Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 253/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116 par. 1 pkt 1 lit. a) i b)
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 253/24 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 czerwca 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.), Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Protokolant: st. sekr. sąd. Renata Trojnar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2024 roku, sprawy ze skargi A.R., na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, z dnia 21 grudnia 2023 roku Nr 1201-IEW-2[1].4123.33.2023.10, w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług, skargę oddala.


UZASADNIENIE

Spółka N. Sp. z o. o. (zwana dalej Spółką) powstała na mocy umowy zawartej w formie aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z 10.07.2009r. Spółka została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 6.10.2009r. pod nr [...]. W KRS Spółki jako przedmiot przeważającej działalności przedsiębiorcy wskazano działalność agencji reklamowych.

W dniu 4.04.2018r., reprezentowana przez Skarżącego A. R. jako członka zarządu spółka D. Sp. z o.o. zakupiła 90 udziałów w kapitale zakładowym N. Sp. z o. o. o łącznej wartości nominalnej 45000,00 zł (kapitał zakładowy spółki wynosił 50000,00 zł), a powyższe potwierdza wpis nr [...] z 5.09.2018r. do KRS Spółki.

Jak wynika z akt sprawy, zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2018r. powstały w związku ze złożeniem przez Spółkę do Urzędu Skarbowego Kraków - Podgórze deklaracji VAT-7K, odpowiednio za I kwartał 2018r. 25.04.2018r. z wykazaną kwotą do zapłaty 8855,00 zł oraz za II kwartał 2018r. 25.07.2018r. z wykazaną kwotą do zapłaty 60,00 zł. Należy wskazać, że w postępowaniu egzekucyjnym dot. zaległości za I kwartał 2018r. wyegzekwowano kwotę w 292,80 zł, a pozostała do uregulowania kwota wynosi 8562,20 zł.

Wobec braku zapłaty w całości zobowiązania podatkowego za ww. okresy rozliczeniowe. Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków - Podgórze 8.06.2018r., działając jako wierzyciel do zaległości w podatku od towarów i usług za I kwartał 2018r. wystawił tytułu wykonawczy nr 1210-SEW-I.723.4516.2018, a Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków - Stare Miasto, działając jako wierzyciel do zaległości w podatku od towarów i usług za II kwartał 2018r. 26.09.2018r. wystawił tytuł wykonawczy nr 1210-SEW-I.723.7363.2018.

Po zmianie adresu siedziby Spółki na: ul. [...],[...] K. (wpis nr [...] z 1.09.2020r. do KRS Spółki), właściwym organem egzekucyjnym został Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Nowa Huta.

Organ egzekucyjny podjął czynności zmierzające do wyegzekwowania od Spółki należności, jednakże nie udało się wyegzekwować zaległości w całości, a do zapłaty pozostała kwota zobowiązania podatkowego z tytułu podatku VAT za I kwartał 2018r. w wysokości 8562,20 zł oraz z tytułu podatku VAT za II kwartał 2018r. w wysokości 60 zł.

W związku z powyższym, organ egzekucyjny tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków - Nowa Huta postanowieniem nr 1209-SEE.7113.1.10.2023.1 z 23.01.2023r. dot. zaległości w podatku od towarów i usług za II kwartał 2018r. oraz postanowieniem nr 1209-SEE.7113.1.103.2023.2, z 20.03.2023r. dot. zaległości w podatku od towarów i usług za I kwartał 2018r. - umorzył prowadzone postępowania egzekucyjne.

Następnie, Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków - Nowa Huta postanowieniem nr 1209-SEW.4123.15.2023.3 z 28.04.2023r. (doręczonym 22.05.2023r.) wszczął postępowanie w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za I kwartał 2018r. i II kwartał 2018r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego.

Postępowanie zakończono wydaniem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków - Nowa Huta decyzji z 8.08.2023r. nr 1209-SEW.4123.15.2023.13 orzekającej o odpowiedzialności Skarżącego jako osoby trzeciej, za zaległości podatkowe ww. spółki, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez Skarżącego obowiązków prezesa zarządu tj. zaległości w podatku od towarów i usług za I kwartał 2018r. w wysokości 8562,20 zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 8.08.2023r. w wysokości 4544,00 zł oraz za II kwartał 2018r. w wysokości 60,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 8.08.2023r. w wysokości 31,00 zł wraz z kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 13,80 zł. Decyzja ta została doręczona 24.08.2023r.

Od ww. decyzji pismem z 7.09.2023r. Skarżący złożył za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Nowa Huta odwołanie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie.

W złożonym odwołaniu Skarżący zarzucił organowi 1 instancji naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (aktualnie: t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm.; dalej jako o.p.) "poprzez błędne przyjęcie, że Odwołujący nie wykazał braku winy w niezgłoszeniu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, podczas gdy Odwołujący się wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki było spowodowane wyłącznie okolicznościami, za które Odwołujący się winy nie ponosi." W uzasadnieniu odwołania Skarżący podniósł, że mimo dołożenia należytej staranności przy badaniu sytuacji finansowej Spółki przed objęciem przez Skarżącego stanowiska prezesa zarządu, Skarżącemu nie udało się poznać rzeczywistego stanu majątku Spółki. Nie udało się tego Skarżącemu również ustalić po objęciu tej funkcji, dlatego też Skarżący nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości, mając świadomość, że "wskazywane tam informacje są niekompletne lub mogą z dużym prawdopodobieństwem okazać się nieprawidłowe"'. Skarżący stwierdził, że nie miał i nadal nie ma rzeczywistej możliwości złożenia kompletnego wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki.

W związku z powyższym Skarżący wniósł "o zmianę zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie, że nie ponosi odpowiedzialności za zaległości Spółki w podatku od towarów i usług za I kwartał 2018r. i II kwartał 2018r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie".

Skarżący wniósł także o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania Skarżącego "w charakterze strony" na okoliczności wskazane w odwołaniu, w szczególności wskazujące na brak winy Skarżącego oraz brak możliwości zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, a także o zawieszenie postępowania w sprawie "do czasu prawomocnego zakończenia postępowania toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie wywołanego skargą Spółki na postanowienie z 10.05.2023r. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, którym to postanowieniem utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego"

Organ postanowieniem z 18.10.2023r. nr 1201-IEW-2[1].4123.33.2023.3 (doręczonym 6.11.2023r.) odmówił zawieszenia postępowania odwoławczego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z 30.11.2023r. nr 1201 -IEW-1 [1 ].4123.36.2023.2 utrzymał ww. postanowienie w mocy.

Po rozpatrzeniu ww. odwołania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie decyzją z 21.12.2023r. nr 1201-IEW-2[1].4123.33.2023.10 (doręczoną 11.01.2024r.) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków - Nowa Huta z 8.08.2023r. nr 1209-SEW.4123.15.2023.13 orzekającą o odpowiedzialności Skarżącego jako osoby trzeciej, za zaległości podatkowe Spółki, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez Skarżącego obowiązków prezesa zarządu tj. zaległości w podatku od towarów i usług za:

1. I kwartał 2018r. w wysokości 8562,20 zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 8.08.2023r. w wysokości 4544,00 zł,

2. II kwartał 2018r. w wysokości 60,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 8.08.2023r. w wysokości 31,00 zł wraz z kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 13,80 zł (łączna kwota do zapłaty wynosi 13211,00 zł).

Organ II instancji postanowieniem z 21.12.2023r. nr 1201-IEW- 2[1].4123.343.2023.11 (doręczonym 11.01.2024r.) odmówił przeprowadzenia wnioskowanego przez Skarżącego dowodu. Organ II instacji podtrzymał w całości ustalenia faktycznie poczynione przez organ I instancji i przyjął je za własne. Zaakceptował również ocenę stanu faktycznego z punktu widzenia jej zgodności z kryteriami odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki.

Decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 21.12.2023r. nr 120MEW- 2[1].4123.33.2023.10 pismem z 12.02.2024r. została w całości zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

W złożonej skardze zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie art. 192 w zw. z art. 120 w zw. z art. 121 § 1 o.p. poprzez bezzasadne przyjęcie, że Skarżący nie skorzystał z możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie zebranego w sprawie materiału dowodowego, podczas gdy Skarżący w 20.12.2023r. (a więc z zachowaniem terminu) nadał przesyłką poleconą na adres Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie pismo zawierające jego wypowiedzenie się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, zatytułowane: "Pismo Strony. Stanowisko końcowe oraz wnioski dowodowe", z którym to pismem Organ II instancji nie zapoznał się przed wydaniem zaskarżonej decyzji;

2. naruszenie art. 122 w zw. z art. 187 § 1 o.p. poprzez przedwczesne wydanie zaskarżonej decyzji, bez uprzedniego zapoznania się przez organ II instancji z wypowiedzeniem się Skarżącego w przedmiocie zebranego materiału dowodowego, jak również z dowodami, które Skarżący załączył do przedmiotowego pisma;

3. naruszenie art. 188 o.p. poprzez bezzasadne zaniechanie przeprowadzenia dowodu żądanego przez Skarżącego pismem z 20.12.2023r., w sytuacji, gdy przedmiotem wnioskowanego dowodu były istotne dla sprawy okoliczności dotyczące braku winy Skarżącego — a to w sytuacji, gdy okoliczności te nie zostały stwierdzone wystarczające innym dowodem, lecz przeciwnie — w momencie złożenie wniosku dowodowego organ II instancji ustalił niekorzystny dla Skarżącego stan faktyczny;

4. naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie, a to wskutek przyjęcia przez organ II instancji, że okoliczności ustalone w postępowaniu podatkowym nie przesądzają o tym, iż Skarżący nie ponosi winy za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki.

Mając na względzie powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości "ze względu na naruszenie przez Organ II instancji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy".

Ponadto w skardze Skarżący wniósł "o dopuszczenie w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: "PPSA") dowodów z dokumentów.

Dodatkowo "działając na podstawie art. 61 § 3 zd. 1 in media PPSA" Skarżący wniósł "o wstrzymanie wykonania zaskarżonej Decyzji, w całości — w razie braku takiego wstrzymania przez Organ II instancji na podstawie art. 61 § 2 pkt 1) PPSA — ze względu na to, że jej wykonanie przed dniem wydania wyroku spowoduje wyrządzenie Skarżącemu znacznej szkody."

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem nr 1201- IEW- 2[1].492.6.2024.5 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tak rozumianej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano normy prawa materialnego. Uchylenie zaskarżonego aktu w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy organy podatkowe skutecznie wykazały przesłanki pozytywne warunkujące solidarną odpowiedzialność strony, jak również i tego czy skarżący uwolnił się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki wskazując na istnienie w sprawie okoliczności zwalniających go z tej odpowiedzialności.

Zgodnie z art. 107 § 1 o.p., w przypadkach i w zakresie przewidzianych w rozdziale 15 (zatytułowanym "Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich"), za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Z § 2 pkt 2 i pkt 4 tego artykułu wynika zaś, że o ile dalsze przepisy wskazanego rozdziału nie stanowią inaczej, osoby trzecie odpowiadają również za odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych (pkt 2) oraz koszty postępowania egzekucyjnego (pkt 4).

W myśl art. 108 § 1. o.p. o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji. Postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed dniem doręczenia decyzji określającej o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta (art. 108 § 2 pkt 2 lit. b) o.p.). Postępowanie to nie może także zostać wszczęte przed dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego - w przypadku, o którym mowa w § 3 (art. 108 § 2 pkt 3 o.p ). Egzekucja zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej może być wszczęta dopiero wówczas, gdy egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub w części bezskuteczna (art. 108 § 4 o.p.).

Podkreślenia wymaga, że rolą organów podatkowych jest wykazanie: istnienia zaległości podatkowej spółki (art. 116 § 1 o.p.), okoliczności pełnienia przez daną osobę obowiązków członka zarządu w czasie, w którym upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego i zobowiązanie to przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową (art. 116 § 2 o.p.) oraz bezskuteczności egzekucji względem samej spółki (art. 116 § 1 o.p.).

Z kolei rzeczą osoby, na którą organ zamierza przenieść odpowiedzialność, jest wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo że niezgłoszenie takiego wniosku wynika z przyczyn niezawinionych przez członka zarządu (art. 116 § 1 pkt 1), albo w końcu, że istnieje mienie, z którego organ może zaspokoić zaległości spółki w znacznej części (art. 116 § 1 pkt 2 o.p.).

Obciążenie członków zarządu obowiązkiem wykazania przesłanek negatywnych przeniesienia na nich odpowiedzialności za zaległości podatkowe zarządzanych przez nich spółek nie pozostaje w sprzeczności z zasadami ogólnymi postępowania podatkowego, a w szczególności z określoną w art. 122 o.p. zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Nie jest to także sprzeczne z art. 187 § 1 o.p., w myśl którego organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Cytowane przepisy określają zasadę dotyczą wszystkich tych postępowań, w których ciężar dowodzenia wszystkich okoliczności istotnych dla ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia podatkowego leży po stronie organów podatkowych. Przepis art. 116 § 1 o.p. określa wyjątek od tej zasady i jest przepisem szczególnym. Odmienne rozłożenie ciężaru dowodu w tym szczególnym postępowaniu, jakim jest postępowanie w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki wobec osób trzecich, poza wyraźnym uzasadnieniem normatywnym ma także oczywiste uzasadnienie celowościowe. Skoro jedną z przesłanek negatywnych jest brak winy w niezgłoszeniu w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, tylko zainteresowany członek zarządu spółki może powołać się na wystąpienie w sprawie szczególnych okoliczności dotyczących jego osoby świadczących o braku winy, których ani organ podatkowy, ani osoby postronne z natury rzeczy znać nie mogą.

Skoro także jedną z przesłanek negatywnych przeniesienia odpowiedzialności jest wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja jest możliwa, niepodobieństwem jest przypisywanie tego obowiązku organowi podatkowemu, ponieważ gdyby organ ten miał wiedzę o istnieniu takiego mienia, nie mógłby stwierdzić, że egzekucja wobec spółki jest bezskuteczna, lecz miałby obowiązek prowadzenia egzekucji także z takiego mienia; w konsekwencji nie byłaby spełniona jedna z przesłanek pozytywnych odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki.

Jeżeli jednak organy podatkowe dysponują dowodami, wskazującymi na istnienie którejkolwiek z przesłanek wykluczających odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, mają obowiązek dowody te uwzględnić w rekonstrukcji prawnopodatkowego stanu faktycznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 807/17 - wszystkie wyrok sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Zgodnie z aktami sprawy, prawidłowe jest stanowisko organu, że skarżący w okresie płatności zobowiązań podatkowych objętych zaskarżoną decyzją pełnił funkcję członka zarządu spółki. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżący funkcje tę pełnił od

5 kwietnia 2018 r. kiedy został powołany na funkcję prezesa zarządu spółki, do nadal (na dzień wydania decyzji organu odwoławczego).W konsekwencji, pierwsza przesłanka pozytywna określona w art. 116 § 1 o.p. została spełniona.

Przechodząc do kolejnej pozytywnej przesłanki odpowiedzialności skarżącego wskazać trzeba, że dla stwierdzenia zaistnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji na gruncie odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych konieczne jest przede wszystkim wszczęcie egzekucji. Z kolei samo pojęcie "bezskutecznej egzekucji" nie zostało zdefiniowane ani w przepisach prawa podatkowego, ani w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym (administracyjnym czy kodeksie postępowania cywilnego). Bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 116 § 1 o.p. oznacza, że w wyniku wszczęcia i przeprowadzenia przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku spółki nie doszło do przymusowego zaspokojenia wierzyciela. Pod pojęciem bezskutecznej egzekucji należy zatem rozumieć sytuację, w której nie ma wątpliwości, że nie zachodzi możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku spółki.

W nn. sprawie organ wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków - Nowa Huta postanowieniami nr 1209-SEE.7113.1.10.2023.1 z 23.01.2023r. oraz nr 1209- SEE.7113.1.103.2023.2 z 20.03.2023r. umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone do zaległości Spółki w podatku od towarów i usług za I kwartał i II kwartał 2018r., co przesądza o bezskuteczności egzekucji i braku zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności. W ocenie Sądu, na podstawie powyższych ustaleń, organ trafnie wywiódł, że spełniona została przesłanka pozytywna warunkująca orzeczenie odpowiedzialności osoby trzeciej.

W tym miejscu należy podnieść kwestię występowania przesłanek egzoneracyjnych w rozstrzyganej sprawie. W tym zakresie należy wyjaśnić, kiedy członek zarządu spółki kapitałowej dla uwolnienia się od odpowiedzialności powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Ponieważ o.p. zagadnienia tego nie reguluje, sięgnąć należy do odpowiednich przepisów ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 z późn. zm., zw. dalej: p.u.n.) Zgodnie z tą ustawą, upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10). Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust. 1). Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (art. 11 ust. 2). Dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (art. 21 ust. 1). Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami (art. 21 ust. 2). Każda z dwóch przyczyn ogłoszenia upadłości wskazanych w art. 11 ust. 1 i 2 p.u.n. ma samodzielny charakter. Dla określenia stanu niewypłacalności osoby prawnej istotne jest zarówno to, czy nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 p.u.n.), jak i to, czy jej zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (art. 11 ust. 2 p.u.n.). W konsekwencji zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości, a tym samym obliguje każdego, kto ma prawo reprezentować dłużnika będącego osobą prawną do zgłoszenia w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości nie później niż terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (por. wyrok NSA z 11 kwietnia 2018 r, II FSK 891/16).

Stan niewypłacalności Spółki wystąpił z uwagi na zaprzestanie płacenia zobowiązań względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez Spółkę za miesiąc czerwiec 2017r. (termin płatności: 17 lipca 2017r.). Akta sprawy potwierdzają, że Spółka generowała kolejne zaległości z tytułu nieuregulowanych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące lipiec i sierpień 2017r., a także z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2017r., podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu pobranych a niewpłaconych zaliczek od wynagrodzeń pracowników za miesiące od marca do sierpnia 2018r., luty i kwiecień 2018r. oraz podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2018r. (m.in. lista zaległości z odsetkami obliczonymi na dzień 8.08.2023r. w aktach sprawy). A zatem Spółka długotrwale nie uiszczała swoich wymagalnych zobowiązań co najmniej od lipca 2017r., czego dowodzi utrzymywanie się tego zadłużenia przez następne lata oraz niemożność wyegzekwowania przez organ egzekucyjny zaległości podatkowych. Spełnienie przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p. wymagało złożenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości.

W decyzji Organu II instancji z 21.12.2023r. prawidłowo wskazano, że w czasie kiedy Skarżący objął funkcję prezesa zarządu Spółki istniała podstawa do zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki, czego Skarżący nie uczynił. Wniosek taki nie został złożony "we właściwym czasie" tj. w terminie 30 dni od zaistnienia stanu niewypłacalności Spółki, a także w terminie 30 dni od objęcia przez Skarżącego stanowiska prezesa zarządu Spółki. Do sądu rejonowego w ogóle nie zgłoszono wniosku, a faktu tego Skarżący również nie kwestionuje w złożonej skardze. Tym samym przesłanka uwalniająca, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p. nie ziściła się w przedmiotowej sprawie.

Następnie należy odnieść się do przesłanki egzoneracyjnej dot. braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że wina w ujęciu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. to zarówno wina umyślna i związana z nią świadomość istnienia wymagalnych zobowiązań podatkowych, jak i wina nieumyślna w postaci niedbalstwa, które zakłada brak świadomości ale opiera się na powinności i możliwości przewidywania istnienia wymagalnych zobowiązań podatkowych w takim rozmiarze, który powoduje konieczność wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, a rozważając kryterium winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 stycznia 2023 r., sygn. akt III FSK 1633/21).

Zdaniem Sądu Skarżący, który objął stanowisko prezesa spółki, powinien wraz z objęciem nowej roli, zgodnie z przyjętym obiektywnym miernikiem staranności, posiadać informacje pozwalające na ocenę sytuacji majątkowej Spółki oraz identyfikację jej ewentualnych zaległości podatkowych. Skarżący winien był zapoznać się z wszelką dostępną dokumentacją Spółki i żądać od M. T. - ówczesnego prezesa zarządu Spółki - przedłożenia sprawozdania finansowego za 2017 rok, tym bardziej, iż termin do sporządzenie tego sprawozdania upływał 31.03.2018r. Profesjonalizm wymagany od osoby pełniącej funkcję w zarządzie spółki obejmuje również znajomość przepisów powszechnie obowiązujących, w tym zasad prawa upadłościowego. Członkom zarządu powinien być znany na bieżąco stan finansowy spółki i możliwość zaspokojenia długów. Jeśli zarządzający spółką podejmują ryzyko niezłożenia wniosku o upadłość, to muszą czynić to ze świadomością odpowiedzialności z tym związanej i liczyć się z tym, że w przypadku dokonania błędnej oceny sytuacji rodzącej w konsekwencji niemożność zaspokojenia długów przez spółkę, sami będą musieli ponieść subsydiarną odpowiedzialność finansową.

W uzasadnieniu wyroku z 28.04.2017 r. sygn. akt II FSK 981/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził że: "(...)Obejmując funkcję nowy członek zarządu powinien więc w sytuacji niewypłacalności spółki, przedłożyć jej sytuację właściwemu sądowi do oceny. Należy ponadto zauważyć, że po objęciu funkcji członka zarządu osoba należycie dbająca o swoje interesy powinna podjąć odpowiednie kroki, mające na celu zapoznanie się z sytuacją finansową podmiotu, w którego organie wykonawczym ma wolę zasiadać. Podejmując bowiem ryzyko zarządzania spółką mającą kłopoty finansowe, trzeba zdawać sobie sprawę z ewentualnych konsekwencji w razie niepowodzenia w tym zarządzaniu. Należy zatem stwierdzić, że zarówno nieznajomość stanu finansów spółki kapitałowej nie może uzasadniać niezłożenia przez członka zarządu w terminie wniosku o upadłość, jak również o braku winy w działaniach członka zarządu nie może również świadczyć okoliczność, że stan niewypłacalności powstał wcześniej, czyli przed objęciem funkcji członka zarządu, gdyż odpowiednie kroki prawne powinien on w takim przypadku podjąć już po objęciu swojej funkcji {...)". Sąd zgadza się z powyższym w zakresie dot. rozstrzyganej sprawy.

W odwołaniu Skarżący podniósł, iż przed objęciem funkcji prezesa zarządu badanie sytuacji finansowej Spółki w oparciu o dostępne dane dawało Skarżącemu jasny obraz, że sytuacja ta była dobra, jednak już po objęciu tej funkcji Skarżący ustalił, że niekompletna dokumentacja finansowa uniemożliwiała sporządzenie prawidłowego i rzetelnego sprawozdania finansowego, a sytuacja finansowa była gorsza niż się Skarżący spodziewał. Natomiast w złożonej skardze Skarżący wskazuje, iż gdyby uzyskał pełen wgląd w sytuację finansową Spółki, to jest otrzymał rzetelną informację o stanie majątkowym Spółki od ustępującego prezesa zarządu — M. T., jak również uzyskał wgląd w dokumenty finansowe Spółki, to najprawdopodobniej nie wyraziłby zgody na objęcie stanowiska prezesa zarządu. Zatem Skarżący wprost potwierdza, że decyzja o objęciu przez Skarżącego stanowiska prezesa zarządu Spółki była ryzykowna i nieprzemyślana, a uzyskana wówczas przez Skarżącego wiedza na temat sytuacji finansowej i majątkowej Spółki nie była wystarczająca do podjęcia racjonalnej decyzji o wejściu z skład zarządu Spółki. Brak rzetelnych informacji o stanie finansów spółki nie stanowi przesłanki egzoneracyjnej, ponieważ każdy członek zarządu ma prawo i obowiązek zapoznania się z sytuacją zarządzanego podmiotu (wyrok WSA w Olsztynie z 27.10.2010r., sygn. akt I SA/OI 583/10).

Akta sprawy potwierdzają, że pismem z 22.11.2023 r. (doręczonym 13.12.2023 r.) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie zawiadomił Skarżącego o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie oraz wypowiedzeniem się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Z akt sprawy wynika również, że w dniu 22.12.2023 r. wpłynęło do organu II instancji pismo Skarżącego z dnia 20.12.2023 r. (nadane w urzędzie pocztowym 20.12.2023 r.), w którym Skarżący zwrócił się o włączenie do materiału dowodowego kopii przedłożonych dokumentów oraz o uwzględnienie tych dokumentów na okoliczność braku winy Skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. W piśmie Skarżący po raz kolejny podnosi, że braki w dokumentacji uniemożliwiły przygotowanie sprawozdań finansowych i złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Do pisma załączone zostały postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie, XI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego o umorzeniu postępowań przymuszających wobec zarządu Spółki, wszczętych wobec niezłożenia sprawozdania finansowego za lata obrotowe 2017 i 2018. Skarżący w ww. piśmie podtrzymał podniesioną w odwołaniu argumentację, że nie ponosi winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, gdyż braki w dokumentacji finansowej Spółki uniemożliwiły Skarżącemu złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Jednakże sposób rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej złożenia sprawozdania finansowego w sądzie rejestrowym nie ma znaczenia dla odpowiedzialności członków zarządu. Jak wskazano bowiem wyżej skarżący powinien zadbać o otrzymanie stosownej dokumentacji w dacie nabywania udziału w spółce i obejmowania funkcji członka zarządu.

Subiektywne przekonanie Skarżącego, iż wniosek byłby niekompletny - a zatem Skarżący nie mógł go złożyć - nie stanowi o realizacji przesłanki wskazanej w art. 116 § 1 pkt 1 lit.b. o.p. Nadmienić należy, że przepis art. 116 § 1 pkt 1 lit.b. o.p. nie uzależnia zaistnienia przesłanki odstąpienia od orzeczenia o odpowiedzialności za zobowiązania spółki członka zarządu od sposobu rozstrzygnięcia przez sąd wniosku o

ogłoszenie upadłości, co do jego zasadności. W istocie znaczenie ma tu zatem samo zgłoszenie wniosku. W świetle rozstrzyganej sprawy, jak wyżej opisano, wbrew podniesionym zarzutom okoliczności te nie realizują przesłanki egzoneracyjnej wskazanej w art. 116 § 1 pkt. 1 lit b. o.p.

Odnosząc się do przedstawionych powyżej okoliczności Sąd stwierdza, iż nie zaistniała przesłanka egzoneracyjna wskazana w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p.

Trzeba także podkreślić, że Skarżący nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym możliwość uwolnienia się przez członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, istnieje wówczas, gdy wskaże on istnienie takiego majątku spółki, z którego egzekucja jest faktycznie możliwa, co w praktyce oznacza, że egzekucja ta musi być realna do przeprowadzenia i skutkująca zaspokojeniem wierzyciela (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2021 r., III FSK 3552/21). Tak więc tylko realnie istniejące mienie, dokładnie zidentyfikowane i istniejące w momencie, w którym toczy się postępowanie dotyczące przeniesienia odpowiedzialności, wypełnia przesłankę zwalniająca od odpowiedzialności.

W rozpatrywanej sprawie Skarżący nie wskazał majątku spółki, z którego egzekucja byłaby skuteczna i prowadziłaby do zaspokojenia wierzyciela.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

-----------------------

Sygn. akt I SA/Kr 253/24

14