Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1115/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11 pkt 1, art. 13
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1600/20 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 czerwca 2020 r. nr DOiR-I-6270-65/2020/AK w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 27 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1600/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie", "Sąd wojewódzki", "Sąd I instancji") po rozpoznaniu skargi J. M. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący", "skarżący kasacyjnie", "strona") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister") z 2 czerwca 2020 r., nr DOiR-I-6270-65/2020/AK w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego – oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 22 kwietnia 2014 r. skarżący wystąpił o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego.

Decyzją z 25 lutego 2020 r., nr WSC-I.6122.2246.2014 Wojewoda Mazowiecki (dalej: "Wojewoda") odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawcę.

Minister zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: "k.p.a." w zw. z art. 55 ust. 1 i art. 2 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2020 r., poz. 347), dalej: "u.o. z 2009 r." utrzymał w mocy decyzję Wojewody. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca nie posiadał i nie posiada obywatelstwa polskiego, ponieważ jego ojciec utracił to obywatelstwo z dniem 16 marca 1933 r. i w okresie późniejszym nie nabył na powrót.

WSA w Warszawie nie uwzględnił skargi. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący wnosząc o stwierdzenie posiada obywatelstwa polskiego, wywodził swoje obywatelstwo z faktu, że obywatelstwo polskie posiadał jego ojciec S. M. Podniesiono, że 1 listopada 1959 r., tj. w dniu urodzenia skarżącego obowiązywała ustawa z 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. nr 4, poz. 25), dalej: "u.o. z 1951 r.", a zatem w świetle art. 8 w zw. z art. 9 tej ustawy warunkiem nabycia obywatelstwa było posiadanie obywatelstwa polskiego przez co najmniej jednego z rodziców. Następnie wskazano, że S. M. (ojciec wnioskodawcy) urodził się [...] kwietnia 1925 r., jako dziecko ślubne E. M. i L. S. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. nr 7, poz. 44 ze zm.), dalej: "u.o. z 1920 r." obowiązującej w dacie narodzin ojca skarżącego obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie. W sprawie nie jest sporne, że ojciec skarżącego urodził się jako dziecko ślubne, zatem obywatelstwo polskie mógł nabyć po swoim ojcu (dziadku skarżącego). Dalej Sąd wojewódzki wskazał na ustalenia organów, tj. czy dziadek skarżącego E. M. w dniu 5 kwietnia 1925 r. czyli w dniu narodzin syna S. M., ojca skarżącego, posiadał obywatelstwo polskie. Wyjaśniono, że dziadek strony urodził się [...] września 1883 r. w miejscowości L., posiadał polski paszport nr [...] wydany [...] grudnia 1928 r. przez Starostę S. - zatem nabył obywatelstwo polskie na podstawie ustawy z 1920 r. i posiadał je w dacie urodzenia syna S., ojca skarżącego. Oznacza to, że ojciec skarżącego jako małoletni nabył po swoim ojcu obywatelstwo polskie.

W dalszej kolejności Sąd I instancji odniósł się do zdarzeń, których konsekwencją była utrata obywatelstwa polskiego przez dziadka i ojca skarżącego. Podniesiono, że dziadek skarżącego w dniu 13 lipca 1928 r. nabył obywatelstwo amerykańskie. Zgodnie z art. 11 pkt 1 u.o. z 1920 r. obywatel polski tracił obywatelstwo polskie przez nabycie obywatelstwa obcego. Powołany przepis zawierał wyjątek, wedle którego osoby zobowiązane do czynnej służby wojskowej w Polsce, mogły nabyć obywatelstwo obce dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, w przeciwnym razie nie przestawały być uważane wobec Państwa Polskiego za obywateli polskich. Sąd wojewódzki wskazał, że na podstawie ustawy z 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz. U. nr 61, poz. 609) dalej: "u.p.o.w." obowiązkowi wojskowemu podlegali mężczyźni w wieku od 17 lat do końca roku kalendarzowego, w którym ukończyli 50 lat. Z akt sprawy wynika, że E. M. w dniu [...] września 1933 r., a więc w czasie obowiązywania tej ustawy, ukończył 50 lat, a zatem przestał podlegać obowiązkowi wojskowemu. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że do [...] września 1933 r. w świetle obwiązujących wówczas przepisów dotyczących służby wojskowej dziadek strony posiadał obywatelstwo polskie, pomimo przyjęcia obywatelstwa amerykańskiego. Skutek w postaci utraty obywatelstwa polskiego z mocy prawa, nastąpił [...] września 1933 r., a więc z chwilą zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego w Polsce. Następnie WSA w Warszawie stwierdził, że zgodnie z art. 13 u.o. z 1920 r. utrata obywatelstwa przez dziadka skarżącego z dniem [...] września 1933 r. objęła również małoletniego wówczas S. M., posiadającego wówczas obywatelstwo amerykańskie. Podniesiono, że z akt sprawy nie wynika, aby ojciec skarżącego S. M. po dniu [...] września 1933 r. nabył obywatelstwo polskie. W tych okolicznościach Sąd I instancji zgodził się z organem odwoławczym, że ojciec skarżącego nie posiadał obywatelstwa polskiego w dniu 1 listopada 1959 r., tj. w dniu narodzin skarżącego. Oznacza to, że wnioskodawca nigdy nie posiadał i nie posiada obecnie obywatelstwa polskiego.

Na zakończenie WSA w Warszawie wskazał, że przedwczesne było stwierdzenie, że wobec dziadka strony może zachodzić również druga przesłanka utraty obywatelstwa polskiego związku z hipotetycznym założeniem, że po opuszczeniu Polski przyjął on urząd publiczny w innym państwie, tj. objął funkcję rabina w Stanach Zjednoczonych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. M., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a" przez niewłaściwe zastosowanie tj. art. 2 oraz art. 11 pkt 2, art. 13 u.o. z 1920 r. poprzez uznanie, że ojciec skarżącego nie nabył obywatelstwa polskiego;

2. niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust 1 u.o. z 1951 r. w zw. z art. 13, art. 55 i art. 56 u.o. z 2009 r., poprzez uznanie, że skarżący nie nabył z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego po ojcu;

3. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 7a, art. 75, art. 76, art. 77, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 i art. 138 § 2 k.p.a., co mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez brak ustosunkowania się w treści uzasadnienia wyroku do argumentów podnoszonych w skardze, a nadto stwierdzenia w uzasadnieniu kwestii, które nie odnoszą się do niniejszej sprawy, co doprowadziło do oddalenia skargi zamiast uchylenia decyzji, oraz art. 75, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 2 lit. c p.p.s.a. polegający na tym, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę całokształtu materiału dowodowego (niewyjaśnienie podstawy prawnej wydania paszportu polskiego w dniu [...] grudnia 1922 r. przez Starostwo S., nieuwzględnienie części załączonych dowodów, z których [wynikało zamieszkanie jego dziadków przed wyjazdem z Polski na stałe do USA w S., tj. na terytorium Państwa Polskiego w rozumieniu art. 2 lit. a ustawy z 1920 r. oraz deklarowanej przez niego przynależności do Państwa Polskiego]).

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i decyzji organów obu instancji; zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.

Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona.

Zdaniem NSA zaskarżonemu wyrokowi nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenia przepisów procesowych. WSA w Warszawie w ramach kompetencji wynikającej z art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. dokonał oceny postępowania przeprowadzonego przez organy, uznając, ze obydwie decyzje zostały wydane z poszanowaniem zasad postępowania (art. 6, 7 i 8 k.p.a.), ustalenia stanu faktycznego oraz oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego (art. 75, art. 76, art. 77, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.). Rezultat tej oceny znalazł się w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu wyroku (art. 141 § 4 p.p.s.a). Co prawda nie dokonano w nim odrębnej oceny wagi paszportu wydanego dziadkowi strony w 1922 r., ale fakt ten pozostaje irrelewantny dla wyniku sprawy. Na żadnym bowiem etapie nie było kwestionowane, że dziadek skarżącego nie nabył obywatelstwa polskiego na podstawie art. 2 pkt 1 u.o. z 1920 r. i posiadał je z chwilą przybycia do Stanów Zjednoczonych. Dokument ten zaś w istocie byłby istotny dla stwierdzenia li tylko tej okoliczności. To samo dotyczy ewentualnych nieadekwatnych stwierdzeń w uzasadnieniu wyroku, nie odnoszących się do tej konkretnie sprawy. Fakt, że WSA w Warszawie nie odniósł się w swoim rozstrzygnięciu do argumentów podniesionych w skardze - w żaden sposób nie wpływa na samo rozstrzygnięcie.

Istotne w tej sprawie jest przyjęcie przez Sąd wojewódzki, że utrata obywatelstwa przez dziadka skarżącego nastąpiła na podstawie art. 11 pkt 1 u.o. z 1920 r. tj. poprzez nabycie obywatelstwa amerykańskiego w dniu 13 lipca 1928 r. w sytuacji, gdy dziadek nadal był obywatelem polskim. Zasada posiadania jednego obywatelstwa była kluczowym założeniem tego aktu, bowiem w art. 1 u.o. z 1920 r. przyjęto, że obywatel polski nie może być jednocześnie obywatelem innego państwa. Zasada wyłączności obywatelstwa była traktowana rygorystycznie i znajdowała generalny wyraz w zakazie posiadania obywatelstwa innego państwa (vide wyrok NSA z 19 lipca 2022 r. sygn. akt II OSK 2316/19). Konsekwencją tego była norma zakładająca automatyzm w utracie polskiego obywatelstwa w przypadku nabycia obywatelstwa obcego państwa, za jednym wyjątkiem, tj. w zakresie osób obowiązanych do czynnej służby wojskowej. Mianowicie w tym zakresie art. 11 u.o. z 1920 r. stanowił, że osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej, nabyć mogą obywatelstwo obce nie inaczej, jak po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obwiązującymi przepisami, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestaną być uważane za obywateli polskich. Sąd I instancji wyjaśnił, że dziadek skarżącego nie uzyskał zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego w trybie art. 90 u.p.o.w. Tym samym zadziałała fikcja prawna przewidziana w art. 11 u.o. z 1920 r., że pomimo nabycia obywatelstwa obcego i jednocześnie obowiązywania zasady wyłączności obywatelstwa polskiego (art. 1 u.o. z 1920 r.), taka osoba będzie uważana przez Państwo Polskie jako osoba nadal posiadająca obywatelstwo polskie. Priorytet lojalności wobec kraju pochodzenia został zagwarantowany w pozostawieniu takiej osoby ze statusem obywatela polskiego. Z obywatelstwem wiążą się określone prawa i obowiązki, a jednym z nich jest służba wojskowa. Takiej służbie podlegałby obywatel w państwie obcym, co mogłoby doprowadzić, że w razie konfliktu zbrojnego Państwa Polskiego z tym państwem, obywatel polski byłby obowiązany walczyć przeciwko dotychczasowej ojczyźnie. Jednakże wraz z osiągnięciem wieku, w którym u.p.o.w. przewidywała ustanie powszechnego obowiązku wojskowego, brak było podstaw do utrzymywania obywatelstwa polskiego. Z dniem zatem ustania powszechnego obowiązku wojskowego wobec Państwa Polskiego, realizuje się skutek prawny nabycia obcego obywatelstwa, którym jest utrata obywatelstwa polskiego. W niniejszej sprawie zatem z dniem ukończenia 50. roku życia przez dziadka skarżącego.

Jednocześnie WSA w Warszawie – wbrew skarżącemu kasacyjnie - nie stosował art. 11 pkt 2 u.o. z 1920 r., lecz art. 11 pkt 1 tej ustawy. Przesłanką utraty obywatelstwa było przyjęcie obywatelstwa amerykańskiego. Zgodnie natomiast z art. 13 u.o. z 1920 r. nadanie i utrata obywatelstwa polskiego, o ile inaczej nie zastrzeżono w akcie nadania lub orzeczeniu o utracie obywatelstwa, rozciąga się na żonę nabywającego lub tracącego obywatelstwo polskie, tudzież na jego dzieci w wieku do lat 18. Dziadek skarżącego utracił obywatelstwo polskie z dniem [...] września 1933 r., a ojciec strony S. urodził się 5 kwietnia 1925 r., zatem w dacie utraty obywatelstwa polskiego przez swojego ojca nie ukończył lat 18. W konsekwencji zgodnie z normą art. 13 u.o. z 1920 r. utracił obywatelstwo polskie wraz ze swoim ojcem.

Jako nieadekwatny należało uznać zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 u.o. z 1951 r. w zw. z art. 13, art. 55 i art. 56 u.o. z 2009 r., poprzez uznanie, że skarżący nie nabył z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego po ojcu. Przede wszystkim wskazany przepis art. 8 ust. 1 u.o. z 1951 r. stanowi, że dziecko, urodzone w Polsce, którego jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugie - obywatelem innego państwa, nabywa obywatelstwo polskie, chyba że oboje rodzice w oświadczeniu, złożonym zgodnie przed właściwą władzą w ciągu miesiąca od dnia urodzenia się dziecka, wybiorą dla niego obywatelstwo tego państwa obcego, którego obywatelem jest drugie z rodziców, jeśli prawo tego państwa zezwala na nabycie jego obywatelstwa w ten sposób. Przepis ten nie odpowiada stanowi faktycznemu sprawy, gdyż skarżący nie urodził się w Polsce, lecz w Stanach Zjednoczonych. Poza wszystkim żadne z jego rodziców nie było obywatelem Polski. Bowiem wywodzone obywatelstwo ojca skarżącego w dacie jego narodzin, tj. 1 listopada 1959 r., nie miało miejsca wskutek utraty w 1933 r. Z kolei art. 13 u.o. z 2009 r. dotyczy danych, jakie są wymagane w sprawach obywatelstwa, zaś art. 55 i 56 u.o. z 2009 r. przewiduje właściwość organu do prowadzenia tego rodzaju spraw oraz wymogi wniosku o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Kwestie te nie mają żadnego znaczenia dla sprawy, a przynajmniej nie wywiedziono w skardze kasacyjnej, na czym miałoby polegać naruszenie tych przepisów i jaki mają one związek z wynikiem sprawy. Orzekał w sprawie organ właściwy, tj. Wojewoda Mazowiecki, a dane oraz informacje wskazane w prawidłowo wypełnionym formularzu oraz załączone dokumenty były wystarczające do wydania rozstrzygnięcia.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a., jako niezasadna.