Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 199/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 202 ,art. 205 par. 2, art. 153
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1 , art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 2 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi O. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 stycznia 2024 roku nr UP-23/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 listopada 2022 roku nr 2343/2022; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz O. N. kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 10 stycznia 2024 r. nr UP-23/2024, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. - po rozpoznaniu wniosku O. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z 2 listopada 2022 r. nr 2343/2022 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

1 września 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek, w którym O. N. zwróciła się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Podała, że w 2012 r. zachorowała na nowotwór jajnika, z którym borykała się około 3 lata. Nadmieniła, że nie mogła pracować ani zawiesić działalności gospodarczej, musiała mieć bowiem ubezpieczenie zdrowotne, aby kontynuować leczenie, a zadłużenie wobec ZUS cały czas rosło. Wskazała, że w międzyczasie rozwiodła się z mężem, który nadużywał alkoholu. Dodała, że samotnie wychowywała córkę i nie miała znikąd pomocy. Po chorobie natomiast wróciła do pracy i spłacała zadłużenie w ZUS na tyle, na ile mogła. W 2020 r. wybuchła pandemia koronawirusa, wówczas dochody drastycznie zmalały i znowu nie była w stanie regulować zaległości. Podała, że uzyskiwane środki pieniężne wystarczały jedynie na życie z dnia na dzień. Dalej podkreśliła, że choroba wznowiła się, jest więc w trakcie badania, diagnozy i przed leczeniem. W związku z tym nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. W lipcu 2022 r. otrzymała zasiłek z pomocy społecznej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z 2 listopada 2022 r. nr 2343/2022 odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Wnioskodawczyni złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z 28 grudnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy powyższą decyzję. Wyrokiem z 25 lipca 2023 r. sygn. III SA/Łd 103/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił powyższą decyzję z 28 grudnia 2022 r. WSA w Łodzi zaznaczył, że w niniejszej sprawie od momentu powstania zaległości w uiszczeniu składek do wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności upłynął znaczny okres czasu, a zatem obowiązkiem organu było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że najstarsze należności dotyczą stycznia 2011 r., a w tym okresie przepisy dotyczące przedawnienia składek zmieniały się. Sąd podał, że stanowiska organu w tym zakresie nie można zaakceptować, bowiem samo powołanie się na przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. nie daje podstaw do uznania, że okoliczność ta została wykazana.

Ponadto w opinii WSA w Łodzi organ nie przeprowadził wyczerpującego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego. Przedstawił niepełną i dowolną argumentację, wnioski, które nie mają oparcia w materiale dowodowym oraz w spójnych ustaleniach faktycznych i w prawidłowych rozważaniach prawnych.

Ponownie rozpoznając sprawę, ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 10 stycznia 2024 r. wskazał, że dokonał analizy przepisów prawnych regulujących kwestie przedawnienia w odniesieniu do spornych zaległości. Organ odwołał się do treści przepisów dotyczących przedawnienia należności i przedstawił wykaz przyczyn i okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia dla poszczególnych okresów zadłużenia.

Organ zaznaczył, że doręczenie upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. można potraktować na gruncie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r., za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. W myśl art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji egzekucja administracyjna może być bowiem wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Z treści tego przepisu wynika, że co do zasady postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia ww. upomnienia. Wobec tego upomnienie to należy uznać za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Jest więc ono pierwszą i do tego konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Wobec powyższego organ uznał, że wskazane w sentencji decyzji z 2 listopada 2022 r. nr 2343/2022 zadłużenie widniejące na koncie skarżącej jako płatnika składek jest aktualne i wymagalne. Dodatkowo z uwagi na fakt, że prowadzone postępowanie egzekucyjne do dnia dzisiejszego nie zostało zakończone, to nie ma możliwości wyliczenia daty przedawnienia zaległości.

Odnosząc się do pozostałych uwag zawartych w wyroku ZUS wyjaśnił, że w CEIDG widnieją dwa wpisy dotyczące prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży detalicznej wyrobów tekstylnych, odzieży i obuwia prowadzonej na straganach i targowiskach: od 1 maja 2007 r. do 7 lutego 2013 r. i od 1 marca 2013 r. do 15 listopada 2022 r. (w tym czasie działalność była kilkukrotnie zawieszana). Dodatkowo na okoliczność procedowania niniejszej sprawy, pismem z 31 października 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwał stronę do przedłożenia dokumentów potwierdzających obecną sytuację materialną i rodzinną, w tym w szczególności o skonkretyzowanie posiadanych dochodów (źródło i kwota) i ponoszonych wydatków wraz z ich udokumentowaniem, w tym także udzielenie informacji z jakiego powodu nie doszło do podjęcia przez stronę zatrudnienia, w sytuacji gdy z tego właśnie powodu we wrześniu 2022 r. zrezygnowała z zasiłku z MOPS.

Poinformowano również, że przedłożenie aktualnego "oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym..." jest warunkiem niezbędnym do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie. Aby potwierdzić dane zawarte w oświadczeniu wnioskodawczyni mogła dołączyć również dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie lub zaświadczenia o stanie zdrowia. Pomimo dwukrotnego awizowania w dniach 6 listopada 2023 r. i 14 listopada 2023 r. strona nie podjęła wysłanej korespondencji.

W piśmie z 19 grudnia 2023 r. wnioskodawczyni opisała swoją aktualną sytuację rodzinną i materialną.

Organ odwołał się do treści art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Nie zachodzą także przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe.

Dalej ZUS stwierdził, że zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - według informacji widniejących w CEIDG 15 listopada 2022 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, zawieszonej od 1 sierpnia 2022 r. Brak jest również majątku, z którego obecnie można egzekwować należności, bowiem od 1 września 2022 r. wnioskodawczyni nie jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych lub ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS z żadnego tytułu (jedynie zgłoszona jest przez córkę jako członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym dla celów ubezpieczenia zdrowotnego). Jednocześnie brak jest potencjalnej możliwości przeniesienia odpowiedzialności na małżonka lub osoby trzecie, gdyż jest dwukrotnie rozwiedziona, a zważywszy na fakt, że nie posiada żadnego majątku, który w przyszłości mógłby przypaść w drodze dziedziczenia z dobrodziejstwem inwentarza, najprawdopodobniej ani córka – J. P., ani też syn – D. N. nie będą ponosili odpowiedzialności za przedmiotowe zadłużenie.

Organ wskazał, że nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 67), wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł.

Zdaniem ZUS zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. - w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach z 18 listopada 2020 r. o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszego TW/odpisu TW. W jego treści przypomniano, że tytuły wykonawcze skierowane zostały przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do tamtejszego organu egzekucyjnego, celem prowadzenia egzekucji ze środka, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W przedmiotowych wnioskach wierzyciel oświadczył, że nie dysponuje informacjami o należących do strony składnikach majątkowych, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję.

Ponadto tytuły wykonawcze kilkakrotnie przydzielano do służby, na okoliczność czego spisano raporty o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych z powodu nieobecności strony. Dokonano również kilku częściowych pobrań pieniędzy. Z uwagi na brak kontaktu ze stroną pismem z 29 maja 2020 r. wystąpiono do Komendy Miejskiej Policji w Skierniewicach z wnioskiem o pomoc w ustaleniu miejsca zamieszkania bądź pobytu. W odpowiedzi na przedmiotowe pismo uzyskano informację, że pod adresem: S., ul. S2. [...] nikt nie mieszka. Z informacji uzyskanej od sąsiadów wynikało, że strona nie mieszka pod tym adresem od ponad roku. Zanim mieszkanie zostało sprzedane innym właścicielom rozwiodła się. Obecnie sąsiedzi nie wiedzieli, gdzie strona przebywa i nikt nie miał kontaktu. Dokonano także sprawdzenia w policyjnych bazach danych, z których wynikało, że nie miała strona aktualnego miejsca zamieszkania. Ustalono także, że zobowiązana nie figurowała jako strona czynności cywilnoprawnych w systemie "Czynności Majątkowe", nie figurowała również jako właściciel nieruchomości w Serwisie Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości oraz jako właściciel czy współwłaściciel pojazdów samochodowych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Zdaniem organu sytuacja strony od czasu dokonania powyższych ustaleń nie uległa znaczącej poprawie.

Ponadto organ wyjaśnił, że zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - zaległości widniejące na koncie zobowiązanej jako płatnika składek objęte były postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach, do którego w związku z bezskutecznością egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS przekazano tytuły wykonawcze celem prowadzenia egzekucji ze składników, do których zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach 18 listopada 2020 r. wydał zawiadomienie o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszych tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora ZUS Oddział w Tomaszowie Mazowieckim. Od daty wydania niniejszego zawiadomienia na poczet należności z tytułu składek ZUS wyegzekwowano wpłaty w łącznej wysokości 2 719,99 zł. Aktualnie Dyrektor ZUS Oddział w Tomaszowie Mazowieckim prowadzi przymusowe dochodzenie przedmiotowych należności, w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności z należących do strony rachunków bankowych i nadpłaty/zwrotu podatku w Urzędzie Skarbowym, co pozwalało na skuteczną windykację do 26 kwietnia 2022 r., bowiem wtedy wyegzekwowano ostatnią wpłatę w wysokości 300,00 zł.

Mając na uwadze ww. okoliczności i argumenty w zakresie efektywności prowadzonego na przestrzeni lat przymusowego dochodzenia należności, w ocenie organu w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Organ wskazał, że dokonując oceny wystąpienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. należy bowiem porównać spodziewane koszty egzekucji z realną szansą na ich wyegzekwowanie, przede wszystkim ustalając informacje o nadającym się do egzekucji majątku. Formalny aspekt prowadzenia wobec majątku egzekucji winien być powiązany nie tylko z ustaleniami dotyczącymi dotychczasowej ściągalności zadłużenia, ale także z prognozami co do efektywności egzekucji w przyszłości.

Pomimo wystąpienia w przedmiotowej sprawie wskazanych wyżej przesłanek, mogących skutkować umorzeniem należności, Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił - w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału - odmówić umorzenia zaległości z tytułu składek. Powyższe wynika z faktu, że nie przedstawiono w szczególności żadnego dowodu na całkowitą i trwałą niezdolność do pracy. Zdaniem organu takiej ewentualnej "niezdolności" przeczy zresztą dobitnie postawa samej strony, gdy otwarcie wskazuje, że umorzenie zaległych składek na ZUS z prowadzonej działalności spowoduje, że będzie mogła prowadzić normalną egzystencję. Roszczenia te polegające na uzależnieniu podjęcia pracy przynoszącej profity wyłącznie od wcześniejszego umorzenia zaległości, a więc w celu uniknięcia konieczności ich uregulowania, nie może stanowić podstawy do zastosowania ulgi, o którą się ubiega. Istnieje bowiem odwrotna zależność. Właśnie w celu zrealizowania długu publicznego należy podjąć rzetelną pracę, skoro istnieje taka możliwość, ponieważ pozwoli to dług ów uregulować.

Ponadto ZUS odwołał się do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i wskazał, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej. Organ zaznaczył, że jeżeli więc w danym okresie strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga.

ZUS wyjaśnił, że w składanych wnioskach o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy wielokrotnie wnioskodawczyni powoływała się na problemy związane ze stanem swojego zdrowia. Oświadczyła, że w 2012 r. zachorowała na nowotwór jajnika. Przeszła w związku z tym chemioterapię i dwie operacje. Dodała, że nie pracowała przez trzy lata. Obecnie choroba wznowiła się, więc pozostaje w trakcie badań w celu ustalenia ostatecznej diagnozy. Na potwierdzenie chorób, z którymi się zmaga przedłożona została stosowna dokumentacja medyczna.

W aktach sprawy znajduje się też Orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Skierniewicach z 5 lipca 2022 r., wydane do 31 lipca 2025 r., z którego wynika, że strona została zaliczona do grona osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i jest zdolna do zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.

Wymaga także konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał za udokumentowane problemy zdrowotne i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Wskazane problemy z całą pewnością są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia przedmiotowych należności.

Przedłożona do sprawy dokumentacja medyczna nie potwierdza bowiem jednoznacznie, aby strona była osobą całkowicie i trwale niezdolną do pracy zarobkowej, może więc np. podjąć pracę dorywczą lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. Osoby z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności mogą podjąć pracę w systemie pracy chronionej. Tym samym ZUS nie może uznać, że stan zdrowia w chwili obecnej pozbawia stronę możliwości podjęcia zajęcia zarobkowego i uzyskiwania dochodu, który nie dość, że poprawiłby sytuację finansową, to jeszcze pozwoliłby na przystąpienie do spłaty zaległości, np. w formie układu z ratą dostosowaną do możliwości płatniczych.

Również zdaniem organu bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną i wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie i w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązana nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

Odnosząc się do pisma z 19 grudnia 2023 r. ZUS zweryfikował przedstawione do sprawy fakty i potwierdził, że od 1 września 2022 r. zobowiązana nie jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych lub ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS z żadnego tytułu (jedynie zgłoszona jest przez córkę jako członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym dla celów ubezpieczenia zdrowotnego). 8 listopada 2022 r. została wydana też decyzja odmawiająca przyznania prawa do świadczenia rentowego.

Jak wynika z relacji wnioskodawczyni, gospodarstwo domowe prowadzi z pełnoletnią córką – J. P., która od 12 września 2022 r. jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Opisana powyżej sytuacja niewątpliwie wpływa negatywnie na domowy budżet, ale organ nie znajduje jej racjonalnego uzasadnienia.

Zdaniem organu w żaden sposób wnioskodawczyni nie wykazała również, aby w dążeniu do osiągania jakichkolwiek dochodów, umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję, podejmowała skuteczne starania. Pomimo faktu, że sama nie osiąga praktycznie żadnych dochodów, to świadomie nie korzysta ze wsparcia finansowego w formie zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej. Powyższe budzi wątpliwości organu i nie pozwala na dokonanie obiektywnej oceny i analizy sytuacji finansowej.

Organ zauważył, że w analizowanej sprawie kwoty, jakie J. P. otrzymuje na małoletniego syna – O. R. są właściwie jedynym stałym źródłem dochodu, z którego rodzina mogłaby zaspokajać swoje podstawowe potrzeby życiowe, skoro z informacji widniejących w bazach organu wynika, że ojciec O. R. – G. R., nie podlega do ubezpieczeń w ZUS z żadnego tytułu.

Można więc sądzić, że materiał dowodowy jest niejednoznaczny i nie daje podstaw do uznania, że sytuacja materialna gospodarstwa domowego strony jest ciężka. Zastanawiające dla organu jest także w jaki sposób gospodarstwo zaspokaja tak podstawowe potrzeby życiowe jak chociażby zakup żywności, czy środków czystości, nie wspominając o opłatach eksploatacyjnych czy kosztach wynajmu mieszkania.

Zdaniem organu zobowiązana nie wyjaśniła i nie udokumentowała wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować sytuację finansową. W szczególności w odniesieniu do swojej aktualnej sytuacji materialnej i życiowej poza deklarowaniem wysokości ponoszonych kosztów nie przedłożyła dokumentów je potwierdzających lub chociażby uprawdopodabniających.

Organ podkreślił, że swoją wieloletnią bierną postawą w stosunku do spłaty zadłużenia wnioskodawczyni przyczyniła się do tego, że na kwotę zadłużenia w znacznej mierze składają się odsetki za zwłokę. Zaległości dotyczą bowiem okresu lat 2011-2022. Wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości zależało tylko od dobrej woli strony. Z tej możliwości strona nie skorzystała.

W skardze pełnomocnik skarżącej zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Z analizy sprawy wynika, że spełnione zostały co najmniej trzy z wymienionych w tym artykule przesłanek, nastąpiło zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należności, nie ma też małżonka, następców prawnych ani możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa, ponadto komornik stwierdził brak majątku, z którego można by prowadzić egzekucję i jest oczywiste że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Egzekucja z renty czy zasiłku z MOPS-u jest niedopuszczalna. Ponadto wniosek o upadłość został złożony. Upadłość została ogłoszona. Powstał zatem kolejny argument za uwzględnieniem wniosku.

Jednocześnie skarżąca wskazała, że w jej sytuacji zostały spełnione wszystkie 3 przesłanki z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

Pełnomocnik skarżącej zarzuciła naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy zaszły przesłanki umorzenia zobowiązania;

- art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności dokumentom przedstawionym w sprawie, pomimo że dokumenty te mają moc dokumentu urzędowego, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności mających kluczowe dla sprawy znaczenie za nieudowodnione;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.;

- art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnienie, dlaczego mimo spełnienia przesłanek odmówiono skarżącej prawa do umorzenia zobowiązania;

- art. 9 i 11 k.p.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie umorzenia zobowiązania;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji;

- tj. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji o odmowie przyznania świadczenia, w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o umorzeniu świadczeń.

Pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponadto w oparciu o art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wniosła o uwzględnienie skargi i stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji organu II instancji z naruszeniem prawa oraz na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi i zobowiązanie organu do wydania w terminie 14 dni decyzji w której umorzy skarżącej zobowiązanie. Ponadto wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Pełnomocnik skarżącej załączył do skargi postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XIV Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z dnia 2 lutego 2024 r. sygn. [...] o ogłoszeniu upadłości dłużnika, którym jest O. N..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie należy mieć na względzie, że wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek był już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z 25 lipca 2023 r., sygn. III SA/Łd 103/23 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 28 grudnia 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym, zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Przede wszystkim należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku sygn. III SA/Łd 103/23 zobowiązał organ do wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności składkowych, okresu prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej, okoliczności związanych z prowadzonym wobec skarżącej postępowaniem egzekucyjnym oraz rozważenia czy wobec skarżącej nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Organ miał również za zadanie poczynić ustalenia związane z majątkiem skarżącej oraz rozważyć przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. oraz przesłanek z rozporządzenia wydanego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi sygn. III SA/Łd 103/23, organ wyjaśnił, że należności skarżącej z tytułu składek nie przedawniły. W treści decyzji organ zawarł wykaz przyczyn i okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia dla poszczególnych okresów zadłużenia od najwcześniej wymagalnych, tj. za 01.2011 i 02.2011 do składek za 02.2022 r. ZUS uznał, że doręczenie upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) można potraktować na gruncie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r., za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony.

W ocenie Sądu, powyższe stanowisko organu nie zasługuje na aprobatę. W wyroku z 9 lutego 2022 r., sygn. I GSK 1210/21 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że na szczególną uwagę zasługuje treść zdania drugiego art. 15 § 1 u.p.e.a., wynika bowiem z niego, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. Wprost zatem z tego przepisu wynika, że upomnienie, czy raczej doręczenie upomnienia przez wierzyciela zobowiązanemu, jest czynnością realizowaną poza postępowaniem egzekucyjnym. Przed jego wszczęciem, dopiero bowiem po upływie 7 dni od doręczenia upomnienia możliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

NSA stwierdził, że podczas wykładni art. 24 ust. 5b u.s.u.s. podkreślenia wymaga to, że przepis ten nie stanowi o pierwszej czynności zmierzającej do wykonania obowiązku tylko o pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania obowiązku. Upomnienie zaś zmierza do wykonania obowiązku – dobrowolnego wykonania. Nie stanowi ono działania zmierzającego do przymusowego wykonania zobowiązania, co cechuje stricte działania egzekucyjne.

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego powinno być za każdym razem traktowane jako środek prowadzący do osiągnięcia celu w postaci wyegzekwowania nałożonego na zobowiązanego obowiązku. Już z art. 1 pkt 1 u.p.e.a. należy wyprowadzić wniosek o pierwszeństwie dobrowolnego wykonania obowiązku przed przymusem egzekucyjnym, który oprócz tego, że powoduje dolegliwość dla zobowiązanego, to również angażuje w znacznym stopniu aparat administracji publicznej oraz generuje koszty (por. R. Hauser i W. Piątek, w: red. R. Hausera, M. Wierzbowski, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2021, s. 121).

W wyżej wskazanym wyroku NSA podkreślił, że celem instytucji upomnienia "przedegzekucyjnego", uregulowanej w art. 15 u.p.e.a., jest skłonienie zobowiązanego do dobrowolnego wykonania określonego obowiązku i tym samym niedoprowadzenie do wszczęcia egzekucji. W tym kontekście samo - stanowiące istotę treści upomnienia - zagrożenie egzekucją ma doprowadzić zobowiązanego do wykonania obowiązku

Natomiast przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można zatem uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych.

NSA dodatkowo wskazał, że doręczenie upomnienia nie następuje w toku egzekucji i nie stanowi ono środka egzekucyjnego, o którym zobowiązany musi być powiadomiony. Zaś środki egzekucyjne w egzekucji należności składkowych są stosowane przez organ egzekucyjny po wszczęciu postępowania egzekucyjnego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela powyżej wskazany pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec powyższego należy stwierdzić, że kwestia przedawnienia należności z tytułu składek nie została przez ZUS należycie wyjaśniona, zgodnie z zaleceniami Sądu.

Odnosząc się dalej do zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, sygn. III SA/Łd 103/23 wskazać należy, że organ prawidłowo wyjaśnił, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. W Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej znajdują się dwa wpisy dotyczące prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej - od 1 maja 2007 r. do 7 lutego 2013 r. i od 1 marca 2013 r. do 15 listopada 2022 r.

Przechodząc do dalszej części rozważań zauważyć należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownej analizie sprawy uznał, że w sprawie zachodzą 3 przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., dotyczące całkowitej nieściągalności, tj. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (pkt 3), naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (5) i jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6).

W ocenie Sądu stwierdzić należy, że niewątpliwie istotne znaczenie ma to, że instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne.

Kontrolując ten właśnie zakres rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie Sąd uznał, że decyzja organu nie jest zgodna z prawem. Wadliwość rozstrzygnięcia polega na tym, że organ, po przedstawieniu i analizie stanu faktycznego sprawy stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. (co jasno wykazano). Odmówił jednak umorzenia należności z tytułu składek, powołując się na to, że działa w ramach uznania administracyjnego oraz to, że strona nie przedstawiła żadnego dowodu na całkowitą i trwałą niezdolność do pracy.

Sąd nie podziela jednak tej oceny, gdyż - w odniesieniu do ustalonego stanu fatycznego - wykracza ona poza granice uznania administracyjnego i nie jest zgodna z oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w poprzednim wyroku. To bowiem, że umorzenie należności z tytułu składek zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu nie oznacza, że organ miałby być uprawniony do rozstrzygania wniosków w sposób dowolny. Uznanie administracyjne spełnia bowiem kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki i doświadczenia życiowego oraz faktach i jest realizowane w taki sposób, że nie czyni uznania administracyjnego instytucją martwą lub fasadową.

W ocenie Sądu, organ dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, powołując się na to, że brak jest dowodu na całkowitą i trwałą niezdolność skarżącej do pracy. Argumentacja ta pozostaje bez związku z przesłankami całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Tymczasem z ustaleń organu wynika, że w stosunku do skarżącej spełniona została przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., bowiem z informacji z Centralnej Ewidencji i Działalności Gospodarczej wynika, że 15 listopada 2022 r. zobowiązana zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie ma również majątku, który mógłby stanowić podstawę egzekwowania należności. Ponadto nie jest zgłoszona do żadnego ubezpieczenia, a z uwagi na brak majątku dzieci skarżącej najprawdopodobniej nie będą ponosić odpowiedzialności za jej długi.

Jednocześnie zauważyć trzeba, że w sprawie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Z zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach z 18 listopada 2020 r. wynika, że wierzyciel nie dysponuje informacjami dotyczącymi składników majątkowych strony, z których można prowadzić egzekucję.

Ponadto ustalenia organu dotyczące efektywności prowadzonego postępowania egzekucyjnego prowadzą do wniosku, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Nie ma zatem realnej szansy na wyegzekwowanie kosztów egzekucji w sytuacji braku majątku. W sprawie zachodzi zatem przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Sąd podkreśla, że ustawa nie zawiera w treści art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 lub pkt 6 u.s.u.s. dookreślenia tych przesłanek wymogiem trwałości wskazanego w nich stanu rzeczy. Ze stanu faktycznego sprawy wynika bez wątpliwości, że na moment wydawania decyzji zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Dlatego powoływanie się na fakt, który może (ale nie musi) zdarzyć się w przyszłości (możliwość podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej czy też pracy dorywczej) jest niezgodne z prawem.

Również powoływanie się na przesłankę interesu publicznego nie jest w sprawie przekonywujące, gdyż jest generalne i w gruncie rzeczy sprowadza się do wyeliminowania z porządku prawnego instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Zastosowanie tej instytucji w odniesieniu do należności publicznych zawsze obciąża całe społeczeństwo więc nie jest to argument sam przez się rozstrzygający. Chodzi natomiast o to, czy w danym stanie faktycznym strona na to zasługuje.

W rozpatrywanej sprawie nie są przekonujące argumenty organu odnoszące się do powstania zaległości z tytułu działalności gospodarczej, interesu społecznego, czyli solidarności płatników składek. To bowiem solidarność społeczna jest argumentem na rzecz wspomagania tych, których sytuacja, zwłaszcza z przyczyn od nich niezależnych i obiektywnych, jest trudniejsza. Organ powinien mieć również na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużenia (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., II GSK 1807/14).

Wiek, sytuacja zdrowotna (nawrót choroby nowotworowej) i materialna skarżącej pozwalają w tej sprawie natomiast uzasadnić wniosek, że ma ona prawo oczekiwać wsparcia od państwa, a zatem wszystkich członków społeczeństwa, nawet jeśli w jakiejś mierze przyczyniła się do powstania tak znaczącego zadłużenia składkowego. Taka jest bowiem, w ocenie Sądu, istota i sens solidarności społecznej i społeczna funkcja budżetu Państwa (a zatem i ZUS) konstruowanego z ogółu składek wypracowywanych przez pracujących.

W sytuacji, w której z ogółu pracy społeczeństwa finansowano (i nadal się finansuje) programy zabezpieczenia społecznego adresowane do szerokiego kręgu osób znajdujących się w zdecydowanie lepszej sytuacji niż wnioskująca, nie sposób stanowczo twierdzić, że nie zasługuje na dobrodziejstwo w postaci umorzenia składek, nawet w części, skoro w sprawie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Ponadto Sąd zauważa, że dowolna jest ocena organu dotycząca niespełnienia przesłanki § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W tym zakresie organ nie wypełnił zaleceń zawartych w wyroku sygn. III SA/Łd 103/23. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 tego aktu, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Niewątpliwie skarżąca znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, zdrowotnej, zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej ze względu na stan zdrowia, który uległ pogorszeniu. Ponadto skarżąca nie otrzymała prawa do świadczenia rentowego (decyzja z 8 listopada 2022 r.). Co prawda skarżąca nie przedłożyła obecnie do akt sprawy oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, ale złożyła oświadczenie zawarte w piśmie z 19 grudnia 2023 r. Twierdzenie Zakładu, że skarżąca nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek ma również cechy dowolności. Skarżąca nie jest zgłoszona do żadnego ubezpieczenia, a z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 5 lipca 2022 r. wynika, że strona ma umiarkowany stopień niepełnosprawności i jest zdolna do zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.

W ocenie organu skarżąca może podjąć pracę w systemie pracy chronionej albo pracę dorywczą lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tymczasem stan zdrowia skarżącej po wznowieniu choroby nie pozwala na podjęcie takiego zatrudnienia, a tym samym możliwość spłaty w przyszłości części zadłużenia. Fakt, że skarżąca zamieszkuje z córką i jej partnerem świadczy o braku możliwości samodzielnej egzystencji (pismo z 19 grudnia 2023 r.). Zdaniem Sądu, organ nie ocenił rzetelnie przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia, bowiem nie rozważył czy skarżąca ma realną możliwość spłaty zadłużenia w całości w odniesieniu do jej sytuacji zdrowotnej (choroby nowotworowej) oraz wieku.

Podsumowując, w niniejszej sprawie odmowa umorzenia składek i jej uzasadnienie naruszyły przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien odnieść się do tych okoliczności, jakie zostały wskazane w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w szczególności jeszcze raz przeanalizować, czy został przerwany bieg terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności z tytułu składek. Z treści zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że za lata 2011, 2013, 2014, 2015 organ błędnie uznał, że bieg terminu przedawnienia został przerwany przez doręczenie stronie upomnienia. Obowiązek rzetelnego i wyczerpującego wykazania należności w konkretnej wysokości spoczywa na organie rozpatrującym wniosek o umorzenie.

Ponadto organ powinien ponownie rozważyć realną możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącą oraz to, że w sprawie wystąpiły 3 przesłanki całkowitej nieściągalności. Jednocześnie organ powinien wziąć pod uwagę, że postanowieniem z dnia 2 lutego 2024 r. sygn. [...] Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi XIV Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych ogłosił upadłość dłużnika, którym jest O. N.. Stanowi to kolejną przesłankę całkowitej nieściągalności, która wynika z pkt 4c art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (upadłość konsumencka).

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z 2 listopada 2022 r.

O kosztach, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika - 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł), Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964). Rozstrzygnięcie w sprawie wydane zostało na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący złożył wniosek w tym zakresie, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

eg