Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1595/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 156 § 1 pkt 2, 105
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Aleksandra Westra (spr.), Protokolant sekr. sąd. Luiza Cycling, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 28 maja 2020 r. nr DO.4.7613.425.2019.RF w przedmiocie umorzenia postępowania i odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rozwoju z 28 maja 2020 r., znak sprawy DO.4.7613.425.2019.RF, wydana na podstawie art. 105 § 1, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku K. S., o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].06.1965 r. nr [...] - w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości zapisanej w ks. wiecz. [...] - [...] wyk. I. [...] i [...], oznaczonej jako parcele nr [...] o pow. 290 m2 i nr [...] o pow. 380 m2, stanowiącej własność T. S. (pkt 2 orzeczenia), którą to Minister w pkt 1 umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].06.1965 r. nr [...], w części dotyczącej pkt 2 w zakresie obszaru 335 m2, wywłaszczonego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].09.1954 r. nr [...] i w pkt 2 odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia 15.06.1965 r. nr [...], w zakresie pozostałej części pkt 2, tj. w zakresie obszaru 335 m2, nieobjętego wywłaszczeniem dokonanym ww. orzeczeniem z dnia 15.09.1954 r.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.

Orzeczeniem z dnia [...].09.1954 r. [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa m.in. części parceli nr 162, o pow. 145 m2, zapisanej w ks. wiecz. [...] - [...] tom II wyk. I. [...] (lit. b orzeczenia) oraz części parceli nr 163, o pow. 190 m2, zapisanej w ks. wiecz. [...] - [...] tom II wyk. I. [...] (lit. c orzeczenia), w graniach oznaczonych linią oraz literami g, h, g, h, g na planie sytuacyjnym załączonym do wniosku Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w [...] z dnia [...].01.1954 r. nr [...], stanowiących własność T. S.

Orzeczeniem z dnia [...].06.1965 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. [...] orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomości zapisanej w ks. wiecz. [...] - [...] wyk. I. 46 i 47, oznaczonej jako parcele nr [...] o pow. 290 m2 i nr [...] o pow. 380 m2, stanowiącej własność T. S. (pkt 2 orzeczenia).

Pismem z dnia 6.12.2000 r. (data wpływu: 12.02.2001 r.) K. S., reprezentowana przez adw. A. Z., wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].06.1965 r. nr [...] w części dot. nieruchomości T. S. (pkt 2 orzeczenia). W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowe orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszaniem prawa, albowiem wywłaszczenie nastąpiło wbrew woli właściciela, a jednocześnie cel, dla którego dokonano wywłaszczenia, nie został zrealizowany.

Decyzją z dnia [...].06.2003 r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] - Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...].06.1965 r. znak [...] w części dotyczącej pkt 2.

Decyzją z dnia [...].10.2003 r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...].06.2003 r. nr [...].

Wyrokiem z dnia 11.05.2007 r. sygn. akt I SA 2919/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi Gminy Miasta [...], uchylił ww. decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].10.2003 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...].06.2003 r. [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ nadzoru błędnie uznał, że doszło do rażącego naruszenia prawa polegającego na niewezwaniu właściciela nieruchomości do jej dobrowolnego odstąpienia w trybie art. 8 ust. 1 dekretu, gdyż inwestor najprawdopodobniej uzyskał zezwolenie na zbiorowe wezwanie właścicieli do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. W ocenie Sądu wniosek wywłaszczeniowy z dnia 30.01.1954 r. stanowił uzupełnienie wniosku z dnia 09.01.1954 r., do którego dołączone zostały wszystkie wymagane prawem załączniki odnoszące się do wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym niezbędne jest w niniejszej sprawie wyjaśnienie, czy zachowały się akta postępowania wywłaszczeniowego wszczętego na podstawie wniosku z dnia 9.01.1954 r. Sąd uznał za nieuzasadnioną ocenę organu, jakoby przedmiotowa nieruchomość stanowiła jedyną nieruchomość właściciela, przeznaczoną pod budownictwo jedno- lub dwurodzinne. Z akt sprawy wynika bowiem, że wywłaszczony T.S. był właścicielem dwóch nieruchomości, a zarazem brak jest dokumentacji pozwalającej ustalić, czy nieruchomość znajdowała się na terenie przeznaczonym pod budowę domu jednorodzinnego lub dwurodzinnego, co stanowiło m. in. jeden z warunków koniecznych do przyznania nieruchomości zamiennej. Dodatkowo Sąd podniósł, że organ nadzoru nie uzasadnił dlaczego uznał, że brak wyjaśnienia motywów przyjęcia lub odrzucenia sprzeciwów T. S., przez organ wywłaszczeniowy stanowiło rażące naruszenie prawa.

Wyrokiem z dnia 8.10.2008 r. sygn. akt I OSK 1412/07 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną K. S. od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11.05.2007 r. sygn. akt I SA 2919/03, w uzasadnienie podtrzymując stanowisko Sądu I instancji.

Po rozpatrzeniu wniosku o stwierdzenie Minister wydał powołaną na wstępie zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że stronami niniejszego postępowania nadzorczego są: spadkobiercy poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości – K. S, B. S. i D. A. , podmiot, któremu aktualnie przysługują prawa do nieruchomości, tj. Skarb Państwa - Prezydent Miasta [...] - właściciel działek nr [...], nr [...] obr. [...] [...] (KW nr [...]), Miasto [...] - właściciel działek nr [...], nr [...] obr. [...] [...] (KW nr [...]). Organ stwierdził, że wniosek K. S. dotyczy stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...].06.1965 r. nr [...] w części dot. pkt 2. Organ wskazał, że wniosek w tym przedmiocie może złożyć jedynie podmiot do tego legitymowany - strona (art. 157 § 2 kpa), a stroną zaś jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 kpa). Organ zauważył, że w sprawach o stwierdzenie nieważności orzeczeń wywłaszczeniowych stronami są: dawny właściciel wywłaszczonej nieruchomości (albo jego następcy prawni) oraz podmioty, którym obecnie przysługują prawa o charakterze właścicielskim do tej nieruchomości (własność, użytkowanie wieczyste). Decyzja wydana w trybie art. 156 § 1 kpa może bowiem wpływać na prawa i obowiązki ww. podmiotów przez ukształtowanie ze skutkiem od dnia wydania zakwestionowanej decyzji (łac. ex tunc) stanu prawnego wywłaszczonej nieruchomości. Organ ustalił, że część nieruchomości objęta kwestionowanym orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].06.1965 r. nr [...] stanowiła już w dacie wydania przedmiotowego orzeczenia własność Skarbu Państwa. Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].09.1954 r. nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa części parceli nr [...], o pow. 145 m2, zapisanej w ks. wiecz. [...] - [...] tom II wyk. I. 46 (lit. b orzeczenia) oraz części parceli nr [...], o pow. 190 m2, zapisanej w ks. wiecz. [...] - [...] tom II wyk. I. 47 (lit. c orzeczenia), stanowiących własność T. S. Ww. obszar 335 m2 został zobrazowany na załączniku nr 6 do znajdującej się w aktach sprawy opinii geodezyjnej z dnia 18.09.2013 r., sporządzonej przez geodetę uprawnionego, liniami koloru zielonego i oznaczona literami g, h, g, h, g. W związku z powyższym organ uznał, że w części dot. ww. obszaru 335 m2 (stanowiącego połowę wywłaszczonej nieruchomości) wniosek K. S. z dnia 6.12.2000 r. pochodzi od osoby nielegitymowanej. Organ zauważył, że z chwilą gdy orzeczenie z dnia [...].09.1954 r. stało się ostateczne, ww. nieruchomość o pow. 335 m2 stała się własnością Skarbu Państwa, a zatem w dacie wydania kontrolowanego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].06.1965 r. nr [...] ww. część nieruchomości nie stanowiła własności T. S. - poprzednika prawnego K. S.. Z akt sprawy nie wynika również, aby obecnie K. S. przysługiwały prawa do tej części obszaru wywłaszczonej nieruchomości. Z tych względów organ ocenił, że wnioskodawczyni nie przysługuje przymiot strony w zakresie dotyczącym obszaru 335 m2 pochodzącego z nieruchomości T. S., wywłaszczonego orzeczeniem z dnia 15.09.1954 r. i w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 105 § 1 kpa, albowiem brak legitymacji po stronie wnioskodawcy skutkuje bezprzedmiotowością prowadzonego postępowania nadzorczego w tej części.

Oceniając legalności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].06.1965 r. nr [...] w pozostałej części, tj. w części dawnych parcel nr [...] i nr [...] nieobjętych orzeczeniem z dnia [...].09.1954 r. oznaczonej na załączniku nr 6 do opinii geodezyjnej z dnia 18.09.2013 r. liniami koloru zielonego i literami g, h, i, k, g, organ wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 kpa i instytucja ta ma zastosowanie w sprawach, w których w sposób niebudzący wątpliwości wykazano zaistnienie jednej z ww. przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji.

Organ ustalił, że kontrolowane orzeczenie z dnia [...].06.1965 r. nr [...]weszło do obrotu prawnego, stało się ostateczne i wywołało skutki prawnorzeczowe, albowiem zostało doręczone spadkobierczyni zmarłego właściciela nieruchomości w dniu 18.06.1965 r. oraz stanowi podstawę ujawnienia Skarbu Państwa w księdze wieczystej KW [...] (aktualnie KW nr [...]). Organ wskazał, że zakwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].06.1965 r. zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), które miały zastosowanie do postępowań wywłaszczeniowych wszczętych przed wejściem w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1958 r., r 17, poz. 70) - art. 47 ust. 1. ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. regulował m.in. tryb wywłaszczenia nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Ową "niezbędność" nieruchomości do realizacji narodowych planów gospodarczych potwierdzało wydanie przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenia na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 dekretu. Organ powołał, że z akt archiwalnych wynika, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wydało opinię z dnia 20.08.1953 r. nr [...], w której wskazano, że m.in. przedmiotowe nieruchomości są niezbędne do realizacji narodowych planów gospodarczych. Ponadto do wniosku o wydanie zezwolenia załączono zaświadczenie lokalizacyjne z dnia 04.03.1953 r. nr [...]. Celem nabycia nieruchomości była budowa osiedla mieszkaniowego. W oparciu zaś o ww. opinię z dnia 20.08.1953 r., po rozpoznaniu wniosku Centralnego Zarządu Miast i Osiedli "[...]" z dnia [...].10.1953 r. nr [...], Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał w dniu [...].10.1953 r. zezwolenie na nabycie nieruchomości (nr [...]). W przedmiotowym wezwaniu zezwolono na dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli nieruchomości. Wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości zostało poprzedzone dodatkowo uzyskaniem zezwolenia Ministra Budownictwa Miast i Osiedli z dnia [...].10.1953 r. nr [...] zezwalającego na zgłoszenie wniosku. Z tych względów Minister uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 5 ust. 1 dekretu.

Organ ustalił, że właścicielem nieruchomości niezbędnej do realizacji narodowych planów gospodarczych był T. S.. Do właścicieli tabularnych nieruchomości inwestor - [...] na województwo [...] i [...] z siedzibą w [...] skierował wezwanie do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości z dnia 30.11.1953 r. nr [...], wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu. W świetle powyższego organ uznał, że z wezwaniem wystąpił podmiot uprawniony, wskazany w zezwoleniu z dnia [...].10.1953 r. Minister zauważył, że w ww. piśmie z dnia 30.11.1953 r. znajduje się adnotacja, z której wynika, że przedmiotowe wezwanie było wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w dniach od 10.12.1953 r. do 28.12.1953 r. Organ jednocześnie zauważył, że niewskazanie konkretnej ceny w wezwaniu przy jednoczesnym odesłaniu do art. 28 dekretu nie stanowiło rażącego naruszenia prawa zgodnie z treścią uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.04.2008 r. sygn. akt I OPS 2/08 (publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ ocenił, że brak zaproponowania właścicielowi nieruchomości zamiennej nie stanowiło rażącego naruszenia prawa, albowiem nieruchomość nie stanowiła nieruchomości uprzywilejowanej. Organ powołał, że nieruchomość wskazana w ww. wezwaniu z dnia 30.11.1953 r. nie stanowiła gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego, warsztatu rzemieślniczego ani jedynej działki wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczonej pod budowę takiego domu. W dacie wezwania nieruchomość stanowiła niezabudowaną działkę budowlaną przeznaczoną pod zabudowę wielorodzinną.

Organ wskazał, że pomimo szeregu wystąpień skierowanych do Archiwum Państwowego w [...], [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], Starostwa Powiatowego w [...] oraz Urzędu Miasta [...], w tym również do Miejskiej Pracowni Urbanistycznej Urzędu Miasta [...] starania dotyczące odnalezienia dokumentów planistycznych dotyczących wywłaszczonej nieruchomości obowiązujących w dacie wywłaszczenia nie przyniosły pozytywnego rezultatu. W wyniku ww. poszukiwań odnaleziono jednak plan miejscowy z 1966 r., z którego wynika, że przedmiotowy obszar był w tym planie, ale również wcześniej przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową o dużej intensywności. Z tych względów organ nadzoru ocenił, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu.

Organ ustalił, że w przedmiotowej sprawie we wniosku [...] na województwo [...] i [...] z siedzibą w [...] z dnia 30.01.1954 r. nr [...], wskazano, że wymagane załączniki załączono do wcześniejszego wniosku [...] na województwo [...] i [...] z siedzibą w [...] z dnia 9.01.1954 r. nr [...]. Do przedmiotowego wniosku z dnia 9.01.1954 r. nr [...] załączono zezwolenie z dnia [...].10.1953 r. nr [...], wezwanie z dnia 30.11.1953 r. nr [...] plan sytuacyjny nieruchomości z oznaczeniem granic terenu polegającego wywłaszczeniu, odpis księgi wieczystej [...] - [...] tom II wyk. I. 46 oraz odpis księgi wieczystej [...] - [...] tom II wyk. I. 47. Z tych względów organ ocenił, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 17 ust. 3 dekretu.

Organ ustalił, że z akt archiwalnych wynika, że zawiadomieniem z dnia 20.02.1954 r. nr [...] (wywieszonym na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w dniach od [...].04.1954 r. do 17.04.1954 r.) organ poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego m.in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości, zaś zawiadomieniem z dnia [...].06.1954 r. nr [...] i nr [...] o wyznaczeniu terminu i miejscu rozprawy wywłaszczeniowej. Następnie zawiadomieniem z dnia [...].10.1964 r. nr [...] (doręczonym właścicielowi nieruchomości w dniu 03.11.1964 r.) o wyznaczeniu terminu i miejscu rozprawy wywłaszczeniowej. Mając powyższe na względzie Minister uznał, że nie doszło zatem do naruszenia przepisu art. 18 ust. 1 dekretu ani art. 20 ust. 1 dekretu.

Organ ocenił również, że przedmiotowe orzeczenie z dnia [...].06.1965 r. nr [...] zawiera wszystkie ww. elementy, albowiem określono w nim przedmiot wywłaszczenia poprzez wskazanie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, wskazano, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa - na cele [...] [...]- Miasto w [...]. Minister stwierdził, że brak szczegółowego odniesienia się w orzeczeniu z dnia [...].06.1965 r. do sprzeciwów T. S.(sformułowanych m in. w pismach z dnia 12.01.1954 r., z dnia 04.03.1954 r., z dnia 05.11.1954 r.) wprawdzie stanowi naruszenie przepisów dekretu wywłaszczeniowego, jednak nie miało ono charakteru rażącego, albowiem ww. sprzeciwy poruszały jedynie okoliczności słusznościowe (tj. dotyczące trudnego położenia ekonomicznego właściciela), nie miały zaś charakteru prawnego i nie kwestionowały zasadności wywłaszczenia nieruchomości (ww. sprzeciwy nie dotyczyły również naruszeń procedury wywłaszczeniowej). Organ zwrócił również uwagę, że w treści uzasadnienia orzeczenia organ wywłaszczeniowy, wprawdzie nie odniósł się bezpośrednio do sprzeciwów właściciela, jednak sformułował w kwestionowanym orzeczeniu szczegółowe uzasadnienie prawne wywłaszczenia, wyjaśniając stronom okoliczność posiadania legitymacji inwestora do wstępowania o nabycie nieruchomości w trybie przepisów dekretu, bezskuteczności prowadzonych negocjacji z właścicielem, w wyniku czego doszło do zgłoszenia wniosku wywłaszczeniowego, jak również zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym i udziału w rozprawie. Powyższe oznacza, że organ wywłaszczeniowy, wobec pojawiających się zarzutów próbował wyjaśnić właścicielowi nieruchomości zasadność i konieczność wywłaszczenia nieruchomości przeznaczonej dla realizacji narodowego planu gospodarczego, na gruncie ówcześnie obowiązujących przepisów wywłaszczeniowych, które znajdowały zastosowanie w sprawie, tj. na gruncie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Minister wskazał, że orzeczenie z dnia [...].06.1965 r. zapadło po przeprowadzeniu rozprawy (odbytej w dniu 11.03.1954 r.), która odbyła się przy udziale właściciela nieruchomości - T. S. Protokół z rozprawy wyznaczonej, wyznaczonej zawiadomieniem z dnia 30.10.1964 r. na dzień 12.11.1964 r. w siedzibie organu wywłaszczeniowego nie zachował się.

Organ uznał również, że wskazanie w treści orzeczenia z dnia [...].06.1965 r. zmarłego T. S. jako właściciela nieruchomości nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Orzeczenie z dnia [...].06.1965 r. zostało doręczone Z. S. (żonie zmarłego) w dniu 18.06.1965 r. Organ powołał, że ze względu na gwarancyjny charakter art. 30 § 4 kpa, który przewiduje, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że dopiero połączenie dwóch okoliczności - skierowania decyzji do osoby zmarłej oraz pozbawienia spadkobierców tej osoby możliwości udziału w postępowaniu - powoduje wadliwość decyzji określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Nie stanowi rażącego naruszenia prawa skierowanie decyzji do osoby zmarłej w przypadku, gdy jej spadkobiercy zostali uwzględnieni przez organ w prowadzonym postępowaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.09.2018 r. sygn. akt I OSK 2256/16, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06.06.2013 r. sygn. akt II OSK 383/12, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17.11.2010 r. sygn. akt I OSK 129/10, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto Minister zauważył, że w dacie wydania kontrolowanego orzeczenia w księdze wieczystej [...] - [...] tom II wyk. I. 46 oraz księdze wieczystej [...] - [...] tom II wyk. 1.47 jako właściciel był ujawniony T. S., który zmarł wprawdzie w dniu 24.04.1965 r., lecz jego następcy prawni nie ujawnili przysługujących im praw w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości (postępowanie spadkowe przeprowadzono dopiero 1991 r.). Z tych względów Minister stwierdził, że wywłaszczana nieruchomość miała nieuregulowany stan prawny. Organ powołał, że w przedmiotowej sprawie w sentencji orzeczenia wywłaszczeniowego wymieniono T. S. - jako właściciela tabularnego nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej [...] - [...] tom II wyk. I. 46 oraz księdze wieczystej [...] - [...] tom II wyk. 1.47, gdyż w ww. księgach wieczystych nie ujawniono wówczas jego spadkobierców. Przedmiotem tego orzeczenia była nieruchomość, a istota tego orzeczenia polegała na ukształtowaniu stanu prawnego tej nieruchomości przez odjęcie prawa własności jej właścicielowi (ewentualnie współwłaścicielom) i przeniesieniu go na Skarb Państwa. Zgodnie bowiem z art. 40 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. orzeczenie o wywłaszczeniu przenosiło prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie (w tej dacie właściciel żył). Orzeczenie to stało się podstawą ujawnienia prawa Skarbu Państwa w księdze wieczystej. Tym samym skutek prawny orzeczenia wywłaszczeniowego następował niezależnie od tego, kto był rzeczywistym właścicielem danej nieruchomości w chwili orzekania. Minister uznał również, że organ wywłaszczeniowy nie naruszył rażąco prawa, albowiem działał zgodnie z art. 26 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Organ powołał, że przepis ten przewidywał, że co do zasady stroną postępowania wywłaszczeniowego był właściciel tabularny nieruchomości. W przypadku nieujawnienia w księdze wieczystej zmiany właściciela dochodziło do stanu niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Zgodnie z art. 26 ust. 1 dekretu osoba uprawniona, lecz nieujawniona w księdze wieczystej, mogła zgłosić swoje prawo dostarczając stosowne dowody na poparcie swoich twierdzeń. Niezgłoszenie przez taką osobę praw do nieruchomości w toku postępowania wywłaszczeniowego - stosownie do art. 26 ust. 4 dekretu - nie pozbawiało jej prawa do dochodzenia roszczeń od podmiotu uznanego w trybie art. 26 dekretu za stronę postępowania wywłaszczeniowego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 09.02.2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 3820/15, wyrok WSA w Warszawie 06.12.2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1311/19, wyrok NSAz dnia 09.07.2019 r. sygn. akt I OSK 2357/17). Z tych względów Minister uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 21 ust. 1 ani ust. 2 dekretu.

Organ, w zakresie orzeczenia z dnia [...].06.1965 r. nr [...] w części dot. pkt 2, w zakresie obszaru 335m2 nieobjętego orzeczeniem z dnia [...].09.1954 r. oznaczonego na załączniku nr 6 do opinii geodezyjnej z dnia 18.09.2013 r. liniami koloru zielonego i literami g, h, i, k, g, nie stwierdził również wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1,3, 4, 5, 6 i 7 kpa, albowiem: - nie naruszono przepisów o właściwości, nie wydano decyzji w sprawie już ostatecznie rozstrzygniętej inną decyzją (orzeczeniem), nie doszło do skierowania decyzji (orzeczenia) do osoby niebędącej stroną w sprawie, wykonalność kontrolowanego rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości, brakuje podstaw do twierdzenia, że ww. rozstrzygnięcie w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa.

W konkluzji Minister wskazał, że nie została spełniona żadna z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 kpa., a zatem brak jest podstaw do wyeliminowania orzeczenia z obrotu prawnego w tej części.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła K. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając:

naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 8 ust. 1 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz § 4 ust. 5 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 17 listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości dla realizacji tychże planów, poprzez uznanie, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] czerwca 1965 r., nr [...], nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji, gdy orzeczenie to:

a) zostało wydane bez należytego wezwania właściciela nieruchomości do odstąpienia nieruchomości, tj. narusza art. 8 ust. 1 dekretu oraz § 4 ust. 5 zarządzenia,

b) nie zawiera uzasadnienia dotyczącego odrzucenia wniosków i sprzeciwów T. S., tj. narusza art. 21 ust. 2 pkt 3 dekretu,

c) zostało skierowane do osoby nieżyjącej;

naruszenie art. 7, 8, 77 i 80 kpa polegające na zaniechaniu wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, poprzez:

a) bezzasadne przyjęcie, że T. S. nie był właścicielem części nieruchomości objętej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] czerwca 1965 r., nr [...], w dniu wydania tego orzeczenia,

b) bezzasadne przyjęcie, że Dyrekcja [...] była uprawniona do wezwania T. S. poprzez jego wywieszenie na tablicy ogłoszeń w sytuacji gdy w sprawie brak jest dowodu potwierdzającego, iż inwestor uzyskał zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na taki tryb wezwania,

c) bezzasadne przyjęcie, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] września 1954 r., nr [...], wywołało skutki w odniesieniu do nieruchomości objętej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] czerwca 1965 r. nr [...];

3. naruszenie art. 105 § 1 kpa w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie brak było przesłanek do zastosowania tego przepisu.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W toku postępowania sądowoadministacyjnego w miejsce skarżącej K. S., która zmarła w dniu 24 listopada 2020 r. i uczestniczki B. S. weszła ich spadkobierczyni D. A..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja wydana w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 – 159 kpa). Postępowanie to ma własny przedmiot, inny niż ten w postępowaniu zwykłym. W trybie nieważnościowym organ nie załatwia ponownie sprawy administracyjnej zakończonej kontrolowaną decyzją, ale orzeka, czy taki akt administracyjny jest obarczony jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa Inaczej rzecz ujmując, w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji przedmiotem postępowania jest sprawa procesowa, a nie sprawa administracyjna w ujęciu materialnym (por. np. B. Adamiak, Przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, "Państwo i Prawo" 2001, z. 8, s. 31; wyroki NSA z 29.4.2009 r., I GSK 279/09 oraz z 10.6.2016 r., I OSK 1979/14 - CBOSA). Zatem postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy w jej całokształcie, tak jak ma to miejsce w postępowaniu odwoławczym (por. np. wyroki NSA z 17.4.2013 r., I GSK 123/12 oraz z 16.5.2014 r., II OSK 2992/12; CBOSA). Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że Sąd w niniejszym postępowaniu nie kontroluje w pełnym zakresie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].06.1965 r. nr [...] - w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości zapisanej w ks. wiecz. [...] – KW[...] wyk. I. [...] i [...], oznaczonej jako parcele nr [...] o pow. 290 m2 i nr [...] o pow. 380 m2, stanowiącej własność T. S. (pkt 2 orzeczenia), lecz jedynie ocenia legalność umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności i odmowy stwierdzenia nieważności tego orzeczenia przez Ministra.

W kontekście zarzuconego w skardze rażącego naruszenia prawa należy na wstępie przypomnieć, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnych. Zgodnie z art. 16 § 1 kpa, decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Tryb nadzwyczajny przewidziany w art. 156 kpa ma zatem charakter wyjątku od zasady. Tym samym, przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 kpa podlegają wykładni ścisłej (exceptiones non sunt extendendae). Pewność obrotu wymaga, aby decyzje administracyjne były stabilne i aby można było je wzruszyć tylko w nadzwyczajnych sytuacjach i z ważnych powodów. Reasumując, przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z racji ich wyczerpującego wyliczenia nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej, a powinny być interpretowane dosłownie lub nawet ścieśniająco (por. np. wyrok NSA z 12.6.2018 r., I OSK 1894/16; CBOSA). Rozważania te, akcentują wyjątkowość instytucji stwierdzenia nieważności, mają zastosowanie do wszystkich przesłanek nieważności wskazanych w art. 156 § 1 kpa. Dalej należy wyjaśnić, że ostateczne decyzje administracyjne korzystają z waloru domniemania legalności tych aktów administracyjnych, a tym samym dowodzenie okoliczności mających doprowadzić do obalenia tego domniemania spoczywa, co do zasady, na tym, kto z tych okoliczności wywodzi skutki prawne (por. np. wyrok NSA z 18.4.2018 r., I OSK 1340/16 oraz z 3.2.2015 r., I OSK 1252/14; CBOSA). W szczególności, brak dowodów pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie istnienia wspomnianych ciężkich wad prawnych decyzji ostatecznej, co do zasady wyklucza możliwość jej eliminacji z obrotu prawnego. Stąd też w orzecznictwie przyjmuje się, że tylko stwierdzone, a nie domniemane rażące naruszenie prawa może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (zob. np. wyroki NSA z 26.2.2008 r., I OSK 214/07 oraz z 16.7.2008 r., I OSK 178/07; CBOSA). Następnie należy podnieść, że wady z art. 156 § 1 pkt 2 kpa to przede wszystkim wady o charakterze materialnoprawnym. Wynika to z faktu, że naruszenia prawa stanowiące podstawy stwierdzenia nieważności decyzji zgodnie z art. 156 § 1 kpa są wadami tkwiącymi w samej decyzji, a nie wadami postępowania, w którym ta decyzja zapadła (por. wyroki NSA z 10.01.2018 r., I OSK 563/16, z 28.5.2014 r., I OSK 237/13 - CBOSA). Te ostatnie bowiem stanowią podstawę do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją (por. np. wyrok NSA z 12.6.2018 r., I OSK 1838/16; CBOSA). Przyczyną stwierdzenia nieważności może być również naruszenie szczególnie istotnych przepisów procesowych, jednak tylko w sytuacji, gdy naruszenie przepisów procesowych ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy (por. np. wyroki NSA z 20.5.2016 r., I OSK 2321/15 oraz z 23.10.2015 r., I OSK 127/14; CBOSA). Innymi słowy, naruszenie przepisów proceduralnych, nawet rażące, może doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji tylko w sytuacji, gdy dane uchybienie proceduralne w sposób nie budzący wątpliwości rzutowało na treść decyzji kontrolowanej w trybie nadzwyczajnym (por. np. wyroki NSA z 11.3.2016 r., I OSK 1336/14 oraz z 13.1.2016 r., II GSK 847/14 – CBOSA). W tym aspekcie istotne jest również podkreślenie, że w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa nie jest dopuszczalne dokonywanie przez organ administracji prowadzący takie postępowanie własnych uzupełniających ustaleń faktycznych. Organ ten jest uprawniony jedynie do oceny, czy w świetle przeprowadzonych dowodów w postępowaniu, w którym wydano decyzję będącą przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, i poczynionych na ich podstawie ustaleń faktycznych doszło do rażącego naruszenia prawa (por. np. wyrok NSA z 25.1.2022 r., II OSK 1642/19, CBOSA). Konsekwentnie, podstawą stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą być, co do zasady, zarzuty dotyczące kwestii gromadzenia oraz oceny dowodów.

Z kolei o przyjęciu, że dany akt administracyjny został wydany z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), decydują, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje społeczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja (por. np. wyrok NSA z 18.11.2013 r., I OSK 1900/13 CBOSA oraz cyt. tam orzeczenia NSA; CBOSA). Oczywistość naruszenia prawa polega na niebudzącej wątpliwości sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Warunkiem wstępnym jest tu ustalenie, że w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny, możliwy do ustalenia na podstawie treści przepisów bez potrzeby korzystania z zaawansowanych metod wykładni (por. np. wyrok NSA z 6.2.2014 r., I OSK 3072/12; CBOSA). Innymi słowy, jeżeli przepis prawa dopuszcza rozbieżną interpretację, mniej lub bardziej uzasadnioną, to wybór jednej z takich interpretacji nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa (por. np. wyrok NSA z 30.5.2008 r., II OSK 404/08; CBOSA). Z kolei skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. np. wyrok NSA z 7.10.2011 r., II OSK 1521/10; CBOSA). Jeżeli zaś chodzi o charakter przepisu, który został naruszony, konieczne jest dokonanie oceny w konkretnej sprawie funkcji jaką pełni dany przepis w relacji do całej regulacji dotyczącej tego rodzaju sprawy i czy naruszenie tego przepisu miało rzeczywiście wpływ na treść kwestionowanej decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z 20.11.2009 r., I OSK 195/09; CBOSA oraz uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sadu Administracyjnego z 21.4.2008 r., I OPS 2/08, ONSAiWSA 2008/5/76).

Wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 14, poz. 31), zatem organ nadzoru słusznie ocenił zgodność kwestionowanej decyzji z przepisami przytoczonego dekretu z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego w dacie orzekania.

Na postawie zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a organ dokonał prawidłowych ustaleń stanu faktycznego i oceny sprawy, które to Sąd orzekający w całości przyjmuje i uznaje za własne. Ustalenia Ministra zostały przywołane powyżej, co czyni zbędnym ich ponowne przytaczanie. Wbrew zarzutom skargi organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, dokonał właściwej oceny, a wnioski przez niego wyprowadzone korelują z ustalonym stanem faktycznym sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ w sposób szczegółowy wyjaśnił podstawy i przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania o stwierdzenie nieważności zakwestionowanego orzeczenia, w części dotyczącej pkt 2 w zakresie obszaru 335 m2, wywłaszczonego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1954 r. oraz odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] czerwca 1965 r., w zakresie pozostałej części pkt 2, tj. w zakresie obszaru 335 m2, nieobjętego wywłaszczeniem dokonanym orzeczeniem z dnia [...] września 1954 r.

Stwierdzić należy, że organ nadzoru zasadnie wskazał w uzasadnieniu decyzji, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji organ ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 §1 kpa i nie rozpoznaje sprawy co do jej istoty, jak w postępowaniu odwoławczym. Ponadto, w sytuacji braku całego materiału dowodowego, wszelkie wątpliwości należy tłumaczyć na rzecz pozostawania decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności w obrocie prawnym, a brak dowodów pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie istnienia ciężkich wad prawnych decyzji ostatecznej wyklucza możliwość jej eliminacji z obrotu prawnego (zob. np. wyroki NSA z 26.2.2008 r., I OSK 214/07 oraz z 16.7.2008 r., I OSK 178/07; CBOSA). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym w konsekwencji trafnie przyjmuje się, że brak w aktach dokumentów, obrazujących konieczne do uzyskania opinie, zezwolenia, czy propozycje dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, nie mogą po kilkudziesięciu latach przemawiać za przyjęciem, że wymagane czynności nie zostały dokonane (por. wyrok NSA z 13.12.2019 r., I OSK 1191/18; CBOSA).

Prawidłowo organ ustalił, że wniosek K. S. dotyczy stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...].06.1965 r. nr [...] w części dot. pkt 2. Tak więc wniosek skarżącej dotyczył m.in. części nieruchomości objętej kwestionowanym orzeczeniem z dnia [...].06.1965 r., która to część stanowiła już w dacie wydania przedmiotowego orzeczenia własność Skarbu Państwa. Mianowicie już orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].09.1954 r. nr [...]wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa części parceli nr [...], o pow. 145 m2, zapisanej w ks. wiecz. [...] - [...] tom II wyk. I. 46 (lit. b orzeczenia) oraz części parceli nr [...], o pow. 190 m2, zapisanej w ks. wiecz. [...] - [...] tom II wyk. I. 47 (lit. c orzeczenia), stanowiących własność T. S. Ww. obszar 335 m2 został zobrazowany na załączniku nr 6 do znajdującej się w aktach sprawy opinii geodezyjnej z dnia 18.09.2013 r., sporządzonej przez geodetę uprawnionego, liniami koloru zielonego i oznaczona literami g, h, g, h, g. Organ zasadnie ustalił więc, że w części dot. ww. obszaru 335 m2 (stanowiącego połowę wywłaszczonej nieruchomości) wniosek K. S. z dnia 6.12.2000 r. pochodzi od osoby nielegitymowanej. Niewątpliwie z chwilą gdy orzeczenie z dnia [...].09.1954 r. stało się ostateczne, ww. nieruchomość o pow. 335 m2 stała się własnością Skarbu Państwa, a zatem w dacie wydania kontrolowanego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].06.1965 r. nr [...] ww. część nieruchomości nie stanowiła już własności T. S. - poprzednika prawnego K.S., albowiem stanowiła własność Skarbu Państwa. Z akt sprawy nie wynika również, aby obecnie K. S. przysługiwały prawa do tej części obszaru wywłaszczonej nieruchomości. Tak więc prawidłowo organ ocenił, że wnioskodawczyni nie przysługuje przymiot strony w zakresie dotyczącym obszaru 335 m2 pochodzącego z nieruchomości T. S. a wywłaszczonego orzeczeniem z dnia [...].09.1954 r. i w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 105 § 1 kpa, albowiem brak legitymacji po stronie wnioskodawcy skutkuje bezprzedmiotowością prowadzonego postępowania nadzorczego w tej części. Stwierdzić należy, że materiał dowodowy obrazujący jakie części nieruchomości zostały objęte orzeczeniem z [...].09.54 r. i [...].06.65 r. i potwierdzający, że co do części działek oznaczonych jako parcele [...] i [...] wydane zostały w istocie dwie decyzje wywłaszczeniowe na rzecz Skarbu Państwa jest jednoznaczny. Strona, kwestionując powyższe nie przedstawiła żadnych kontrdowodów. Ponadto, organ nie miał żadnych podstaw, w sprawie prowadzonej z wniosku K. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...].06.65 r., aby orzekać o nieważności ww. orzeczenia z uwagi na powagę rzeczy osądzonej, skoro w dacie [...].06.1965 r. poprzednik prawny skarżącej nie był już właścicielem części działek oznaczonych jako parcele [...] i [...] i tym samym skarżącej nie przysługiwał przymiot strony co do tego obszaru działek w obecnie prowadzonym postępowaniu. Jednocześnie podkreślić należy, że skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności tylko w zakresie orzeczenia z dnia [...].06.65 r. a nie z dnia [...].09.54 r. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów sformułowanych w pkt 2 ppkt a, c i pkt 3.

W pozostałym zakresie Sąd również podziela ocenę organu o braku podstaw do stwierdzenia nieważności zakwestiowanego orzeczenia. W szczególności z akt sprawy wynika, że Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał w dniu [...].10.1953 r. zezwolenie na nabycie nieruchomości (nr[...]). W przedmiotowym wezwaniu zezwolono na dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli nieruchomości. Ponadto, wbrew zarzutom skargi, wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości zostało poprzedzone dodatkowo uzyskaniem zezwolenia Ministra Budownictwa Miast i Osiedli z dnia [...].10.1953 r. nr [...] zezwalającego na zgłoszenie wniosku. Z akt sprawy wynika również, że właścicielami dwóch nieruchomości wywłaszczonymi przedmiotowym orzeczeniem był T. S., jak również orzeczenie dotyczyło nieruchomość należącej do L. W.. Do właścicieli nieruchomości inwestor - Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych na województwo [...] i [...] z siedzibą w [...] skierował wezwanie do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości z dnia 30.11.1953 r. nr [...], wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu. W ww. piśmie z dnia 30.11.1953 r. znajduje się adnotacja, z której wynika, że przedmiotowe wezwanie było wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w dniach od 10.12.1953 r. do 28.12.1953 r. Z tych względów organ nadzoru prawidłowo ocenił, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu. Ponadto zwrócić należy uwagę, że szereg dokumentów istotnych przy prowadzeniu postępowania zakończonego wydaniem orzeczenia z dnia [...].06.1965 r. zostało złożone do postępowania zakończonego orzeczeniem z dnia [...].09.1954 r. Obydwa postępowania dotyczyły wywłaszczenia nieruchomości pod tożsamą inwestycję, były prowadzone wobec szeregu właścicieli posiadających nieruchomości. Tak więc brak jest podstaw do stwierdzenia aby doszło do rażącego naruszenia prawa w związku z treścią § 4 ust. 5 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania z dnia [...].11.1949 r., albowiem z akt wynika, że ten sam wykonawca miał nabyć szereg nieruchomości należących do różnych właścicieli (wskaznych w orzeczeniu z [...].09.1954 r i z [...].06.1965 r.).

Zasadne było również stanowisko Ministra, który ocenił, że brak szczegółowego odniesienia się w orzeczeniu z dnia [...].06.1965 r. do sprzeciwów T. S. (sformułowanych m in. w pismach z dnia 12.01.1954 r., z dnia 04.03.1954 r., z dnia 05.11.1954 r.) wprawdzie stanowi naruszenie przepisów dekretu wywłaszczeniowego, jednak nie miało ono charakteru rażącego. Zwrócić należy uwagę, że w treści zakwestionowanego orzeczenia organ wywłaszczeniowy, podał szczegółowe uzasadnienie prawne wywłaszczenia, wyjaśniając stronom okoliczność posiadania legitymacji inwestora do wstępowania o nabycie nieruchomości w trybie przepisów dekretu, bezskuteczności prowadzonych negocjacji z właścicielem, w wyniku czego doszło do zgłoszenia wniosku wywłaszczeniowego, jak również zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym i udziału w rozprawie. Trafnie Minister wskazał, że organ wywłaszczeniowy, wobec pojawiających się zarzutów próbował wyjaśnić właścicielowi nieruchomości zasadność i konieczność wywłaszczenia nieruchomości przeznaczonej dla realizacji narodowego planu gospodarczego, na gruncie ówcześnie obowiązujących przepisów wywłaszczeniowych, które znajdowały zastosowanie w sprawie, tj. na gruncie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Tym samym prawidłowa jest ocena organu nadzoru, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 21 ust. 2 pkt 3 dekretu.

Zasadnie również organ uznał, że wskazanie w treści orzeczenia z dnia [...].06.1965 r. zmarłego T. S. jako właściciela nieruchomości nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Jak wynika z akt sprawy orzeczenie z dnia [...].06.1965 r. zostało doręczone Z. S. (żonie zmarłego) w dniu 18.06.1965 r. Sąd orzekający w sprawie podziela pogląd, że nie stanowi rażącego naruszenia prawa skierowanie decyzji do osoby zmarłej w przypadku, gdy jej spadkobiercy zostali uwzględnieni przez organ w prowadzonym postępowaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.09.2018 r. sygn. akt I OSK 2256/16, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.06.2013 r. sygn. akt II OSK 383/12, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17.11.2010 r. sygn. akt I OSK 129/10, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto jak słusznie zauważył organ, w dacie wydania kontrolowanego orzeczenia w księdze wieczystej [...]tom II wyk. I. 46 oraz księdze wieczystej [...] tom II wyk. 1.47 jako właściciel był ujawniony T. S., który zmarł w dniu 24.04.1965 r., lecz jego następcy prawni nie ujawnili przysługujących im praw w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości (postępowanie spadkowe przeprowadzono dopiero 1991 r.). Tak więc prawidłowe jest stanowisko organu, że wywłaszczana nieruchomość miała nieuregulowany stan prawny. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że przedmiotem zakwestionowanego orzeczenia była nieruchomość, a istota tego orzeczenia polegała na ukształtowaniu stanu prawnego tej nieruchomości przez odjęcie prawa własności jej właścicielowi (ewentualnie współwłaścicielom) i przeniesieniu go na Skarb Państwa. Zgodnie z art. 40 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. orzeczenie o wywłaszczeniu przenosiło prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie (w tej dacie właściciel żył). Orzeczenie to stało się podstawą ujawnienia prawa Skarbu Państwa w księdze wieczystej. Tak więc zasadne wskazał Minister, że skutek prawny orzeczenia wywłaszczeniowego następował niezależnie od tego, kto był rzeczywistym właścicielem danej nieruchomości w chwili orzekania.

Z powyższych względów nie zasługują na uwzględnienie zarzuty sformułowane w pkt 1 a, b, c, i 2 b skargi.

Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo i wnikliwie przeprowadził postępowanie dowodowe. Prawidłowo również i zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 kpa swoje stanowisko uzasadnił, w tym to w zakresie umorzenia postępowania jaki i odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia na podstawie art. 156 § 1 kpa. W toku niniejszego postępowania organ nadzoru zasadnie wskazał na brak zaistnienia wad określonych art. 156 § 1 kpa., a tym samym nie doszukał się podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.