Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 576/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 maja 2022 r., nr SKO Gd/268/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 maja 2022 r., nr SKO Gd/268/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 8 listopada 2021 r. skarżąca złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Kościerzynie wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – R.O.

Wójt Gminy Kościerzyna decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r., nr ŚR.4702.1182.2021, wydaną na podstawie art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Uzasadniając wydaną decyzję, Wójt wskazał na wstępie, że matka skarżącej, urodzona w 1957 r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 22 stycznia 2018 r. na stałe zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że nie da się ustalić od kiedy istniej niepełnosprawność a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 12 grudnia 2017 r. Nadto, ojciec skarżącej również posiada wydane na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 21 grudnia 2011 r., ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od 2000 r. a ustalony stopień niepełnosprawności od dnia 4 listopada 2011 r.

Dalej, Wójt wskazał, że skarżąca ukończyła szkołę zawodową na kierunku sprzedawca i od czasu ukończenia szkoły podejmowała pracę jako sprzedawca w następujących okresach: od 1 września 1992 r. do 30 czerwca 1995 r., od 16 czerwca 1996 r. do 30 września 1999 r., od 1 października 1999 r. do 27 grudnia 2000 r., od 2 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2003, od 1 stycznia 2004 r. do 30 czerwca 2004 r., od 15 grudnia 2004 r. do 31 stycznia 2005 r., od 10 lutego 2005 r. do 31 stycznia 2007 r., od 25 stycznia 2007 r. prowadziła działalność gospodarczą a następnie była zatrudniona od 1 lutego 2014 r. do dnia 3 maja 2020 r. W dniu 4 maja 2020 r. skarżąca, po ukończeniu urlopu macierzyńskiego, zwolniła się z pracy w celu opiekowania się niepełnosprawnym synem (urodzonym w dniu 6 maja 2019 r.). Od 4 maja 2020 r. do 30 września 2021 r. skarżąca pobierała z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Obecnie, z uwagi na to, że syn skarżącej nie został już zaliczony do osób niepełnosprawnych, skarżąca nie pobiera już tego świadczenia.

Następnie, Wójt wskazał, że skarżąca oświadczyła, że gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, podjęłaby pracę jako sprzedawca. Skarżąca oświadczyła przy tym, że od czerwca 2019 r., kiedy to ukończyła pracę, sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, ojcem i niepełnosprawnym wówczas synem. Zakres opieki sprawowanej nad matką jest na tyle szeroki, że wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką w pełnym wymiarze czasu – przez całą dobę. Matka skarżącej wymaga pomocy w wykonywaniu czynności higienicznych i samoobsługowych. Skarżąca sprząta, przygotowuje posiłki, umawia wizyty lekarskie, kupuje i podaje leki, załatwia wszelkie sprawy urzędowe, robi zakupy oraz zajmuje się płaceniem rachunków. Matka skarżącej samodzielnie korzysta z toalety i nie jest osobą leżącą, porusza się przy pomocy laski bądź kul. Samodzielnie spożywa posiłki a skarżąca pilnuje godzin przyjmowania leków.

Wójt wskazał także, że w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pracownik socjalny w dniu 15 listopada 2021 r. udał się do domu, w którym zamieszkują rodzice skarżącej, ale nie zastał tam skarżącej. Drzwi otworzyła matka skarżącej, która poinformowała, że skarżąca jest w domu u męża w N. i będzie wieczorem. Pracownik socjalny skontaktował się więc ze skarżącą telefonicznie, która po 15 minutach od tej rozmowy przyjechała do domu rodziców wraz ze swoim 2,5 letnim synem i poinformowała, że nie było jej w domu rodziców ponieważ umówiła się z koleżanką w domu w N. Skarżąca oświadczyła przy tym, że mieszka u rodziców ze względu na potrzebę pomocy rodzicom w codziennych czynnościach. Wskazała także, że mieszka w dwóch domach, gdyż jej mąż mieszka w N. a rodzice w N.

Jednocześnie, podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącej jest osobą schorowaną, porusza się samodzielnie, czasami przy pomocy laski, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie się ubiera i samodzielnie korzysta z toalety. Skarżąca pomaga matce w następujących czynnościach: przygotowanie posiłku, pomoc w czynnościach higienicznych (pomoc przy wejściu pod prysznic, mycie włosów i pleców), realizacja recept, towarzyszenie podczas wizyt u lekarza, zakupy i sprzątanie. Pracownik socjalny stwierdził przy tym, że matka skarżącej nie wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Czynności związane z opieką nad matką mogą być wykonywane w różnych odstępach czasowych co nie wyklucza podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Mając powyższe na uwadze, Wójt uznał, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad matką skarżącej nie wymusza rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Czynności wykonywane przy matce mogą być bowiem zorganizowane w ten sposób, żeby umożliwić podjęcie skarżącej zatrudnienia choćby w niepełnym zakresie czasu pracy. Czynności wykonywane przez skarżącą mogą być wykonywane w rożnych odstępach czasu a niektóre z nich mogą być wykonane wcześniej. Nadto, Wójt podkreślił, że skarżąca opiekuje się małoletnim synem, który również wymaga czynności opiekuńczych a tym samym skarżąca nie może poświęcić całego swojego czasu na opiekę nad matką. Co więcej, w ocenie Wójta, matka skarżącej, choć ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, jednak nie jest osobą obłożnie chorą i leżącą, porusza się samodzielnie po domu, nie potrzebuje pomocy osób drugich we wszystkich czynnościach dnia codziennego a wymaga jedynie wsparcia w niektórych czynnościach.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, domagając się jej uchylenia i zarzucając jej naruszenie:

- prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji ww. normy, podczas gdy osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 30 maja 2022 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podzieliło bowiem stanowisko organu I instancji, że zakres świadczonej przez skarżącą opieki nad matką nie jest tak znaczący, aby uniemożliwiał podjęcie jej jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka skarżącej, choć ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, to nie jest osobą leżącą, samodzielnie porusza się po mieszkaniu (sama otworzyła drzwi pracownikowi socjalnemu, gdy przyszedł celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego), samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie korzysta z toalety, myje się (wymaga pomocy jedynie przy wejściu pod prysznic, czy umyciu pleców i umyciu włosów). Prawdziwy zakres (także czasowy) świadczonej pomocy, zdaniem Kolegium, wydaje się obrazować informacja udzielona pracownikowi socjalnemu podczas wywiadu środowiskowego przez matkę skarżącej, że córka jest w domu u męża w N.. i będzie wieczorem. W ocenie Kolegium, podobną pomoc starszym i schorowanym rodzicom świadczą także dzieci pracujące zawodowo. Kolegium wyjaśniło przy tym, że nie kwestionuje, że skarżąca pomaga rodzicom w codziennym funkcjonowaniu, przygotowaniu posiłków, zrobieniu zakupów, wizytach lekarskich, itp. jednak zakres tej pomocy nie jest na tyle znaczący, że uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium podkreśliło również, że skarżąca ostatnio zatrudniona była w okresie od 1 lutego 2014 r. do 3 maja 2020 r. w wymiarze pełnego etatu, a umowa została rozwiązana na wniosek skarżącej za porozumieniem stron. Skarżąca w istocie nie pracuje od czerwca 2019 r., bowiem jej syn (urodzony w dniu 6 maja 2019 r.) został zaliczony do osób niepełnosprawnych od urodzenia, zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 16 września 2019 r., które wydano do dnia 30 września 2021 r. W tym okresie skarżącej przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym synem. Kolejnym orzeczeniem z dnia 19 października 2021 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. nie zaliczył syna skarżącej do osób niepełnosprawnych. Wówczas skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką. Z uwagi na powyższe, w ocenie Kolegium, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką.

We wniesionej do Sądu skardze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając wniesiona skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 maja 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Kościerzyna z dnia 20 grudnia 2021 r. są zgodne z prawem. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego, a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615) - zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Ta cecha różni świadczenie pielęgnacyjne od uregulowanego w art. 16a u.ś.r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, jak słusznie oceniły orzekające w sprawie organy, że czynności opiekuńcze sprawowane przez skarżącą nad matką uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że matka skarżącej, urodzona w 1957 r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 22 stycznia 2018 r. na stałe zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że nie da się ustalić od kiedy istniej niepełnosprawność a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 12 grudnia 2017 r. Symbol przyczyny niepełnosprawności to [...], tj. choroby [...], upośledzenie narządu ruchu. W orzeczeniu tym stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącej jest osobą schorowaną, porusza się samodzielnie, czasami przy pomocy laski, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie się ubiera i samodzielnie korzysta z toalety. Skarżąca pomaga matce w następujących czynnościach: przygotowanie posiłku, pomoc w czynnościach higienicznych (pomoc przy wejściu pod prysznic, mycie włosów i pleców), realizacja recept, towarzyszenie podczas wizyt u lekarza, zakupy i sprzątanie. Pracownik socjalny stwierdził przy tym, że matka skarżącej nie wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Czynności związane z opieką nad matką mogą być wykonywane w różnych odstępach czasowych co nie wyklucza podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Ze złożonego, w toku postępowania, przez skarżącą oświadczenia również wynika, że matka skarżącej wymaga pomocy w wykonywaniu czynności higienicznych i samoobsługowych. Skarżąca sprząta, przygotowuje posiłki, umawia wizyty lekarskie, kupuje i podaje leki, załatwia wszelkie sprawy urzędowe, robi zakupy oraz zajmuje się płaceniem rachunków. Matka skarżącej samodzielnie korzysta z toalety i nie jest osobą leżącą, porusza się przy pomocy laski bądź kul. Samodzielnie spożywa posiłki a skarżąca pilnuje godzin przyjmowania leków.

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy, stwierdzając na jego podstawie, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Niewątpliwie matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U z 2021 r., poz. 573). W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.

Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Przypadek skarżącej jest tego wyraźnym przykładem.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15 - dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej. Przede wszystkim, jak stwierdziło Kolegium w uzasadnieniu wydanej decyzji, a co nie zostało zakwestionowane, matka skarżącej nie jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków, czy przyjmowania lekarstw. Matka skarżącej samodzielnie porusza się po mieszkaniu, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie korzysta z toalety i samodzielnie myje się (wymaga pomocy jedynie przy wejściu pod prysznic, umyciu pleców i umyciu włosów). Skarżąca nie wykonuje więc przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy nim w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową. Co zresztą potwierdzają stwierdzone w toku postępowania – w czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego – okoliczności. Wynika z nich, że czynności opiekuńcze wykonywane są przez skarżącą w dużych odstępach czasu. Nadto, charakter wykonywanych przez skarżącą w stosunku do matki czynności, które zostały ustalone podczas wywiadu środowiskowego, nie uprawnia do stwierdzenia, że ich wykonywanie uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad ojcem było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej.

Zgodzić należy się więc z organami, że zakres wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych w stosunku do matki nie stoi na przeszkodzie podjęciu przez nią zatrudnienia. W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, przyjąć należy, że Kolegium w sposób prawidłowy uznało, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając to na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącej i organu o rozpoznanie sprawy w tym trybie.