Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 217/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 11, art. 107, art. 138 § pkt 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 3 ust. 1, art. 20, art. 26, art. 27
journal: Dz.U. 1991 nr 120 poz 526
law: Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
article: art. 8 , art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2, art. 91 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1,
journal: Dz.U. 2023 poz 810
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).

SENTENCJA

Dnia 13 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant asystent sędziego Tomasz Stańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi E. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 5 lutego 2024 roku znak 010070/680/5115311/2023 w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z dnia 17 listopada 2023 r., znak 010070/680/5115311/2023, w zakresie w jakim odmawia prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 15 października 2023 r.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z 5 lutego 2024 r., znak: 010070/680/5115311/2023, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (dalej także: Prezes ZUS, organ II instancji), po rozpatrzeniu odwołania E. P. (dalej także: wnioskująca, odwołująca się, skarżąca) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej także: organ I instancji, ZUS) z dnia 17 listopada 2023 r., znak 010070/680/5115311/2023, o przyznaniu świadczenia na okres od 16 października 2023 r. do 31 maja 2024 r. na dziecko N. P. i uchyleniu decyzji odmownej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżąca dnia 16 czerwca 2024 r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o świadczenie wychowawcze 500+ (dla osób sprawujących pieczę zastępczą nad dzieckiem, Opiekunów prawnych i faktycznych) na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na dziecko N. P. (ur. [...]), wskazując we wniosku, że jest osobą sprawującą pieczę zastępczą nad dzieckiem. Do wniosku skarżąca dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego w Bełchatowie z 31 maja 2023 r. sygn. akt III Nsm 37/23, którym sąd w trybie zabezpieczenia ustanowił ją kuratorem do zarządu majątkiem wskazanego dziecka.

ZUS decyzją z 14 listopada 2023 r., znak 010070/680/5115311/2023, po uprzednim bezskutecznym wezwaniu wnioskującej, pismem z dnia 11 lipca 2023 r. oraz pismem z dnia 12 września 2023 r., do nadesłania dokumentów potwierdzających umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej u odwołującej się, wydał decyzję o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.

Następnie, po przedłożeniu przez wnioskującą w ZUS przy piśmie z dnia 15 listopada 2023 r. postanowienia Sądu Rejonowego w Bełchatowie z 16 października 2023 r. sygn. akt III Nsm 37/23, zgodnie z którym sąd umieścił dziecko w pieczy zastępczej u wnioskującej oraz zaświadczenia z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia 15 listopada 2023 r., zgodnie z którym dziecko zostało umieszczone we wskazanej pieczy zastępczej z dniem 16 października 2023 r., decyzją z 17 listopada 2023 r. ZUS przyznał wnioskującej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko N. P., na okres od 16 października 2023 r. (tj. od daty umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej) do 31 maja 2024 r. Jednocześnie ZUS uchylił swoją decyzję z dnia 15 listopada 2023 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego.

Odwołanie od powyższej decyzji pismem z dnia 21 listopada 2023 r. złożyła E. P. wnosząc o przyznanie świadczenia dla wnuka N. od 31 maja 2023 r. Skarżąca stwierdziła, że jej wnuk N. P. mieszka wraz z nią i jej mężem od grudnia 2022 r. Natomiast Sąd Rejonowy w Bełchatowie w celu roztoczenia pieczy nad małoletnim N. P. postanowieniem z dnia 23 stycznia 2023 r. ustalił miejsce pobytu dziecka u dziadków: E. i P. małż. P., aż do czasu prawomocnego zakończenia przedmiotowego postępowania. Skarżąca do odwołania dołączyła Postanowienie Sądu Rejonowego w Bełchatowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 23 stycznia 2023 r., sygn. akt III Nsm 37/23, potwierdzające powyższe.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Prezes ZUS decyzją z 5 lutego 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Prezes ZUS stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS i przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 15 października 2023 r. ponieważ nie należy ona do grona osób wymienionych w art. 4 ust 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci mogących wnioskować o to świadczenie. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji poinformował, że zarówno ZUS, jak i Prezes ZUS jako organ nadrzędny zobowiązani są do przestrzegania zapisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wobec powyższego stwierdzono, ze brak jest podstaw do przyznania wnioskującej prawa do świadczenia wychowawczego za okres wcześniejszy niż faktyczna data umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, tj. za okres w którym, według organu, wnioskująca nie spełniała przesłanek wynikających z art. 4 ust 2 ustawy o pomocy w wychowywaniu dzieci.

Skargę na powyższa decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła E. P., która wskazała, że wnuk przebywa u niej i jej męża, jako dziadków ojczystych małoletniego, od grudnia 2022 r.

Skarżąca podniosła, że 9 lutego 2023 r. złożyła z mężem wniosek o ustanowienie dziadków rodziną zastępczą dla małoletniego. Następnie z powodu nieprzekazywania przez rodziców dziecka świadczeń na wnuka 31 maja 2023 r. uzyskała, w trybie zabezpieczenia, postanowienie sądu o ustanowieniu jej osoby kuratorem majątku małoletniego wnuka. Skarżąca wyjaśniła, że ze względu na bardzo duże obciążenie pracą sądów postanowienie o ustanowieniu rodziną zastępczą dla małoletniego wnuka uzyskała wraz z mężem dopiero 16 października 2023 r. Od tego dnia wydało także zaświadczenie o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie.

W konsekwencji skarżąca wniosła o wypłatę zasiłku wychowawczego od 31 maja 2023 r., gdyż został on wówczas odebrany rodzicom małoletniego.

W załączeniu skarżąca złożyła postanowienie Sądu Rejonowego w Bełchatowie z 16 października 2023 r. wydanego w sprawie III Nsm 37/23, m.in. umieszczające małoletniego N. P. w pieczy zastępczej u E. i P. P., zaświadczenie z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, dotyczące umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej, postanowienie Sądu Rejonowego w Bełchatowie z 31 maja 2023 r., sygn. akt III Nsm 37/23 dotyczące ustanowienia kuratora majątku małoletniego oraz postanowienie Sądu Rejonowego w Bełchatowie z 23 stycznia 2023 r., sygn. akt III Nsm 37/23, dotyczące ustalenia miejsca pobytu małoletniego u dziadków.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powielając argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 810 ze zm.) (dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci).

Jak stanowi art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Jak podkreślają przedstawiciele doktryny "Przesłanki przyznania świadczenia obejmują nie tylko kryteria związane z sytuacją podmiotu wnioskującego, lecz także sposób wykorzystania przez niego świadczenia. Zgodne z ustawowym celem, a więc zgodne z prawem, będzie wyłącznie wykorzystania świadczenia na pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych" (M. Kucharska [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019, art. 4, LEX).

Jak stanowi art. 10 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi oraz świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia wychowawczego określony został w art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje:

1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, albo

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo

3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo

4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo

5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci opiekunem faktycznym dziecka, o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy, jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 17 listopada 2023 r. o przyznaniu świadczenia na okres od 16 października 2023 r. do 31 maja 2024 r. i uchyleniu decyzji odmownej na dziecko N. P. Zasadniczym powodem wydania tej treści rozstrzygnięcia było zaakceptowanie poglądu organu I instancji, że dopiero od dnia wydania postanowienia Sądu Rejonowego w Bełchatowie z 16 października 2023 r. sygn. akt III Nsm 37/23, zgodnie z którym dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej u skarżącej i jej męża (co następnie zostało potwierdzone wydanym zaświadczeniem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie), skarżąca nabyła uprawnienie do rozpoczęcia pobierania świadczeń na wnuka. Organ doszedł do tego przekonania, pomimo wydanego 23 stycznia 2023 r. w sprawie III Nsm 37/23 przez Sąd Rejonowy w Bełchatowie postanowienia w celu uregulowania sposobu roztoczenia pieczy nad małoletnim N. P. ustalającym miejsce pobytu małoletniego wnuka skarżącej u dziadków (w miejscu zamieszkania skarżącej i jej męża). Zdaniem Sądu, postanowieniem tym Sąd Rejonowy w Bełchatowie faktycznie ustanowił sprawowanie pieczy bieżącej nad dzieckiem N. P. przez skarżącą i jej męża.

Przedmiotem sporu w kontrolowanej sprawie jest więc ustalenie od jakiej daty zaistniały podstawy do przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego w związku ze sprawowaną przez nią oraz jej męża pieczą bieżącą nad małoletnim wnukiem. Co sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, od kiedy skarżąca znajduje się w kręgu osób uprawnionych do otrzymania wspomnianego świadczenia.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do wniosku, że wśród podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie uwzględniają osoby, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu. Chociaż osoba sprawująca pieczę bieżącą nad dzieckiem sprawuje nad nim faktyczną opiekę to jednak w świetle przepisów ustawy nie jest opiekunem faktycznym, o którym mowa w art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, bowiem jest nim osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Tym samym ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci pozbawiła opiekuna dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie. Zdaniem Sądu, przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w sposób niedostateczny chronią prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka sprawujący nad nim bieżącą pieczę na mocy rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, a przede wszystkim nie chronią praw dzieci, na rzecz których świadczenie wychowawcze jest przewidziane. W tej sytuacji, poszukując lepszej ochrony interesów dzieci, a przy tym i ich opiekuna sprawującego pieczę bieżącą, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka, mając na względzie, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP)

Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP Konstytucja jest najwyższym prawem w Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1). Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Jak podkreślają przedstawiciele doktryny "powyższą normę konstytucyjną należy rozumieć w ten sposób, że [...] podstawą prawną wydania aktu stosowania prawa (w szczególności wyroku sądu) może być norma konstytucyjna bez potrzeby wydania ustawy, bez "pośredniczącej" roli ustawy w realizacji konstytucji [...]" (K. Działocha [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016, art. 8, LEX).

Jak stanowi art. 72 ust. 1 zd. pierwsze Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Natomiast zgodnie z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Celem uregulowań art. 72 ust. 2 Konstytucji RP jest to, aby żadne dziecko nie pozostało bez opieki. Domyślną przesłanką zawartych w tym artykule unormowań jest to, że dziecko podlega opiece rodziców, a dopiero gdy taka opieka nie jest możliwa, należy znaleźć optymalne dla dziecka rozwiązania zastępcze. Przy czym adresatem obowiązków związanych ze znalezieniem pieczy zastępczej są władze publiczne (por. M. Bartoszewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. M. Haczkowska, Warszawa 2014, art. 72, LEX).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r.,

a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Natomiast jak stanowi art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa (ust. 1). Państwa-Strony zgodnie ze swym prawem wewnętrznym zapewnią takiemu dziecku opiekę zastępczą (ust. 2). Tego rodzaju opieka może obejmować, między innymi, umieszczenie w rodzinie zastępczej (ust. 3). Zgodnie z art. 26 Konwencji o Prawach Dziecka Państwa-Strony będą uznawać prawo każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych, oraz będą podejmowały niezbędne kroki do osiągnięcia pełnej realizacji tego prawa zgodnie z ich prawem wewnętrznym (ust. 1). Tam gdzie jest to możliwe, powyższe świadczenia powinny być zabezpieczone z uwzględnieniem zasobów i warunków życia dziecka oraz osób odpowiedzialnych za jego utrzymanie, jak również wszelkich innych okoliczności, odnoszących się do stosowania realizacji świadczeń wnioskowanych przez dziecko lub w jego imieniu (ust. 2). Natomiast zgodnie z art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka Państwa-Strony uznają prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu (ust. 1). Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie, w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka (ust. 2). Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (ust. 3).

Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa, pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 marca 2023 r., II SA/Łd 1083/22, LEX nr 3523157, wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 lipca 2021 r., III SA/Kr 175/21, wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 września 2017 r., II SA/Łd 567/17, wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 września 2014 r., VIII SA/Wa 421/14; wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Zdaniem Sądu niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka jak i wskazanymi wyżej przepisami Konwencji o Prawach Dziecka jest zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego, wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 marca 2023 r., II SA/Łd 1083/22, LEX nr 3523157, CBOSA).

Biorąc powyższe pod uwagę, uwzględniając skargę Sąd, przyjął jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonych decyzji przepisy art. 72 ust. 1 zd. pierwsze i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 ust. 1 – 3 i art. 27 ust. 1-3 Konwencji o Prawach Dziecka i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie powyższych przepisów. Ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego, na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dla osoby sprawującej pieczę bieżącą i faktyczną opiekę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia wprost z uregulowań Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka.

Należy więc uznać, że sprawując pieczę bieżącą nad dzieckiem N. P., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Bełchatowie z dnia 23 stycznia 2023 r., skarżąca spełniała przesłankę uprawniającą ją do przyznania jej świadczenia wychowawczego na cały okres świadczeniowy to jest od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W związku z tym, zarówno decyzja organu II instancji jak i decyzja organu I instancji, w części w jakiej ogranicza skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego do wskazanego tam okresu, a tym samym odmawia prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 15 października

2023 r., są wadliwe, gdyż naruszają przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu prawnego w zakresie w jakim odmawiają prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 15 października 2023 r. Tym samym wskazana przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji, powielona za organem I instancji, okoliczność nie może stanowić przeszkody w przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego we wnioskowanym przez nią okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., co organ weźmie pod uwagę ponownie rozpatrując sprawę. Sąd zwraca uwagę, że okres na jaki może być przyznane świadczenie wychowawcze w oparciu o złożony przez nią wniosek z dnia 16 czerwca 2023 r. to okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. (o co sama wnosiła w powyższym wniosku skarżąca), stąd świadczenie to nie może być przyznane skarżącej od dnia 31 maja 2023 r. o co z kolei wniosła w skardze.

Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził, że kontrolowane decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) (dalej: k.p.a.). Zgodnie z art. 107 § 4 k.p.a. decyzja powinna zawierać powołanie podstawy prawnej. Przy czym podstawa prawna decyzji musi być powołana dokładnie, a więc ze wskazaniem mających zastosowanie w sprawie przepisów zarówno prawa formalnego, jak i materialnego, wraz z powołaniem źródeł jego publikacji. Decyzja, w której nie podano podstawy prawnej, jest wadliwa, nawet jeśli taka podstawa prawna w rzeczywistości istnieje (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 8 kwietnia 1999 r., III SA 8192/98, LEX nr 46242, niepubl.). Zarówno decyzja organu II, jak i I instancji nie zawierają podstawy prawnej. Nie można uznać za wskazanie podstawy prawnej decyzji wskazanie art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 138 § pkt 1 k.p.a., a także w przypadku k.p.a. błędnej daty tejże ustawy z podaniem nieaktualnego publikatora, jak ma to miejsce w przypadku decyzji organu II instancji. Nie można uznać za wskazanie podstawy prawnej decyzji wskazanie tytułu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jak ma to miejsce w przypadku decyzji organu I instancji. Z kolei, zgodnie z art. 107 § 6 k.p.a., decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Jak stanowi art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Decyzja organu II, a w szczególności decyzja organu I instancji nie zawierają takiego uzasadnienia. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z zasadą przekonywania uzasadnienie decyzji powinno stanowić uzewnętrznienie motywów kierujących organem przy podejmowaniu decyzji, powinno być pokazaniem rozumowania organu, a nie tylko wykazem zebranych faktów i norm. Uzasadnienie powinno stanowić odpowiedź na pytanie: "dlaczego?", a nie tylko stwierdzać "że". Uzasadnienie ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania organu (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2016 r., II OSK 110/15, LEX nr 2258826, CBOSA). W rozpatrywanej sprawie uzasadnienia decyzji organów obu instancji są ogólnikowe i lakoniczne, co stanowi o naruszeniu art. 107 § 3 oraz art. 11 k.p.a., w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w zakresie w jakim odmawia prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 15 października 2023 r.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organy uwzględnią zaprezentowaną przez Sąd rozszerzającą i prokonstytucyjną wykładnię art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, wydadzą rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia wychowawczego odpowiadające prawu i uzasadnią je zgodnie z wymogami określnymi w art. 107 § 3 k.p.a., uwzględniając obowiązującą w procedurze administracyjnej zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz zasadę zaufania (art. 8 k.p.a.).

ał