Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 551/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2025-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1 i 2, art. 58 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 180 § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 83, art. 83a ust. 1 i 2, art. 83b ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Maja Pietrasik po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Oddział w Gdańsku z dnia 2 października 2024 r., nr E1/150/0079473 w przedmiocie stwierdzenia braku właściwości do rozpatrzenia skargi o wznowienie postępowania w przedmiocie emerytury postanawia: odrzucić skargę.


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła przekazana przez organ skarga A. J. (dalej jako "strona", "skarżący" lub "wnioskodawca") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Oddział w Gdańsku (dalej jako "ZUS") z dnia 2 października 2024 r., nr E1/15/010079473, na mocy której ZUS uznał się organem niewłaściwym do rozpatrzenia skargi strony o wznowienie postępowania i zwrócił ją w załączaniu do wnioskodawcy.

Jak wynika z akt sprawy w październiku 2024 r. do ZUS wpłynął wniosek A. J. o następującej treści: "Z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. w sprawie o sygn. akt SK140/20 w trybie art. 114 ustawy emerytalnej oraz Kodeksu postępowania administracyjnego art. 155 i 156 wnoszę o ponowne ustalenie wysokości mojej emerytury [...]. Wnoszę również o przyznanie mi zgodnie z przepisami ustawy emerytalnej wyrównania na podstawie art. 133 ustawy".

Odnosząc się do wskazanego wniosku, ZUS decyzją z dnia 2 października 2024 r., nr E1/15/010079473 w sentencji decyzji uznał się za organ niewłaściwy do rozpatrzenia skargi strony o wznowienie postępowania i zwrócił ją w załączeniu.

ZUS wskazał w uzasadnieniu decyzji, że istotnie w dniu 4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie dotyczącej obliczenia emerytury, uznając, że przepis ustawy stanowiący podstawę do pomniejszenia podstawy emerytury z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur, jest niezgodny z Konstytucją. ZUS wyjaśnił wnioskodawcy, że sprawa obliczenia jego emerytury była już przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym, zakończonym prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku o sygn. akt III AUa 893/16, który zapadł z dnia 27 października 2016 r. Wyjaśniono więc wnioskodawcy, że w tej sytuacji może żądać wznowienia postępowania sądowego dotyczącego sprawy jego emerytury, kierując skargę o wznowienie postępowania do sądu powszechnego, który wydawał wyrok w jego sprawie.

W decyzji z dnia 2 października 2024 r., nr E1/15/010079473 zawarto pouczenie o prawie zaskarżenia tej decyzji w drodze odwołania kierowanego do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania strony sądu okręgowego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Pomimo wskazanego pouczenia, A. J. nie wniósł odwołania do sądu powszechnego, lecz skierował pismo zatytułowane "Odwołanie od decyzji ZUS z dnia 2 października 2024 r. – znak sprawy: E1/15/010079473" do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Wskazane pismo jako wyraźnie i bezpośrednio adresowane do sądu administracyjnego zostało zarejesrtowane w tutejszym Sądzie jako skarga do sądu administracyjnego pod sygn. akt III SA/Gd 551/24.

W ocenie skarżącego, wskazana decyzja ZUS z dnia 2 października 2024 r., nr E1/15/010079473 została wydana w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania i ponownego ustalenia wysokości emerytury skarżącego na dzień 22 sierpnia 2012 r. Jako podstawę prawną skarżący podał art. 83 ust. 2, art. 83a pkt 1 i 3, art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U z 2024 r, poz. 487 ze zm.) oraz art. 45 ust. 1 i art. 78 w zw. z art. 2 Konstytucji RP.

Uzasadniając wniesienie skargi do sądu administracyjnego, skarżący wyjaśnił, że dostrzega, że ZUS uznając się za organ niewłaściwy, wskazał skarżącemu - jako organ właściwy w sprawie jego żądania - sąd powszechny. Skarżący wskazał jednak, że w jego sprawie, orzekające w niej zarówno sąd okręgowy, jak i apelacyjny, dopuściły się, w ocenie skarżącego. naruszeń prawa procesowego i prawa materialnego. Skarżący skonkludował, że w tej sytuacji uważa, że właściwym do rozpatrzenia jego sprawy będzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku.

W dalszej części skargi skarżący wyjaśnił, z jakich względów uważa, że dotychczasowe wyliczenie jego emerytury jest wadliwie oraz jakie przepisy powinny mieć w przypadku wyliczenia jego emerytury zastosowanie, a jakie nie, powołując się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego, Sądów Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku oraz Sądu Najwyższego, które to sądy, jak zaznaczył skarżący, rozpatrywały już podobne sprawy z korzyścią dla emerytów.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zawarto następujące żądania:

1/ zobowiązania ZUS do wznowienia postępowania w sprawie ponownego przeliczenia emerytury przyznanej decyzją z dnia 5 października 2012 r.;

2/ ponownego przeliczenie emerytury bez potrącania wcześniej pobranych emerytur za okres od dnia 22 sierpnia 2007 r. do dnia 31 lipca 2012 r;

3/ wypłaty wyrównania wraz z odsetkami za okres zaniżonej emerytury;

4/ przeprowadzenia wszystkich zaległych waloryzacji ustalonych miesięcznie, uwzględniając różnicę wysokości nowoobliczonej emerytury.

W odpowiedzi na skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ZUS wniósł: 1/ o odrzucenie skargi z uwagi na brak właściwości wojewódzkiego sądu administracyjnego, 2/ ewentualnie oddalenie skargi 3/ ewentualnie przekazanie sprawy według właściwości Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku III Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w myśl art. 405 Kodeksu postępowania cywilnego – przy czym ZUS wskazał w tym zakresie, że skarżący wyraźnie adresował swoją skargę jako wnoszoną i kierowaną właśnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, a nie do sądu powszechnego.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę ZUS wyjaśnił, że pismem z 10 września 2024 r. wnioskodawca - wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 - powołując się na art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną", art. 155-156 k.p.a., wystąpił z wnioskiem o ponowne ustalenie wysokości emerytury przyznanej w wieku powszechnym decyzją z 18 września 2015 r., wydanej po dniu 1 stycznia 2013 r., bez stosowania art. 25 ust. 1 lit. b ustawy emerytalnej, jak również uwzględnienie wyrównania stosownie do art. 133 ustawy emerytalnej.

Wskazano, że zaskarżoną decyzją znak E1/15/010079473 z dnia 2 października 2024 r. ZUS uznał się organem niewłaściwym do rozpatrzenia skargi o wznowienie postępowania oraz zwrócił skargę wnioskodawcy, wskazując, że sprawa była przedmiotem rozstrzygania przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku (wyrok z 27 października 2016 r. sygn. akt III AUa 893/16) oraz pouczając skarżącego, że może żądać wznowienia w ramach skargi o wznowienie postępowania sądowego, kierowanej do ww. sądu powszechnego.

ZUS wyjaśnił, że zaskarżona decyzja z dnia 2 października 2024 r. została wydana na podstawie art. 66 § 3 k.p.a. w związku z art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s". Jak stanowi bowiem z art. 66 § 3 k.p.a., gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Z kolei w myśl z art. 83b ust. 1 u.s.u.s, jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, ZUS w tych przypadkach wydaje decyzję.

Podkreślono, że podstawą wydania zaskarżonej decyzji było złożenie wniosku o wznowienie postępowania w sprawie o przeliczenie emerytury, w której zapadł wyrok sądu powszechnego. Ubezpieczony może zatem wnieść skargę na wznowienie postępowania przed sądem ubezpieczeń społecznych, zgodnie z przepisami art. 399 i nast. k.p.c., o czym pouczono skarżącego w treści zaskarżonej decyzji.

Postępowanie w sprawach emerytalno-rentowych zostało uregulowane w ustawie emerytalnej w dziale IX, a także w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. z 2011 r. nr 237, poz. 1412). Dodatkowo w zakresie nieuregulowanym przepisami szczególnymi zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

Wobec braku podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego organ wskazał, że uznał się za niewłaściwy do rozpatrzenia przedmiotowej skargi wnioskodawcy i zwrócił są ubezpieczonemu.

W listopadzie 2024 r. skarżący wystosował do tut. Sądu pismo procesowe, w którym wskazał, że w udzielonej przez ZUS odpowiedzi w ogóle nie zajęto stanowiska co do meritum sprawy, to jest podniesionych przez skarżącego argumentów wskazujących na błędne zastawanie przy przeliczeniu jego emerytury art. 25 ust. 1 lit b ustawy o emeryturach i rentach. Skarżący przedstawił w piśmie procesowym wyliczenia matematyczne prowadzące w jego ocenie do prawidłowego wyliczenia wysokości emerytury.

Skarżący wskazał, że pomimo uzyskanego w decyzji pouczenia uznał, że ponowne kierowanie sprawy do Sądu Apelacyjnego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jest według jego osądu wątpliwe i dlatego stwierdził, że "Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku jako instancja wyższa w odniesieniu do art. 45 ust. 1 Konstytucji RP jest właściwy, bezstronny i sprawiedliwy, żeby orzec czy odliczenia wcześniej pobranych emerytur za okres od 22 sierpnia 2007 r. do 31 lipca 2012 r. było zgodne z prawem i ustawą z dnia 6 czerwca 2012 r."

W tym zakresie skarżący wyjaśnił, że "w dniu 19 grudnia 2023 r. sędzia Sądu Apelacyjnego, który dwukrotnie oddalił moje apelacje, jednoosobowo wydał wyrok oddalający moją kolejną apelację, bez możliwości ponownego zaskarżenia – skargą o wznowienie postepowania. Wyrok z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III AUa 1726/21. Odmawiając odwołania od wyroku, uważam, że Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, naruszył prawo procesowe". Skarżący wskazał jednocześnie, iż "od wyroków sądu apelacyjnego zostały wniesione trzy skargi o wznowienia postępowania. Na ostatnią skargę rozpatrywaną przez sędzię SA w Gdańsku A. P. nie uzyskałem uzasadnienia pomimo, że trzy razy zwracałem się o takie, w tej sprawie dodatkowo wystąpiłem ze skargę do Prezesa Sądu Apelacyjnego".

Skarżący wyraził pogląd, że z art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnego i wniesionego przez skarżącego odwołania do ZUS oraz załączonych do skargi dowodów wynika, według oceny skarżącego, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku jest sądem właściwym do rozpatrzenia sprawy oraz że uwzględniając treść art. 4011 oraz 403 § 2 i 4 Kodeksu postępowania cywilnego "odwołanie zasługuje na wznowienie postępowania".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Badanie dopuszczalności rozpoznania wniesionej do sądu administracyjnego skargi jest dokonywane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.".

Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych został przez ustawodawcę określony w art. 3 powołanej ustawy. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie zaś do treści art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1) decyzje administracyjne;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;

4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa,

z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803 – dalej w skrócie jako "k.p.a."), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615 z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane

w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;

4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;

5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego

i terenowych organów administracji rządowej;

6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków,

inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;

8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;

9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Sądy administracyjne orzekają również w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a.).

Dokonane wyliczenie stanowi katalog zamknięty, zatem kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach enumeratywnie przez ustawę wymienionych. Innymi słowy, skarga wniesiona na akt lub czynność, które nie zostały wymienione w powyższym katalogu podlega odrzuceniu zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż zainicjowana taką skargą sprawa nie jest objęta właściwością sądu administracyjnego.

Badając dopuszczalność skargi, Sąd miał na uwadze, że co do zasady postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych podlega przepisom Kodeksu postępowania administracyjnego. Stanowi o tym przepis art. 180 § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572), zwanej w skrócie: "k.p.a.". Przepis ten jednocześnie zastrzega, że reguła ta przestaje obowiązywać, gdy przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Przepis art. 83 ust. 2 u.s.u.s. przesądza z kolei, że regułą pozostaje, że od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

Odwołanie do sądu powszechnego przysługuje także w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s).

Odwołanie może zatem dotyczyć wydanej przez ZUS decyzji dotyczącej i wiążącej się m.in. z ustalaniem uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych (art. 83 ust. 1 pkt 4 i 5 u.s.u.s.), jak i bezczynności w wydaniu tego rodzaju decyzji przez organ ZUS.

Z przywołanych przepisów wynika zatem, że ochrona prawna w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych co do zasady realizowana jest więc przez sądy powszechne i sprawujący nad nimi nadzór judykacyjny Sąd Najwyższy według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1 i art. 2 § 1 k.p.c.).

Właściwość rzeczowa sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ma zaś charakter wyjątku, będącego konsekwencją art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W powołanym przepisie, na zasadzie odstępstwa od reguły wynikającej z art. 83 ust. 2 u.s.u.s, wskazano bowiem, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w art. 83 ust. 2 u.s.u.s nie przysługuje. W takiej sytuacji stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe prawo zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie k.p.a. (art. 127 § 3 k.p.a.), od decyzji ZUS wydanej w tym trybie będzie przysługiwała skarga do sądu administracyjnego, a więc tylko gdy przedmiotem postępowania są kwestie wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s.

Reasumując, właściwość rzeczowa sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ograniczona jest zatem wyłącznie do 3 rodzajów spraw, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 84 ust. 4 u.s.u.s., a więc dotyczących świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku, odmowy przyznania tego rodzaju świadczeń, a także spraw dotyczących wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem wywiedzionej skargi skarżący uczynił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Oddział w Gdańsku w przedmiocie stwierdzenia niewłaściwości organu ZUS do rozpatrzenia skargi o wznowienie postępowania dotyczącego ustalenia uprawnień skarżącego do emerytury oraz wymiaru tej emerytury, które to postępowanie zostało zakończone rozstrzygnięciem sądu powszechnego.

Wywiedziona przez skarżącego skarga do sądu administracyjnego nie mieści się więc w zakresie spraw o których mowa w art. 84 ust. 4 u.s.u.s. Jednocześnie niewątpliwie dotyczy kwestii sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, związanej z uprawnieniem oraz wymiarem emerytury skarżącego, a więc sprawy cywilnej. Z tych względów nie należy do spraw podlegających właściwości sądów administracyjnych.

Z uwagi na treść pism procesowych skarżącego, kierowanych do tutejszego Sądu i zreferowanych powyżej (w obszerny sposób wyrażających wątpliwości i zarzuty skarżącego w odniesieniu do sądów powszechnych, które orzekały w jego sprawie) podkreślenia wymaga, że przepisy dotyczące właściwości rzeczowej mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Jeżeli więc z obowiązujących przepisów wynika, że dana sprawa należy do właściwości sądu powszechnego, strona nie może domagać się jej rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny. A. J. otrzymując decyzję ZUS z dnia 2 października 2024 r., nr E1/150/0079473 został pouczony, że może tą decyzję zaskarżyć do wskazanego mu w pouczeniu sądu powszechnego. Z treści złożonej skargi i kolejnego pisma złożonego do tutejszego Sądu wynika, że skarżący był świadomy udzielonego mu pouczenia i tego jaki sąd jest właściwy w sprawie jego odwołania. Pomimo to zdecydował się na złożenie "odwołania od decyzji" do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który według uznania skarżącego lepiej zrealizuje jego prawo do sądu. Tego rodzaju działanie nie może spotkać się z oczekiwanym przez skarżącego rezultatem, jakim, co wynika z treści skargi, jest oczekiwanie dokonania przez sąd administracyjny oceny decyzji ZUS faktycznie odmawiającej wznowienia postępowania zakończonego przez sąd powszechny, oraz dokonania przez sąd administracyjny wyliczeń emerytury skarżącego oraz jej wyrównania i waloryzacji. Jak wynika z powyżej przedstawionych przepisów, sąd administracyjny nie posiada takich kompetencji, wobec czego skarga A. J. nie może być merytorycznie rozpoznana przez sąd administracyjny.

Wskazać należy, że w uchwale z 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I OPS 1/13 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ("u.s.u.s") przyjęta została zasada stanowiąca, iż sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w trybie postępowania administracyjnego, a weryfikacja podjętych w tym zakresie decyzji następuje w drodze postępowania sądowego, stosownie do reguł określonych w k.p.c., tj. przez właściwy sąd powszechny (sąd pracy i ubezpieczeń społecznych) (por. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej, J. Strusińskiej-Żukowskiej, C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 777, 966 – 967; R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 2, C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 882 – 883). Ustanowiony w sprawach ubezpieczeń społecznych odrębny od określonego przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego tryb odwoławczy skutkuje tym, że wskutek złożenia odwołania od decyzji organu ZUS rozpoznanie sprawy przeniesione zostaje na drogę postępowania sądowego przed sądem powszechnym. Przyjmuje się, że od momentu wniesienia odwołania do sądu powszechnego sprawa ubezpieczeń społecznych staje się zgodnie z art. 1 k.p.c. sprawą cywilną (w znaczeniu formalnym), podlegającą rozstrzygnięciu wedle reguł właściwych dla tej kategorii spraw. Zakres spraw, które ustawodawca uznaje za sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych na potrzeby postępowania cywilnego określony został w art. 476 § 2 i 3 k.p.c. W przepisach tych wyjaśniono, że przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się m.in. sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących emerytur i rent.

Co istotne, w prezentowanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny podzielił także stanowisko, że również decyzje wydawane na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. (dotyczące weryfikacji ostatecznych decyzji ZUS) powinny podlegać zaskarżeniu według zasady ogólnej obowiązującej w postępowaniach w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc w drodze odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił przy tym, że według regulacji kodeksowej, na system nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego składa się: postępowanie w sprawie wznowienia postępowania, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oraz postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji administracyjnej dotkniętej wadami niekwalifikowanymi bądź decyzji prawidłowej. Tak jak we wszystkich sprawach administracyjnych, również w sprawach prowadzonych przez organy rentowe, postępowania nadzwyczajne pozostają więc w ścisłej zależności z postępowaniem zwykłym, z tym że w sprawach ubezpieczeń społecznych następstwem postępowania nadzwyczajnego nie jest wyłącznie pozbawienie mocy obowiązującej decyzji ostatecznej lecz, w razie jej podważenia, dochodzi również do ponownego rozstrzygnięcia o prawach, czy obowiązkach ubezpieczonego. Przedmiot główny trybów nadzwyczajnych, a więc weryfikacja decyzji administracyjnej, może zostać połączony z merytorycznym rozpoznaniem i rozstrzygnięciem sprawy. Wówczas zakres rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu nadzwyczajnym wyznaczony jest zakresem załatwienia sprawy weryfikowaną decyzją, co oznacza związanie materialną podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu głównym (por. B. Adamiak, Nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego, w: R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, System prawa administracyjnego, t. 9, s. 234 – 235).

W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych o nadzwyczajnych trybach postępowania mowa jest w art. 83a ust. 1 i 2. Przepis art. 83a ust. 1 u.s.u.s normuje ponowne ustalanie prawa do świadczenia lub zobowiązania w sposób odrębny i korzystający z pierwszeństwa w stosunku do przepisów k.p.c. i k.p.a. Na mocy tego przepisu Zakład może samodzielnie – w trybie mniej rygorystycznym niż przewidziany w k.p.a. – dokonać ponownego ustalenia praw lub obowiązków osoby zainteresowanej, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił ponadto, że instytucja ponownego ustalania prawa do świadczeń znajduje zastosowanie zarówno w przypadku zaistnienia wad prawno-procesowych rozstrzygnięcia, jak też w razie naruszeń ze sfery materialnoprawnej. Oczywiście usunięcie wymienionych wadliwości decyzji powinno nastąpić w drodze zwykłego postępowania odwoławczego, a dopiero w dalszej kolejności może być wykorzystany tryb przewidziany w art. 83a ust. 1 ustawy u.s.u.s, stanowiący lex specialis w zakresie, w jakim ponowne postępowanie regulowane jest przez k.p.a. Ustawodawca z kompetencji ZUS określonej w art. 83a ust. 2 u.s.u.s wyłączył te decyzje, od których zostały wniesione odwołania do sądu powszechnego z uwagi na to, że sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w ramach zwykłego postępowania odwoławczego kontroluje decyzje organów rentowych również w kontekście wadliwości, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Treść normatywna art. 83a ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s pozwala przyjąć, że decyzje organów rentowych przewidziane w tych przepisach odnoszą się w swej istocie do praw i obowiązków stron tego samego stosunku prawnego, którego dotyczy weryfikowana decyzja ostateczna. Zależność pomiędzy decyzjami wydawanymi w trybie zwykłym i nadzwyczajnym przemawia za przyjęciem jednolitego sposobu ich zaskarżania, adekwatnego do charakteru spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Słusznie zauważono w judykaturze, że nie do zaakceptowania byłaby sytuacja, iż w sprawach dotyczących tego samego stosunku prawnego byłby właściwy sąd powszechny bądź sąd administracyjny, w zależności od tego, w jakim trybie została wydana decyzja organu rentowego. W szczególności brak jest uzasadnienia do takiego różnicowania, że w sprawach rozstrzygniętych wskutek ponownego ustalenia praw lub obowiązków – stronie przysługiwałoby odwołanie do sądu powszechnego, natomiast w sprawach rozpoznanych w trybie uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznej – zastosowanie miałyby środki odwoławcze przewidziane w przepisach k.p.a.

Mając na uwadze treść opisanych rozważań zawartych w uchwale NSA o sygn. akt I OPS 1/13, Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie, stwierdza, że podobnie przyjąć też należy, że decyzje ZUS wiążące się de facto z odmową weryfikacji w trybie nadzwyczajnym - wskazywanym przez wnioskodawcę - decyzji ZUS dotyczącej ustalenia i wymiaru określonego świadczenia z zakresu ubezpieczeń społecznych, powinny podlegać takiej samej weryfikacji, jakiej podlegałaby decyzja pierwotna ustalająca dane świadczenie i jego wymiar.

W przedmiotowej sprawie zważyć zatem należało, że skarżący domagając się wznowienia postępowania, dążył bowiem do weryfikacji w trybie nadzwyczajnym decyzji ustalającej prawo do emerytury oraz wysokość tej emerytury. Tego rodzaju decyzja ustalająca wysokość emerytury niewątpliwie podlega zaś weryfikacji w drodze wniesienia odwołania do sądu powszechnego. Sąd stoi w tym zakresie na stanowisku, że dana sprawa jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, również wtedy gdy do odmowy weryfikacji świadczenia przez ZUS nie dochodzi na skutek wydania decyzji merytorycznej (np. w wyniku wydania decyzji odmawiającej ponownego ustalenia wysokości emerytury na wniosek strony), ale dochodzi na skutek decyzji o charakterze proceduralnym (np. w wyniku decyzji stwierdzającej brak właściwości do rozpoznania wniosku o uruchomienie trybu nadzwyczajnego).

W przedmiotowej sprawie Sąd był obowiązany uwzględnić, że wydana wobec skarżącego decyzja miała charakter proceduralny, opierając się na art. art. 66 § 3 k.p.a. w związku z art. 83b ust. 1 u.s.u.s., gdzie stwierdzając swoją niewłaściwość do rozpoznania wniosku, organ ZUS wskazał, też skarżącemu, że do wznowienia postępowania dotyczącego kwestii jego emerytury, właściwe będą tylko sądy powszechne, skoro orzekały już wcześniej w tej konkretnej sprawie.

Niewątpliwie zatem skutkiem decyzji ZUS z dnia 2 października 2024 r. była odmowa dokonania przez organ ZUS weryfikacji decyzji dotyczącej emerytury ubezpieczonego w trybie wznowienia postępowania przez ZUS. Tak też wydźwięk tej decyzji został odczytany przez skarżącego - to jest, iż jest to decyzja w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania i ponownego ustalenia wysokości jego emerytury.

Reasumując, w ocenie Sądu, żądanie zbadania prawidłowości decyzji ZUS z dnia 2 października 2024 r. powodującej tego rodzaju skutek (odmowę weryfikacji decyzji dotyczącej emerytury), pomimo tego, że ten skutek wynikał w istocie z określonych założeń proceduralnych przyjętych przez ZUS (brak właściwości) – jest żądaniem, które również powinno być kierowane wyłącznie do sądu powszechnego.

W okolicznościach tej sprawy istotnego znaczenia nie miało więc, że zgodnie z art. 83 a ust. 4 u.s.u.s. przepisów art. 83a ust. 1-3 u.s.u.s nie stosuje się w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent i ich wysokości. Reczą Sądu nie jest bowiem dokonywanie ustaleń czy decyzja ZUS z dnia 2 października 2024 r. była prawidłowa, w tym pod względem oceny jakie tryby nadzwyczajne w oparciu o ustawę u.s.u.s i ustawę k.p.a. są dostępne ZUS w odniesieniu do ostatecznych decyzji ZUS, w stosunku do których wniesiono wcześniej odwołanie do sądu powszechnego. Sąd skupił się bowiem oceniając dopuszczalność skargi jedynie na rodzaju wydanego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu decyzja ZUS z dnia 2 października 2024 r. niewątpliwie stanowi zaś decyzję z zakresu ubezpieczeń społecznych, niemieszczącą się w zakresie wyjątku dotyczącego kognicji sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, który wynika z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.

Sąd podkreśla, że podstawową formą weryfikacji decyzji ZUS dotyczących emerytur i ich wysokości, są odwołania od decyzji kierowane do sądu powszechnego. Wszelkie decyzje organów ZUS, które są podejmowane w związku z wnioskami ubezpieczonego mającymi na celu weryfikację wysokości emerytury, w tym także decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, jak i decyzje o charakterze proceduralnym, wyłączające możliwość zastosowania określonego trybu nadzwyczajnego w celu weryfikacji decyzji dotyczącej emerytury, nie podlegają zatem zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

Sąd wyjaśnia - ponownie odwołując się do treści uchwały NSA o sygn. akt I OPS 1/13 - że zasadniczo w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że zasadą jest rozstrzyganie przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w postępowaniu cywilnym o prawach i obowiązkach stron na podstawie przepisów prawa materialnego. Uzasadniano to tym, że w razie wniesienia odwołania do sądu rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną, a zasadność odwołania ocenia się na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego. Konsekwentnie podstawą rozstrzygnięcia sądowego mogą być tylko przepisy prawa materialnego i ewentualnie postępowania cywilnego, a nie przepisy procedury administracyjnej (por. m.in.: postanowienie z 28 maja 2002 r., II UKN 356/01; wyrok z 2 grudnia 2009 r., I UK 189/09, postanowienie z 14 stycznia 2010 r., I UK 238/09; uchwałę z 7 kwietnia 2010 r., II UZP 3/10). Również w piśmiennictwie są wypowiedzi, że akty organów rentowych o charakterze formalnym znajdują się poza kognicją sądów powszechnych. Akcentuje się przy tym, że zasadniczym celem postępowania odwoławczego nie jest przeprowadzenie kontroli postępowania przed organem rentowym, lecz merytoryczne rozstrzygnięcie o żądaniach stron (por. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej, J. Strumińskiej-Żukowskiej, s. 967; M. Klimas, Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, s. 228; K. Antonów, op.cit., s. 216; R. Babińska, Wzruszalność prawomocnych decyzji rentowych, Oficyna a Wolters Kluwer business, s. 112).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała z dnia 23 marca 2011 r., I UZP 3/10, której nadano moc zasady prawnej, jest wyrazem przyjęcia modelu sądowego rozpoznawania i rozstrzygania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Uprawnione jest w konsekwencji założenie, że w ramach przyznanych ustawowo kompetencji sądy powszechne w postępowaniu odwoławczym rozstrzygają o prawidłowości decyzji organów rentowych rozstrzygających sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych zarówno w sposób merytoryczny, jak również formalny. Takie określenie kognicji sądów powszechnych znajduje oparcie w przepisie art. 476 § 2 k.p.c., stanowiącym, że przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących m.in. ubezpieczeń społecznych. Według wskazanej uchwały, od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego), wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Przechodząc do zaskarżonej decyzji, Sąd podziela stanowisko, że zaprezentowane wyżej uwagi odnieść również należy do rozstrzygnięć dotyczących kwestii formalnych (procesowych), wydanych w trybie nadzwyczajnym lub wyłączających ten tryb. Jeżeli bowiem określony rodzaj sprawy należy do zakresu spraw cywilnych, które objęte są właściwością sądu powszechnego, to w sprawach tych wyłączona jest właściwość sądów administracyjnych, zaś od rozstrzygnięć wydanych w tych sprawach nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W konsekwencji, orzeczenie formalnoprawne, w istocie o odmowie wszczęcia postępowania wznowieniowego przez ZUS i zwrocie wniosku, także dotyczy stosunku z zakresu ubezpieczeń społecznych.

W tym stanie sprawy, ponieważ zaskarżona decyzja ZUS nie mieści się w granicach kognicji sądu administracyjnego wyznaczonej treścią art. 3 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., stanowiącego, że sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).