Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 165/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 maja 2023 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

U z a s a d n i e n i e:

Burmistrz Więcborku decyzją z dnia 22 listopada 2022 r., na podstawie 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022r., poz. 615), zwaną dalej: "u.ś.r.".

odmówił S. C., zwanej dalej: "skarżącą" lub "stroną", świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie, organ I instancji oparł o następujące ustalenia i rozważania:

Skarżąca 25 października 2022r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą A. R., która legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sępólnie Krajeńskim z siedzibą w Więcborku numer PCPR.PZOON.8130.5686.2021 z dnia 31.01.2022r. Z orzeczenia wynika, iż A. R. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydaje się do [...].01.2025r. W punkcie IV wskazano, że okresu powstania niepełnosprawności nie da sie ustalić.

Z wywiadu, o jakim mowa w art. 23 ust. 4 aa lub 4b u.ś.r., z którego wynika, że siostra skarżącej, A. R. jest panną, nie ma dzieci, jej rodzice nie żyją i prowadzi ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe. Druga siostra A. R., nie zajmuje się nią i zamieszkuje w B..

Skarżąca zapewnia opiekę nad niepełnosprawną siostrą, wykonuje wszelkie czynności życia codziennego, tzn. pielęgnacja, przygotowanie posiłków, robienie zakupów, wizyty lekarskie, utrzymanie czystości w mieszkaniu, dbanie o higienę osobistą siostry (niepełnosprawna siostra ma problem z utrzymaniem prawidłowej higieny oraz zmiany ubrań na czyste). Inni członkowie rodziny nie ubiegają się i nie pobierają specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku dla opiekuna na tę lub inną osobę niepełnosprawną w rodzinie lub poza rodziną,

W związku ze sprawowaniem ww. opieki skarżąca nie podejmuje pracy a, wcześniej przed podjęciem się opieki nie pracowała zawodowo.

W związku z tym, że daty niepełnosprawności niepełnosprawnej siostry strony nie da się ustalić, nie została spełniona przesłanka art. 17 ust. 1 b u.ś.r. dotycząca momentu powstania niepełnosprawności, której wymogiem jest by niepełnosprawność powstała: - nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

- w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Oznacza to, że nie są spełnione przesłanki ww. przepisu do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność ww. przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji, nie oznacza jednak usunięcia go z ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca wniosła o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie

o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co w konsekwencji prowadzi do naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r., na podstawie art. 17 ust. 1, 1a, 1b u.ś.r. oraz art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022r. poz. 2000), zwanej dalej: "kpa", utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania:

W oświadczeniu z 25.10.2022r. strona podała, że pracowała od 1.11.1996r. do 30.04.1997r. i to było jedyne jej zatrudnienie. Dalej podała, że jest zarejestrowana w PUP jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Od 5 lat opiekuje się siostrą, pomoc polega na przygotowaniu posiłków, podaniu lekarstw, sprzątaniu, pomaganiu w zakupach, wizytach u lekarza. Strona podała, że ma jeszcze siostrę B. W., która mieszka w B. i która nie zajmuje się chorą siostrą, a rodzice sióstr nie żyją.

Z danych w rejestrze PESEL wynika, że wnioskodawczyni i osoba wymagająca opieki zamieszkują razem w Więcborku, a nadto, że są siostrami. Z danych PESEL wynika, że A. R. jest panną.

Z wywiadu wynika, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad osobą wymagającą opieki - robi zakupy, sprząta, przygotowuje posiłki, pomaga zadbać o higienę osobistą. Pracownik wskazał, że strona twierdzi, iż nie podejmuje pracy w celu sprawowania opieki nad siostrą. Wskazano, że niepełnosprawna siostra ma problemy z utrzymaniem higieny oraz zmianą ubrań na czyste. Wskazano, że przed podjęciem zatrudnienia strona nie pracowała zawodowo, a obecnie zarejestrowana jest w PUP.

Z uwagi na to, że osoba wymagająca opieki jest panną, nie ma dzieci, jej rodzice nie żyją, zaktualizował się obowiązek alimentacyjny strony wobec wymagającej opieki jej siostry.

Odnosząc się do wskazanej jako przyczyna odmowy przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium zauważa, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Dlatego też nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku, w związku z czym organ I instancji błędnie uznał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., może być podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Ustawodawca w art. 17 ust. 1 ww. ustawy sformułował jako przesłankę warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem jak wynika z akt sprawy strona licząca obecnie 46 lat przepracowała w swoim życiu 6 miesięcy, przy czym zatrudnienie to miało miejsce do 30.04.1997r., zatem 26 lat temu.

Brak jest zatem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją /niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a sprawowaniem opieki nad siostrą, której niepełnosprawność w stopniu znacznym datowana jest od dnia 15 grudnia 2021r., co wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.

Co prawda "rezygnacja z zatrudnienia" nie oznacza jedynie faktycznego zaprzestania wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w rozumieniu art. 3 pkt 22 ww. ustawy, czy rezygnacji z realnej propozycji takiej pracy, ale także oznacza niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, to jednak trudno przyjąć, aby strona która pracowała ostatnio 26 lat temu zaczęła nie podejmować pracy w związku z opieką nad siostrą. Takie wnioskowanie byłoby nielogiczne, sprzeczne z zasadami racjonalnego myślenia i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego.

Ponadto, zakres opisanej w oświadczeniu strony czy wywiadzie opieki to czynności gospodarcze, zwykłe, codzienne, które w zasadzie wykonuje każda kobieta w swoim domu (pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, opłacanie rachunków, zakupy), które i tak muszą być wykonane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca opieki czy też nie ma takiej osoby. Dlatego takie obowiązki wykonywane przez stronę jak przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, czy sprzątanie mieszkania, załatwianie wizyt u lekarza, są to zajęcia dnia codziennego wykonywane także w sytuacji, gdy w rodzinie nie ma osoby niepełnosprawnej. Nie można zatem tych czynności uznać za związane ze stałą i długotrwałą opieką przez stronę nad niepełnosprawną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r

Z tych względów nie ma usprawiedliwionych podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W skardze złożonej do Sądu, skarżąca zaskarżając w całości ww. decyzję, zarzuciła jej:

1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez całkowicie błędne uznanie, że strona nie spełnia przesłanki tam zawartej - a mianowicie, że nie zrezygnowała z zatrudnienia, aby opiekować się siostrą.

2/ rażąco błędną ocenę stanu faktycznego sprawy poprzez uznanie, że czynności które wykonuj strona, opiekując się codziennie (24 godziny na dobę) siostrą nie mogą być uznane za stałą i długotrwałą opieką nad niepełnosprawną osobą, które to naruszenie miało miejsce z pogwałceniem zasady prawdy obiektywnej i słusznego interesu strony, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji, opierającej się na dowolnym przyjęciu przez organ stanu faktycznego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Więcborka w całość.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że skarżąca nie mieszka w swoim domu z uwagi na stan zdrowia siostry, zostawiając w nim dwoje dzieci chodzących do szkoły podstawowej.

Wskazano, że strona musi 24 godziny na dobę pilnować siostry, która nie chce zmieniać odzieży, nie chce się myć i ma problemy z utrzymaniem higieny. Dodano, że skarżąca wspiera siostrę psychicznie i chodzi z nią na spacery, pilnuje – również w nocy - by nie wychodziła z domu.

Wyjaśniono, że strona przez wiele lat nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na zajmowanie się dwójką dzieci, jej małżonek pracował za granicą przez kilkanaście lat i nie miał kto stronie pomagać, nawet matka, która zajmowała się swoją matką.

Wywodzono, że skarżąca jest gotowa do podjęcia zatrudnienia a nie podejmuje żadnej pracy, z uwagi na opiekę nad siostrą.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie w całości i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, podtrzymano dotychczasowe stanowisko w sprawie. W odniesieniu do zarzutów skargi stwierdzono, że organ odwoławczy ani nie naruszył zasad postępowania ani nie ustalił dowolnie stanu faktycznego, który został ustalony w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy z poszanowaniem zasad postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Skarga okazała się niezasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie rozważań należy zauważyć, że podstawy prawne i faktyczne rozstrzygnięć organów obu instancji były różne. Organ I instancji oparł swe rozstrzygnięcie o art. 17 ust. 1b u.ś.r., a organ odwoławczy zastosował art. 17 ust. 1 u.ś.r. Odnosząc się do stanowiska organu I instancji, który stwierdził, że występuje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., to zasadnym było zakwestionowanie tego poglądu przez organ odwoławczy, który uznał, że nie zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na moment powstania niepełnosprawności siostry skarżącej, który to pogląd Sąd podziela. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia (pod warunkiem kontynuowania nauki w szkole średniej lub wyższej, który to warunek w niniejszej sprawie nie został spełniony), w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji statuującym zasadę równości wobec prawa.

Powracając jednak do głównego nurtu rozważań, należy zauważyć, że z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Ta cecha różni świadczenie pielęgnacyjne od uregulowanego w art. 16a u.ś.r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Niewątpliwie siostra skarżącej spełnia konieczny warunek wstępny przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikający z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. warunek legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zdefiniowany w art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Rolą organów administracyjnych zatem było ustalenie, czy skarżąca znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawną siostrą opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do jej siostry. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, kto zajmuje się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Organy winny były zatem ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zebrany materiał dowodowy zawiera trzy dokumenty charakteryzujące zakres opieki sprawowany przez stronę. W jej pisemnym oświadczeniu z 25.10.2022 r., stwierdza ona, że od 5 lat opiekuje się siostrą, co polega na: "przygotowaniu posiłków, podawaniu lekarstw, sprzątaniu, pomaganiu w zakupach, uczestniczeniu z siostrą w wizytach u lekarza". W pisemnym oświadczeniu strony natomiast z 14.11.2022 r. podała ona, że sprawuje całodobową opiekę nad siostrą, co polega na: sprzątaniu, robieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i pomocy przy zadbaniu o higienę osobistą. Natomiast z wywiadu z dnia 14.11.2022 r., wynika, że skarżąca sprawuje codzienną opiekę nad siostrą, robi zakupy, przygotowuje posiłki, sprząta i pomaga zadbać o higienę osobistą.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej siostrze.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Znaczna część z opisanych przez stronę czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad siostrą wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Przygotowywanie posiłków, podawanie lekarstw, sprzątanie, pomaganie w zakupach, uczestnictwo w wizytach u lekarza, pomocy przy zadbaniu o higienę osobistą, są czynnościami, które mogą być przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy. Świadczy o tym charakter tych czynności i ich istota. Część z nich zresztą nie jest wykonywana codziennie (uczestnictwo w wizytach u lekarza, większe sprzątanie, pomaganie w zakupach). Czynności te nie mogą więc zostać zakwalifikowane, jako uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia. Ponadto, jak wynika z oświadczenia skarżącej z 25.10.2022 r., niepełnosprawna siostra jest sprawna ruchowo, skoro strona, jak stwierdziła "pomaga" jej jedynie w codziennych czynnościach, w tym w zakupach. Brak niepełnosprawności ruchowej wynika też z orzeczenia o niepełnosprawności, w którym stwierdzono, że niepełnosprawna nie wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, jak i z wywiadu, w którym stwierdzono, że niepełnosprawna została zakwalifikowana do uczestnictwa w zajęciach środowiskowego domu samopomocy (SDS), w których jednak nie uczestniczy z uwagi na niechęć.

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej siostrze przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej. Materiał dowodowy nie wykazał, by wykonywała ona przy siostrze takie czynności opiekuńcze, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu i nie pozwalały jej go opuszczać, zwłaszcza, że skarżąca zamieszkuje u siostry z całą swoją rodziną, w skład której wchodzi dwóch dorosłych mężczyzn, tj. mąż H. C., syn M. C. oraz blisko 17 letnia córka J. C.. Trudno więc założyć, (pomijając już obowiązki wzajemnego wspierania się, wynikające z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), że rodzina skarżącej wykazuje całkowicie bierną postawę wobec niepełnosprawnej siostry strony, skoro wszyscy członkowie rodziny skarżącej czerpią korzyść w postaci zamieszkiwania w mieszkaniu niepełnosprawnej, co stwarza możliwości do racjonalnego wykorzystania mieszkania strony, z którego rodzina nie korzysta, jak wynika to wprost z wywiadu, którego treści skarżąca nie kwestionowała w toku procesu administracyjnego.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad siostrą było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej.

W ocenie Sądu, mając zatem na uwadze rozmiar opieki świadczonej nad siostrą, której rodzaj sama skarżąca opisała, przyjąć należy, że organ odwoławczy w sposób prawidłowy uznał, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad siostrą, który przemawiałby za przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Ocenę braku tego związku potwierdza też okoliczność, że skarżąca licząca 46 lat w całym swoim życiu przepracowała jedynie 6 miesięcy, przy czym zatrudnienie to miało miejsce do 30.04.1997r., zatem 26 lat temu. Deklarowana więc chęć zatrudnienia nie może być oceniana przez organ administracji zawsze bezkrytycznie, biorąc jedynie pod rozwagę twierdzenia samej strony. Obowiązkiem organu jest dokonanie weryfikacji realności deklaracji podjęcia zatrudnienia przez wzgląd na dotychczasową aktywność zawodową strony. W innym przypadku norma wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazująca jako warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - niepodejmowanie lub rezygnuję z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki – byłaby zbędna. Skoro norma ta wskazuje niezbędny warunek, który spełnić musi każdorazowy wnioskodawca ubiegający się o ww. świadczenie, to warunek ten musi wynikać z ustaleń organu, a nie jedynie z deklaracji strony. Ustalenia organu muszą natomiast opierać się o ocenę wiarygodności deklaracji o chęci zatrudnienia, która nie może pomijać dotychczasowej postawy zawodowej osoby wnioskującej o ww. świadczenie. W ocenie Sądu, organ odwoławczy miał pełne podstawy do oceny, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nie ma związku ze sprawowaną opieką nad siostrą. Skarżąca jest bowiem osobą praktycznie nieaktywną zawodowo przez całe swoje życie (nie licząc przepracowanych 6 miesięcy). Biorąc pod rozwagę materiał dowodowy, należało uznać, że sytuacja ta wynika z postawy życiowej strony, a nie z jakichś nadzwyczajnych okoliczności. Ustalona orzeczeniem niepełnosprawność siostry strony istnieje bowiem od 15.12.2021 r., a dzieci strony mają obecnie 18 i blisko 17 lat. Podjęta więc w skardze próba wykazania, że niepodejmowanie zatrudnienia jest wynikiem konieczności zajmowaniem się niegdyś dwójką dzieci wskutek pracy małżonka za granicą nie może zostać uwzględniona. Na marginesie dodać trzeba, że samotne wychowywanie dzieci jest zjawiskiem nierzadkim, a system opieki nad dziećmi tak w placówkach takich jak żłobek, przedszkole, czy szkoła, umożliwia nawet samotnym matkom, podjęcie pracy. Dzieci strony od dłuższego czasu nie wymagają intensywnej opieki, a niepełnosprawność siostry datuje się od niedawna, więc brak aktywności zawodowej strony nie znajduje innego uzasadnienia, jak uznanie, że wynika z jej wyboru. Co się zaś tyczy oceny przedstawionego w skardze zmienionego przez skarżącą zakresu opieki nad siostrą poprzez jego zintensyfikowanie, to należy stwierdzić, że tak intensywnego zakresu opieki nad niepełnosprawną, strona nie przedstawiała w toku postępowania, a Sąd dokonuje kontroli trafności orzeczenia biorąc za podstawę akta administracyjne i zawarty w nich materiał dowodowy. Wbrew zarzutom skargi, zaskarżona decyzja została wydana na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zgodnie z art. 80 kpa. Brak też jest podstaw do zakwestionowania prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W tym stanie rzeczy zaszły przesłanki do oddalenia skargi, o czym orzeczona na podstawie art. 151 p.p.s.a.