Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 750/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 202 par. 2, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1 pkt 5, art. 107 par. 3, art. 162 par. 1 pkt 1, art. 162 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

[...] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Polody po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi E. H. i E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 25 września 2023 r., nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia decyzji w części I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 3 sierpnia 2021 roku znak [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 684 (sześćset osiemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "SKO") decyzją z 25 września 2023 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania E. H. i E. K. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z 3 sierpnia 2021 r., nr [...], o wygaszeniu w części decyzji, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym.

Prezydent Miasta [...] decyzją z 26 października 2011 r., nr [...], działając na podstawie art. 34 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 185, poz. 1243 ze zm., dalej: "u.o."), zobowiązał w pkt I. M. M., właścicielkę działki nr [...] (obręb S. , ark. [...]) położonej w P. przy ul. [...], do: 1. usunięcia odpadów mas ziemnych magazynowanych w miejscu na ten cel nie przeznaczonym, tj. na terenie działki nr [...], w terminie do 30 czerwca 2012 r., 2. przekazania tych odpadów do odzysku lub unieszkodliwienia podmiotom posiadającym stosowne zezwolenia, 3. przedstawienia dowodów ich usunięcia i zagospodarowania w terminie do 13 lipca 2012 r., w pkt II. M. K., E. K., E. H., A. T., M. K., współwłaścicieli działki nr [...] (obręb S. , ark. [...]) położonej w P. przy ul. [...], do: 1. usunięcia odpadów mas ziemnych magazynowanych w miejscu na ten cel nie przeznaczonym, tj. na terenie działki nr [...], w terminie do 30 czerwca 2012 r., 2. przekazania tych odpadów do odzysku lub unieszkodliwienia podmiotom posiadającym stosowne zezwolenia, 3. przedstawienia dowodów ich usunięcia i zagospodarowania w terminie do 13 lipca 2012 r.

Wnioskiem z 19 lipca 2018 r. wystąpiono do Prezydenta [...] o stwierdzenie wygaśnięcia ostatecznej decyzji z 26 października 2011 r. z uwagi na śmierć jednego z jej adresatów, to jest M. K.. Do wniosku załączono kopię aktu zgonu.

Pismem z 2 czerwca 2021 r. zawiadomiono z kolei o śmierci M. K. i A. T..

Decyzją z 3 sierpnia 2021 r., nr [...], na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735), Prezydent Miasta [...] wygasił w części decyzję własną z 26 października 2010 r., nr [...], w zakresie stron zobowiązanych do usunięcia odpadów z powodu śmierci M. K., A. T. i M. K..

Kolegium wydając wskazaną na wstępie decyzję podniosło, że decyzja nakazująca usunięcie odpadów nie wygasa w całości w przypadku śmierci jednej ze stron tego obowiązku. Jedynie brak stron postępowania – jakiegokolwiek adresata nałożonego decyzją obowiązku – mógłby sprawić, że decyzja staje się bezprzedmiotowa ze względów podmiotowych. Dopóki pozostaje choć jeden adresat nałożonego obowiązku, jest on możliwy do wykonania i istnieje podmiot do tego zobowiązany, zatem nie ma możliwości stwierdzenia, że doszło do wygaśnięcia decyzji w całości. Skoro w sprawie nie doszło do bezprzedmiotowości decyzji z 26 października 2011 r. brak jest potrzeby badania spełnienia pozostałych przesłanek wymagających łącznego zaistnienia.

W skardze E. H. i E. K., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzuciły naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy art. 162 § 1 pkt 1 i § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy istniała podstawa do zmiany zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie o wygaśnięciu w całości decyzji Prezydenta Miasta [...] z 3 sierpnia 2021 r. o wygaśnięciu decyzji Prezydenta Miasta [...] z 26 października 2011 r. zobowiązującej do usunięcia odpadów mas ziemnych magazynowanych w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Na rozprawie przed tut. Sądem, która odbyła się 24 stycznia 2024 r., pełnomocnik skarżących wniósł i wywiódł jak w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej podniesiono.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 25 września 2023 r., nr [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta [...] z 3 sierpnia 2021 r., nr [...], wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") stanowi podstawę ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie poddanej kontroli tut. Sądu jest stwierdzenie wygaśnięcia decyzji Prezydenta Miasta [...] z 26 października 2011 r., nr [...], jakie przewidziane zostało w art. 162 § 1 pkt 1 K.p.a. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej, który wydał decyzję w I instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Jak wynika z art. 162 § 3 K.p.a. stwierdzenie wygaśnięcia decyzji na podstawie tego przepisu następuje w drodze decyzji.

Powyższy przepis stanowi o kolejnym - obok postępowań nadzwyczajnych - trybie ograniczenia trwałości ostatecznych decyzji i nie powinno budzić wątpliwości, że jego zastosowanie, a więc stwierdzenie przez organ administracji publicznej wygaśnięcia określonej decyzji, powinno nastąpić z dochowaniem najwyższej staranności, prowadząc do jednoznacznego sformułowania rozstrzygnięcia (por. art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a.), przy prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu (por. art. 107 § 3 K.p.a.), zwłaszcza jeśli stwierdzenie wygaśnięcia dotyczyć ma jedynie części dotychczas wydanej przez ten organ decyzji. Ponadto, zastosowanie tego przepisu musi poprzedzać przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, które odpowiadać powinno wszelkim wymogom postępowania jurysdykcyjnego, w tym które będzie się cechować wyczerpującym zebraniem i rozpatrzeniem materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Powyższe wymogi w sprawie niniejszej nie zostały zachowane.

Przede wszystkim zauważyć trzeba, że doszło w niej do istotnego naruszenia art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a.

Prezydent Miasta [...] w sentencji decyzji wydanej w I instancji, a więc w decyzji z 3 sierpnia 2021 r., orzekł o wygaszeniu decyzji własnej z 26 października 2011 r.: "w części (...) w zakresie stron zobowiązanych do usunięcia odpadów z powodu śmierci M. K., A. T. i M. K.". Już taka konstrukcja cytowanej sentencji budzi istotne wątpliwości co do treści ujętego w niej rozstrzygnięcia. Organ w rzeczonej sentencji w istocie nie sprecyzował, w jakiej części stwierdza wygaśnięcie decyzji własnej, poza ogólnym podaniem, iż następuje to w części, jaka dotyczyć ma: "stron zobowiązanych do usunięcia odpadów". Nie można uznać, by przywołanie powodów, dla których Prezydent Miasta wydał decyzję z 3 sierpnia 2021 r. mogło współkształtować zawarte w niej rozstrzygnięcie. Ten fragment sentencji decyzji z 3 sierpnia 2021 r., w którym organ I instancji wskazał na powody jej wydania stanowi już w istocie jej uzasadnienie, a nie rozstrzygnięcie. W konsekwencji lektura sentencji decyzji z 3 sierpnia 2021 r. nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy wygaszenie w części decyzji z 26 października 2011 r. "w zakresie stron zobowiązanych do usunięcia odpadów" odnosi się do wszystkich tych stron, czy tylko do tych stron, których śmierć uznana została przez organ I instancji za powód do wydania decyzji w oparciu o art. 162 § 1 pkt 1 K.p.a. Nieprawidłowości tej nie może sanować uzasadnienie tak wydanej decyzji, które zresztą także nie spełnia wymogów prawem przewidzianych, o czym będzie jeszcze mowa poniżej.

Organ I instancji formułując rozstrzygnięcie w sprawie zobowiązany jest w sposób jednoznaczny sprecyzować w jakiej części stwierdza wygaśnięcie decyzji własnej z 26 października 2011 r., a jeżeli czyni to jedynie wobec niektórych jej adresatów, powinien jasno orzec o tym w ramach podejmowanego rozstrzygnięcia. Organ musi jednocześnie nie tylko dokładnie sprecyzować, co do których podmiotów zobowiązanych następuje wygaszenie tejże decyzji, lecz także którego konkretnie zobowiązania to wygaszenie dotyczy. Nie można bowiem nie zauważyć, co jest jednak w sprawie pomijane, że decyzja z 26 października 2011 r. składa się z dwóch punktów, przy czym tylko w jednym z nich skonkretyzowano zobowiązanie M. K., E. K., E. H., A. T. i M. K..

Co więcej, przy rozstrzyganiu sprawy Prezydent Miasta [...] pominął i to, że wnioskiem z 19 lipca 2018 r. zwrócono się do niego o wygaszenie decyzji z 26 października 2011 r. w całości.

We wniosku tym nie wskazano, aby dochodzono wygaszenia rzeczonej decyzji jedynie w tej części, w jakiej odnosi się ona do osoby zmarłej, wówczas M. K.. W związku z tym Prezydent Miasta powinien powyższym rozstrzygnięciem objąć całość żądania stron. W sytuacji, w której organ ten zgadza się ze stronami jedynie w części ich żądania, stwierdzając wygaśnięcie decyzji z 26 października 2011 r. wyłącznie w tak określonej części, w rozstrzygnięciu powinien odmówić uwzględnienia tego żądania w części pozostałej, to jest w tej części, w której w ocenie organu nie doszło do zaistnienia przesłanek stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z 26 października 2011 r.

Do problematyki tej odniosło się dopiero Kolegium w uzasadnieniu decyzji wydanej w II instancji. Nie sposób jednak uznać, aby organ II instancji był władny - przez uzasadnienie podejmowanego w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięcia - uzupełnić rozstrzygnięcie, jakie zapadło w I instancji, a które nie dotyczyło odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z 26 października 2011 r. w części, w której żądanie skarżących nie zostało uwzględnione.

Przy tej okazji zauważyć także trzeba, że w sprawie dopuszczono się istotnego naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, poza poczynieniem paru uwag o charakterze ogólnym, odnoszących się do problematyki zastosowania art. 106 § 1 K.p.a., ograniczyło się wyłącznie do wynikłej z odwołania kwestii spornej. Tymczasem organ odwoławczy zobowiązany był do rozpoznania sprawy w jej całokształcie, w tym także co do zasadności podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia, a więc w tym zakresie, w jakim Prezydent Miasta stwierdził wygaśnięcie decyzji z 26 października 2011 r.

Z kolei, uzasadnienie decyzji wydanej w I instancji przez Prezydenta Miasta [...] w ogóle nie przystaje do wydanego przez ten organ rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu tejże decyzji przedstawiono przede wszystkim argumentację, która miałaby przemawiać za odmową stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z 26 października 2011 r.

Prezydent Miasta w uzasadnieniu tym wprost stwierdził, że w sprawie nie zachodzi jedna z przesłanek z art. 162 § 1 pkt 1 K.p.a., gdyż jego zdaniem decyzja z 26 października 2011 r. nie stała się bezprzedmiotowa. Następnie organ ten stwierdził jednak, że w związku ze śmiercią trzech adresatów, to jest M. K., A. T. i M. K., zgodnie z art. 162 § 1 pkt 1 K.p.a. wygaszono decyzję z 26 października 2011 r. w stosunku do stron postępowania, które zmarły. Powoduje to, że w uzasadnieniu decyzji z 3 sierpnia 2021 r. zachodzą sprzeczności, które już same w sobie oznaczają konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

W kontrolowanej sprawie dopuszczono się również istotnego naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., bowiem nie zgromadzono w niej materiału dowodowego, z którego w sposób nie budzący wątpliwości wynikałaby okoliczność śmierci M. K., A. T. i M. K., w tym daty, w której śmierć ta miała nastąpić. W aktach administracyjnych znajdują się jedynie przekazane wraz z wnioskiem i dalszym pismem procesowym skarżących, nie poświadczone za zgodność z oryginałem, kserokopie, względnie skany aktów zgonu tychże osób.

Zgodnie z art. 3 ustawy z 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1378) aktom stanu cywilnego przypisano szczególną moc dowodową, ponieważ stanowią one wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Jedynym dowodem zgonu w polskim porządku prawnym jest zatem akt zgonu (sporządzany na podstawie karty zgonu oraz protokołu jego zgłoszenia), a także postanowienie o stwierdzeniu zgonu lub postanowienie o uznaniu za zmarłego, na podstawie których to orzeczeń sądowych następnie sporządzany jest także akt zgonu. Wynika to z art. 2 ust. 1 i 2, art. 3, art. 92 oraz art. 95 ust. 1 i 5 Prawa o aktach stanu cywilnego, a także art. 526-538 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1550 ze zm.).

W przypadku M. K. organ poczynił wprawdzie pewne dodatkowe ustalenia obejmujące zawiadomienie o zmianie w operacie ewidencji gruntów w zakresie danych właściciela, a także dotyczące pisma Sądu Rejonowego [...] w P. z 30 czerwca 2021 r., w którym poinformowano o postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadu z 10 listopada 2019 r. po tej osobie. Nadal jednak nie można uznać, aby dowody te mogły zastąpić dowód z aktu zgonu, skoro to w akcie zgonu wykazana zostaje nie tylko sama okoliczność śmierci określonej osoby, lecz także data, w jakiej śmierć ta nastąpiła. Podkreślić przy tym trzeba, że decyzja stwierdzająca wygaśnięcie z art. 162 § 1 pkt 1 K.p.a. ma charakter deklaratoryjny i okoliczności te powinny być przez organ wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, a co więcej muszą znaleźć odzwierciedlenie co najmniej w uzasadnieniu wydawanej przez ten organ decyzji.

W tych okolicznościach odniesienie się do zarzutów skargi i przywołanej na ich poparcie argumentacji okazało się przedwczesne. W pierwszej kolejności organ zobowiązany jest bowiem przeprowadzić odpowiadające przepisom art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. postępowanie wyjaśniające i wydać decyzję, która czynić będzie zadość wymogom wynikającym z art. 107 § 1 pkt 5 i § 3 K.p.a.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku. W pkt II. postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 P.p.s.a. o kosztach postępowania, przy czym uwzględniono uiszczony wpis w kwocie 200 zł, opłatę kancelaryjną za wydruk skargi w kwocie 4 zł, a także wynagrodzenie pełnomocnika w osobie radcy prawnego w kwocie 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).