Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 595/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 12 maja 2023 roku, nr SKO.421.267.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

G. B. (dalej jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z dnia 12 maja 2023 r., nr SKO.421.267.2023, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Słupsk (dalej jako: Wójt), w imieniu którego działał Koordynator Zespołu ds. Świadczeń Społecznych (dalej jako: Koordynator), z dnia 21 lutego 2023 r., nr CUS.O.ŚP.5210.114.2023, o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad B. B.

Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Koordynator Zespołu ds. Świadczeń Społecznych, działający z upoważnienia Wójta Gminy Słupsk, rozpatrywał wniosek G. B. z 18 stycznia 2022 r. o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną B. B. Podstawą wniosku było orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 8 stycznia 2022 r. stwierdzające, że B. B. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, co jest równoznaczne z posiadaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności uprawniającym do ubiegania się przez opiekuna takiej osoby o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże oceniając przesłankę rezygnacji lub niepodejmowania przez G. B. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad niepełnosprawną żoną organ uznał, że żona wnioskodawcy, mimo swojej niepełnosprawności, jest osobą na tyle samodzielną, iż większość czynności domowych i samoobsługowych wykonuje sama (oprócz prasowania i palenia w piecu). Pomoc opiekuna jest niezbędna tylko podczas wyjazdów żony, aby zapewnić jej bezpieczeństwo. W ocenie organu czynności, jakie wykonuje wnioskodawca przy żonie, tj. towarzyszenie podczas wyjazdów, pomoc w kąpieli, są czynnościami, które można pogodzić z podjęciem przez niego zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu.

W związku z powyższą oceną sytuacji faktycznej wnioskodawcy, Wójt - decyzją z dnia 21 lutego 2023 r. - odmówił mu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu strona zarzuciła:

błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako ustawa o świadczeniach rodzinnych lub w skrócie "u.ś.r.", stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka;

naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku - decyzją z dnia 12 maja 2023 r. - utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu podano, że z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż istotną cechą osób będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zaprzestanie, bądź niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki, które należy rozumieć jako wystąpienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją, bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. O istnieniu wskazanego związku przyczynowo - skutkowego przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Kolegium zwróciło uwagę na pogląd orzecznictwa sądowoadministracyjnego, zgodnie z którym przez rezygnację z zatrudnienia należy rozumieć nie tylko zaprzestanie konkretnego działania, ale także jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się odbywać przez pryzmat celu, jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom opiekę tę sprawującym utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu nie jest istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą. O braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, nie może w szczególności przesądzać słaba aktywność zawodowa wnioskodawcy.

Kolegium wskazało też, że nie spełnia wymogu opieki, o której mowa

w art. 17 ust. 1 u.ś.r., codzienne ale wyłącznie przez część doby świadczenie pomocy w prowadzeniu i utrzymaniu w należytym stanie gospodarstwa domowego. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być ona nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc, a nie opieka.

Jak wskazało Kolegium, w stanie faktycznym sprawy ustalono, że B. B. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, zgodnie z którym jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Zdiagnozowano u niej dziecięce porażenie mózgowe z niedowładem lewostronnym ręki i nogi, ma problemy z poruszaniem się (tzw. "kaczy chód"). Ma krótszą lewą nogę. Z powodu nowotworu, przed kilku laty przeszła zabieg usunięcia macicy. Jest również po zabiegu usunięcia haluksa lewej stopy. Opiekę nad B. B. sprawuje jej mąż – G. B., który jest osobą bezrobotną. Ostatni raz był zatrudniony w 2019 roku. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że opieka jaką skarżący sprawuje nad żoną, obejmuje: pomoc w wejściu pod prysznic, pomoc w umyciu nóg, umawianie wizyt lekarskich i towarzyszenie w ich trakcie, prasowanie, załatwianie spraw urzędowych, przygotowywanie opału i palenie w piecu, towarzyszenie w trakcie spaceru. Większość czynności B.B. wykonuje jednak samodzielnie (m.in. przygotowywanie posiłków, pranie, przebieranie się, sprzątanie, ćwiczenia fizyczne, czynności higieniczne). W trakcie wywiadu środowiskowego G. B. był chory i leżał w łóżku, a jego żona wykonywała wszystkie czynności domowe sama, co potwierdził pracownik socjalny.

W ocenie Kolegium, pomocy w wejściu pod prysznic i myciu nóg, umawiania wizyt lekarskich i towarzyszenia w ich trakcie, prasowania, załatwiania spraw urzędowych, przygotowywania opału, palenia w piecu i towarzyszenia w trakcie spacerów, nie można określić jako sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest to raczej codzienna i doraźna pomoc. Co więcej, skoro wnioskodawca jest małżonkiem B. B. i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe, to oczywistym jest, że jeśli robi zakupy, prasuje, przygotowuje opał, czy pali w piecu, to czyni to również dla siebie, gdyż bezpośrednio korzysta z namacalnych efektów tych czynności. Z natury rzeczy, czynności takie, jak organizowanie wizyt lekarskich, wykupowanie leków, załatwianie spraw urzędowych, czy prasowanie nie są wykonywane codziennie. Co więcej, wszystkie analogiczne czynności wykonywane są także przez pracującą cześć społeczeństwa.

W tej sytuacji Kolegium uznało twierdzenia skarżącego, że wykonywania ww. czynności nie sposób pogodzić z pracą zarobkową za nieuzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku G. B. domagał się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 12 maja 2023 r. i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Decyzjom tym zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, iż podstawowym wymogiem uzyskania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. W orzecznictwie wskazuje się, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w sprawie, oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Kontrola sądowa decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 12 maja 2023 r. i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Słupsk, z upoważnienia którego działał Koordynator Zespołu ds. Świadczeń Społecznych, z dnia 21 lutego 2023 r., wykazała, że decyzje te odpowiadają prawu. W szczególności, niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako ustawa o świadczeniach rodzinnych, który stanowił podstawę prawną orzekania organów.

Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Należy w tym miejscu wskazać, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż jest, poza wymienionymi w 1-3 art. 17 ust. 1 (matką, ojcem, opiekunem faktycznym dziecka, rodziną zastępczą), inną osobą, na której, zgodnie z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 1359 ze zm.), dalej jako "k.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. W rezultacie powyższego nie podlega jakimkolwiek wątpliwościom, że małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami ustawy k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka.

Z analizowanego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika też, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą przedmiotowego świadczenia jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy jednak podkreślić, że świadczenie to nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi też wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy, co doprowadziło do stwierdzenia, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej żonie w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Nie było w sprawie kwestią sporną to, że żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji (art. 3 pkt 21 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Osoba z orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji nie zawsze jednak będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest więc ustalenie, czy okoliczności danej sprawy stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna, tj. osobę, która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze nad osobą potrzebującą.

W tym zakresie w orzecznictwie przyjmuje się, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają stwierdzić, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, dostępny jw.).

Jak ustaliły orzekające w tej sprawie organy, na podstawie wniosku o przyznanie świadczenia oraz wywiadu środowiskowego, żona skarżącego cierpi na dziecięce porażenie mózgowe z niedowładem lewostronnym ręki i nogi, ma problemy z poruszaniem się – jej chód jest "kaczkowaty", ma krótszą lewą nogę i ze względu na wady poruszania się 2 lata temu przeszła operację haluksa. Jednocześnie jest osobą w pełni sprawną umysłowo i samo-decydującą. Potwierdza to dołączona do wywiadu środowiskowego tabela czynności wykonywanych podczas opieki, gdzie wskazano, że B. B. samodzielnie załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie, w których mąż jej towarzyszy. Samodzielnie też wykonuje czynności toaletowe, a pomoc męża konieczna jest jedynie przy wejściu pod prysznic, myciu nóg oraz czuwaniu, aby się nie przewróciła pod prysznicem. Z uzyskanych informacji nie wynika też, aby żona wnioskodawcy przyjmowała jakieś leki, których podanie wymaga pomocy osoby drugiej. Nie jest też osobą leżącą, przeciwnie – samodzielnie wykonuje większość czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym robi zakupy, choć przy ich noszeniu pomaga mąż. B. B. sama też wykonuje ćwiczenia ruchowe.

W świetle tych faktów należy zgodzić się z organami, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do stwierdzenia, iż sprawowana przez skarżącego opieka nad żoną - z uwagi na zakres wykonywania koniecznych czynności wspomagających żonę w jej codziennym funkcjonowaniu - spełnia wymogi opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Żona skarżącego nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, pampersowania itp.), nie jest też osobą wymagającą stałego nadzoru, związanego chociażby ze schorzeniami psychicznymi. Skarżący, jak wynika z akt sprawy, nie wykonuje przy żonie czynności pielęgnacyjnych wymagających ciągłej obecności. Przeciwnie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ujawnia, że wiele czynności - zarówno pielęgnacyjnych, jak i domowych, żona skarżącego wykonuje sama, a pomoc skarżącego w tym zakresie nie przekracza pomocy, jaką małżonkowie świadczą sobie także w rodzinach, w których żaden z małżonków nie jest niepełnosprawny i niezdolny do samodzielnej egzystencji. Fakt, że skarżący nosi zakupy, prasuje, pali w piecu czy towarzyszy żonie przy wizytach lekarskich, nie determinuje konieczności rezygnacji przez niego z pracy, albowiem podział ten stanowi realizację obowiązku wzajemnej pomocy małżonków, wynikającego z art. 23 k.r.o. Także pomoc przy wchodzeniu pod prysznic, myciu nóg i doglądanie, aby żona się nie przewróciła pod prysznicem, nie świadczą o tym, że sprawowana przez stronę opieka wyklucza podjęcie zatrudnienia. Nie są to bowiem czynności wykonywane stale. Wprawdzie w orzecznictwie zauważa się, że pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków, które można traktować jako czynności dnia codziennego, w odniesieniu do codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem (przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, zakupy) mogą wypełniać cały dzień, to jednak w rozważanym wypadku nie mamy do czynienia z sytuacją, w której opiekun osoby niepełnosprawnej wykonuje czynności pielęgnacyjne, dnia codziennego, a także w całości zajmuje się sprawami domowymi. W wypadku małżeństwa skarżącego, mimo niepełnosprawności żony, istnieje podział obowiązków domowych, dostosowanych do możliwości fizycznych i zdrowotnych żony. Zdarzają się nawet sytuacje, jak miało to miejsce w dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego, że - gdy skarżący jest niedysponowany, wszystkie domowe obowiązki wykonuje jego niepełnosprawna żona. Powyższe świadczy o tym, że nawet bez opieki ze strony męża, B. B. jest w stanie samodzielnie funkcjonować, dbając nie tylko o swoje podstawowe potrzeby, ale także wykonując obowiązki domowe. Oznacza to, że opieka ze strony skarżącego nie musi mieć i nie ma charakteru stałego, całodobowego, a pozbawienie małżonki tej opieki przez kilka godzin dziennie nie wpłynie negatywnie na jej stan zdrowia i poziom egzystencji. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że żona skarżącego – mimo swojej niepełnosprawności – jest w stanie sama zaspokoić swoje potrzeby egzystencjalne, zaś pomoc skarżącego, choć niekiedy konieczna, nie przekracza ram normalnej pomocy, do której zobowiązany jest małżonek, i która nie wymaga rezygnacji przez niego z pracy. Opieka sprawowana przez skarżącego w znacznej mierze ogranicza się bowiem do czynności domowych, które podejmowane są również przez osoby pracujące na pełen etat.

Należy też wskazać, choć nie był to zarzut rozpoznawanej skargi a odwołania, że podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia nie był fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. W niniejszej sprawie organy nie stosowały przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albowiem przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się oświadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Wynika z niego, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14; z 20 września 2013 r., sygn. I OSK 2623/12, dostępne w CBOSA). Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, albowiem wniosek złożył małżonek – a nie inne osoby zobowiązane alimentacyjne do świadczenia opieki. Ponadto podkreślić trzeba, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie było to, iż osoba wymagająca opieki jest w związku małżeńskim, a wniosek składa małżonek, lecz to, że brak jest związku przyczynowego między sprawowaną przez małżonka opieką, a niepodejmowaniem przez niego pracy.

Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że orzekające w tej sprawie organy dokonały prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten należy bowiem rozumieć w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje gdy sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Również przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie zawiera wad, gdyż organy dążyły w nim do ustalenia związku przyczynowo - skutkowego między sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną żoną a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez niego pracy. Zasadnie przyjęto w konsekwencji, że skarżący nie wykonuje przy żonie takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby go nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było żony skarżącego uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru. O ile więc sprawowanie przez skarżącego opieki nie budzi wątpliwości, to jednak w realiach niniejszej sprawy niemożliwe było przyjęcie, że niewykonywanie przez niego pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyły obie strony postępowania.