Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 964/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 110u par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Monika Krywow (spr.), Anna Rotter, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi L. S.A. w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 19 maja 2023 r. nr 2401-IEE.7192.148.2023.3/BKZ/ UNP: 2401-23-113157 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w C. z dnia 14 marca 2023 r., nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 19 maja 2023 r., nr 2401-IEE.7192.148.2023.3/BKZ/ UNP: 2401-23-113157, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako Dyrektor, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz 61a § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej jako u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia L. S.A. w C. (dalej jako Spółka, zobowiązana, skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. (dalej jako organ egzekucyjny) z 14 marca 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego - egzekucja z nieruchomości (KW nr [...]).

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ egzekucyjny prowadzi egzekucję z nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]; ul. [...], dla której [...] Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w C. założył księgę wieczystą KW nr [...], przy czym grunt jest własnością Skarbu Państwa pozostającym w użytkowaniu wieczystym przez Spółkę, a budynki i urządzenia stanowią jego odrębny przedmiot własności.

Egzekucja prowadzona jest na wniosek wierzyciela - Prezydenta Miasta C. oraz przekazanej po rozstrzygnięciu zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. E.O..

W toku dokonywania kolejnych czynności egzekucyjnych w dniu 9 września 2021 r. został sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego operat szacunkowy, w którym wartość szacunkowa przedmiotowej nieruchomości została określona na kwotę 3.450.346,00 zł.

W dniu 9 lipca 2021 r. organ egzekucyjny wyznaczył termin rozpoczęcia opisu i oszacowania wartości nieruchomości na dzień 4 sierpnia 2021 r. oraz jego zakończenia na dzień 9 września 2021 r., godz. 11:00. Wszyscy wymienieni uczestnicy postępowania egzekucyjnego odebrali ww. zawiadomienie oprócz wierzycieli hipotecznych: Pani K. L.(powtórne awizo), która w rozmowie telefonicznej potwierdziła nowy adres zamieszkania, a zarazem zapoznała się z terminem zakończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości oraz Pana G. J. (powtórne awizo).

W wyznaczonym powyżej terminie i miejscu położenia przedmiotowej nieruchomości nikt z uczestników postępowania egzekucyjnego się nie stawił.

W wyniku ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości powstał protokół, którego odpisy zostały przekazane do wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego posiadających aktualne wierzytelności w stosunku do ww. zobowiązanego, a ponadto do pełnomocnika zobowiązanej załączając również kopię operatu szacunkowego z dnia 30 sierpnia 2021 r.

30 września 2021 r. pełnomocnik Spółki złożył zarzuty na ww. protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości.

Po rozpoznaniu zarzutów postanowieniem z 29 grudnia 2021 r. organ egzekucyjny, uznał w części zarzut Spółki dotyczący wskazania w protokole wpisów hipotecznych nr 2, 8,12, 20 ujawnionych w księdze wieczystej, podczas gdy w księdze wieczystej nie ma już takich wpisów, a w pozostałej części organ egzekucyjny oddalił zarzuty na protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi Spółki w dniu 4 stycznia 2021 r.

Pismem z 11 stycznia 2022 r. pełnomocnik Spółki nadał zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z 29 grudnia 2021 r.

Dyrektor, mocą postanowienia z 21 marca 2022 r., utrzymał w mocy ww. postanowienie organu egzekucyjnego z 29 grudnia 2021 r.

Na powyższe pełnomocnik Spółki wniósł skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który prawomocnym wyrokiem z 8 września 2022 r. sygn. akt I SA/GI 630/22 oddalił skargę zobowiązanej.

24 listopada 2022 r. organ egzekucyjny dokonał obwieszczenia o pierwszej licytacji nieruchomości należącej do zobowiązanej.

Wnioskiem z 22 lutego 2023 r. oraz przesłanymi do wiadomości organu nadzoru pismami w tej sprawie Spółka wystąpiła o objęcie nadzorem egzekucji prowadzonej przez organ egzekucyjny, a w szczególności obwieszczenia o pierwszej licytacji nieruchomości. Pismem z 8 marca 2023 r. organ odwoławczy wskazał, iż egzekucja ta jest prowadzona pod jego nadzorem zgodnie z przesłankami art. 23 u.p.e.a. W ramach nadzoru instancyjnego i pozainstancyjnego poinformowano Spółkę o stanowisku organu nadzoru względem zaplanowanej na 15 marca 2023 r. licytacji.

Pismem z 21 lutego 2023 r. Spółka złożyła skargę na czynności organu egzekucyjnego, zarzucając naruszenie art. 156 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Organ egzekucyjny postanowieniem z 14 marca 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność organu egzekucyjnego.

Jednocześnie pismem z 21 lutego 2023 r. zobowiązana złożyła wniosek o potwierdzenie na podstawie art. 156 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami w trybie określonym w ust. 4 powołanej ustawy aktualności operatu szacunkowego z 30 sierpnia 2021 r., który to wniosek został rozpoznany przez organ egzekucyjny postanowieniem z 14 marca 2023 r. którym odmówił potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego.

Pismem z 21 lutego 2023 r. Spółka złożyła na postawie art. 110u § 2 u.p.e.a. o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości gruntowej położonej w C. przy ul. [...]; ul. [...] ( działki gruntu nr [...] oraz [...]), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Rozpoznając ten wniosek organ egzekucyjny postanowieniem z 14 marca 2023 r. odmówił przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości.

Pismem z 11 marca 2023 r. zobowiązana złożyła do Dyrektora wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego, w tym zwłaszcza poprzez wstrzymanie wyznaczonej na dzień 15 marca 2023 r. pierwszej licytacji nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

Postanowieniem z 5 kwietnia 2023 r. Dyrektor odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych oraz postępowania

egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki przez organ egzekucyjny.

15 marca 2023 r. odbyła się licytacja nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]; ul. [...], dla której [...] Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w C. założył księgę wieczystą KW nr [...].

W ustawowym terminie tj. pismem z 21 marca 2023 r. zobowiązana wniosła zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z 14 marca 2023 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła:

1. naruszenie art. 156 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędnym uznaniem, że w niniejszej sprawie nie doszło do upływu okresu ważności operatu szacunkowego sporządzonego w dniu 30 sierpnia 2021 r. przez rzeczoznawcę majątkowego K.R. przed jego wykorzystaniem przez organ egzekucyjny, a w konsekwencji skutkujące błędnym uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie potwierdzenia aktualności tego operatu szacunkowego,

2. naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędnym przyjęciem, że kwestie objęte wnioskiem Dłużnika o potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego miały już zostać objęte kontrolą instancyjną i sądowoadministracyjną przeprowadzoną w związku z zażaleniem Spółki z 11 stycznia 2022 r. ( co dotyczyło zupełnie innej kwestii).

Wskazując na powyższe zobowiązana wniosła o:

1. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia z 14 marca 2023 r.,

2. uchylenie czynności organu egzekucyjnego w postaci dokonanego w niniejszym postępowania opisu i oszacowania nieruchomości - z uwagi na upływ okresu, w którym zgodnie z art. 156 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami dopuszczalne było posługiwanie się tym operatem szacunkowym,

3. wstrzymanie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości gruntowej położonej w

C. przy ul. [...]; ul. [...] ( działki gruntu nr [...] oraz [...]) dla której Sąd Rejonowy w C. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] do czasu rozstrzygnięcia zażalenia.

Zdaniem Dyrektora, zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem organ egzekucyjny prawidłowo odmówił Spółce - na podstawie przepisów k.p.a. - wszczęcia postępowania w sprawie Państwa wniosku z 21 lutego 2023 r. (wpływ do organu 28.02.2023 r .) o potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego z 30 sierpnia 2021 r. nieruchomości znajdującej się w C., ul. [...] ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 61a k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten ma

odpowiednie zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, na mocy odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. Wyjaśniono także, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania i nie rozstrzyga sprawy, co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a k.p.a., organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym (por. wyrok NSA z dnia 18.12.2015 r. sygn. akt II OSK 999/14). Organ odwoławczy, badając legalność podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia, ocenia jedynie, czy zaistniała przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie.

W niniejszej sprawie przyczyną niemożliwości prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie wniosku Spółki dotyczącego potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego z 30 sierpnia 2021 r. nieruchomości znajdującej się w C. objętą księgą wieczystą nr [...], był fakt, iż ww. operat szacunkowy z 30 sierpnia 2021 r. był wykorzystywany w celu w jakim był sporządzony oraz czasie, w którym został wykorzystany tj. dla potrzeb sporządzenia opisu i oszacowania przedmiotowej nieruchomości. Jak bowiem wynika z akt sprawy operat szacunkowy został sporządzony przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego, który posiada licencję do prowadzenia tego typu usług, zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami. Operat szacunkowy został sporządzony 30 sierpnia 2021 r. celem dokonania opisu i oszacowania wartości nieruchomości, który ma doprowadzić do przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości. W przedmiotowej sprawie opis i oszacowanie nieruchomości zostało dokonane 9 września 2021 r., a zatem w okresie obowiązywania tego operatu szacunkowego zgodnie z art. 156 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tym samym nie było konieczności potwierdzenia jego aktualności bowiem organ egzekucyjny zmieścił się w terminie jego obowiązywania tj. w okresie 12 miesięcy od jego sporządzenia. Tym samym nie znalazł uzasadnienia argument zażalenia wskazany w pkt. 1 zażalenia tj. naruszenia przez organ egzekucyjny art. 156 ust. 3 i ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ odwoławczy stwierdził także, że w toku prowadzonej egzekucji Spółka posiadała również możliwość kwestionowania dokonanych przez organ egzekucyjny poszczególnych czynności w tym również protokołu opisu i oszacowania nieruchomości, z czego skorzystała składając 30 września 2021 r. zarzuty na sporządzony protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Ten sformalizowany środek prawny powoduje, że jego terminowe złożenia skutkuje rozpoznaniem zarzutów dotyczących opisu i oszacowania nieruchomości. Oznacza to, że zakresem zaskarżenia może być objęta każda czynność organu egzekucyjnego dokonana w trakcie tego postępowania, w tym wycena nieruchomości sporządzona w formie operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego.

Po rozpoznaniu zarzutów postanowieniem z 29 grudnia 2021 r. organ egzekucyjny, uznał w części zarzut Spółki dotyczący wskazania w protokole wpisów hipotecznych nr 2, 8, 12, 20 ujawnionych w księdze wieczystej, podczas gdy w księdze wieczystej nie ma już takich wpisów, a pozostałej części oddalił zarzuty na protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W wyniku rozpoznania zażalenia Dyrektor utrzymał w mocy ww. postanowienie. Jednocześnie w wyniku rozpoznania skargi na ww. postanowienie organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z 8 września 2022 r. sygn. akt I SA/GI 630/22 oddalił skargę. Sąd nie miał zastrzeżeń do przeprowadzonego przez organ egzekucyjny procesu opisu i oszacowania nieruchomości. Została ona zatem poddana kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej. Dyrektor podkreślił, że Sąd w uzasadnieniu wyroku nie dopatrzył się naruszenia przepisów dotyczących oszacowania nieruchomości uznając za zasadne i prawidłowe działanie organu egzekucyjnego w tym zakresie.

Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że na każdym etapie egzekucji z nieruchomości przysługują Spółce środki zaskarżenia, które upoważniają do kwestionowania poszczególnych czynności w odpowiednim czasie. Tym stwierdził, że na obecnym etapie postępowania zobowiązana nie mogła już kwestionować tej czynności, a organ egzekucyjny mając na uwadze ważność operatu szacunkowego w chwili sporządzania opisu i oszacowania, prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z 28 lutego 2023 r. Tym samym nie znalazł potwierdzenia zarzut zawarty w pkt. 2 zażalenia, a dotyczący błędnego pojęcia, iż kwestie objęte wnioskiem o potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego nie zostały jeszcze objęte kontrolą instancyjną i sądowoadministracyjną.

W skardze na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 156 ust. 3 I ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędnym uznaniem przez Organ, że w niniejszej sprawie nie doszło do upływu okresu ważności operatu szacunkowego sporządzonego w dniu 30 sierpnia 2021 r. przez rzeczoznawcę majątkowego K.R. przed jego wykorzystaniem przez organ egzekucyjnym, a w konsekwencji skutkujące błędnym uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie potwierdzenia aktualności tego operatu szacunkowego;

2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędnym przyjęciem, że kwestie objęte wnioskiem zobowiązanej o potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego miały już zostać objęte kontrolą instancyjną i sądowoadministracyjną przeprowadzoną w związku z zażaleniem Spółki z dnia 11 stycznia 2022 r. (co nie miało miejsca - zażalenie to dotyczyło zupełnie innych kwestii);

Wskazując na powyższe uchybienia, zobowiązana wniosła o:

1. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia;

2. zobowiązanie organu egzekucyjnego do wydania w określonym przez Sąd terminie postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego w toku prowadzonej egzekucji z nieruchomości;

3. zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

Uzasadniając skargę, jej autor, wskazał, że zgodnie z art. 156 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia. Jak natomiast wynika z art. 156 ust. 4 powołanej ustawy, operat szacunkowy może być wykorzystywany po upływie powołanego powyżej 12-miesięcznego okresu wyłącznie po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego. Potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego następuje przez umieszczenie stosownej klauzuli w operacie szacunkowym przez rzeczoznawcę, który go sporządził, oraz dołączenie do operatu szacunkowego analizy potwierdzającej, że od daty jego sporządzenia nie wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników. Podniesiono, że w orzecznictwie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że brak potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego jest uchybieniem istotnym i nie pozwala na rozstrzygnięcie, czy dane stanowiące podstawę wyceny i w efekcie oparta na nich opłata są zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 7 października 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 54/15, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 października 2012 r., sygn. akt II OSK1058/11, z 12 października 2017 r., sygn. akt I OSK 901/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 24 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 103/17). Podkreślono, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 7 października 2015 r. (sygn. akt I SA/Ol 54/15) zapadł w sprawie dotyczącej opisu i oszacowania nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym - co potwierdza, że art. 156 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajduje zastosowanie w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie Spółki w pełni uzasadniało to zastosowanie go w niniejszej sprawie.

W świetle powyższego w pełni zasadny był wniosek, że skoro operat szacunkowy z dnia 30 sierpnia 2021 r. utracił moc na niemal trzy miesiące przed dokonaniem przez organ egzekucyjny obwieszczenia o pierwszej licytacji nieruchomości, to okoliczność ta uniemożliwia dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego do czasu uzyskania potwierdzenia aktualności tego operatu szacunkowego.

Skarżący zakwestionował w całości wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a w szczególności kwestionuje zasadność powołanej tam przez organ egzekucyjny wykładni art. 156 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przyjęcie wskazanej przez organ egzekucyjny koncepcji, w myśl której do zachowania 12-miesiecznego terminu wskazanego w tym przepisie wystarczające jest dokonanie przed jego upływem opisu i oszacowania nieruchomości, a dalsze czynności mogą już być swobodnie dokonywane już po lego upływie (bez potwierdzenia aktualności operatu), jest w ocenie Skarżącego nieakceptowalne. Wskazany sposób postępowania stanowi de facto obejście przepisu art. 156 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ może on skutkować wykorzystywaniem tego samego, od dawna już nieaktualnego operatu szacunkowego w kolejnych stadiach postępowania egzekucyjnego, np. w kolejnych licytacjach, przez bardzo długi czas (miesiące? lata?) po utracie przez ten operat przymiotu aktualności. Całkowicie błędne jest także twierdzenie przez organ egzekucyjny, że w niniejszej sprawie nie jest dopuszczalna kontrola wykonanych przez niego czynności. Wbrew twierdzeniom organu egzekucyjnego, zażalenie Skarżącego z dnia 11 stycznia 2022 r. nie dotyczyło w ogóle kwestii, których dotyczył wniosek złożony przez Skarżącego w niniejszej sprawie. Przedmiotowe zażalenie dotyczyło bowiem zastosowania przez rzeczoznawcę błędnej metodologii, udzielenia niepełnych wyjaśnień i podzielenia pomimo tego ustaleń rzeczoznawcy przez organ egzekucyjny, co w konsekwencji doprowadziło do zaniżenia wartości nieruchomości. Zawarte w zażaleniu z dnia 11 stycznia 2022 r. zarzuty nie mają zatem nic wspólnego z wnioskiem Skarżącego o potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego w związku z upływem okresu jego ważności. Organ egzekucyjny błędnie utożsamił ze sobą te całkowicie odmienne kwestie i w konsekwencji błędnie uznał, że obecny wniosek Skarżącego dotyczy kwestii, które miały zostać już poddane kontroli instancyjnej oraz kontroli sadowoadministracyjnej. Nic takiego nie miało jednak miejsca, a zatem w pełni zasadny jest wniosek, że organ egzekucyjny nie miał podstaw, aby odmówić na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. wszczęcia postępowania w sprawie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego.

W świetle powyższego uznano, że zaskarżone postanowienie Dyrektora oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego zostały wydane z istotnym naruszeniem zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W konsekwencji winny zostać uchylone.

Mając natomiast na względzie to, że art. 156 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje uznaniowości organu w zakresie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego, w niniejszej sprawie zachodzą podstawi do zastosowania przez Sąd art. 145a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1643 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) i zobowiązania organu egzekucyjnego do wydania w określonym przez Sąd terminie postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Spór w niniejszej sprawie dotyczy zasadności odmowy wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji operatu szacunkowego nieruchomości sporządzonego w toku postępowania egzekucyjnego. Skarżąca uważa, że z uwagi na upływ dwunastomiesięcznego okresu od daty jego sporządzenia winien on być zaktualizowany. Organy stoją zaś na stanowisku, że skoro w jego oparciu doszło do opisu i oszacowania nieruchomości przed upływem ww. okresu to brak jest podstaw do jego aktualizacji.

Zgodnie z treścią art. 110m u.p.e.a. po upływie terminu określonego w wezwaniu zobowiązanego do zapłaty dochodzonych należności organ egzekucyjny dokonuje opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości (§ 1). Przed przystąpieniem do opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości organ egzekucyjny żąda od właściwych organów:

1) wyciągu - a w przypadku potrzeby odpisu księgi wieczystej albo zaświadczenia sądu wystawionego na podstawie zbioru dokumentów prowadzonego dla nieruchomości, zawierającego wskazanie jej właściciela i wykaz ujawnionych w tym zbiorze obciążeń, jeżeli zaś nieruchomość jest objęta ewidencją gruntów i budynków - także wyciągu z ich rejestru;

2) podania adresów miejsc zamieszkania uczestników postępowania (§ 2).

Stosownie do art. 110o § 1 u.p.e.a. o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego.

Z art. 110s § 1 ww. ustawy wynika, że do oszacowania wartości zajętej nieruchomości organ egzekucyjny wyznacza rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami. Jednocześnie w myśl art. 110s § 2 u.p.e.a. przy oszacowaniu wartości nieruchomości podaje się wartość:

1) gruntów,

2) obiektów budowlanych,

3) przynależności i pożytków.

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowanym fakt, że w toku opisu i oszacowania nieruchomości został sporządzony operat szacunkowy z 30 sierpnia 2021 r., który został wykorzystany w toku ww. czynności, które miały miejsce w dniach od 4 sierpnia 2021 r. do 9 września 2021 r., godz. 11:00. Jego prawidłowość została potwierdzona w toku postępowania instancyjnego, jak również prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z 8 września 2022 r. sygn. akt I SA/GI 630/22.

Skarżąca, składając wniosek z 21 lutego 2022 r. domagała się jego aktualizacji, a to z uwagi na wyznaczoną na dzień 15 marca 2023 r. pierwszą licytację nieruchomości, wskazując przy tym na art. 110u § 2 u.p.e.a.

Organy odmówiły wszczęcia postępowania wskazując na art. 156 ust. 3 u.g.n. i art. 61a k.p.a.

Stosownie do art. 156 ust. 1 u.g.n. rzeczoznawca majątkowy sporządza na piśmie opinię o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego. Z art. 156 ust. 3 i ust. 4 tej ustawy wynika, że operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154, a po upływie tego okresu operat szacunkowy może być wykorzystywany po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego. Potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego następuje przez umieszczenie stosownej klauzuli w operacie szacunkowym przez rzeczoznawcę, który go sporządził, oraz dołączenie do operatu szacunkowego analizy potwierdzającej, że od daty jego sporządzenia nie wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Po potwierdzeniu aktualności operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, w kolejnych 12 miesiącach, licząc od dnia upływu okresu, o którym mowa w ust. 3, chyba że wystąpią zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Jednakże jak wynika z art. 156 ust. 5 tej ustawy przepisy ust. 3 i 4 nie naruszają uregulowań wynikających z przepisów odrębnych.

Należy zatem zauważyć, że z art. 110u § 2 u.p.e.a. wynika, że jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości.

Kwestia stosowania art. 156 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w postępowaniu egzekucyjnym w administracji była już przedmiotem rozważań przez Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z 1 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1072/22, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "W administracyjnej egzekucji z nieruchomości odnośnie do czasu legalnego wykorzystania w postępowaniu egzekucyjnym sporządzonego opisu i oszacowania nie stosuje się przepisów art. 156 ust. 3 i art. 156 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.), zastosowanie posiadają natomiast regulacje prawne wynikające z art. 110u§ 2 i art. 111k§ 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.)". Naczelny Sąd Administracyjny uzasadniając powyższą tezę wskazał, że "Z przytoczonej regulacji prawnej art. 156 ust. 5 u.g.n. wynika, że przepisy dotyczące ważności operatu szacunkowego i potwierdzenia jego aktualności nie naruszają uwarunkowań wynikających z przepisów odrębnych. Zatem jeśli w przepisach odrębnych dla określonych potrzeb lub warunków kwestie te zostały uregulowane inaczej, to te inne przepisy należy traktować jako lex specialis w stosunku do przepisów art. 156 ust. 3 i art. 156 ust. 4 u.g.n. (Ewa Bończak – Kucharczyk: Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, s. 1183).

W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) przepisami regulującymi uwzględnienie w opisie i oszacowaniu istotnych zmian w stanie nieruchomości, a przez to potrzebę aktualizacji opisu i oszacowania oraz dodatkowy opis i oszacowanie nieruchomości są przytoczone już uprzednio przepisy art. 110u § 2 u.p.e.a. oraz art. 111k § 2 u.p.e.a. Przywołane regulacje art. 110u § 2 u.p..e.a. oraz art. 111k § 2 u.p.e.a. są przepisami odrębnymi, różnymi w stosunku do art. 156 ust. 3 u.g.n. oraz art. 156 ust. 4 u.g.n., o których mowa w art. 156 ust. 5 u.g.n. Regulacje prawne art. 156 ust. 3 u.g.n. art. 156 ust. 4 u.g.n. oraz art. 110u § 2 u.p.e.a. i art. 111k § 2 u.p.e.a. nie odwołują się do siebie, terminy z art. 156 ust. 3 u.g.n. nie zostały przewidziane w administracyjnym prawie egzekucyjnym, pojęcie aktualizacji operatu szacunkowego poprzez umieszczenie na nim specjalnej klauzuli przez rzeczoznawcę, o czym mowa w art. 156 ust. 4 u.g.n., nie jest znane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Operat szacunkowy dla potrzeb postępowania egzekucyjnego w administracji sporządza się zgodnie z wymogami art. 110r. i art. 110s. u.p.e.a., w których jedynym odniesieniem do u.g.n. jest wyznaczenie rzeczoznawcy majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami. W przedmiocie szacowania egzekucyjnego Minister właściwy do spraw finansów publicznych wydaje rozporządzenie, w którego treści brak jest odniesień do art. 156 ust. 3 i art. 156 ust. 4 u.g.n. Dostrzec i pokreślić również należy, że stosowanie w egzekucji administracyjnej relatywnie krótkiego terminu do wykorzystania opisu i oszacowania, przewidzianego w art. 156 ust. 3 u.g.n., mogłoby prowadzić do jego nadużywania w indywidualnych sprawach egzekucyjnych, niezgodnie z zasadą szybkości i prostoty postępowania wynikającą z art. 12§ 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Unormowania wynikające z art. 110u § 2 u.p.e.a. oraz z art. 111k § 2 u.p.e.a. tworzą całościową i odrębną od art. 156 ust. 3 i art. 156 ust. 4 u.g.n. regulację zagadnienia czasowego wykorzystania operatu szacunkowego".

Z powyższego wynika zatem, że w postępowaniu egzekucyjnym możliwa jest aktualizacja operatu szacunkowego, jednakże jego podstawą nie jest art. 156 ust. 3 i ust. 4 u.g.n., a właśnie przywołany przez skarżąca art. 110u § 2 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. wprowadza dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, tj.: wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną oraz inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych jednomyślnie prezentowane jest stanowisko, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym oczywistych, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby do sytuacji, w której organ w każdym, najbardziej skomplikowanym przypadku musiałby odmówić wszczęcia postępowania ze względu na brak legitymacji, bez możliwości wykorzystania reguł dowodowych z k.p.a., lub też - odwrotnie - dowodziłoby braku logiki w działaniu organu, który prowadziłby postępowanie dowodowe i wyjaśniające w oparciu o art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., dokonując następnie oceny materialnoprawnego elementu sytuacji prawnej obywatela i jednocześnie odmawiając jego wszczęcia w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. (zob. wyroki: sygn. akt II SA/Kr 376/17, sygn. akt VII SA/Wa 1771/12, sygn. akt II SA/Bk 491/14). Co prawda zawarte w art. 61a § 1 k.p.a. sformułowanie "inna uzasadniona przyczyna" odmowy wszczęcia postępowania nie jest całkowicie jednoznaczne, w praktyce orzeczniczej uznano, że należy przez to rozumieć na przykład sytuacje, gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy indywidualnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności dotyczy sytuacji, której legalność kontrolował sąd administracyjny i skargę oddalił, czy też, gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy administracyjnej czy leżącej we właściwości organów administracji publicznej (tezy 1 i 4 komentarza aktualizowanego do art. 61a k.p.a. - A. Wróbel, Lex Omega oraz powołane tam orzecznictwo). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 1635/14, uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego może być oczywisty brak podstaw prawnych do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie.

Zważywszy zatem, że ustawodawca w art. 110u § 2 u.p.e.a. wprowadził co do zasady możliwość aktualizacji operatu szacunkowego na wniosek zobowiązanego, to mając na uwadze powyższe ustalenia oraz przedstawioną wykładnię art. 61a § 1 k.p.a. Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia tego przepisu, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wniosek Spółki o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości winien bowiem zostać rozpatrzony merytorycznie, a postępowanie w sprawie powinno zakończyć się wydaniem stosownego postanowienia na podstawie art. 123 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 110u § 2 u.p.e.a. W sprawie bowiem nie wystąpiła żadna uzasadniona i oczywista przyczyna niemożności prowadzenia postępowania, a organy bezzasadnie uchyliły się od jej merytorycznego rozpoznania.

Stąd też Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, a na podstawie art. 134 i art. 135 p.p.s.a. zdecydował także o uchyleniu postanowienia organu egzekucyjnego.

Sąd nie oddalił skargę w zakresie w jakim skarżąca domagała się zobowiązania organu egzekucyjnego do wydania w określonym przez Sąd terminie postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego w toku prowadzonej egzekucji z nieruchomości - na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a., a to z tej przyczyny, że w niniejszej sprawie kontroli podlegały rozstrzygnięcia wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., natomiast nie jest możliwa w tym postępowaniu ocena zasadności wniosku skarżącej w kontekście przesłanek z art. 110u § 2 u.p.e.a. do czego organy są zobligowane. Dopiero bowiem na skutek tej oceny będzie możliwe bądź nie wszczęcie postępowania o jakie wnosi skarżąca.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.