Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 234/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.17 ust.1 i ust.1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi D.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art. art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1- 4, ust. 4a, ust. 5, art. 24, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej jako - u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r . poz.775 ze zm., dalej jako - kpa) Burmistrz [...] odmówił D. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką K. M.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskiem z dnia [...] października 2023 r. D. M. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką K. M.. Orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] K. M. uznana została za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. K. M. jest po operacji [...], wspomaga się kulami, 5 lat temu przeszła [...], przez który ma [...]. Ma [...],[...],[...], przyjmuje leki na stałe. K. M. jest wdową i - poza wnioskującym - posiada dwójkę dzieci, które nie mogą opiekować się matką. Wnioskodawca od [...] października 2023 r. mieszka z matką. Podczas wywiadu środowiskowego K. M. podała, że syn pomaga jej w prowadzeniu gospodarstwa domowego, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie i wozi do lekarzu specjalistów. K. M. samodzielnie ubiera się i myje. Zdaniem organu zakres sprawowanej opieki nad matką nie uniemożliwia wnioskodawcy podjęcie zatrudnienia. Wypełniona przez wnioskodawcę karta czynności wskazuje, że na 26 zabiegów pielęgnacyjnych wnioskodawca wskazał: 7 - nie dotyczy, 3 - matka wykonuje samodzielnie lub przy pomocy córki, a tylko 5 czynności wykonywanych jest codziennie.

Ponadto jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ powołał art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała, nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 . roku życia. Organ wskazał, że niepełnosprawność K. M. została ustalona w [...] r., czyli w wieku 70 lat. Organ podał, że co prawda w wyroku sygn. akt 38/13 z dnia 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodne z konstytucją, jednakże organ nie ma możliwości bezpośredniego zastosowania w/w zapisu ponieważ mimo upływu czasu ustawodawca nie zmienił obowiązującego w tym zakresie przepisu.

Od powyższej decyzji D. M. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. W odwołaniu skarżący zakwestionował stanowisko organu I instancji nie zgadzając się z rozstrzygnięciem. Skarżący wskazał, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 17, art. 23, art. 24 ust. 2a, art. 24 ust. 4. art. 32 ust.2 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w' rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 201J r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. 4) innym osobom, ua których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na t co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium wskazało, że z powołanych przepisów wynika, iż aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zarówno osoba wymagająca opieki, jak również osoba sprawująca opiekę muszą spełnić określone przez ustawodawcę wymogi. Oznacza to, że do przyznania wnioskowanego świadczenia nie wystarczy tylko sam fakt sprawowania opieki nad schorowanym członkiem rodziny. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie zostały spełnione dwie pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie z wnioskiem wystąpił syn osoby wymagającej opieki, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, a osoba, nad którą ma być sprawowana opieka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona mieszka wraz z matką posiadającą orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności oraz ze swoją siostrą, natomiast drugi syn K. M. nie mieszka z matką. Opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana jest przez wnioskodawcę oraz siostrę wnioskodawcy, która wykonuje znaczną część czynności pielęgnacyjnych, co potwierdza podpisana przez stronę karta czynności. Z poczynionych ustaleń przez organ I instancji wynika, że opieka nad niepełnosprawną matką nie uniemożliwia wnioskodawcy podejmowania zatrudnienia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego, nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem Kolegium prawidłowe jest stanowisko organu I instancji, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było niezasadne z uwagi na brak wykazania istnienia związku przyczynowo - skutkowego między sprawowaniem opieki, a rezygnacją przez stronę z zatrudnienia. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że strona jest osobą bezrobotną od kilkunastu lat i że rezygnacja z zatrudnienia nie ma związku z potrzebą sprawowania opieki nad matką. Tymczasem z treści przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że warunkiem sine qua non przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Związku tego nie mogą się organy domyślać, lecz musi on mieć charakter bezpośredni.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] D. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: • naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; • naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania tj art. 7,77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności niewyjaśnienie czy siostra skarżącego rzeczywiście zamieszkuje ze skarżącym i niepełnosprawną matką.

Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] maja 2023 r i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie - o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; o przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia o zameldowaniu z dnia [...] marca 2024 r na fakt, iż siostra skarżącego A. T. zamieszkuje w innej miejscowości niż skarżący z niepełnosprawną matką.

Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) skarżący wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Organ nie złożył wniosku o przeprowadzenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako - p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie rozważań należy odnieść się do stanowiska organu I instancji w kwestii wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą - jak podniesiono w tej decyzji - należy przeprowadzać z uwzględnieniem treści i skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r sygn. akt K 38/13. Wskazać zatem należy, że zgodnie z u.ś.r. warunkiem przyznania świadczenia pielęgnaycjnego jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika wprost z treści art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro zaś w wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to zarówno organ I instancji jak i Kolegium oraz Sąd nie mogą tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, w konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny derogował fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym". P i P nr 10/2008). Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem ww. orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło wżycie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Z wyroku Trybunału wynika, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 20ł4 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16, wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r.. sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Oł 623/15. cytowany powyżej wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015r.. sygn. akt II SA/Bd 366/15. wyrok WSA w G. z dnia 16 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 51/17).

Wobec powyższego, wbrew twierdzeniom organu, data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie powinna stanowić przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje charakter sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką, a właściwie jej ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie czy zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką rzeczywiście uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia.

Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa" co oznacza, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organ administracji ma obowiązek ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojej matki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ze względu na zakres sprawowanej przez skarżącego opieki organ zakwestionował natomiast związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością opieki nad matką.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżący od [...] 2023 r. mieszka z matką (87 lat), we wcześniejszym okresie skarżący mieszkał i pracował poza granicami Polski. K. M. jest po operacji [...], porusza się za pomocą kul, jest po [...], ma [...],[...], problemy [...]. Skarżący pomaga matce w prowadzeniu gospodarstwa domowego, robi zakupy umawia wizyty lekarskie i wozi matkę do lekarza. Matka skarżącego samodzielnie ubiera się oraz myje. Z karty czynności wykonywanych podczas opieki wynika, że opiekę nad K. M. sprawuje również jej córka, która to opieka polega na pomocy w utrzymaniu higieny.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie Sądu, słusznie uznały organy że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznały organy, odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wynika z niespełnienia trzeciej przesłanki - to jest braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

Jako prawidłowe należy ocenić ustalenia organu, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Słusznie oceniły organy, że zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka nad matką polega bowiem na pomocy przy codziennych czynnościach, przy czym matka skarżącego jest osobą chodzącą i samodzielną w pewnym zakresie oraz - jak wynika z akt sprawy - nie wymaga opieki ciągłej. Wykonywanie przez Skarżącego wymienionych powyżej czynności możliwe byłoby również po podjęciu przez niego pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych), chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pozostałe czynności wykonywane przez skarżącego (robienie zakupów) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy.

Zaznaczyć należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością dorosłych dzieci, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżący, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. W ocenie Sądu, w bezspornych okolicznościach sprawy, opieka sprawowana przez skarżącego nad matką nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała mu jakąkolwiek aktywność zawodową, w ramach definicji zawartej w art. 3 pkt 22 u.ś.r., skoro może być sprawowana tylko przez część dnia. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że w świetle przepisów u.ś.r. - art. 3 pkt 22 u.s.r. - zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W związku z tym należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, że odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Dodać należy, że podobna wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. została przyjęta w m.in. wyrokach: z dnia 21 lutego 2023 r. IV SA/Wr 591/22, z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1622/21, z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 381/21.

Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa procesowego, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Analiza sprawy dowodzi, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, a okoliczność spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego została oceniona przez organy z uwzględnieniem całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Powyższych ustaleń nie zmienia okoliczność, że - jak wynika z przedłożonego zaświadczenia Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2024 r. – A. T. jest zameldowania na pobyt stały w [...] (pod wskazanym adresem). Z niekwestionowanych przez stronę ustaleń sprawy wynika, że opieka nad K. M. sprawowana jest również przez córkę – A. T.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona.