Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1751/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 15 września 2023 r., znak SKO-NP-4115-288/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. O. (dalej skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 15 września 2023 r. (nr SKO-NP-4115-288/23) utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta N. z 3 lipca 2023 r. (znak MOPS.III.524.Od.001752.SP.07.2023) w przedmiocie odmowy przyznania do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny przedstawiał się następująco:

W dniu 15 czerwca 2023 r. skarżący złożył do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad matką, E. C. Osoba ta legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w N. z 12.05.2023 r., którym została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31.12.2023 r. Z treści przedmiotowego orzeczenia wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od 18.04.2023 r.

W toku wywiadu środowiskowego pracownik socjalny zapisał, że skarżący nie pracuje od lutego 2023 r., zaś stan zdrowia jego matki pogorszył się w kwietniu 2023 r. Jest to osoba leżąca, korzystająca z pampersów, choruje na nowotwór szyjki macicy oraz tarczycy, nadciśnienie, miażdżycę, zakrzepicę żył, a jej stan jest paliatywny. Pozostaje ona w leczeniu specjalistycznym, ma przyznane hospicjum domowe, a lekarz przychodzi raz na dwa tygodnie, zaś pielęgniarka co dwa dni. Zakres pomocy udzielanej przez skarżącego obejmuje: prowadzenie gospodarstwa domowego, utrzymanie higieny osobistej, załatwienie spraw urzędowych i w placówkach służby zdrowia, podawanie leków i karmienie.

Organ ustalił też, że skarżący ma 6 rodzeństwa, zobowiązanego względem niepełnosprawnej do jej alimentacji.

Akta sprawy zawierają zaświadczenie z urzędu pracy określającą historię zarejestrowania skarżącego jako bezrobotnego (od 1996 r.).Ostatnia rejestracja w miała miejsce od 16.03.2023 r., a poprzedzała ją rejestracja od 7.12.2020 do 28.02.2021 r. (k. 22). W okresie od 1.03.2021 r. do 28.02.2023 r. skarżący uczestniczył w reintegracji społeczno-zawodowej (k. 23). Tożsame uczestnictwo miało miejsce od 1.06.2019 r. do 30.11.2020 r. (k. 24), od 1.02.2018 r. do 4.07.2018 r. (k. 26) oraz od 16.05. do 31.10.2016 r. (k. 29). Akta zawierają także świadectwo pracy skarżącego, z którego wynika, że pracował w charakterze stróża od 1.02.2019 r. do 27.03.2019 r. Nadto, w okresie od 1.12.2017 r. do 22.01.2018 r. pracował na stanowisku ładowacza nieczystości płynnych i stałych. Dodatkowo od 16.05.2017 r. do 1.06.2017 r. był pracownikiem montującym okna. W okresie od 6.05.1998 do 31.10.1998 r. wykonywał prace ręcznego oczyszczania miasta. Nadto pracował od 1.10.1996 r. do 30.09.1997 r. w wymiarze ½ etatu.

Odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji uznał, iż w sprawie nie została spełniona przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, albowiem niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w późniejszym okresie niż wymaga tego wskazany przepis. Organ ustalił także, że wnioskodawca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest wdową. Organ podkreślił, że rodzeństwo skarżącego nie jest zwolnione z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego względem matki z uwagi na to, że pracują albo mają własne rodziny, czy mieszkają daleko od matki.

W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez pominięcie przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z 15 września 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. SKO podkreśliło, że w obecnym stanie prawnym (tj. po wyroku TK z 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13) ocena możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego winna odbywać się z pominięciem niekonstytucyjnych przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dalej Kolegium Odwoławcze wyjaśniło istotę świadczenia pielęgnacyjnego i podkreślił, że nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na ustalenie dotyczące rodzeństwa skarżącego. W tym aspekcie wskazał, iż rodzeństwo, mogłoby przyczynić się w sposób pośredni lub bezpośredni do opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką. Dalej organ przedstawił sytuację rodzeństwa, która przedstawia się następująco:

- siostra skarżącego M. - mieszka w N. i opiekuje się mężem przebywającym na rencie. Skarżący oświadczył, że nie posiada informacji o jej zatrudnieniu z uwagi na to, że utrzymują sporadyczny kontakt,

- siostra skarżącego M.1, mieszka na stałe w Szwecji, ma 2-3 dzieci, skarżący nie utrzymuje z nią kontaktu,

- siostra skarżącego Z. mieszka w N., nie pracuje bo opiekuje się niepełnosprawnym synem (w aktach sprawy brak orzeczenia o niepełnosprawności),

- siostra skarżącego E., mieszka w Irlandii, ma męża i 4 dzieci, wnioskodawca nie posiada wiedzy na temat jej zatrudnienia z powodu braku kontaktu,

- siostra skarżącego B. mieszka w S., ma męża i 3 dzieci. Odwiedza mamę dwa razy do roku, częstszych kontaktów nie utrzymuje,

- brat skarżącego K. mieszka na stałe w Irlandii i nie utrzymuje żadnych kontaktów z wnioskodawcą.

W ocenie Kolegium, po stronie rodzeństwa skarżącego nie istnieją przeszkody, które świadczyłyby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego mającej charakter obiektywny, niezależny od ich woli, albowiem wnioskodawca nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej podniesione w oświadczeniach okoliczności. Z oświadczenia tego wynika zaś, że jako powód, który uniemożliwiałby spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec matki wskazuje bądź fakt pobytu poza granicami kraju i posiadanie własnej rodziny pracy, bądź brak utrzymywania kontaktów rodzinnych, co nie pozwala pozostałemu rodzeństwu na wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że okoliczność, iż osoba zobowiązana do opieki pracuje, mieszka w innej miejscowości, czy nie utrzymuje kontaktu z rodziną, nie może świadczyć o anulowaniu obowiązku alimentacyjnego. W ocenie organu, brak było zatem podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zaakcentowało, że obowiązek alimentacyjny może bowiem ograniczać się do łożenia na osobę niepełnosprawną, co czynić winny wszystkie dzieci tej osoby.

W skardze skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Skarga domagała się uchylenia obu zaskarżonych decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarga zawierała też wniosek zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podano, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego argument, iż rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Tym samym jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżący ma prawo wyboru czy podejmie zatrudnienie i będzie dzielił się obowiązkiem alimentacyjnym względem matki z pozostałym rodzeństwem czy też będzie czynił osobiste starania poprzez osobistą opiekę. Organy nie mogą decydować za stronę w jaki sposób będzie wywiązywała się ona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Na wstępie należy podkreślić, że SKO w Nowym Sączu w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten, w dacie wydania kontrolowanej decyzji mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Podkreślić trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Przedstawione wyżej, ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazują, że nieuprawnione jest utożsamianie dopuszczalności nabycia prawa do tego świadczenia tylko od stwierdzenia faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bez uwzględniania przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania pracy) – spowodowanej tą opieką.

W przedmiotowej sprawie nie budził wątpliwości fakt posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez matkę skarżącego. Z uwagi na stwierdzony w postępowaniu stan zdrowia niepełnosprawnej, nie budziła też wątpliwości konieczność sprawowania opieki nad tą osobą, jak i to, że skarżący tę opiekę realizuje. Zasadniczym problemem podlegającym przesądzeniu było natomiast to, czy w celu sprawowania opieki nad matką skarżący rezygnował z zatrudnienia lub z tego właśnie powodu pracy nie podejmuje. Zajmując stanowisko względem tego zagadnienia należy podkreślić, że dla ustalenia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki, a nieodzownością całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, znaczenie ma także ocena sytuacji rodziny osoby ubiegającej się o to świadczenie - jako całości, w tym sytuacji wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej. Inaczej mówiąc, możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem postrzegać należy jako element stanu faktycznego rzutujący na występowanie związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1280/22). W sytuacji bowiem, gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód, aby takie zatrudnienie podjął.

Stanowisko takie wyrażane jest w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten w wyroku z dnia 20 grudnia 2023 r. (sygn. akt I OSK 2322/22) akcentował bowiem, iż nie bez znaczenia dla sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że podlegająca opiece osoba niepełnosprawna posiada oprócz skarżącego, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) Skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto – podkreślał NSA – w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych.

Z kolei w wyroku z dnia 6 lutego 2024 r. (sygn. akt I OSK 128/23) NSA zajął stanowisko, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, iż opieka sprawowana przez skarżącą może być wspomagana przez dwóch braci skarżącej, przy czym wsparcie to nie musi przybierać postaci świadczeń osobistych. Sprawowany wymiar opieki, w tym w związku z uwzględnieniem możliwości wsparcia ze strony rodzeństwa, nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Natomiast w wyrokach z dnia 14 lutego 2024 r. (sygn. I OSK 229/23) oraz z dnia 21 lutego 2024 r. (sygn. I OSK 158/23) Naczelny Sąd Administracyjny zwracał uwagę, że nie można pominąć faktu, iż w niedalekiej odległości od matki skarżącej (w sąsiedniej miejscowości) mieszka jej druga córka, która - jak sama podała - sprawuje czasami opiekę nad matką. Okoliczność ta nie ma co prawda decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę, bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem.

W złożonej do sądu skardze pełnomocnik skarżącego kwestionował przyjęty przez organy administracji pogląd o konieczności uwzględniania sytuacji rodzeństwa skarżącego (wnioskodawcy), przy ocenie związku przyczynowego uprawniającego do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Prezentowanego przez skarżącego stanowiska, Sąd orzekający w tej sprawie nie podziela. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo tego – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7.12. grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22). Partycypacja rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad rodzicem, nie musi przecież polegać na fizycznym sprawowaniu tej opieki, lecz może mieć wyraz – jak zasadnie wskazywał NSA w przywołanych wyżej wyrokach – w finansowaniu usług opiekuńczych. Dostrzec trzeba, że podstawę prawną dla powyższego wniosku stanowi art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem, wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że skarga wniesiona w tej sprawie nie zaprzeczała stanowisku wywiedzionemu w zaskarżonej decyzji przez SKO w Nowym Sączu odnośnie do braku występowania obiektywnych przeszkód po stronie rodzeństwa skarżącego w przyczynianiu się do opieki nad matką. W szczególności, skarga nie prezentowała okoliczności czy faktów pominiętych przez Kolegium przy ustalania tej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji nakazywała wyżej wskazane stanowisko Kolegium Odwoławczego, zasadniczo podzielić. Analizując bowiem akta administracyjne obejmujące twierdzenia i oświadczenia dotyczące sytuacji rodzeństwa skarżącego, można mieć wątpliwości co do przypisania możliwości współpartycypacji w opiece nad niepełnosprawną - siostrom skarżącego: M. (jest na rencie) oraz Z. (mającej wychowywać niepełnosprawnego syna). Jednakże – co do pozostałych osób – brak w aktach sprawy takich okoliczności, które wykluczałby możliwość przyczyniania się ich do opieki nad niepełnosprawną matką. Wszak dostrzec trzeba, że troje z rodzeństwa skarżącego, które zamieszkuje poza granicami kraju (M.1, E. oraz K.), może współfinansować opiekę nad matką – stosownie do cytowanego wyżej art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i zasadnego stanowiska NSA wyrażonego we wskazanych wcześniej wyrokach. Przywołać w tym miejscu należy słuszny pogląd WSA w Gliwicach zawarty w wyrok z dnia 3 marca 2021 r. (sygn. akt II SA/Gl 1440/20), a wskazujący, iż niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby wymagającej opieki przez wzgląd na pracę, czy odległość zamieszkania nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego. W toku postępowania, skarżący nie zaoferował dowodów, ani argumentów przemawiających za niemożnością opieki (osobistej lub finansowej) występujących po stronie wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej. Takich argumentów nie przedstawił także w skardze, a powyższe nakazywało przyjąć, że przeszkody takie, w istocie nie występują. Dostrzec przy tym trzeba, że siostra skarżącego B. mieszka w niedalekiej odległości od matki (ok. 35 km), co – jak już wyżej wskazano - nie pozostaje bez wpływu na ocenę możliwości tej osoby faktycznego współuczestnictwa w opiece nad wymagającą pomocy, niepełnosprawną matką.

Końcowo należy zwrócić uwagę na trafny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21). Sąd ten wyjaśnił, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje również konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Z akt sprawy wynika, że w przypadku skarżącego długotrwałe okresy pozostawania bez pracy, przerywane były incydentalnym zatrudnieniem (por. k. 22-31 a.a.). Dostrzec przy tym należy, iż skarżący w okresie dwóch lat poprzedzających złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (tj. od 1.03.2021 r. do 28.02.2023 r.), był uczestnikiem reintegracji społeczno-zawodowej. Wcześniejsza jego aktywność zawodowa miała miejsce dopiero w okresie od lutego do marca 2019 r., a więc wiele lat przed powstaniem stanu niezdolności jego matki do samodzielnej egzystencji (kwiecień 2023 r.) i zaktualizowania się potrzeb opiekuńczych tej osoby. Reintegracja zawodowa – nie stanowi formy zatrudnienia w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Są to bowiem działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie u osoby uczestniczącej w zajęciach w centrum integracji społecznej i klubie integracji społecznej zdolności do samodzielnego świadczenia pracy na rynku pracy (por. art. 2 pkt 5 ustawy z 13.06.2003 r. o zatrudnieniu socjalnym; Dz. U. 2022 r., poz. 2241). W działaniach tego rodzaju skarżący uczestniczył także w latach: 2016 r., 2018, w 2019-2020 r. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący, ani nie zrezygnował z zatrudnienia, ani też nie zaniechał jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, której znaczny stopień niepełnosprawności datuje się – jak podano - od 18.04.2023 r. W przedstawionych uwarunkowaniach nie sposób zatem dostrzec związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej zaprezentowanym. Brak jest więc podstaw by argumentować, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia tylko z uwagi na konieczność opieki nad matką, skoro woli podjęcia zatrudnienia nie przejawiał także wiele lat przed powstaniem potrzeb opiekuńczych tej osoby (por. wyrok WSA w Warszawie z 23.02.2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1512/23). Jak zaś wskazał NSA w wyroku z 7.11.2019 r. (sygn. akt I OSK 1549/19) zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując, Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego – wcześniej prezentowane także przez organ pierwszej instancji co do tego, że nie została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Z uwagi na powyższe, Sąd skargę oddalił, a podstawą prawną tego rozstrzygnięcia był art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634).