Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2747/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 ust 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 września 2022 r. nr DAP-WN-727-32/2022/KKW w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz T. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 27 września 2022 r. nr DAP-WN-727-32/2022/KKW po rozpatrzeniu wniosku T. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 15 marca 2022 r. nr DAP-WPK-727-1-94/2020/MSte umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000 r. nr GN.IV-7723/46/1/2000 orzekającej o nabyciu przez Gminę N. z mocy prawa, nieodpłatnie nieruchomości wraz z zabudowaniami Szkoły Podstawowej o pow. 4.3400 ha ozn. w ewidencji gruntów gminy N. obrębu [...] nr działki [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa na podstawie księgi wieczystej nr [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część ww. decyzji, uchylił w całości decyzję z 15 marca 2022 r. i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z 5 czerwca 2000 r.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wojewoda Świętokrzyski, działając na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) w związku z art. 104 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 95, poz. 425 ze zm.), ostateczną decyzją z 5 czerwca 2000 r. stwierdził nabycie przez Gminę N. z mocy prawa, nieodpłatnie opisanej wyżej nieruchomości.

T. S. wnioskiem z 9 maja 2014 r. wystąpił do Ministra Administracji i Cyfryzacji o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody Świętokrzyskiego. Dodatkowo wnioskodawca wystąpił o zawieszenie postępowania do czasu ostatecznego zakończenia postępowania toczącego się przed Wojewodą Świętokrzyskim o wydanie na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) decyzji stwierdzającej, że nieruchomość objęta decyzją z 5 czerwca 2000 r. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Minister Administracji i Cyfryzacji wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000 r., a następnie postanowieniem z 5 czerwca 2014 r. zawiesił z urzędu wszczęte postępowanie wskazując, że przed Wojewodą Świętokrzyskim toczy się postępowanie w sprawie wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomość objęta ww. decyzją z 5 czerwca 2000 r. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, co uznać należy za zagadnienie wstępne, gdyż od rozstrzygnięcia jakie zapadnie w tej sprawie zależy decyzja jaka zostanie wydana w postępowaniu o unieważnienie decyzji komunalizacyjnej.

Wojewoda Świętokrzyski decyzją z 21 października 2014 r. nr IN.IV.7515.4.2014 orzekł, że nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy znajdujący się w granicach działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 4,3400 ha, położonej w obrębie [...], w gminie N., powiat J., województwo świętokrzyskie, stanowiąca przed przejęciem na własność Skarbu Państwa własność G. S., nie podpadała pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej.

W tej sytuacji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania Gminy N. decyzją z 28 grudnia 2017 r. nr GZ.rn.625.385.2014 uchylił decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z 21 października 2014 r. w zakresie, w jakim dotyczy północno-wschodniej części działki ewid. nr 987 (grunty pod wodami powierzchniowymi stojącymi), stwierdził, że część działki nr 987, opisana w pkt 1, podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej oraz utrzymał w mocy decyzję z 21 października 2014 r. w pozostałym zakresie.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podjął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000 r., a następnie postanowieniem z 3 września 2020 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z 12 listopada 2020 r., zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 5 czerwca 2000 r. i wezwał T. S. do wystąpienia do Wójta Gminy N. z wnioskiem o wydzielenie z działki nr 987 o pow. 4.3400 ha, położonej w obrębie [...], w gminie N., części o pow. 3.5400 ha, odpowiadającej nieruchomości stanowiącej zespół dworsko-parkowy, objętej pkt 3 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 grudnia 2017 r., w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia ww. postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi Tomasza Saryusza- Bielskiego na postanowienie z 12 listopada 2020 r. prawomocnym wyrokiem z dnia 26 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 35/21 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z 3 września 2020 r.

Następnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 15 marca 2022 r. umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000 r. stwierdzając, że w związku z istnieniem na dzień wydania decyzji komunalizacyjnej w księdze wieczystej nr 49808 prowadzonej dla działki nr 987, wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, brak jest podstaw do przyjęcia, że właścicielem spornej nieruchomości w dacie komunalizacji był inny podmiot - co miałoby uzasadniać rażącą niezgodność z prawem kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej. Z uwagi na to, że wnioskodawca nie wykazał, by przysługiwał mu w dacie komunalizacji tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości, nie legitymuje się on przymiotem strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z 5 czerwca 2000 r., co uzasadnia umorzenie postępowania na podstawie art. 105 §1 k.p.a.

T. S. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją z 15 marca 2022 r.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając sprawę wskazał, że w orzecznictwie nie ma jednolitości co do tego czy podmiot, który wykaże, że kilkanaście czy kilkadziesiąt lat przed komunalizacją był właścicielem nieruchomości - posiada przymiot strony postępowania nieważnościowego dotyczącego komunalizacji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym istnieje także utrwalona linia orzecznicza - którą podziela organ odwoławczy - że w przypadku ustalenia ostateczną decyzją administracyjną, iż w danej sprawie nie istniały przesłanki do przejęcia nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, a tym samym Skarb Państwa nie nabył własności danej nieruchomości, to następca prawny przeddekretowego właściciela nieruchomości ma interes prawny i może żądać stwierdzenia nieważności zapadłej w sprawie decyzji komunalizacyjnej. Innymi słowy - wnioskodawca legitymujący się ostateczną decyzją o niepodpadaniu majątku ziemskiego pod przepisy dekretu o reformie rolnej, nie musi w celu udowodnienia interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej niejako dodatkowo wykazywać, że przysługiwało mu prawo własności danej nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej.

Zdaniem organu, wobec ustaleń dokonanych w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 grudnia 2017 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 21 października 2014 r. uznać należy, że T. S. ma interes prawny i może być uznany za stronę w postępowaniu dotyczącym wzruszenia decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000 r.

Organ zaznaczył, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy komunalizacyjnej, właściwy organ bada, czy podlegające mu mienie stanowiło własność Skarbu Państwa na dzień wejścia w życie ww. ustawy, tj. na dzień 27 maja 1990 r. i w tym zakresie jest związany wpisem tego prawa do księgi wieczystej. Z kolei wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano takiego wpisu do księgi wieczystej, jak i następnie samego wpisu, nie może nastąpić w postępowaniu nadzorczym w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Wynikająca z art. 3 ust. 1 uokwih zasada jawności materialnej (domniemanie iuris tantum) zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności wpisanego do księgi wieczystej wiąże organy administracji i sąd administracyjny aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przed sądem powszechnym przez osobę posiadającą w tym interes prawny. Stosownie do treści art. 3 ust. 1 uokwih, domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to dotyczy także prawa które wygasło, a nie zostało wykreślone z księgi wieczystej. Jedynym sposobem obalenia tego domniemania jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym o uzgodnienie stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 uokwih), o ustalenie (art. 189 Kpc) lub o zasiedzenie (art. 172 k.c.). Organy administracji nie mają zatem możliwości, aby w toku postępowań, jakie się przed nimi toczą, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej.

W świetle powyższego Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że ww. decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000 r. nie jest obarczona żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1 -7 k.p.a. - co skutkowałoby koniecznością wyeliminowania tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. W szczególności nie można uznać, że ww. decyzja Wojewody Świętokrzyskiego została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

T. S. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie:

1. art. 153 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na dokonaniu w zaskarżonej decyzji niewłaściwej oceny prawnej przepisów prawa i wskazań zawartych w orzeczonym w niniejszej sprawie prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 35/21 w sprawie zespołu dworsko parkowego w [...], w którym stwierdzone zostało:

"Zatem w ponownie prowadzonym postępowaniu nieważnościowym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dokona oceny legitymacji T. S. do bycia stroną postępowania nieważnościowego w rozumieniu art. 28 w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. Organ nadzoru winien ocenić w pierwszej kolejności, czy ostateczna decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z 21 października 2014 r. utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 grudnia 2017 r. w zakresie orzeczenia o niepodpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu części nieruchomości opow. 3,54 ha, zawierającej się w działce nr 987 o pow. 4,3400 ha z obrębu [...], gm. N., zapisanej w Kw nr K11J/00049808/4 potwierdza, że T. S. miał do części działki nr [...] tytuł prawny dokumentujący przysługujące jemu prawo własności, które stało na przeszkodzie wydaniu decyzji przez Wojewodę Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000 r. stwierdzającej nabycie przez Gminę N. z mocy prawa nieruchomości oznaczonej jako działka nr 987. Innymi słowy organ nadzoru winien ocenić, czy wskazana wyżej ostateczna decyzja kreuje dla T. S. bezpośredni i aktualny interes prawny, umożliwiający wykazanie w postępowaniu administracyjnym innego stanu własnościowego spornego mienia, niż ten ustalony przez organ wojewódzki w oparciu o treść Kw nr 49808";

2. art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegający na:

a) nierzetelnym przenalizowaniu skutków prawnych wydanej w sprawie skarżącego decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 21 października 2014 r. oraz decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 grudnia 2017 r., którymi stwierdzono, że nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy, znajdujący się w granicach części działki nr [...] o pow. 3,5400 ha, obręb [...], gmina N., powiat J., województwo świętokrzyskie, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

b) niedopuszczalnym pominięciu bezspornego i stwierdzonego ww. decyzjami z 21 października 2014 r. oraz z 28 grudnia 2017 r. faktu braku przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności spornej nieruchomości w dniu nacjonalizacji, tj. 13 września 1944 r., a w konsekwencji także w dniu komunalizacji tj. w dniu 27 maja 1990 r.;

c) oczywiście błędnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie dowodów powołanych przez skarżącego w sprawie oraz błędnej ocenie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym a zwłaszcza:

- w szczególności błędne wyjaśnienie w zaskarżonej decyzji dowodu z następujących dokumentów:

- decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 7 października 2021 r.;

- decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 grudnia 2017 r.;

- wpisów widniejących w księdze wieczystej nr [...] oraz w księdze hipotecznej [...], pomimo, iż na dzień 27 maja 1990r. oraz na dzień 5 czerwca 2000 r. właścicielem spornej działki nie był Skarb Państwa, a przed jego ujawnieniem - w dawnej księdze hipotecznej [...], G. B., poprzednik prawny skarżącego;

3. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) poprzez zaniechanie ustalenia w toku postępowania administracyjnego rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. dla nieruchomości składającej się z działki ewid. nr 987 ujawnionej w tym dniu w księdze hipotecznej [...] powiatu [...], gdzie widniał wpis prawa własności Skarbu Państwa "...na podstawie art. 2 cz. I Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w brzmieniu (...) Dz.R.P. Nr 3 poz. 13 oraz § 12 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. (Dz.U.R.P. nr 10 poz. 51)", tj. nierzetelnego i w konsekwencji błędnego wyjaśnienia sprawy polegającego na tym, iż pomimo istnienia ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 grudnia 2017 r., w której w pkt 3 utrzymano w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z 21 października 2014 r. w zakresie, w jakim stwierdzono w niej, że część ww. działki ewid. nr [...] o pow. 3,54 ha, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, która to decyzja była organowi znana i nie była kwestionowana, a mimo to Minister odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000 r., pomimo, iż wiedział, że w dniu 27 maja 1990 r. Skarb Państwa nie był właścicielem spornej nieruchomości, a zatem z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych;

4. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 4 w zw. art. 18 ust. 1 w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) poprzez zaniechanie ustalenia w toku postępowania administracyjnego rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. dla nieruchomości składającej się z działki ewid. nr [...] ujawnionej w tym dniu w księdze hipotecznej [...] powiatu [...], gdzie widniał wpis prawa własności Skarbu Państwa "...na podstawie art. 2 cz. I Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w brzmieniu (...) Dz.R.P. Nr 3 poz. 13 oraz § 12 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. (Dz.U.R.P. nr 10 poz. 51)", tj. nierzetelnego i w konsekwencji błędnego wyjaśnienia sprawy polegającego na tym, iż pomimo istnienia ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 grudnia 2017 r., w której w pkt 3 utrzymano w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z 21 października 2014 r. w zakresie, w jakim stwierdzono w niej, że część działki ewidencyjnej nr 987 o powierzchni 3,54 ha, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, która to decyzja była organowi znana i nie była kwestionowana, a mimo to Minister odmówił stwierdzenia nieważności decyzji i przyjął, iż doszło do komunalizacji nieruchomości decyzją Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000 r., pomimo, iż wiedział, że w dniu 27 maja 1990 r. Skarb Państwa nie był właścicielem spornej nieruchomości, a zatem z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych;

6. art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz. U. z 1982 r. nr 19 poz. 147) w zw. z art. 2 § 3 k.p.c. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - poprzez bezpodstawne przyjęcie wbrew poglądowi ugruntowanemu w orzecznictwie, iż podważenie domniemania wynikającego z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest w postępowaniu administracyjnym i/lub sądowoadministracyjnym niedopuszczalne, a na skutek wydania decyzji na zasadzie § 5 rozporządzenia w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dochodzi do restytucji z mocą wsteczną przynależnego pierwotnemu właścicielowi tytułu prawnorzeczowego do tej nieruchomości, a prawo własności majątku ziemskiego nie wraca "w naturze" do właściciela, a tym samym zaskarżona decyzja narusza zagwarantowane Konstytucją RP prawo do sądu oraz zasadę proporcjonalności;

7. art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż podważenie domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w niniejszej sprawie naruszałoby powołaną ostatnio normę, podczas gdy w rzeczywistości w takiej sytuacji organ ministerialny nie ustala niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym w sentencji orzeczenia, lecz jedynie w uzasadnieniu (jako przesłankę rozstrzygnięcia), a tym samym z obaleniem domniemania w takim postępowaniu nie wiążą się skutki przewidziane w art. 365 k.p.c. (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1960 r. sygn. akt 3 CR 328/60, LEX nr 1634043);

8. art. 8 § 1 i 2 k.p.a. - poprzez wydanie postanowienia naruszającego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej oraz sprzecznej z utrwaloną praktyką organów administracji publicznej od blisko 30 lat;

9. art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez wydanie postanowienia naruszającego zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz bezpieczeństwa prawnego jednostki;

10. art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z dnia 10 lipca 1993 r., nr 61, p. 284, dalej: "EKPC") i art. 14 EKPC w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 EKPC nie realizując wymogów dotyczących jednolitego stosowania prawa, prawa do rzetelnego, publicznego procesu sądowego obejmującego też zasadę pewności prawnej, a także zasady pewności prawnej gwarantującej stabilność prawną i przyczyniającą się do publicznego zaufania do organów administracyjnych oraz całkowicie zlekceważył obowiązek utrzymywania spójności orzeczeń administracyjnych;

11. art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz i art. 14 EKPCz poprzez bezprawne wywłaszczenie poprzednika prawnego skarżącego z objętej postępowaniem nieruchomości z naruszeniem prawa krajowego obowiązującego w dacie wywłaszczenia (nacjonalizacji) oraz poprzez wytworzenie stanu niepewności skarżących z powodu przeszkód, za które odpowiedzialne są władze RP, a także art. 14 EKPCz poprzez nierówne traktowanie, które nie jest obiektywne i racjonalnie usprawiedliwione, to znaczy, że owo nierówne traktowanie nie zmierza do realizacji legitymowanego celu a dodatkowo, że między zastosowanymi środkami a zamierzonym celem nie istnieje racjonalny stosunek proporcjonalności, a także poprzez nieuzasadnione odejście od utrwalonej linii orzeczniczej w podobnych sprawach.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z 15 marca 2022 r., a także zasądzenie kosztów postępowania.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylająca decyzję tego samego organu umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000r. stwierdzającej nabycie przez Gminę N. z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewid. gruntów jako działka nr [...] o pow. 4, 34 ha i odmawiająca stwierdzenia nieważności tej decyzji. Powodem rozstrzygnięcia było uznanie przez organ II instancji, że wbrew stanowisku organu I instancji Skarżący posiada interes prawny do zainicjowania postępowania nadzorczego wobec spornej decyzji komunalizacyjnej Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000r. Jednakże decyzja ta nie narusza rażąco prawa, gdyż w dacie jej wydania oraz w dacie wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990r., będąca przedmiotem postępowania nieruchomość, zgodnie z wpisem do prowadzonej dla niej księgi wieczystej stanowiła własność Skarbu Państwa a nie skarżącego lub jego poprzednika prawnego, czego organy administracji nie mogły kwestionować ani weryfikować.

Stanowisko to nie w pełni zasługuje na aprobatę gdyż zdaniem Sądu Skarżący nie posiada w sprawie przymiotu strony.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istotą wywiedzenia interesu prawnego jest istnienie konkretnej normy prawa materialnego, na podstawie której uprawniony może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Tym samym stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki prawne stwierdzenia nieważności tej decyzji.

W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000r. stanowił art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem, mienie ogólnonarodowe (państwowe) staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że stronami postępowania komunalizacyjnego są co do zasady wyłącznie Skarb Państwa – jako dotychczasowy właściciel nieruchomości i gmina – jako podmiot nabywający własność nieruchomości. Ich bowiem praw i obowiązków bezpośrednio dotyczą skutki decyzji komunalizacyjnej. Inne osoby, aby mogły uczestniczyć w postępowaniu komunalizacyjnym (mieć w nim przymiot strony), a więc również mogły skutecznie żądać weryfikacji ostatecznej decyzji komunalizacyjnej w trybie stwierdzenia jej nieważności, musiałyby wykazać, że w dacie komunalizacji (tj. w dniu 27 maja 1990 r.), to im, a nie Skarbowi Państwa, przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji. Nie jest przy tym wystarczające samo powoływanie się na taki tytuł prawnorzeczowy, lecz konieczne jest jego udokumentowanie na dzień 27 maja 1990 r. Brak przedłożenia dokumentu potwierdzającego istnienie praw rzeczowych według stanu na dzień 27 maja 1990 r. uniemożliwia dowodzenie, że określony podmiot miał i ma interes prawny we wszczęciu postępowania nadzwyczajnego w celu wzruszenia decyzji komunalizacyjnej.

Po analizie zebranej w sprawie dokumentacji stwierdzić należy, że na dzień 27 maja 1990 r. Skarżący nie legitymował się i nadal nie legitymuje tytułem prawnorzeczowym do spornej działki, który stałby na przeszkodzie jej komunalizacji.

Zebrany materiał dowodowy potwierdza, że zarówno w dacie 27 maja 1990 r., jak i w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej sporna działka ujawniona była w księdze wieczystej jako własność Skarbu Państwa.

Okoliczność ta ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego danej nieruchomości. Wpis w księdze wieczystej jest bowiem, stosownie do art. 626 8 § 6 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1575), dalej zwanej "k.p.c.", orzeczeniem sądu cywilnego. W konsekwencji treść tego wpisu, z mocy art. 365 § 1 k.p.c., wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Ponadto, na co trafnie zwrócił uwagę Minister, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204) prawo ujawnione tego rodzaju wpisem objęte jest domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. To natomiast, że powyższe domniemanie ma charakter wzruszalny i zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego może być obalone w oparciu o dostępne środki dowodowe nie tylko w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej, ale w każdym innym postępowaniu, w którym kwestia ta stanowi przesłankę rozstrzygnięcia, nie uprawnia do wyprowadzenia wniosku że może to nastąpić także w postępowaniu administracyjnym. Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest bowiem wyłącznie zagadnieniem prawa cywilnego. Organ administracji nie ma zatem możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, gdyż wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Taka zaś sytuacja jest z oczywistych przyczyn prawnie niedopuszczalna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14, Lex nr 2106421).

Skoro zatem w dacie komunalizacji sporna działka stanowiła własność Skarbu Państwa, to prawidłowo uznał organ I instancji, że Skarżący nie wykazał się posiadaniem tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości. Jak już zaś wyżej podkreślono, domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym nie może być obalone przez organy administracji w postępowaniu komunalizacyjnym ani w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Przedstawionej oceny nie mogła także podważyć zawarta w skardze argumentacja dotycząca pominięcia przez organy nadzoru skutków prawnych wywołanych przez pozostające w obrocie decyzje Wojewody Świętokrzyskiego oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie stwierdzającym niepodpadanie spornej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej. Powołane decyzje są o tyle wiążące prawnie, że ustalają, że nie doszło do ustawowej nacjonalizacji nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. w dacie 13 września 1944 r.). Nie oznacza ona jednak automatycznie posiadania prawa własności nieruchomości w dacie komunalizacji. To zaś właśnie ten moment, jak już wyjaśniono wyżej, jest kluczowy w punktu widzenia możliwości wzruszenia decyzji komunalizacyjnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 lutego 2021 r., sygn. akt. I SA/Wa 1633/19, Lex nr 3265464). Jak prawidłowo wyjaśnił Minister, związanie organu administracji wpisem w księdze wieczystej skutkuje brakiem jego uprawnienia do badania prawidłowości wynikających z tej księgi wpisów. Możliwe jest bowiem wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano wpisu do księgi wieczystej, a następnie samego wpisu, lecz nie może to nastąpić w wyniku działań organu prowadzącego postępowanie nieważnościowe.

Wadliwie zatem ocenił organ II instancji, że pomimo braku udokumentowania przynależnego Skarżącemu tytułu prawnorzeczowego do objętej wnioskiem skomunalizowanej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. ma on oparty na normach prawa materialnego własny interes prawny legitymujący go do skutecznego żądania weryfikacji, w oparciu o art. 156 § 1 i n. k.p.a. legalności ostatecznej decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 5 czerwca 2000 r. Skutki prawne wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego od dnia wydania (ex tunc) nie mogłyby bowiem oddziaływać w sposób bezpośredni na sferę przynależnych Skarżącemu praw do objętych tą decyzją nieruchomości.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.