Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 301/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 4
journal: Dz.U. 2013 poz 951
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego  wyposażenia - tekst jedn.
article: art. 8
journal: Dz.U. 2023 poz 221
law: Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (t. j.)
article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 7a
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 2 pkt 35a, 61 ust. 10, art. 64 ust. 1, 3, art. art. 64c ust. 5, art. 64ea, art. 140aa ust. 1, 3 art. 140ab ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 988
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Marek Sachajko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 września 2022 r. sygn. akt III SA/Lu 230/22 w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie 675 (sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: WSA, Sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 27 września 2022 r. oddalił skargę R.R. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: organ) z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie.

W dniu 10 lipca 2021 r. w Oddziale Celnym w A. podczas przekraczania granicy Rzeczypospolitej Polskiej został poddany kontroli pojazd członowy składający się z dwuosiowego pojazdu silnikowego marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] oraz trzyosiowej naczepy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. Pojazdem przewożony był ładunek niepodzielny w postaci elementów linii technologicznej. Niepodzielność determinowała wysokość ładunku. Podmiotem wykonującym kontrolowany przejazd w ramach międzynarodowego transportu drogowego był skarżący R.R. W wyniku kontroli parametrów zewnętrznych pojazdu stwierdzono przekroczenie wysokości pojazdu oraz wysokości pojazdu z ładunkiem o 0,07 m, co stanowi przekroczenie o 1,75% dopuszczalnej wysokości wynoszącej 4 m. Wynik pomiaru został opisany w protokole nr [...]. Kierowca odmówił podpisania protokołu bez podania przyczyny. Pomiaru wysokości dokonano przymiarem sztywnym teleskopowym typ NEDO (nr seryjny [...]), posiadającym świadectwo wzorcowania [...] z dnia 7 marca 2018 r. W trakcie kontroli ustalono, że przejazd kontrolowanego pojazdu wykonywany był z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988 z późn. zm., dalej powoływanej także jako "p.r.d." lub "ustawa"), polegającym na przejeździe pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia kategorii II, wydanego w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ. Kierowca pojazdu nie posiadał przy sobie i nie okazał na żądanie upoważnionego do kontroli funkcjonariusza wymaganego zezwolenia kategorii II na przejazd pojazdu nienormatywnego, wydanego dla wykonującego przejazd. Natomiast kierowca okazał zezwolenie kategorii VI nr [...] z dnia 12 stycznia 2021r., wydane na okres 6 miesięcy, obowiązujące w terminie od 24 stycznia 2021 r. do 24 lipca 2021 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. Naczelnik Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej na podstawie art. 140ab ust. 1 pkt 2 p.r.d. wymierzył skarżącemu R.R. karę pieniężną w wysokości 5000 zł za wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym o numerach rejestracyjnych [...] bez zezwolenia kategorii II.

Po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że wymogi dotyczące dopuszczalnych wymiarów, masy i nacisków osi pojazdu uregulowane zostały w ustawie - Prawo o ruchu drogowym oraz rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2016 r. poz. 2022 z późn. zm., dalej jako "rozporządzenie w sprawie warunków technicznych"). Zgodnie z art. 61 ust. 10 p.r.d. wysokość pojazdu nie może przekraczać 4,00 m. Także w § 2 ust. 4 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych określono, że wysokość pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 12, nie może przekraczać 4,00 m. Zgodnie z § 2 ust. 17 rozporządzenia, w przypadku pojazdu uczestniczącego w ruchu drogowym podstawą sprawdzenia wymagań, o których mowa w ust. 1-16 są wartości rzeczywiste wymienionych wymiarów, z uwzględnieniem art. 61 ust. 6, 7 i 10 ustawy. Dodatkowo organ zaznaczył, że stosownie do § 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, wykaz urządzeń i wyposażenia, które nie muszą być uwzględniane przy określaniu wymiarów zewnętrznych pojazdów, określa dodatek 1 do załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 1230/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (WE) nr 661/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do wymagań w zakresie homologacji typu dotyczących mas i wymiarów pojazdów silnikowych oraz zmieniającego dyrektywę 2007/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE L 353 z 21.12.2012, str. 31). Stosownie do art. 2 pkt 24 wymienionego rozporządzenia "wysokość" oznacza wymiar określony w pkt 6.3 normy ISO 612:1978. Zgodnie z Tabelą III-Wysokość pojazdu, zawartą w dodatku 1 do załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 1230/2012, przy określaniu wysokości pojazdu przystosowanego do przewozu ładunków nie jest brana pod uwagę antena radiowa lub radiowo-nawigacyjna. Dokonując pomiaru rzeczywistej wysokości zespołu pojazdów kontrolujący nie uwzględnili elementów wskazanych w Tabeli III – Wysokość pojazdu do dodatku 1 do załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 1230/2012. Wysokość zespołu pojazdów oraz wysokość pojazdu z ładunkiem została zmierzona zgodnie z Polską Normą PN-ISO 612 "Pojazdy drogowe. Wymiary pojazdów samochodowych i pojazdów ciągniętych. Terminy i definicje", a użyty do pomiaru przyrząd spełniał wymogi zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać przymiary, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz.U. z 2008 r., Nr 2, poz. 3) i nie wykazywał jakichkolwiek usterek lub wad. Organ odwoławczy wyjaśnił, że kontrola pojazdu odbyła się na terenie Oddziału Celnego w A. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1693 z późn. zm.), drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) – zalicza się do dróg krajowych, które są drogami publicznymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Organ stwierdził, że pojazd lub zespół pojazdów, którego wymiary wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, jest stosownie do art. 2 pkt 35a p.r.d. pojazdem nienormatywnym, którego ruch jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia odpowiedniej kategorii (art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d.).

Organ wskazał, że w niniejszej sprawie niekwestionowane przez stronę wyniki pomiarów zewnętrznych wykazały, iż zmierzona wysokość kontrolowanego pojazdu o numerach rejestracyjnych [...] oraz wysokość tego pojazdu wyniosła 4,07 m, a więc została przekroczona o 0,07 m (1,75%), w stosunku do normy wskazanej w art. 61 ust. 10 p.r.d. w związku z § 2 ust. 4 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. W związku z tym organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że wobec stwierdzonej w protokole kontroli nienormatywności pojazdu na przejazd przedmiotowego pojazdu wymagane było zezwolenie kategorii II, określonej w załączniku nr 1 do p.r.d. Natomiast w ocenie organu okazane przez kierowcę zezwolenie kategorii VI z dnia 12 stycznia 2021 r., które w świetle art. 12 ustawy z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 54) było ważne w dniu przeprowadzenia kontroli, nie uprawniało jednak do przejazdu kontrolowanego pojazdu nienormatywnego.

Organ ten wyjaśnił, że okazane zezwolenie kategorii VI nr 26/WA/2021 z dnia 12 stycznia 2021 r. uprawnia do przejazdu po drogach publicznych (wykaz dróg krajowych, po których przejazd pojazdu nienormatywnego może być wykonywany został dołączony do zezwolenia) pojazdu nienormatywnego, który spełnia wymagania w zakresie wymiarów, masy oraz nacisków osi określonych w pozycji 6 tabeli "Kategorie zezwoleń na przejazd pojazdu nienormatywnego" załącznika do ustawy Prawo o ruchu drogowym, to jest: a) o szerokości nieprzekraczającej:- 3,4 m dla drogi jednojezdniowej, - 4 m dla drogi dwujezdniowej klasy A, S i GP, b) o długości nieprzekraczającej: -15 m dla pojedynczego pojazdu, - 23 m dla zespołu pojazdów, - 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, c) o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m, d) o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t, e) o naciskach osi nieprzekraczających wielkości przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej. Organ podkreślił, że w myśl art. 64c ust. 5 p.r.d., zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami określonymi dla zezwolenia kategorii II. Poza przytoczonym art. 64c ust. 5 p.r.d. przepisy prawa nie wskazują na możliwość poruszania się pojazdu nienormatywnego, pojazdami i drogami, na podstawie zezwolenia wyższej kategorii, w sytuacji, gdy wystarczające (właściwe) jest zezwolenie niższej kategorii. Zgodnie zaś z art. 64ea p.r.d., w przypadku wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, kategorii innej niż wymagana albo na podstawie zezwolenia kategorii V z przekroczonymi parametrami technicznymi pojazdu lub zespołu pojazdów wskazanymi w tym zezwoleniu, przejazd pojazdu nienormatywnego uznaje się za wykonywany bez zezwolenia. Organ stwierdził, że zezwolenie na przejazd pojazdu nienormatywnego kategorii IV (zezwolenie kategorii VI przed zmianą przepisów wynikającą z ustawy z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw) oprócz zwiększonych limitów w zakresie parametrów zewnętrznych pojazdu, umożliwia przejazd pojazdu nienormatywnego o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t. W sytuacji, gdy w wyniku kontroli nie zostanie stwierdzone przekroczenie przewidzianych przepisami prawa limitów w zakresie masy całkowitej pojazdu, a jedynie przekroczenie parametrów zewnętrznych (wartości parametrów wskazują, że wystarczające byłoby zezwolenie niższej kategorii niż IV), wówczas przejazd pojazdu nienormatywnego uznawany jest za wykonywany bez zezwolenia. Jednocześnie organ zauważył, że stosownie do art. 64c ust. 6 p.r.d. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania okazanego zezwolenia kategorii VI nr [...], zezwolenie kategorii VI uprawniało do poruszania się pojazdami i drogami określonymi dla zezwolenia kategorii V. Organ wskazał jednocześnie, że na podstawie art. 140aa ust. 1 p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia, nakłada się karę pieniężną, której wysokość określa art. 140ab p.r.d. Na mocy art. 140ab ust. 1 pkt 2 p.r.d. za brak zezwolenia kategorii II ustala się karę pieniężną w wysokości 5000 zł. Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Z treści art. 140aa ust. 3 p.r.d. wynika, że kara za przejazd po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia lub z naruszeniem jego warunków jest zawsze nakładana na podmiot wykonujący przejazd, a w ściśle określonych sytuacjach może być także nałożona na inne podmioty. W ocenie organu odwoławczego skarżący nie udowodnił zaistnienia okoliczności, które w świetle art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. stanowiłyby podstawę umorzenia postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wykazano, że strona dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem. Przewoźnik miał świadomość wykonywania przewozu pojazdem nienormatywnym, wyposażył kierowcę w zezwolenie kategorii VI z dnia 12 stycznia 2021 r. Jednakże zezwolenie to nie pozwalało na poruszanie się pojazdem o stwierdzonych parametrach. Podmiot wykonujący przejazd powinien wyposażyć kierowcę w odpowiednie dla konkretnego przewozu zezwolenie określone w przepisach ustawy.

Od powyższej decyzji skarżący R.R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Sąd ten opisał przepisy znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie i dokonał ich analizy. Wskazał, że na mocy art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ. Wymiary, masa, naciski osi pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I-V oraz drogi, po których pojazdy te mogą się poruszać, są określone w tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do ustawy (art. 64 ust. 3 p.r.d.). Zgodnie z treścią tego załącznika zezwolenie kategorii II dotyczy pojazdów nienormatywnych: o naciskach osi i rzeczywistej masie całkowitej nie większych od dopuszczalnych, o szerokości nieprzekraczającej 3,2 m, o długości nieprzekraczającej: - 15 m dla pojedynczego pojazdu, - 23 m dla zespołu pojazdów, o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m. Przepis art. 64 ust. 4 p.r.d. nakłada na kierującego pojazdem nienormatywnym obowiązek posiadania przy sobie i okazywania uprawnionym osobom zezwolenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 powołanego artykułu. Jednocześnie zgodnie z art. 64 ust. 2 p.r.d., zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I. Na mocy art. 140aa ust. 1 p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd (art. 140aa ust. 3 pkt 1 p.r.d.). W sytuacjach określonych w pkt 2 i 3 ust. 3 art. 140aa p.r.d. kara pieniężna może być także nałożona na podmiot wykonujący czynności ładunkowe lub podmiot wykonujący inne niż wymienione w pkt 2 czynności związane z przejazdem pojazdu nienormatywnego, w szczególności na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę lub spedytora. WSA wskazał, że w świetle treści art. 140 aa ust. 1 i 3 p.r.d. kara pieniężna może być nakładana zarówno na podmiot wykonujący przejazd, jak również na podmioty wymienione w pkt 2 i 3 ust. 3 art. 140aa p.r.d. Odpowiedzialność podmiotu wykonującego przejazd jest niezależna od odpowiedzialności ostatnio wymienionych podmiotów. Przepis art. 140ab w ust. 1 pkt 2 p.r.d. za brak zezwolenia kategorii II-IV przewiduje karę pieniężną w wysokości 5000 zł. Sąd dokonał analizy pojazdu nienormatywnego. Wskazał, że zgodnie z definicją pojazdu nienormatywnego wyrażoną w art. 2 pkt 35a p.r.d., pojazdem nienormatywnym jest pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku, wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy. Według art. 61 ust. 10 p.r.d. wysokość pojazdu z ładunkiem nie może przekraczać 4 m. Także w treści § 2 ust. 4 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych przewidziano, że wysokość pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 12, nie może przekraczać 4,00 m. Sąd ten wskazał, że w rozpoznawanej sprawie w wyniku kontroli pojazdu członowego składającego się z dwuosiowego pojazdu silnikowego oraz trzyosiowej naczepy, stwierdzono przekroczenie rzeczywistej wysokości pojazdu i wysokości pojazdu z ładunkiem, gdyż wysokość ta wynosiła 4,07 m, a zatem przekraczała wysokość dopuszczalną o 1,75 %. Czynności pomiaru parametrów pojazdu, w tym jego wysokości, zostały udokumentowane w protokole kontroli. Kierujący pojazdem bez podania przyczyny nie podpisał protokołu kontroli, jednakże sposób przeprowadzenia pomiarów oraz ich wyniki nie są w niniejszej sprawie kwestionowane przez skarżącego, który był podmiotem wykonującym przejazd. W świetle wskazanych wyżej dowodów zgromadzonych w sprawie brak także jakichkolwiek podstaw do podważania ustaleń organów w tym zakresie.

WSA wskazał, że kwestionując zaskarżoną decyzję skarżący powołuje się na okoliczność posiadania przez kierowcę i okazania w czasie kontroli zezwolenia kategorii VI nr [...], wydanego w dniu 12 stycznia 2021 r. na okres od 24 stycznia 2021 r. do 24 lipca 2021 r. Zgodnie z treścią okazanego dokumentu obejmował on zezwolenie na przejazd po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego, który spełnia wymagania w zakresie wymiarów, masy oraz nacisków osi, określone w pozycji 6 tabeli "Kategorie zezwoleń na przejazd pojazdu nienormatywnego" załącznika do ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. Wraz z zezwoleniem wydano wykaz dróg krajowych, po których przejazd pojazdu nienormatywnego może być wykonywany. WSA wyjaśnił, że ustawą z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 54), która weszła w życie z dniem 13 marca 2021 r., dokonano nowelizacji ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Zmiany dotyczyły między innymi kategorii zezwoleń na przejazd pojazdów nienormatywnych oraz wysokości kar administracyjnych za przejazd takich pojazdów bez odpowiedniego zezwolenia. W rozpoznawanej sprawie kontrola miała miejsce w dniu 10 lipca 2021 r., a więc już po nowelizacji ustawy - Prawo o ruchu drogowym, w związku z czym sprawę należało rozpatrywać w oparciu o nowe brzmienie przepisów tej ustawy. Zgodnie jednak z przepisem art. 12 ustawy zmieniającej, zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 zmienianej ustawy - Prawo o ruchu drogowym, obejmujące zezwolenie na przejazd pojazdu o wymiarach lub masie całkowitej przekraczających dopuszczalne wielkości, wydane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowują ważność przez okres, na jaki zostały wydane. WSA stwierdził, że okazane przez kierowcę do kontroli zezwolenie kategorii VI sprzed nowelizacji ustawy - Prawo o ruchu drogowym było ważne w dniu kontroli. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez organy rozstrzygające w niniejszej sprawie. Jednakże w ocenie organów obu instancji okazane zezwolenie nie było odpowiednie, gdyż w okolicznościach sprawy wymagane było zezwolenie kategorii II – według numeracji przewidzianej w załączniku nr 1 do ustawy Prawo o ruchu drogowym w brzmieniu od dnia 13 marca 2021 r. WSA wskazał, że w myśl art. 64ea p.r.d. w przypadku wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, kategorii innej niż wymagana albo na podstawie zezwolenia kategorii V z przekroczonymi parametrami technicznymi pojazdu lub zespołu pojazdów wskazanymi w tym zezwoleniu, przejazd pojazdu nienormatywnego uznaje się za wykonywany bez zezwolenia. Wskazując na powyższy przepis organy uznały, że zachodzą podstawy do nałożenia na skarżącego kary za wykonywanie przejazdu pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia kategorii II, gdyż skarżący wykonywał przejazd pojazdem nienormatywnym na podstawie zezwolenia kategorii VI (według numeracji kategorii sprzed 13 marca 2021 r.), to jest kategorii innej niż wymagana kategoria II po nowelizacji ustawy. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze WSA uznał, że stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji pozostaje w zgodzie z przepisami prawa. WSA wskazał, że przepis art. 64ea p.r.d. stanowi wyraźny zakaz posługiwania się podczas wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym zezwoleniem kategorii innej niż wymagana. Zasada wyrażona w tym przepisie obowiązywała już przez zmianą ustawy – Prawo o ruchu drogowym dokonaną z dniem 13 marca 2021 r. i obowiązuje nadal. Obowiązywanie wskazanej zasady wzmacnia przytoczony także w zaskarżonej decyzji przepis art. 64c ust. 5 p.r.d. W obecnym brzmieniu przepis ten przewiduje, że zezwolenie kategorii III uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami, określonymi dla zezwolenia kategorii II. Przed dniem 13 marca 2021 r. przepis art. 64c ust. 5 p.r.d. stanowił, że zezwolenie kategorii IV uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami, określonymi dla zezwolenia kategorii III. Jednocześnie przed dniem 13 marca 2021 r. obowiązywał ust. 6 art. 64c p.r.d., który stanowił, że zezwolenie kategorii VI uprawnia do poruszania się pojazdami i drogami, określonymi dla zezwolenia kategorii V.

Zmiana z dniem 13 marca 2021 r. brzmienia art. 64c ust. 5 p.r.d. oraz uchylenie ust. 6 tego artykułu wynikały z przewidzianej nowelizacją zmiany w zakresie liczby, numeracji i opisu kategorii zezwoleń, w tym w istocie połączenia dotychczasowych kategorii V i VI w jedną kategorię IV. Nowelizacja miała związek ze zniesieniem obowiązku uzyskiwania zezwoleń na przejazd pojazdu o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. Jednakże treść art. 64c ust. 5 p.r.d. przed zmianą i po zmianie ustawy, a także obowiązujący przez zmianą ust. 6 art. 64c p.r.d. to jedyne wyjątki, w których ustawa dopuszczała lub aktualnie dopuszcza możliwość poruszania się pojazdu nienormatywnego, pojazdami i drogami, na podstawie zezwolenia kategorii innej niż wymagana, a mianowicie określonej kategorii wyższej, w ramach obowiązującej numeracji, w sytuacji, gdy wystarczające jest zezwolenie określonej kategorii niższej. Wskazane wyjątki potwierdzają zatem ogólną regułę wynikającą z art. 64ea p.r.d. Jednocześnie w sprawie nie budzi wątpliwości, że wyjątki te nie odnoszą się do okoliczności sprawy, w której skarżący posiadał wydane przed nowelizacją ustawy zezwolenie kategorii VI (po nowelizacji mieszczącej się w kategorii IV), które w świetle przytoczonych przepisów art. 64c p.r.d. nie mogło zastąpić zezwolenia obecnej kategorii II (odpowiadającej kategorii III przed nowelizacją). WSA zwrócił także należy uwagę na podstawowy przepis art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., wedle którego ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii. Już z tego przepisu wynika zatem, że kategoria zezwolenia musi być odpowiednia. O rodzaju odpowiedniej kategorii zezwolenia decydują wymiary, masa i naciski osi pojazdów nienormatywnych, co wynika z treści art. 64 ust. 3 p.r.d. oraz treści tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do ustawy, a także formularza wniosku o wydanie zezwolenia stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 21 stycznia 2021 r. w sprawie zezwoleń na przejazd pojazdów nienormatywnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 212) i formularza wniosku o wydanie zezwolenia stanowiącego załącznik do obowiązującego wcześniej rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 22 czerwca 2012 r. w sprawie zezwoleń na przejazd pojazdów nienormatywnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 764). W tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do ustawy określone są także drogi, po których pojazdy posiadające stosowne zezwolenie mogą się poruszać. W świetle zapisów w tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do ustawy - Prawo o ruchu drogowym nieuprawnione jest stanowisko skarżącego, że pojazd członowy poddany kontroli w dniu 10 lipca 2021 r. miał parametry właściwe dla obu kategorii zezwoleń, to jest zezwolenia kategorii VI przed nowelizacją ustawy oraz zezwolenia kategorii II po nowelizacji (kategorii III przed nowelizacją).

W konsekwencji zaś uprawnione było uznanie, że wydane skarżącemu przed nowelizacją zezwolenie kategorii VI, którym dysponował kierujący pojazdem, nie było zezwoleniem odpowiednim w rozumieniu art. 64ust. 1 pkt 1 p.r.d. Poza wyjątkiem przewidzianym w art. 64c ust. 5 p.r.d., posiadanie zezwolenia innej kategorii, także wyższej niż wymagana, oznacza, że podmiot nie legitymuje się zezwoleniem, bowiem art. 64ea p.r.d. wyraźnie wskazuje, że taki przejazd uznaje się za wykonywany bez zezwolenia. WSA stwierdził, że wydając zaskarżoną decyzją organ dokonał bowiem prawidłowej wykładni przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym, w tym zapisów zawartych pod lp. 6 załącznika nr 1 do tej ustawy w brzmieniu przed nowelizacją. W oparciu o właściwą wykładnię przepisów prawa organ wyprowadził trafny wniosek, iż w okolicznościach sprawy przejazd skontrolowanego pojazdu o wysokości 4,07 m, a zarazem normatywnej masie całkowitej, nie mógł być realizowany na podstawie wydanego przed dniem 13 marca 2021 r. zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym kategorii VI. Posiadane przez stronę i okazane przez kierowcę zezwolenie kategorii VI nie uprawniało do wykonywania przejazdu jednostką transportową poddaną kontroli w niniejszej sprawie. Przejazd pojazdem nienormatywnym na podstawie zezwolenia kategorii innej niż wymagana musiał być zatem, zgodnie z art. 64ea p.r.d., uznany za przejazd wykonywany bez zezwolenia. W okolicznościach sprawy brak było wymaganego zezwolenia kategorii II. Natomiast przejazd wykonywany bez zezwolenia jest penalizowany przez ustawodawcę stosownie do art. 140ab p.r.d., który w ust. 1 pkt 2 przewiduje za brak zezwolenia kategorii II karę pieniężną w wysokości 5000 zł. Taka też kara została nałożona na skarżącego. W konsekwencji nieuprawniony był - zdaniem WSA - zarzut naruszenia art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. WSA ocenił także rozważania organu w zakresie okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. Sąd ten wskazał, że skarżący ani w skardze, ani w trakcie postępowania administracyjnego nie powoływał żadnych okoliczności, które mogłyby go zwolnić z odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie. Na uwzględnienie nie zasługiwały również podniesione w skardze zarzuty naruszenia w kontrolowanym postępowaniu przepisów art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. Ponadto uzasadnienie decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) oddalił skargę.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła strona zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. w zakresie naruszenia przez WSA:

- przepisów prawa materialnego w ich kształcie sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 18 grudnia 2020r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw tj. Ip. 6 załącznika nr 1 w zw. z art. 64 ust. 1 pkt 1, art. 64c ust. 5 i 6, art. 64ea ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. - Prawo o ruchu drogowym, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, wynikające z błędnie przeprowadzonej wykładni, przejawiające się ustaleniem znaczenia pierwszej z naruszonych norm w zupełnym oderwaniu od jej zapisu poczynionego przez ustawodawcę, rozpatrywanego z zastosowaniem ogólnych reguł znaczeniowych języka polskiego, co daje się zamknąć stwierdzeniem o przeprowadzeniu wykładni tego przepisu (Ip. 6, załącznika nr 1 do p.r.d.) sprzecznie z prawem, jak również znajdujące wyraz w twierdzeniach zgodnie z którymi posiadane przez skarżącego kasacyjnie zezwolenie na przejazd pojazdem nienormatywnym kategorii VI, nie mogło być podstawą legalnego wykonywania przewozu pojazdem nienormatywnym w jego stanie z dnia kontroli dającej początek niniejszej sprawie, co miało by rzekomo wynikać z pozostałych norm materialnych tu wskazanych,

- przepisu prawa materialnego, tj. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez naruszenie zapisanej w nim zasady demokratycznego państwa prawnego, przejawiające się nałożeniem kary za stan faktyczny nieobjęty żadnym, sformułowanym w sposób wyraźny w przepisach zakazem,

- przepisu materialnego, tj. art. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018r. - Prawo przedsiębiorców, przez niezastosowanie w sprawie w toku oceny legalności działania organów administracji wobec podmiotu administrowanego, przejawiające się uznaniem, iż nałożona na skarżącego kasacyjnie sankcja ma związek z naruszeniem zakazu sformułowanego w przepisach prawa.

W zakresie podstawy kasacyjnej sformułowanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. strona zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi WSA mające wpływ na wynik sprawy naruszenie:

- przepisu prawa procesowego, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez niezastosowanie w sprawie w związku z naruszeniem przez organy obydwóch instancji zaangażowane w postępowanie administracyjne prowadzone na jej gruncie wskazanych powyżej przepisów materialnych,

- przepisu prawa procesowego, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niezastosowanie w sprawie w związku z naruszeniem przez organy obu instancji zaangażowane w postępowanie administracyjne prowadzone na jej gruncie normy proceduralnej tj. art. 7a §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, jak również o uchylenie decyzji organów I i II instancji lub alternatywnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oraz o zasądzenie kosztów sądowych w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto kasator zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie i wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40)

W związku z treścią skargi kasacyjnej podkreślenia wymaga, że w świetle art. 176 p.p.s.a skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym. W szczególności formalizm ten wiąże się z powinnością prawidłowego skonstruowania podstaw kasacyjnych, co obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Aby skarga kasacyjna mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania, ma wskazywać konkretny przepis prawa materialnego naruszonego przez sąd ze wskazaniem, na czym, zdaniem strony skarżącej, polegała niewłaściwa wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez sąd, jaka powinna być wykładnia właściwa lub jaki inny przepis powinien być zastosowany, a także na czym polegało naruszenie przepisów postępowania sądowego i jaki istotny wpływ na wynik sprawy (treść orzeczenia) mogło ono mieć (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie analizuje sprawy po raz kolejny w jej całokształcie, związany jest natomiast wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, gdyż to one nadają kierunek kontroli i badania zgodności z prawem kwestionowanego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wymaga to zatem prawidłowego i precyzyjnego określenia podstaw kasacyjnych, wyraźnego wskazania na przepisy, których naruszenia strona upatruje w kwestionowanym orzeczeniu sądu I instancji, z uwzględnieniem konkretnych jednostek redakcyjnych (artykułu, paragrafu, ustępu itd.) przepisów prawa (por. wyroki NSA z: 29 marca 2018 r. I FSK 13/18, 19 września 2017 r., I FSK 126/16; 29 września 2017 r., I FSK 868/16; 19 października 2017 r., II GSK 1701/17; dostępne w CBOIS). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno natomiast szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem strony skarżącej kasacyjnie, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno wskazywać na trafność sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, a zatem nawiązywać do przepisów prawa, których naruszenie strona skarżąca zarzuca Sądowi I instancji. Powinno także zawierać argumentację na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu lub uzasadnienie zarzutu niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 października 2005 r., sygn. akt I FSK 155/05, także por. J. Drachal, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera, Warszawa 2011).

Z przedstawionych zarzutów wynika zatem, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy kwestii prawidłowości stanowiska WSA, który kontrolując zgodność z prawem decyzji organów w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym stwierdził, że decyzje te są prawidłowe, a organy administracji prawidłowo przyjęły, że zaistniały podstawy normatywne do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 5000 zł za wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii II. Zasadniczo istotą stanowiska skarżącego nie jest kwestionowanie ustaleń faktycznych, lecz ocena prawna tych ustaleń. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżącemu kasacyjnie została wymierzona kara pieniężna za wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii II. Z akt sprawy wynika także, że kierowca kontrolowanego pojazdu w trakcie kontroli okazał zezwolenie na przejazd pojazdem nienormatywnym kategorii VI.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna skarżącego organu oparta została na obu podstawach kasacyjnych unormowanych w art. 174 p.p.s.a.

W ramach podstawy kasacyjnej unormowanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono Sądowi I instancji naruszenie (a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., jak i (b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7a k.p.a.

Podkreślić należy, że zarówno przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. są przepisami o charakterze wynikowym regulującymi jedynie sposób rozstrzygnięcia skargi przez wojewódzki sąd administracyjny. W konsekwencji powyższego za wadliwie skonstruowany, i tym samym nieusprawiedliwiony, uznać należy pierwszy zarzut procesowy tj. zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Powyższy przepis nie może stanowić samoistnej podstawy zaskarżenia. Naruszenie tego przepisu należy więc powiązać z naruszeniami przepisów prawa materialnego - których dopuściły się organy orzekające w sprawie, bądź też naruszenia których dopatruje się strona. Bez tego rodzaju powiązania zarzut naruszenia 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. nie poddaje się kontroli.

Dokonując analizy drugiego zarzutu o charakterze procesowym Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zarzut ten dotyczy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., więc przepisu wynikowego który został połączony z art. 7 a k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut ten odnosi się do błędnej interpretacji przepisów prawa stanowiącej podstawę nałożenia na skarżącą kary pieniężnej, zaakceptowanej w trakcie kontroli judykacyjnej dokonywanej przez Sąd pierwszej instancji, w wyniku której Sąd ten wydał nieprawidłowe orzeczenie oddalające skargę strony - w trybie art. 151 p.p.s.a., a nie wyrok, którego podstawą normatywną byłby art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 a k.p.a. Podkreślić należy, że przepis art. 7 a k.p.a. formułuje zasadę ogólną postępowania administracyjnego rozstrzygania wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść strony oraz określa wyjątki od tej zasady. Zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony postępowania, wyrażona w art. 7a k.p.a., nie dotyczy wątpliwości odnośnie stanu faktycznego sprawy (por. P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 7(a); wyrok NSA z 21 października 2020 r., I OSK 1526/18, LEX nr 3090251). O istnieniu wątpliwości co do treści normy prawnej można mówić wówczas, gdy treść normy prawa po zastosowaniu różnych metod wykładni przepisów nadal budzi wątpliwości. Wydaje się jednak zasadne przyjęcie stanowiska, że w komentowanym przepisie chodzi o taką wątpliwość, która pozostaje aktualna po zastosowaniu reguł interpretacji językowej oraz systemowej. Mianowicie omawiana reguła jako reguła interpretacji jest dyrektywą wykładni funkcjonalnej, która wyklucza w procesie interpretacji przepisów prawa inne racje odwołujące się do wartości lub celów przypisywanych prawodawcy (por. wyrok TK z 13 grudnia 2017 r., SK 48/15; P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 7(a). Z uwagi na okoliczność, że skarżąca kasacyjnie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zasadę demokratycznego państwa prawa unormowaną w art. 2 Konstytucji połączyła z zasadą określoną w art. 7 a k.p.a. zarzut powyższy zostanie poddany analizie łącznie z zarzutami o charakterze materialnoprawnym.

Oceniając zarzuty naruszenia prawa materialnego zawarte w skardze kasacyjnej, stwierdzić należy, że istota tych zarzutów sprowadza się do błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa materialnego. Skarżący kasacyjnie podnosi – w ramach tej kategorii zarzutów – przede wszystkim naruszenie poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu materialnego, tj. lp. 6 załącznika nr 1 w zw. z art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., art. 64 c ust. 5 i 6, art. 64 ea p.r.d. Ponadto skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (tj. Dz.U.2024, poz. 236).

Dokonując analizy pierwszego zarzutu o charakterze materialnoprawnym Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że z przepisów ustawy p.r.d., której zakres normowania obejmuje: zasady ruchu na drogach publicznych, w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu; zasady i warunki dopuszczenia pojazdów do tego ruchu, a także działalność właściwych organów i podmiotów w tym zakresie; wymagania w stosunku do innych uczestników ruchu niż kierujący pojazdami; zasady i warunki kontroli ruchu drogowego (art. 1 ust. 1) wynika, że na jej gruncie karze pieniężnej podlega przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia (art. 140aa ust. 1), a kara ta nakładana jest, między innymi, na podmiot wykonujący przejazd (art. 140aa ust. 3 pkt 1). W rozumieniu art. 2 pkt 35a p.r.d. "pojazd nienormatywny", to pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach tej ustawy. Cechy pojazdu wskazane w tym przepisie (nacisk osi, wymiary lub masa rzeczywista) nie zostały połączone ze sobą spójnikiem, lecz wyliczone, co oznacza, że nie istnieje wymóg ich łącznego i równoczesnego spełnienia. Każdy przejazd naruszający normy odnoszące się do pojazdów (czy to gabaryty czy to jego waga, czy też nacisk osi na drogę) uważany jest za nienormatywny. Na tego rodzaju przejazd wymagane jest specjalne pozwolenie, jeżeli ma on być uznawany za prawnie dopuszczalny, ale nadal ponadnormatywny. Inaczej mówiąc, poszczególne zezwolenia (ich kategorie) zezwalają na poruszanie się określonego pojazdu przekraczającego określone normy, jednakże nie naruszającego wynikających z istoty zezwolenia norm powiększonych, przy zachowaniu których przejazd jakkolwiek nienormatywny, jest jednak dozwolony. Nie może być sporu co do tego, że ratio legis zgody na poruszanie się pojazdu nienormatywnego po drogach, który zagraża niewątpliwie i samej drodze, mogąc ją uszkodzić i bezpieczeństwu uczestników ruchu czy też środowisku, leży w tym, że niektóre rzeczy muszą zostać przetransportowane drogami, bez względu na zagrożenie naruszenia czy nawet naruszenie wskazanych dóbr chronionych. System zezwoleń określa więc szczegółowo jakie rozmiary normatywne mogą zostać przekroczone i do jakiej wielkości granicznej np. jak długi może być nienormatywny zespół pojazdów (por. wyrok NSA z 15 maja 2023 r., II GSK 149/20). Natomiast z art. 64 ust. 1 p.r.d. – do którego odsyła art. 140aa ust. 1 – wynika, że ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przestrzegania warunków przejazdu, określonych w zezwoleniu oraz zachowania szczególnej ostrożności przez kierującego pojazdem nienormatywnym. Wymiary, masa, naciski osi pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń określonych kategorii oraz drogi, po których pojazdy te mogą się poruszać, określa tabela stanowiąca załącznik nr 1 do ustawy (art. 64 ust. 3 p.r.d.). Art. 64ea p.r.d. stanowi natomiast, że w przypadku wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, kategorii innej niż wymagana albo na podstawie zezwolenia kategorii V z przekroczonymi parametrami technicznymi pojazdu lub zespołu pojazdów wskazanymi w tym zezwoleniu, przejazd pojazdu nienormatywnego uznaje się za wykonywany bez zezwolenia. Przepis art. 140ab ust. 1 p.r.d. stanowi zaś, że określona nim wysokość administracyjnej kary pieniężnej za delikt, o którym mowa w art. 140aa ust. 1, jest determinowana kategorią zezwolenia, którym nie legitymuje się podmiot wykonujący przejazd, a którego posiadanie jest warunkiem koniecznym wykonywania tego przejazdu w sposób zgodny z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że skutkiem stwierdzenia naruszenia z art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. jest nałożenie przez organ administracji publicznej kary pieniężnej, co oznacza, że wykonywaniu kompetencji polegającej na nakładaniu dolegliwości w postaci sankcji prawnej nie może towarzyszyć żadna dowolność czy też arbitralność. W postępowaniu w sprawie jej nałożenia organ administracji publicznej zobowiązany jest jednoznacznie ustalić oraz w przekonujący sposób wykazać zaktualizowanie się wszystkich przesłanek jej nałożenia, tak faktycznych, jak i prawnych, co stanowi warunek konieczny uznania tego działania za zgodne z prawem (por. wyrok NSA z 27 lipca 2020r., II GSK 116/18; wyrok NSA z 6 lipca 2021 r., II GSK 1249/18, LEX nr 3198573).

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy dokonał kontroli judykacyjnej działania organów administracji publicznej w zakresie wyznaczonym zarzutami zawartymi w skardze kasacyjnej. W konsekwencji powyższego Naczelny Sąd Administracyjny zarzuty uznaje za bezzasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zgodnie z załącznikiem nr 1 do p.r.d. w brzmieniu sprzed nowelizacji zezwolenie kategorii VI uprawniało do przejazdu pojazdu nienormatywnego: a) o szerokości nieprzekraczającej 3,4 m dla drogi jednojezdniowej, 4 m dla drogi dwujezdniowej klasy A, S i GP, b) o długości nieprzekraczającej 15 m dla pojedynczego pojazdu, 23 m dla zespołu pojazdów, 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, c) o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m, d) o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t, e) o naciskach osi nieprzekraczających wielkości przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. Zezwolenie kategorii VI uprawniało do przejazdu pojazdu nienormatywnego po drogach krajowych (zgodnie z wykazem dróg, o którym mowa w art. 64c ust. 8). Natomiast zgodnie z załącznikiem nr 1 do p.r.d. w brzmieniu po nowelizacji zezwolenie kategorii II uprawnia do przejazdu pojazdu nienormatywnego: o naciskach osi i rzeczywistej masie całkowitej nie większych od dopuszczalnych, o szerokości nieprzekraczającej 3,2 m, o długości nieprzekraczającej: - 15 m dla pojedynczego pojazdu, - 23 m dla zespołu pojazdów, o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m. Zezwolenie kategorii II uprawnia do przejazdu pojazdu nienormatywnego po drogach publicznych. Analogiczne zapisy zawierał załącznik nr 1 do ustawy przed nowelizacją w odniesieniu do zezwolenia kategorii IIII.

WSA w sposób prawidłowy dokonał wykładni przepisów prawa materialnego wskazując, że uprawnione było uznanie, że posiadane przez skarżącego przed nowelizacją zezwolenie kategorii VI, którym dysponował kierujący pojazdem, nie było zezwoleniem odpowiednim w rozumieniu art. 64ust. 1 pkt 1 p.r.d. WSA prawidłowo też wskazał, że poza wyjątkiem przewidzianym w art. 64c ust. 5 p.r.d., posiadanie zezwolenia innej kategorii, także wyższej niż wymagana, oznacza, że podmiot nie legitymuje się zezwoleniem, bowiem art. 64ea p.r.d. wyraźnie wskazuje, że taki przejazd uznaje się za wykonywany bez zezwolenia.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że na skarżącego została nałożona kara pieniężna za wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii II. Nienormatywność pojazdu została ustalona z uwagi na stwierdzenie przekroczenia dopuszczalnych parametrów odnoszących się do wymiarów pojazdu (wysokości). W tym miejscu stwierdzić należy, że definicja pojazdu nienormatywnego, zawarta w art. 2 ust. 35a p.r.d., została omówiona powyżej. Na podstawie art. 61 ust. 10 p.r.d. wysokość pojazdu z ładunkiem nie może przekraczać 4 m. Także w treści § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 951) przewidziano, że wysokość pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 12, nie może przekraczać 4,00 m. Podkreślić także należy, że wymienione wyżej rozporządzenie określa warunki techniczne pojazdów oddzielnie w zakresie wszystkich istotnych parametrów takich jak wymiary pojazdu, masa całkowita pojazdu, naciski osi pojazdu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia załącznika nr 1 w zakresie kategorii VI (przed nowelizacją) do ustawy - Prawo o ruchu drogowym winna być dokonywana przy uwzględnieniu treści przywołanych wyżej przepisów art. 2 pkt 35 a, art. 64 ust.1 pkt 1, a także art. 64 ust. 3, art. 64 c ust.5 i art. 64 ea p.r.d. Z treści wskazanych wyżej przepisów prawa wynika, że ustawodawca w załączniku numer 1 do ustawy - Prawo o ruchu drogowym określił parametry dotyczące wymiarów pojazdu, masy pojazdu, nacisków osi pojazdu. Ustalenie tych parametrów kwalifikuje pojazd jako nienormatywny, a jednocześnie ustalenie parametrów w określonej w tabeli wysokości daje podstawę do przypisania dla konkretnego pojazdu określonej kategorii zezwolenia. Tak więc kategoria zezwolenia uprawniająca do przejazdu pojazdu nienormatywnego po drogach publicznych jest uzależniona od stwierdzenia określonego poziomu nienormatywnosci pojazdu przy uwzględnieniu parametrów wskazanych w ustawie i którym to parametrom załącznik do ustawy nadał matematyczny wymiar. Podkreślić należy, że stanowiącej załącznik nr 1 w zakresie kategorii VI do ustawy - Prawo o ruchu drogowym mowa jest o parametrach. Tak więc jeżeli organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny wskazujący na przekroczenie przez kontrolowany pojazd dopuszczalnych wymiarów w zakresie wysokości pojazdu, to prawidłowo zakwalifikowały kontrolowany pojazd jako pojazd nienormatywny. Okoliczność ta skutkowała ustaleniem, iż przewoźnik winien legitymować się zezwoleniem kategorii II po nowelizacji (kategorii III przed nowelizacją). Natomiast brak zezwolenia kategorii II po nowelizacji uzasadniał zastosowanie kary pieniężnej, o której mowa w art. 140ab ust. 1 pkt 2 p.r.d. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że ustawodawca tylko w jednym przypadku unormował możliwość poruszania pojazdu nienormatywnego po określonej kategorii drogi. Sytuacja ma miejsce wówczas gdy przedsiębiorca posiada zgodę na przejazd pojazdu nienormatywnego III kategorii, to zgoda ta uprawnia również do poruszania się po drogach kategorii II (art. 64c ust. 5 p.r.d.). W przypadku innych kategorii brak jest analogicznych regulacji normatywnych. Z uwagi na okoliczność, że powyższy przepis prawa zawiera normatywny wyjątek od ogólnej zasady zawartej w art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., zezwalającej na ruch pojazdu nienormatywnego pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii (uzależnionych od parametrów technicznych pojazdu lub zespołu pojazdów), wyjątek od powyższej zasady nie może być interpretowany w sposób rozszerzający.

WSA w sposób prawidłowy dokonał wykładni przepisów p.r.d. także w aspekcie konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa zawartej w art. 2 Konstytucji - w powiązaniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Zgodnie z art. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. WSA w sposób prawidłowy wskazał, przedsiębiorca poniósł odpowiedzialność administracyjną na podstawie przepisów p.r.d., które zostały szczegółowo przeanalizowane przez ten Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Ponadto nie doszło do naruszenia przez WSA art. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorca może podejmować wszelkie działania, z wyjątkiem tych, których zakazują przepisy prawa. Przedsiębiorca może być obowiązany do określonego zachowania tylko na podstawie przepisów prawa. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. W kontrolowanym judykacyjnie postępowaniu nie doszło także do naruszenia zasady określonej w art. 7a k.p.a. z uwagi na brak wątpliwości w zakresie stosowanych przez organy, a następnie zaakceptowanych przez WSA, norm prawnych znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. jak w pkt 2 sentencji wyroku i zasądził od R.R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie 675 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.