Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 390/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 74 ust. 3a, art. 66 ust. 1 , art. 71  87, art. 80, art. 3 ust. 1 pkt 8, art. 62, art. 81 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1029
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - t.j.
article: par. 2 ust. 1 pkt 51 lit b)
journal: Dz.U. 2019 poz 1839
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znaczącą oddziaływać na środowisko

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2023 r. sprawy ze skarg B. S. i J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia 14 września 2022 r. nr [...], znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego B. S. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej J. W. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia 25 marca 2023 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza R. z dnia 14 września 2022 r., nr [...], orzekającej o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na: "budowie 4 kurników kur niosek o łącznej obsadzie 734 880 szt. (2939,52 DJP) wraz z obiektami towarzyszącymi na terenie fermy drobiu w miejscowości W., gmina R." obejmującego działki ew. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obręb W. (należące do wnioskodawcy) oraz działkę ew. nr [...], obręb W. (do której tytułem prawnym wnioskodawca będzie dysponował).

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 04 maja 2021 r. inwestor tj. spółka F. Spółka z o.o. z siedzibą w miejscowości Ż., wystąpił o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach na realizację przedsięwzięcia polegającego na "budowie 4 kurników kur niosek o łącznej obsadzie 734 880 szt. (2939,52 DJP) wraz z obiektami towarzyszącymi na terenie fermy drobiu w miejscowości W., gmina R.". W ramach przedmiotowej inwestor planuje budowę 4 kurników dla kur niosek o łącznej obsadzie 734 880 szt. (2 939,52 DJP) wraz z obiektami towarzyszącymi na terenie istniejącej już fermy drobiu. Obiekty powstać mają na działkach nr [...] i [...] obręb W., gmina R.. W planowanych kurnikach przewidziano chów kur niosek w technologii wolierowej. Ponadto w ramach inwestycji zaplanowano budowę 12 silosów paszowych o pojemności ok. 50 m3 każdy (po 3 sztuki przy każdym kurniku), budowę pakowni jaj oraz budowę zbiornika na ścieki o pojemności do 12 m3.

Z uwagi na fakt, iż planowana inwestycja zgodnie z § 2 ust. 1 pkt. 51 lit b) oraz

§ 3 ust. 1 pkt. 99 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839) kwalifikowana jest do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których opracowanie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest wymagane, inwestor wraz z wnioskiem przedłożył Burmistrzowi R. raport oddziaływania inwestycji na środowisko z dnia 14 kwietnia 2021 r.

W toku postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko Burmistrz R. pismem z dnia 17 maja 2021 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania informując jednocześnie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego zawiadomienia.

W dniu 27 maja 2021 r. B. S. - sołtys wsi W. wystąpił z wnioskiem o uznanie za stronę w toczonym się postępowaniu. Dnia 21 maja 2021 r. L. B., J. W., R. C., K. C., R. G., H. G., A. M., K. K. oraz H. M. także wystąpili z wnioskiem o uznanie za strony w toczonym się postępowaniu (k. 24 akt adm. I inst.). Burmistrz R. odrębnymi postanowieniami z 02 czerwca 2021 r. (k. 25 – 38 akt adm. I inst.) dopuścił na prawach strony wszystkich wnioskujących.

W dniu 31 maja 2021 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. postanowieniem nr [...] zaopiniował pozytywnie przedłożony wniosek w zakresie wymagań higienicznych i zdrowotnych do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na "budowie 4 kurników kur niosek o łącznej obsadzie 734 880 szt. (2939,52 DJP) wraz z obiektami towarzyszącymi na terenie fermy drobiu w miejscowości W., gmina R.".

W dniu 29 czerwca 2021 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P. pismem wystąpił do Burmistrza R. z wnioskiem o wskazanie zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnego poziomu hałasu w środowisku (Dz. U. z 2014r., poz. 112) terenów podlegających ochronie akustycznej.

Burmistrz R. pismem z dnia 01 lipca 2021 r. stwierdził, że tereny znajdujące się wokół planowanej inwestycji są głównie terenami zabudowy mieszkaniowej oraz zagrodowej. Znaczna część terenów wykorzystywana jest rolniczo (grunty rolne), duże obszary stanowią też lasy. W odległości około 700 m znajduje się także teren z czasowym przebywaniem dzieci - (park zabaw). Szczegóły przedstawiła mapa - załącznik do pisma.

W dniu 30 czerwca 2021 r. Marszałek Województwa W. postanowieniem nr [...] zaopiniował pozytywnie realizację planowanego przedsięwzięcia polegającego na "budowie 4 kurników kur niosek o łącznej obsadzie 734 880 szt. (2939,52 DJP) wraz z obiektami towarzyszącymi na terenie fermy drobiu w miejscowości W., gmina R.".

Dnia 05 sierpnia 2021 r. do Urzędu Miejskiego Gminy R. wpłynęło uzupełnienie do raportu oddziaływania inwestycji na środowisko zgodnie z pismem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. z dnia 07 lipca 2021 r. nr [...] Inwestor sam przekazał uzupełnienie do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P.. Przedmiotowe uzupełnienie w dniu 09 sierpnia 2021 r. zostało przekazane także do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. celem uzgodnienia.

W dniu 18 października 2021 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P. zobligował inwestora do uzupełnienia raportu oddziaływania inwestycji na środowisko. Pismo zostało bezpośrednio skierowane do inwestora. W odpowiedzi organ I instancji poinformował, że po kolejnej wnikliwej analizie charakterystyki terenów sąsiadujących z działkami Inwestora tj. [...], [...] oraz [...], [...], [...], [...], [...], [...] obręb W. stwierdzono, że działki zabudowane są obiektami zabudowy mieszkaniowej.

W dniu 18 lutego 2022 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P. postanowieniem nr [...] odmówił uzgodnienia w toku postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Jednocześnie w dniu 25.02.2022 r. Organ ten pismem nr [...] przesłał zgromadzone w toku postępowania uzupełnienia do raportu.

Zgodnie z art. 33 ust. 1, w związku z art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022 r. poz. 1029 tj.), w dniu 09 marca 2022 r. podano do publicznej wiadomości na okres co najmniej 30 dni informacje o złożonym wniosku, trybie załatwienia sprawy oraz możliwościach składania uwag i wniosków (tablica ogłoszeń Urzędu Miejskiego Gminy R. oraz BIP R.).

W dniu 14 marca 2022 r. pojawiły się nowe okoliczności w sprawie w postaci sporządzonego uzupełnienia do raportu oddziaływania na środowisko. W związku z powyższym w dniu 30 marca 2022 r. Burmistrz R. na podstawie art. 77 ust. 1 pkt 1 i 2 ust. 2, ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022 r. poz. 1029 tj.) wystąpił do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P., Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P., Marszałka Województwa W. oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. o uzgodnienie warunków realizacji planowanego przedsięwzięcia.

Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w P. postanowieniem z dnia 01 kwietnia 2021 pismem nr [...] uzgodniło realizację planowanego przedsięwzięcia w wariancie zaproponowanym przez inwestora. Burmistrz R. wystąpił dnia 13 kwietnia 2022 r. do inwestora z pismem w sprawie wyjaśnienia rozbieżności danych zawartych we wniosku i załączonym do niego raporcie oddziaływania na środowisko.

W dniu 12 kwietnia 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. pismem nr [...] podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko z dnia 31 maja 2021 r. wyrażone postanowieniem nr [...] ([...]).

W dniu 10 maja 2022 r. inwestor przedłożył żądane przez Burmistrza i Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska wyjaśnienia do uzupełnień do raportu, które niezwłocznie zostały przekazane do uzgodnień.

Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w dniu 01 czerwca 2022 r. wystąpił do Burmistrza R. o zajęcie stanowiska w sprawie pełnej, ostatecznej nazwy przedsięwzięcia. W dniu 03 czerwca 2022 r. Burmistrz R. na podstawie art. 77 ust. 1 pkt 1 i 2 ust. 2, ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022 r. poz. 1029 tj.) wystąpił do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P., Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P., Marszałka Województwa W. oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. o uzgodnienie warunków realizacji planowanego przedsięwzięcia. Powodem nowego wystąpienia było doprecyzowanie przez Inwestora nazwy przedsięwzięcia. Parametry oraz charakterystyka przedsięwzięcia nie uległy zmianie.

W dniu 13 czerwca 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko z dnia 31 maja 2021 r. wyrażone postanowieniem nr [...] ([...]). W dniu 06 lipca 2022 r. Marszałek Województwa W. podtrzymał swoje stanowisko z postanowienia z dnia 30czerwca 2021 r. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2022 r. nr [...] Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P. uzgodnił w toku postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizację przedmiotowego przedsięwzięcia. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w P. pismem z dnia 13 czerwca 2022 r. podtrzymało swoje stanowisko z postanowienia z dnia 01 kwietnia 2021 pismem nr [...]

Zgodnie z art. 33 ust. 1, w związku z art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022 r. poz. 1029 t.j.), w dniu 08 lipca 2022 r. podano do publicznej wiadomości na okres co najmniej 30 dni informacje o złożonym wniosku, trybie załatwienia sprawy oraz możliwościach składania uwag i wniosków (tablica ogłoszeń Urzędu Miejskiego Gminy R., Tablica ogłoszeń wsi W. oraz BIP R.).

W dniu 16 sierpnia 2022 r. zgodnie z art. 10 §1 k.p.a. Burmistrz R. zawiadomił strony postępowania o możliwości zapoznania się ze zebranym materiałem dowodowym w sprawie w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma.

W dniu 12 sierpnia 2022 r. do Urzędu Miejskiego Gminy R. wpłynął wniosek B. B. o uznanie za stronę w toczonym postępowaniu. Burmistrz R. dopuścił do udziału jako stronę B. B. doręczając jej decyzję organu I instancji (k. 378, 425 akt adm. I inst.).

W sprawie wpływały również protesty mieszkańców przeciwko przedmiotowej inwestycji.

Decyzją nr [...] z dnia 14 września 2022 r. Burmistrz R. na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 4, art. 82 ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2022 r. poz. 1029) określił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na: "budowie 4 kurników kur niosek o łącznej obsadzie 734 880 szt. (2939,52 DJP) wraz z obiektami towarzyszącymi na terenie fermy drobiu w miejscowości W., gmina R." obejmującego działki ewid. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obręb W. (należące do wnioskodawcy) oraz działkę ewid. nr [...], obręb W. (do której tytułem prawnym wnioskodawca będzie dysponował).

W uzasadnieniu, po przytoczeniu powyższego stanu faktycznego organ wskazał, że w związku z tym, że planowane przedsięwzięcie zalicza się do instalacji do chowu lub hodowli drobiu o liczbie stanowisk większej niż 40 000, na podstawie art. 201 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1973 z późn. zm.) oraz pkt 6 ppkt 8 lit. a załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. 2014 poz. 1169), wnioskodawca przed rozpoczęciem działalności będzie zobowiązany uzyskać zmianę posiadanego pozwolenia zintegrowanego. W związku z powyższym, w raporcie przedstawiono porównanie proponowanej technologii z najlepszymi dostępnymi technikami (BAT).

Dalej wskazano, że planowane przedsięwzięcie zlokalizowane zostanie poza obszarami chronionymi na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r. poz. 916). Najbliżej położony obszar [...]: obszar mający znaczenie dla W. oddalony jest o około 8,5 km od granic inwestycji. W bezpośrednim sąsiedztwie inwestycji znajdują się pola uprawne, lasy, droga, pojedyncza zabudowa zagrodowa. Pozostała zabudowa mieszkaniowa zlokalizowana jest w odległości ok. 0,5 km. Najbliższe, niewielkie zbiorniki wodne znajdują się w odległości powyżej 100 m.

Burmistrz podał, że przedsięwzięcie będzie realizowane na gruncie ornym. Stwierdzono występowanie zbiorowisk antropogenicznych, głównie zbiorowisk pól uprawnych, a także zbiorowisk dziko rosnących roślin na obrzeżach użytków. Zbiorowiska te zbudowane są z gatunków obcych i częściowo rodzimych, są to siedliska skrajnie przekształcone oraz nowo powstałe zbiorowiska synantropijne. Podczas oględzin terenu nie odnotowano występowania chronionych gatunków roślin i grzybów. Na terenie przedsięwzięcia oraz w jego bezpośrednim sąsiedztwie stwierdzono występowanie chronionych gatunków: jeża, kreta europejskiego, ryjówki aksamitnej. W związku z powyższym zobowiązano wnioskodawcę, aby na etapie prowadzenia prac ziemnych regularnie kontrolować wykopy, a uwięzione w nich zwierzęta niezwłocznie przenosić w bezpieczne miejsce. W obrębie fermy nie stwierdzono gniazd ptasich. Czasowo pojawiają się: kowalik, sikora bogatka, mazurek, strzyżyk. Na terenie planowanego przedsięwzięcia nie występują drzewa oraz krzewy.

Dalej organ podał, że uwzględniając warunek zawarty w decyzji oraz mając na uwadze lokalizację inwestycji poza obszarami chronionymi, na terenie przekształconym antropogenicznie nie przewiduje się znacząco negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na etapie realizacji, eksploatacji i likwidacji na środowisko przyrodnicze, w tym na bioróżnorodność rozumianą jako liczebność i kondycję populacji występujących gatunków, w szczególności gatunków chronionych, rzadkich lub ginących oraz ich siedliska, w tym utraty, fragmentacji lub izolacji siedlisk oraz zaburzenia funkcji przez nie pełnionych, a także wpływu na ekosystemy - ich kondycję, stabilność, odporność na zaburzenia, fragmentację i pełnione funkcje w środowisku. Inwestycja nie powinna także spowodować nadmiernej eksploatacji lub niewłaściwego wykorzystania zasobów przyrodniczych, czy przyczynić się do rozprzestrzeniania się gatunków obcych. Ze względu na lokalizację planowanej inwestycji poza obszarami chronionymi nie nastąpi również negatywne oddziaływanie inwestycji na gatunki, siedliska gatunków lub siedliska przyrodnicze będące przedmiotami ochrony obszarów [...], integralność obszarów [...] lub ich powiązanie z innymi obszarami chronionymi.

Jednocześnie wskazuje się, że prace związane z realizacją przedsięwzięcia, niezależnie od terminu ich realizacji, mogą powodować naruszenie zakazów określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz. U. 2014, poz. 1408), rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. 2014, poz. 1409) i rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. 2016, poz. 2183 z poźn. zm.). Przed przystąpieniem do prac sprzecznych z zakazami określonymi w wyżej cytowanych aktach prawnych należy uzyskać zezwolenia właściwego organu na odstępstwa od zakazów obowiązujących w stosunku do danego gatunku.

Organ I instancji stwierdził, że ocena oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko, przedstawiona w zebranej w sprawie dokumentacji, dokonana została w oparciu o szczegółowe informacje i konkretne założenia przyjęte do analiz, w tym położenie planowanych obiektów na terenie inwestycyjnym. Dla lokalizacji planowanych obiektów wskazanych w raporcie wykazano dochowanie norm jakości środowiska określonych w obowiązujących przepisach. Mając powyższe na uwadze, przy zachowaniu wszelkich ustaleń zawartych w raporcie i uzupełnieniach oraz spełnieniu warunków realizacji przedsięwzięcia wskazanych w niniejszej decyzji, przedmiotowa inwestycja nie będzie powodowała przekroczenia standardów jakości ochrony środowiska. Realizacja planowanego przedsięwzięcia zgodnie z uwarunkowaniami określonymi w niniejszej decyzji oraz zgodnie z postanowieniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. nr [...] z dnia 23 czerwca 2022 r., oraz postanowieniem Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. nr [...] z dnia 05 października 2021 r. nie będzie powodowała przekroczeń norm jakości ochrony środowiska i pozwoli dotrzymać standardów jakości środowiska.

Ze względu na szczegółowy i jednoznaczny opis planowanej do zastosowania technologii oraz stosowanych środków mających na celu minimalizację negatywnego oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, nie stwierdzono konieczności ponownego przeprowadzenia oceny jego oddziaływania na środowisko, w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli B. B. i K. B. oraz H. G., R. G., J. W., L. B. oraz B. S..

Odwołujący się podnieśli zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, 77, 78 i 107 § 3 k.p.a. polegające na braku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, kwestii odorowego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, zwłaszcza na warunki życia lokalnej społeczności, nieuwzględnienia żądań stron przeprowadzenia dowodu z opinii dotyczącej uciążliwości zapachowych, brak weryfikacji opinii organów uzgadniających. Nadto Odwołujący się zarzucili naruszenie art. 62 ust. 1 pkt. 1 lit. a i art. 80 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022, poz. 1029), poprzez brak własnej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, a w szczególności na warunki życia i zdrowia ludzi, pominięciu wyniku postępowania z udziałem lokalnej społeczności i ich sprzeciwu, a także art. 3 ust. 2 tejże ustawy. Odwołujący się zarzucili organowi I instancji naruszenie art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. 2001, poz. 129 ze zm.) poprzez brak zapobiegania negatywnym oddziaływaniom przedsięwzięcia na środowisko, a nadto art. 144 tejże ustawy oraz przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. (Dz. U. 2007, nr 120, poz. 826) w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku i przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomu niektórych substancji w powietrzu poprzez brak prawidłowych ustaleń czy eksploatacja istniejącej i planowanej inwestycji nie spowoduje przekroczenia określonych tymi przepisami dopuszczalnych poziomów wprowadzanych do powietrza szkodliwych gazów i emisji hałasu.

Odwołujący w trybie art. 142 k.p.a. zaskarżyli także wydane w toku postępowania postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie:

- postanowienie Marszałka Województwa W. z dnia 30 czerwca 2021 r. Nr [...], w którym pozytywnie zaopiniował planowane przedsięwzięcie,

- postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. z dnia 23 czerwca 2022 r. Nr [...], w którym uzgodnił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedmiotowej inwestycji.

W uzasadnieniach Odwołujący się podkreślili, że organ I instancji nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie spodziewanego natężenia emisji odorowych planowanej inwestycji, a stosownych przepisów nie zwalnia organu z poczynienia ustaleń w tym zakresie. Zdaniem Odwołujących się niezbędne w sprawie jest przeprowadzenie dowodu z opinii z zakresu uciążliwości odorowej, która winna być sporządzona przez niezależnego eksperta. W uzasadnieniu zwrócono uwagę na konieczność badania wpływu planowanego przedsięwzięcia na zdrowie psychiczne ludzi (art. 3 ust. 2 ustawy), a także ryzyka naruszenia ich prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Zdaniem Odwołujących się nie bez znaczenia jest również fakt, iż inwestor nie posiada tytułu prawnego do działki o nr ew. [...] - nie jest jej właścicielem, choć według raportu emisje planowanej inwestycji obejmują teren tej działki. W konsekwencji powyższego organ ustalił nieprawidłowo obszar "terenu zakładu" Inwestora. Uzasadniając zaskarżenie postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. z dnia 23 czerwca 2022 r. Nr [...], w którym uzgodnił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedmiotowej inwestycji Odwołujący się wskazali, że nie zgadzają się z tym rozstrzygnięciem. Wątpliwości Odwołujących się wzbudzało początkowo odmowne stanowisko tego organu oraz stwierdzenie, że nie można wykluczyć, że planowana inwestycja będzie negatywnie oddziaływać na życie i zdrowie ludzi, a także komfort mieszkańców wsi.

W odwołaniu z dnia 14 października 2022 r. wniesionym przez B. B. oraz K. B. Odwołujący się podnieśli zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, naruszenie art. 8 k.p.a. a także art. 7, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 107 ust. 1 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie o dokumenty przedłożone przez inwestora, bez własnej ich oceny, niedostateczne wyjaśnienie kwestii odorowego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia oraz emisji hałasu, zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Odwołujący się zarzucili również naruszenie art. 62 ust. 1 pkt. 1a ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022, poz. 1029), poprzez brak rozpatrzenia istoty sprawy tj. wpływu inwestycji na środowisko oraz ludność, a także art. 37 ust. 1 i 2 w zw. z art. 85 ust. 2 pkt. 1 ppkt a tejże ustawy poprzez nieustosunkowanie się do podnoszonych zarzutów, a dotyczących kwestii odorowej i akustycznej wobec występujących siedlisk ptaków, w tym ptaków chronionych. Odwołujący wnieśli o uchylenie decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 29 marca 2023 r. na podstawie art. 66, art. 71 ust. 2, art. 75 ust. 1 pkt 4, art. 77, art. 82, art. 84 oraz art. 85 ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2022 r. poz. 1029), sprostowaną postanowieniem SKO w P. z 08 maja 2023 r. orzekało o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia SKO w pierwszej kolejności przytoczyło dotychczasowy stan faktyczny sprawy; następnie odwołało się do treści przepisów art. 72 ust. 2 pkt 1 i 2, ust. 3, art. 75 ust. 1 pkt 4, art. 62 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko.

Dalej SKO wskazało, że planowane przedsięwzięcie wymienione zostało w § 2 ust. 1 pkt. 51 b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. 2019, poz. 1839). Dla tego typu przedsięwzięć przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko jest obowiązkowe. Kolegium odniosło się do zarzutu uznania za wiarygodny raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko przedłożony przez inwestora i kilkukrotnie uzupełniany, choć jest to dokument prywatny. Podało, że zdaje sobie sprawę, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest jednym z najważniejszych elementów postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, mającym ułatwić ustalenie wszystkich potencjalnych zagrożeń związanych z realizacją planowanego przedsięwzięcia. Jednakże należy zwrócić uwagę, że "Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko ma charakter dokumentu prywatnego inwestora będącego dowodem w postępowaniu administracyjnym. Raport oceniany jest przez organ wydający decyzję określającą uwarunkowania środowiskowe, a uczestnicy postępowania mają możliwość zgłoszenia zastrzeżeń dotyczących tego dowodu. Powyższe oznacza zdaniem SKO, że organ rozpatrujący wniosek o wydanie decyzji środowiskowej ma obowiązek zweryfikować gruntownie informacje zawarte w raporcie. Odnosząc się do zarzutu Kolegium wskazało, że raport znajdujący się w aktach sprawy, sporządzony na potrzeby niniejszego postępowania, zawiera wszystkie elementy określone w art. 66 ustawy. Poza zdawkowym zarzutem, że Raport jest lakoniczny i niepełny, a analizy "pisane pod określoną z góry tezę" Odwołujący się nie poparli tego zarzutu na przykład ekspertyzą, która w sposób udokumentowany wskazywałaby na wady Raportu i analiz.

Zdaniem organu odwoławczego wbrew stanowisku zawartemu w odwołaniu, organ I instancji dokonał odpowiedniej oceny raportu. Fakt, iż ocena ta jest niezgodna z oczekiwaniami odwołujących nie czyni ani raportu, ani dokonanej przez Burmistrza R. jego analizy wadliwymi. Reasumując, rację mają Odwołujący się, że raport opracowywany został na zlecenie podmiotu zainteresowanego realizacją przedsięwzięcia czyli Inwestora, ale organ I instancji ocenił go wszechstronnie, realizując w sposób prawidłowy wymogi postępowania dowodowego określone w art. 7, 77 i 80 k.p.a. Organ II instancji podkreślił także, że raport oddziaływania na środowisko i idące w ślad za nim uzupełnienia sporządzone zostały przez specjalistę spełniającego wymagania art. 74a ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.

Dalej argumentowano, że organ I instancji dokonał własnej oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, choć niezgodnej z oczekiwaniami Odwołujących się, wyjaśniając szczegółowo w uzasadnieniu decyzji działanie systemów wentylacyjnych w istniejących i projektowanych budynkach inwentarskich, którymi wyprowadzane będą zanieczyszczenia pochodzące z procesów chowu kur nieśnych, w tym substancje odorotwórcze powstające w wyniku rozkładu produktów przemiany materii tych ptaków. Burmistrz R. prawidłowo przeanalizował wykonane obliczenia rozprzestrzeniania się substancji wprowadzanych do powietrza, z których wynika, że emisje te nie będą powodować przekroczenia dopuszczalnych wartości w powietrzu oraz dopuszczalnych częstości przekroczeń określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2010 r. Nr 16, poz. 87) poza terenem, do którego wnioskodawca posiada tytuł prawny oraz, że będą dotrzymane standardy jakości powietrza określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2021 r. poz. 845). W związku z tym spełnione będą zdaniem SKO wymagania w zakresie ochrony powietrza określone w przepisach. Organ słusznie też zwrócił uwagę, że przeanalizowano skumulowane oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia z innymi istniejącymi już przedsięwzięciami znajdującymi się w okolicy.

Gruntownej analizie poddana została także kwestia hałasu - organ I instancji dokonał weryfikacji dopuszczalnego poziomu hałasu dla zabudowy jednorodzinnej, które zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. z 2014 r. poz. 112) wynoszą 50 dB w porze dziennej i 40 dB w porze nocy.

SKO wskazało, że jak wynika z akt sprawy, źródłem hałasu na terenie przedsięwzięcia będzie system wentylacji mechanicznej w istniejących i projektowanych budynkach inwentarskich, praca sprężarki podczas rozładunku paszy do silosów, praca pompy podczas wypompowywania ścieków ze zbiorników oraz agregaty prądotwórcze. Źródłem hałasu będzie także ruch pojazdów ciężkich, związany m.in. z dostarczaniem paszy, transportem jaj, wywozem nieczystości i odbiorem pomiotu. Ruch pojazdów odbywał się będzie wyłącznie w porze dnia. W ciągu najniekorzystniejszych 8 godzin pory dnia przewiduje się przejazd do 17 pojazdów ciężkich. W założeniach do analizy akustycznej zastosowano pełne założenia, tj. analiza akustyczna została przeprowadzona z uwzględnieniem pracy wentylatorów o ściśle określonych parametrach akustycznych, które zapewniają dotrzymanie standardów akustycznych środowiska. Powyższe założenia dotyczące liczby, parametrów wentylatorów, zastosowania na wentylatorach ściennych kurnika K1 osłon akustycznych obniżających poziom hałasu o 13 dB oraz ograniczenia pracy wentylatorów dachowych w każdym z istniejących kurników K7- K12 do 25% mocy i nieprowadzenia ruchu pojazdów w porze nocy zostały uwzględnione w warunkach realizacji inwestycji. Dla powyższych warunków w raporcie wykonano obliczenia rozprzestrzeniania się hałasu w środowisku i wyznaczono poziom hałasu emitowanego przez Inwestora. Kolegium po przeanalizowaniu obliczeń doszło do tożsamych wniosków i ustaleń - hałas związany z działalnością Inwestora nie spowoduje przekroczenia dopuszczalnych poziomów określonych w cytowanym rozporządzeniu w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu.

Kolegium wzięło pod uwagę także pozytywne stanowisko organów współdziałających przy wydaniu decyzji tj. postanowienie Marszałka Województwa W. z dnia 30 czerwca 2021 r. Nr [...], w którym pozytywnie zaopiniował planowane przedsięwzięcie oraz postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. z dnia 23 czerwca 2022 r. Nr [...], w którym uzgodnił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedmiotowej inwestycji. Żaden z tych organów nie stwierdził, że raport w swym ostatecznym kształcie nie spełniał wymogów określonych w art. 66 ust. 1 ustawy środowiskowej, co umożliwiałoby analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 tej ustawy, tj. oceny bezpośredniego i pośredniego wpływu danego przedsięwzięcia na środowisko.

Reasumując organ podał, że z danych zwartych w raporcie wynika, iż wielkość emisji nie będzie przekraczać dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dna 24 sierpnia 2012 r., w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2012 r. poz. 1031) oraz wartości odniesienia substancji w powietrzu, w tym dopuszczalnych częstości przekroczeń określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu

Kolegium podało, że dokonując ponownej analizy przedstawionego w tej sprawie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko wraz z jego uzupełnieniami, uznało, że nie budzi on zastrzeżeń, nie zawiera nieścisłości i nieprawidłowości, wobec czego brak jest podstaw, aby odmówić mu wiarygodności. Z przedmiotowego raportu wynika, że planowana inwestycja - przy uwzględnieniu zaleceń zawartych w raporcie - nie spowoduje zagrożeń dla środowiska naturalnego oraz nie pogorszy warunków życia ludzi.

Niesłuszny jest także zdaniem organu odwoławczego zarzut dotyczący braku badania i oddziaływania odorów na środowisko, gdyż w tym zakresie nie wskazano jakichkolwiek braków w zebranym w sprawie materiale dowodowym, jak i wadliwego sposobu jego oceny. Wbrew zarzutom odwołania, organ I instancji szczegółowo wyjaśnił i uzasadnił przyczyny odstąpienia od zlecenia "ekspertyzy zapachowej" dla planowanej inwestycji. Słusznie zważył organ I instancji, że nie jest możliwe dokonanie obliczeń rozprzestrzeniania się odorów, ponieważ nie ma prawnie usankcjonowanych wskaźników, jak i dopuszczalnych norm. Jakiekolwiek pomiary i odnoszenie się do konkretnych stężeń przy obecnym stanie wiedzy dają zbyt duży rozrzut wyników uniemożliwiając jednoznaczne wyniki analizy. Próby szacowania uciążliwości odorowych opierające się na stężeniu ou/s, a także przyrównywania wyników do nieistniejącej wartości dopuszczalnej i w opinii Ministerstwa Środowiska nie mają sensu. W odniesieniu do kwestii uciążliwości zapachowym Kolegium wyjaśniło, że mimo wynikającego z art. 85 Prawa ochrony środowiska (ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. -Prawo ochrony środowiska) obowiązku ochrony powietrza ustawodawca nie przewidział w polskim porządku prawnym ochrony powietrza przed zapachami, a jedynie przed określonymi substancjami w powietrzu. Zapach, czy też odór, jest substancją niemierzalną, zaś jego odczuwanie w każdym przypadku ma charakter subiektywny. Zapachy, pomimo że mogą być uciążliwe, nie mogą być badane, ponieważ w polskim systemie prawnym nie istnieją normy prawne, które odnosiłyby się do zapachów, na co zwrócił uwagę także organ I instancji. Skoro w aktualnym stanie prawnym zapach, czy też odór jest substancją niemierzalną, to w świetle obowiązujących przepisów, z samej tylko uciążliwości zapachowej i spowodowanego nią sprzeciwu społeczności lokalnej, nie sposób odmówić ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanej inwestycji.

Niesłuszny jest zdaniem Kolegium również zarzut dotyczący pominięcia wyniku postępowania z udziałem lokalnej społeczności i szeregu składanych w toku postępowania protestów. To właśnie protesty i sprzeciwy stron postępowania oraz innych osób zainteresowanych doprowadziły m.in. do odpowiedniego uzupełnienia raportu. Dopiero tak uzupełniony raport został poddany ostatecznej ocenie przez organy współdziałające, tj. RDOŚ i PPIS, oraz przez organ I instancji. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że sam sprzeciw mieszkańców wsi W. wobec planowanej inwestycji nie może stanowić podstawy do wydania negatywnej decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Sądy administracyjne prezentują utrwaloną już linię orzeczniczą, zgodnie z którą protesty są ważne i istotne, jednak nie są wyłączną podstawą do wydania decyzji negatywnej.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, 77, 78 i 107 § 3 k.p.a. Kolegium stwierdziło, że wszystkie istotne aspekty sprawy zostały przez organ I instancji wyjaśnione i ocenione w toku postępowania, pod kątem możliwości wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i nie można organom skutecznie zarzucić naruszenia przepisów. Podkreślono, że skarżący nie zostali pozbawieni możliwości czynnego udziału w sprawie oraz nie uniemożliwiono im wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego - przebieg postępowania wskazuje na dużą aktywność stron w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając zażalenie Odwołujących się na postanowienie Marszałka Województwa W. z dnia 30 czerwca 2021 r. Nr [...], w którym pozytywnie zaopiniował planowane przedsięwzięcie, organ uznał, że jest ono prawidłowe i tut. Kolegium postanowiło utrzymać je w mocy. Postanowienie to jest spójne, logiczne i konsekwentne, nie zachodzi żadna sprzeczność i wadliwość, która uzasadniałaby jego uchylenie. Z tych samych względów Kolegium postanawiło utrzymać w mocy postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. z dnia 23 czerwca 2022 r. Nr [...], w którym uzgodnił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedmiotowej inwestycji.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu B. B. i K. B., w przeważającej części są tożsame z zarzutami odwołania H. G., R. G., J. W., L. B. oraz B. S.. W tym zakresie Kolegium podtrzymało powyżej przedstawione stanowisko. Dodatkowy zarzut zawarty w odwołaniu B. B., który nie został podniesiony w odwołaniu pozostałych Odwołujących się, dotyczył rzekomego nieustosunkowania się przez organ I instancji do wystąpienia siedlisk ptaków w bliskiej odległości od planowanej inwestycji. Kolegium stwierdziło, że przedmiotowy teren nie wykazuje cech siedlisk mogących stanowić chronione siedliska przyrodnicze i siedliska gatunków, a poczyniony przez tych Odwołujących się zarzut nie został poparty żadnymi dowodami.

Reasumując, Kolegium wskazano, że zaskarżona decyzja zawiera wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 82 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie. Organ I instancji słusznie uwzględnił również w decyzji zalecenia wynikające z opinii i postanowień innych organów. Ponadto decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa szereg wymagań, które Inwestor powinien spełnić przy realizacji przedsięwzięcia (np. zobowiązanie do przeprowadzenia, w terminie 1 miesiąca od daty oddania do użytkowania projektowanych kurników po przedmiotowej rozbudowie, kontrolnych pomiarów hałasu na najbliższych terenach objętych ochroną akustyczną, a w przypadku przekroczenia akustycznych standardów jakości środowiska zobowiązany do niezwłocznego zaprojektowania i zastosowania zabezpieczeń akustycznych ograniczających emisję hałasu).

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyli B. S. , R. G. i J. W..

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) Naruszenie przepisu Art. 7, 77, 80 i 107 k.p.a. poprzez pominięcie w ocenie materiału dowodowego licznych protestów społeczności lokalnej

2) Naruszenie przepisu Art. 7, 77, 80 i 107 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia istoty sprawy w zakresie, jaki jest (bezpośredni oraz pośredni ) wpływ planowanego przedsięwzięcia na

a) Środowisko oraz ludność, w tym zdrowie i warunki życia ludzi (Art. 62 § 1 pkt 1 Ustawy z 3 października 2008 r. - o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022 r., poz. 1029)

b) Dobra materialne - w szczególności wartość sąsiadujących nieruchomości oraz drogi powiatowe (Art. 62 § 1 pkt lb cyt. Ustawy)

c) Zabytki, w tym pałac, park krajobrazowy znajdujące się w W. (Art. 62 § 1 pkt 1c cyt. Ustawy)

d) Krajobraz w tym krajobraz kulturowy (pola uprawne, lasy, sady, ogrody)

e) Wzajemne oddziaływanie pomiędzy w/w elementami (Art. 62 § 1 pkt ld cyt. Ustawy)

3) Naruszenie Art. 107 § 1 k.p.a. poprzez zawarcie w sentencji zaskarżonej decyzji SKO orzekającej o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na "budowie 43 kurników kur niosek" podczas gdy w decyzji Burmistrza R. jest mowa o "budowie 4 kurników kur niosek" co czyni rozstrzygnięcie niezrozumiałym tym bardziej, że SKO podaje inny numer zaskarżonej decyzji.

4) Naruszenie art. 84 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 k.p.a. i 11 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie wniosków skarżących o powołanie biegłych, pomimo, że w sprawie są wymagane wiadomości specjalne.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy:

1) Naruszenie art. 29-43, 62 § 1, 79 § 1, 80 § 1 pkt 3 cyt. Ustawy, Art. 5 Konstytucji oraz Art. 3 pkt 50 Prawa Ochrony Środowiska poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż decyzja w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań ma charakter związany a organ administracji jest zobowiązany do jej wydania, gdy w toku postępowania zostaną zgromadzone - pozytywne dla inwestora dokumenty (Postanowienie RDOS, opinia PPIS oraz Raport Oddziaływania Przedsięwzięcia na środowisko), natomiast stanowisko społeczności lokalnej nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy z treści w/w przepisów w sposób oczywisty wynika, iż owe stanowisko ma mieć kluczowy i realny wpływ na treść decyzji, bowiem wskazuje na brak możliwości zapobieżenia istotnemu negatywnemu oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

2) Naruszenie przepisów art. 144 ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r., poz. 2556) oraz przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 112) w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku i przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu Dz. U. z 2021 r., poz. 1031) poprzez brak prawidłowych ustaleń, czy eksploatacja istniejącej i planowanej inwestycji nie spowoduje przekroczenia określonych tymi przepisami dopuszczalnych poziomów wprowadzonych do powietrza szkodliwych gazów i emisji hałasu.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że decyzja zawiera wiele błędów, które świadczą o mało wnikliwym rozpatrzeniu sprawy przez organ II instancji, m.in. nieprawdziwe są zdaniem Skarżących twierdzenia o zlokalizowaniu inwestycji w odległości 0,5 km od zabudowy mieszkaniowej.

Dalej wskazywano, że zaniedbanie polskiego prawodawcy w zakresie wprowadzenia tzw. norm odorowych nie oznacza, że kwestia uciążliwości odorowej nie powinna być badana w postępowaniu ocenowym. Nie budzi już wątpliwości zdaniem Skarżących, że badanie wpływu planowego przedsięwzięcia na zdrowie ludzi (art. 3 ust. 2 ustawy ocenowej) winno obejmować również wpływ na zdrowie psychiczne ludzi, który to aspekt jest szczególnie istotny w odniesieniu do uciążliwości odporowych (niezależnie od wpływu na zdrowie somatyczne, którego to aspektu zdrowia dotyczą m.in. dopuszczalne normy siarkowodoru i amoniaku określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu). Odwołano się do przygotowanego w 2016 r. na zlecenie Ministra Środowiska przez zespół pod kierunkiem prof. J. Zwoździaka specjalistycznego opracowaniu pt. Lista substancji i związków chemicznych, które są przyczyną uciążliwości zapachowej (https://www.gov.pl/web/środowisko/uciążliwość-zapachowa), gdzie stwierdza, że istnieją niebudzące wątpliwości dowody pośrednie na to, że odory m.in. obniżają komfort życia; wywołują nasilenie takich niekorzystnych objawów psychosomatycznych, jak: rozdrażnienie, bóle głowy, nudności, trudności z koncentracją, utrata łaknienia, trudności z zasypianiem i szereg innych niekorzystnych objawów; ich niekorzystne działanie jest zbliżone do działania hałasu. Stwierdzenie nadmierności tego wpływu, ocenianego przez pryzmat fundamentalnych dla prawa ochrony środowiska zasad prewencji oraz przezorności (art. 6 ust. 1 i 2 p.o.ś. oraz art. 191 ust. 1 i 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej), uzasadniać może odmowę ustalenia środowiskowych uwarunkowań. Dalej szeroko zacytowano wyrok NSA z 25 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2874/19.

W ocenie Skarżących istotnym naruszeniem przepisów postępowania, mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, jest nieuwzględnienie wniosku stron o przeprowadzenie niezależnych analiz odnośnie poziomu hałasu emitowanego przez fermę. Dowód ten należało przeprowadzić chociażby z uwagi na to, że przedstawione przez inwestora, na żądanie organu uzgadniającego, wyliczenia "dopasowały się" do wymogów określających ochronę akustyczną zabudowy jednorodzinnej.

Dalej argumentowano, że Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska początkowo (postanowieniem z dnia 18 lutego 2022r.) odmówił uzgodnienia warunków stwierdzając, że w oparciu o przedstawione w raporcie i w dwóch jego uzupełnieniach materiały nie można ocenić wpływu przedsięwzięcia na klimat akustyczny. W ówczesnej ocenie RDOŚ przedstawiane przez inwestora dokumenty są niespójne i nierzetelne. Organ podniósł, że według zintegrowanego pozwolenia inwestor posiada 12 kurników o określonych parametrach akustycznych, które mogą pracować całą dobę. Tymczasem inwestor podał mniejszą ilości wentylatorów od wskazanego w pozwoleniu zintegrowanym a pomiary hałasu przeprowadzone zostały przy niskiej wydajności ich pracy (50% w porze dziennej i 30% w porze nocnej). Zarówno z pozwolenia zintegrowanego jak i protokołu pomiarów hałasu wynika, że najbliższy teren podlegający ochronie akustycznej stanowi zabudowę jednorodzinną , dla której dopuszczalne poziomy hałasu wynoszą 50 dB w porze dziennej i 40 dB w porze nocnej. Analiza akustyczna zawarta w raporcie i jego uzupełnieniu z dnia 23 lipca 2021r. wykazała, że prognozowany poziom hałasu przekroczy te normy ale będzie dopuszczalny dla zabudowy zagrodowej, jak początkowo określono zabudowę na działkach nr [...] i [...]. Po ustaleniu, że jest to w rzeczywistości zabudowa jednorodzinna inwestor przedstawił kolejną, korzystną dla siebie analizę, podając jednocześnie, że w trakcie eksploatacji fermy wdrożone zostaną rozwiązania techniczne i organizacyjne, które pozwolą na dotrzymanie standardów akustycznych (pismo z dnia 14 marca 2022r.). Z analizy sporządzonej dnia 10 marca 2022r. ponownie wynikało, że prognozowane dokuczliwości akustyczne zbliżone będą do poziomów dopuszczalnych. Skarżący podali, że odmawiając uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań RDOŚ wyraził wątpliwości co do faktu, że w istniejących budynkach inwentarskich zainstalowanych jest znacznie więcej wentylatorów niż wykorzystywanych, jak też co do wyjaśnień inwestora, iż wentylatory w planowanych obiektach nie będą pracowały z pełną wydajnością. Słusznie też podniósł, że skoro przeprowadzone pomiary emitowanego obecnie hałasu są zbliżone do wartości dopuszczalnych to trudno nie mieć obaw, iż dalsza rozbudowa fermy (300 dodatkowych wentylatorów) nie spowoduje przekroczeń akustycznych na terenie podlegającym ochronie. Proponowane przez inwestora rozwiązania techniczne wprowadzone zostaną dopiero w trakcie eksploatacji rozbudowanej już fermy. Zachodzą zdaniem Skarżących uzasadnione obawy, że spodziewane przekroczenia emisji hałasów, jeśli nawet zostaną zarejestrowane i "zauważone" przez stosowne organy, nie spowodują natychmiastowych działań w celu ich ograniczenia. Już chociażby z doświadczenia życiowego wiadomo, że podejmowane przez tzw. zwykłych mieszkańców działania zmierzające do ograniczenia różnych szkodliwych emisji wytwarzanych w związku z przemysłowym chowem zwierząt to najczęściej trwająca latami "walka z wiatrakami" nie przynosząca żadnych efektów. Pomimo, że kolejne wyjaśnienia inwestora nie usunęły powyższych wątpliwości RDOŚ ostatecznie uzgodnił planowane przedsięwzięcie, a organ I instancji wydał pozytywną decyzję bez jakichkolwiek własnych ocen i weryfikacji przedstawionych przez inwestora danych.

Według Skarżących planowana inwestycja spowoduje istotne zmiany w estetyce krajobrazu, na który składają się pola uprawne, sady, ogrody i lasy. Inwestor planuje wybudowanie kurników dwukrotnie wyższych od powstałych w 2008 roku, które i tak zdominowały otoczenie. W centrum wsi, w odległości kilkuset metrów od fermy, znajduje się park z cennym drzewostanem i zabytkowym pałacem. Jest tam urządzony, znany w W. , rodzinny park rozrywki "B. ", odwiedzany corocznie przez tysiące dzieci i ich rodziców. Oczywistym jest, że dalsza rozbudowa fermy wytwarzającej szereg dokuczliwych emisji zmniejsza atrakcyjność tego miejsca, jak też spowoduje znaczący spadek wartości okolicznych nieruchomości.

W dalszej kolejności podano, że wbrew zawartym w raporcie stwierdzeniom, planowana inwestycja już wywołała poważny konflikt społeczny. Głosy sprzeciwu w tej sprawie pojawiły się już 2008r. w związku z budową trzech kurników, które wyraźnie zdominowały otoczenie i spowodowały znacząco negatywne skutki dla środowiska. Projektowana w 2012r. rozbudowa, polegająca na podwyższeniu kurników K10-K12, wywołała masowy protest społeczny. Na zebraniu wiejskim, które odbyło się w dniu 20 czerwca 2012r., podjęto uchwałę, głosami ponad 90% zebranych, o wyrażeniu sprzeciwu wobec planowanej inwestycji. W postępowaniu tym, zarówno sołectwo jak i mieszkańcy M. , zostali uznani za strony postępowania. Ponowny sprzeciw społeczny został złożony w niniejszym postępowaniu. Pod przesłanym do Burmistrza proteście podpisało się prawie 200 mieszkańców wsi. Realizacja inwestycji może doprowadzić do dalszej eskalacji tego konfliktu. Dla organów obu instancji powyższe okoliczności okazały się bez znaczenia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w treści wydanej w sprawie decyzji.

Odnosząc się do zarzutu Skarżących dotyczącego braku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności raportu sporządzonego na potrzeby niniejszego postępowania Kolegium wskazało, że raport znajdujący się w aktach sprawy, zawiera wszystkie elementy określone w art. 66 u.o.o.ś. Poza zdawkowym zarzutem Skarżących, że raport jest lakoniczny i niepełny, a analizy "pisane pod określoną z góry tezę" autorzy skargi nie poparli tego zarzutu na przykład ekspertyzą, która w sposób udokumentowany wskazuje na wady raportu i analiz. Fakt, iż ocena ta jest niezgodna z oczekiwaniami Skarżących nie czyni ani raportu ani dokonanej przez organy I i II instancji analizy wadliwymi.

Wbrew zarzutom skargi według organu gruntownej analizie poddana została także kwestia hałasu - organ I instancji dokonał weryfikacji dopuszczalnego poziomu hałasu dla zabudowy jednorodzinnej, które zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. z 2014 r. poz. 112) wynoszą 50 dB w porze dziennej i 40 dB w porze nocy. Skarżący przyznali w skardze, że poziom hałasu emitowanego przez fermę zbliżone będą do poziomów dopuszczalnych, a zatem nie zostaną przekroczone.

Zdaniem Kolegium chybiony jest również zarzut dotyczący braku dokonania obliczeń rozprzestrzeniania się odorów. Ponownie należy podkreślić, że nie ma prawnie usankcjonowanych wskaźników jak i dopuszczalnych norm. Jakiekolwiek pomiary i odnoszenie się do konkretnych stężeń przy obecnym stanie wiedzy dają zbyt duży rozrzut wyników uniemożliwiając jednoznaczne wyniki analizy. Mimo wynikającego z art. 85 Prawa ochrony środowiska (ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska obowiązku ochrony powietrza ustawodawca nie przewidział w polskim porządku prawnym ochrony powietrza przed zapachami, a jedynie przed określonymi substancjami w powietrzu. Zapach, czy też odór, jest substancją niemierzalną, zaś jego odczuwanie w każdym przypadku ma charakter subiektywny. Zapachy, pomimo że mogą być uciążliwe, nie mogą być badane, ponieważ w polskim systemie prawnym nie istnieją normy prawne, które odnosiłyby się do zapachów, na co zwrócił uwagę także organ I instancji.

Niezasadny jest również zdaniem SKO zarzut pominięcia wyniku postępowania z udziałem lokalnej społeczności i szeregu składanych w toku postępowania protestów. Sam sprzeciw mieszkańców wsi W. wobec planowanej inwestycji nie może stanowić podstawy do wydania negatywnej decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Sądy administracyjne prezentują utrwaloną już linię orzeczniczą, zgodnie z którą protesty są ważne i istotne, jednak nie są wyłączną podstawą do wydania negatywnej decyzji.

Postanowieniem z dnia 21 lipca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu umorzył postępowanie sądowoadministracyjne ze skargi R. G. wobec jej cofnięcia przezutego skarżącego.

Pismem z dnia 23 sierpnia 2023 r. spółka F. Sp. z o.o. wniosła o oddalenie skargi jako bezzasadnej. W związku z niewykonaniem wezwania Sądu do przedłożenia wymaganych odpisów pisma wraz z załącznikami dla pozostałych stron postępowania pismo zostanie pozostawione bez rozpoznania. Uczestnik nie przedłożył bowiem przy piśmie z 01 września 2023 r. odpisów pisma z 23 sierpnia 2023 r., o co był wzywany, a jedynie 12 informacji z KRS Spółki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale z innych względów niż zarzuty w niej podniesione.

Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "P.p.s.a.", wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, zarówno w zakresie norm prawa materialnego, jak i procedury administracyjnej, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej także jako "k.p.a.") dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., czy też prawo to narusza. W zależności od tej oceny sąd administracyjny orzeka w sposób przewidziany w art. 145 P.p.s.a. lub art. 151 P.p.s.a. Stosownie do przepisu art. 134 P.p.s.a., Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W niniejszej sprawie kontrolą sądową objęta została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza R. z dnia 14 września 2022 r. określającą środowiskowe uwarunkowania dla planowanego przedsięwzięcia polegającego na budowie 4 kurników kur niosek o łącznej obsadzie 734 880 szt. (2939,52 DJP) wraz z obiektami towarzyszącymi na terenie fermy drobiu w miejscowości W., gmina R. obejmującego działki ew. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obręb W. (należące do wnioskodawcy) oraz działkę ew. nr [...], obręb W. (do której tytułem prawnym wnioskodawca będzie dysponował).

Decyzja środowiskowa jest podejmowana w postępowaniu administracyjnym związanym z oceną oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, a jej podstawy materialne, procesowe i kompetencyjne regulują przepisy art. 71-87 ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2022r., poz. 1029 ze zm., dalej "u.u.i.ś").

Po pierwsze wskazać należy, że zgodnie z art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. stroną postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wnioskodawca oraz podmiot, któremu przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości znajdującej się w obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie w wariancie zaproponowanym przez wnioskodawcę, z zastrzeżeniem art. 81 ust. 1. Przez obszar ten rozumie się: (1) przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, oraz obszar znajdujący się w odległości 100 m od granic tego terenu; (2) działki, na których w wyniku realizacji, eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia zostałyby przekroczone standardy jakości środowiska, lub (3) działki znajdujące się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, które może wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości, zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem.

Celem dokonania oceny, czy dany podmiot będzie miał przymiot strony w postępowaniu o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, konieczne jest ustalenie do jakich nieruchomości przysługuje mu prawo rzeczowe oraz - jeśli nie znajdują się one w odległości 100 m od planowanej inwestycji - jakie jest ich aktualne i potencjalne przeznaczenie wynikające z planu miejscowego (gdyż tak należy rozumieć zwrot: "zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem") i czy z uwagi na usytuowanie w stosunku do terenu planowanej inwestycji, inwestycja ta spowoduje przekroczenie standardów jakości środowiska na tych nieruchomościach lub może wprowadzić ograniczenia w ich zagospodarowaniu (zob. wyrok NSA z 12 stycznia 2021 r., III OSK 3364/21, LEX nr 3124109).

Z akt sprawy wynika, że w niniejszej za strony postępowania uznano m.in. Skarżących w niniejszej sprawie, tzn. B. S. i J. W., a także L. B., R. C., K. C., R. G., H. G., A. M., K. K., H. M.. O dopuszczeniu ich do udziału w postępowaniu jako strony postępowania Burmistrz R. postanowił w dniu 2 czerwca 2021 r. (k. 38 oraz 25-36 akt adm. I inst.). Natomiast z decyzji organu I i II instancji wynika także, że za stronę postępowania uznana została także B. B., w związku z jej wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2022 r., jednakże w aktach sprawy brak postanowienia w tym zakresie.

We wniosku z 21 maja 2021 r. wskazano jedynie, że zamieszkałe przez wnioskodawców posesje znajdują się w granicach oddziaływania tego obiektu oraz że w postępowaniu o rozbudowę kurników, zainicjowanym przez poprzedniego właściciela fermy, zostali uznania za stronę. Z wniosku nie wynika właścicielami jakich działek są wnioskodawcy. Z akt administracyjnych sprawy, ani z treści jednobrzmiących postanowień Burmistrza R. w tym przedmiocie nie wynika także których działek wnioskodawcy są właścicielami. Brak jest ustaleń, czy są właścicielami działek znajdujących się w odległości 100 m od terenu planowanej inwestycji, czy w obszarze oddziaływania projektowanej inwestycji. Organ I instancji w wydanych postanowieniach, bez podania położenia działki wnioskodawcy w stosunku do przedsięwzięcia, ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że znaczące oddziaływanie, o którym mowa w art. 74 ust. 3a pkt 2 u.o.o.ś. należy rozumieć szeroko. Nie powinno ono być utożsamiane wyłącznie z oddziaływaniem ponadnormatywnym. Chodzi o wszelkie ograniczenia w zagospodarowaniu danej nieruchomości, tj. ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości, a takim ograniczeniem jest w szczególności emisja odorów.

Do uznania wskazanych wyżej osób za strony postępowania w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedmiotowego przedsięwzięcia, nie wystarczy samo wskazanie, że należące do nich nieruchomości znajdują się w obszarze oddziaływania. Do uznania za stronę w rozumieniu art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. istotne jest konkretne ich wskazanie i ocena czy mieszczą się w definicji obszaru oddziaływania inwestycji zawartej w tym przepisie. To na organie administracji ciąży obowiązek ustalenia czy wnioskodawcy przysługuje przymiot strony postępowania. Nie zwalnia to wnioskodawcy od obowiązku współpracy z organem administracji w tym zakresie, ale to w oparciu o art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. organ zobowiązany jest do ustalenia czy wnioskodawcy przysługuje interes prawny w byciu stroną postępowania.

Organ I instancji bez wnikliwej oceny i bez dostatecznych w sprawie ustaleń, przesądził o posiadaniu przez wymienione wyżej osoby przymiotu strony w postępowaniu zakończonym decyzją Burmistrza R. z dnia 14 września 2022 r., nr [...], orzekającej o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedmiotowego przedsięwzięcia.

Ustalenia dokonane przez organ należy uznać za zdecydowanie niewystarczające i dokonane z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza art. 7 i 8 k.p.a., a w konsekwencji wymykające się kontroli Sądu. Podkreślić należy, że w świetle art. 7 k.p.a. ustaleń tych organ powinien dokonywać z uwzględnieniem obowiązków płynących z tej regulacji, polegających na podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Ponadto obowiązkiem organu jest tak prowadzić postępowanie, by pogłębiać zaufanie wszystkich jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Także organ odwoławczy rozpatrujący wniesione odwołania nie przeprowadził analizy w tym zakresie, czy zostały one wniesione przez osoby uprawnione, będące stroną postępowania.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 127 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., i już z tego powodu przy najmniej decyzja organu odwoławczego winna być uchylona.

Przechodząc dalej, Sąd dopatrzył się również naruszenia przepisów prawa materialnego. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 80 u.u.i.ś. jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art.77 ust.1, ustalenia zawarte w raporcie, wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa, wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone. Najistotniejszym dowodem w sprawie jest raport oddziaływania na środowisko, który podlega szczegółowej ocenie organu i musi zawierać ustalenia w zakresie ochrony środowiska.

Nie było przedmiotem sporu, że przedmiotowa inwestycja obejmuje realizację przedsięwzięcia określonego w § 2 ust. 1 pkt 51 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839) tj. do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, dla których obowiązkowe jest przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 8 u.u.i.ś. przez ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko rozumie się postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia obejmujące w szczególności: weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień, zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu. W ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na środowisko oraz zdrowie i warunki życia ludzi, dobra materialne, zabytki, wzajemne oddziaływanie między tymi elementami, dostępność do złóż kopalin, możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz wymagany zakres monitoringu (art. 62 u.u.i.ś.).

W postępowaniu o ustalenie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia organy zobowiązane są do rozpoznania wszelkich zagrożeń i uciążliwości zamierzonego przedsięwzięcia wobec środowiska i na tej podstawie określenia warunków umożliwiających likwidację lub minimalizację zagrożeń. Oznacza to, że przy wydawaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach bada się możliwość realizacji planowanej inwestycji w zakresie odnoszącym się do zasad ochrony środowiska przed nadmiernym i negatywnym oddziaływaniem planowanej inwestycji na środowisko, w tym zdrowie i życie ludzkie. Rolą organów powołanych do ochrony środowiska naturalnego jest zrównoważenie zysków i strat związanych z realizacją zamierzonej inwestycji.

Raport oddziaływania na środowisko jako główny dowód w sprawie ma wskazywać w sposób precyzyjny miejsce realizacji przedsięwzięcia, czy realizowana inwestycji nie spowoduje naruszenia przeznaczenia nieruchomości w granicach obowiązujących planów miejscowych, parametry zabudowy, określać czy przedsięwzięcie nie spowoduje nieosiągnięcia celów środowiskowych, ani nie będzie znacząco negatywnie oddziaływać na obszar [...], inne obszary chronione. Dodatkowo raport powinien zawierać analizę wariantową inwestycji. Sporządzenie raportu, jego rzetelność i kompletność przesądzają w znacznej mierze o wynikach całego postępowania. Wyniki raportu stanowią swego rodzaju streszczenie, podsumowanie i wyciągnięcie wniosków.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.ś. raport powinien zawierać opis wariantów przedsięwzięcia, w tym: wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego, a także: wariantu najkorzystniejszego dla środowiska. Ponadto, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 6 i 6a u.u.i.ś. raport powinien także zawierać określenie przewidywanego oddziaływania analizowanych wariantów na środowisko oraz porównanie oddziaływań analizowanych wariantów. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 7 u.u.i.ś. uzasadnienie wyboru wariantu powinno uwzględniać informacje, o których mowa w pkt 6 i 6a. Przedstawienie szczegółowego opisu wariantu alternatywnego przedsięwzięcia, a także uzasadnienia wyboru wariantu uznanego za optymalny, jest niezbędne ze względu na dyspozycję art. 81 ust. 1 u.u.i.ś. która pozwala na dokonanie wyboru najbardziej korzystnego spośród zaprezentowanych wariantów. Wadliwe wariantowanie skutkuje uchyleniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (por. wyroki NSA: z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. akt. II OSK 2320/17; z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt. II OSK 1682/17; z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt. II OSK 1614/16; z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt. II OSK 257/16, dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl dalej "CBOSA").

Warianty te powinny różnić się przede wszystkim pod względem sposobu, w jaki przedsięwzięcie w każdym z tych wariantów będzie oddziaływać na środowisko, ponieważ ich rolą jest wskazanie alternatywnych rozwiązań pozwalających to środowisko chronić w jak najpełniejszym wymiarze (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 1155/17, CBOSA). Ponadto podkreśla się, że warianty realizacji przedsięwzięcia stanowią jeden z najważniejszych instrumentów prawidłowej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Przedstawienie minimum trzech wariantów pozwala na utworzenie "siatki porównawczej", na gruncie której organ weryfikuje proponowane warianty. Wariant najkorzystniejszy dla środowiska jest trzecim z wariantów, którego opis powinien zawierać raport, a ilość wymaganych do przedstawienia w raporcie wariantów realizacji przedsięwzięcia nie zależy zatem od woli i uznania, a także oceny inwestora (zob. wyrok NSA z 1 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 4925/21, CBOSA). Przygotowanie opisu racjonalnego wariantu alternatywnego wymaga każdorazowo przeprowadzenia indywidualnej oceny danego przedsięwzięcia pod kątem jego oddziaływania na środowisko w sytuacji, gdyby ten wariant miał być zrealizowany (tak NSA w wyroku z 26 maja 2020 r., sygn. II OSK 3327/19; wyrok NSA z 14 maja 2019 r., sygn. II OSK 1631/17).

Warto odnotować, że w orzecznictwie i piśmiennictwie słowo "wariant", w kontekście raportu, jest rozumiane jako inne opracowanie, inne wykonanie, odmiana, modyfikacja, wersja. Kwestie praktyczne związane z treścią raportu obejmują lokalizację przedsięwzięcia, zagospodarowanie terenu, rozwiązania dotyczące obiektów zewnętrznych, sieci transportu, zasilania, organizacji robót, doboru materiałów, czasu realizacji oraz inne (patrz: wyrok NSA z dnia 21 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1472/15 oraz powołany tam: G. Dobrowolski, "Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach", Toruń 2011, s. 189).

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy, Sąd wskazuje, że w przedmiotowym raporcie podlegającym analizie przez organy, jak i Sąd nie ma racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, ponieważ pokrywa się z wariantem zaproponowanym przez wnioskodawcę, który jest realizacją interesów ekonomicznych wnioskującego (str. 34 raportu). Zdaniem Sądu racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska zasadniczo nie może być utożsamiany z jednym z wariantów proponowanych do realizacji przez wnioskodawcę, gdyż decydującym czynnikiem w wyborze tego ostatniego jest najczęściej czynnik ekonomiczny, a nie ochrona środowiska. W przypadku opisu racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska kwestia opłacalności ekonomicznej przedsięwzięcia ma drugorzędne znaczenie, gdyż brana jest pod uwagę przede wszystkim w innych wariantach.

Nie można jednak wykluczyć sytuacji, w której wariant zaproponowany przez wnioskodawcę będzie również wariantem najkorzystniejszym dla środowiska i wówczas w praktyce będą występowały dwa dopuszczalne warianty. Jednakże w niniejszej sprawie nie zostało to odpowiednio wyjaśnione w treści raportu i nie poddaje się ocenie Sądu. Na str. 34 raportu czytamy, że "racjonalnym wariantem najkorzystniejszym dla środowiska jest wariant przechowywania odpadów niebezpiecznych w budynku warsztatowym i/lub budynku technicznym". Niezrozumiałe jest zdaniem Sądu dlaczego opis wariantu odnosi się jedynie do kwestii przechowywania odpadów, skoro cała inwestycja polegać ma m.in. na budowie czterech kurników kur niosek o obsadzie 2939,52 DJP. Nie wyjaśniają tego dalsze strony raportu, poprzestając na jednozdaniowych stwierdzeniach, że analizowane warianty pozostają bez różnicy: rozdział 10 (określenie przewidywanego oddziaływania analizowanych wariantów na środowisko, str. 48, 71, 73 Raportu), 11 i 12 (porównanie oddziaływań analizowanych wariantów, str. 101, 104, 105, 106 Raportu) i 13 (uzasadnienie proponowanego przez wnioskodawcę wariantu, gdzie Raport odnosi się tylko kwestii odpadów niebezpiecznych). Wyjaśnień w tym zakresie nie dostarcza również uzupełnienie raportu z dnia 23 lipca 2021 r. (k. 76 akt adm. I inst.). Przedmiotowy raport nie zawiera więc racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska.

Przechodząc dalej wskazać należy, że w ocenie Sądu również zaprezentowany przez inwestora w raporcie racjonalny wariant alternatywny różni się tylko od wariantu inwestorskiego zmniejszeniem inwestycji z 4 (2 939,52 DJP) do 3 (2 204,64 DJP) kurników, co może skutkować proporcjonalnie zwiększoną ilością zanieczyszczeń. Oddziaływanie na środowisko w obu wariantach jest takie samo w innych elementach. Zasadniczo przyjęte rozwiązania są tożsame.

Należy, więc wyraźnie podkreślić, że wariantowość przedstawionych rozwiązań nie może mieć charakteru pozornego (sytuacja taka mogłaby wystąpić przy wariantach przedsięwzięcia, zakładających jego realizację dokładnie w tym samym miejscu i z technicznego punktu widzenia niewiele różniących się od siebie – tak K. Gruszecki [w:] Komentarz do ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, wyd. IV, LEX/el. 2023, art. 66). W odniesieniu do racjonalnego wariantu alternatywnego, w orzecznictwie przyjmuje się, że zaproponowany przez wnioskodawcę wariant ma wymagany ustawowo charakter jeżeli bilans zysków i strat wynikłych z działań opartych na wnioskach uzyskanych tym sposobem nie będzie przy zastosowaniu tego sposobu wnioskowania na długą metę ujemny. Wariant racjonalny to tyle co zgodny z zasadą ekonomiczności. Racjonalny wariant alternatywny powinien opierać się na racjonalnych przesłankach realizacji przedsięwzięcia. Wymagana jest tu racjonalność metodyczna, instrumentalna oraz racjonalność społeczna i związana z ochroną środowiska obejmująca również cele i zasady prawne ochrony środowiska. Racjonalności nie może ograniczyć jedynie do instrumentów realizacji przedsięwzięcia, ponieważ w ramach oceny oddziaływania na środowisko należy zbadać nie tylko jakie będzie realizowane przedsięwzięcie, ale przede wszystkim jak dobrać skutecznie metody i środki jego wykonania, a przede wszystkim po co i w jakim celu je stosować z punktu wymagań przepisów u.u.i.ś. w przypadku wyboru racjonalnego wariantu alternatywnego (zob. wyrok NSA z 19 marca 2019 r., sygn. II OSK 1092/17, LEX nr 2646682).

W ocenie Sądu zaproponowany przez inwestora wariant alternatywny w istocie nie stanowi realnego względem wariantu inwestycyjnego wyboru. Przedstawiony wariant posiada charakter pozorny, gdyż nie zawiera żadnych alternatywnych rozwiązań dotyczących np. procesu technologicznego, czy też wykorzystywanych maszyn i urządzeń. W tym zakresie uwagę zwracał Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P. pismem z dnia 7 lipca 2021 r. (k. 67 akt. adm. I inst.) i zdaniem Sądu ten brak raportu nie został w późniejszym czasie odpowiednio wyczerpująco uzupełniony.

Dodatkowo przy wydawaniu decyzji środowiskowej organ prowadzący postępowanie ma obowiązek analizy wariantów przedstawionych przez inwestora celem zapewnienia przewidzianej przepisami ochrony środowiska. Organ może także wskazać wnioskodawcy inny wariant realizacji przedsięwzięcia, niż wskazany w raporcie. Dodać również trzeba, że przepis art. 81 ust. 1 u.u.i.ś. zobowiązuje organ do analizy oceny oddziaływania na środowisko pod kątem tego, czy warianty alternatywne nie są bardziej zasadne niż ten jaki zaproponował inwestor. Wybór wariantu najbardziej zasadnego powinien być dokonywany w oparciu o zestawienie skutków realizacji dla środowiska naturalnego. Tymczasem zarówno w decyzji organu I jak i II instancji brak jest jakiejkolwiek analizy poszczególnych wariantów inwestycji, organy w ogóle nie odnoszą się do tego zagadnienia.

Nie bez znaczenia jest bowiem, że przedmiotowa inwestycja stanowi rozbudowę już istniejącej fermy drobiu, która łącznie po kolejnej rozbudowie będzie mieścić obsadę 1.762 070 sztuk, czyli 7. 048,28 DJP (w wariancie inwestorskim). W związku z rozmiarem inwestycji oddziaływującej na środowisko, organ winien zwrócić szczególną uwagę aby skrupulatnie została przebadana wariantowość przedmiotowej inwestycji w kontekście jak najmniejszej uciążliwości dla środowiska, w tym zamieszkujących okoliczny teren mieszkańców.

Z tych wszystkich względów, uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem zarówno przepisów postępowania art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. art. 107 § 3 k.p.a., art. 127 k.p.a. w związku z art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. i art. 85 u.u.i.ś., jak i prawa materialnego, tj. 66 ust. 5-7 u.u.i.ś., uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd za uzasadnione uznał wyeliminowanie decyzji obu instancji z obrotu prawnego i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.

W tej też sytuacji, z uwagi na niepełne i niejednoznaczne ustalenia faktyczne stanowiące podstawę do wydania zaskarżonych rozstrzygnięć, merytoryczne odniesienie się przez Sąd do pozostałych zarzutów skargi nie było możliwe.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyżej wskazane stanowisko Sądu, tj. oceni prawidłowość określenia stron postępowania administracyjnego, co z uwagi na braki w materiale dowodowym w tym zakresie uniemożliwiało skuteczną kontrę sądową w niniejszej sprawie. Nadto, wezwać należy inwestora do uzupełnienia Raportu o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia polegającego na budowie 4 kurników kur niosek, poprzez dokładne opracowanie realnych wariantów przedmiotowej inwestycji zgodnie z art. 66 u.u.i.ś. Tak uzupełniony Raport organ I instancji podda uzgodnieniom właściwych organów i podejmie właściwe rozstrzygniecie, czemu da wyraz w uzasadnieniu zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i 205 p.p.s.a. zasądzając w punkcie 2 i 3 wyroku od organu na rzecz Skarżącego B. S. (pkt 2) oraz Skarżącej J. W. (pkt 3) zwrot kosztów postępowania, na które składa się uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł.

Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV (k. 166 akt sąd.) na podstawie art. 15 zzs? ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 kwietnia 2023 r. sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Strony zostały poinformowane o powyższym trybie rozpoznania sprawy i umożliwiono im złożenie w terminie 7 dni ewentualnych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być zgłoszone lub podnoszone na rozprawie (k. 166 i nast. akt sąd.).