Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 647/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Rotter, Sędziowie WSA Borys Marasek, Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2023 r. sprawy ze skargi L. Z. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 marca 2022 r. nr 480000/71/P-2686/2022/GT w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. L. Z. (dalej: skarżący) wniósł skargę na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) z 16 marca 2022 r. nr 480000/71/P-2686/2022/GT w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

2. Stan sprawy.

2.1. Pismami z 9 listopada 2021 r. skarżący wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej do tytułów wykonawczych o numerach od TW4480021019041 do TW448021019049.

W związku z wątpliwościami dotyczącymi charakteru złożonych pism, skarżący pismem z 18 listopada 2021 r. został wezwany do wskazania, którego zarzutu dotyczą pisma z 9 listopada 2021 r. zgodnie z nowym brzmieniem ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 – u.p.e.a.) oraz do uzupełnienia wymogów formalnych zarzutów, tj. określenia istoty i zakresu żądania oraz dowodów uzasadniających żądanie.

Pismem z 14 grudnia 2021 r. skarżący określił istotę i zakres żądania, nie wskazując przy tym żadnych dowodów uzasadniających żądanie. Jako podstawę do wniesienia zarzutów wskazał:

- nieistnienie obowiązku;

- określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.;

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a.;

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu:

- brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

- wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

- brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku;

b) rozłożenia na raty należności pieniężnej;

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zażądano uchylenia tytułów wykonawczych i umorzenia postępowania egzekucyjnego.

2.2. Postanowieniem z 3 lutego 2022 r. organ nie uznał za uzasadnione wniesionych zarzutów.

2.3. Dnia 3 marca 2022 r. wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie złożonych zarzutów z 9 listopada 2021 r.

2.4. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ postanowieniem z 16 marca 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, iż na podstawie art. 83 c § 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 z późn. zm. – u.s.u.s.) dla postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez Zakład, jako wierzyciela na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się odpowiednio przepis art. 83 ust. 4 ww. ustawy z tym, że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Ustalono, iż obowiązek opłacenia składek wynikał z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), który działając jako wierzyciel w sprawie, 8 marca 2017 r. określił wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 02/2016 r. do 10/2016 r. Na wskazaną decyzję skarżący wniósł odwołanie. Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem o sygn. akt [...] oddalił odwołanie. Zatem decyzja stała się prawomocna.

Określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z aktu będącego podstawą egzekucji jest kolejnym podniesionym przez skarżącego zarzutem. Postawą do wystawienia tytułów wykonawczych o numerach od TW4480021019041 do TW4480021019049 była wskazana wyżej decyzja ZUS z 8 marca 2017 r. Wskazane w decyzji należności do zapłaty odzwierciedlają kwoty wykazane przez wierzyciela w wystawionych tytułach wykonawczych. Tym samym zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany został prawidłowo określony przez wierzyciela w ww. tytułach wykonawczych.

Brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane, jest kolejną przesłanką wystąpienia skarżącego z zarzutem w sprawie egzekucji administracyjnej. Natomiast w przypadku skarżącego postępowanie egzekucyjne mogło być wszczęte bez konieczności doręczenia upomnienia ze względu na określenie przez wierzyciela wysokości dochodzonych należności w ostatecznym orzeczeniu, jakim jest decyzja ZUS z 8 marca 2017 r.

W odniesieniu do zarzutu wygaśnięcia obowiązku w całości lub w części, wskazano, iż w przypadku skarżącego nie doszło ani do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. nie odnotował żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych, które mogły spowodować wygaśnięcie obowiązku, nawet częściowe. Nie doszło również do umorzenia należności objętych wyżej wskazanymi tytułami wykonawczymi.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241 poz. 2074 z późn. zm.) wprowadziła zmiany w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek, które weszły w życie 1 stycznia 2003 r. W ich świetle należności z tytułu składek przedawniały się po upływie 10 lat. Natomiast skrócenie okresu przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat wynika dopiero ze zmiany zawartej w ustawie z dnia 16 września 2011 r. o redukcji obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232 poz. 1378), której przepisy weszły w życie 1 stycznia 2012 r. Oznacza to, że tylko należności z tytułu nieopłaconych składek, których bieg rozpocznie się 1 stycznia 2012 r. lub później, będzie wynosił 5 lat. Podkreślono przy tym, iż bieg terminu przedawnienia może ulec zawieszeniu.

Wobec faktu, że należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 02/2016 r. do 10/2016 r. nie uległy przedawnieniu, podjęto czynności zmierzające do wyegzekwowania istniejącego zadłużenia poprzez wystawienie 14 października 2021 r. tytułów wykonawczych. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności nastąpiło w związku ze wszczętym postępowaniem egzekucyjnym.

Ostatnim zarzutem jest brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. Dokonując analizy merytorycznej, nie dopatrzono się jednak innych przyczyn wpływających na brak wymagalności obowiązku. Nie wystąpiły żadne przeszkody formalno-podmiotowe lub przedmiotowe.

2.5. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

- brak podstawy faktycznej i prawnej,

- błędną interpretację przepisów o egzekucji,

- nieprawidłowe dokonanie zajęcia należności pieniężnych.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji, jak i nieuznanie za uzasadnione zarzuty przedawnienia należności, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i brak uprzedniego doręczenia upomnienia zostały dokonane z naruszeniem przepisów prawa.

W ocenie skarżącego, organ podatkowy dokonał wskazanych wyżej czynności w sposób bezprawny, albowiem nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji innej wierzytelności pieniężnej.

Podniesiono również nieistnienie obowiązku w związku z zaprzestaniem wykonywania przez skarżącego działalności gospodarczej w 2013 r.

Jednocześnie podkreślono, iż z uwagi na zmiany i nowe brzmienie przepisów prawa, skarżący nie jest w stanie się wypowiedzieć w tej kwestii, gdyż treść nowego brzmienia art. 33 u.p.e.a. jest dla niego niezrozumiała i zawiła.

3.1. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub z naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec braku naruszeń prawa o takim ciężarze gatunkowym nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem organ utrzymał w mocy postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym wobec skarżącego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie tytułów wykonawczych z 14 października 2021 r.

5. Na wstępie dostrzeżenia wymaga, że postępowanie, w którym doszło do wydania zaskarżonego postanowienia, zostało zainicjowane wskutek złożenia przez skarżącego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, a zatem skorzystania z uprawnienia, o którym mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. Przepis ten statuuje bowiem prawo zobowiązanego do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Nadto na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (art. 34 § 3 u.p.e.a.).

Z kolei art. 83c ust. 1a u.s.u.s., który jest lex specialis w stosunku do art. 34 § 3 u.p.e.a. - stanowi, że do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez ZUS jako wierzyciela na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Oznacza to, że od takiego postanowienia strona może złożyć do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśnić należy, że art. 83c ust. 1a u.s.u.s. został dodany przez art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070). Na podstawie tej ustawy znowelizowano m. in. u.p.e.a.

Dalej jak wynika z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą takiego zarzutu może być:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Z kolei w myśl art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.

Wskazane w powyżej powołanym przepisie art. 33 § 1 u.p.e.a. zarzuty stanowią swoisty środek zaskarżenia służący zobowiązanemu, których rola sprowadza się przede wszystkim do możliwości weryfikacji czynności organów egzekucyjnych, w celu ochrony adresata tych czynności. Przy czym prawo do ich wniesienia może być wykorzystane wyłącznie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, to jest w terminie 7 dni od daty doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, o czym poucza się zobowiązanego, stosownie do wymogu, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

6. Nieistnienie obowiązku jest pierwszą określoną w ustawie podstawą wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Dochodzona w niniejszej sprawie należność wynika z decyzji ZUS z 8 marca 2017 r., w której określono zaległości zobowiązanego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzja ta stała się ostateczna i była podstawą wystawienia tytułów wykonawczych o numerach od TW4480021019041 do TW4480021019049, przy czym wykazane w decyzji kwoty odpowiadały kwotom określonym w tytułach. Tytuły te wystawiono na zobowiązanego, na którym ciążył dochodzony obowiązek. Tym samym zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany prawidłowo został określony w ww. tytułach wykonawczych.

Brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane, jest kolejną okolicznością uzasadniającą wniesienie zarzutu. Organ słusznie wywiódł, że obowiązek uiszczenia dochodzonych należności powstał z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w orzeczeniu (decyzji) co oznaczało, że na organie nie ciążył obowiązek doręczenia upomnienia w myśl § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1626).

Nie doszło również do wygaśnięcia obowiązku ani w części ani w całości. Wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części jest okolicznością, której wystąpienie stanowi podstawę wniesienia zarzutu przez zobowiązanego. Przesłanką wniesienia zarzutu jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z powodu jego wykonania. Spełnienie tej przesłanki następuje również w przypadku upływu czasu, z którym przepisy prawa wiążą przedawnienie się obowiązku, albo w przypadku wystąpienia innych okoliczności uregulowanych w przepisach prawa skutkujących wygaśnięciem obowiązku. Zarzut będzie zasadny także w sytuacji umorzenia obowiązku w przewidzianym w odrębnych przepisach prawa trybie. W przypadku skarżącego nie doszło ani do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części, gdyż nie odnotowano żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych o numerach od TW4480021019041 do TW4480021019049, które mogły spowodować wygaśnięcie obowiązku, nawet częściowe. Nie doszło również do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Także należności wykazane w ww. tytułach wykonawczych dotyczące 02/2016-10/2016 nie uległy przedawnieniu.

Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6 (zastrzeżenie nie mające znaczenia w sprawie). Ponadto, na co słusznie zwrócił uwagę organ, takie brzmienie przepisu u.s.u.s. obowiązuje od dnia 1 stycznia 2012 r., kiedy weszła w życie tzw. "ustawa deregulacyjna". Przed dniem 1 stycznia 2012 r. należności z tytułu składek ulegały bowiem przedawnieniu dopiero po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto, w ustawie deregulacyjnej zostały zawarte przepisy przejściowe, na mocy których do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Podkreślenia również wymaga, że na bieg terminu przedawnienia mają wpływ okoliczności, szczegółowo wskazane w art. 24 ust. 5 i nast. u.s.u.s. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej takie zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Do wygaśnięcia należności dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego bieg (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3443/21).

W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego, czyli czynności sensu stricte egzekucyjnych, podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z uruchomieniem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy bezpośrednio wyegzekwowaniu należnych składek (zob. wyroki: WSA w Lublinie z 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 396/18; WSA w Gdańsku z 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 737/17; WSA w Lublinie z 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 676/19).

W niniejszej sprawie pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek było doręczenie skarżącemu 3 listopada 2021 r. odpisów tytułów wykonawczych o numerach od TW4480021019041 do TW4480021019049, a zatem nie doszło do przedawnienia należności wykazanych w tytułach wykonawczych.

Ostatnim zarzutem jest brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b artykułu 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. O braku wymagalności obowiązku decydują takie okoliczności, jak odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Przepis używa także sformułowania "brak wymagalności obowiązku z innego powodu". Usytuowanie tego zapisu w art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. wskazuje, że podstawą zarzutu mogą być też inne zdarzenia, które powodują, że zobowiązanie nie może być egzekwowane.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest zgodny pogląd, że chodzi tu o zdarzenia tego rodzaju, jak odroczenie terminu bądź rozłożenie na raty, należeć będą do tych okoliczności takie zdarzenia, jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Nie dopatrzono się innych przyczyn wpływających na brak wymagalności obowiązku. Nie wystąpiły żadne przeszkody formalno-podmiotowe lub przedmiotowe.

7. Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – p.p.s.a.) i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.