Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1736/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 32 ust. 1, art. 72 ust 1-2, art. 91 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 3 ut. 1, art. 20, art. 27
journal: Dz.U. 1991 nr 120 poz 526
law: Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
article: art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 2, art. 25, art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 810
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 145 § 3, art. 239 § 1 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie, Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2024 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 sierpnia 2023 r. nr 010070/680/10186186/2022 (367994776) w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 12 czerwca 2023 r. 2. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 3 listopada 2022 r. B. D. (dalej jako strona lub skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2022/2023 na dzieci: A. F., K. F. oraz W. F. Wraz z tym wnioskiem przedłożyła postanowienie Sądu Rejonowego w G. z [...]r., sygn. akt [...] rozstrzygające o zabezpieczeniu z urzędu postępowania o zmianę zarządzeń opiekuńczych wobec wspomnianych wyżej małoletnich - będących dziećmi S. D. oraz P. F., w ten sposób, że powierzono nad nimi pieczę skarżącej oraz J. D. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.

Informacją z 5 stycznia 2023 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych powiadomił stronę o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na A. F. w okresie od 1 listopada 2022 r. do 31 maja 2023 r. Następnie jednak, mocą decyzji z 12 czerwca 2023 r., nr [...] (postępowanie [...]) wspomniany organ uchylił jej prawo do niniejszego świadczenia. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że strona nie zalicza się do grona osób uprawnionych, wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (aktualnie Dz. U. z 2023, poz. 810), zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Równocześnie wskazano, że świadczenie wychowawcze wypłacone stronie za okres od 1 listopada 2022 r. do 31 maja 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 25 powołanej ustawy, które podlega zwrotowi na rachunek bankowy organu dokonującego wypłaty.

Niezadowolona z powyższej decyzji strona wniosła odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych domagając się zmiany tego rozstrzygnięcia oraz podnosząc zarzut rażącego naruszenia art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że nie jest ona osobą, której przysługuje świadczenie wychowawcze na dziecko, podczas gdy dziecko to pozostaje pod jej opieką oraz na jej utrzymaniu, jak również poprzez błędne uznanie, że wypłacone w tych ramach środki stanowią nienależnie pobrane świadczenie. Skarżąca podkreśliła, że na mocy stosownego orzeczenia Sądu powierzono jej oraz mężowi pieczę nad wspomnianym dzieckiem i sprawują oni nad nim faktyczną opiekę, co potwierdza zaświadczenie Zastępcy Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z 13 czerwca 2023 r. (które dołączyli do odwołania). W tym stanie rzeczy wywiodła, że wbrew twierdzeniom organu pierwszej instancji była osobą uprawnioną do spornego świadczenia wskazaną w art. 4 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy, czyli opiekunem faktycznym dziecka, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje i na którego pozostaje utrzymaniu.

Decyzją z 21 sierpnia 2023 r. nr 010070/680/10186186/2022 (postępowanie 367994776) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji. W motywach tego aktu wskazano, że w świetle art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, osobie sprawującej opiekę nad dziećmi w zastępstwie rodziców, u której jednak dzieci te nie zostały umieszczone w pieczy zastępczej, nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego. W tym kontekście organ odwoławczy podniósł, iż nie kwestionuje faktu, że dziecko mieszka ze skarżącą i pozostaje na jej utrzymaniu. Podkreślił jednak, że choć Sąd Rejonowy w G. stosownym postanowieniem ustanowił ją opiekunem tego dziecka, to jednak we wspomnianym orzeczeniu nie wskazano, aby przedmiotowa opieka była sprawowana w systemie pieczy zastępczej, a w rezultacie stronie nie przysługiwało uprawnienie do spornego świadczenia.

Strona wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się uchylenia tego aktu oraz poprzedzającej go decyzji pierwszoinstancyjnej, a nadto żądając dopuszczenia dowodów w postaci orzeczenia Sądu Rejonowego w G. o powierzeniu jej opieki nad dzieckiem i zaświadczenia Zastępcy Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w G. potwierdzającego fakt sprawowania nad nim opieki oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia normy prawa materialnego, a mianowicie art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, polegające na jego błędnej, zawężającej wykładni, prowadzącej do wniosków sprzecznych z celem świadczenia wychowawczego, jakim jest pokrycie kosztów utrzymania dzieci, które to koszty są w niniejszym przypadku w całości ponoszone przez nią. Zarzuciła również naruszenie zasad konstytucyjnych wyrażonych w art. 72 ust. 1 i ust. 2 ustawy zasadniczej - to jest zasady ochrony prawa dziecka do opieki i pomocy władz publicznych oraz w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - czyli zasady równego traktowania. Dodatkowo podniosła, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie narusza art. 3 Konwencji o Prawach Dziecka z 20 listopada 1989 r. ustanawiający zasadę nadrzędności interesów dziecka we wszystkich działaniach podejmowanych przez podmioty publiczne i prywatne, jak również art. 20 tej Konwencji, gwarantujący ochronę i pomoc państwa dzieciom pozbawionym stale lub czasowo środowiska rodzinnego. Strona ponownie zaakcentowała, że mocą orzeczenia Sądu została ustanowiona opiekunem swej wnuczki i sprawuje tę opiekę faktycznie ponosząc w całości koszty jej utrzymania, zaś w tej sytuacji przysługuje jej prawo do spornego świadczenia, którego cel polega właśnie na pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dziecka oraz z dbałością o jego dobro i ochronę. Na poparcie swojego stanowiska powołała szereg orzeczeń wydanych przez sądy administracyjne, gdzie wyrażono podobny oraz poddano krytyce literalną wykładnie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która została zastosowana przez orzekające w niniejszej sprawie organy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy podkreślił, że weryfikacja uprawnienia strony do świadczenia wychowawczego była uzasadniona albowiem nie należy ona do osób, którym z mocy art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie to przysługuje. Jest wprawdzie babcią dziecka, nad którym Sąd powierzył jej pieczę i faktycznie opiekę tę nad nim sprawuje, jednak obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości pobierania przedmiotowego świadczenia na wnuczkę, a równocześnie nie jest tu opiekunem faktycznym w rozumieniu art. 4 ust. 2 ust. 2 powołanej regulacji, gdyż zgodnie z art. 2 pkt 10 niniejszej ustawy, pod pojęciem tym należy rozumieć osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, ale tylko wtedy, gdy wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, tymczasem wyżej wymieniona wniosku takiego nie złożyła.

Pismem procesowym datowanym na 23 listopada 2023 r. skarżąca wniosła do tutejszego Sądu o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w G. wydanego [...] r., mocą którego Sąd ten zmienił swoje wcześniejsze postanowienie opiekuńcze. Strona nie dołączyła do rzeczonego pisma odpisu lub kopii wspomnianego postanowienia zmieniającego, jednak podkreśliła, że na jego mocy sprawuje aktualnie pieczę zastępczą nad małoletnią wnuczką. Następnie, to jest 11 grudnia 2023 r. skarżąca nadesłała do Sądu decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 29 listopada 2023 r., mocą której przyznano jej świadczenie wychowawcze na to dziecko w kolejnym okresie zasiłkowym, począwszy od 1 czerwca 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 tej regulacji, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się tu względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

W tym kontekście uznano, że skargę w niniejszej sprawie należało uwzględnić. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) wykazała bowiem, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a zatem należało je wyeliminować z obrotu prawnego.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z uwagi na złożony przez organ administracji wniosek w tym zakresie przy równoczesnym braku zgłoszenia przez skarżącą żądania przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja uchylająca stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie zasiłkowym 2022/2023, o którego przyznaniu powiadomiono ją uprzednio stosowną informacją z 5 stycznia 2023 r. W pierwszej kolejności przyjdzie więc zaznaczyć, że w sprawach o świadczenie wychowawcze organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działają jako organy administracji publicznej w sposób władczy rozstrzygając o prawach i obowiązkach obywatela. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do tego świadczenia wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej, zaś z mocy art. 28 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują danej kwestii związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

W sprawie jest poza sporem, że skarżącej oraz jej mężowi powierzono pieczę nad wnuczką mocą postanowienia Sądu Rejonowego w G. z [...] r., sygn. akt [...], gdzie rozstrzygnięto o tym w ramach zabezpieczenia z urzędu postępowania o zmianę zarządzeń opiekuńczych wobec tej małoletniej oraz jej rodzeństwa. Bezspornym jest również to, że w wykonaniu wspomnianego orzeczenia strona wraz z małżonkiem sprawowali nad tym dzieckiem faktyczną opiekę począwszy od pierwszego miesiąca okresu, na który sporne świadczenie zostało przyznane (listopad 2022 r.) aż do końca tego okresu (31 maja 2023 r.). Fakt ten nie był bowiem w żaden sposób kwestionowany przez orzekające w sprawie organy, a równocześnie został uprawdopodobniony dołączonym do akt sprawy zaświadczeniem Zastępcy Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z 13 czerwca 2023 r.

Wyłączną przyczyną weryfikacji uprawnienia, które przysługiwało stronie do przedmiotowego świadczenia, a w rezultacie uchylenia tego uprawnienia i uznania wypłaconych w jego ramach kwot za świadczenie nienależnie pobrane było natomiast przyjęcie założenia, że nie mieści się ona w kręgu osób uprawnionych, których katalog określono w art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu trzeba zatem wskazać, że zgodnie z treścią przywołanego unormowania, świadczenie wychowawcze przysługuje: (1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo (2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo (3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo (4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo (5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej lub dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.

Zdaniem organów obydwu instancji skarżąca nie jest żadną z tych osób albowiem powyższy przepis nie przewiduje prawa do świadczenia wychowawczego na wnuczkę, strona w okresie pobierania świadczenia nie była wobec niej rodziną zastępczą, ani też opiekunem faktycznym, jako że w świetle art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pod pojęciem opiekuna faktycznego należy rozumieć osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jednak tylko wówczas, gdy wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka - co nie miało w sprawie miejsca.

Pozostaje poza sporem, że w okresie pobierania świadczenia skarżąca nie była dla wnuczki rodziną zastępczą. Jakkolwiek bowiem podnosiła, że uzyskała taki status, to jednak powołała się na rozstrzygające o tym postanowienie, które miało zostać wydane dopiero 23 października 2023 r. Kluczowe znaczenie ma natomiast zagadnienie, czy była dla tego dziecka opiekunem faktycznym w rozumieniu w art. 4 ust. 2 pkt 2 tej powołanej ustawy. Orzekające w sprawie organy udzieliły na to pytanie odpowiedzi przeczącej dokonując literalnej wykładni powyższej normy w powiązaniu z art. 2 pkt 10 cytowanej ustawy.

W ocenie Sądu stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę. Przyjdzie odnotować, że powyższa kwestia była już wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i chociaż w niektórych orzeczeniach akceptowały one rozwiązanie, jakie zastosowały w niniejszej sprawie organy (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 566/23, publ. Lex nr 3644997), to jednak w zdecydowanej większości przypadków opowiadały się za potrzebą takiej wykładni przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która uwzględnia konstytucyjnie zagwarantowane prawa jednostki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2140/18, publ. Lex nr 3022467, z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2707/17, publ. Lex nr 2740596 oraz z 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 203/19, publ. Lex nr 2778919, a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z 21 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 984/23, publ. Lex nr 3644939, w Łodzi z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 867/23, publ. Lex nr 3664298 oraz w Krakowie z 9 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1140/17, publ. Lex nr 2406160 czy w Warszawie z 29 grudnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 833/16, publ. Lex nr 2205003). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni przychyla się do wyrażonego w tych orzeczeniach stanowiska, gdzie położono akcent na to, że świadczenie wychowawcze ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego podstawowych potrzeb życiowych. Charakter i cel tego świadczenia powinny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Służy ono bowiem zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę, a co za tym idzie skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują. W tym kontekście, wykładnia językowa art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która legła u podstaw zaskarżonej decyzji nie da się pogodzić z celem świadczenia wychowawczego sformułowanym w treści ust. 1 tego przepisu. Do konkluzji takiej prowadzi także zakres obowiązków państwa wobec dzieci wyznaczony w art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, gdzie wskazano, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka, a każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. W ustawie zasadniczej nie ograniczono się więc jedynie do zapewnienia dziecku ochrony, ale przewidziano nadto prawo żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd powołany art. 72 ust. 2 Konstytucji nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz: W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Lex 2013 wyd. VII, uwagi do art. 72). Oznacza to, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tego państwa pomocy w sprawowaniu opieki, w tym również pomocy materialnej zmierzającej do przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Formą sprawowania bieżącej pieczy wobec dziecka, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a państwo powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą. Wszystko to prowadzi do wniosku, że niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego wyłącznie do tych spośród faktycznie opiekujących się dzieckiem, które wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, przy pominięciu tych, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Rozwiązanie takie koliduje również - co zasadnie dostrzegła strona, z postanowieniami Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. nr 120, poz. 526). Akt ten w art. 20 określa mianowicie, że dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Z kolei w art. 3 ust. 1 ustalono, że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. W myśl art. 27 ust. 3 powyższej Konwencji, państwa, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (Konwencji). Przepisy te, jako pochodzące z ratyfikowanej i należycie ogłoszonej umowy międzynarodowej, stanowią z mocy art. 91 ust. 1 Konstytucji RP część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane.

Zważywszy treść wszystkich powołanych wyżej unormowań należy stwierdzić, że literalna wykładnia art. 4 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w zakresie, w jakim wyznacza kryteria podmiotowe prawa do świadczenia wychowawczego, które w okolicznościach niniejszej sprawy nie gwarantują realizacji celów sformułowanych w tych regulacjach konstytucyjnych i konwencyjnych, nie daje zadowalających wyników. Interpretacja taka koliduje nadto z art. 2 oraz art. 32 ust. 2 ustawy zasadniczej określającymi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej oraz, że wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne a nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Chociaż przy tym nie budzi zastrzeżeń możliwość wprowadzenia odstępstwa od zasady równości podmiotów, które charakteryzują się wspólną istotną cechą, to owo zróżnicowanie, aby było dopuszczalne, powinno opierać się o jasno sformułowane kryterium, które stanowi jego podstawę, przy czym kryterium takie musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest owa wartościująca norma. Tymczasem w ocenie Sądu wymogu tego nie spełnia norma prawna wyprowadzona w drodze wykładni językowej z przepisów art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, gdyż wykluczenie z grona uprawnionych do świadczenia wychowawczego tych osób, które sprawują faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy stosownego orzeczenia sądu, pozostaje w sprzeczności z celem świadczenia wychowawczego sprowadzającym się do częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Wypada dodać, że w judykaturze akcentuje się również, iż zakres działań podejmowanych względem dziecka w rodzinie biologicznej nie różni się od tego, który występuje w ramach pieczy ustanowionej przez sąd powszechny, a skoro tak, również uprawnienia osób sprawujących tę opiekę powinny być analogiczne.

Zaprezentowany wyżej pogląd znalazł wyraz także w całym szeregu innych orzeczeń, w tym między innymi w wyrokach tutejszego Sądu: z 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 700/21, publ. Lex nr 3216217, z 18 września 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 654/20, publ. Lex nr 3062484, z 25 stycznia 2023 r., sygn. akt 1716/22, publ. Lex nr 3480280. Podzielając to stanowisko, skład orzekający uwzględnił skargę i przyjął jako wzorzec kontroli legalności kwestionowanego przez stronę aktu przepisy art. 72 ust. 1 zdanie 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27 Konwencji o prawach dziecka, uznając za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Dodatkowo przyjdzie dostrzec, że stwierdzone naruszenie prawa posiada jeszcze inny skutek, a mianowicie powoduje bezprzedmiotowość prowadzenia postępowania administracyjnego w zakresie uchylenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego. Jak bowiem wskazano powyżej, okoliczność sprawowania przez nią faktycznej opieki nad dzieckiem w okresie pobierania tego świadczenia została nie tylko uprawdopodobniona stosownym zaświadczeniem, lecz także nie była w żaden sposób kwestionowana przez orzekające w sprawie organy. W tych zaś warunkach, w świetle przyjętej przez Sąd wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie, brak jest podstaw faktycznych jak i prawnych pozwalających na kwestionowania jej uprawnień do spornego świadczenia, a tym samym do prowadzenia w niniejszych ramach postępowania administracyjnego. Taki zaś stan rzeczy wyczerpuje przesłankę umorzenia tego postępowania przewidzianą w art. 145 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach postępowania nie orzeczono albowiem skarżąca nie była reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika i nie poniosła żadnych opłat z uwagi na objęcie ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy.