Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 211/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 1 i 2a
journal: Dz.U. 2022 poz 933
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Habuda Sędziowie: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.) Asesor WSA Marta Pawłowska Protokolant: referent Wiktoria Sojka-Ratajczyk po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi B. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2022 r. nr SKO 4117/3/22 w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania udziału przysługującego gminie w prawie własności nieruchomości oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z 13 XII 2022 r. (SKO 4117/3/22) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania B. A., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 28 X 2022 r. (nr 5/2022), odmawiającą nieodpłatnego przyznania B. A. udziału przysługującego gminie W. w wysokości 3/4 części w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków miasta W., w obrębie R., AM –[...], jako działka gruntu nr [...], o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy dla W.-K., IV Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Decyzję powyższą wydano w następujących okolicznościach:

Wnioskiem z dnia 28 IX 2011 r. B. A. (dalej jako "skarżący") zwrócił się jako następca prawny R. A. (matki) o nieodpłatne przyznanie mu udziału w wysokości 3/4 części w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków miasta W. w obrębie R. AM [...] jako działka nr [...] o pow. [...] ha. We wniosku wskazał, że jego matka - R. A. użytkowała działkę nr [...], na której znajdowały się drzewa owocowe oraz uprawiane były warzywa. Podniósł również, że przez wiele lat pomagał matce w uprawianiu tej działki, a po jej śmierci syn H. A. zdewastował działkę wycinając wszystkie drzewa owocowe i zrobił na jej terenie pastwisko. Podkreślił, że w jego ocenie żadna działka H. A. się nie należy.

Prezydent Wrocławia (dalej jako "prezydent") decyzją z 17 X 2013 r. (nr 82/2013) odmówił skarżącemu nieodpłatnego przyznania przysługującego gminie W. udziału w wysokości 3/4 części prawa własności opisanej wyżej nieruchomości. Wyjaśnił przy tym, że w świetle art. 118 ustawy z dnia 20 XII 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2022 r. poz. 933, ze zm.) – dalej jako "usr" nie ma możliwości nieodpłatnego przyznania "udziału" w prawie własności działki.

SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia 2 XII 2013 r. (nr SKO 4117/22/13), uchyliło decyzję prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując przy tym na uchybienia procesowe.

Decyzją z dnia 6 VI 2014 r. (nr 22/2014) prezydent kolejny raz odmówił nieodpłatnego przyznania udziału w wysokości 3/4 części prawa własności opisanej wyżej nieruchomości wskazując, że nie ma możliwości nieodpłatnego przyznania "udziału" w prawie własności działki.

SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia 2 VII 2014 r. (nr SKO 4117/5/14), uchyliło decyzję prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 kpa (udział pracownika organu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji). Decyzja ta została jednak, na skutek wniesienia skargi przez gminę W., uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 16 XII 2014 r. (sygn. akt II SA/Wr 740/14). Skarga kasacyjna wniesiona przez SKO od wskazanego wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem 2 XII 2016 r. (sygn. akt II OSK 569/15). Sądy obu instancji stwierdziły, że prezydent nie naruszył art. 24 § 1 pkt 5 kpa.

Decyzją z 5 IV 2017 r. (SKO 4117/3/17), SKO utrzymało w mocy decyzję prezydenta z dnia 6 VI 2014 r. (nr 22/2014). SKO zgodziło się ze stanowiskiem, że w ramach art. 118 usr nie ma możliwości nieodpłatnego przyznania "udziału" w prawie własności działki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpatrzeniu wniesionej przez skarżącego skargi, wyrokiem z dnia 21 III 2018 r. ( II SA/Wr 651/17) oddalił skargę w całości. Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji wskazujące, że w ramach art. 118 usr nie ma możliwości nieodpłatnego przyznania "udziału" w prawie własności działki.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł skarżący, po której rozpatrzeniu Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 VI 2021 r. (I OSK 3986/18) uchylił wyrok tutejszego Sądu I instancji z dnia 21 III 2018 r. (II SA/Wr 651/17) oraz decyzje organów obu instancji. Sąd II instancji stwierdził, że art. 118 usr nie wprowadza wprost ograniczeń w przyznaniu w powyższym trybie "udziału" we własności nieruchomości (działki). Skoro możliwe jest przyznawanie własności całej nieruchomości, to tym bardziej możliwe winno być przyznanie udziału w tym prawie. Sąd II instancji wskazał w konsekwencji, że ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną ocenę prawną, a nadto dokona ustaleń okoliczności faktycznych sprawy uwzględniając dyrektywy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, w szczególności w zakresie władania przedmiotową nieruchomością w dniu złożenia wniosku o przyznanie własności w trybie art. 118 usr.

Prezydent, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego z dokumentów, oględzin oraz z przesłuchania świadków, decyzją z dnia 28 X 2022 r. (nr 5/2022), odmówił nieodpłatnego przyznania skarżącemu udziału przysługującego gminie W. w wysokości 3/4 części w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...].

W uzasadnieniu decyzji prezydent wyjaśnił, że decyzją Naczelnika Dzielnicy W. – F. z dnia 22 XI 1982 r. przejęto na własność Skarbu Państwa, przysługujący R. A. (matce skarżącego) udział 3/4 w prawie własności gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni [...] ha, w granicach działek ewidencyjnych o nr.: [...], [...], [...], [...], AM – [...], o nr.: [...], [...], [...], [...], AM – [...] i nr [...], AM – [...]. Gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność R. A. w 3/4 częściach i H. A. w 1/4 części (następcą prawnym H. A. jest aktualnie H. A.(1)). Przejęcia udziału w gospodarstwie dokonano w trybie przepisów art. 45 i art. 52 ustawy z dnia 27 X 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140 z późn. zm.). W tej samej decyzji rozstrzygnięto również o prawie wnioskodawczyni do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki rolnej o powierzchni do [...] ha oraz wskazano, że położenie tej działki zostanie ustalone przez Dzielnicowy Zarząd Gospodarki Terenami W. – F., a jej granice zostaną określone przez Okręgowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno - Kartograficzne Zakład Terenowy W. Dalej podano, że na podstawie protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia 9 II 1983 r. Dzielnicowy Zarząd Gospodarki Terenami W. – F. przejął od R. A. teren rolny objęty ww. decyzją. Ponadto określono, że w dożywotnim użytkowaniu ww. osoby pozostanie część działki gruntu nr [...], AM-[...] o powierzchni [...] m2. Również w 1983 r. dokonano podziału działki nr [...] AM [...] obręb R. o pow. [...] ha na działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha.

W dalszej części uzasadnienia prezydent stwierdził, że R. A. wykorzystywała grunt odpowiadający obecnej działce nr [...] jako ogród (sad). Taki sposób władania przedmiotową nieruchomością wyznacza więc zakres władania przez zstępnego osoby uprawnionej, który po jej śmierci występuje o przeniesienie własności nieruchomości w trybie art. 118 ust. 1 i 2a usr. Zaznaczono też, że w toku postępowania wszczętego z wniosku skarżącego w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia udziału gminy W. we własności działki dożywotniego użytkowania, informacja o zakresie prac poczynionych przez skarżącego na terenie tej nieruchomości pochodzi dopiero z lat 2012 i 2014. Prezydent odwołał się następnie do zeznań świadków: G. S., A. S. i K. S. (córka i wnukowie skarżącego) oraz B. K., R. M., H. O., a także do pisemnych wyjaśnień skarżącego. Stwierdził, że wynika z nich jedynie, że użytkowanie przez skarżącego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], AM [...], obręb R. ograniczało się do wykonywania na jej terenie kilka razy w roku prac porządkowych polegających przede wszystkim na koszeniu trawy, sprzątaniu terenu i pielęgnacji drzewek. W ocenie prezydenta, skarżący nie wykazał, by spełnił wymóg użytkowania w rozumieniu przywołanych wyżej przepisów. Fakt jednostkowych wizyt na terenie nieruchomości kilka razy w roku, w celu skoszenia trawy, uporządkowania terenu i zebrania owoców, nie stanowi prawidłowego sposobu użytkowania działki i z całą pewnością nie nosi znamion prawidłowej gospodarki. Taki sposób użytkowania działki przez zstępnego zmarłej R. A. nie może być uznany za władanie nieruchomością w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Jak bowiem ustalono, R. A. wykorzystywała teren działki nr [...] jako przydomowy ogród warzywny i sad. Prezydent zaznaczył, że podczas oględzin przeprowadzonych w dniach 19 XI 2021 r. oraz 3 VIII 2022 r. stwierdzono, że część działki przylegająca do ulicy [...], porośnięta jest wysoką uschniętą trawą, chwastami i samosiejkami. Na drzewach znajdujących się na tej działce jest dużo uschniętych gałęzi; na działce znajdują się również uschnięte konary drzew. Działka ta ogrodzona jest od ulicy [...] metalową siatką i z tego powodu brak jest możliwości wejścia na jej teren od tej strony. Jest to nadal teren zaniedbany i niezagospodarowany i nie wykazuje żadnych śladów użytkowania.

Poza tym prezydent uznał za udowodnione, że władanie przez skarżącego udziałem gminy W. w wysokości 3/4 części w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] AM [...] obręb R. nie miało charakteru ciągłego i nieprzerwanego. W okresie od 18 VIII 2014 r. do 26 II 2020 r. teren ten był dzierżawiony przez H. A.(1) (współwłaścicielkę w udziale 1/4) na podstawie umowy dzierżawy zawartej z gminą W.

Prezydent podkreślił, że celem przyznania zstępnym prawa, o którym mowa w art. 118 ust. 2a usr nie było przysporzenie zstępnym majątku, lecz przyznanie im na własność tzw. przydomowej działki, aby mogli z niej faktycznie korzystać na ich własne potrzeby po wygaśnięciu przysługującego rolnikowi prawa użytkowania tej działki wraz z jego śmiercią. Regulacja ta nie miała na celu bezwarunkowego uwłaszczenia zstępnych rolnika, który przekazał gospodarstwo pod rządami poprzednio obowiązujących ustaw, lecz zapewnienie zstępnym prawnej możliwości nabycia własności działki na własne potrzeby po wygaśnięciu prawa użytkowania działki po śmierci rolnika. Zasygnalizowano też, że decyzją prezydenta z dnia 1 II 2010 r. orzeczono o przeniesieniu przez gminę W. na rzecz skarżącego, nieodpłatnie, udziału wynoszącego 3/4 w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] AM [...] obręb R. (tj. działki siedliskowej sąsiadującej bezpośrednio z działką nr [...]). Prezydent nadmienił też, że działka nr [...] była wcześniej przedmiotem postępowań administracyjnych w sprawie przyznania prawa własności na podstawie art. 118 ust. 2a usr, zainicjowanych przez R. A. (sprawa umorzona), H. A. (sprawa umorzona) i H. A.(1) (decyzja odmowna).

SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 13 XII 2022 r. (SKO 4117/3/22) utrzymało decyzję prezydenta w mocy.

Zdaniem SKO w okolicznościach sprawy nie wystąpiły podstawy do nieodpłatnego przyznania udziału 3/4 w prawie własności działki gruntu oznaczonej nr. [...]. W świetle art. 118 ust. 2a usr istotne jest, aby zstępny osoby uprawnionej (której przysługiwało użytkowanie działki gruntu na cele rolnicze i czerpanie z tego pożytków) sprawował władztwo nad nieruchomością jak użytkownik, tzn. rzeczywiście władał działką gruntu jak użytkownik w celu czerpania z jej uprawy pożytków. Przesłanka faktycznego władania nieruchomością przez zstępnego osoby uprawnionej spełniona będzie wówczas, gdy w chwili śmierci tej osoby zstępny - wnioskodawca (lub zstępny, której wnioskodawca jest następcą prawnym) objął we faktyczne władanie działkę gruntu, a ponadto będzie ona do dnia wydania decyzji w nieprzerwanym władaniu wnioskodawcy i tego rodzaju władanie spełni wyżej wskazane warunki. Wobec tego skarżący przyznał między innymi w uzasadnieniu odwołania, że ze względu na wiek i stan zdrowia w ostatnich latach sporadycznie podejmował czynności związane z korzystaniem z opisanego na wstępie gruntu. Nie wskazał również, że z tych powodów wykonywał faktyczne władztwo w zakresie odpowiadającym prawu użytkowania przysługującym jego wstępnej, czyli R. A. - przy udziale osób trzecich, np. na podstawie umowy użyczenia. Wobec tego skarżący nie podważył w tej sprawie ustaleń dowodowych prezydenta. Przeprowadzone w postępowaniu przed prezydentem oględziny wykazały, że jest to teren zaniedbany, niezagospodarowany i nie wykazuje żadnych śladów użytkowania. SKO zaznaczyło również, że współwłaścicielka gruntu w udziale 3/4 - czyli gmina W. - oddała ten grunt H. A.(1) do korzystania, ponieważ w dniu 18 VIII 2014 r. została zawarta umowa dzierżawy części opisanej wyżej nieruchomości, na czas nieoznaczony, z przeznaczeniem pod uprawy jednoroczne. Umowa ta była wykonywana do 26 II 2020 r. Wynika z tego, że skarżący nie władał opisaną działką gruntu w sposób ciągły od chwili otwarcia spadku po R. A. (2002 r.) i dlatego nie został spełniony warunek wymieniony w art. 118 ust. 2a usr. Podkreślenia wymaga również, że skarżący nie wykazał, że podejmował działania dla ochrony wykonywanego władania tym gruntem i np. że wystąpił do sądu cywilnego z powództwem posesoryjnym na podstawie art. 344 kc.

SKO nie stwierdziło również innych naruszeń prawa. Wyjaśniło, że w sprawie nie było potrzeby zebrania dodatkowych materiałów i przesłuchania skarżącego lub świadków przez niego wskazanych. Organ administracji publicznej nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodu przedstawionego przez stronę, jeżeli w jego ocenie wniosek dowodowy strony dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w danym postępowaniu. Ze zgromadzonej przez prezydenta dokumentacji fotograficznej wynika, że nie została spełniona przesłanka władania i użytkowania w rozumieniu powołanych wyżej przepisów prawa.

Skarżący w skardze na powyższą decyzję wniósł o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji prezydenta. Wniesiono także o wyznaczenie rozprawy. W skardze zarzucono naruszenie:

1) art. 118 ust. 2a usr, przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie władał nieprzerwanie udziałem 3/4 we współwłasności działki gruntu nr [...] obręb R. we W., stąd też jego wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie, gdy tymczasem SKO w uzasadnieniu decyzji przeprowadziło szeroki wywód, który wyraźnie wskazuje, że w świetle art. 118 ust 2a usr użytkownik nie ma obowiązku bezwzględnie i w sposób nieprzerwany władać działką gruntu aby uzyskać pozytywną decyzję w zakresie nieodpłatnego przekazania nieruchomości gruntowej. Nadto zaniechanie przesłuchania wnioskodawcy sprawia, że organy administracji pozbawiły się możliwości ustalenia: w jakim zakresie skarżący faktycznie użytkował i użytkuje udział 3/4 we współwłasności działki gruntu nr [...], oraz czy ew. skarżący od śmierci matki kiedykolwiek został pozbawiony władztwa nad nieruchomością;

2) art. 7, art. 77 i 80 kpa, przez:

- niezasadne ustalenie i przyjęcie, że H. A., władał po śmierci R. A. udziałem 3/4 części w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, gdy tymczasem H. A. był skonfliktowany z matką. R. A. nigdy nie zezwoliła, aby syn H. A. władał przedmiotową nieruchomością. W opozycji do bezpodstawnych ustaleń organów administracji: od czasu śmierci R. A., nieruchomością włada nieprzerwanie skarżący, jako jej zstępny (syn);

- nietrafne przyjęcie, że umowa dzierżawy z dnia 18 VIII 2014 r. podpisana przez H. A.(1) i Zarząd Zieleni Miejskiej we W. o wydzierżawienie części działki gruntu nr [...] skutecznie znosi legitymację skarżącego do ubiegania się o zwrot udziału 3/4 w prawie własności działki nr [...] o powierzchni [...] ha, gdy tymczasem skarżący nie miał żadnej wiedzy o podpisaniu ww. umowy, przedmiotowa umowa nie miała żadnego wpływu na władanie działką gruntu przez skarżącego, co istotne skarżący włada ww. nieruchomością nieprzerwanie od śmierci matki R. A. w 2002 r. do dnia dzisiejszego. Warto dodać, że zaniechanie przesłuchania skarżącego i H. A.(1), sprawia, że nie można ustalić w jakim zakresie była realizowana umowa dzierżawy z dnia 18 VIII 2014 r. Tymczasem w świetle art. 65 § 2 kc w umowach należy raczej badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. O zacytowanej wyżej normie prawnej organy właściwe do rozpoznania sprawy całkowicie zapomniały;

- bezpodstawne ustalenie, że działka gruntu nr [...] o powierzchni [...] ha położona przy ul. [...] na przestrzeni lat utraciła swój rolniczy charakter, zatem wniosek skarżącego o zwrot nieruchomości nie może być rozpoznany pozytywnie, podczas gdy oznaczona działka gruntu nigdy nie zmieniła swojego charakteru, od momentu kiedy działkę użytkowała R. A., a następnie skarżący jako jej następca prawny, działka miała charakter: ogrodu (w którym zostały nasadzone drzewa owocowe). W efekcie organy administracji nie dostrzegły, że sadownictwo jest znaczącą gałęzią rolnictwa. Stąd też nieprzerwane wykorzystanie działki, w formie sadu, nie stanowi negatywnej przesłanki opisanej w art. 118 usr. Regulacja z art. 118 usr nie określa formy wykorzystania działki gruntu, która uniemożliwia przekazanie działku gruntu zstępnemu osoby uprawnionej.

- pominięcie dowodu z zeznań świadków: G. S., A. S. i K. S., którzy wskazywali, że regularnie przyjeżdżają ze skarżącym na działkę gruntu nr [...], pomagają w jej użytkowaniu i wykonują pracę pielęgnacyjne. Co więcej świadkowie potwierdzili, że skarżący nieprzerwanie od śmierci matki R. A. włada ww. nieruchomością;

- pominięcie dowodu z przesłuchania świadków: H. O., B. K., R. M., w zakresie w którym świadkowie przyznali, że widzieli skarżącego na działce gruntu [...] jak wykonuje prace porządkowe. Co ważne, skarżący pożyczał od świadka R. M. sprzęt do pielęgnacji i utrzymania przedmiotowej działki gruntu. W efekcie prezydent i SKO bardzo wybiórczo oceniły zeznania świadków, albowiem z jednej strony uznały, że świadkowie nie potwierdzają aby skarżący nieprzerwanie władał ww. działką gruntu. Z drugiej strony organy administracji nie dostrzegły kluczowych fragmentów m.in. zeznań świadka R. M., który wskazywał, że pożyczał skarżącemu sprzęt do przeprowadzenia prac porządkowych na działce nr [...]. Zresztą prezydent i SKO błędnie oceniły, że to osoby trzecie, które nie są zobowiązane do obserwacji aktywności skarżącego na działce [...] mają zaświadczyć o tym, czy skarżący należycie włada nieruchomością. Istotna jest okoliczność, że choćby świadek B. K. dopiero od 2015 r. zamieszkuje w okolicy działki nr [...], przy ul. [...] tj. od momentu kiedy postępowanie administracyjne było w zaawansowanym stadium, a nadto w momencie kiedy skarżący miał już 77 lat (ubiega się zaś o nieodpłatne przekazanie udziału w działce gruntu od 2002 r., tj. od momentu kiedy miał 59 lat, dziś skarżący ma 84 lata);

- pominięcie faktu, że Naczelny Sąd Administracyjny na mocy wyroku z dnia 22 VI 2021 r. (sygn. akt: I OSK 3986/18) wypowiedział się o prawnej możliwości nieodpłatnego przekazania udziału 3/4 w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, gdy tymczasem całe postępowanie prezydenta od kilkunastu lat skupiało się tylko na wykazaniu, że nie można udzielić skarżącemu ochrony prawnej ponieważ organ administracji nie może przekazać udziału we współwłasności działki gruntu (art. 118 § 3 usr). W momencie gdy NSA potwierdził słuszną linię prezentowaną przez skarżącego, prezydent wskazuje na inne, niepodnoszone dotychczas przesłanki. Co więcej prezydent odwołuje się do zeznań m.in., H. A. złożone w innej sprawie (który nie żyje), a które to nawet nie były znane skarżącemu (SKO aprobuje ww. ustalenia). Co ciekawe, przez bezzasadne odstąpienie od przesłuchania skarżącego, nawet nie mógł się on zmierzyć z niesłusznymi zarzutami brata H. A. (który przez większość życia nie utrzymywał poprawnych relacji z matką R. A.);

3) art. 86 k.p.a. przez:

- bezpodstawnie odstąpienie od przesłuchania skarżącego, który posiada istotną wiedzę o faktach mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy m.in. posiada wiedzę od kiedy i w jaki sposób działką gruntu nr [...] władała R. A., posiada wiedzę w jaki sposób on sam użytkuje ww. działkę od 2002 r. do chwili obecnej i jakie wykonuje na ww. działce prace, poza tym posiada wiedzę o tym, czy rzeczywiście ktoś próbował zakłócić nieprzerwane posiadanie działki gruntu, skarżącego, poczynając od śmierci R. A. do chwili obecnej, a także czy umowa dzierżawy podpisana przez H. A.(1) z Zarządem Zieleni Miejskiej we W. w dniu 18 VIII 2014 r. miała jakikolwiek wpływ na zmianę użytkowania przez niego spornej działki gruntu.

W motywach skargi szeroko umotywowano poszczególne zarzuty, podkreślając między innymi, że skarżący jest jedynym spadkobiercą R. A. i użytkował działkę nr [...] w sposób ciągły i w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym matce. Obecnie zaś z uwagi na swój wiek (85 lat) nie jest w stanie intensyfikować użytkowania, jednak nie może to stanowić argumentu przemawiającego za decyzją odmowną.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Sąd odroczył rozprawę wyznaczoną na dzień 17 X 2023 r. celem zawiadomienia o postępowaniu H. A.(1) jako uczestniczki postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Jak wynika z art. 118 ust. 1 usr, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Zgodnie zaś z art. 118 ust. 2a usr, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków.

Powyższa regulacja uzależnia możliwość przyznania zstępnemu osoby uprawnionej prawa własności działki od przesłanki "faktycznego władania działką, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom". Zstępny musi zatem wykazać, że jest kontynuatorem sposobu korzystania z działki praktykowanego przez wstępnego. Przesłanka ta jest bowiem ściśle powiązana z celem określonego w art. 118 ust. 2a usr uwłaszczenia. Służyć ma ono wyłącznie zaspokojeniu żywotnych potrzeb następcy prawnego, wynikających z jego sposobu życia i funkcjonowania, których istotną częścią jest właśnie korzystanie z działki objętej wnioskiem. Celem art. 118 ust. 2a usr nie jest natomiast uwłaszczenie kogokolwiek z racji samego następstwa prawnego po rolniku, któremu przysługiwało użytkowanie, oraz okazjonalnych aktów władania działką. W szczególności dotyczy to osób, które faktyczny związek z wymienionymi nieruchomościami utraciły, zaspokajając swoje interesy w inny sposób (wyrok NSA z 27 XI 2012 r., II OSK 1339/11, publ. CBOSA). Regulacja z art. 118 ust. 2a usr umożliwić ma więc przyznanie na własność działki, co do której rolnikowi przysługiwało dożywotnie prawo użytkowania, jego zstępnym, którzy zazwyczaj z nim mieszkali i prowadzili wspólne gospodarstwo (wyrok NSA z 6 II 2018 r., II OSK 958/16, publ. CBOSA). Nie bez powodu w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że przesłanka faktycznego władania działką przez zstępnego nie polega na sporadycznym, okazjonalnym koszeniu rosnącej na działce trawy (zob. np. wyrok NSA z 29 IX 2010 r., I OSK 1609/09; wyrok WSA w Łodzi z 26 VIII 2020 r., II SA/Łd 283/20, publ. CBOSA). Musi ona polegać na ciągłym i faktycznym wykonywaniu władztwa przez zstępnego w sposób analogiczny, jak czynił to poprzednik prawny. Nie chodzi zatem o sporadyczne, okazjonalne, czy kilkakrotne korzystanie z rzeczy nieruchomej, lecz o władanie nią w sposób ciągły, bezpośredni, osobisty i nieprzerwany. Władanie to powinno wyrażać się przez czynności związane z użytkowaniem gruntu. Do nabycia działki gruntu na podstawie wskazanego powyżej przepisu ustawy konieczne jest nieprzerwane jej użytkowanie, nie zaś wykonywanie od czasu do czasu prac polegających np. na usuwaniu śmieci, chwastów, czy koszeniu trawy (zob. np. wyrok WSA we Wrocławiu z 8 XII 2015 r., II SA/Wr 64[...]5; wyrok NSA z 6 II 2018 r., II OSK 958/16 – publ. CBOSA).

Powyższe rozważania mają kluczowe znaczenie w okolicznościach kontrolowanej sprawy. Organy obu instancji stwierdziły bowiem, że w przypadku skarżącego nie wystąpiła przesłanka faktycznego władania w rozumieniu art. 118 ust. 2a usr, w stosunku do objętej wnioskiem działki nr [...]. Ustalono bowiem, że w przypadku skarżącego można mówić co najwyżej o okazjonalnych i tymczasowych aktach władania nieruchomością, co jest niewystarczające do nieodpłatnego przyznania jej własności. W ocenie Sądu stanowisko to jest prawidłowe. Prezydent zebrał obszerny i wyczerpujący materiał dowodowy, posiłkując się zarazem dowodami pochodzącymi z innych postępowań dotyczących przedmiotowej nieruchomości, który potwierdza trafność ustaleń i ocen zawartych w zaskarżonej decyzji.

Przede wszystkim należy podkreślić, że działka nr [...] przylega bezpośrednio do działki zagrodowej nr [...] przy ul. [...], na której znajduje się budynek mieszkalny oraz zabudowania gospodarcze. To tam zamieszkiwała matka skarżącego, R. A., w okresie wykonywania władztwa nad oddaną jej w użytkowanie działką nr [...], poprzez uprawę ogrodu i sadu. Skarżący natomiast nie zamieszkuje w tym miejscu już od 1986 r., co zresztą potwierdził w toku rozprawy, nadmieniając, że na gospodarstwie pozostał wówczas jego brat H. A. wraz z rodziną. Z przeprowadzonych dowodów wynika również, że ten stan nie uległ istotnej zmianie po śmierci R. A. w 2002 r. Działalność rolniczą kontynuował H. A. wykonując władztwo także wobec działki nr [...]. Potwierdzał to zresztą sam skarżący w trakcie zeznań składanych w dniu 30 IX 2011 r. w sprawie z wniosku H. A. o przyznanie prawa własności działki nr [...]. Skarżący oświadczył wówczas, że: "Od śmierci matki sad użytkuje H. A.. (...) zajął wszystko. Sad przystosował na pastwisko, wyciął drzewa, zaorał i użytkuje na własne potrzeby. Użytkuje całość bez zgody Gminy W. i mojej. (...) Nie próbowałem nigdy użytkować sadu ani ogrodu, ponieważ brat nie umożliwiał mi tego. Sam wszystko zajął i korzysta z tego (...) nikt, poza H. A. nie korzysta z sadu ani ogródka" (akta prezydenta, k. 288). Zeznania te zbieżne są zresztą z zeznaniami złożonymi wówczas przez innych świadków, tj. przez G. S., J. S., L. W. i H. A.(1) (akta prezydenta, k. 284-287). Wszyscy oni potwierdzają faktyczne korzystanie z działki nr [...] przez H. A. Żaden z przeprowadzonych wówczas dowodów nie wskazywał chociażby pośrednio na wykonywanie władztwa przez skarżącego.

Już tylko z powyższych przyczyn nie sposób przyjąć, że to właśnie skarżący od czasu śmierci matki R. A. w 2002 r. był osobą faktycznie władającą działką nr [...] w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Jak już wyżej wyjaśniono, warunkiem zastosowania art. 118 ust. 2a usr jest nieprzerwane użytkowanie przez zstępnego działki od czasu śmierci użytkowniczki, a więc w tym przypadku od 2002 r.

W tym kontekście nie ma już istotnego znaczenia dalsza sekwencja zdarzeń, jaka miała miejsce po śmierci H. A. w dniu [...] 2011 r. Materiał dowodowy jednak i w tym przypadku nie daje podstaw do uznania, że po tej dacie to właśnie skarżący był osobą władającą działką nr [...] w rozumieniu art. 118 ust. 2a usr. Skarżący wniósł o przyznanie mu własności działki w 2011 r., zaś w 2012 r. analogiczny wniosek złożyła H. A.(1) (córka H. A.). Każda ze stron podnosiła, że dokonuje zabiegów pielęgnacyjnych na działce nr [...] powołując świadków potwierdzających tę okoliczność. Na korzyść H. A.(1) zeznawali: R. B., R. S. i B. K. (akta prezydenta, k. 408, 409, 706); zaś na korzyść skarżącego: R. M., K. S., A. S. i G. S. (akta prezydenta, k. 682-690, 701). Z materiału dowodowego wynika także, że w 2013 r. sprzedana została na rzecz osób trzecich działka zagrodowa nr [...] przy ul. [...] (akta prezydenta, k. 706). Działka nr [...] straciła więc związek funkcjonalny z położoną na działce nr [...] zabudową zagrodową. Ze znajdujących się w aktach dokumentów wynika też, że nabywca działki nr [...] zgłosił w 2017 r. zagrożenie dla jego budynków ze strony jednego z drzew rosnących na działce nr [...], zaś osobą, która zajęła się sprawą usunięcia tego drzewa była wyłącznie H. A.(1) (akta prezydenta, k. 751-780). H. A.(1) była też dzierżawcą działki nr [...] w okresie od 2014 r. do 2020 r. Umowa zawarta została z gminą W. przewidując prawo dzierżawcy do wykorzystywania gruntu na cele upraw jednorocznych z prawem do używania go i pobierania z niego pożytków.

W ocenie Sądu nie sposób w takich okolicznościach przyjąć argumentacji skarżącego, że w całym powyższym okresie, tj. od 2002 r. do chwili wydania kwestionowanej decyzji, użytkował on całą działkę nr [...] w sposób ciągły na cele upraw ogrodowych i sadowniczych. Znamienne jest, że nawet świadek powołany przez skarżącego – R. M. wskazywał, że obecność skarżącego na nieruchomości miała miejsce "od czasu do czasu" (zob. zeznania R. M., akta prezydenta, k. 701). Córka skarżącego, G. S., zeznała zaś, że jeździła ze skarżącym na działkę nr [...] "2-3 razy w roku. Mój tata jeździł tam częściej" (akta prezydenta, k. 683). Z kolei wskazana przez skarżącego H. O. zeznała jedynie, że widziała skarżącego 10 lat temu, jak kosił trawę i zbierał jabłka (akta prezydenta, k. 722). Rację mają więc organy administracji stwierdzając, że władztwo skarżącego w stosunku do działki nr [...] miało charakter okazjonalny, ograniczający się do sporadycznego zlecenia lub wykonania prac porządkowych, polegających przede wszystkim na koszeniu trawy, sprzątaniu terenu czy pielęgnacji drzewek. Zasadniczo teren leży odłogiem, co potwierdzają oględziny przeprowadzone przez prezydenta w dniu 19 XI 2021 r. oraz z 26 VIII 2022 r. (akta prezydenta, k. 636, 803). Koresponduje to też z zeznaniami B. K., która stwierdziła, że w celach porządkowych i estetycznych dokonywała na działce nr [...] koszenia trawy w obrębie granicy z jej nieruchomością nr [...].

Odnosząc się do argumentacji skargi Sąd wyjaśnia, że nikt nie kwestionuje faktu, że skarżący jest jedynym następcą prawnym po R. A. Nikt też nie kwestionuje, że skarżący wykazywał jakieś akty władztwa względem działki nr [...]. Całokształt przytoczonych wyżej okoliczności wskazuje jednak, że akty te nie mogą być uznane za faktycznie władanie tym gruntem, w zakresie odpowiadającym uprawnieniom R. A. Użytkowniczka bowiem przy tym gruncie zamieszkiwała, uprawiając na nim ogród i sad. Taki sposób użytkowania nie był przez skarżącego kontynuowany, co skarżący zresztą sam potwierdził w toku zeznań składanych w dniu 30 IX 2011 r. Twierdzeniom skarżącego zaprzecza także umowa dzierżawy zawarta przez H. A.(1) z gminą W. Jakkolwiek rację ma skarżący, że zawierając umowę dzierżawy wydzierżawiający nie traci posiadania. Jednak w konkretnej sprawie to nie skarżący był wydzierżawiającym działkę nr [...], a gmina W. W opisanych wyżej realiach sprawy organy nie miały też obowiązku przeprowadzać dowodu z przesłuchania skarżącego. Aktualne stanowisko skarżącego było bowiem organom dobrze znane. Zostało ono jednoznacznie wyrażone w pismach procesowych skarżącego, w tym w piśmie z dnia 11 I 2022 r. (akta prezydenta, k. 652). Jak wynika z art. 75 § 1 kpa, organ jako dowód dopuszcza wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Za dowód mogą zatem posłużyć nie tylko dowody z zeznań świadków czy przesłuchania strony, ale także dowody z dokumentów (a więc i z pism skarżącego). Na tej samej zasadzie organ może oprzeć swoje ustalenia na dowodach przeprowadzonych w innych postępowaniach, jeżeli mają one wartość w sprawie. Dla kierunku rozstrzygnięcia sprawy nie miały też znaczenia aktualny wiek skarżącego ani fakt, że skarżący obecnie nie jest w stanie intensywnie użytkować działki. Przyjęta w zaskarżonej decyzji ocena uwzględnia przede wszystkim okoliczności, które miały miejsce w przeszłości, albowiem z pozycji art. 118 ust. 2a usr istotne są fakty począwszy od 2002 r. Z nich zaś wynika, że do 2011 r. skarżący nie użytkował działki nr [...] w ogóle, zaś od 2011 r. użytkował ją okazjonalnie i sporadycznie.

Mając powyższe na względzie Sąd oddalił skargę na zasadzie art. 151 ustawy z 30 VIII 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.).