Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 163/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 22 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 6 pkt 8, art. 101 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 2 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 725
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy i Miasta C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy i Miasta C. a Wójtem Gminy J. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L. T. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy J. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Burmistrz Gminy i Miasta C., reprezentowany przez Kierownika Działu Pomocy Społecznej w C., pismem z dnia 29 lipca 2024 r. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Wójtem Gminy J. w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku L. T. o wydanie decyzji kierującej do domu pomocy społecznej poprzez wskazanie Wójta Gminy J. jako organu właściwego w sprawie.

W uzasadnieniu wniosku oparto się na treści art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) wskazując, że L. T. jest osobą bezdomną, której ostatni adres zameldowania na pobyt stały mieścił się w J. przy ul. [...]. Aktualnie wyżej wymieniony przebywa w Schronisku [...] w P. w gminie C. przy ul. [...].

W odpowiedzi na wniosek organ uczestniczący w sporze wskazał, że zainteresowany od wielu lat przebywa w schronisku w P., w związku

z powyższym uznano, że nie jest możliwym zakwalifikowanie tej placówki jako miejsca przeznaczonego do krótkotrwałego pobytu osób. Co za tym idzie organ uczestniczący w sporze wywiódł, że L. T. nie można uznać za osobę bezdomną. Opierając się na treści art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny wywiedziono, że organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Gminy i Miasta C..

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał na tle właściwości miejscowej jednostek, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 12 lit. c i § 1 pkt 12 lit. a rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. Nr 198 poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.

Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą

z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się

o świadczenie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w sytuacji, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt. 8 u.p.s. Wówczas, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały. Równocześnie w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się

o świadczenie – zgodnie z ust. 3 powyższego przepisu.

Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania.

W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2021 r., I OW 310/20, LEX nr 3227067).

Dodać należy że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725; dalej u.o.p.l.) pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zainteresowany pozostaje osobą bezdomną przebywającą w schronisku [...] w P.. Tego rodzaju pomieszczenia lokalowe nie są lokalami mieszkalnymi w myśl art. 2 ust. 1 pkt 4 u.o.p.l. (zob. postanowienie NSA z 20 maja 2011 r., I OW 19/11, LEX nr 990317). Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego (zob. postanowienia NSA: z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 87/19, LEX nr 2746844, z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 10/21).

W sprawie bezsporną okolicznością jest, że zainteresowany aktualnie nie pozostaje zameldowany na pobyt stały, a ostatni adres, pod którym był zameldowany na pobyt stały mieścił się w J. przy ul. [...], gdzie był zameldowany do 15 stycznia 2010 r.

Mając na uwadze wskazane okoliczności należy stwierdzić, że L. T. spełnia ustawowe przesłanki uznania za osobę bezdomną wyrażone w art. 6 pkt 8 u.p.s. Treść art. 101 u.p.s. wskazuje, że w przypadku takich osób nie ma znaczenia miejsce zamieszkania, tym samym nie bada się zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W konsekwencji uznać należy, że skoro ostatnie miejsce zameldowania wyżej wymienionego na pobyt stały znajdowało się na terenie gminy J., to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy J..

Równocześnie Sąd nie uznał, by w sprawie zachodził przypadek szczególnie uzasadniony, pozwalający na skorzystanie z instytucji art. 101 ust. 3 u.p.s. Zainteresowany od dłuższego czasu przebywa bowiem w schronisku dla osób bezdomnych, co pozwala mu zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie wynika by zainteresowany znajdował się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uzasadniającej zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4

w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.