Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 830/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 187 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Piotr Godlewski /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 25 kwietnia 2024 r. nr SKO.4115.344.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 25 marca 2024 r. nr OPS.524.9.2023-2024.ŚP-ODM; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz skarżącego W. B. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 830/24

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi W.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 25 kwietnia 2024 r. nr SKO.4115.344.2024 dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wnioskiem z 6 października 2023 r. W.B. wystąpił do Burmistrza [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką D.B. (ur. [..] 1937 r.), legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnoprawności w J. z [...] marca 2019 r., z zastrzeżeniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, przy datowaniu ustalonego stopnia niepełnosprawności od 18 października 2016 r. Orzeczenie wydano do 31 marca 2022 r.

Z przeprowadzonego 24 października 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że D.B. jest osobą schorowaną i wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Ustalono także, że D.B. jest wdową i ma siedmioro dzieci: W.B. – który sprawuje stałą i osobistą opiekę nad matką, P.B., G.B., M.B., M.G., R.B. i Z.B.

Decyzją z 5 grudnia 2023 r. nr OPS.524.28.2023.ŚP-ODM Burmistrz odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.) oraz brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy (do którego zostało załączone orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 14 stycznia 2020 r. o uznaniu jego matki za trwale niezdolnej do samodzielnej egzystencji, z adnotacją o braku możliwości ustalenia daty powstania tej niezdolności), Kolegium decyzją z 19 stycznia 2024 r. nr SKO.4115.1259.2023 uchyliło w/w decyzję organu I instancji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia.

16 lutego 2024 r. został przeprowadzony ponownie wywiad środowiskowy w trakcie którego ustalono, że D.B. jest osobą schorowaną, niepełnosprawną, pozostaje w stałym leczeniu oraz wymaga stałej opieki i pielęgnacji. Syn W.B. mieszka z matką i jako jedyny może zapewnić i zapewnia swojej matce całodobową, stałą opiekę i pielęgnację. Akta sprawy zostały uzupełnione o oświadczenia rodzeństwa wnioskodawcy: G.B. (mieszka w J. [...] i nie jest w stanie sprawować opieki nad matką ani partycypować w kosztach tej opieki), R.B. (mieszka w J. [...], nie jest w stanie pomagać w opiece nad matką, ponieważ choruje na [...], w ostatnim czasie był w szpitalu, podejmuje prace dorywcze jeżeli pozwala mu na to zdrowie) i M.G. (mieszka w J. [...], nie jest w stanie opiekować się matką ani zapewnić jej opieki we własnym zakresie, opiekuje się niepełnosprawną córką i mężem). Wnioskodawca do akt sprawy przedłożył swoje orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do 31 lipca 2024 r.

Decyzją z 25 marca 2024 r. nr OPS.524.9.2023-2024.ŚP-ODM Burmistrz ponownie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w jego ocenie nie został potwierdzony fakt rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawcę w celu sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

W odwołaniu W.B. nie zgodził się z wydaną decyzją.

SKO - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) i art. 17 u.ś.r. w zw. z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: u.ś.w.) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wyjaśniło, że na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. "w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe." Zatem w rozpatrywanej sprawie zastosowanie ma art. 17 u.ś.r. w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.

Kolegium zacytowało treść art. 17 u.ś.r. w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, określającego przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i krąg osób uprawnionych do jego pobierania. Wskazało, że bezsporne jest, że wnioskodawca jest osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do matki i tym samym pozostaje w kręgu osób które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie nie został spełniony jednak wynikający z art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunek jego przyznania – niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tej ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia te wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 24 października 2023 r. i 16 lutego 2024 r. wynika, że D.B. choruje na takie schorzenia jak: [...]. Wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Wnioskodawca sprawuje stałą opiekę nad matką i wykonuje takie czynności jak: przygotowuje i podaje wszystkie posiłki, przygotowuje i podaje lekarstwa, umawia wizyty lekarskie, robi zakupy, sprząta, pierze, prasuje, zmienia pościel, załatwia sprawy urzędowe, dba o higienę osobistą oraz otoczenia. Pracownik socjalny na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i w oparciu o złożone oświadczenie ustalił, że wnioskodawca sprawuje stałą i osobistą opiekę nad matką.

W ocenie organu odwoławczego nie można uznać, iż czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym matką zajmują taką ilość czasu w ciągu dnia, aby osoba sprawująca tę opiekę zmuszona była do rezygnacji z aktywności zawodowej. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (gotowanie, pranie, prasowanie, sprzątanie, robienie zakupów), w którym odwołujący również zamieszkuje, nie wykraczają poza podstawowe obowiązki domowe które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym przez osoby pracujące nawet w pełnym wymiarze czasu pracy i służą nie tylko matce, lecz samemu odwołującemu i jego żonie. Natomiast czynności opiekuńcze zawarte w złożonych oświadczeniach i wywiadach środowiskowych (tj. podawanie leków, dbanie o higienę osobistą, ubieranie, umawianie wizyt lekarskich) zdaniem organu odwoławczego mogą być wykonywane w dowolnym czasie, co nie wyklucza podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto wnioskodawca wskazał, że w opiece nad matką ma duże wsparcie żony.

Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nie posiada 25-letniego okresu składkowego ubezpieczenia emerytalno-rentowego, nie jest nigdzie zatrudniony (jego status to bezrobotny bez prawa do zasiłku), nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada gospodarstwa rolnego, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Okres niepodejmowania przez niego zatrudnienia trwa od 12 lat. W marcu 2017 r. przeszedł [...], w związku z czym wymagał później pomocy i opieki innych osób, tj. żony, która od 7 lipca 2017 r. do 22 lipca 2020 r. pobierała na niego specjalny zasiłek opiekuńczy, a od 23 lipca 2020 r. do 28 lutego 2022 r. świadczenie pielęgnacyjne. Wnioskodawca w związku z niepełnosprawnością otrzymywał też do 31 grudnia 2020 r. zasiłek stały.

Dokonane ustalenia uzasadniają konkluzję, że w sprawie nie występuje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawcę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W sprawie nie jest bowiem sporne, że od momentu zakończenia aktywności zawodowej w 2012 r. wnioskodawca nie był aktywny zawodowo i nie pracował. Jego postawa nie determinuje uznania, że ma on zamiar podjęcia zatrudnienia. Rozbieżność czasowa pomiędzy jego ostatnią aktywnością zawodową nie pozwala przyjąć za prawdziwe twierdzenia, jakoby był zmuszony zrezygnować z podjęcia zatrudnienia z uwagi na opiekę nad matką. Sama zaś możliwość ewentualnego podjęcia zatrudnienia nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wychodząc z tych ustaleń nie sposób uznać, że gdyby wnioskodawca nie musiał opiekować się niepełnosprawną matką, to podjąłby zatrudnienie lub inną pracę zarobkową.

Znaczny stopień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również fakt sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędną w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy, czego w sprawie nie stwierdzono.

SKO zwróciło dodatkowo uwagę, że 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa o świadczeniu wspierającym. Jest ono nowym instrumentem wsparcia, o które mogą ubiegać się osoby z niepełnosprawnościami w wieku od ukończenia 18 roku życia. Jest to rozwiązanie skierowane bezpośrednio do dorosłych osób z niepełnosprawnościami, aby mogły one decydować o sposobie wykorzystywania otrzymywanego wsparcia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie W.B. (reprezentowany przez adwokata) zaskarżył w całości decyzję SKO z 25 kwietnia 2024 r., zarzucając jej naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, ze wskazaniami na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z tym skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wywiódł, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej i ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka nie musi być opieką całodobową, ale ma to być opieka stała w sensie trwałości i "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W sprawowaniu opieki o której mowa w tym przepisie chodzi przede wszystkim o pomoc w zaspokojeniu normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.

z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania

z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium z 25 kwietnia 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 25 marca 2024 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną nad matką opieką.

Poddawszy względem powyższych kryteriów kontroli zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

I. Wstępnie należy podkreślić, że z uwagi na zmianę od 1 stycznia 2024 r. przepisów u.ś.r. regulujących przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego (w związku z wejściem w życie u.ś.w.), ocena legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji dokonywana jest wg stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r., co prawidłowo przy rozpatrywaniu sprawy uwzględniły organy administracji I i II instancji.

Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne

i specjalny zasiłek opiekuńczy o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43

w brzmieniu dotychczasowym /a więc w u.ś.r./, do których prawo powstało do dnia

31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a co do zasady - stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., z zastrzeżeniem wynikającym z ust. 2a tego artykułu - prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Decydująca dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem data wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie, co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce 6 października 2023 r.

II. Zgodnie z ust. 1 stanowiącego materialnoprawną podstawę wydanych decyzji art. 17 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Matka skarżącego – w związku z opieką nad którą ubiega się on o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 14 stycznia 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji; na mocy art. 3 pkt 21 lit. e) u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności, oznacza to także niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponieważ matka skarżącego jest wdową, brak jest osób których obowiązek alimentacyjny wobec niej wyprzedzałby obowiązek alimentacyjny skarżącego. Nie zachodzą też przesłanki negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 u.ś.r.

W ocenie Sądu, błędne jest stanowisko organu I i II instancji co do wywiedzionej przez te organy przyczyny odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez niego z zatrudnienia /niepodejmowaniem pracy oraz że zakres sprawowanej przez niego opieki nie wyklucza podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

Same w sobie za trafne Sąd uznaje ogólne wywody zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji co do wymogów jakim powinna odpowiadać opieka nad osobą niepełnosprawną oraz co do sposobu w jaki powinna być sprawowana przez ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny czynią to w takim zakresie i rozmiarze (wynikającym ze znacznego stopnia niepełnosprawności osoby którą się opiekują), że opieka ta nie pozwala im na podjęcie zatrudnienia lub wymusza rezygnację z niego. W u.ś.r. brak jest definicji "sprawowania opieki", niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. można wywieść, że opieka, aby uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, musi być stała (w sensie trwałości) lub długoterminowa (w sensie rozciągłości w czasie), a jej zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające z posiadania konkretnych schorzeń (w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, co wymaga ustalenia, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez opiekuna pozostawał w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. m.in. wyrok NSA z 6 maja 2022 r. I OSK 1472/21). Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalanie tego związku nie może jednakże również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub mu równorzędnego) osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ.

W tym znaczeniu, mimo że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę a nawet nie utożsamia sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad inną osobą z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą (por. m.in. wyroki WSA w Olsztynie z 3 marca 2022 r. II SA/Ol 128/22 - LEX nr 3322407 i WSA w Gliwicach z 16 czerwca 2021 r. II SA/Gl 497/21 - LEX nr 3197566), to opieka ta lub pomoc musi być na tyle absorbująca czasowo w sensie krótkoterminowym (dobowym) jak i długoterminowym (miesięcy, lat), że podejmowane w ich ramach czynności warunkują egzystowanie osoby wymagającej opieki w warunkach bezpiecznych i odpowiadających godności człowieka, a jednocześnie ich wykonywanie bezwzględnie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez opiekuna pracy zarobkowej (bądź wymusza na nim rezygnację z takiej pracy). Ocena spełnienia warunku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej powinna się więc odbywać przede wszystkim w odniesieniu do stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej i jej potrzeb, a intensywność i zakres opieki nad taką osobą musi obiektywnie wykluczać podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszać go do rezygnacji z niego). O tym więc, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką decyduje zakres wymaganych czynności i konieczny na to czas, wykluczający aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Jest to wystarczająca przesłanka żeby uznać, że opiekun nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie – wbrew uznaniu organu I i II instancji - powyższy warunek należy uznać za spełniony. Matka skarżącego – legitymując się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji – jest osobą dotkniętą wielochorobowością, o bardzo złym stanie zdrowia (szczegółowo opisanym w wywiadzie środowiskowym). Nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, przygotowywaniu i podawaniu posiłków oraz leków. Niewątpliwie takie czynności jak robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, doraźne wożenie do lekarzy i realizacja recept, sprzątanie i pranie a nawet przygotowywanie posiłków nie zaliczają się do czynności ściśle opiekuńczych, stanowiąc związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego tzw. czynności dnia codziennego, które mogą być wykonywane bez konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Zakres pomocy udzielanej jednak przez skarżącego matce (dotyczących stricte jej osoby) w zestawieniu z powyższymi czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego – przy praktycznym braku możliwości matki wykonywania jakichkolwiek prac i braku samodzielności nawet w czynnościach samoobsługowych (z czym wiąże się także konieczność dodatkowego zabezpieczania i bieżącego dozoru) należy oceniać przez pryzmat jej codziennego funkcjonowania i potrzeb, którym z uwagi na swą niepełnosprawność (niezdolność do samodzielnej egzystencji) nie jest ona w stanie samodzielnie sprostać, wymagając stałego zaangażowania opiekuna (syna). Z zakresu czynności opiekuńczych nie można więc całkowicie wyłączyć normalnych, codziennych czynności życiowych którym osoba niepełnosprawna nie jest w stanie samodzielnie podołać, jeżeli gwarantują one jej bytowanie w warunkach godnych człowieka.

Jeżeli zaangażowanie opiekuna jako wyznaczone stanem zdrowia i potrzeb chorego z uwagi na zakres wykonywanych czynności i ich częstotliwość jest tak znaczne że wypełnia większość czasu osoby sprawującej opiekę (wg Sądu, tak jest w rozpoznawanej sprawie), to nawet jeżeli odbywa się to w połączeniu z typowymi czynnościami dnia codziennego, brak jest podstaw do zanegowania, że opieka nie nosi cech stałej (ciągłej) lub długotrwałej, a przez to nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między jej sprawowaniem a niepodejmowaniem /rezygnacją z zatrudnienia.

Wyraźnego podkreślenia wymaga w związku z tym, że pod pojęciem opieki należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia niezwłocznej pomocy w sytuacji, gdy taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Pamiętać przy tym należy, że sprawowanie opieki może również polegać na stałym doglądaniu danej osoby. Nie trzeba wykonywać za tą osobę wszystkich czynności by stwierdzić, że opieka jest wykonywana. Sam brak możliwości pozostawienia osoby niepełnosprawnej samej na dłuższy okres czasu (niezbędny do wykonywania przez opiekuna pracy zarobkowej), z uwagi na grożące niebezpieczeństwo spowodowane nieporadnością może być uzasadnioną przeszkodą w podjęciu pracy (por. m.in. wyrok WSA w Rzeszowie z 7 marca 2023 r. II SA/Rz 1238/22 - LEX nr 3508194, a także wyroki WSA we Wrocławiu z 28 lutego 2023 r. IV SA/Wr 648/22 - LEX nr 3506879 i z 28 grudnia 2022 r. IV SA/Wr 298/22 - LEX nr 3479615 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 10 lutego 2023 r. II SA/Po 802/22 - LEX nr 3502330, zgodnie z którymi przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego, przez co należy rozumieć sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy).

W okolicznościach sprawy - nawet przy pominięciu wykonywania przez skarżącego dodatkowych czynności związanych z szeroko rozumianym prowadzeniem gospodarstwa domowego - należy uznać, że wobec braku samodzielności jego matki w zaspokajaniu podstawowych i bieżących potrzeb życiowych, zakres sprawowanej nad niego opieki w sposób nie budzący wątpliwości wyklucza po jego stronie jakąkolwiek aktywność zawodową.

Organ I instancji upatrując brak związku przyczynowo – skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a wykonywaniem przez niego opieki w żaden sposób nie wykazał także, że w stosunku do jego matki możliwe jest skumulowanie w czasie wykonywania czynności stricte opiekuńczych, pozwalające na podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skoro czynności opiekuńcze dotyczą wszystkich podstawowych przejawów jego zwykłego codziennego funkcjonowania, zasady doświadczenia życiowego wskazują, że są one rozłożone w czasie, a przez to wymagają praktycznie ciągłej gotowości i systematycznego działania ze strony opiekuna.

Zdaniem Sądu, wbrew uznaniu organów administracji, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego wobec matki mają jednak charakter opieki stałej, uniemożliwiającej wykonywanie mu jakiegokolwiek pracy, w tym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie może więc uzasadniać to odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną nad matką opieką.

III. Niejako już na marginesie należy zdaniem Sądu podkreślić, że przeszkodą do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia nie jest również fakt istnienia innych osób (rodzeństwa wnioskodawcy), na których – tak jak i na nim - ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki (matki) i które mogłyby ewentualnie wspólnie z nim taką opiekę sprawować lub udzielić mu w tym zakresie niezbędnego wsparcia osobistego lub rzeczowego (finansowego).

Przesłanki do odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia nie sposób także upatrywać we wcześniejszym zaprzestaniu przez skarżącego aktywności zawodowej, tj. w okresie nie przypadającym bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia. Okoliczność taka sama w sobie nie niweczy zaistnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia w postaci niepodejmowania pracy zarobkowej.

Reasumując, w opisanych okolicznościach faktycznych i prawnych odmowa przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oparta na argumentacji przywołanej przez organ administracji I i II instancji jawi się jako nieuzasadniona.

Stwierdzone przez Sąd przy wydawaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) a także przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) mające wpływ na wynik sprawy skutkowało uchyleniem tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania dla organów administracji I i II instancji (wiążące na mocy art. 153 P.p.s.a.) wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań, wg których w okolicznościach wynikających z zebranego dotychczas materiału dowodowego nie jest możliwe oparcie odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia na podstawie dotychczas wskazanych przez te organy przyczyn.