Postanowienie NSA, sygn. akt I ONP 3/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
Skarżony organ: Prezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
Treść wyniku: Odrzucono skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
Powołane przepisy: article: art. 258h § 1 i art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 i art. 285l
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi J.P., M.A.L. i P.K.L. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2193/18 w sprawie ze skargi J.P. i M.L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 września 2018 r. nr DAP-WOSRFR-7280-294/2018/KB postanawia: 1. odrzucić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku; 2. zwrócić J.P., M.A.L. i P.K.L. solidarnie - ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - kwotę 200 (dwieście) złotych, uiszczoną tytułem wpisu od skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2193/19 oddalił skargę J.P. i M.L. (dalej także: "skarżący") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 27 września 2018 r. nr DAP-WOSRFR-7280-294/2018/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli J.P. i M.L. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji z 27 września 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Mazowieckiego z 13 kwietnia 2018 r., jak również poprzedzającego decyzję organu I instancji postanowienia Wojewody Mazowieckiego z 9 kwietnia 2018 r., względnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z pozostawieniem Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "ppsa") oraz art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "kpa") i art. 6 kpa;

b. art 151 ppsa oraz art 141 § 4 ppsa w zw. z art. 6 i art. 8 kpa w zw. z art. 7 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

c. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej: "ustawa") oraz w zw. z art. 110 i 126 kpa w zw. z art. 142 kpa;

d. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 ppsa w związku z art. 8 kpa i art. 2 Konstytucji RP;

e. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1360 ze zm., dalej: "kpc") w zw. art. 76 § 1 kpa i w zw. z art. 107 § 1 kpa;

f. art. 151 ppsa w zw. z art. 3 § 1 ppsa;

g. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ppsa;

h. art. 141 § 4 ppsa i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa;

i. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 ppsa w związku z art. 7, 80, 10 § 3 w związku z art. 140 kpa;

j. art. 151 ppsa w zw. z art. 3 § 1 ppsa;

k. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 ppsa w zw. art. 106 § 4 ppsa i art. 77 § 4 kpa;

l. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 ppsa w związku z art. 107 § 3 kpa;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, tj.:

a. art. 6 kpa i art. 7 Konstytucji RP;

b. art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 1 in fine i pkt 2 ustawy;

c. art. 1 ust. 1a w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy;

d. art. 1 ust. 1 ustawy;

e. art. 1 ust, 2 i art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy;

f. art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy;

g. art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 i w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy;

h. art. 7 ust. 2 ustawy;

i. art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy;

j. art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w z w. z art. 2 i art. 32 Konstytucji oraz w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy ;

k. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP;

l. art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 roku Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę 10 października 1994 roku (Dz. U. z 1995 roku Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 roku, a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 roku Nr 61, poz. 284);

m. art. 2, art. 7, art. 31 oraz art. 64 Konstytucji RP oraz Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do ww. Konwencji;

Wyrokiem z 22 marca 2020 r. sygn. akt I OSK 1918/19 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

Pismem z 11 marca 2021 r. skarżący wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2193/18.

Powyższemu wyrokowi skarżący zarzucili:

1. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a. 1 ust. 1 oraz art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 1 in fine ustawy, poprzez błędną, stojącą w jawnej sprzeczności z literalnym brzmieniem wskazanych przepisów wykładnię, prowadzącą do niedopuszczalnego i arbitralnego ograniczenia przysługującego skarżącym prawa do rekompensaty;

b. art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 1 i 2 ustawy, poprzez błędną, a tym samym

niedopuszczalną rozszerzającą wykładnię contra legem oraz bezpodstawne przyjęcie, że ustawa nie miała zastosowania do spadkobierców J.P. (ofiary zbrodni katyńskiej), właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który jak stanowi przepis art 1 ust 2 ustawy "na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. był zmuszony opuścić byłe terytorium RP" oraz "z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić" (art. 2 pkt 1 ustawy);

c. art. 7 w zw. z art. 87 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady legalizmu, oparcie decyzji nie na źródłach powszechnie obowiązującego prawa w Rzeczypospolitej Polskiej, czego konsekwencją jest naruszenie prawa majątkowego w postaci prawa do rekompensaty, w sytuacji gdy pozaustawowa przesłanka "przesiedlenia się" na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub "zamieszkania" na obecnym terytorium właściciela nieruchomości lub jego następcy prawnego, wyinterpretowana jest z odesłania zawartego w art. 1 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty 2 tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do tzw. układów republikańskich zawartych przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, które są pozbawione mocy prawnej i nie mogą stanowić podstawy dla przyznania lub odmowy przyznania prawa do rekompensaty, podczas gdy organy administracji publicznej zgodnie z zasadą legalizmu działać muszą na podstawie i w granicach przepisów prawa, a źródłami powszechnie obowiązującego prawa w Polsce są wyłącznie ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia i, w konsekwencji, dochodzi do uniemożliwienia realizacji prawa majątkowego, jakim jest prawo do rekompensaty;

d. art. 7 ust. 2 ustawy w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez jego nieuprawnione zastosowanie i błędne uznanie przez WSA zasadności uchylenia "z urzędu" przez wojewodę prawidłowo wydanego wcześniej w trybie art. 7 ust. 1 ustawy zabużańskiej postanowienia Wojewody Mazowieckiego nr 44/2017 z 12 stycznia 2017 r. (znak: SPN.VIII.TK.7725-461/05), w którym organ potwierdził nabycie prawa do rekompensaty przez skarżących;

e. art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy, poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy w orzecznictwie sądowo-administracyjnym dominuje pogląd o konieczności dokonywania prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy zabużańskiej z uwzględnieniem konstytucyjnych zasad ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji) i zakazu naruszania istoty chronionego prawa jakim jest prawo do rekompensaty (art. 31 ust. 3 Konstytucji) oraz możliwie najszerszego określania kręgu osób uprawnionych do rekompensaty zabużańskiej (zob. uchwały siedmiu sędziów NSA: z 16 grudnia 2013 r., OPS 11/13 oraz z 9 października 2017 r., OPS 3/17) która korzysta z gwarantowanej konstytucyjnie ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji (zob. wyroki TK: z 23 października 2012 r., SK 11/12, z 15 grudnia 2004 r., K 2/04 oraz z 19 grudnia2002 r., K 33/02);

f. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez błędne uznanie, że skarżącym nie przysługuje prawo do rekompensaty, w sytuacji gdy co najmniej od słynnego wyroku NSA z 1 października 2009 r., I OSK 182/09 oraz poprzedzającego go wyroku WSA z 7 listopada 2008 r., I SA/Wa 1136/08, organy administracji przyznawały i wypłaciły rekompensaty wielu emigrantom polskim, będącym w podobnej sytuacji faktycznej jak skarżący, charakteryzującym się tą samą cechą relewantną, to jest takim, którzy z różnych przyczyn nigdy nie przesiedlili się na obecne terytorium Polski zachowując jednak obywatelstwo polskie (zob. także wyroki WSA z 30 kwietnia 2009 r., I SA/Wa 1512/08, oraz NSA z 11 marca 2015 r. w sprawie I OSK 1528/13, i 12 kwietnia 2018 r., I OSK 2310/17);

2. naruszenie przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orzeczenia z prawem, tj.:

a. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa i art. 6 kpa poprzez błędne niezastosowanie przez WSA wskazanych przepisów kpa i tym samym bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zachodziła konieczność dostrzeżenia, że decyzje organów obu instancji wydane zostały bez podstawy prawnej;

b. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 6 i art. 8 kpa w zw. z art. 7 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez niedostrzeżenie przez Sąd, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o pozaustawową, a więc niedopuszczalną rozszerzającą wykładnię art. 1 ust. 2 ustawy dokonaną contra legem podczas gdy źródłami powszechnie obowiązującego prawa w Polsce są wyłącznie ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a organy administracji publicznej zgodnie z zasadą legalizmu działać muszą na podstawie i w granicach przepisów prawa, które w odniesieniu do skarżących wymogu "przesiedlenia się" nie zawierają;

c. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy w zw. z art. 110 i art. 126 kpa w zw. z art. 142 kpa poprzez błędną ich wykładnię i niezastosowanie, a w konsekwencji niedopuszczalne naruszenie zasady trwałości orzeczeń administracyjnych (w tym przypadku postanowienia Wojewody Mazowieckiego z 12 stycznia 2017 roku, nr 44/2017) przyznających prawa i nakładających obowiązki, polegającą na błędnym uznaniu możliwości uchylenia "z urzędu" korzystnego dla skarżących postanowienia zabużańskiego Wojewody Mazowieckiego z 12 stycznia 2017 r. Nr 44, bez stosownego wniosku osób uprawnionych (tj. skarżących) uchylenie niezaskarżalnego (ani zażaleniem, ani odwołaniem), a więc orzeczenia bezsprzecznie zawierającego "obietnicę" przyznania rekompensaty i zarazem treść materialnoprawną (o spełnieniu przez skarżących przesłanek nabycia prawa do rekompensaty i obciążeniu ich szeregiem obowiązków, w tym m.in. złożenia sporządzonego na koszt strony operatu szacunkowego), i którym to postanowieniem, wbrew stanowisku WSA, organy obu instancji były związane od chwili jego doręczenia skarżącym;

d. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 8 kpa i art. 2 Konstytucji RP, poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji, wobec niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji istotnego naruszenia przez organy art. 8 kpa i art. 2 Konstytucji, polegającego na bezprawnym uchyleniu "z urzędu" postanowienia Wojewody Mazowieckiego z 12 stycznia 2017 r., Nr 44/2017 wydanego w trybie art. 7 ust. 1 ustawy zabużańskiej i w konsekwencji bezprawnym wycofaniu się władzy publicznej z "obietnicy" przyznania rekompensaty zabużańskiej, czym naruszona została zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez niego prawa (zob. wyroki NSA: z 18 grudnia 2013 r., II GSK 1483/12 i z 12 kwietnia 2018 r., I OSK 2310/17 oraz wyrok WSA z 30 kwietnia 2009 r., I SA/Wa 1512/08).

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2193/18 w całości oraz o zasądzenie kosztów sądowych.

Uzasadniając dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego od którego oddalono skargę kasacyjną skarżący wskazali, że zgodnie z poglądem orzecznictwa i doktryny, w świetle wykładni systemowej art. 285a § 1 i 2 ppsa zakresem normy zawartej w tym przepisie objęte są wszystkie prawomocne orzeczenia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, w tym także te które stały się prawomocne na skutek oddalenia skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów sądowych.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie, z 6 lipca 2022 r., sygn. akt (...) w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po M.L. w jej miejsce do postępowania wstąpili: M.A.L. vel M.A.L. i P.K.L. vel P.X.L.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia podlega odrzuceniu.

Zgodnie z art. 285a § 1 ppsa, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Stosownie zaś do art. 285a § 2 ppsa w wyjątkowych przypadkach skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego także wtedy, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, ale tylko wówczas, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych. Jak wynika z art. 285a § 3 ppsa, od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga nie przysługuje, z wyjątkiem gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej. Orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego traktuje się jak orzeczenia wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi.

W świetle powyższych przepisów skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia ma charakter nadzwyczajny i musi być traktowana jako wyjątkowy instrument prawny, dopuszczalny jedynie w ściśle określonych przypadkach. Nakazuje to ścisłą wykładnię przepisów art. 258a-285l ppsa. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że skarga ta nie może zastępować ani uzupełniać skargi kasacyjnej i być w ten sposób traktowana jako środek wszczynający dodatkową kontrolę instancyjną (por. S. Babiarz, K. Aromiński, (red.), Postępowanie sądowoadministracyjne w praktyce, Lex 2015 r., Rozdział XIII oraz np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I ONP 6/18, z 28 lutego 2018 r. sygn. akt II FNP 1/18 i z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt I GNP 17/17).

Rozważając dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, od którego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w pierwszej kolejności wskazać należy, że w analogicznej instytucji przewidzianej w art. 4241a § 1 kpc ustawodawca wprost stwierdził, że od wyroków sądu drugiej instancji, od których wniesiono skargę kasacyjną, oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje. Takiego wyłączenia nie przewiduje natomiast art. 285a § 1 ppsa. Nadto gdyby przyjąć, że zdanie drugie § 3 art. 285a ppsa "orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego traktuje się jak orzeczenia wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi" odbiera stronom możliwość zaskarżania skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, od których skarga kasacyjna została przez NSA oddalona, to powodowałoby, że norma zawarta w art. 285a § 1 ppsa byłaby pusta (por. B. Dauter, R. Hauser, Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego, Materiały Szkoleniowe NSA, Warszawa 2010 r., s. 15), tzn. nie znajdowałby swojego zastosowania w takim zakresie, na który wskazuje wykładnia systemowa przepisów konstytuujących instytucję analizowanej skargi.

Jednocześnie jednak nie można pominąć, że zgodnie z art. 285a § 1 ppsa skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje, jeżeli zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Stosownie do art. 285e § 1 pkt 5 ppsa wymóg wykazania powyższej okoliczności jest elementem obligatoryjnym skargi. Zarówno w art. 285a § 1 ppsa jak i w art. 285e § 1 pkt 5 ppsa ustawodawca w drodze koniunkcji (przez użycie spójnika "i") połączył ze sobą dwa wymogi dla skutecznego wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - na wnoszącym ciąży obowiązek wykazania, że wzruszenie skarżonego orzeczenia (1) nie było i (2) nie jest możliwe przy pomocy innych środków prawnych. Warunkiem koniecznym prawdziwości koniunkcji jest prawdziwość obu zdań składowych, zaś fałszywość choćby jednego zdania składowego jest warunkiem wystarczającym fałszywości koniunkcji (zob. Z. Ziembiński, Logika Praktyczna, PWN 2000 r, s. 79-86). Przesłanki dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia muszą być wykładane restrykcyjnie, skoro niewątpliwie skarga ta stanowi wyjątek od fundamentalnej dla porządku prawnego zasady trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych.

W rozpoznawanej sprawie skarżący złożyli skargę kasacyjną, która została oddalona. Fakt, że na obecnym etapie postępowania skarżącym nie przysługują środki mogące doprowadzić do uchylenia lub zmiany wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2193/18 nie zmienia okoliczności, że na wcześniejszym etapie środki takie przysługiwały, a zatem wzruszenie powyższego wyroku "było możliwe" a wyrok ten był już przedmiotem oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W tej sytuacji przyjęcie, że dopuszczalna jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2193/18 musiałoby prowadzić do podważenia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2020 r. sygn. akt I OSK 1918/19 i dokonanej w tym wyroku oceny prawnej. Stoi to jednak w sprzeczności z art. 285a § 3 ppsa, w myśl którego od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga ta nie przysługuje, z wyjątkiem gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej oraz oznaczałoby wyjście poza granice zaskarżenia, gdyż skarżący zaskarżyli jedynie wyrok z 22 marca 2019 r.

Wobec powyższych okoliczności, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego aby zachować nadzwyczajny charakter skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i nie tworzyć instytucji tożsamej de facto z kolejną skargą kasacyjną w tej samej sprawie, a jednocześnie nie pozbawiać strony prawa do skorzystania z tego instrumentu, przy braku jednoznacznego wyłączenia przewidzianego w art. 285a § 1 i 2 ppsa, wykładnia tych przepisów musi prowadzić do wniosku, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia może być wniesiona także od orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, od którego oddalono skargę kasacyjną. Skarga taka, nie może jednak być oparta na tych samych zarzutach, które stanowiły podstawę skargi kasacyjnej, ani na podstawach sprzecznych z wykładnią ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przy przyjęciu zaprezentowanej wykładni, wyłącznie zarzuty niepowołane dotychczas w sprawie oraz niesprzeczne z wykładnią zaprezentowaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny mogłyby podlegać rozpoznaniu, zaś w przypadku ich niepowołania skarga taka powinna być odrzucona na podstawie art. 285h § 1 ppsa, jako niedopuszczalna z innych przyczyn (rozważania na ten temat, zob. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Beck 2023 r., s. 1438-1440).

Analiza złożonej skargi prowadzi do wniosku, że podniesione w niej zarzuty dotyczą: bezzasadności wymogu powrotu skarżących na terytorium RP po II Wojnie Światowej, pominięcia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt SK 11/12 oraz spowodowanej tym wyrokiem nowelizacji ustawy z 12 grudnia 2013 r., braku mocy prawnej tzw. układów republikańskich, związania organu postanowieniem wydanym w trybie art. 7 ust. 1 ustawy oraz błędnych ustaleń faktycznych w przedstawionym przez skarżących zakresie. Zarzuty te, pomimo częściowo odmiennego sformułowania, są jednak istotowo tożsame z zarzutami podniesionymi w skardze kasacyjnej. Wszystkie powyższe kwestie były przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 22 marca 2020 r. sygn. akt I OSK 1918/19. Tym samym złożona skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie stanowi nowej materii, która mogłaby być rozważana w ramach środka nadzwyczajnego, ale zasadniczo powtórzenie skargi kasacyjnej.

Mając na uwadze zaprezentowane powyżej rozważania, nie ulega wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku nie może być wykorzystywana w charakterze dodatkowej instancji, gdzie Naczelny Sąd Administracyjny ponownie oceniałby wyrok sądu I instancji w oparciu o te same podstawy zaskarżenia.

Dlatego na podstawie art. 285h § 1 ppsa, orzeczono jak pkt 1 sentencji. Zwrot uiszczonego wpisu w pkt 2 sentencji nastąpił na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w związku z art. 193 i art. 285I ppsa.