Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 652/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) asesor WSA Mateusz Rogala Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2023 r. sprawy ze skarg [...] Sp. z o.o. w Warszawie, Miasta Stołecznego Warszawy, A. W., R. N. na decyzję Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich z dnia 18 września 2017 r. nr R 10/17 w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżących: [...] Sp. z o.o. w Warszawie i A. W. po 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych, a na rzecz R. N. kwotę 200 (dwieście) złotych. 3. odstępuje od zasądzenia kosztów na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 czerwca 2013 r., nr 213/GK/DW/2013 Prezydent m. st. Warszawy ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego 0,6307 części zabudowanego gruntu o pow. 2113 m2 oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] położonego w [...] przy ul. [...] na rzecz A. W..

Następnie decyzją z dnia 11 października 2013 r., nr [...] Prezydent w trybie art. 155 kpa zmienił ostateczną decyzję z dnia 27 czerwca 2013 r. w ten sposób, że na prawo użytkowania wieczystego ustanowił na rzecz R. N. i J. P..

Decyzją z dnia 18 września 2017 r., nr R10/17 Komisja do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa uchyliła w całości decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013 r., nr [...] i odmówiła ustanowienia prawa użytkowania wieczystego określonej wyżej nieruchomości.

Osobną decyzją z tego samego dnia tj. 18 września 2017 r., nr R 10/17 Komisja uchyliła decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 11 października 2013 r., nr [...] i umorzyła postępowanie w sprawie.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy odnośnie do obu decyzji komisji z 18 września 2017 r., nr R 10/17 złożył J. P.. Osobnymi decyzjami datowanymi na 16 marca 2018 r. nr II R 10/17 Komisja umorzyła postępowanie drugo-instancyjne tj. co do decyzji Komisji z dnia 18 września 2017 r. uchylającej w całości decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013r. nr [...] i co do decyzji Komisji z 18 września 2017 r uchylającej w całości decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 11 października 2013r. nr [...] i umarzającej postępowanie administracyjne.

Następnie decyzją z dnia 28 marca 2018 r., nr II R 2Zm 10a/17 Komisja działając w trybie art. 154 kpa zmieniła swoją własną decyzję z dnia 18 września 2017 r. nr R10/17 uchylającą w całości decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013r. nr [...] oraz odmawiającą ustanowienia prawa użytkowania wieczystego przy ul. [...] w ten sposób, że dodała do niej pkt 3 nakazujący Miastu [...] przejęcie zarządu udziałem wynoszącym 0,6307 części nieruchomości [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] (...) na zasadach określonych w art. 184a – 186a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Natomiast drugą decyzją z dnia 28 marca 2018 r. nr II R 2Zm 10b/17 Komisja umorzyła postępowanie w sprawie zmiany własnej decyzji z dnia 18 września 2017 r., nr R 10/17, uchylającej w całości decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 11 października 2013 r., nr [...] i umarzającej postępowanie.

Skargę na decyzję Komisji z dnia 18 września 2017 r. uchylającą w całości decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...] wnieśli:

- [...] Spółka z o.o. w [...] (sygn. akt I SA/Wa 652/18);

- Miasto [...] (sygn. akt I SA/Wa 653/18);

- A. W. (sygn. akt I SA/Wa 654/18);

- R. N. (sygn akt I SA/Wa 1774/18)

Skargę na decyzję Komisji z dnia 18 września 2017 r. uchylającą w całości decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 11 października 2013 r. nr [...] wnieśli:

- [...] Spółka z o.o. (sygn. akt I SA/Wa 655/18);

- Miasto [...]

- J. P.

- R. N.

Skargę na decyzję Komisji z dnia 16 marca 2018 r., nr II R 10/17 umarzającą postępowanie z wniosku J. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Komisji z dnia 18 września 2017 r. nr R 10/17 uchylającą w całości decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013r., nr [...] wniósł J. P. (sygn. akt I SA/Wa 996/18).

Skargę na decyzję Komisji z dnia 16 marca 2018 r. nr II R 10/17 umarzającą postępowanie z wniosku J. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Komisji z dnia 18 września 2017 r., nr R 10/17 uchylającą w całości decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 11 października 2013r. nr [...] wniósł J. P. (sygn. akt I SA/Wa 997/18).

Skargę na decyzję Komisji z dnia 28 marca 2018 r., nr II R2 Zm 10a/17 o zmianie własnej decyzji z dnia 18 września 2017 r. uchylającej w całości decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013 r., nr [...] wnieśli:

- [...] Spółka z o.o. (sygn. akt I SA/Wa 998/18);

- Miasto [...] (sygn. akt I SA/Wa 999/18);

- A. W. (sygn. akt I SA/Wa 1000/18);

- [...] z siedzibą w [...] (sygn. akt I SA/Wa 1001/18);

- R. N..

Zaskarżoną do tut. Sądu decyzją z dnia 18 września 2017 roku sygn. akt R 10/17 Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej jako Komisja) działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 3, 4, 5, 6, 7 w zw. z art. 2 pkt. 4 ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 795, dalej jako ustawa) oraz art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279, dalej jako dekret) i art. 214a pkt. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023, poz. 344, dalej jako ugn) uchyliła w całości decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako prezydent/organ) z 27 czerwca 2013 roku Nr [...] i odmówiła ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.

Prowadzona przez Komisję sprawa dotyczyła nadzoru nad dokonaną w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy reprywatyzacją nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. Negatywne dla J. W. orzeczenie dekretowe z 5 stycznia 1955r. zostało wyeliminowane (jako nieważne) przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (SKO) decyzją z 5 listopada 2012r. nr KOC/2489/Go/10. Wówczas "odżył" wniosek dekretowy, i finalnie był on rozpoznany w 2013r. przez prezydenta m.st. Warszawy. W 2016r. SKO zweryfikowało swoją decyzję z 5 listopada 2012r. (dane w aktach sprawy), następnie prezydent zainicjował postępowanie wznowieniowe w stosunku do decyzji weryfikowanej w niniejszej sprawie przez Komisję.

W ramach sprawowanego nadzoru Komisja zarzuciła orzekającemu w 2013r. prezydentowi szereg uchybień przy rozpoznawaniu wniosku złożonego na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu. Komisja podniosła, że organ nie ustalił właściwego kręgu stron postępowania (art. 7 i 77 kpa w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu), że nie zweryfikował kwestii spadkobrania po właścicielach "dekretowych" ww nieruchomości (podczas gdy należało przyjąć, że spadek był wakujący), że prezydent nie zweryfikował kwestii posiadania ww nieruchomości przez podmiot uprawniony do złożenia wniosku dekretowego, że w sprawie reprywatyzacji powinni brać udział współużytkownicy wieczyści czyli właściciele wyodrębnionych lokali (art. 10 § 1 kpa), że nieruchomość była objęta układem indemnizacyjnym (Komisja przywołała w uzasadnieniu dwie umowy międzynarodowe, nie podała jednak pod który układ indemnizacyjny podpadała sporna nieruchomość). Komisja podała też, że po wydaniu decyzji reprywatyzacyjnej ustanawiającej na rzecz A. W. prawo użytkowania wieczystego, wyszły na jaw nowe okoliczności nieznane organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt. 5 kpa) a dotyczyły one ilości wyodrębnionych lokali w budynku przy ul. [...] (art. 30 ust. 1 pkt. 3 ustawy). Komisja podała także, że roszczenia zakupione przez R. N. i J. P. od A. W. nie zostały wycenione adekwatnie do ich wartości, a zatem że przeniesienie roszczeń do ww nieruchomości nastąpiło za świadczenie wzajemnie rażąco niewspółmierne do jej wartości (art. 30 ust. 1 pkt. 5 ustawy), a także, że oddanie ww nieruchomości w użytkowanie wieczyste w określonym udziale nastąpiło z naruszeniem interesu społecznego (art. 30 ust. 1 pkt. 6 ustawy). Wg Komisji w sprawie doszło też do naruszenia ochrony praw lokatorów, Komisja podała, że do ochrony najemcy stosuje się przepisy o ochronie własności, że po wydaniu decyzji sytuacja lokatorów uległa pogorszeniu (czynsze uległy podwyższeniu), że daleko idące prace remontowe zainicjowane przez spółkę [...], (która w 2014r. nabyła udziały w użytkowaniu wieczystym od beneficjentów decyzji wydanej w trybie art. 155 kpa) były uciążliwe i miały na celu wywieranie nacisków na lokatorów (art. 30 ust.6 ustawy).

Wskazując na powyższe Komisja uchyliła decyzję prezydenta z 27 czerwca 2013 roku Nr [...] i rozpoznała wniosek dekretowy odmownie powołując się na treść art. 214a ugn oraz przeznaczenie nieruchomości na cel społeczny w rozumieniu art. 6 pkt. 5 ugn. W konkluzji Komisja podała, że uchylona przez nią decyzja prezydenta z dnia 27 czerwca 2013 roku nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż [...] sp. z o.o. S.K.A. w [...] i [...] sp. z o.o. sp.k. w [...] działały w złej wierze, bo wymienione przez Komisję nieprawidłowości powinny były ustalić we własnym zakresie. Zdaniem Komisji, spółki [...], jako profesjonaliści, powinny wiedzieć, że sporna decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem prawa oraz że roszczenia do nieruchomości (spadek) J. P. i R N. nabyli za zbyt niską cenę (...).

Jeśli chodzi o strony postępowania, Komisja wskazała, że są nimi: beneficjenci decyzji a więc: A. W., J. P., R. N., obecny właściciel spółka [...] sp. z o.o. S.K.A. w [...] (dalej jako skarżąca/spółka), Miasto [...].

W skardze na ww decyzję Komisji spółka [...] zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 30 ust. 1 pkt. 4 ustawy w zw. z art. 7, 77 § 1 kpa, w zw. art. 76 § 1 kpa w zw. z art. 365 kpc, poprzez błędne przyjęcie, iż decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na niepodjęcie czynności zmierzających do ustalenia prawidłowego kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku z art. 7 ust. 1 dekretu, kiedy w rzeczywistości Prezydent m.st. Warszawy był związany prawomocnym orzeczeniem Sądu w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku i nie mógł dokonywać odmiennych ustaleń faktycznych w tym zakresie;

2) art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 oraz 107 § 3 kpa poprzez niedostateczne i niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności nieuwzględnienie faktu, iż J. W. już od kwietnia 1945r. podjął starania w celu odzyskania nieruchomości położonej przy ul. [...], jako jej spadkobierca, a tym samym nie sposób uznać, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze spadkiem wakującym;

3) art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 10 w zw. z art. 80 i 81 oraz 107 § 3 kpa polegające na przyjęciu za udowodnione okoliczności faktycznych związanych z ustaleniem kręgu spadkobierców nieruchomości [...] w [...] jedynie w oparciu o zeznania lokatorów i przedstawicieli wspólnoty mieszkaniowej [...], z pominięciem stanowiska strony postępowania – A. W.;

4) art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 oraz 107 § 3 kpa poprzez niedostateczne i niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności nieuwzględnienie faktu, iż układy indemnizacyjne zarówno ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, jak i Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (i wykaz nieruchomości opublikowany przez Ministerstwo Finansów) nie obejmowały nieruchomości przy ul. [...] w [...], a w czasie ich podpisywania zarówno J. W., jak i A. W. posiadali obywatelstwo polskie, a tym samym błędne ustalenie przez Komisję, że J. W. i A. W. zostały przyznane świadczenia na mocy układów indemnizacyjnych;

5) art. 6, 7, 8 kpa w z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy poprzez uchylenie decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013 r. z zastosowaniem norm prawnych nieistniejących w dacie wydania tych decyzji i powoływanie się na okoliczności, które nie mogły być znane organowi w dacie wydawania decyzji, gdyż nastąpiły po jej wydaniu, co stanowi naruszenie zasady lex retro non agit.

6) art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 3, 4, 5, 6 i 7 ustawy w zw. z art.2 pkt 4 ustawy oraz art. 29 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez przyjęcie, że decyzja Prezydenta m.st. Warszawy nr [...] z dnia 27.06.2013 r. winna zostać uchylona z uwagi na pojawienie się nowych okoliczności w związku z wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzji z dnia 28.06.2016 r., w sytuacji gdy wydanie w/w decyzji nie jest istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bo stwierdza nieważność decyzji nacjonalizacyjnej i nieodwracalne skutki prawne w zakresie wyodrębnionych lokali, co nie jest żadnym novum;

7) art. 6, 7, 8, 77 § 1 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy i w konsekwencji błędne przyjęcie, że przeniesienie roszczeń do nieruchomości przy ul. [...] w [...] było rażąco sprzeczne z interesem społecznym, gdyż nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości, podczas gdy w dacie wydawania decyzji reprywatyzacyjnej powyższa przesłanka nie istniała;

8) art. 7, 77 § 1 kpa w zw. z art. 10 § 1 kpa, w zw. z art. 80 i 81 kpa oraz 107 § 3 kpa polegające na przyjęciu za udowodnione okoliczności faktycznych takich jak: "szantażowanie lokatorów nieruchomości [...]", "stosowanie przez [...] sp. z o.o. SKA taktyki zastraszania lokatorów" i "stosowania presji opuszczenia mieszkań", "stosowanie groźby bezprawnej, nękania i przemocy względem lokatorów", "stosowania mechanizmu hodowania długów" jedynie w oparciu o zeznania świadków - obecnych lokatorów nieruchomości [...], z pominięciem stanowiska obecnego właściciela nieruchomości (zgodnie, z którym ww. okoliczności nie miały miejsca) przy jednoczesnym odstąpieniu od uzasadnienia przez Komisję, dlaczego organ uznał stanowisko spółki za nieudowodnione;

9) art. 7, 77 § 1 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa, w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy poprzez błędne stwierdzenie wystąpienia skutków rażąco sprzecznych z interesem społecznym, podczas gdy podwyżka czynszu zawsze następowała w granicach prawa, remont dotyczył wyłącznie części wspólnych i lokali prywatnych, a wszystkie te okoliczności, podobnie jak opuszczenie lokali przez część najemców komunalnych na podstawie porozumień zawartych z właścicielem, nie wypełnia znamion groźby bezprawnej, przemocy wobec osoby lub przemocy innego rodzaju w stosunku do osoby zajmującej ten lokal;

10) art. 7, 77 § 1 kpa w zw. z art. 6, 8 kpa w zw. z art. 80 oraz 107 § 3 kpa poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że Spółka [...] Sp. z o.o. S.K.A. w dniu 23 stycznia 2014 r. pozostawała w złej wierze przy zakupie udziału nieruchomości [...] oraz nieprzeprowadzenie ustaleń w zakresie wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...];

11) art. 5 i 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 156 § 2 kpa w zw. z art. 6, 7, 8 kpa oraz w zw. z art. 2 pkt. 4 ustawy poprzez błędną, nieznaną polskiemu dorobkowi orzecznictwa, wykładnię pojęcia nieodwracalnych skutków prawnych", "rękojmi wiary ksiąg wieczystych" oraz "dobrej wiary" i w konsekwencji błędne przyjęcie, że w sprawie nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, jak również błędne przyjęcie, że Spółka [...] Sp. z o.o. S.K.A. nie była chroniona rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych na dzień dokonywania zakupu udziałów - z uwagi na błędne ustalenie, że działała w złej wierze;

12) art. 6, 7, 8, kpa oraz w zw. z art. 2 pkt. 4 ustawy poprzez zastosowanie w stosunku do [...] Sp. z o.o. S.K.A. norm prawnych i wykładni prawa, w szczególności dotyczących pojęcia należytej staranności, nie obowiązujących w dacie zakupu nieruchomości i to znacznie mniej korzystnych od wcześniejszych, co należy uznać za niedopuszczalne i kolidujące ze słusznym interesem strony;

13) art. 7, 8, 9, 10 § 1 kpa w zw. z art. 75 § 1. 77 § 1. 78 § 1,79 § 1 i 2, 80, 107 §3 kpa poprzez:

a) prowadzenie postępowania w sposób kontradyktoryjny (jak gdyby istniał spor na linii organ - strona), a nie inkwizycyjny,

b) prowadzenie postępowania ze z góry przyjętą tezą, że postępowanie reprywatyzacyjne było wadliwe, zaś lokatorzy nękani,

c) zadawanie pytań sugerujących świadkom, mających udowodnić powyższą tezę,

d) pominięcie twierdzeń i wniosków dowodowych skarżącej, bez należytego wyjaśnienia,

e) pominięcie wniosków dowodowych A. W., bez należytego wyjaśnienia,

f) nieprzesłuchanie osób, które zawierały umowę, na mocy której skarżąca Spółka nabyła udział w przedmiotowej nieruchomości (co wydaje się niezbędne w celu ustalenia dobrej wiary),

g) popełnienie błędu faktycznego co do wysokości udziału, który skarżącej przysługuje, poprzez odnoszenie się w decyzji do udziału wynoszącego 0,6307 części, podczas gdy skarżącej przysługuje udział wynoszący 48226000/100000000 części (jak wprost wynika z księgi wieczystej, prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości),

h) brak odniesienia do konsekwencji ustanowienia odrębnej własności lokali,

i) brak odniesienia do konsekwencji zawarcia umów przedwstępnych w formie aktu notarialnego,

j) brak odniesienia do konsekwencji obciążenia przedmiotowej nieruchomości hipotekami,

k) nieprawidłowe ustalenie kręgu stron, poprzez pominięcie w postępowaniu podmiotów administrujących hipotekami,

l) nieprawidłowe ustalenie kręgu stron, poprzez pominięcie ujawnionego w dziale III księgi wieczystej zarządcy.

14) art. 7, 10 § 1 kpa w zw. z art. 77 § 1,79 § 1 kpa poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków i dokonania oględzin nieruchomości bez uprzedniego zawiadomienia stron postępowania i umożliwienie im czynnego udziału w prowadzonych czynnościach dowodowych, a następnie na tej podstawie poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, co stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej.

Spółka zarzuciła też Komisji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 7, 77 § 1, 107 § 3 kpa, w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 6 ustawy poprzez nieuprawnione przyjęcie, iż decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27.06.2013 została wydana z rażącym naruszeniem prawa, polegającym na rażącym naruszeniu interesu społecznego, podczas gdy decyzje wydawane w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu nie są decyzjami uznaniowymi, względem których zasada uwzględnienia interesu społecznego ma zastosowanie;

- art. 5 i 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 156 § 2 kpa w zw. z art. 7, 76 kpa w zw. z art. 365 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że [...] Sp. z o.o. S.K.A. powinna była sama dokonać oceny: (1) decyzji reprywatyzacyjnych, (2) postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia 12 kwietnia 2010 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku oraz (3) aktu notarialnego z [...] listopada 2013 r. - umowy o oddanie udziału w nieruchomości [...] w użytkowanie wieczyste, nie czyniąc zaś tego nie wykazała należytej staranności, przez co pozostawała w złej wierze, podczas gdy [...] Sp. z o.o S.K.A. związana była prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego, decyzją ostateczną, a także nie posiadała żadnych uprawnień do kwestionowania dokumentów urzędowych, do których należy akt notarialny (art. 244 § 1 k.p.c.).

W skardze A.W. zarzucono Komisji:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 10, w zw. z art. 80 i 81 oraz 107 § 3 kpa polegające na przyjęciu za udowodnione okoliczności faktycznych związanych z ustaleniem kręgu spadkobierców nieruchomości [...] jedynie w oparciu o zeznania lokatorów i przedstawicieli wspólnoty mieszkaniowej [...], z pominięciem stanowiska A. W. działającego jako strona postępowania, i pozbawienie go możliwości wypowiedzenia się w sprawie, zadawania pytań świadkom, złożenia dokumentów istotnych dla sprawy - wbrew obowiązkowi wynikającemu z zasady zawartej w art. 10 § 1 kpa;

2) art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy w zw. z art. 7, 77 § 1 kpa, w zw. art. 76 § 1 kpa w zw. z art. 365 kpc, poprzez błędne przyjęcie, iż decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na niepodjęcie czynności zmierzających do ustalenia prawidłowego kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku z art. 7 ust. 1 dekretu, podczas gdy Prezydent m.st.Warszawy był związany prejudycjalnie prawomocnym orzeczeniem Sądu i nie mógł dokonywać odmiennych ustaleń faktycznych w zakresie ustalenia kręgu spadkobierców, a tym samym kręgu stron postępowania dekretowego;

3) art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 oraz 107 § 3 kpa poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy w szczególności nieuwzględnienie faktu, iż J. W. podjął starania już od kwietnia 1945 r. w celu odzyskania nieruchomości położonej przy ul. [...], jako jej spadkobierca, a tym samym nie sposób uznać, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze "spadkiem wakującym", bowiem "wakujący" to taki, o który nikt się przez 30 lat nie starał, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie;

4) art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 oraz 107 § 3 kpa poprzez nieuwzględnienie faktu, iż wykaz nieruchomości objętych odszkodowaniami w ramach układu indemnizacyjnego zarówno ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, jak i Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (opublikowany przez Ministerstwo Finansów) nie obejmował nieruchomości przy ul. [...] w [...], a dodatkowo układy powyższe dotyczyły jedynie obywateli tych Państw, którzy posiadali owe obywatelstwo na dzień utraty majątku, jak i na dzień podpisania układów, a tym samym błędne ustalenie przez Komisję, że J. W. i A. W. zostały przyznane świadczenia na mocy układów indemnizacyjnych, gdy żadnych tego typu świadczeń nie było;

5) art. 6, 7, 77 § 1,107 § 3 kpa w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 i 6 ustawy, poprzez nieuprawnione uznanie, iż decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27.06.2013r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa polegającym na rażącym naruszeniu interesu społecznego podczas gdy decyzje wydawane w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu nie są decyzjami uznaniowymi, względem których zasada uwzględniania interesu społecznego mogła mieć zastosowanie oraz poprzez uchylenie decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27.06.2013 r. z zastosowaniem norm prawnych jeszcze nieistniejących w dacie wydania tej decyzji i powoływanie się na okoliczności, które nie mogły być znane organowi w dacie wydawania decyzji, gdyż nastąpiły po jej wydaniu, co stanowi naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz.

Miasto Stołeczne Warszawa wniosło skargę na elementy uzasadnienia zaskarżonej decyzji, po czym skarga w tym zakresie została cofnięta, co skutkowało umorzeniem postępowania (pkt. 1 wyroku).

Osobną skargę złożył w sprawie R. N.. Zaskarżył on zarówno decyzję Komisji z dnia 18 września 2017 roku sygn. akt R 10/17 uchylającą w całości decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013 roku Nr [...] i odmawiającą ustanowienia prawa użytkowania wieczystego (zmienioną decyzją z dnia 28 marca 2018 roku nr [...], sygn. akt [...] – kontrolowaną przez Sąd w sprawie I SA/Wa ......), (I SA/Wa 652/18); i decyzję Komisji z dnia 18 września 2017 roku sygn. akt R 10/17 uchylającą decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 11 października 2013 roku Nr [...] i umarzającą postępowanie (I SA/Wa 655/18).

R. N. zarzucił Komisji naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na rozstrzygnięcie oraz przepisów prawa materialnego:

art. 10 § 1 kpa, art. 7 kpa, art. 8 § 1 kpa i art. 9 kpa w zw. z art. 16 ust. 3 ustawy, art. 49 § 2 kpa w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy przez rażące naruszenie podstawowych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego tj. ciążącego na organie obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 kpa), kierowaniem się w postępowaniu zasadą praworządności z uwzględnieniem słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa), ciążącego na organie obowiązku pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej i kierowania się w postępowaniu zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania stron postępowania (art. 8 § 1 kpa), ciążącego na organie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron postępowania (art. 9 kpa), poprzez celowe uniemożliwienie mu wzięcia udziału w postępowaniu prowadzonym przed Komisją, mimo posiadanej z urzędu przez Komisję wiedzy o przebywaniu w areszcie śledczym we Wrocławiu, gdzie nie było możliwości zapoznania się z treścią wydawanych w toku prowadzonego postępowania pism i rozstrzygnięć organu administracyjnego, opublikowanych w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, bez doręczenia w trybie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania, przy jednoczesnym umożliwieniu w innej sprawie administracyjnej zapoznania się z aktami sprawy stronie postępowania administracyjnego również przebywającej w areszcie śledczym, co stanowi o zaistnieniu w tej sprawie przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 kpa tj. zaskarżone decyzje Komisji zostały wydane w warunkach rażącego naruszenia prawa, w tym z pominięciem § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2016 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania;

art. 7 kpa w zw. z 77 kpa, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 38 ustawy poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, niedokładne wyjaśnienie sprawy, pominięcie dowodów oraz dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego;

art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy w z art. 38 ust. 1 tej ustawy zw. z art. 107 § 1 pkt 4 i 5 kpa oraz art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy poprzez wydanie przez organ administracji decyzji administracyjnej nie spełniającej podstawowych kryteriów indywidualnego aktu administracyjnego wobec braku określenia w sentencji, którym stronom postępowania i w jakim zakresie odmówiono przyznania prawa ustanowienia użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości, a także bez powołania podstawy prawnej przewidzianej w przepisach cyt. dekretu oraz na podstawie zdarzeń mających miejsce po wydaniu decyzji Prezydenta m.st. Warszawy, co powoduje, że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 kpa tj. decyzje zostały wydane w warunkach rażącego naruszenia prawa;

art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji - odmowę ustanowienia użytkowania wieczystego pomimo że zaskarżona decyzja oparta została na przesłankach nieprzewidzianych treścią dekretu oraz pomimo łącznego spełnienia przesłanek koniecznych do wydania decyzji pozytywnej;

art. 155 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wobec uznania, iż Prezydent m.st. Warszawy nie był uprawniony do zmiany jego własnej decyzji z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...] podczas, gdy z treści art. 155 kpa nie wynika żadne inne ograniczenie dla organu administracji publicznej odnośnie do zmiany jego własnej decyzji, poza zgodą wszystkich stron decyzji zmienianej, gdy przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony;

art. 154 § 1 i § 2 kpa w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy w zw. z art. 7 ust. 2 dekretu polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu w niniejszym postępowaniu w odniesieniu do decyzji związanej, jaką jest decyzja o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, podczas gdy zmianie w myśl zastosowanego przepisu, może podlegać wyłącznie decyzja o charakterze uznaniowym;

art. 154 § 1 i § 2 kpa w zw. z art. 16 kpa w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu w niniejszym postępowaniu, w sytuacji nabycia prawa przez stronę - m.st. Warszawę, na podstawie zmienianej decyzji administracyjnej podczas, gdy z treści przepisu art. 154 kpa wynika wprost, iż zmianie podlegać może wyłącznie decyzja, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa.

Skarżący N. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji Komisji z 18 września 2017 roku ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i utrzymanie w mocy w całości decyzji reprywatyzacyjnej tj. decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013 roku [...] o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...], zmienionej decyzją z dnia 11 października 2013 roku [...], względnie umorzenie postępowania rozpoznawczego (...). W uzasadnieniu skargi R. N. podniósł, że faktem powszechnie znanym, a organowi z urzędu, było, że od dnia 1 lutego 2017 r. przebywał on w Areszcie Śledczym we [...] jako tymczasowo aresztowany. Doręczenie zatem wszelkiej korespondencji wg skarżącego powinno następować na adres Aresztu Śledczego we [...] w trybie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz. U. z 2016 r. poz. 2290). Niewywiązywanie się z tego obowiązku spowodowało, że wg skarżącego celowo uniemożliwiono mu realizowanie prawa do czynnego udziału w niniejszym postępowaniu.

Pozostali skarżący złożyli tożsame wnioski, wnieśli też o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie.

Komisja wniosła o oddalenie skarg.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.

Sąd zważył co następuje:

Obie decyzje Komisji z 18 września 2017r. podlegają uchyleniu z przyczyn formalnych. Poza innymi zgłaszanymi przez skarżących (i oczywiście uzasadnionymi) zarzutami dotyczącymi niezapewnienia im przez Komisję prawa czynnego udziału w postępowaniu, jak te związane z brakiem możliwości zajęcia stanowiska, zadawania pytań świadkom i nieuwzględnianie wniosków dowodowych itd., w sprawie nie ma żadnych wątpliwości, że jedna ze stron, R. N. będący beneficjentem decyzji prezydenta z dnia 11 października 2013r. zmieniającej decyzję z dnia 27 czerwca 2013r. bez swojej winy nie brał udziału w postępowaniu, gdyż w dacie procedowania Komisji był pozbawiony wolności a Komisja nie zapewniła mu żadnej możliwości działania w ww sprawie. Jest to zatem pierwsza, formalna, przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 b ppsa w zw. z art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt. 4 kpa).

Zasadne są też zarzuty skarg co do tego, że Komisja procedowała w obu ww sprawach w sposób "tendencyjny", pośpieszny, nacechowany na rozgłos medialny, bez jednoczesnego uwzględnienia interesów wszystkich stron postępowania i umożliwienia im podejmowania skutecznej obrony. Zasadnie zarzucono w jednej ze skarg, że decyzja Komisji z dnia 18 września 2017 r. sygn. akt R 10/17 uchylająca decyzję reprywatyzacyjną i odmawiająca ustanowienia prawa użytkowania wieczystego zawiera wady formalne gdyż nie zawiera elementów koniecznych decyzji administracyjnej wymienionych w art. 107 § 1 kpa, np. nie zostały w niej oznaczone strony postępowania a rozstrzygnięcie nie jest precyzyjne, nie wskazuje w szczególności komu, w sytuacji przeniesienia roszczeń do ww nieruchomości organ ten odmówił ustanowienia użytkowania wieczystego w określonym udziale.

W kontrolowanej sprawie, jako podstawę prawną ww decyzji, Komisja wskazała na art. 29 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 2 pkt. 4, art. 30 ust. 1 pkt. 3, 4, 5, 6, 7 oraz art. 38 ustawy. Żaden z ww zarzutów, poza kolokwialnymi stwierdzeniami, nie został poparty merytoryczną argumentacją prawną. Tak gdy chodzi o możliwość weryfikacji przez organ administracji (czyli tak prezydenta orzekającego pierwotnie co do meritum, a także przez Komisję) we własnym trybie i na własnych zasadach orzeczeń sądów powszechnych, jak i np. gdy chodzi o kwestie zarzutów stosowania bezprawnej "przemocy" czy gróźb - poprzez występowanie przez użytkownika wieczystego do sądu powszechnego ze stosownymi powództwami opartymi na stosunku najmu, czy wreszcie, gdy chodzi np. o ocenę "dobrej wiary" przy nabywaniu w trybie i na zasadach przewidzianych w kc wpisanych do księgi wieczystej praw do nieruchomości czy użytkowania wieczystego. W kontrolowanej sprawie jest wiele aspektów prawnych, które wymagają weryfikacji, ewentualnie normatywnego rzeczowego poparcia, bez konieczności odnoszenia się do populistycznych lecz nie merytorycznych i uchybiających powadze organów Państwa wystąpień. Sąd zwraca uwagę, że w obliczu tzw. "afery reprywatyzacyjnej", podjęta przez ustawodawcę interwencyjna kontrola administracji państwowej (w ramach ekstraordynaryjnego lex specialis, czego wyrazem była ustawa), zasadne było profesjonalne procedowanie przez Komisję, bo wymagała tego ranga i powaga spraw podejmowanych przez ten nadzwyczajny organ nadzoru. Tymczasem w kontrolowanej sprawie Komisja działała pochopnie, bez minimum przygotowania procesowego, i dopuszczając się na rażącą skalę rutynowych uchybień i błędów, które sama, w ramach sprawowanego nadzoru, zarzuca innym organom administracji – w tym konkretnym przypadku prezydentowi. Dość powiedzieć, że w sprawie nieruchomości przy ul. [...] prezydent miasta wydał dwie decyzje, (weryfikowane przez Komisję), a Komisja w tej sprawie wydała aż sześć decyzji administracyjnych. Już na początku rozpoznawania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, celem zrozumienia założeń Komisji i chronologicznego uporządkowania jej prac, Sąd (np. w uzasadnieniu postanowienia z 18 lipca 2018r.) usiłował ponumerować ww decyzje by przypisać im sens. Już wówczas Sąd zwrócił uwagę, że jednego dnia Komisja wydała dwie decyzje administracyjne o tym samym numerze (chodzi o dwie decyzje kontrolowane w połączonych do wspólnego rozpoznania sprawach I SA/Wa 652/18 i 655/18). Nie znajdując w uzasadnieniach ww decyzji argumentacji dla tego stanu rzeczy, Sąd dla porządku przyjął, że decyzje te zapadły w kolejności wszycia ich do akt. Zresztą pierwsza decyzja Komisji uchyla decyzję reprywatyzacyjną prezydenta i odmawia przyznania praw dekretowych do nieruchomości, a druga decyzja Komisji z tego samego dnia uchyla decyzję reprywatyzacyjną zmieniającą w trybie art. 155 kpa pierwszą decyzję reprywatyzacyjną z 27 czerwca 2013r. i umarza postępowanie jako bezprzedmiotowe. Na temat merytorycznej zasadności każdej z ww decyzji Komisji Sąd na tym etapie sprawy nie może się wypowiadać, gdyż jest to przedwczesne. Wobec zgłoszonych zarzutów procesowych Komisja powinna od początku przeprowadzić całe postępowanie wyjaśniające z zapewnieniem wszystkim stronom postępowania czynnego w nim udziału, a rozpoznane ewentualnie negatywnie wnioski dowodowe powinny być przedmiotem omówienia w uzasadnieniu decyzji – na podstawowych zasadach płynących z kpa (art. 7, 77 i 80 kpa).

Przede wszystkim Sąd zwraca uwagę, że wydając 18 września 2017r. jako pierwszą decyzję nr R 10/17 uchylającą w całości decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 czerwca 2013 roku Nr [...] i odmawiającą ustanowienia prawa użytkowania wieczystego Komisja uchyliła decyzję, której w tej dacie nie było w obrocie gdyż została ona zmieniona ostateczną decyzją prezydenta z 11 października 2013 roku Nr [...], którą to decyzję Komisja uchyliła jako drugą w dniu 18 września 2017 r. decyzją akt R 10/17 (i umorzyła w tym zakresie postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe). To druga przesłanka formalna uzasadniająca konieczność uchylenia obu decyzji Komisji z 18 września 2017r. Komisja procedowała bowiem w stosunku do decyzji, której nie było w obrocie i decyzję tę uchyliła wydając w jej miejsce merytoryczne rozstrzygnięcie, a dopiero w drugiej kolejności uchyliła ostateczną decyzję z 11 października 2013r., która zmieniała decyzję prezydenta z 27 czerwca 2013r. Tego rodzaju uchybienie w pracach Komisji nie może być zaakceptowane, wymyka się zresztą spod kontroli sądowoadministracyjnej, bo Komisja nie uzasadniła dlaczego tryb jej procedowania i zasady oraz motywy podejmowanych decyzji przebiegały w taki właśnie sposób.

Wymaga wobec tego podkreślenia, że dokonywanie oceny jakichkolwiek zarzutów co do istoty sprawy jest przedwczesne. Sąd nie uznał za zasadne zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny pytań prawnych zadanych w sprawach I OSK 2633/20 i I OPS 1/23. Niezależnie bowiem od rozstrzygnięć podjętych w uchwałach NSA, obydwie decyzje Komisji z przyczyn formalnych i tak podlegałyby uchyleniu. Również za niezasadne Sąd uznał odroczenie rozprawy z uwagi na absencję skarżącego R. N.. We wniosku o odroczenie podał on, że leczy się od 2018r. a więc od około 5 lat, trudno zatem przewidzieć kiedy będzie mógł stawić się w Sądzie, a w kontrolowanej sprawie nie jest on jedynym podmiotem zainteresowanym wynikiem sprawy; głównym skarżącym, jako że Komisja zanegowała prawa spółki [...] – jest właśnie ta spółka. Zresztą wyrok w niniejszej sprawie uwzględnia procesowe zarzuty skarżącego N. (jako oczywiście uzasadnione) i uchyla zaskarżoną decyzję, stąd jego prawa jako strony skarżącej nie zostały w żadnej mierze naruszone. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego N. o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji na zasadzie art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, gdyż główny podnoszony przez niego zarzut mieści się w ramach zarzutów procesowych warunkujących wznowienie postępowania w trybie i na zasadach określonych w art. 145 § 1 i n kpa, a trybów nieważności i tego dotyczącego wznowienia postępowania nie należy stosować zamiennie. Stwierdzenie nieważności decyzji co do zasady dotyczy jej wad merytorycznych - opartych na przepisach prawa materialnego, a tych, co już wskazano, Sąd dotychczas nie analizował uznając, że je za bezprzedmiotowe tzn. na tym etapie zdecydowanie przedwczesne. Także gdy chodzi o cały aspekt historyczny sprawy, jej obszerny stan faktyczny, Sąd w znacznej mierze świadomie i celowo pominął, uznając, że przytaczanie podanych przez Komisję elementów stanu faktycznego jest przedwczesne, a przez to niecelowe. Całe postępowanie nadzorcze w stosunku do decyzji reprywatyzacyjnych nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] musi być przeprowadzone od początku, a wnioski z niego płynące Komisja powinna rzeczowo i przy użyciu normatywnych argumentów uzasadnić.

Z tych względów orzeczono jak w wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.