Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 101/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1,  ust. 5  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Nina Beczek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 września 2023 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 listopada 2022 r. nr KO-1175/4103/613/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania T. P., decyzją z 28 listopada 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 27 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania T. P. świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wójt Gminy [...] decyzją z 27 września 2022 r. odmówił przyznania T.P. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką J. P., ur. [...] marca 1928 r. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że wnioskodawca ma prawo do emerytury rolniczej od 1 stycznia 2017 r., zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia z tytułu opieki nad matką J. P. uznaną za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Poza tym organ wskazał, że niezdolność matki wnioskodawcy do samodzielnej egzystencji istnieje od 3 października 2019 r. (po ukończeniu 91 roku życia). Nie została natomiast wskazana data powstania niepełnosprawności, a więc nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ ustalił, że T. P. ma 72 lata, pobiera emeryturę z KRUS. Zrezygnował z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmuje, nie ze względu na opiekę nad matką, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury, które to prawo jest dużo silniejsze od prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie organu I instancji w sprawie nie ma związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez T. P. zatrudnienia, a koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką J. P.. W tym samym budynku mieszka brat wnioskodawcy G. P., który pomaga bratu w opiece nad matką, ale jak oświadczył, jedynie poprzez wykupienie leków i zrobienie zakupów. Sam jest osobą chorą - [...] (brak dokumentów potwierdzających tę okoliczność). Zakres sprawowanej opieki sprowadza się, w szczególności: do przygotowania i podania posiłków, podania leków i czynności higienicznych.

Od powyższej decyzji T. P. wniósł odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie pomimo uznania tego przepisu wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 za sprzeczny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki; 2) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez odwołującego emerytury pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 3) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a emeryturą uzyskiwaną przez odwołującego, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia; 4) naruszenie art. 7, art. 77 kpa poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń, tj. emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń, tj. emerytury odwołującego w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia przyznanie tego świadczenia chociażby, w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego; 5) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust.1 pkt. 4 ustawy - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującego, a sprawowaną przez niego opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje; 6) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez zaniechanie poinformowania odwołującego o uznaniu okoliczności pobierania przez odwołującego emerytury za negatywną przesłankę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania odwołującego do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do emerytury, tym samym niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazując na powyższe zarzuty odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odwołującemu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 28 listopada 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 27 września 2022 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Z materiału dowodowego niniejszej sprawy wynika, że T. P. (ur. [...] listopada 1950 r.) reprezentowany przez r.pr. M. M. - wnioskiem z 24 sierpnia 2022 r. wystąpił do GOPS w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. P. (ur. [...] lutego 1928 r.), która orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w [...] z 2 grudnia 2019 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z treści wskazanego orzeczenia wynika, że niezdolność matki do samodzielnej egzystencji istnieje od 3 października 2019 r. (po ukończeniu 91 roku życia). J. P. legitymuje się także orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] sierpnia 2022 r. wydanym na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 sierpnia 2022 r., zaś niepełnosprawność istnieje od "nie da się ustalić".

Zdaniem Kolegium organ błędnie zastosował art. 17 ust. 1b ustawy bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Kolegium zauważyło, że organ I instancji przeprowadził z odwołującym rodzinny wywiad środowiskowy z którego wynika, że odwołujący jest kawalerem, zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką J. P.. J. P. jest osobą w wieku starczym, ma 94 lata i jest wdową. Choruje na [...], [...], [...], ma schorzenia wynikające z wieku, ma problemy ze słuchem i wzrokiem, co powoduje, że kontakt z nią jest ograniczony. Jest osobą leżącą, pampersowaną, zakres sprawowanej opieki sprowadza się w szczególności: do przygotowania i podania posiłków, podania leków, czynności higieniczne. W tym samym budynku mieszka brat wnioskodawcy G. P., który pomaga bratu w opiece nad matką, ale jak oświadczył, jedynie poprzez wykupienie leków i zrobienie zakupów. Odwołujący ma 72 lata, ma ustalone prawo do emerytury z KRUS (decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 3 lutego 2017 r.). Okoliczność ta zdecydowała, że w niniejszej sprawie spełniona została negatywna przesłanka określona w powołanym wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zatem posiadanie przez odwołującego prawa do emerytury wyklucza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Kolegium wskazało, że ustawa nie przewiduje możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a świadczeniem wymienionym w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zależności od tego, które ze świadczeń jest dla strony bardziej korzystne. Również zarzut dotyczący przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o otrzymywaną emeryturę nie zasługuje na uwzględnienie. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem w określonej normatywnie kwocie i organy administracji nie mają podstawy prawnej, by przyznać świadczenie w innej kwocie niż to wynika z obwieszczenia właściwego ministra. Bez wcześniejszego wyeliminowania decyzji przyznającej prawo do emerytury nie jest więc możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Poza tym materiał dowodowy nie potwierdza, aby odwołujący zrezygnował - jak twierdzi pełnomocnik - z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Odwołujący jest osobą w wieku 72 lat, od wielu już lat nie pracuje i pobiera emeryturę z KRUS - nie jest więc osobą rezygnującą z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, lecz z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego.

Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie zachodzi więc związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez odwołującego zatrudnienia, a wykonywaną przez niego opieką nad matką.

Kolegium przychyliło się zatem do stanowiska organu I instancji, że odwołujący zrezygnował z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmuje, nie ze względu na opiekę nad matką, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury, które to prawo jest dużo silniejsze od prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie można pominąć faktu, że aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia, to wymaga obiektywnej oceny możliwość jego świadczenia, o czym niewątpliwie decyduje wiek takiej osoby, czy też stan jej zdrowia. Pomimo że ustawodawca wymieniając w art. 17 ust. 5 ustawy przesłanki negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wymienia kryterium wieku, jednak nie można uznać, że ustawa kierowana jest do wszystkich niezatrudnionych osób, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego znaczenie ma również wiek oraz stan zdrowia osoby ubiegającej się o to świadczenie. Nie można pominąć okoliczności, że odwołujący ma już 72 lata i pobiera emeryturę.

Dodatkowo z ustalonego w sprawie stanu faktycznego sprawy wynika, że odwołujący wspiera wprawdzie swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu, jednakże opieka przezeń sprawowana - zdaniem Kolegium - nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Część czynności wykonywanych przez stronę wykazanych w trakcie postępowania takie jak, np. sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, zapewnienie wizyt lekarskich, zakup leków nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności odwołującego. Wymienione czynności to zwykłe czynności dnia codziennego, wykonywane w każdym gospodarstwie domowym i nie są one przeciwskazaniem do podjęcia zatrudnienia, tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwana odwołującego z matką i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.

Kolegium podkreśliło, że obowiązek alimentacyjny wobec matki ma jeszcze drugi syn mieszkający w tym samym budynku, co wnioskodawca i matka G. P., który pomaga bratu w opiece nad matką poprzez wykupienie leków i zrobienie zakupów.

Jakkolwiek ustawa nie zawiera deﬁnicji sprawowania opieki, to w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długotrwała i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 28 listopada 2022 r. T. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy: - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje, b) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącego emerytury pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto skarżący zarzucił organowi w kontekście ww. zarzutu: - naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a emeryturą uzyskiwaną przez skarżącego, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia, - naruszenie art. 7, art. 77 kpa poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń, tj. emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń, tj. emerytury skarżącego w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia przyznanie tego świadczenia chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego, c) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek; 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) uchylenie decyzji organu I instancji; 3) zobowiązanie organów l i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie; 4) zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych; 5) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w zaskarżonej decyzji, że decyzja Wójta Gminy [...] z 27 września 2022 r. jest wadliwa z tego powodu, że odmawia T. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej.

Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym.

Trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyrokach z: 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 108/12, 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 128/16 wyraził pogląd odnośnie konieczności pomijania przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy o świadczenia pielęgnacyjne kryteriów dotyczących okresu powstania niepełnosprawności wnikających z art. 17 ust. 1b ustawy.

Wobec tego należało przyjąć, że organ I instancji przy wydawaniu odmownej decyzji z 27 września 2022 r. dokonał błędnej wykładni prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przez co naruszył ten przepis, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu trafnie wskazał skarżący w skardze, że sam fakt pobierania emerytury nie eliminuje skarżącego z możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Zasadniczo w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2022 r. poz. 933 ze zm.), czy w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2022 r. poz. 504 ze zm.) – dalej zwanej "uerfus".

Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Co do zasady osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, np. emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 uerfus. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 uerfus, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 uerfus). Zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być interpretowana, jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jej realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd zwraca uwagę, że w przypadku tzw. emerytur rolniczych art. 103 ust. 3 oraz art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 uerfus mają odpowiednie zastosowanie, na mocy art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z tym, że w przypadku emerytur rolniczych decyzje w sprawie zawieszenia prawa do emerytury i wstrzymania wypłaty świadczenia wydaje Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy lub pracownik ZUS (art. 36 ust. 1 pkt 4 i 5 i ust. 2 tej ustawy).

Przy czym wadliwe jest stanowisko skarżącego, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać w wysokości różnicy między pobieraną emeryturą, a świadczeniem pielęgnacyjnym bowiem art. 17 ust. 3 ustawy ustala wysokość tego świadczenia w wysokości sztywnej, nie dając podstawy prawnej do jej różnicowania kwotowego, w zależności od konkretnych okoliczności sprawy.

Rację ma skarżący wskazując, że J. P. wymaga stałej i całodobowej opieki, jako osoba w zaawansowanym wieku (94 lat) z którą jest utrudniony kontakt, schorowana ([...], problemy z [...], z poruszaniem się, mającą problemy z [...]), leżąca, pampersowana, niewychodząca samodzielnie z domu (wywiad środowiskowy). O konieczności sprawowania nad J. P. stałej i całodobowej opieki świadczy zakres czynności, które są przy matce skarżącego wykonywane, a które zostały podane w oświadczeniu T. P. (brak daty) i stwierdzone przez pracownika socjalnego w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego.

Sąd zgodził się natomiast z Kolegium, że sytuacja osobista i rodzinna T.P. eliminuje skarżącego z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką J. P..

Rację ma Kolegium twierdząc, że w niniejszej sprawie brak zawiązku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez T. P. z pracy zarobkowej, czy też jej niepodejmowaniem, a koniecznością podjęcia całodobowej opieki nad matką J. P. – osobą z orzeczonym na trwałe znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. e ustawy.

Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że T. P. decyzją Prezesa KRUS z 3 lutego 2017 r. uzyskał prawo do emerytury rolniczej mając 66 lat. J.P. stała się osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności od 3 października 2019 r. (orzeczenie lekarza rzeczoznawcy KRUS z 2 grudnia 2019 r.). Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego T. P.złożył 29 sierpnia 2022 r.

W formularzu oświadczenia (brak daty) T. P. zaznaczył, że nie podejmuje pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką J.P., bo pobiera emeryturę. W protokole wywiadu środowiskowego podał, że jest w stanie zawiesić emeryturę na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, a powodem jest wyższa kwota świadczenia pielęgnacyjnego.

Z powyższego wynika, że T. P. już ponad dwa lata przed uzyskaniem przez matkę znacznego stopnia niepełnosprawności zaprzestał pracy zarobkowej. Data trwałej niezdolności jego matki do samodzielnej egzystencji nie ma żadnego związku z rezygnacją skarżącego z zatrudnienia. T. P. zaprzestał pracy zarobkowej i przeszedł na emeryturę w związku z osiągnięciem przez niego wymaganego wieku emerytalnego, a nie w związku ze stanem zdrowia J. P. zaliczającym ją do grona osób trwale znacznie niepełnosprawnych.

Trafnie też wskazało Kolegium, że nie można uznać, aby pozostający od kilku lat (5 lat) poza rynkiem pracy skarżący, w wieku 72 lat (w dacie wydania zaskarżonej decyzji), nie podejmował pracy zarobkowej tylko i wyłącznie z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Zdaniem Sądu akta sprawy i zasady doświadczenia życiowego dowodzą tego, że T. P. kilka lat temu trwale zrezygnował z zatrudnienia z powodów leżących po jego stronie, a więc ze względu na wiek i chęć wycofania się z aktywności zawodowej na stałe, a ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne podyktowane było chęcią uzyskania wyższego świadczenia (w marcu 2022 r. emerytura wynosiła - 1218,44 zł, a świadczenie pielęgnacyjne – 2119 zł) o czym skarżący zapewne dowiedział się ze źródeł zewnętrznych i skorzystał z pomocy fachowego pełnomocnika ([...] - miejsce zamieszkania skarżącego od [...] – miejsca kancelarii prawnej pełnomocnika, dzieli odległość drogowa ponad 150 km), aby przejść z systemu emerytalnego do systemu świadczeń rodzinnych, ponieważ od kilku lat orzecznictwo sądowoadministracyjne dopuszcza taką możliwość.

Nie można zatem przyjąć jako racjonalnego argumentu, że T. P. jako osoba w wieku 72 lat, od kilku lat niezarobkująca, nagle stała się osobą czynną zawodowo, poszukującą pracy. Sam skarżący w swoich pismach do organu nie manifestował chęci powrotu na rynek pracy, nie podał żadnych konkretnych, zindywidualizowanych okoliczności, które świadczyłyby, że złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne miało ścisły związek z gotowością do podjęcia pracy zarobkowej (np. poprzez zarejestrowanie się jako osoba poszukująca pracy w urzędzie pracy), ale jej niepodejmowaniem, tylko i wyłączne z powodu sprawowania opieki nad matką.

W ocenie Sądu chronologia i korelacja opisanych wyżej zdarzeń świadczy o tym, że zachowanie skarżącego nie miał ścisłego związku z koniecznością sprawowania przez niego stałej i długotrwałej opieki nad matką.

Poza tym z ustaleń organu I instancji (wywiad środowiskowy) wynika, że opieka sprawowana przez skarżącego nie jest opieką wyłączną, ale współopieką. Niektóre czynności opiekuńcze w zakresie załatwiania spraw bieżących (realizacja recept, zakup żywności) wykonuje brat skarżącego G. P., który pomaga bratu w opiece nad matką. Obaj bracia zamieszkujący wspólnie z matką mają zatem możliwość takiego zorganizowania współopieki, aby realizacja obowiązków względem matki nie była dla nich nadmiernie uciążliwa.

Wobec tego Sądu uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] prawidłowo oceniło stan faktyczny niniejszej sprawy na kanwie przesłanek: rezygnacji oraz niepodejmowania przez T. P. pracy zarobkowej celem opieki nad J. P. oraz sprawowania przez skarżącego wyłącznej, osobistej opieki nad matką oraz właściwie stwierdziło brak podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez co organ odwoławczy nie mógł naruszyć art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 kpa oraz art. 17 ust. 1 ustawy, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł, jak w sentencji wyroku.