowotne, zaburzenia równowagi, depresja, stany lękowe spowodowały, że strona nie może podjąć pracy. Strona do dziś ma kłopoty finansowe, a sytuacja z roku na rok się pogarsza. Pracujące córki opłacają rachunki za mieszkanie strony i za media. Stronie pozostaje renta, z której komornicy zabierają [...] zł miesięcznie. Umorzenie zobowiązań wobec ZUS bardzo pomogłoby stronie w uzyskaniu stabilności finansowej. Strona zwróciła uwagę, że obecna sytuacja w kraju powoduje, że opłaty rosną. Koszty utrzymania, leki, podstawowe potrzeby są coraz droższe. Nadto, trwa sprawa z gazownią oraz Urzędem Skarbowym, gdzie również strona ma zaległości. Strona ma również zobowiązania podatkowe, które wynikają z zajęcia wierzytelności. Z renty strony co miesiąc jest pobierana kwota [...]zł na poczet zobowiązań. Strona podkreśliła, że biorąc pod uwagę kwoty do spłaty nie ma perspektyw na uwolnienie się od długu.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z [...] sierpnia 2023 r., strona ponownie powołała się na stan zdrowia. Wskazała, że ma problemy z poruszaniem się, ponieważ złamała nogę i do tej pory, nie odzyskała pełnej sprawności. Nadto, strona pozostaje pod kontrolą onkologa, endokrynologa i psychiatry. Strona składała wniosek o rentę chorobową w 2018 r., ale nie otrzymała świadczenia. Strona jest w wieku przedemerytalnym i w związku z tym nie jest osobą, którą ktoś chciałby zatrudnić. Strona nie korzysta z pomocy społecznej, ponieważ pomagają jej dzieci. Strona dobrowolnie prawie [...] zł miesięcznie przekazuje na spłatę zobowiązań (zajęcia z renty rodzinnej). Jedyny majątek, który strona posiada to mieszkanie o powierzchni 39 m2, w którym obecnie mieszka. Strona nie ma innych wartościowych rzeczy które mogłaby spieniężyć na zaspokojenie długów.

Decyzją nr 2392/2021 z 14 października 2021 r. ZUS odmówił stronie umorzenia należności, z uwagi na brak spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust 1 pkt. 1-3 rozporządzenia.

Od powyższej decyzji, strona reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 943/21, uchylił zaskarżoną decyzję.

W ocenie sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał dokonać jednoznacznego ustalenia czy i ewentualnie, w jakiej wysokości zaległości skarżącej w ogóle istnieją skoro brak jest (w aktach) dokumentów potwierdzających okoliczności przerwania biegu terminu przedawnienia czy jego zawieszenia i na jaki okres. Nadto, kwestie te nie zostały prawidłowo przeanalizowane przez organ w kontrolowanym rozstrzygnięciu, zatem stan faktyczny sprawy nie został w sposób prawidłowy ustalony.

W związku z ww. wyrokiem, ZUS Oddział w S. ponownie wszczął [...] lipca 2022 r. postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją z 7 października 2022 r., nr 2130/2022, ZUS odmówił stronie umorzenia należności.

Od powyższej decyzji, strona, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 846/22, uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Sąd za zasadny uznał naruszenia przez organ art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Sąd zalecił, aby ponownie rozpoznając sprawę, ZUS dokonał wobec strony niezbędnych ustaleń w zakresie pozostawania w stanie ubóstwa, posługując się możliwie aktualnymi na dzień rozstrzygnięcia danymi dotyczącymi minimum socjalnego oraz minimum egzystencji, jak również porównał stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek i zestawił wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania w celu ustalenia, czy strona jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. Według sądu, organ powinien także odnieść się do kwestii sytuacji zdrowotnej strony oraz jej faktycznej zdolności do podjęcia pracy. Dopiero w świetle prawidłowych ustaleń w powyższym zakresie, organ powinien dokonać oceny, biorąc również pod uwagę ważny interes strony, czy stwierdzone okoliczności sprawy pozwalają na podjęcie decyzji o choćby częściowym umorzeniu należności z tytułu składek i wydać stosowne rozstrzygnięcie w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, pismem z [...] lipca 2023 r. ZUS zwrócił się do strony z informacją, iż w celu umożliwienia dokonania oceny aktualnej sytuacji finansowej, rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej strony, a tym samym wypełnienia zaleceń sądu, zasadne jest przedłożenie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby niebędącej przedsiębiorcą (RON). Organ wskazał, że w celu potwierdzenia danych zawartych w oświadczeniu, można do niego dołączyć dokumenty przedstawiające sytuację materialną strony - potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie - oraz inne dokumenty poświadczające okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie np. orzeczenia lekarskie, zaświadczenia o stanie zdrowia. W ww. piśmie wnioskodawczyni została również poinformowana o tym, że jeśli te dokumenty nie zostaną przedłożone w terminie 14 dni od otrzymania tego pisma, wniosek zostanie rozpatrzony na podstawie posiadanych przez Zakład informacji. Nadto, organ zawiadomił stronę o prawie wglądu w akta sprawy, zgłaszania dowodów, przedstawiania wyjaśnień oraz - przed wydaniem decyzji - wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Z uwagi na nieprzedłużenie aktualnej dokumentacji medycznej, ZUS w zawiadomieniu o zakończeniu postępowania z [...] października 2023 r. ponownie zwrócił się z prośbą o dołączenie do akt dokumentacji poświadczającej aktualną sytuację zdrowotną strony, jednakże nie została ona przedłożona.

Wobec powyższego, do rozpatrzenia niniejszego wniosku organ wykorzystał całą dokumentację przedłożoną przez stronę od [...] czerwca 2021r. oraz dokonał własnych ustaleń na podstawie: informacji z CEIDG, REGON, informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów, informacji z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, decyzji ZUS nr [...] z [...] października 2022 r., skargi z [...] listopada 2022 r. na decyzję ZUS z nr [...] z [...] października 2022 r. do WSA w Szczecinie, wyroku WSA w Szczecinie z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 846/22.

Dokonując analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach organ wskazał, że w oświadczeniu majątkowym z [...] lipca 2022 r. strona wskazała, że pobiera rentę w kwocie [...]zł brutto, [...] zł netto. W oświadczeniu o stanie rodzinnymi i majątkowym oraz sytuacji materialnej (...) z [...] sierpnia 2023 r. strona poinformowała, że pobiera rentę w kwocie [...]zł brutto, [...] zł netto. Strona korzysta z pomocy córek E. i M. w łącznej kwocie [...]zł. Nie pracuje zarobkowo, nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy, zasiłku z pomocy społecznej i nie posiada dochodu z innych źródeł. Strona figuruje w bazie danych ZUS jako emeryt lub rencista i pobiera rentę rodzinną w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto. Ze świadczenia są dokonywane potracenia egzekucyjne w kwocie [...]zł na rzecz Naczelnika III Urzędu Skarbowego w S.. Do wypłaty pozostaje [...] zł netto.

Jak wynika z załączonych zeznań podatkowych za okres 2020 r. - 2022 r. w tym okresie strona uzyskała dochód w wysokości:

- 2020 r. – [...] zł (emerytury - renty oraz inne krajowe świadczenia...)

- 2021 r. – [...] zł (emerytury - renty oraz inne krajowe świadczenia...)

- 2022 r. – [...] zł (emerytury - renty oraz inne krajowe świadczenia...)

Strona jest wdową i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.

W oświadczeniu z [...] sierpnia 2023 r. strona określiła stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem na łączną kwotę [...]zł (w poprzednim oświadczeniu – [...] zł), w tym: z tytułu miesięcznych opłat - [...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...] zł (w poprzednim oświadczeniu [...] zł), koszty związane z leczeniem - [...] zł.

Organ wskazał, że w oświadczeniu z [...] lipca 2022r. strona wskazała, że posiada zobowiązania pieniężne - inne (za 2017r.) w łącznej kwocie [...]zł, które nie są spłacane. Natomiast zgodnie z oświadczeniem z [...] sierpnia 2023 r., strona posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za okres 2019 r. w kwocie [...]zł, miesięcznie [...] zł. Jako formę spłaty strona wskazała egzekucję prowadzoną przez III Urząd Skarbowy w S., a łączną miesięczną kwotę spłaty strona określiła na [...] zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada mieszkanie położone w S. o pow. 39 m2 , współwłasność w ˝ części.

Organ wskazał, że z dokonanych w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych ustaleń wynika, że strona figuruje jako współwłaścicielka (w [...] części) lokalu mieszkalnego o powierzchni 37,98 m2 , znajdującego się S. (ul. G. [...]), opisanego w księdze wieczystej nr [...] Wartość udziału oszacowano na kwotę około [...] zł. Nieruchomość jest obciążona hipoteką umowną zwykłą na rzecz Skarbu Państwa - Rejonowego Urzędu Pracy w S., hipoteką przymusowa zwykłą na rzecz ZUS i Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w S.. Wpisem z [...] listopada 2008 r. na nieruchomości zostały zabezpieczone należności z tytułu składek za okres 06.1999-11.2000. Dotychczas nie były podejmowane czynności związane z egzekucją należności z ww. nieruchomości. Aktualnie jest prowadzona skuteczna egzekucja ze świadczenia rentowego.

Strona zgodnie z oświadczeniem, nie posiada maszyn, urządzeń i środków transportu, praw majątkowych oraz wierzytelności. W oświadczeniu z [...] sierpnia 2023 r. wymieniła tylko Tv Samsung (zepsuty) o wartości [...] zł.

Organ wskazał, że ustalenia dokonane w Centralnej Ewidencji Pojazdów potwierdzają, że na nazwisko strony nie są zarejestrowane żadne pojazdy.

Nadto, z dokonanych ustaleń wynika, iż należności z tytułu składek za okres 01.2000-01.2019 są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia. W związku ze zbiegiem egzekucji wyegzekwowane środki są przekazywane do Naczelnika III Urzędu Skarbowego w S..

Następnie organ dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek dotyczących przedawnienia należności. Nakreślając stan prawny w przedmiotowej kwestii, organ wskazał, że dla należności za okres [...].1999 upłynął termin przedawnienia i możliwe są do dochodzenia jedynie z przedmiotu hipoteki. Pozostałe zaległości są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ wymienił przy tym czynności, które miały wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Organ wskazał, że z przedstawionych przez stronę informacji wynika, że strona ma 58 lat, jest pod opieką kilku specjalistów: onkologa, endokrynologa, psychiatry. Wnioskodawczyni ma problemy onkologiczne, stany lękowe, zaburzenia równowagi, niekontrolowane zawroty głowy, które skutkowały upadkiem i złamaniem nogi w tamtym roku. Jest po operacji nogi. Ma Pani problemy z poruszaniem się. Do tej pory strona nie odzyskała pełnej sprawności. Strona zażywa leki antydepresyjne a jej stan psychiczny jest bardzo chwiejny. W 2015 r. strona zachorowała na złośliwy nowotwór piersi. Od tego czasu często przebywa w szpitalu. W oświadczeniu z [...] sierpnia 2023 r. strona wskazała, że jej stan zdrowia się poprawia, ale są dni, kiedy nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Strona nie jest w stanie podjąć pracy.

Organ dodał, że wnioskodawczyni przedłożyła dokumentację medyczną do wcześniejszego postępowania. W aktualnie toczącym się postępowaniu w piśmie z [...] sierpnia 2023 r. pełnomocnik strony poinformował, że sytuacja zdrowotna strony nie uległa zmianie, a uzyskanie aktualnych zaświadczeń o stanie zdrowia z uwagi na terminy oczekiwania na wizyty lekarskie jest niemożliwe.

W piśmie z [...] października 2023 r. organ ponownie poinformował pełnomocnika strony, że w celu umożliwienia dokonania oceny sytuacji życiowej strony zasadne jest dołączenie do akt dokumentacji obrazującej jej aktualną sytuację zdrowotną. Do chwili podjęcia rozstrzygnięcia wspomniana dokumentacja nie została złożona.

Organ wskazał, że wniosek strony został rozpoznany w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w przedmiotowej sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. a analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie tych przepisów. W stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w; art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie strony jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi.

Organ wskazał, że przy rozważaniu przesłanki całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust 3 pkt 3 wykładnia literalna tego przepisu prowadzi do wniosku, że konieczne jest, obok zaprzestania prowadzenia działalności, także ustalenie, że równocześnie: 1) brak jest majątku, z którego można egzekwować należności; 2)brak jest małżonka; 3) brak jest następców prawnych; 4) brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

Konstrukcja omawianego przepisu wskazuje, że ustawodawca dopuszczając możliwość umorzenia należnością publicznoprawnej ze wskazanej w nim przyczyny wprowadza obowiązek równoczesnego ustalenia, że wystąpiły dodatkowe okoliczności, wykluczające możliwość ściągnięcia należności, w tym poprzez rozszerzenie kręgu podmiotów, wobec których można dochodzić należności składkowych (następcy prawni, małżonek, osoby trzecie).

Organ wskazał, że z dokonanych ustaleń wynika, że strona nie prowadzi już działalności gospodarczej i figuruje w bazie danych ZUS jako emeryt lub rencista. Pobiera rentę rodzinną w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto. Ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne w kwocie [...]zł na rzecz Naczelnika III Urzędu Skarbowego w S.. Do wypłaty pozostaje [...] zł netto. Z ustaleń Zakładu dokonanych w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że strona figuruje jako współwłaścicielka (w [...] części) lokalu mieszkalnego o powierzchni 37,98 m2, znajdującego się S. (ul. G. [...]), opisanego w księdze wieczystej nr [...]. Wartość udziału oszacowano na kwotę około [...] zł. Wpisem z [...] listopada 2008 r. na nieruchomości zostały zabezpieczone należności z tytułu składek za okres 06.1999-11.2000.

Należności z tytułu składek za okres 01.2000-01.2019 są objęte skutecznym postępowaniem egzekucyjnym.

Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak także podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

W ocenie organu, z tych powodów nie zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ rozważył także sytuację strony w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) i stwierdził, że zachodzą podstawy do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz zapisy ww. rozporządzenia.

Organ stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi w przedmiotowej sprawie. Z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności - wpis został wykreślony.

Odnosząc się do przesłanki zdrowotnej określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, organ podkreślił, że przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek, tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. W przypadku, gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania. W przypadku strony przesłanka zdrowotna nie została spełniona. Strona dysponuje bowiem źródłem dochodu w postaci renty rodzinnej, która jest źródłem stopniowej spłaty należności na rzecz ZUS (postępowanie egzekucyjne).

ZUS rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Organ wskazał, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Dla 1 - osobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne (wg obliczeń IPiSS na podstawie danych GUS za I kwartał 2023 r. wynosi [...] zł, natomiast dla 1 - osobowego gospodarstwa pracowniczego – [...] zł. Dochód strony w wysokości [...] zł netto ([...] zł po potrąceniach egzekucyjnych) jest niższy od wskazanej kwoty.

W ocenie organu, sytuacja materialno-bytowa strony uzasadnia także stwierdzenie, że powołana trudna sytuacja życiowa nie jest stanem przejściowym – strona nie pracuje jednocześnie boryka się z trudnościami zdrowotnymi, które ograniczają jej możliwości pozyskania dodatkowego dochodu umożliwiającego wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS bez uszczerbku dla bieżącego utrzymania. Z powyższego wynika, że w sprawie zachodzi ubóstwo. Przy tym, strona nie posiada składników majątkowych, z których mogłaby pozyskać środki na spłatę należności z tytułu składek. Wprawdzie strona jest współwłaścicielką (w [...] części) lokalu mieszkalnego o powierzchni 37,98 m2, znajdującego się S., jednakże stanowi ono miejsce zamieszkania strony, zatem ewentualna egzekucja z nieruchomości byłaby społecznie nieuzasadniona.

W ocenie organu, z uwagi na wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu pobieranego świadczenia rentowego oraz kwotę zadłużenia pozostającego do spłaty, stan zdrowia strony i jej wiek, strona nie będzie miała możliwości regulowania całości należności bez zagrożenia egzystencji.

Zdaniem organu, strona wykazała, że ze względu na wiek, sytuację zdrowotną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić całości ciążących na niej zobowiązań bez uszczerbku dla bieżącego utrzymania.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych okoliczności zaistniałe w sprawie w obecnym stanie faktycznym i prawnym zasługują na uwzględnienie.

Mając na uwadze powyższe, organ postanowił o umorzeniu należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zaskarżyła decyzję z dnia ZUS z 9 listopada 2023 r., nr 2222/2023, w zakresie pkt 1 i wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez adwokata, zgodnie z właściwymi przepisami.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 28 ust. 2, ust. 3 ust. 3a i art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

2. art. 24 ust. 5b i 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że z treści zaskarżonej decyzji wynika, że odmowa umorzenia dotyczy zarówno składek finansowanych przez ubezpieczonych, jak i składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Z decyzji nie wynika natomiast jaka część składek dotyczy osób ubezpieczonych, a jaka osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Biorąc pod uwagę, że w pkt 2 zaskarżonej decyzji organ uznał, iż zachodzą podstawy do umorzenia składek należnych od ubezpieczonej jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą z uwagi na uzasadniony przypadek, odmowa umorzenia składek należnych za osobę prowadzącą działalność gospodarczą jest zdaniem skarżącej, zupełnie niezrozumiała.

Skarżąca podniosła, że organ bezpodstawnie uznał, że umorzenie odsetek możliwe jest tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, gdy faktyczne możliwe jest także w uzasadnionych przypadkach. Chybione jest również powoływanie się przez organ rentowy na prowadzone postępowania w sprawie wydania decyzji o zadłużeniu.

Skarżąca wskazała, że przepis art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia z enumeratywnie wymienionymi postępowaniami, a postępowanie w sprawie wydania decyzji o zadłużeniu nie zostało w nim wymienione. Zdaniem skarżącej, nawet gdyby interpretacja ZUS była prawidłowa i takie postępowania powodowały zawieszenie biegu przedawnienia, to jest oczywiste, że taki skutek mógłby dotyczyć jedynie okresów jakich dotyczyły postępowania. Z porównania okresów wskazanych w pkt 1 decyzji z okresami jakich miały dotyczyć postępowania wynika, że postępowania dotyczyły innych okresów niż okresy za jakie odmówiono umorzenia składek. Wskazała przy tym, że jeżeli doszło do przedawnienia, to nastąpiło umorzenie składek i orzekanie w przedmiocie ich umorzenia na wniosek ubezpieczonego byłoby już bezprzedmiotowe.

Skarżąca wskazała, że analogiczne zarzuty należy postawić organowi, co do twierdzeń o zawieszeniu przedawnienia w skutek wszczęcia egzekucji.

Niezależnie od tego, skarżąca kwestionuje istnienie zobowiązania z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, co było wyjaśniane wiele lat temu poprzez złożenie przez biura rachunkowe stosownych korekt i było już kwestią wyjaśnioną, że takie składki się nie należą.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu jest pkt 1 decyzji ZUS z dnia 9 listopada 2023 r. nr 2222/2023, w którym odmówiono skarżącej, umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji (we wskazanym zakresie) należy uwzględnić okoliczność, że sprawa była już przedmiotem dwukrotnej kontroli sądowej.

W wyroku z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 943/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylając zaskarżoną decyzję z dnia 14 października 2021 r. wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia czy i ewentualnie, w jakiej wysokości zaległości skarżącej w ogóle istnieją skoro brak jest dokumentów potwierdzających okoliczności przerwania biegu terminu przedawnienia czy jego zawieszenia i na jaki okres. Nadto, kwestie te nie zostały prawidłowo przeanalizowane przez organ w kontrolowanym rozstrzygnięciu. Brak tych ustaleń oznacza, że w sprawie nie został w sposób prawidłowy ustalony stan faktyczny.

Sąd zalecił, by w prowadzonym ponownie postępowaniu ZUS w pierwszym rzędzie ustalił, czy składki o których umorzenie wnosiła skarżąca uległy przedawnieniu czy też nie. Dopiero po ustaleniu, że zaległości skarżącej nie uległy przedawnieniu i w jakiej wysokości istnieją, organ rozważy wystąpienie przesłanek do ich umorzenia.

Z kolei w wyroku z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 846/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylając zaskarżoną decyzję z 7 października 2022 r. stwierdził, że ZUS w ponownie przeprowadzonym postepowaniu podołał obowiązkom nałożonym wyrokiem I SA/Sz 943/21 w zakresie zbadania kwestii przedawnienia spornych należności i przedstawił w tym zakresie szeroki i pełne uzasadnienie swego stanowiska, znajdujące potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, jak również wskazał precyzyjnie okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia i podstawy prawne. Jednakże, organ niezasadnie ocenił, iż po stronie skarżącej nie występuje stan ubóstwa. Sąd wskazał że ze stanem ubóstwa mamy do czynienia już wtedy, kiedy kwota do zaspokojenia podstawowych potrzeb znajduje się poniżej minimum socjalnego, co w sprawie niewątpliwie miało miejsce. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie, wbrew twierdzeniu ZUS, zaistniała przesłanka określona w z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, co umknęło organowi. Dodatkowo ZUS zaniechał porównania sytuacji materialnej skarżącej z wysokością zaległej należności (kilkadziesiąt tysięcy złotych) z tytułu składek. ZUS w istocie nie dokonał również analizy tego, czy trudności finansowe skarżącej mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się, choć w zaskarżonej decyzji sam wskazuje na potrzebę dokonania takiej analizy. Dodatkowo organ w sposób zbyt powierzchowny odniósł się do kwestii problemów zdrowotnych skarżącej i ich wpływu na jej zdolność do podjęcia pracy, niejako pomijając istotną okoliczność podnoszoną przez skarżącą, że bezterminowa renta rodzinna została jej przyznana właśnie z powodu niezdolności do pracy.

Sąd zalecił, iż ponownie rozpatrując sprawę ZUS dokona niezbędnych ustaleń w zakresie pozostawania skarżącej w stanie ubóstwa, posługując się możliwie aktualnymi na dzień rozstrzygnięcia danymi dotyczącymi minimum socjalnego oraz minimum egzystencji, jak również porówna stwierdzoną sytuację materialną skarżącej z wysokością zaległej należności z tytułu składek i zestawi wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy skarżąca jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. Organ odniesie się również do kwestii sytuacji zdrowotnej skarżącej oraz jej faktycznej zdolności do podjęcia pracy. Dopiero w świetle prawidłowych ustaleń w powyższym zakresie organ dokona oceny, biorąc również pod uwagę ważny interes skarżącej, czy stwierdzone okoliczności sprawy pozwalają na podjęcie decyzji o choćby częściowym umorzeniu należności z tytułu składek i wyda stosowne rozstrzygnięcie w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Powyższe wyroki mają zasadnicze znaczenie dla oceny dalszego postępowania organów w tym również aktualnie kontrolowanej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy. Jeżeli strona nie zgadza się z oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w wyroku kasatoryjnym to powinna orzeczenie to zakwestionować za pomocą właściwych środków odwoławczych.

W konsekwencji omawianego związania, na obecnym etapie Sąd nie może formułować nowych ocen prawnych w zakresie przedawnienia i czynności zawieszających bieg terminu przedawnienia spornych należności o których orzeczono w zaskarżonej decyzji, które byłyby sprzeczne z wcześniej wyrażonym poglądem w prawomocnym wyroku z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Sz 846/22 zgodnie z którym, organ w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zbadał i precyzyjnie wskazał okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia i podstawy prawne. Organ dokonał przy tym szczegółowego omówienia zmieniających się w tym zakresie regulacji prawnych, w szczególności art. 24 ust. 4 i 5 s.u.s., co nie wzbudziło zastrzeżeń sądu. Obecnie brak jest zatem jakichkolwiek podstaw do odstąpienia od wiążącej wykładni dokonanej w poprzednio wydanym wyroku. Jeżeli skarżąca nie zgadzała się ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku w sprawie I SA/Sz 846/22 powinna była złożyć skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, czego nie uczyniła.

W kontekście podjętego rozstrzygnięcia zwrócić również należy uwagę na art. 170 p.p.s.a., który stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Oznacza to, że zarówno sąd, który wydał orzeczenie, jak i organy oraz strony, muszą przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu sądu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dane zagadnienie, nie może być już ono ponownie badane (por. wyrok NSA z 5 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 544/22). Ratio legis regulacji art. 153 i art. 170 p.p.s.a., zwłaszcza wyrażonej w art. 170 p.p.s.a., polega na wymuszaniu logicznego działania szeroko rozumianych organów państwa i zapobieganiu sytuacjom funkcjonowania w obrocie prawnym rozstrzygnięć wzajemnie ze sobą sprzecznych (por. wyrok NSA z 7 lipca 2023 r., sygn. akt I GSK 1553/19).

Z tych powodów zarzuty skargi w zakresie naruszenia art. 24 ust. 5b i 5f, nie mogły zostać uwzględnione. Także w pozostałych kwestiach organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej wyrażonej w orzeczeniu o sygn. akt I SA/Sz 846/22.

Przypomnieć należy, że materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 28 u.s.u.s. Przepis ten daje prawo do umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3).

Jak wynika z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

W ustawie nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.; Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Zakładowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy organowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.

Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2020 r. poz. 256, dalej: "k.p.a."), organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011, str. 396-397).

Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, a następnie poprawnie ocenił oraz uzasadnił, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie przepisów art. 28 ust.1-3. Trafnie organ wskazał, że w stosunku do działalności skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym, przesłanki o których mowa w; art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie skarżącej jest także wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi. Sytuacja skarżącej nie wypełnia również dyspozycji art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika, że wprawdzie skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej ale w sprawie nie wystąpiło kryterium braku majątku, ponieważ skarżąca uzyskuje dochód ze świadczenia rentowego.

Sąd podziela stanowisko organu, że zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki. Brak także podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie organ wykluczył przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Prawidłowo zatem organ uznał, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, na podstawie art. 28 ust. 3. u.s.u.s.

Sąd po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie.

Organ rozważył także sytuację skarżącej w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i stwierdził, że zachodzą podstawy do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s oraz zapisy ww. rozporządzenia, tj.: ważny interes zobowiązanej i interes publiczny.

Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ prawidłowo ustalił, że w sprawie nie zaszła przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (§ 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia). Skarżąca bowiem nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Zgodnie z zaleceniami sądu wyrażonymi w prawomocnym orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 846/22, organ na podstawie posiadanych dokumentów przeanalizował także sytuację zdrowotną skarżącej uznając, że skarżąca jest wprawdzie pod opieką onkologa, endokrynologa, psychiatry ale przesłanka zdrowotna nie została spełniona ponieważ skarżąca dysponuje dochodem w postaci renty rodzinnej: w 2020 r. uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł, w 2021 r. – [...] zł, w 2022 r. – [...] zł , która to renta jest źródłem stopniowej spłaty należności na rzecz ZUS (postępowanie egzekucyjne). Ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne w kwocie [...]zł na rzecz Naczelnika III Urzędu Skarbowego w S.. Do wypłaty pozostaje [...] zł netto.

Trafnie przy tym organ wskazał, że okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby.

Organ wykonując zalecenia sądu wyrażone w prawomocnym orzeczeniu o sygn. akt I SA/Sz 846/22, rozważył także możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową strony, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).Odnosząc się do aktualnej na dzień wydania decyzji kwoty określającej minimum socjalne tj: [...] zł, wskazał że dochód skarżącej w wysokości [...] zł netto ([...] zł po potrąceniach egzekucyjnych) jest niższy od wskazanej kwoty i tym samym, w sprawie zachodzi ubóstwo. Organ ustalił przy tym, że skarżąca nie posiada składników majątkowych, z których mogłaby pozyskać środki na spłatę należności z tytułu składek. Wprawdzie skarżąca jest współwłaścicielką w [...] części lokalu mieszkalnego o powierzchni 37,98 m2, znajdującego się S., jednakże stanowi ono miejsce zamieszkania strony zatem ewentualna egzekucja z nieruchomości byłaby społecznie nieuzasadniona.

Organ uznał zatem, że skarżąca wykazała, iż ze względu na wiek (58 lat), sytuację zdrowotną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić całości ciążących na niej zobowiązań bez uszczerbku dla bieżącego utrzymania i postanowił o umorzeniu należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie budzą zastrzeżeń ustalenia organu odnośnie sytuacji materialno-bytowej skarżącej. Organ zważył, że skarżąca w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia nie była w stanie bezpośrednio i jednorazowo opłacić należności z tytułu składek z ujawnionych dochodów. Jednakże skarżąca nie wykazała, że opłacenie należności z tytułu składek, w tym ich systematyczna spłata w ratach, pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla skarżącej.

W ocenie Sądu, organ dążył do pełnego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności, w tym występował z zapytaniami do strony, zobowiązując ją pismem z [...] lipca 2023 r. do przedłożenia aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby niebędącej przedsiębiorcą (RON). Organ wskazał także skarżącej, że w celu potwierdzenia danych zawartych w oświadczeniu, można do niego dołączyć dokumenty przedstawiające sytuację materialną strony - potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie - oraz inne dokumenty poświadczające okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie np. orzeczenia lekarskie, zaświadczenia o stanie zdrowia. W ww. piśmie skarżąca została również poinformowana o tym, że jeśli te dokumenty nie zostaną przedłożone w terminie 14 dni od otrzymania tego pisma, wniosek zostanie rozpatrzony na podstawie posiadanych przez Zakład informacji.

Z uwagi na nieprzedłużenie aktualnej dokumentacji medycznej, organ w zawiadomieniu o zakończeniu postępowania z [...] października 2023 r. ponownie zwrócił się do skarżącej z prośbą o dołączenie do akt dokumentacji poświadczającej aktualną sytuację zdrowotną strony, jednakże dokumentacja taka nie została przedłożona.

W ocenie Sądu, wydanej decyzji nie można ocenić jako dowolnej, naruszającej przepisy postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, że poprzedzona ona została wyjaśnieniem sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej, w zakresie możliwym do ustalenia przez ZUS który co istotne, dokonując ustaleń w sprawie opierał się zarówno na wyjaśnieniach i informacjach podanych przez skarżącą jak i własnych ustaleniach, opisanych w decyzji. Przesłanki umorzenia zostały przez organ szczegółowo rozważone i omówione.

Za nieuzasadnione uznać zatem należy zarzuty naruszenia art. 28 ust. 3, ust.3, ust.3a i art. 83 ust.1 u.s.u.s.

Raz jeszcze podkreślenia wymaga, że organ działa na zasadzie uznania administracyjnego co oznacza, że dopóki granic orzekania w tym zakresie nie przekroczy i gdy dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Wskazać przy tym należy, że sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organu w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Odnośnie zaś zarzutu, że organ skupił się głownie na zaległościach z tytułu składek, pomijając odsetki, wskazać należy, że wniosek był rozpatrywany zgodnie z zakresem, a zatem z uwzględnieniem pozostałych należności z tytułu składek, w tym zatem także odsetek. Także argumenty skarżącej kwestionujące istnienie zobowiązania z tytułu składek za zatrudnionych pracowników są nietrafione, gdyż organ posiada dokumenty rozliczeniowe z wykazanymi składkami za pracowników.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zastosował się w pełni do oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 846/22, stosując przepisy prawa mające zastosowanie w niekwestionowanym stanie faktycznym sprawy zgodnie z oceną prawną dokonaną w tym wyroku.

W tej sytuacji Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.