Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 244/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  pkt 4  w zw. z art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt SKO.NP/4115/396/2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez J. H., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 21 grudnia 2023 r., znak: SKO.NP/4115/396/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia 7 listopada 2023 r., znak: DŚRSM-5202-159/23, w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. H.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 7 listopada 2023 r. znak: DŚRSM-5202-159/23 Prezydenta Miasta Tarnowa odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji podał, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodatkowo nie istnieją okoliczności pozwalające na zwolnienie pozostałych członków rodziny zobowiązanych do alimentacji z obowiązków zapewnienia przez nich opieki niepełnosprawnej matce.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący.

Opisaną na wstępie decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz podniosło, że organ pomocowy nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443). W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Reasumując, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b. ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zdaniem Kolegium pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwestionowana decyzja odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

Kolegium ustaliło, że wnioskiem z dnia 17 października 2023 r. skarżący wystąpił ponownie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z ze sprawowaniem opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z dnia 23 stycznia 2023 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 stycznia 2023 r. W wniosku skarżący podał, że nie jest rolnikiem, małżonkiem albo domownikiem rolnika. W okresie od 7 października 2019 r. do 31 stycznia 2023 r. pracował na 1/8 etatu jako konserwator w firmie, G.

Jeśli chodzi o wymagającą opieki matkę skarżącego ustalono, że jest ona osobą niepełnosprawną, w orzeczeniu wskazano, że wymagane jest korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący zamieszkuje wraz z matką. Prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Matka skarżącego ma 83 lata, jest wdową i przebywa na emeryturze. Ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, pozostaje w stałym leczeniu z powodu schorzeń przewlekłych - leczy się astmę oskrzelową, płuca, serce, nadciśnienie, cukrzycę, niedoczynność tarczycy, kręgosłup, stawy kolanowe, kamicę pęcherza, nietrzymanie moczu, przewlekłą niewydolność żylną. Ma również guza w okolicy mózgu co powoduje zawroty głowy, jest po operacji zaćmy, ma niedosłuch - nosi aparat słuchowy.

W okresie 9 października 2023 r. – 18 października 2023 r. przebywała na leczeniu szpitalnym na oddziale kardiologii. Porusza się za pomocą laski w obrębie mieszkania i pod kontrolą drugiej osoby. Nie wychodzi samodzielnie na zewnątrz. Jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, wymaga opieki drugiej osoby całodobowo. Skarżący nie pracuje, nie posiada świadczeń ZUS ani KRUS. Pracował na 1/4 część etatu do 31 stycznia 2023 r., ale zrezygnował z powodu opieki nad matką.

Matka skarżącego wymaga opieki osoby drugiej w codziennej egzystencji, potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych - higienicznych, kąpieli, pomocy przy wstawaniu z łóżka, ubieraniu się, pomoc przy dojściu do toalety, w rozbieraniu i ubieraniu części garderoby, pomocy przy zakładaniu pampersa na noc. Potrzebuje pomocy przy chodzeniu po schodach. Wymaga przygotowywania i podania posiłków, które samodzielnie spożywa, ale nie robi samodzielnie zakupów. Wymaga pomocy w utrzymaniu mieszkania, czystości, sprzątania, prania, prasowania, wymianie pościeli płacenia rachunków i załatwiania spraw urzędowych. Wymaga też pomocy w dozowaniu i podawaniu leków, ich zakupie, rejestracji do lekarzy, towarzyszenia podczas wizyt lekarskich, mierzenia ciśnienia krwi, pomiarów cukru we krwi, podawania inhalacji. Wymaga również zapewnienia kontaktów z otoczeniem - towarzyszenia przy wyjściach na spacery. Wymaga ciągłego nadzoru, nie może sama przebywać w mieszkaniu przez dłuższy czas z powodu ataków astmy, zaników pamięci i zawrotów głowy. Opiekę nad ww. sprawuje skarżący. Wymagająca opieki ma drugiego syna, który mieszka jednak w innej miejscowości, nie pomaga w sprawowaniu opieki.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rezygnacja z zatrudnienia musi być celowa, zaprzestanie wykonywania pracy, czy niepodejmowanie zatrudnienia musi być intencjonalne. Świadczenie pielęgnacyjne jest skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Związek między rezygnacja z zatrudnienia a sprawowana opieka musi być bezpośredni i ścisły. Niewątpliwie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest także zakres wykonywanych przez opiekuna czynności opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznej.

Zdaniem Kolegium ww. czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego wobec niepełnosprawnej matki mają charakter typowych czynności codziennych i chociaż w znacznym stopniu ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają mu w sposób zupełny podjęcia aktywności zawodowej np. tak jak czynił to dotychczas pracując na 1/8 etatu. Ponadto także w aktualnym stanie faktycznym, strona możne rozważyć możliwość skorzystania z pomocy w postaci usług opiekuńczych. Taka pomoc mogłaby stanowić uzupełnienie opieki sprawowanej przez Stronę, umożliwiając kontynuowanie zatrudnienia. Nadto dodatkowym aspektem w sprawie jawi się udział w opiece nad niepełnosprawną matką brata skarżącego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisk i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącego i postanowieniami art. 119 § 2 P.p.s.a.

Nie zasługiwała jednakże ona na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – syn (skarżący), a opieka sprawowana jest nad jego matką, legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z dnia 23 stycznia 2023 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 stycznia 2023 r.

Wobec powyższego podkreślić należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu trafne zatem jest stanowisko Kolegium, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych,. Przepis ten nie mógł być samodzielną podstawą do odmowy przyznania skarżącemu prawa do żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie - mogło jednakże skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji - pomimo wskazanej błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Prawidłowe jest bowiem stanowisko Kolegium, że w stanie faktycznym sprawy brak jest rzeczywiście związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania

przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.

Istotnie, z ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie wynika, że matka skarżącego pozostaje w stałym leczeniu z powodu schorzeń przewlekłych - leczy się astmę oskrzelową, płuca, serce, nadciśnienie, cukrzycę, niedoczynność tarczycy, kręgosłup, stawy kolanowe, kamicę pęcherza, nietrzymanie moczu, przewlekłą niewydolność żylną. Ma również guza w okolicy mózgu co powoduje zawroty głowy, jest po operacji zaćmy, ma niedosłuch - nosi aparat słuchowy. W okresie 9 października 2023 r. – 18 października 2023 r. przebywała na leczeniu szpitalnym na oddziale kardiologii. Porusza się za pomocą laski w obrębie mieszkania i pod kontrolą drugiej osoby. Nie wychodzi samodzielnie na zewnątrz. Jak ustalono jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, wymaga opieki drugiej osoby całodobowo. Skarżący nie pracuje, nie posiada świadczeń ZUS ani KRUS. Pracował na 1/4 część etatu do 31 stycznia 2023 r., ale zrezygnował z powodu opieki nad matką.

Matka skarżącego wymaga opieki osoby drugiej w codziennej egzystencji, potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych - higienicznych, kąpieli, pomocy przy wstawaniu z łóżka, ubieraniu się, pomoc przy dojściu do toalety, w rozbieraniu i ubieraniu części garderoby, pomocy przy zakładaniu pampersa na noc. Potrzebuje pomocy przy chodzeniu po schodach. Wymaga przygotowywania i podania posiłków, które samodzielnie spożywa, ale nie robi samodzielnie zakupów. Wymaga pomocy w utrzymaniu mieszkania, czystości, sprzątania, prania, prasowania, wymianie pościeli płacenia rachunków i załatwiania spraw urzędowych. Wymaga też pomocy w dozowaniu i podawaniu leków, ich zakupie, rejestracji do lekarzy, towarzyszenia podczas wizyt lekarskich, mierzenia ciśnienia krwi, pomiarów cukru we krwi, podawania inhalacji. Wymaga również zapewnienia kontaktów z otoczeniem - towarzyszenia przy wyjściach na spacery. Wymaga ciągłego nadzoru, nie może sama przebywać w mieszkaniu przez dłuższy czas z powodu ataków astmy, zaników pamięci i zawrotów głowy. Opiekę nad ww. sprawuje skarżący. Wymagająca opieki ma drugiego syna, który mieszka jednak w innej miejscowości, nie pomaga w sprawowaniu opieki.

W świetle tak ustalonych istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności sprawy zgodzić się należało z oceną materiału dowodowego dokonaną przez Kolegium, że powyższe okoliczności świadczą niewątpliwie o trudnej sytuacji, lecz nie aż takiej, która wyklucza jakiejkolwiek aktywność zawodową skarżącego zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący, po pierwsze, nie wykazał pogorszenia się stanu zdrowia matki, a po drugie, dotychczas sprawował w takim samym zakresie i o takim samym charakterze opiekę pracując przed rezygnacją z aktywności zawodowej na 1/8 etatu.

Przekonywujące jest wobec tego stanowisko Kolegium że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego wobec niepełnosprawnej matki mają charakter typowych czynności codziennych i chociaż w znacznym stopniu ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają mu w sposób zupełny jego aktywności zawodowej. Zasadnie podniosło też Kolegium, że w aktualnym stanie faktycznym, strona możne rozważyć możliwość skorzystania z pomocy w postaci usług opiekuńczych. Taka pomoc mogłaby stanowić uzupełnienie opieki sprawowanej przez stronę, umożliwiając kontynuowanie zatrudnienia. Nadto dodatkowym aspektem w sprawie jawi się udział w opiece nad niepełnosprawną matką brata skarżącego, mieszkającego we Wrocławiu, po stronie którego skarżący i reprezentujący go również uprzednio w postępowaniu administracyjnym pełnomocnik, nie wykazali obiektywnych przeszkód po stronie brata do realizacji ciążącego na nim w części obowiązku alimentacyjnego wobec matki.

Prawidłowo wobec tego, zdaniem Sądu, oceniło Kolegium, że w stanie faktycznym sprawy matka skarżącego wymaga pomocy i opieki. Biorąc jednakże

pod uwagę jej zakres i charakter oraz fakt, że są jeszcze inne osoby zobowiązane

do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką (brat skarżącego), możliwe jest takie zorganizowanie opieki ażeby skarżący nie musiał rezygnować z jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet tej w niepełnym wymiarze czasu pracy, choćby poprzez pomoc finansową.

Zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium, że czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, przy ubieraniu, podawanie leków, przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Poza twierdzeniami skarżącego o konieczności stałego dozoru matki, a więc stałej jego dyspozycyjności, nie zostały one poparte żadnymi dokumentami medycznymi. Przedłożone natomiast do akt postępowania dokumenty z leczenia szpitalnego oraz z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu badania MR mózgowia wymagającej opieki potwierdzają owszem wskazaną w nich diagnozę, ale dysponując ogólną wiedzą i doświadczeniem życiowym, wskazują na pewno o trudnej sytuacji, której Sąd ani organy nie negują. Nie świadczą jednak aż o takiej sytuacji, która by potwierdzała twierdzenia skarżącego o konieczności stałego czuwania nad matką wykluczającego zarazem możliwość jego aktywności zawodowej. Z dokumentów tych wynika, zwłaszcza tych z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu, że póki co istnieje, czy też istniała, konieczność konsultacji neurochirurgicznej, zapewne w celu wdrożenia odpowiedniego sposobu leczenia i choć zabrzmi to być może dla skarżącego w sposób nie do przyjęcia, niemniej jednak nic poza tym więcej dokumenty te nie obrazują. Sąd ma świadomość powagi stanu rzeczy i jego wpływu na zdrowie matki skarżącego zwłaszcza w jej wieku. Skarżący musi jednakże zrozumieć, że tego rodzaju okoliczności i twierdzenia z nich wypływające muszą być weryfikowalne Również nie bez znaczenia dla tej oceny są kwestie związane ze skorzystaniem z usług opiekuńczych, które pozwoliłoby skarżącemu na kontynuację pracy.

Wykładnia art. 17 ust. 1 ww. ustawy jednoznacznie wskazuje, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Zatem, brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ww. ustawy.

Okoliczności takie, że osoby zobowiązane do opieki pracują czy mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki (nawet poza granicami kraju) i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na nich zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli pozostałe dzieci z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. odwołująca zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez nią z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci (w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu, co skarżąca zobowiązane do alimentacji względem matki.

Odnośnie udziału rodzeństwa w opiece nad matką skarżącego, tu brata, jako okoliczności przemawiającej za odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd wskazuje, że w orzecznictwie NSA podnosi się, iż kwestia rodzeństwa nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego bowiem obrazuje to możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). W kolejnym wyroku NSA stwierdził, że nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że oprócz wnioskującego o świadczenie, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawnym, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie oznacza to, że Sąd wybiera, kto ma zapewnić niepełnosprawnemu opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z rodzeństwem) jednak, że wnioskujący o świadczenie nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad niepełnosprawnym (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22, podobnie WSA w Krakowie w wyroku z 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 320/22, od którego skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem NSA z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 128/23).

Oczywiście, że kwestia możliwości współdziałania rodzeństwa, jako zobowiązanego alimentacyjnie względem matki w równym stopniu co skarżący, zawsze musi podlegać indywidulanej ocenie na tle okoliczności faktycznych danej sprawy. W tym wypadku skarżący i jego pełnomocnik nie wykazali, jak już Sąd podkreślił, że po stronie brata skarżącego istnieją obiektywne przeszkody ku temu, ani że jego próby uzyskania od niego pomocy, okazały się bezskuteczne. Nie jest więc wystarczające jedynie stwierdzenie, ze nie pomaga on osobiście ani finansowo w opiece nad matką.

Zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie potwierdza niestety twierdzeń skarżącego i jej pełnomocnika zawartych we wniosku, a następnie w skardze do sądu administracyjnego. Ponownie podkreślić należy, że czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna muszą być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Takiego stanu rzeczy skarżący wraz z pełnomocnikiem nie przedstawili organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób, a organy zobowiązane są ustalić istnienie bądź nie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą więc organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale, co istotne i decydujące, weryfikacja zakresu wymagającego rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22). Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Kolegium miało wystarczające podstawy, do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Nawet bowiem w sytuacji sprzeczności, czy też niewłaściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, decydujące znaczenie ma jego zasadność i prawidłowość. Kolegium mogło więc skorzystać ze swych kompetencji, przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych) przez ich błędną wykładnię i zastosowanie. Nie można też Kolegium zarzucić naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.), które by skutkowały uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Ratio legis pomocy społecznej, która to, co ponownie podkreślić należy z całą mocą, ma charakter subsydiarny. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć.

W rozpoznawanej sprawie Kolegium mogło więc, pomimo błędu organu pierwszej instancji w wykładni i zastosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie tego organu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.