Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 429/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27j , art 27i § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. z/s w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 28 maja 2024 r. nr 1801-IEW.711.4.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie sprzeciwu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. sp. z o.o. z/s w R. (dalej: spółka/skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej; DIAS) z 28 maja 2024 r. nr 1801-IEW.711.4.2022 utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: NUS) z 22 lutego 2022 r. nr 1815-SER.711.1.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia sprzeciwu wniesionego na podstawie art. 27 j ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.), dalej u.p.e.a., w zakresie wyłączenia w całości odpowiedzialności rzeczą nieruchomą.

Jak wynika z akt sprawy 7 lutego 2022 r. do NUS wpłynęło pismo zawierające sprzeciw spółki określającej siebie jako posiadacza prawa majątkowego - dzierżawy i żądanie wyłączenia w całości odpowiedzialności rzeczą nieruchomą.

Sprzeciw dotyczył administracyjnego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 7 października 2015 r. wystawionego na zobowiązanego K. K., będącego jednocześnie wspólnikiem P. sp. z o.o., z majątku nieruchomego tj. prawa własności nieruchomości gruntowych: nr [...] o powierzchni [...] ha, nr [...]o pow. 2, [...] ha, stanowiących tereny przemysłowe - położone w R., gmina R. dla których Sąd Rejonowy w R. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], udziału 1/2 w prawie własności nieruchomości gruntowej nr [...]o pow. [...]. stanowiącej grunty orne, położonej w R. gmina R. dla której Sąd Rejonowy w R. IV Wydział Księgę Wieczystą nr [...]

Jako podstawę prawną żądania spółka powołała art. 27 j art. 27j i art.27 § 3 w zw. z art. 10c § 2a w zw. z art. 27f - 27h u.p.e.a. w zw. z art. 63 k.p.a.

W uzasadnieniu faktycznym powołała się na fakt zawarcia na czas nieokreślony w dniu 2 stycznia 2016 r. z K. K. - wobec którego NUS prowadzi egzekucję z ww. nieruchomości - umowy dzierżawy nr [...], której przedmiotem są hale magazynowo - produkcyjne o powierzchni [...]m 2, place i drogi o pow. [...] m 2, pomieszczenia biurowe o pow. [...]m2, położone w R. przy [...] objęte księgą wieczystą nr [...] będące własnością K. K..

Do sprzeciwu dołączyła odpis umowy dzierżawy z 2 stycznia 2016 r.

Postanowieniem z 22 lutego 2022 r., opisanym na wstępie, NUS odmówił spółce wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniesionego sprzeciwu, uznając, że jako dzierżawcy nie przysługuje jej przymiot strony w postępowaniu w sprawie sprzeciwu w prowadzonym administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 27j u.p.e.a.

Powołując treść art. 27j u.p.e.a. organ wyjaśnił, że podmiotem legitymowanym do wniesienia sprzeciwu jest podmiot - inny niż zobowiązany - będący aktualnie, na dzień wniesienia sprzeciwu, właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego obciążonych zastawem rejestrowym lub hipoteka przymusową, do których skierowana została egzekucja należności zobowiązanego. Tylko bowiem taki podmiot może mieć interes prawny w skorzystaniu z ww. środka ochrony prawnej.

Organ uznał, że spółka, jako dzierżawca posiada jedynie prawo do używania i pobierania pożytków z dzierżawionej nieruchomości, wynikające wprost z zawartej umowy dzierżawy. Umowa dzierżawy nie powoduje nabycia praw majątkowych przez dzierżawcę, a jedynie uprawnień wynikających z umowy. To właśnie ta umowa, a nie norma prawa materialnego stanowi źródło jego uprawnień. Jest to więc wyłącznie interes faktyczny, a nie prawny, gdyż jego byt zależy od stosunków łączących dzierżawcę i właściciela nieruchomości, nie wynika zaś z przepisu prawa.

Po rozpatrzeniu zażalenia od ww. postanowienia z 22 lutego 2022 r. DIAS postanowieniem z 28 maja 2024 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji uznając, że NUS prawidłowo odmówił spółce wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku opartego na art. 27j u.p.e.a., w zakresie wyłączenia w całości odpowiedzialności rzeczą nieruchomą.

Za błąd organu I instancji uznał brak powołania w sentencji oraz uzasadnieniu postanowienia przepisów intertemporalnych znajdujących zastosowanie przy rozpatrywaniu wniosku a mianowicie art. 13 ustawy wprowadzającej nowelizację u.p.e.a.

Błąd ten jednak, w ocenie DIAS, nie stanowi podstawy do uchylenia postanowienia.

DIAS wskazał, że na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. nowelizującej u.p.e.a., w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 7 października 2015 r. wystawionego na zobowiązanego K. K., jako niezakończonym przed dniem wejścia w życie przepisów tej ustawy, stosuje się dotychczasowe przepisy u.p.e.a., które nie przewidują instytucji sprzeciwu kierowanego do wierzyciela przez dzierżawcę nieruchomości z których prowadzona jest egzekucja zobowiązań właściciela nieruchomości obciążonych hipoteką.

Organ odwoławczy wskazał ponadto że uprawnienie powstałe w wyniku zawarcia 2 stycznia 2016 r. umowy dzierżawy nr [...], które powołano, jako podstawę do wniesienia sprzeciwu, nie należy do praw majątkowych objętych przepisami art. 678 w zw. z art. 694 Kodeksu cywilnego i nie spełnia kryteriów przewidzianych w art. 13 ust. 4 ustawy z 11 września 2019 r. nowelizującej u.p.e.a., nie jest prawem majątkowym obciążonym zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, które zostało przeniesione na inny podmiot, co pozwalałoby na zasadzie ustalonej tym przepisem skorzystać spółce z instytucji sprzeciwu wprowadzonej art. 27j u.p.e.a. Organ podkreślił, ze dzierżawa nie należy do ograniczonych praw rzeczowych wymienionych w art. 34 § 3 i 4 o.p.

W związku z powyższym DIAS uznał, że postępowanie dotyczące wniosku spółki nie mogło być wszczęte, gdyż brak jest w przepisach podstawy do rozpoznania treści wniesionego żądania sformułowanego jako sprzeciw.

Na marginesie DIAS wskazał , że kwestia wyłączenia spod egzekucji wymienionych nieruchomości, z uwagi na przysługujące spółce prawo dzierżawy, była przedmiotem postępowania przeprowadzonego przez, właściwy w tej sprawie, organ egzekucyjny, na wniosek spółki z 14.02.2022 r.. W wyniku jego rozpatrzenia postanowieniem z 3.03.2022 r. znak 1815.SEE.711.4.2022.21 organ egzekucyjny NUS odmówił wyłączenia spod egzekucji ww. nieruchomości zajętych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec K. K.. DIAS postanowieniem z 27 czerwca 2022 r. znak 1801-IEE.711.33.2022 utrzymał je w mocy. Postanowienie jest prawomocne.

Spółka nie zgodziła się rozstrzygnięciem DIAS zawartym w postanowieniu z 28 maja 2024 r. i złożyła na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie domagając się jego uchylenia, jak również uchylenia postanowienia organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

1.naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, w tym w szczególności art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. i art. 38 § 1u.p.e.a. z powodu braku wskazania w uzasadnieniu postanowienia faktów, które organ odwoławczy uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz braku uzasadnienia prawnego zaskarżonego postanowienia , co w konsekwencji skutkowało także zaniechaniem dokonania wnikliwej i wyczerpującej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie na etapie postępowania pierwszoinstacyjnego, w związku z podniesionymi zarzutami spółki , ograniczając się tylko i wyłącznie do powierzchownego zbadania akt postępowania, wskutek czego miało to wpływ na treść orzeczenia;

2.naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art. 678 w związku z art. 694, art. 44, art. 232, art. 244, art. 336, art. 338, art. 678 w związku z art. 694 Kodeksu cywilnego i art. 1002 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm.) w zw. z art. 38 § 1 u.p.e.a.), poprzez niewłaściwą wykładnię polegającą na twierdzeniu, że:

- z uwagi na to, iż w dziale III księgi właściwej wieczystej prawa, roszczenia i ograniczenia, nie zostało ujawnione prawo dzierżawcy do dzierżawy tej nieruchomości, roszczenie majątkowe dzierżawcy nie uzyskało skuteczności, a to ze względu na treść art. 16 ust. 1 i art. 17 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2204 ze zm.);

skuteczne wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, może nastąpić tylko po wykazaniu, że osoba trzecia jest ich właścicielem, a elementem przesądzającym o skuteczności złożonego wniosku o wyłączenie spod egzekucji jest przedstawienie przez osobę zainteresowaną dowodów wskazujących na posiadanie uprawnienia do występowania z takim wnioskiem;

- zawarcie umowy dzierżawy nie jest obciążeniem nieruchomości.

Ponadto spółka zarzuciła naruszenie jej interesu prawnego, albowiem wydanie wadliwego, w jej ocenie, rozstrzygnięcia i w konsekwencji brak wyłączenia spod egzekucji może spowodować niemożność zrealizowania uprawnień wynikających z przedmiotowej umowy dzierżawy, gdyż w opisanym postępowaniu egzekucyjnym dokonano już opisu i oszacowania zajętych nieruchomości, a zatem następnym etapem egzekucji będzie licytacja nieruchomości. Realizacja czynności egzekucyjnych, prowadzących do sprzedaży licytacyjnej przedmiotu umowy dzierżawy, będzie skutkować zaprzestaniem prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej, co spowoduje utratę pracy zatrudnionych obecnie pracowników.

W odpowiedziach na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Organ II instancji nie naruszył prawa procesowego i dokonał prawidłowej jego wykładni zarówno w zakresie istotnych przepisów międzytemporalnych, jak także regulujących uprawnienia osób innych niż dłużnicy do składania sprzeciwu przewidzianego w art. 27j u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 30.07.2020 r. na mocy ustawy dnia września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. 2019.2070 ).

Na mocy art.1 pkt 16 tej ustawy wprowadzono nowe uprawnienie dla niektórych osób zainteresowanych wynikiem postępowania egzekucyjnego w związku z przysługującymi im prawami do rzeczy objętych tym postępowaniem. Przepis ten stanowi mianowicie, że podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego, o których mowa w art. 27i § 1, przysługuje prawo sprzeciwu. Adresatem normy nadającej uprawnienie do złożenia sprzeciwu w przedmiocie ograniczenia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym jest tylko właściciel rzeczy lub posiadacz prawa majątkowego wskazanego w przepisie art. 27i § 1 u.p.e.a.

Z kolei przepis art. 27i § 1 u.,p.e.a. dotyczy takich sytuacji, gdy prawo własności rzeczy lub inne prawo majątkowe obciążone jest zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową. Przedmiotem tej regulacji jest zatem taka sytuacja, gdy prawo własności lub prawo majątkowe, na którym dopuszczalne jest ( i zostało dokonane ) ustanowienie hipoteki lub zastawu skarbowego zostało przeniesione z jednego podmiotu ( dłużnika ) na podmiot trzeci. W takiej sytuacji ten podmiot trzeci, czyli aktualny właściciel lub posiadacz prawa majątkowego obciążonego hipoteką lub zastawem skarbowym może złożyć sprzeciw o którym mowa w art. 27j. Nie chodzi tutaj więc o wszystkie prawa majątkowe, rozumiane szeroko ale tylko i wyłącznie te prawa na których ustanowiony jest zastaw lub hipoteka. Istotą omawianej regulacji jest bowiem ochrona nabywcy tych praw przed prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym i utratą prawa własności lub innego prawa majątkowego.

W przedmiotowej sprawie skarżącemu do danej rzeczy przysługuje prawo dzierżawy na mocy zawartej z właścicielem umowy. Na prawi tym nie zastał ustanowiony zastaw skarbowy. A tylko w takiej sytuacji, gdyby na takim prawie majątkowym został ustanowiony ten przewidziany w art. 41 o.p. środek zabezpieczenia wierzytelności skarbu Państwa zaistniała by sytuacja opisana w art. 27j u.p.e.a.

Jakkolwiek możliwe jest zabezpieczenie w ten sposób dochodzonych zaległości na zbywalnych wierzytelnościach jako na prawach majątkowych, to jednak w przedmiotowej sprawie egzekucja nie jest skierowana do praw związanych z dzierżawą ale do samej nieruchomości przeciwko jej właścicielowi. W tej sytuacji fakt ustanowienia dzierżawy nie może stanowić podstawy do stosowania normy z art. 27j u.p.e.a. Wątpliwe jest przy tym ustanowienie zastawu skarbowego na dzierżawie jako prawie majątkowym w sytuacji, gdy wydzierżawiającemu przysługuje ustawowe prawo zastawu na przedmiocie dzierżawy.

Na nieruchomościach objętych egzekucją nie ustanowiono także hipoteki ani w zakresie prawa własności, ani też w zakresie ograniczonych praw rzeczowych, których dla tych nieruchomości nie ustanowiono.

Nie ma więc racji skarżący zarzucając naruszenie art. 27j u.p.e.a. gdyż sytuacja przewidziana w tym przepisie, jak słusznie zauważył organ w sprawie niniejszej nie zaistniała.

Stwierdzenie to ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w zakresie prawa międzyczasowego czyli określenia jaki reżim prawny będzie miał w sprawie zastosowanie. Czy znajdą zastosowanie przepisy wprowadzone powyżej wskazaną ustawą zmieniającą, czy tez zastosowanie będą miały przepisy obowiązujące dotychczas.

Ogólna norma intertemporalna zawarta została w przepisie art. 13 ust.1 ustawy zmieniającej, który stanowi, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Postępowanie egzekucyjne w sprawie wszczęte zostało przed zmiana przepisów, a więc co do zasady z normy tej wynika, że powinno się toczyć na podstawie przepisów dotychczasowych, a więc z wyłączeniem art. 27j u.p.e.a. w brzmieniu po zmianie.

Jak słusznie wskazały organy nie będzie miała zastosowania norma szczególna przepisów intertemporalnych zawarta w art. 13 ust. 4 ustawy zmieniającej. Stanowi ona, że w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego, do egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonego zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, które zostało przeniesione na inny podmiot, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

W sytuacji zatem, gdyby na rzeczy lub prawie został ustanowiony zastaw skarbowy lub hipoteka przymusowa, to wówczas wbrew normie ogólnej postępowanie toczyło by się na podstawie przepisów nowych. Jednak, jak już wyżej wspomniano żadna z tych instytucji nie ma zastosowania w sprawie, gdyż skarżącemu aktualnie podmiotowi nie przysługuje własność albo inne prawo na którym ustanowiono by z któreś powołanych obciążeń.

W sprawie zastosowanie znajda więc przepisy dotychczasowe, które nie przewidywały uprawnienia dzierżawcy gruntu objętego egzekucja prawa do składania sprzeciwu na czynności egzekucyjne w zakresie wyłączenia lub ograniczenia egzekucji.

Z tych względów sąd skargę oddalił w myśl art. 151 p.p.s.a.