Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1170/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16a  ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska, Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), Protokolant referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi N. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej również: Kolegium) decyzją z [...] kwietnia 2021 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania N. G. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] stycznia 2021 r. o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem W. G., na okres zasiłkowy 2019/2020, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium uwzględniło, że w toku postępowania przed organem I instancji ustalono, że W. G. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2014 r., mocą którego został zaliczony na stałe do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. N. G. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec W. G.. W okresie, na jaki ustalane jest prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. od [...].05.2020 r. do [...].10.2020 r. N. G. nie posiadał żadnego dochodu, natomiast jedynym dochodem W. G. była renta z ZUS. Łączny dochód N. G. i W. G. wynosi [...] zł w przeliczeniu na osobę, zatem nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego [...] zł na osobę. Z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] sierpnia 2020 r. oraz [...] grudnia 2020 r. wynika, że N. G. sprawuje opiekę nad ojcem. N. G. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo z ojcem. W ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy w dniu [...] sierpnia 2020 r. N. G. sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życiowych, szczególnie w załatwianiu spraw urzędowych, zapewnieniu kontaktu z lekarzami, dowożeniu na konsultacje, zabiegi i rehabilitację. N. G. w oświadczeniu dołączonym do tego wywiadu stwierdził, że opiekuje się ojcem w ten sposób, że zawozi tatę do lekarza, sprząta, gotuje, robi zakupy, pomaga przy komputerze, tłumaczy, jeździ z tatą na rehabilitację. Z kolei w oświadczeniu z [...] listopada 2020 r. podał zakres wykonywanych przy ojcu czynności, do których należą: czynności związane z codziennym funkcjonowaniem: sprzątanie, przygotowywanie i gotowanie posiłków, zmywanie, codzienne zakupy artykułów spożywczych i środków czystości, leków, czynności związane z zapewnieniem wizyt lekarskich, konsultacji i zabiegów rehabilitacyjnych oraz dowozem i powrotem z nich ([...]) oraz w załatwianiu spraw urzędowych, udział w spacerach i czynnościach rekreacyjnych, bieżące przygotowywanie programów, literatury i materiałów związanych z pracą naukowo-badawczą (doktorat) ojca (biblioteki, konferencje, wyjazdy badawcze) - często do późnych godzin nocnych.

W ocenie Prezydenta Miasta [...], rozpatrującego sprawę w I instancji, mimo faktu sprawowania przez stronę opieki przez N. G. nad ojcem, zakres tej opieki nie wymaga całodobowego zaangażowania. W. G. porusza się samodzielnie, z akt sprawy nie wynika, aby wymagał pomocy w czynnościach higienicznych czy pielęgnacji. Natomiast czynności takie jak sprzątanie, gotowanie czy robienie zakupów to zwykłe czynności dnia codziennego, wynikające z prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Również czynności związane z pomocą w pracy naukowej nie stanowią, w ocenie organu I instancji, formy opieki uprawniającej do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ podkreślił przy tym, że W. G., który jest osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki, został ustanowiony przez swojego syna pełnomocnikiem do reprezentowania go przed instytucjami, organami i sądami. Organ I instancji uwzględnił także ustalenia dokonane w toku postępowania w sprawie z wniosku N. G. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na ojca. Wnioskodawca w dniu [...] października 2020 r. zeznał m.in. że opiekuje się tatą, ale poszukuje pracy w swoim zawodzie, a także poza nim. Opieka nad tatą zajmuje mu ok. 3 godziny dziennie. W związku z tym przyjąłby pracę, gdyby spełniała jego warunki zawodowe i finansowe. Organ I instancji zaznaczył również, że N. G. od dnia [...] maja 2020 r. jest nieaktywny zawodowo, jednakże w okresie od [...] października 2015 r. do [...] kwietnia 2020 r. pozostawał w zatrudnieniu w wymiarze całego etatu, godząc w tym czasie opiekę nad ojcem z aktywnością zawodową. Podsumowując, organ I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka dotycząca niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, bowiem N. G., mimo, iż nie był aktywny zawodowo w okresie na jaki ustalane jest prawo do przedmiotowego świadczenia oraz sprawuje opiekę nad ojcem, to jednak pozostaje w gotowości do podjęcia pracy, a zakres sprawowanej nad ojcem opieki nie uniemożliwia mu prowadzenia aktywności zawodowej.

W odwołaniu od tej decyzji N. G., przy udziale pełnomocnika - W. G., wskazał w szczególności, że z dwukrotnie ([...].08.2020r. i [...].12.2020r.) przeprowadzonych przez pracownika socjalnego rodzinnych wywiadów środowiskowych wynika, że W. G. wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życiowych, a N. G. sprawuje nad ojcem całodobową opiekę, co uniemożliwia mu podjęcie pracy. Wobec powyższego nieuprawnione jest twierdzenie organu I instancji, że negatywną przesłanką odmowy wnioskowanego świadczenia jest okoliczność, że wnioskodawca pozostaje w gotowości do podjęcia pracy, a zakres opieki nad ojcem nie uniemożliwia mu prowadzenia aktywności zawodowej. Ustawodawca w art. 16a u.ś.r. nie wskazał jako negatywnej przesłanki uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego posiadania statusu osoby bezrobotnej zarejestrowanej w urzędzie pracy. Negatywną przesłanką przyznania świadczenia nie może być również okoliczność, że N. G. ustanowił swoim pełnomocnikiem do reprezentowania przed organami, sądami i instytucjami swojego ojca - W. G. który jest osobą niepełnosprawną. Odwołujący się podkreślił, że opieka nad osobą niepełnosprawną to nie tylko podstawowe czynności związane z codziennym funkcjonowaniem, ale także np. spacery, sprawy związane z kulturą, nauką, rozrywką, zdrowiem psychicznym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]. Kolegium podkreśliło, że kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje ocena charakteru opieki sprawowanej faktycznie przez odwołującego nad ojcem i powód niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo ustalił, że udzielana przez odwołującego pomoc ojcu nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 16a u.ś.r. Z ustaleń pracownika socjalnego dokonanych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]sierpnia 2020 r. wynika, że odwołujący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem - W. G.. Odwołujący ma [...] lat, jest stanu wolnego, nie posiada dzieci. Obecnie nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Ojciec odwołującego jest osobą przewlekle chorą, leczy się z powodu [...], stan po usunięcia [...]. Jest pod stałą kontrolą Kliniki [...] w [...]. Z uwagi na stan zdrowia, wymaga pomocy innej osoby w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie pracownika socjalnego odwołujący sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życiowych, szczególnie w załatwianiu spraw urzędowych, zapewnieniu kontaktu z lekarzami, dowożeniu na konsultacje, zabiegi i rehabilitację. Ponadto ojciec odwołującego z uwagi na okresowo pogarszający się stan zdrowia wymaga pomocy w przygotowaniu gorącego posiłku, robieniu zakupów czy wykupowaniu leków zleconych przez lekarzy. W dniu [...] sierpnia 2020 r. odwołujący, świadomy odpowiedzialności karnej z art. 233 k.k., oświadczył, iż opiekuje się ojcem, w ten sposób, że zawozi tatę do lekarza, sprząta, gotuje, robi zakupy, pomaga przy komputerze, tłumaczy, jeździ z tatą na rehabilitację. Z kolei przesłuchany w charakterze strony w toku postępowania odwoławczego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (protokół z dnia [...] listopada 2020 r.) odwołujący zeznał, że zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem, który porusza się samodzielnie, sam wykonuje czynności higieniczne. On pomaga tacie w zrobieniu zakupów, gotowaniu i sprzątaniu. Do stycznia 2020 r. woził tatę do szkoły, zajęcia odbywały się w [...], w systemie dziennym. Tata przebywał wówczas w akademiku. Obecnie, z uwagi na sytuację epidemiologiczną w kraju nie wozi taty na uczelnię. Zeznał, że od 2015 r. do lutego 2020 r. pracował i mieszkał w [...]. W tym okresie tata mieszkał w akademiku SGGW i on też. Był studentem Wszechnicy Polskiej w latach 2015-2017 i mógł wynajmować miejsce w tym akademiku. Po skończeniu studiów przez chwilę mieszkał w akademiku, a potem u kolegi. Do [...] wrócił w marcu 2020 r., zaś tata w [...] mieszka od 2018. Zeznał, że ma wykształcenie wyższe, ukończył filologię angielską w roku 2017. Obecnie nie pracuje, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w [...]. Opiekuje się tatą, ale poszukuje pracy w swoim zawodzie, ale też poza nim. Opieka nad tatą zajmuje mu ok. 3 godziny dziennie, w związku z tym przyjąłby pracę, gdyby spełniała jego warunki zawodowe i finansowe. Podał, że gdy wychodzi z domu, tata zostaje sam, nie zapewnia mu dodatkowej opieki. Nie pobierał żadnych innych świadczeń związanych z opieką nad tatą, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego czy zasiłku dla opiekuna. Nie ubiegał się o żadne z tych świadczeń. W oświadczeniu z [...] listopada 2020 r. odwołujący doprecyzował zakres wykonywanych przy ojcu czynności, tj.: czynności związane z codziennym funkcjonowaniem: domowe sprzątanie, przygotowywanie i gotowanie posiłków, zmywanie, codzienne zakupy artykułów spożywczych i środków czystości, leków i środków higieny, dezynfekowanie pomieszczeń mieszkalnych; czynności związane z zapewnieniem wizyt lekarskich j konsultacji i zabiegów rehabilitacyjnych oraz dowozem i powrotem z nich ([...]) oraz w załatwianiu spraw urzędowych; udział w spacerach i czynnościach rekreacyjnych; bieżące przygotowywanie programów, literatury i materiałów związanych z pracą naukowo-badawczą (doktorat) ojca (biblioteki, konferencje, wyjazdy badawcze), często do późnych godzin nocnych; wszelkie inne czynności, które wydarzają się każdego dnia, bez uprzedniego planowania.

Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] grudnia 2020 r. pracownik socjalny ustalił, że sytuacja socjalno-bytowa odwołującego nie zmieniła się, nadal mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem, który otrzymuje rentę ZUS. Odwołujący nie pracuje, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Do dnia [...] stycznia 2021 r. posiadał prawo do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 80%. Odwołujący jest stanu wolnego, nie posiada dzieci. Ojciec odwołującego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymaga konieczności opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest osobą przewlekle chorą z powodu wielu chorób układu nerwowego (stan po operacji usunięcia [...], zwyrodnienie i przepuklina [...]). Pozostaje pod stałą kontrolą Kliniki [...] w [...]. Podczas wywiadu ojciec odwołującego podał, że syn N. pomaga mu we wszystkich czynnościach życiowych, sprawuje nad nim opiekę stale i systematycznie. W ocenie pracownika socjalnego odwołujący sprawuje całodobową opiekę nad ojcem, co uniemożliwią mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium materiał dowodowy sprawy wskazuje, że odwołujący wspiera swojego ojca w codziennym funkcjonowaniu, jednakże opieka przez niego sprawowana nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r. Jak wynika z akt sprawy ojciec odwołującego nie jest osobą obłożnie chorą, skoro nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia, pojenia, jest świadomy. Nie wymaga więc szczególnej pielęgnacji. Ojciec odwołującego porusza się samodzielnie (towarzyszył odwołującemu podczas przesłuchania w Kolegium), samodzielnie wykonuje czynności higieniczne, posiłki również spożywa samodzielnie. Z powyższego wynika, że podstawowe czynności dnia codziennego ojciec odwołującego wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy odwołującego. Pomoc odwołującego zasadniczo więc sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, takich, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie rodziny pracują. W ocenie Kolegium nie można przyjąć, że wykonywane względem ojca czynności wypełniają odwołującemu cały dzień w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak sprzątanie, zmywanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, zapewnienie wizyt lekarskich, zakup leków nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności odwołującego. Kolegium podkreśliło, że z akt sprawy nie wynika, by ojciec odwołującego wymagał ciągłej (całodziennej) obecności czy też nadzoru ze strony odwołującego. Zeznał, że opieka nad tatą zajmuje mu około 3 godziny dziennie. Wprawdzie w uzupełnieniu do zeznań w charakterze strony odwołujący wyjaśnił, że z uwagi na zakres sprawowanej opieki trudno mu jest jednoznacznie określić ilość godzin świadczonej przez niego pomocy ojcu, jednak Kolegium dało wiarę jego zeznaniom złożonym w dniu [...] listopada 2020 r. w siedzibie organu odwoławczego. Jego zeznania były jasne, logiczne i nie wymagały żadnych uzupełnień. Organ zaznaczył, że odwołujący do [...] kwietnia 2020 r. pozostawał w zatrudnieniu, a w tym czasie jego ojciec odbywał studia doktoranckie i wówczas nie kolidowało zatrudnienie odwołującego z przygotowywaniem materiałów związanych z pracą naukowo-badawczą ojca. W ocenie Kolegium, trudno także przyjąć, że pomoc ojcu w załatwianiu spraw urzędowych wymaga od odwołującego zaprzestania aktywności zawodowej, tym bardziej, że odwołujący umocował swojego ojca do reprezentowania go "w sprawach toczących się przed instytucjami, organami, sądami - bezterminowo - wraz z zajmowanym stanowiskiem i wszelkimi czynnościami". Zakres i częstotliwość wykonywanych względem ojca czynności opiekuńczych nie wiąże się z koniecznością niepodejmowania lub rezygnacji przez odwołującego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium zauważyło również, że zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2014 r. niepełnosprawność ojca odwołującego istnieje od [...] października 2010 r., zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] lutego 2014 r. i pomimo tego, że zgodnie z treścią tego dokumentu osoba niepełnosprawna wymaga długotrwałej opieki osoby drugiej, odwołujący - co potwierdza materiał dowodowy - pozostawał w zatrudnieniu od [...] października 2015 r. do [...] kwietnia 2020 r. Bezpośrednio zaś przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w dniu [...] maja 2020 r. odwołujący był zatrudnionym. Nie sposób tym samym przyjąć, że rezygnacja z aktywności zawodowej przez odwołującego jest wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad chorym ojcem, a zakres tej opieki jest na tyle duży, że uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub wykonywanie innej pracy zarobkowej - zwłaszcza, że dotychczas odwołujący takie zatrudnienie podejmował, również poza miejscem zamieszkania ojca.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie N. G. zwrócił się o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji wskazując, że zostały one wydane z rażącym naruszeniem prawa. Zaskarżonym decyzjom zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy tj. art. 16a ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy,

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez stronę opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem W. G. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na "brak w niniejszym przypadku bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez odwołującego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem",

- nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną (N. G.), a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego,

2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:

- art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez stronę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, w zakresie wymaganym stanem zdrowia W. G., a przez to nieuprawnione uznanie, "że zakres tej opieki nie jest niemożliwy do pogodzenia z pracą zarobkową". Takie postępowanie i decyzje organu skutkuje załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony,

- art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 10, art. 12, art. 28, art. 32 k.p.a.

- art. 156 § 1 pkt 1 w związku z art. 19 k.p.a.

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

3. naruszenie art. 18, art. 30, art. 32, art. 67 ust. 2, art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

4. naruszenie przepisów ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ odwoławczy oparł wydaną decyzję na wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach, w których N. G. nigdy nie występował, które to orzeczenia nie są źródłem, przepisami prawa. Organ rażąco naruszył przepisy art. 7 i art. 8 k.p.a. odsyłając stronę skarżącą do porównania wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, które to działanie oprócz rażącego naruszenia prawa ma także znamiona lekceważenia strony, wręcz arogancji. Skarżący zauważył również, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wydaje opinie, a na ich podstawie decyzje o stanie zdrowia W. G., "nie racząc zapytać o to samego zainteresowanego".

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Sądem w dniu [...] stycznia 2021 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że celem świadczeń opiekuńczych jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. W katalogu świadczeń opiekuńczych znajduje się specjalny zasiłek opiekuńczy. Istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego jest wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione (bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej) z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem więc przedmiotowego świadczenia jest częściowa rekompensata kosztów tej opieki w stosunku do tych, którzy wyręczając w tym zakresie państwo, tracą możliwość zarobkowania.

W myśl art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Dalszej treści, art. 16a u.ś.r. określa warunki związane z wysokością osiąganego dochodu oraz wyłączenia. W ust. 9 ustawodawca przewidział zaś, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Ustawowo regulowane przesłanki uprawniające do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego świadczenia sprowadzają się zatem do ustalenia: istnienia obowiązku alimentacyjnego; rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej; niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej; sprawowania stałej opieki na osobą niepełnosprawną oraz spełnienia kryterium dochodowego.

W doktrynie (patrz: B. Chludziński, w: Rączka Piotr (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz. WKP 2021 r.) podkreśla się, że wykładni pojęć: "rezygnacja z zatrudnienia" oraz "niepodejmowanie zatrudnienia" należy dokonywać mając na względzie cel, któremu służy specjalny zasiłek opiekuńczy. Celem tym jest rekompensowanie osobom rezygnującym z aktywności zawodowej kosztów stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W takim ujęciu sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawnym staje się warunkiem rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, wobec tego rezygnacja z zatrudnienia musi być podyktowana koniecznością zapewnienia ustawicznej opieki członkowi rodziny, który tego wymaga. Dla osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy oznacza to obowiązek wykazania związku pomiędzy faktem rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia a potrzebą zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu; brak tego związku należy uznać za negatywną przesłankę przyznania świadczenia. Obok wykazania owego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a podjęciem się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, kluczowym elementem ustaleń w toku postępowania przed organami administracji pozostaje sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W przywołanej powyżej publikacji zauważono, że ustawodawca nie zdecydował się zdefiniować pojęcia "stała opieka". Z uwagi na brak definicji legalnej należy zatem zrekonstruować zakres znaczeniowy tego pojęcia. W oparciu o wyrażane dotąd poglądy można przyjąć, że stała opieka to ciągła, nieprzerwana i codzienna piecza wyrażająca się poprzez gotowość do pomocy oraz udzielenie pomocy każdorazowo, gdy zaistnieje taka potrzeba. Osoba podejmująca się stałej opieki musi zatem pozostawać w stanie ciągłej gotowości czy dyspozycyjności w stosunku do wymagającego opieki członka rodziny. Ten stan pogotowia ukierunkowany jest na aktywne formy pomocy, czyli podejmowanie bieżących i powtarzających się czynności służących zaspokajaniu potrzeb życiowych podopiecznego. Tak rozumiana opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wynikająca z zakresu czynności podyktowanych stanem zdrowia osoby wymagającej opieki, uniemożliwiać ma więc podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Przy czym, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2648/20 (CBOSA), treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności.

W oparciu o powyższe należy stwierdzić, że niesienie pomocy i wspieranie niepełnosprawnego członka rodziny nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Chodzi tu bowiem o szczególny sposób opieki podyktowany koniecznością podejmowania stałych i powtarzających się aktywności realizujących podstawowe czynności życiowe oraz wykraczających poza zakres typowych, domowych obowiązków. Należy zatem zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a u.ś.r., nie może być traktowany jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez dziecko swoim rodzicom, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zakres sprawowanej zaś opieki wykluczać powinien możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Dokonując oceny powyższego zagadnienia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że orzekające w tej sprawie organy wypełniły ciążący na nich obowiązek ustalenia, czy istnieje związek między niepodejmowaniem przez N. G. pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem – W. G.. Prawidłowa jest też konstatacja organów przyjmująca, że zakres czynności jakie podejmuje skarżący w ramach opieki nad ojcem, nie wyklucza podjęcia przez niego pracy.

Zauważyć zatem należy, a co jest w sprawie bezsporne, że N. G. jest synem W. G. (ur. [...] grudnia 1963 r.), który orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2014 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie wydano na stałe. Skarżący, od [...] października 2015 r. do [...] kwietnia 2020 r. był zatrudniony na cały etat w [...] Sp. z o.o. w [...]. Umowę rozwiązano na mocy porozumienia stron. Od dnia [...] lipca 2020 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna (k. 66), a od dnia [...] października 2020 r. posiada prawo do zasiłku (k. 68). W tych warunkach należało rozważyć, czy skarżący spełnia warunki ustalone art. 16a ust. 1 u.ś.r., tj. czy niepodejmowanie pracy zarobkowej wynika z konieczności sprawowania opieki nad ojcem. W tym zakresie organy podjęły szereg czynności wyjaśniających, przeprowadziły wszelkie możliwe dowody pozwalające wyjaśnić powyższą kwestię, których analiza doprowadziła do słusznej konstatacji, że niepodejmowanie przez skarżącego pracy zarobkowej nie jest w sposób bezpośredni związane z potrzebą sprawowania opieki nad ojcem. Skarżący w dniu [...] października 2020 r. wyjaśnił przed organem odwoławczym, że opiekuje się ojcem, ale też poszukuje pracy nie tylko w swoim zawodzie. Przyjąłby pracę, gdyby spełniała jego warunki zawodowe i finansowe. W protokole spisanym na okoliczność wyjaśnień strony odwołującej odnotowano: (cyt.) "6. (o)pieka nad tatą zajmuje mi ok. 3 godzin dziennie. (....) 9. (g)dy wychodzę z domu, tata zostaje sam. Nie zapewniam dodatkowej opieki". Z oświadczeń składanych w toku postępowania przez stronę, wynika, że czynności podyktowane opiece nad niepełnosprawnym ojcem sprowadzają się do dowiezienia do lekarza, na rehabilitację, sprzątania, gotowania, robienia zakupów (k. 38, 70). Zarówno skarżący, jak i jego ojciec, który został przez skarżącego ustanowiony jego pełnomocnikiem, wśród wykonywanych czynności opiekuńczych wymieniali także "bieżące przygotowanie programów, literatury i materiałów związanych z pracą naukowo-badawczą (doktorat) ojca (biblioteki, konferencje, wyjazdy badawcze), często do późnych godzin nocnych" (k. 70, 39).

Przytoczone okoliczności pozwalają stwierdzić, że w tak ustalonym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem. Zatem zgodzić się trzeba z organami orzekającymi w niniejszej sprawie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższe czyni nieuzasadnionym podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 16a ust. 1 u.ś.r.

Sąd podziela również spostrzeżenia dokonane przez Kolegium związane z oceną charakteru obowiązków, jakie wykonuje skarżący sprawując opiekę nad ojcem w kontekście możliwości podjęcia zajęcia zarobkowego, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zauważyć trzeba, że ojciec skarżącego wymaga wsparcia, jednakże wskazywane w toku postępowania czynności, jakie wykonuje w domu są wykonywane w każdej rodzinie, również przez osoby pracujące, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Nie zmienia powyższego konieczność dowożenia ojca na rehabilitację czy wizyty lekarskie. Okoliczność robienia zakupów, przygotowywania posiłków, sprzątania, czy konieczność wyjazdu z wizytą lekarską nie przeczy możliwości takiego zorganizowania wymaganej przez ojca skarżącego opieki, aby skarżący dalej ją sprawując mógł podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Realizowana przez skarżącego pomoc w prowadzeniu badań i gromadzeniu materiałów do pracy naukowej, choć godna uznania, nie mieści się w ramach czynności, do jakich odwołuje się ustawodawca ustalając przesłanki dla przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, który stanowi formę zabezpieczenia socjalnego. Asystowanie w pracy naukowej, konferencjach naukowych, jak i gromadzenie materiałów do pracy doktorskiej osoby niepełnosprawnej, wykracza poza czynności życiowe i nie może korzystać ze wsparcia rodzinny przez państwo we wnioskowanej formie.

Ustaleń powyższych organ dokonał na podstawie zgromadzonych w tej sprawie dokumentów oraz składanych przez stronę oświadczeń, przy uwzględnieniu wiadomości organowi znanych z urzędu i odwołaniu się do dokumentów zgromadzonych w sprawach z zakresu świadczeń rodzinnych, o jakie ubiegał się skarżący. Powyższe czynności dowodowe pozwoliły zgromadzić pełną dokumentację obrazującą sytuację faktyczną, która pozwoliła na jej odniesienie do warunków ustalonych przepisami prawa. Nie sposób zatem zgodzić się z podniesionymi w skardze zarzutami naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 6, art. 8, art. 9, art. 10, art. 12, art. 28 i art. 32 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi ustalone art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a., co czyni podniesione w tym względzie zarzuty nieuzasadnionymi.

Sąd nie dopatrzył się też wadliwości zaskarżonej decyzji prowadzącej do stwierdzenia jej nieważności. Podniesiony zatem w tym zakresie zarzut naruszenia art. 156 k.p.a. powiązany z rażącym naruszeniem art. 6 k.p.a. oraz obrazą art. 87 Konstytucji RP Sąd uznał za nieuzasadniony. W nawiązaniu do zarzutów naruszenia art. 18, art. 30, art. 32, art. 67 ust. 2, art. 69 Konstytucji RP stwierdzić należy, że uzasadniona odmowa przyznania świadczenia opiekuńczego członkowi rodziny osoby niepełnosprawnej nie przeczy realizacji przez Państwo obowiązku udzielania opieki i ochrony rodziny, jak również nie wkracza w sposób nieuzasadniony w wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela zaprzeczając potrzebie pomocy i zabezpieczenia osób niepełnosprawnych. O naruszeniu powyższych norm konstytucyjnych nie może być mowy w sytuacji, gdy wydane rozstrzygnięcie znajduje podstawy w obowiązujących normach prawnych, które nie odbierają i nie uniemożliwiają korzystania z praw formułując wymogi nieznane prawu. Sąd wyjaśnia przy tym, że zasada równości, ustalona art. 32 Konstytucji RP, zakłada jednakowe traktowanie osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, ale też jednocześnie dopuszcza w tym względzie odstępstwa, które muszą spełniać trzy warunki: 1. wprowadzone przez prawodawcę różnicowania muszą być racjonalnie uzasadnione, biorąc pod uwagę cel i treść przepisów; 2. waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie podmiotów podobnych musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku różnego traktowania podmiotów podobnych; 3. regulacja prawna musi znajdować podstawę w wartościach, zasadach lub normach konstytucyjnych, uzasadniających odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Warunki zróżnicowania zostały, w ocenie Sądu, spełnione przez ustawodawcę, tym samym zarzut oparcia zaskarżonej decyzji o obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł doprowadzić do skutecznego podważenia legalności wydanych w sprawie decyzji. Sąd nie dostrzegł przy tym wadliwości zaskarżonej decyzji, jaką upatruje skarżący w naruszeniu przepisów ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2020 r. poz. 2156). Zauważyć przyjdzie, że w tym przypadku obiektywne i racjonalnie uzasadnione odstępstwa od zasady niedyskryminacji, nie przebiegały w sposób dowolny, posiadając racjonalnie ugruntowane podstawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.