Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1110/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6o ust. 1 i 2;  art. 6q ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 888
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut (spr.), Sędziowie WSA Anna Rotter, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2022 r. nr SKO.F/41.4/230/2022/6185 w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 4 lipca 2022 r. nr SKO.F/41.4/230/2022/6185 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, na podstawie m.in. art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm. - dalej zwana: O.p.), po rozpatrzeniu odwołania J. S. (dalej zwana: strona, skarżąca) od decyzji Wójta Gminy B. z 29 marca 2022 r. nr [...] w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Jako materialnoprawną podstawę decyzji organ wskazał w szczególności przepisy art. 6o ust. 1 i 2, art. 6q ust. 1 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 888 ze zm. – dalej zwana: u.c.p.g.) oraz Uchwały Rady Gminy Bobrowniki:

- nr XXV/334/12 z 28 grudnia 2022 r. w sprawie wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z nieruchomości zamieszkałych położonych na terenie Gminy Bobrowniki,

- nr XVII/209/16 z 28 kwietnia 2016 r. w sprawie terminu, częstotliwości i trybu uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi,

- nr XXIX/276/20 z 26 listopada 2020 r. w sprawie ustalenia stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi,

- nr XXIX/278/20 z 26 listopada 2020 r. w sprawie określenia wzoru deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz warunków i trybu jej składania za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

Decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Z akt sprawy przedłożonych Sądowi wnika, że 25 marca 2013 r. skarżąca złożyła w organie Gminy pierwszą deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, działając jako współwłaściciel nieruchomości położonej pod wskazanym w niej adresem na terenie Gminy B.. W części "D" formularza oświadczyła, że na terenie całej nieruchomości zamieszkują 3 osoby.

W dniu 18 lutego 2022 r. skarżąca złożyła w organie Gminy nową deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, działając jako współwłaściciel nieruchomości położonej pod wskazanym w niej tym samym co wcześniej adresem na terenie Gminy B.. W części "A" formularza podała, że 7 lutego 2022 r. zaistniały zmiany w stosunku do deklaracji poprzedniej, a w części "F" formularza oświadczyła, że na terenie nieruchomości zamieszkują 2 osoby.

W tym samym dniu, tj. 18 lutego 2022 r., D. S. złożył w organie Gminy pierwszą deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, podając, że działa jako współwłaściciel nieruchomości położonej na terenie Gminy B. pod tym samym adresem co skarżąca. W części "F" formularza oświadczył, że na terenie nieruchomości zamieszkuje 1 osoba.

Jednocześnie w piśmie z 17 lutego 2022 r. skarżąca wyjaśniła, że wraz z D. S. są w posiadaniu nieruchomości objętej deklaracją w częściach ułamkowych, tj. po 1/2 części udziałów i każdy dysponuje swoimi udziałami samodzielnie. Jest to budynek mieszkalny składający się z dwóch samodzielnych kondygnacji - dwóch lokali mieszkalnych. Na nieruchomości mieszczą się dwa samodzielne garaże. Nieruchomość, budynek i garaż są umownie podzielone między współwłaścicieli, tj. każdy ze współwłaścicieli otrzymał do wyłącznego użytku fizycznie wydzieloną część wspólnej nieruchomości. W tej sytuacji współwłaściciele dokonali rozdziału jednej deklaracji na dwie, aby móc swobodnie korzystać ze swoich praw do nieruchomości. Każdemu ze współwłaścicieli z udziałem w częściach ułamkowych, przysługuje jednolite uprawnienie - udział we współwłasności.

W ramach podjętych przez organ czynności sprawdzających prawidłowość złożonych deklaracji skarżąca oraz D. S. w piśmie z 28 lutego 2022 r. wyjaśnili, że pod wskazanym w deklaracji adresem są zameldowane i zamieszkują 3 osoby. Deklaracja złożona przez J. S. obejmuje jej część zamieszkiwaną przez 2 osoby (osoba deklarująca + współmałżonek), a deklaracja złożona przez D. S. obejmuje jego część zamieszkiwaną przez 1 osobę (osoba deklarująca). Podała, że wszystkie w/w osoby są współwłaścicielami budynku mieszkalnego jednorodzinnego we współwłasności ułamkowej po 1/2 udziału, z wydzielonymi dwoma lokalami mieszkalnymi, co definiuje art. 3 pkt 2a ustawy Prawo budowlane. W celu uregulowania sposobu użytkowania nieruchomości i budynku mieszkalnego zawarli umowę quoad usum, która pozwala na wyodrębnienie części nieruchomości będącej do użytku wyłącznego jednego współwłaściciela. Współwłaściciel może wówczas zgodnie z postanowieniami umowy samodzielnie posiadać, użytkować oraz czerpać pożytki z konkretnej, fizycznie wydzielonej części nieruchomości. Korzystanie to niesie za sobą również obowiązek ponoszenia wydatków związanych z eksploatacją danej części nieruchomości.

Umowa quoad usum w żaden sposób nie ingeruje w wysokość posiadanych udziałów w nieruchomości, a co za tym idzie - nie znosi współwłasności. Cechą umowy quoad usum, jak argumentowała strona, jest jej zobowiązaniowy charakter. Wiąże się to z tym, że współwłaściciele oczywiście muszą stosować się do ogólnych postanowień umowy, jednak w dalszym ciągu posiadają taki sam udział w nieruchomości.

Postanowieniem z 7 marca 2022 r. Wójt Gminy wszczął wobec strony, a także pozostałych właścicieli nieruchomości, postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami za okres od 7 lutego 2022 r. Na podstawie zapisów w księdze wieczystej dot. nieruchomości zgłoszonej w opisanych na wstępie deklaracjach ustalił, że nieruchomość ta stanowi w 1/2 własność (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska) skarżącej i jej męża i w ½ własność D. S.. Według Działu II tej księgi, brak wpisu o wyodrębnieniu lokalu.

W toku postępowania strona konsekwentnie prezentowała swoje stanowisko, a dodatkowo w piśmie z 15 marca 2022 r. podniosła, że uchwała nr XXIX/276/20 i uchwała nr XXIX/277/20 Rady Gminy Bobrowniki z 26 listopada 2020 roku - to bubel prawny, który powstał w związku z wprowadzeniem nowego systemu odbioru odpadów komunalnych.

Wójt Gminy, odwołując się do ustaleń stanu faktycznego oraz m.in. przepisów art. 6h, art. 6i ust. 1, art. 6m ust. 1 i 2 u.c.p.g. argumentował, że nieruchomość, którą zgłoszono w opisanych na wstępie deklaracjach, jest zabudowana zamieszkałym budynkiem mieszkalnym, a jej współwłaścicielami, zgodnie z zapisami w księdze wieczystej, są skarżąca i jej mąż oraz D. S., ogółem 3 osoby. Nieruchomość ta nie posiada - w rozumieniu prawa rzeczowego - prawnie wyodrębnionych części, a zatem właściciele nieruchomości powinni złożyć deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, obejmującą całą nieruchomość i wszystkie zamieszkujące nieruchomość osoby. Według organu, za jedną nieruchomość właściciel może złożyć tylko jedną deklarację na łączną liczbę osób zamieszkujących nieruchomość.

Odwołując się do regulacji art. 6o ust. 1 u.c.p.g. organ dodał, że w razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji wójt określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę dostępne dane właściwe dla wybranej przez radę gminy metody. Mając to na względzie organ określił skarżącej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiące od 7 lutego 2022 r. w kwocie 105 zł, przyjmując 3 mieszkańców zamieszkujących nieruchomość oraz selektywny sposób gromadzenia odpadów. Ustalenia i rozstrzygnięcie w tym zakresie organ I instancji zawarł w decyzji z 29 marca 2022 r.

W odwołaniu strona w szczególności zarzuciła decyzji Wójta naruszenie:

- konstytucyjnej zasady równości przez nieuzasadnione zróżnicowanie obowiązków podmiotów zobowiązanych do złożenia deklaracji za gospodarowanie odpadami komunalnymi,

- wykroczenie poza zakres delegacji ustawowej - ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach,

- art. 2 i art. 94 Konstytucji,

- art. 198 kc, art. 200 kc, art.207 kc,

- art. 187 § 1 o.p., art. 121 § 1 o.p.

W konsekwencji wniosła o uchylenie decyzji Wójta w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do rozdzielenia deklaracji.

Strona przypomniała, że przedmiotowy w tej sprawie budynek mieszkalny jednorodzinny pozostaje we współwłasności ułamkowej małżonków oraz D. S. po 1/2 udziału, z wydzielonymi dwoma lokalami mieszkalnymi, co definiuje art. 3 pkt 2a ustawy Prawo budowlane. W celu uregulowania sposobu użytkowania nieruchomości i budynku mieszkalnego, będących we współwłasności w częściach ułamkowych, współwłaściciele zawarli umowę quoad usum, aby móc swobodnie korzystać ze swoich praw do nieruchomości. Pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

Odwołując się m.in. do art. 46 § 1 ustawy Kodeks cywilny strona podniosła, że Wójt wydając decyzję dotyczącą naliczenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oparł się na wytycznych dotyczących podatku od nieruchomości, gdyż to podatek od nieruchomości nakładany jest w jednej kwocie na wszystkich współwłaścicieli jednocześnie - bez uwzględniania podziałów, jakie mogą oni nieformalnie uzgodnić między sobą. Ta zasada nie obowiązuje jednak, gdy współwłaściciele zawarli umowę quoad usum,

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło zarzutów oraz argumentów odwołania i zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy w szczególności wskazał, że na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. przez właściciela nieruchomości - rozumie się także współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością. Określenie "właściciel" na potrzeby u.c.p.g. ma zatem szersze znaczenie niż to wynika z prawa cywilnego.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3 u.c.p.g. właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez zbieranie w sposób selektywny powstałych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych zgodnie z wymaganiami określonymi w regulaminie oraz sposobem określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 4a ust. 1.

Z kolei gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych, w tym od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy (art. 6c ust. 1 i 2 u.c.p.g.).

Stosownie do art. 6h u.c.p.g., w brzmieniu obowiązującym do 22 września 2021r., właściciele nieruchomości, o których mowa w art. 6c, są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Od 23 września 2021 r. opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi są obowiązani ponosić:

1) właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy,

2) osoby wymienione w art. 1 pkt 1 lit. b, jeżeli rada gminy podjęła uchwałę, o której mowa w art. 2a ust. 1 (chodzi o właścicieli lokali w budynku wielolokalowym, gdy uchwała rady gminy dopuszcza ponoszenie przez nich opłaty)

3) właściciele nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, jeżeli rada gminy podjęła uchwałę, o której mowa w art. 6c ust. 2

- na rzecz gminy, na terenie której są położone nieruchomości lub lokale.

Zgodnie z art. 6i ust. 1 u.c.p.g. obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje: w przypadku nieruchomości, na której zamieszkują mieszkańcy - za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec.

W przypadku nieruchomości, o której mowa w art. 6c ust. 1 (nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy), opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi stanowi iloczyn:

- liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość, lub

- ilości zużytej wody z danej nieruchomości, lub

- powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego w rozumieniu ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r. poz. 1333, z póżn. zm.)

- oraz stawki opłaty ustalonej na podstawie art. 6k ust. 1.

Poza obowiązkiem ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, zgodnie z art. 6m ust. 1 u.p.c.g., na właścicielach nieruchomości spoczywa obowiązek złożenia do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji - na mocy art. 6o ust. 1 u.c.p.g. - wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę dostępne dane właściwe dla wybranej przez radę gminy metody, a w przypadku ich braku - uzasadnione szacunki.

W okolicznościach tej sprawy, jak przyjęło Kolegium, brak było podstaw do dzielenia opłaty pomiędzy współwłaścicieli jednej nieruchomości i to niezależnie od tego, czy współwłaściciele dokonali podziału quod usum, czy też nie. Określenie "właściciel" zostało w art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. zdefiniowane na potrzeby tego aktu prawnego, natomiast pod pojęciem "nieruchomości" rozumieć należy nieruchomość w znaczeniu prawa cywilnego, tj. art. 46 § 1 k.c. i art. 235 k.c. Nieruchomościami są zatem części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. O prawnym wyodrębnieniu nieruchomości stanowi urządzenie dla niej księgi wieczystej. W tej sprawie księga wieczysta założona jest dla jednej nieruchomości. To oznacza, że nie jest możliwe wnoszenie częściowych opłat przez różne podmioty z tytułu zajmowania jednej nieruchomości, poza przypadkiem, wprost wskazanym w ustawie w art. 6m ust. 1ca u.c.p.g., który w rozpatrywanej sprawie nie występuje.

W tej sytuacji organ odwoławczy, nie podzielając zarzutów i argumentów odwołania, stanowisko Wójta uznał za prawidłowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona skarżąca konsekwentnie podtrzymała argumentację prezentowaną w toku postępowania administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 6, 7, 8, 9 Kpa - poprzez pobieżne, wybiórcze, przeprowadzenie czynności w celu ustalenia stanu faktycznego, pomijając przepisy ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach,

- konstytucyjnej zasady równości przez nieuzasadnione zróżnicowanie obowiązków podmiotów zobowiązanych do złożenia deklaracji za gospodarowanie odpadami komunalnymi,

- art.2.2a. ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w brzmieniu: "Jeżeli obowiązki wskazane w ustawie mogą jednocześnie dotyczyć kilku podmiotów spośród wskazanych w ust. 1 pkt 4, obowiązany do ich wykonania jest podmiot lub podmioty faktycznie władające nieruchomością."

- wykroczenie poza zakres delegacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, całkowicie pomijając przepisy i zasady naliczania opłaty i składania deklaracji za gospodarowanie odpadami komunalnymi, opierając decyzje na regulacji art.46 § 1 kc,

- art. 94 i art. 2 Konstytucji,

- naruszenie art. 198 kc, art. 199 kc, art. 200 kc, art. 206 kc, art.207 kc,

- art. 187 § 1 o.p., art. 121 § 1 o.p.

- wprowadzenie dyskryminacji cenowej przy opłatach za kosz na bioodpady z każdej nieruchomości, która zadeklaruje, że nie kompostuje bioodpadów.

W uzasadnieniu skargi strona w szczególności podniosła, że współwłaściciel w każdej sytuacji bycia współwłaścicielem nieruchomości zamieszkałej jest obciążony obowiązkiem złożenia deklaracji i ponoszenia opłat z tytułu wytwarzanych na tej nieruchomości odpadów. W tej sprawie każdemu ze współwłaścicieli z udziałem w częściach ułamkowych przysługuje jednolite uprawnienie - udział we współwłasności nieruchomości będącej domem mieszkalnym składającym się z dwóch lokali mieszkalnych, które są przez współwłaścicieli użytkowane odrębnie (podział quoad usum). Strona podkreśliła, że to użytkownik nieruchomości produkuje odpady, a nie sama nieruchomość. Wyznacznikiem w tym względzie nie jest więc sama nieruchomość, lecz deklaracja o liczbie mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość oraz deklaracja o liczbie pojemników lub worków w przypadku nieruchomości nie zamieszkanej. Pod pojęciem właściciela należy rozumieć również współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością. Należy zatem przyjąć, że zobowiązanym do uiszczenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest osoba faktycznie zamieszkująca na danej nieruchomości, jako że fakt zamieszkania to uzewnętrznienie faktu władania daną nieruchomością - nawet jeśli władanie to ma wyłącznie charakter posiadania zależnego. To oznacza, że wskazanie w spornej decyzji, że przedmiotem postępowania jest nieruchomość - jest błędem. Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi ustalana jest bowiem kwotowo na osobę zamieszkującą daną nieruchomość.

Niezależnie od tego strona zwróciła uwagę na absurdy i dyskryminację cenową zawarte w uchwale Rady Gminy dot. odbioru bioodpadów od 2022 roku, gdzie odpady biodegradowalne wyceniono na 7 zł od osoby, lecz równocześnie na jedną posesję przysługuje kosz 120 litrowy, bez względu na liczbę osób tam zamieszkujących.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z 12 października 2022 r. strona podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko podkreślając, że ma wątpliwości, czy system gospodarki odpadami komunalnymi w Gminie B. jest szczelny i sprawiedliwy społecznie. Pod pojęciem właściciela rozumie się również współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością. Nasuwa się wniosek, że posiadacz zależny miałby większe uprawnienia do złożenia deklaracji niż współwłaściciel budynku mieszkalnego jednorodzinnego z wydzielonymi dwoma lokalami mieszkalnymi, we współwłasności ułamkowej po 1/2 udziału, wykazany w Księgach wieczystych. Byłoby to niedorzeczne.

Na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2023 r. skarżąca podtrzymała dotychczas prezentowaną argumentację podkreślając, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi przynależy do osoby i podąża za tą osobą, a nie za nieruchomością, a zatem każda z osób, która zajmuje swój lokal, ponosi opłaty za ten lokal.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Przypomnieć należy, iż spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Wójt Gminy prawidłowo określił skarżącej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od nieruchomości, której jest współwłaścicielem – budek mieszkalny jednorodzinny stanowiący w 1/2 wspólność ustawową majątkową małżeńską skarżącej i jej męża i w ½ własność D. S..

Określając ramy prawne sprawy przywołać trzeba art. 6h u.c.p.g., zgodnie z którym właściciele nieruchomości, o których mowa w art. 6c, są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a środki z pobranych opłat wykorzystywane są wyłącznie na cele związane z pokrywaniem kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi (art. 6r ust. 1aa i ust. 2 u.c.p.g.).

Definicję właściciela nieruchomości zawiera art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. stanowiąc, iż pod pojęciem tym rozumieć należy także współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością.

W myśl art. 2 ust. 2a u.c.p.g. jeżeli obowiązki wskazane w ustawie mogą jednocześnie dotyczyć kilku podmiotów spośród wskazanych w ust. 1 pkt 4, obowiązany do ich wykonania jest podmiot lub podmioty faktycznie władające nieruchomością. W takim przypadku podmioty, o których mowa w ust. 1 pkt 4, mogą w drodze umowy zawartej w formie pisemnej, wskazać podmiot obowiązany do wykonania obowiązków wynikających z ustawy.

Zgodnie z art. 6m ust. 1 u.c.p.g. właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w terminie 14 dni od dnia zamieszkania na danej nieruchomości pierwszego mieszkańca lub powstania na danej nieruchomości odpadów komunalnych. Deklaracja zawiera dane niezbędne do określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6m ust. 1a u.c.p.g.). W przypadku zmiany danych będących podstawą ustalenia wysokości należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi lub określonej w deklaracji ilości odpadów komunalnych powstających na danej nieruchomości, właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć nową deklarację w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana. Opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi w zmienionej wysokości uiszcza się za miesiąc, w którym nastąpiła zmiana (art. 6m ust. 2 u.c.p.g.).

Jak stanowi art. 6o ust. 1 u.c.p.g., w razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę dostępne dane właściwe dla wybranej przez radę gminy metody, a w przypadku ich braku - uzasadnione szacunki (...). Wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na nieruchomościach zamieszkanych przez mieszkańców z jednoczesnym ustaleniem stawki tej opłaty dokonuje rada gminy (art. 6k ust. 1 w zw. z art. 6j u.c.p.g.).

W myśl art. 6q ust. 1 u.c.p.g., w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta.

Jak słusznie podkreślono w zaskarżonej decyzji, na gruncie przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach podmiotem obowiązanym z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest właściciel nieruchomości, przy czym to ostatnie pojęcie obejmuje swym zakresem również współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz inne podmioty zarządzające, użytkujące czy w inny sposób faktycznie władające nieruchomością. Ustawa nie zawiera przy tym żadnych zapisów różnicujących obowiązki współwłaścicieli w zależności od wielkości posiadanego udziału, a nawet wprost stanowi, iż obowiązki w niej przewidziane dotyczyć mogą kilku podmiotów jednocześnie. W takim przypadku zasadne jest wyłonienie spośród kilku "właścicieli" nieruchomości wskazanych w art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. tego podmiotu lub podmiotów, które faktycznie władają nieruchomością, co służyć ma ulokowaniu tych obowiązków na poziomie najbliższym "fizycznemu" generowaniu odpadów. Jednocześnie podmioty będące "właścicielami" w rozumieniu powołanego przepisu mogą zawrzeć pisemne porozumienie wskazujące jednego z nich jako obowiązanego do wykonywania obowiązków związanych z gospodarowaniem odpadami komunalnymi.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy sporna okazała się kwestia należytego ustalenia kręgu podmiotów posiadających status prawny właściciela w w/w znaczeniu, w stosunku do którego powinno nastąpić określenie wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami, a mianowicie czy:

1) skoro w nieruchomości stanowiącej współwłasność w częściach ułamkowych, tj. każdy posiadacz 1/2 części udziałów samodzielnie dysponuje swoimi udziałami, gdyż budynek mieszkalny składa się z dwóch samodzielnych kondygnacji - dwóch lokali mieszkalnych i każdy ze współwłaścicieli otrzymał do wyłącznego użytku fizycznie wydzieloną część wspólnej nieruchomości, a w celu uregulowania sposobu użytkowania nieruchomości i budynku mieszkalnego zawarto umowę quoad usum, to

– każdy ze współwłaścicieli ma obowiązek ponoszenia wydatków związanych z eksploatacją danej (swojej) części nieruchomości samodzielnie, tj. samodzielnie deklarować wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi działając jako współwłaściciel swojej części nieruchomości – jak chce skarżąca, czy też

2) skoro współwłaścicielami nieruchomości są skarżąca i jej mąż w ½ oraz D. S. w 1/2, ogółem 3 osoby, i nieruchomość ta nie posiada - w rozumieniu prawa rzeczowego - prawnie wyodrębnionych części, to

- właściciele nieruchomości powinni złożyć jedną deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, obejmującą całą nieruchomość i wszystkie zamieszkujące nieruchomość osoby, jak chce organ.

Zdaniem Sądu w tak zarysowanym sporze rację należało przyznać organowi.

W sprawie nie jest sporne, że na przedmiotowej nieruchomości zamieszkiwały łącznie 3 osoby. Niesporne jest i to, iż budynek mieszkalny stanowił w badanym okresie współwłasność w częściach ułamkowych skarżącej i jej męża w ½ oraz D. S. w 1/2. Nie jest również kwestionowane przez żadną ze stron, że w budynku wyodrębnione zostały dwa niezależne mieszkania, przynależące w sposób faktyczny do skarżącej i męża (parter) oraz D. S. (piętro). Lokale będące w dyspozycji poszczególnych współwłaścicieli nie zostały prawnie wyodrębnione, co potwierdzają zapisy Działu II księgi wieczystej dla tej nieruchomości. Osobami faktycznie władającymi swoimi częściami nieruchomości i rzeczywiście generującymi odpady, byli w/w współwłaściciele.

W tym stanie faktycznym, z uwzględnieniem przywołanych już wyżej przepisów u.c.p.g., należy przyjąć, że każdy ze współwłaścicieli (właścicieli w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g.) obowiązany był do wykonania obowiązków przewidzianych w ustawie. Stosownie do art. 6m ust. 1 u.c.p.g. właściciel nieruchomości (a więc także każdy współwłaściciel w braku odmiennego pisemnego porozumienia) zobligowany jest do złożenia stosownej deklaracji oraz uiszczania należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Analizowane regulacje nie przewidują możliwości składania deklaracji "cząstkowych", w tym dotyczących poszczególnych niewydzielonych prawnie części budynku, przez każdego ze współwłaścicieli, stąd deklaracja taka winna dotyczyć całej nieruchomości. Nie zmienia tego dokonany przez współwłaścicieli umowny podział na zasadach quo ad usum. Współwłaściciele oczywiście mogą w drodze takiej umowy określić sposób i zakres korzystania z rzeczy wspólnej oraz pobierania z niej pożytków i innych przychodów, a także ponoszenia wydatków i ciężarów związanych z rzeczą wspólną. Jednakże ukształtowane w ten sposób stosunki wewnętrzne między współwłaścicielami nieruchomości odzwierciedlające faktyczne korzystanie z nieruchomości nie wywołują skutków w sferze publicznoprawnej, chyba, że ustawodawca związałby z takimi relacjami skutki prawne określone w ustawie, co jednak w odniesieniu do opłat za gospodarowanie odpadami nie nastąpiło. Innymi słowy, współwłaściciele w drodze umowy mogą bezpośrednie i wspólne korzystanie z całej rzeczy zmienić na bezpośrednie korzystanie z wydzielonych części rzeczy (podział quo ad usum). Podział quo ad usum nie kreuje jednak żadnych praw rzeczowych ani obligacyjnych. Dokonanie podziału quo ad usum oznacza wyłącznie wewnętrzne zorganizowanie sposobu korzystania z rzeczy wspólnej. Nie ustanawia przez to własności tak wyodrębnionego lokalu. Wyjaśnić trzeba, że ustanowienie odrębnej własności lokalu następuje poprzez podział wspólnego prawa z zachowaniem niepodzielnych dalszych udziałów w przymusowej współwłasności nieruchomości wspólnej. Jednakże odrębna własność lokalu nie wynika z samego faktu architektonicznej samodzielności tegoż lokalu, ale powstaje wskutek umowy, jednostronnej czynności prawnej, czy też orzeczenia sądu. Wymaga przy tym dopełnienia szeregu dalszych wymogów, a jednym z niezbędnych jest wpis odrębnej własności lokalu do księgi wieczystej. W tej sprawie księga wieczysta przedmiotowej nieruchomości wpisu takiego nie zawiera.

W konsekwencji prawidłowe było skierowanie decyzji określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi do wszystkich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, obejmującej wszystkie 3 osoby.

Wobec powyższego organy poprawnie ustaliły podmioty ("właścicieli" w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g.) będące adresatami nałożonego przepisami prawa obowiązku, a wydanie rozstrzygnięcia poprzedziły poczynieniem prawidłowych ustaleń natury faktycznej i prawnej. Do wyliczenia należności w łącznej kwocie 105 zł przyjęto właściwe stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynikające z przywołanych na wstępie Uchwał Rady Gminy, odniesione do ustalonej liczby mieszkańców (3) zamieszkujących przedmiotową nieruchomość.

Natomiast odnośnie zarzutów kwestionujących racjonalność stawek przyjętych w w/w uchwałach, kwestia ta wykracza poza ramy niniejszej sprawy.

Co do argumentów skargi wskazujących, że akceptacja stanowiska organu oznacza, że w istocie niekiedy posiadacz zależny miałby większe prawa do złożenia deklaracji niż współwłaściciel, wyjaśnić trzeba, że podmioty zobowiązane do złożenia deklaracji określa art. 6m u.c.p.g., stanowiąc, że są to m.in. właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, a także właściciele lokali w budynku wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokali, osoby, którym służy tytuł prawny do lokalu w budynkach wielolokalowych, osoby faktycznie zamieszkujące lub użytkujące te lokale lub osoby faktycznie zamieszkujące lub użytkujące lokal należące do spółdzielni mieszkaniowej. W przypadku oddania lokalu wyżej wskazanego przez właściciela w posiadanie zależne jest więc możliwe, że deklarację złoży inna osoba niż właściciel, co jednak nie ma żadnego odniesienia do przedmiotowej sprawy. W tej sprawie obowiązek złożenia deklaracji ciążył na wpółwłaścicielach nieruchomości w której odrębnej własności nie wydzielono.

Mając na uwadze powyższe, sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.