Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1019/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 a § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 115 ust. 1, art. 112 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1242/21 w sprawie ze skargi T. B. i J. B. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 5 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wywłaszczenia nieruchomości 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2) zasądza od T. B. i J. B. solidarnie na rzecz Wojewody Śląskiego kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1242/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi T. B. i J. B., uchylił postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 5 sierpnia 2021 r. oraz poprzedzające je postanowienie Starosty Będzińskiego z dnia 22 czerwca 2021 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wywłaszczenia nieruchomości.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2021 r., uzupełnionym pismem z dnia 15 czerwca 2021 r. do Starostwa Powiatowego w Będzinie wpłynął wniosek skarżących w sprawie "wydania decyzji/ postanowienia" w przedmiocie:

1) przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego w całości obejmującym działkę położoną w R., gmina [...], oznaczoną nr [...];

2) wypłaty stosownego odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, albowiem korzystnie z niej lub z jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone lub;

3) przyznania nieruchomości zamiennej wobec nieruchomości, która w całości bądź w części utraciła swoje znaczenie i względem której korzystanie stało się utrudnione, a wręcz niemożliwe do zrealizowania.

Starosta Powiatu Będzińskiego postanowieniem z dnia 22 czerwca 2021 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wywłaszczenia ww. nieruchomości, ustalenia z tego tytułu odszkodowania i przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w niniejszej sprawie istnieje podstawa do odmowy wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego bowiem na części spornej nieruchomości istnieje droga powiatowa – ul. [...], a ponadto wniosek w przedmiocie wywłaszczenia złożyła osoba do tego nieuprawniona.

Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący.

Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podzielając stanowisko organu I instancji, że brak jest podstaw dla uruchomienia postępowania administracyjnego.

Skargę na wskazane postanowienie wnieśli skarżący, zarzucając naruszenie art. 7 K.p.a., art. 9 K.p.a. oraz art. 64 § 2 w zw. z art. 61a K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględniając skargę w pierwszej kolejności odniósł się do postanowienia wydanego przez organ I instancji. Zdaniem Sądu jego analiza pozwala stwierdzić, że postanowienie to nie zawiera jednego z obligatoryjnych wymogów stawianych prawidłowo wydanemu rozstrzygnięciu, a mianowicie nie zawiera wskazania jego adresata. Jedynie w rozdzielniku skarżący zostali wymienieni jako adresaci rozstrzygnięcia, ale to nie jest równoznaczne ze wskazaniem, że rozstrzygnięcie to dotyczy ich sytuacji normatywnej. Sąd stwierdził, że w oparciu dopiero o treść uzasadnienia można wnioskować, że przedmiotowe postanowienie rozstrzygało o sytuacji prawnej skarżących. Taka treść postanowienia, w ocenie Sądu oznacza, że nie spełnia ono wszystkich elementów wymaganych od aktu administracyjnego, ponieważ obok wskazania organu administracji podejmującego rozstrzygnięcie, osnowy tego postanowienia i podpisu osoby uprawnionej do jego wydania, konieczne jest określenie strony lub stron. Skoro postanowienie to nie zawiera oznaczenia strony rozstrzygnięcia w rozumieniu podmiotu, którego praw dotyczy, to tym samym nie może być uznane za prawidłowe i wydane w zgodzie art. 124 § 1 K.p.a. i tym samym wyczerpuje znamiona stwierdzenia nieważności jako wydane z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi na fakt, że w rozdzielniku tego postanowienia i w treści uzasadnienia wskazano adresatów wydanego postanowienia, a to oznacza, że wystarczającym jest uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Na marginesie zauważono, że organ odwoławczy nie dostrzegł występującej ułomności w postanowieniu organu I instancji i nie odniósł się do niej w swoim rozstrzygnięciu.

Ponadto Sąd wskazał, że w kontekście rozpoznawanej sprawy należy mieć na uwadze postanowienia art. 8 i art. 9 K.p.a. Skarżący domagają się od organu I instancji usunięcia uchybienia, które powstało przy współudziale organu I instancji, albowiem skarżący od tegoż organu nabyli nieruchomość, która okazała się być drogą oraz rowem melioracyjnym. Po ujawnieniu się tej okoliczności skarżący wystąpili do organu o rozwiązanie zaistniałej sytuacji. Działania natomiast, które podejmuje organ I instancji i które zostały zaaprobowane przez organ odwoławczy, zdaniem Sądu, nie uwzględniają postanowień art. 8 K.p.a., jak również nie mają wiele wspólnego z zasadą demokratycznego państwa prawa sformułowaną w art. 2 Konstytucji RP.

W konsekwencji Sąd uznał, że organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia podstawowych zasad funkcjonowania państwa prawa i działań wobec obywatela, a tym samym postanowień art. 8 K.p.a. Ponadto brak jest ze strony obu organów informacji dla stron tego postępowania o działaniach, które mają podjąć aby nie poniosły szkody z tytułu nieznajomości prawa. W ocenie Sądu okoliczność ta wyczerpuje przesłankę naruszenia postanowień art. 9 K.p.a.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że samo wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego posiada umocowanie w treści obowiązujących regulacji prawnych i w tym zakresie przywoływane organy nie dopuściły się naruszenia prawa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Śląski, zarzucając:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie art. 124 § 1 K.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że brak wyraźnego oznaczenia stron w postanowieniu organu I instancji powoduje konieczność uchylenia postanowień, tymczasem strony zostały wskazane jako właściciele działki i takie wskazanie stron nie miało istotnego wpływu na bieg sprawy;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie art. 10 K.p.a. przez jego niezastosowanie i nieutrzymanie w mocy porozumień mimo braku naruszenia praw stron, które przez całe postępowanie aktywnie w nim uczestniczyły;

3) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez błędne ustalenie, że organ naruszył art. 8 K.p.a. oraz art. 2 Konstytucji RP nie rozpoznając całości kontekstu normatywnego sprawy i tym samym uchylił zaskarżone postanowienia.

Wskazując na powyższe podstawy skarżący kasacyjnie wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz wydanie orzeczenia reformatoryjnego w trybie art. 188 P.p.s.a. oddalającego skargę, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach na zasadzie art. 185 P.p.s.a.;

2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest zasadna.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a, na podstawie którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględnił skargę stanowi, że decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że w pojęciu "innych naruszeń przepisów postępowania" nie mieszczą się zarówno naruszenia prawa procesowego uzasadniające wznowienie postępowania administracyjnego, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., jak i kwalifikowane naruszenia prawa procesowego stanowiące podstawę stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia (art. 156 § 1 K.p.a.). Przepis ten odnosi się natomiast do takich naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które mogą mieć "istotny wpływ na wynik sprawy" i tylko takie naruszenia przepisów postępowania uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego materialnego lub procesowego (por. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, WK 2016 r., uwaga 21 do art. 145; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2015 r. sygn. akt II OSK 566/14 oraz z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1808/17). W tym kontekście mówi się także o uprawdopodobnieniu możliwości odmiennego wyniku sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 62/13, z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 160/13 oraz z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt II FSK 1224/13). Warunkiem uchylenia rozstrzygnięcia organów administracji z powyższego powodu jest zatem ustalenie, że stwierdzone naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd, uchylając decyzję na tej podstawie, winien wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 407/05, oraz J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011, uwaga 6 do art. 145).

W kontekście powyższych rozważań zasadnie skarżący kasacyjnie zarzucił, że w rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło naruszenie art. 124 § 1 K.p.a., dające Sądowi I instancji podstawę do uchylenia kontrolowanych postanowień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Zgodnie z art. 124 § 1 K.p.a., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania lub, jeżeli postanowienie wydane zostało w formie dokumentu elektronicznego, powinno być opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Rację ma zatem Sąd I instancji, który dostrzegł, że w komparycji i sentencji postanowienia organu I instancji zabrakło oznaczenia stron poprzez sprecyzowanie, że adresatem postanowienia jest T. B. i J. B. Jednakże rozstrzygnięcie i uzasadnienie postanowienia stanowią integralną całość w znaczeniu formalnym i materialnym, a więc mając na uwadze treść postanowień wydanych w obu instancjach, słusznie Wojewoda Śląski podniósł, że brak oznaczenia stron w tej części postanowienia nie stanowił naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Tylko taka wada postanowienia, jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach, mogłaby zaś stanowić przesłankę do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Niewątpliwie przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 5 sierpnia 2021 r. utrzymujące w mocy postanowienie Starosty Będzińskiego z dnia 22 czerwca 2021 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wywłaszczenia nieruchomości położonej w R., gmina [...], oznaczonej jako działka nr [...], ustalenia z tego tytułu odszkodowania i przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamienne. Bezspornie postanowienia te zostały wydane w związku ze złożeniem przez T. B. i J. B. wniosku z dnia 19 kwietnia 2021 r., uzupełnionego pismem z dnia 15 czerwca 2021 r., z których treści wynika, że skarżący domagali się m.in. podjęcia przez organ działań zmierzających do wydania decyzji w przedmiocie przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego w całości obejmującym przedmiotową działkę. We wniosku argumentowali, że na części nieruchomości przebiega droga powiatowa (publiczna), rów melioracyjny oraz kanalizacja sanitarna. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji odwoływał się do treści żądania zawartych w ww. pismach, prowadzonej ze skarżącymi korespondencji odnośnie ewentualnego wydzielenia części działki stanowiącej współwłasność stron, a zajętej pod drogę i wykupu nieruchomości w trybie cywilnoprawnym. Ponadto Starosta Będziński stwierdził, że brak jest podstaw materialnoprawnych do wszczęcia postępowania administracyjnego "na wniosek Państwa B." zarówno ze względów podmiotowych (niewłaściwy wnioskodawca) jak i przedmiotowych (cel publiczny, który został już zrealizowany), a skoro postępowanie w sprawie wywłaszczenia nie mogło być wszczęte i prowadzone to bezprzedmiotowe stało się również żądanie przez skarżących wypłaty odszkodowania i przyznanie w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej.

W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie organu I instancji zawarte w postanowieniu z dnia 22 czerwca 2021 r. dotyczyło skarżących, tj. T. B. i J. B. jako współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, co dodatkowo znalazło odzwierciedlenie w rozdzielniku postanowienia bowiem skarżący zostali wymienieni jako adresaci rozstrzygnięcia. Wobec powyższego należało również przyjąć, że niewskazanie adresatów postanowienia w komparycji i sentencji postanowienia organu I instancji nie miało wpływu na wynik sprawy. Uchybienie w tym zakresie nie wpłynęło w jakikolwiek negatywny sposób na realizację uprawnień procesowych stron w niniejszej sprawie. W rezultacie skuteczny okazał się zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 124 § 1 pkt 1 K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, stwierdzając naruszenie przez organy art. 8 i art. 9 K.p.a. i uchylając zaskarżone postanowienie nie wykazał także, aby naruszenia tych przepisów miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik kontrolowanego postępowania, na skutek czego doszło do naruszenia przez ten Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z powołanymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób wskazany w skardze kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie dowiódł, że uchybienie przepisom prawa procesowego było tak istotne, że przy poprawnym ich zastosowaniu brzmienie osnowy postanowienia mogłoby być inne. Sąd I instancji stwierdził ogólnikowo, że działania, które podejmował organ I instancji i które zostały zaaprobowane przez organ odwoławczy nie uwzględniają postanowień art. 8 K.p.a., jak również nie mają wiele wspólnego z zasadą demokratycznego państwa prawa sformułowaną w art. 2 Konstytucji RP. Wyjaśniono także, że po ujawnieniu okoliczności nabycia przez skarżących od organu nieruchomości, na której części znajduje się droga publiczna i rów melioracyjny obowiązkiem organu I instancji było podjęcie działań zmierzających do usunięcia zaistniałej sytuacji.

Podkreślić należy, że art. 9 K.p.a. istotnie nakłada na organy administracji państwowej obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków oraz udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w toku całego postępowania. Jednakże obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania, co w konsekwencji czyniłoby z organu pełnomocnika strony. Zasady ogólne, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, mają wprawdzie chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, lecz nie zwalniają strony z dbałości o własne interesy i nie nakładają na organ obowiązku instruowania strony o wyborze sposobu postępowania, czy też udzielania porad prawnych w każdym, możliwym aspekcie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2518/16 oraz z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 3525/18). Tylko w razie wątpliwości co do charakteru czy intencji pisma wnoszonego przez stronę organ obowiązany jest podjąć niezbędne kroki celem wyjaśnienia tych wątpliwości. Takich obowiązków nie można wywieść również z zawartej w art. 8 § 1 K.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej. Zadaniem organów administracji jest jedynie przekazanie stronie niezbędnych informacji, na podstawie których strona będzie mogła dokonać wyboru i zdecydować o swoich działaniach.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organy udzielały skarżącym niezbędnych informacji, wskazówek i wyjaśnień zgodnie z wymogami art. 9 K.p.a. W piśmie z dnia 19 maja 2021 r. poprzedzającym wydanie postanowienia przez organ l instancji Starosta Będziński przedstawił obowiązujące regulacje prawne dotyczące wywłaszczenia i odszkodowania za nieruchomość, wskazując że ani ustawa z dnia 21 sierpnia 1997. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2020 r., poz. 1990 ze zm.), dalej powoływana jako "u.g.n.", ani ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. z 2020 r., poz. 1219 ze zm.), nie mają w sprawie zastosowania z uwagi na to, że na terenie nieruchomości funkcjonuje droga publiczna (powiatowa). Organ poinformował również, że w sprawie nie zachodzi żaden z przypadków, o których mowa w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r., poz. 1363 ze zm.), wyjaśniając jednocześnie, że rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko na drodze postępowania cywilnego. We wcześniejszej korespondencji proponowano natomiast skarżącym wydzielenie części terenu zajętego pod drogę publiczną, w celu jej wykupu, a zatem organ I instancji wskazywał stronom rozwiązanie zaistniałej sytuacji. W świetle powyższego trudno również zarzucić organom naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej wynikającej z art. 8 K.p.a.

Zauważyć przy tym trzeba, że organy działają w oparciu o przepisy prawa i postępowania ustalone w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz przepisach prawa materialnego i procedują w oparciu o wskazane we wniosku przepisy oraz w żądanym przez stronę trybie. Nie ulega wątpliwości, że we wniosku z dnia 19 kwietnia 2021 r. (data wpływu do organu 20 kwietnia 2021 r.), uzupełnionym pismem z dnia 15 czerwca 2021 r. (data wpływu do organu 17 czerwca 2021 r.) skarżący wystąpili z wnioskiem opartym na podstawie art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tj. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieruchomości usytuowanej w R., gmina [...], oznaczonej nr [...], wskazując że przez nieruchomość której są współwłaścicielami przebiega droga powiatowa, rów odwadniający i kanalizacja sanitarna. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnili, że z tytułu utrzymania działki przez którą przebiega droga publiczna spoczywa na nich w całości obowiązek podatkowy, który w żaden sposób nie obciąża Skarbu Państwa, który jest właścicielem infrastruktury drogowej. Ponadto Starosta oraz Powiatowy Zarząd Dróg w Będzinie przeprowadzał szereg prac, które w ocenie skarżących, stanowią nie tylko naruszenie prawa własności, ale implikują powstanie szkody oraz obniżenie wartości nieruchomości. Treść powyższego wniosku nie nasuwa zatem wątpliwości co do istoty w nim zawartej.

W rozpoznawanej sprawie nie było możliwe wszczęcie takiego postępowania na wniosek skarżących bowiem zgodnie z art. 115 ust. 1 u.g.n., wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego na rzecz Skarbu Państwa następuje z urzędu, a na rzecz jednostki samorządu terytorialnego - na wniosek jej organu wykonawczego. Wszczęcie postępowania z urzędu może także nastąpić na skutek zawiadomienia złożonego przez podmiot, który zamierza realizować cel publiczny. W powołanym przepisie ustawodawca uzależnił dopuszczalność wszczęcia postępowania od woli nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, ewentualnie od zamierzeń dotyczących realizacji celu publicznego, dla którego dana nieruchomość okazała się niezbędna. Skarżący niewątpliwie nie należą do grona podmiotów, o których mowa w art. 115 ust. 1 u.g.n., a zatem uprawnione było stanowisko organów, że żądanie T. B. i J. B. pozbawione było podstaw w znaczeniu podmiotowym. Zasadnym wobec powyższego było wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a K.p.a.

Ponadto, nie było podstaw do wszczęcia na wniosek skarżących postępowania wywłaszczeniowego w oparciu o art. 112 ust. 3 u.g.n., bowiem bezspornie na części nieruchomości został już zrealizowany cel publiczny, tj. znajduje się na niej urządzona droga powiatowa – ul. [...]. Również więc z tych przyczyn niemożliwe było wszczęcia postępowania w przedmiocie wywłaszczenia przedmiotowej działki na wskazany cel publiczny. W konsekwencji, skoro postępowanie wywłaszczeniowe nie mogło zostać wszczęte i prowadzone to również żądanie wypłaty odszkodowania na podstawie art. 128 ust. 1 u.g.n. i przyznanie w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej (art. 131 ust. 1 u.g.n.).

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art.188 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę w związku z dostatecznie wyjaśnioną istotą sprawy. Powyższe dawało podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi, bowiem organ administracji publicznej prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania wobec braku podstaw do rozstrzygnięcia sprawy.

O kosztach postępowania kasacyjnego w pkt 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.