Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 790/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 28
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 9 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Paweł Dańczak, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 września 2023 roku nr UP-714/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat P. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 510,60 (pięćset dziesięć 60/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21 września 2023 r. nr UP-714/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.), dalej u.s.u.s. - po rozpoznaniu wniosku J. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 sierpnia 2023 r. nr 1547/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

20 czerwca 2023 r. J. W. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku powołał się na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego decyzją 1 sierpnia 2023 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 29 481,83 zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 26 684,91 zł.

Od powyższej decyzji strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że choruje na nowotwór złośliwy szpiku kostnego - nadpłytkowość samoistną, niedokrwienie mózgu, nadciśnienie tętnicze, bóle głowy, zwyrodnienie kręgosłupa i przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka. Ponadto ma niedosłuch, powiększoną śledzionę, bóle kostno-stawowe, zmiany zapalne przerostowe lewej zatoki szczękowej oraz zmiany hiperintensywne w obrazach T2. Wnioskodawca podniósł, że jest chory, jednak żaden lekarz nie skierował go na komisję lekarską. Zaznaczył, że nie posiada majątku i nie pracuje ze względu na stan zdrowia. Dodał, że ZUS w swoich decyzjach przedstawia te same argumenty skutkujące odmową umorzenia. Zaznaczył, że należności dotyczą okresu od 2011 r. i ich spłata ze względu na stan zdrowia i ciężką sytuację rodzinną pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości wynika, że wnioskodawca jest mikroprzedsiębiorcą, a sytuacja finansowa firmy na przestrzeni ostatnich lat kształtowała się następująco: w roku 2021 - przychód wyniósł 2 777,78 zł, w roku 2022 - majątek prywatny oszacowany został na 4 000,00 zł, zobowiązania firmowe to należności w ZUS, zobowiązania prywatne wynosiły 9 000,00 zł. Wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty czy emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 775,00 zł oraz czesne za szkołę w kwocie 150,00 zł, ponosi koszty leczenia w wysokości 150,00 zł. Ponadto strona podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. W., która osiąga dochód w wysokości 684,00 zł brutto oraz synem D. W. (10 lat), który jest uprawniony do świadczenia 500+.

Wnioskodawca podał, że posiada zobowiązania pieniężne: - w bankach w kwocie 5 000,00 zł po 280,00 zł miesięcznie; - u osób fizycznych w kwocie 4 000,00 zł po 70,00 zł miesięcznie. Ww. zobowiązania są spłacane w formie egzekucji prowadzonej przez komornika po 350,00 zł miesięcznie, posiada samochód osobowy marki WV Passat z 2002 r., nie posiada nieruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności, wskazał na brak poprawy sytuacji materialnej.

ZUS ustalił, że 10 września 2021 r. skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej pod nazwą U. J.W. (kod PKD 41.20 Z. roboty budowlane związane z wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych), nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, posiada następców prawnych: żonę – M. W., która pracuje na umowę zlecenie, gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w ostatnich miesiącach, tj. maj-czerwiec 2023 r. wyniosły po 684,00 zł, co daje 537,10 zł netto, lipiec 2023 r. - 705,00 zł, co daje 553,59 zł netto oraz pobiera świadczenie 500+ przyznane na dziecko D. W. od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. w łącznej kwocie 500,00 zł miesięcznie; - córkę I. A. (32 lata); - syna D. W. (10 lat).

Wnioskodawca ma zarejestrowane przyczepę lekką TRAMP TRAIL z 1967 r. i samochód osobowy VOLKSWAGEN PASSAT 1.9 TDI Z 2002 r. Powyższe składniki mienia ruchomego posiadają zbyt niską wartość do dokonania zastawu skarbowego. ZUS ustalił, że strona nie jest właścicielem/współwłaścicielem nieruchomości.

ZUS zweryfikował zadłużenie strony w zakresie ewentualnego ich przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Całość zadłużenia objęta jest czynnym postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym od 5 września 2011 r. dla najstarszych zaległości, kolejne były sukcesywnie obejmowane egzekucją.

Analiza sprawy pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 702) doprowadziła do wniosku, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.), a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis.

Organ odwołał się do treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku wnioskodawcy przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe.

ZUS wskazał ponadto, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż działalność gospodarcza została zawieszona, co nie jest równoznaczne z jej zaprzestaniem. W ocenie organu odwoławczego przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie, których strona wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł. W ocenie organu również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

ZUS stwierdził, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; zadłużenie widniejące na koncie wnioskodawcy zostało skierowane na drogę przymusowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału ZUS; zastosowano środek w postaci zajęcia rachunków bankowych oraz zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatków i innych wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w Zgierzu. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały, zatem przez organ rentowy wyczerpane.

ZUS stwierdził, że dokonane ustalenia dają podstawę do stwierdzenia, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądnym zakresie.

Ponadto organ odwołał się treści do art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365),

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast jest wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych z tego tytułu składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach.

Odnosząc się do przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ZUS zaznaczył, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wnioskodawca powołał się na swoje problemy zdrowotne. Na potwierdzenie przedłożył dokumentację medyczną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie neguje problemów zdrowotnych. Wskazane problemy z całą pewnością są utrudnieniem dla strony w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Strona nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Nie powołała się również na rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. To z kolei wskazuje, że nie ma przeciwskazań do podjęcia przez stronę pracy zarobkowej, np. na etat lub umowę zlecenie. W ocenie organu wnioskodawca ma możliwości pozyskania środków pieniężnych i poprawy swojej sytuacji finansowej. Ponadto działalność gospodarcza została zawieszona, co oznacza, że w każdej chwili może zostać wznowiona.

Zdaniem ZUS również ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

ZUS podkreślił, że skarżący oświadczył, że nie pracuje zarobkowo i jedynym dochodem, jakim dysponuje jego rodzina jest wynagrodzenie żony. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 20 czerwca 2023 r. wskazał, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1 275,00 zł oraz koszty leczenia 200,00 zł. Wnioskodawca nie wyjaśnił, z jakich środków pokrywa bieżące wydatki w wysokości 1 475,00 zł w sytuacji, gdy budżet rodziny skarżącego wynosi ok. 1.000,00 zł.

Organ uznał więc, że sytuacja finansowa jest niejednoznaczna i nie ma możliwości dokonania rzetelnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Osoba, która decyduje się na złożenie wniosku o umorzenie winna liczyć się z tym, że będzie musiała przedstawić swoją sytuację rodzinną i majątkową, oraz że te dane zostaną poddane szczegółowej analizie. Rolą organu jest ocena czy złożone oświadczenia i przedstawione dowody są wystarczające do udzielenia stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

ZUS zaznaczył, że pomimo deklarowania trudnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawca nie korzysta z pomocy państwa, co prowadzi do wniosku, że posiada dochody na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie 600,00 zł.

Organ wskazał też, że strona posiada zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli niż ZUS, które są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika. Zaznaczono, że posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne, bowiem zaciągane były przez wnioskodawcę świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych, a przy tym godził się na ich ewentualne negatywne skutki. Przepisy, na podstawie których ZUS realizuje zadania, jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

ZUS wskazał, że wnioskodawca ma 56 lat i w sprawie nie odnotowano dokumentów, które potwierdzałyby przeciwwskazania zdrowotne czy zawodowe do podjęcia aktywności zarobkowej. Źródłem spłaty zadłużenia wobec ZUS może być wznowienie aktualnie zawieszonej działalności gospodarczej lub podjęcie zatrudnienia. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 14 września 2021 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2023 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 1690) od lipca 2023 r. wynagrodzenie minimalne wynosi 3 600,00 zł brutto (2 784,00 zł netto).

ZUS uznał, że aktualną sytuację, w której strona pozostaje bez pracy, należy uznać za przejściową, ponieważ nie istnieją obiektywne okoliczności, które pozbawiałaby możliwości uzyskiwania dochodów, w tym także na spłatę zaległości wobec ZUS.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. W. zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych, polegających na przyjęciu, iż spłata należności nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, oraz że istnieje możliwość wyegzekwowania należności,

2) naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 28 ust. i ust. 3 a u.s.u.s przez jego nieprawidłową wykładnię, pomimo że umorzenie należności jest uzasadnione,

b) § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przez jego nieprawidłową wykładnię i uznanie, że opłacenie należności nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych,

3c) § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia przez jego błędną wykładnię i uznanie, że przewlekła choroba zobowiązanego oraz jego stan majątkowy i sytuacja rodzinna pozwolą mu na opłacenie należności i nie spowodują zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z 8 grudnia 2023 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy przez ustanowienia adwokata i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (III SPP/Łd 142/23).

W piśmie procesowym z dnia 13 lutego 2024 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji i ponowne rozpoznane sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącego, tj. poprzez umorzenie zadłużeń z tytułu składek. Pełnomocnik wniosła o przyznanie na podstawie art. 205 § 1 -2 p.p.s.a. w związku z art. 250 p.p.s.a. kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały opłacone w całości ani w części na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. 2023 r. poz. 2631 ze zm.). Ponadto na podstawie § 2 pkt 2 ww. rozporządzenia wniosła o przyznanie zwrotu wydatków poniesionych w sprawie w łącznej kwocie 13,60 zł (2 razy 6,80 list polecony do klienta i do Sądu).

W uzasadnieniu pisma procesowego pełnomocnik skarżącego poparła dotychczasowe stanowisko skarżącego, w ocenie którego zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku oraz umorzenia należności z tytułu składek, z tej przyczyny, że opłacenie pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a jego przewlekła choroba, stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwalają mu na opłacenie należności. Pełnomocnik podkreśliła, że stan zdrowia skarżącego, wykazany zaświadczeniami lekarskimi ulega stopniowej degradacji i o ile jeszcze rok temu był w stanie podejmować prace dorywcze (w aktach dowody sprzedaży złomu), to obecnie nie jest w stanie podejmować żadnych prac zarobkowych. Pełnomocnik wskazał na sytuację zdrowotną skarżącego i wskazała, ze skarżący deklaruje, że nie jest w stanie podejmować działalności zarobkowej. Stan zawieszenia działalności gospodarczej wyklucza możliwość rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej w Urzędzie Pracy. Skarżący nie posiada żadnego majątku przedstawiającego ekonomiczną wartość, pozwalającego na spieniężenie i spłatę zobowiązań w jakiejkolwiek części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym stosownie do treści art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 2492 dalej p.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także gdy decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W kontekście powyższego trzeba jeszcze zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż jest on zobowiązany dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów nie wykazała, aby zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 września 2023 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia 1 sierpnia 2023 r. o odmowie J. W. umorzenia należności z tytułu składek. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Zaznaczyć należy, że jest to kolejna sprawa skarżącego dotycząca odmowy umorzenia należności składkowych. Wyrokiem z 29 marca 2023 r. sygn. III SA/Łd 697/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Wyrok jest prawomocny od 23 czerwca 2024 r.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

Odnosząc powyższe rozważania prawne do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ przeprowadził analizę przesłanek wynikających z treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. odnosząc ją do przedstawionej przez stronę skarżącą sytuacji materialnej i osobistej. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ sprawdził i uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia, na których oparł swoje wnioski o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Podobnie jak w poprzednim postępowaniu (sygn. III SA/Łd 697/22) skarżący nie przedstawił klarownie swojej sytuacji majątkowej. Szczegółowe informacje dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o umorzenie składek posiada jedynie wnioskodawca i to strona winna te kwestie wyjaśnić. Nie zwalnia to oczywiście organu administracji z obowiązku podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego. W niniejszej sprawie organ rentowy podjął takie czynności. Wezwał skarżącego do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz o sytuacji materialnej, pouczył go o możliwości składania wyjaśnień i dokumentów na okoliczności mające znaczenie w sprawie (k. 53-54 akt admin.). Skarżący przedłożył kserokopie dokumentów dotyczących zakupu węgla i otrzymania dodatku węglowego.

Odnosząc się do ustalonej przez organ sytuacji skarżącego Sąd podzielił zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji ocenę. W przypadku skarżącego przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Rację ma organ, że przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe.

Sąd podzielił także ocenę dotyczącą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., bowiem skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, lecz ją zawiesił.

Co do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. stanowisko organu nie nosi cech dowolności, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie, których strona wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym -zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł. Ponadto rację ma ZUS, że w przypadku strony nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Stanowisko organu, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi zasługuje na aprobatę, ponieważ nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; zadłużenie widniejące na koncie skarżącego zostało skierowane na drogę przymusowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału ZUS; zastosowano środek w postaci zajęcia rachunków bankowych oraz zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatków i innych wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w Zgierzu. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Niezależnie od powyższego na podstawie cyt. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przypadki zostały określone w powołanym powyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że organ administracji nie naruszył prawa uznając, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Okoliczność, że skarżący ma ograniczone możliwości płatnicze nie może być wyłączną podstawą umorzenia należności z tytułu składek. Sposób określenia przesłanek pozwalających na umorzenie takich należności wskazuje bowiem, że prawodawca dopuścił możliwość wykorzystania tego instrumentu prawnego w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Sąd podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc pojęciem niedookreślonym. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

Zasadne są twierdzenia organu, że w przypadku skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności, o których stanowi § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, skoro skarżący wskazuje, że nie pracuje zarobkowo i dochód jego rodziny to wynagrodzenie żony. Wątpliwości Sądu budzi rzetelność oświadczenia o stanie rodzinnym, bowiem skarżący wskazał, że łączne miesięczne wydatki to kwota: 775 zł opłaty eksploatacyjne, 150 zł koszty związane z leczeniem i czesne za szkołę 150 zł, co łącznie daje kwotę 1075 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że miesięczne jego zobowiązania pieniężne wynoszą 280 zł z tytułu zaciągniętego kredytu w banku w kwocie 5 000 zł, u osób fizycznych miesięcznie 70 zł, a łączna miesięczna kwota spłaty w formie egzekucji komorniczej wynosi 350 zł. Skoro dochód skarżącego wynosi 0 zł, to wątpliwości budzi z czego spłacane są zobowiązania pieniężne w drodze egzekucji komorniczej, Zauważyć należy, że suma wydatków i zobowiązań skarżącego to kwota 1 425 zł, natomiast dochód miesięczny to kwota około 1000 zł. Skarżący nie podał przy tym jak pokrywa bieżące wydatki. Podał tylko, że majątek prywatny wynosi 4 000 zł.

Twierdzenie organu, że sytuacja finansowa skarżącego jest niejednoznaczna jest prawidłowe. Sąd zauważa również, że skarżący w oświadczeniu o stanie majątkowym wskazał, że nie posiada domu ani żadnej innej nieruchomości. Tymczasem w skardze podał, że ponosi kwotę 280 zł tytułem podatku od nieruchomości, tak samo we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie załączona przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego decyzja Burmistrza Miasta Ozorkowa z dnia 6 lutego 2023 r. potwierdza opłacanie podatku od nieruchomości ustalonego dla M. W. na rok 2023 w wysokości 281 zł, płatnego w miesięcznych ratach. Wymieniona jednak kwota dochodu 684 zł brutto żony, przy wyżej wskazanych wydatkach, nie jest wystarczająca do utrzymania trzyosobowej rodziny, w skład której wchodzi: skarżący, żona M. W. i syn D.. Nawet przy uwzględnieniu kwoty 500+ dla syna oraz wykazanej przez skarżącego kwoty 513 zł uzyskanej na podstawie umów sprzedaży złomu w kwietniu i w maju 2023 r. Zauważyć również należy, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, a w skardze podaje koszty leczenia już w wyżej kwocie, tj. 320 zł (100 zł leki, 220 wizyty lekarskie).

W sytuacji, gdy strona nie ujawnia całej swojej sytuacji materialnej (tzn. nie ujawnia wszystkich swoich dochodów), to brak jest podstaw do uznania, że została spełniona przesłanka z § 3 pkt 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Po dokładnym wyjaśnieniu całej swojej sytuacji materialnej wnioskodawcy organ rentowy może dokonać analizy tej sytuacji i następnie wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości.

Organ rentowy słusznie uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą niezdolną do pracy. Strona choruje na złośliwy nowotwór szpiku kostnego (nadpłytkowość samoistna) i pozostaje pod opieką hematologa. Ma również inne schorzenia (nadciśnienie tętnicze, przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka i zwyrodnienie kręgosłupa). Skarżący nie przedłożył jednak żadnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego, że z uwagi na chorobę nowotworową jego zdolność do pracy jest ograniczona bądź w ogóle jest niezdolny do pracy. W związku z czym zasadnie organ uznał, że przesłanka z § 3 pkt 3 rozporządzenia nie zachodzi. W sytuacji gdy skarżący nie przedłożył żadnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego, że ze względu na chorobę nowotworową ma organiczną zdolność do pracy, to organ rentowy trafnie uznał, że jest on zdolny do pracy. Skoro jest on zdolny do pracy, to ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Ponadto zasadnie organ stwierdził, że skarżący ma możliwość zarejestrowania się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, pomimo że jego działalność gospodarcza nie została zlikwidowana, lecz zawieszona. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit f) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 735 ze zm.) ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym - oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g oraz i-m oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3, 4 i 4a, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkołach dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły oraz uczącej się w branżowej szkole II stopnia i szkole policealnej, prowadzącej kształcenie w formie stacjonarnej lub zaocznej, lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli nie złożyła wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po złożeniu wniosku o wpis zgłosiła do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wniosek o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej i okres zawieszenia jeszcze nie upłynął.

W ocenie sądu istnieje realna możliwość chociażby częściowej spłaty zadłużenia w przyszłości w razie podjęcia przez skarżącego pracy. Umorzenie w chwili obecnej zadłużenia składkowego uniemożliwia organowi odzyskanie zaległości w przypadku ewentualnej poprawy w przyszłości sytuacji materialnej skarżącego, czego nie można wykluczyć. Skarżący ma 56 lat, a więc przed nim jest 9 lat pracy zarobkowej do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego. Jego żona ma 45 lata, a więc ma 15 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego.

Uzasadnione jest zatem przyjęcie wniosku, że umorzenie obecnie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne. Nawet zatem gdyby wobec skarżącego spełniona zostałaby jedna z przesłanek, o których mowa w § 3 ust.1 rozporządzenia to i tak ważny interes publiczny przemawiałby przeciwko uwzględnieniu wniosku.

Z przyczyn oczywistych wobec strony nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Sąd ponadto wyjaśnia, że nawet w sytuacji spełnienia którejś z przesłanek określonych w § 3 ust.1 rozporządzenia nie oznacza to automatycznie konieczności umorzenia należności z tytułu składek. Mimo spełnienia takiej przesłanki można odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie zaległości składkowych jeżeli przeciwko takiemu umorzeniu przemawiałby ważny interes publiczny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r. sygn. II GSK 141/07 i z 14 marca 2012 r. sygn. II GSK 203/11 , publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają więc podniesione argumenty co do ciążących na stronie innych zobowiązań. Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z 18 stycznia 2011r. sygn. II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, istnieje ważny interes publiczny przemawiający przeciwko umorzeniu zaległości składkowych skarżącego. Jest nim realna możliwość chociażby częściowej spłaty zadłużenia w przyszłości. Skarżący jest w średnim wieku i być może w najbliższym czasie podejmie pracę zarobkową, jego sytuacja materialna ulegnie poprawie co umożliwi mu chociaż częściową spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Dodać należy, że w styczniu 2024 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4 242 zł.

Podkreślić trzeba, że skarżący ma również możliwość zawarcia z ZUS umowy ratalnej w celu spłaty zaległości i ustalenia składki stosownie do aktualnych możliwości płatniczych, o czym był informowany przez Zakład. Skarżący powinien wziąć pod uwagę, że rata może zostać określona w bardzo niskiej wysokości, tak aby nie wpływać negatywnie na całość budżetu domowego.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności należy stwierdzić, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu wyroku przez Sąd, może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest bowiem zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. 2023 r. poz. 2631 ze zm.). Jednakże z uwagi na wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. akt SK 66/19, SK 78/21, SK 53/22, SK 85/22 oraz SK 83/19 i orzeczoną nimi niekonstytucyjność stawek opłat określonych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu i w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 2437) oraz wskazywaną przez Trybunał konieczność zasądzania na rzecz pełnomocników z urzędu opłat nie niższych niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru, a więc przy uwzględnieniu rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz w sprawie opłat za czynności radców prawnych, sąd, mając na względzie dyspozycję art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, postanowił przyznać pełnomocnikowi wynagrodzenie obejmujące opłatę w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) w kwocie 480 zł.

Dodać należy, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763) weszło w życie w dniu 5 czerwca 2024 r. Natomiast wyrok w niniejszej sprawie WSA w Łodzi wydał w dniu 9 kwietnia 2024 r., a więc przed wejściem w życie ww. rozporządzenia.

Na koszty postępowania złożyło się: wynagrodzenie adwokata 480 zł, wydatki pełnomocnika w kwocie 13,60 zł (2 razy 6,80 list polecony do klienta i do Sądu) oraz opłata skarbowa od substytucji 17 zł.

eg