Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 341/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 marca 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Aldona Gąsecka - Duda Sędziowie : WSA Krystyna Daniel AWSA Kazimierz Bandarzewski ( spr.) Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia 19 października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie skargę oddala


UZASADNIENIE

W dniu [...] listopada 1979 r. przyznano W. M. uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie (akta administracyjne, karta nr 10).

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...] grudnia 2000 r. wysłał, działając na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. w związku z art. 21 i 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Dz. U. Nr 142, póz. 950 ze zm.) zwanej dalej w skrócie "ustawą o kombatantach", do W. M. zawiadomienie o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w celu wydania decyzji w sprawie prawa do świadczeń przysługujących wdowie po kombatancie (akta administracyjne, karta nr 14). Na zawiadomienie to strona udzieliła pisemnej odpowiedzi, dołączając między innymi kopię dowodu osobistego, kopię legitymacji członka Związku Kombatantów RP i byłych Więźniów Politycznych, kopię zezwolenia na bezpłatne używanie odbiornika telewizyjnego i radiofonicznego, zaświadczenie o odznaczeniu męża W. M. krzyżem partyzanckim, kopię dyplomu nadanego pośmiertnie W. M. przez Ministra Obrony Narodowej zaświadczającego o nadaniu medalu zwycięstwa i wolności oraz kopię legitymacji odznaki grunwaldzkiej nadanej mężowi W. M..

W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego, organ l instancji ustalił, że mąż strony - W. M. był zatrudniony w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Białej na stanowisku referenta w okresie od dnia [...] marca 1945 r. do dnia [...] października 1946 r. W. M. został postrzelony w drodze powrotnej z pracy w dniu [...] października 1946 r. i zmarł w dniu [...] października 1946 r. (akta administracyjne, karta nr 29). Z akt sprawy wynika, że W. M. był od 1942 r. członkiem Polskiej Partii Robotniczej, a także członkiem Gwardii Ludowej i Armii Ludowej. W formacjach zbrojnych Gwardii i Armii Ludowej W. M. był dowódcą plutonu wypadowego (akta administracyjne, karta nr 11)

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismem z dnia [...] kwietnia 2001 r. poinformował stronę o udokumentowaniu pracy jej męża w strukturach organów Urzędu Bezpieczeństwa w okresie od 1945 r. do 1946 r., poinformował o treści art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, a także Bezpieczeństwa Publicznego przez organizację niepodległościową celem niesienia pomocy tejże organizacji. Według twierdzenia odwołującej jej mąż był komendantem Policji w [...] .

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 19 października 2001 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a i art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję w przedmiocie pozbawienia skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie.

W uzasadnieniu powtórzono argumentację zawartą w decyzji l-instancyjnej dodając, że uprawnienia kombatanckie W. M. posiadał z dwóch tytułów:

1) z tytułu działalności w ruchu oporu GL/AL w okresie od 1942 r. do 1944 r.;

2) z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 21.03.1945 r. do 26.10.1946 r. W okresie od 1945 r. do 1946 r. W. M. pełnił służbę w PUBP w [...] . Ponownie wyjaśniono treść art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, akcentując obligatoryjne pozbawienie uprawnień kombatanckich osoby, która pełniła służbę w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że odwołująca nie nadesłała żadnych dokumentów, na podstawie których należałoby ustalić inny stan faktyczny od przyjętego za udowodniony w tej sprawie.

Decyzję organu W. M. otrzymała w dniu [...] października 2001 r. (akta administracyjne, karta nr 37).

W dniu [...] listopada 2001 r. strona złożyła skargę na tą decyzję, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca wniosła o zachowanie jej ulgi w związku z korzystaniem z odbiornika radiowo-telewizyjnego, wskazując na swój wiek i choroby, które utrudniają wstawanie z łóżka. W skardze podniesiono, że ulga w opłacaniu abonamentu jest zasadniczo jedynym przywilejem, jaki wynika z obrony władzy w Polsce przez jej męża, który zginął z rąk bandy przeciwnej ówczesnej władzy. W ocenie skarżącej jej mąż został skierowany do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa przez organizację niepodległościową celem niesienia jej pomocy, pracował zaś jako komendant Policji w [...] i był całym sercem oddany Polsce.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponownie wskazał na okoliczność pełnienia służby męża skarżącej w Urzędzie Bezpieczeństwa w Białej i uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie jako prawa pochodne.

Przed rozprawą, pełnomocnik skarżącej złożył pismo z którego wynika, że zaskarżona decyzja jest niesprawiedliwa i krzywdząca. Wskazano na fakt służby w obronie ówczesnego ustroju przez W. M. oraz odznaczenia uzyskane w związku z walką z okupantem i utrwalaniem władzy ludowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarżąca wniosła skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 22 listopada 2001 r. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.

Skarżąca wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie, który skargę wraz z aktami sprawy przekazał według właściwości do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie. W tej sprawie właściwość miejscowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wynika z treści § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Dz. U. z 2003r. Nr 72, póz. 653), zgodnie z którym rozpoznawanie spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w których stroną skarżącą jest osoba zamieszkała poza obszarem właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości osoba ta zamieszkuje. W tej sprawie właściwym miejscowo jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, ponieważ skarżąca mieszka w [...] w Wojewódzkie [...].

Wojewódzkie sądy administracyjne w ramach kontroli nad działalnością organów administracji publicznej, uprawnione są do badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zobowiązany jest do zbadania, czy w trakcie prowadzenia postępowania administracyjnego bądź daty wydania zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia obowiązujących wówczas przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Sąd te nie jest przy tym związany granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).

W niniejszej sprawie bezspornym jest okoliczność wszczęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej w skrócie Kierownikiem Urzędu) postępowania weryfikacyjnego, w ramach którego wydano decyzje pozbawiające W. M. uprawnień wdowy po kombatancie.

Nie ulega wątpliwości, że w tej sprawie trafnie organ administracji uznał, iż skarżącej przysługują tzw. prawa pochodne. W. M. nie posiadała własnych uprawnień kombatanckich, a jedynie uprawnienia kombatanckie wdowy po kombatancie.

Stąd posiadanie uprawnień wdowy po kombatancie uzależnione jest od wykazania, iż istniałyby również uprawnienia kombatanckie przysługujące zmarłemu mężowi. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. w wyroku NSA z 9 sierpnia 2001 r., V SA 387/00, opub. w LEX nr 50161). Wobec tego nie tylko dopuszczalnym, ale koniecznym było w tej sprawie badanie w toku postępowania administracyjnego tytułu bądź tytułów, które ewentualnie byłyby postawą przyznania uprawnień kombatanckich W. M..

Nie ulega wątpliwości, że również w postępowaniu weryfikacyjnym, dotyczącym uprawnień wdowy po kombatancie, na Kierowniku Urzędu ciąży obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego niezbędnego do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a.). Jednakże w tych sprawach obowiązek przedłożenia dowodów nie obciąża jedynie organu administracyjnego. Specyfika postępowań obejmujących sprawy w zakresie weryfikacji dotychczasowych uprawnień wdów po kombatantach (jak i uprawnień kombatanckich) polega, między innymi na rozłożeniu ciężaru dowodu co do okoliczności (dowodów) mających w tego typu sprawie znaczenie. Taki obowiązek wynika wprost z § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. z 1997r. Nr 116, poz. 745) i informację o tym Kierownik Urzędu przekazał skarżącej w toku postępowania I-instancyjnego (akta administracyjne sprawy, karta nr 30).

W związku z tym obowiązkiem strony było również przedłożenie wszystkich dowodów, mających znaczenie w zakresie ustalenia statusu kombatanta bądź zakresu świadczeń kombatanckich.

Z akt sprawy wynika w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że mąż skarżącej - W. M. był funkcjonariuszem na stanowisku referenta w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w [...] w okresie od [...] marca 1945 r. do [...] października 1946 r. (zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Policji w [...], akta administracyjne sprawy, karta nr 29). Nie był zaś, jak podnosi to sama skarżąca pracownikiem (funkcjonariuszem) Policji czy też Milicji Obywatelskiej.

Na podstawie tak ustalonej okoliczności organ administracyjny właściwie zastosował w tej sprawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a ustawy o kombatantach w związku z art. 20 ust. 3 oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a tejże ustawy.

Zgodnie z treścią art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach, wyłączona została możliwość przyznania danej osobie uprawnień kombatanckich w przypadku, gdy osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie w latach 1944-1956, pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Obowiązująca ustawa o kombatantach nie pozostawia żadnych wątpliwości co do konieczności pozbawienia uprawnień kombatanckich osobę, która pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa w okresie 1944-1956 niezależnie od tego, czy takiej osobie oprócz służby w Urzędzie Bezpieczeństwa przysługiwały inne jeszcze tytuły, na podstawie których można byłoby uzyskać te uprawnienia.

Innymi słowy, niezależnie od tego, czy dana osoba posiadała tytuł do uzyskania statusu kombatanta, fakt służby w Urzędzie Bezpieczeństwa uniemożliwia dalsze korzystanie z uprawnień kombatanckich.

W związku z tym w tej sprawie organ administracji prawidłowo uznał, że niepodważalny fakt służby męża skarżącej w Urzędzie Bezpieczeństwa w okresie od 1945 r. o 1946 r. stanowi okoliczność, która musi być uwzględniona i zastosowanie której nakazuje odebranie uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie jako uprawnień pochodnych, czyli zależnych od istnienia uprawnień kombatanckich.

W orzecznictwie sądowym zajęto jednoznaczne stanowisko, stosownie do którego osobie pełniącej służbę w Urzędzie Bezpieczeństwa w okresie od 1944 r. do 1956 r. nie przysługują uprawnienia kombatanckie (np. wyrok NSA z dnia 11.10.2000r., sygn. akt V SA 190/00, opub. w LEX nr 79354; wyrok NSA z dnia 25.10.2001 r., sygn. akt V SA 411/01, opub. w LEX nr 121804; wyrok NSA z dnia 19.10.2001 r, sygn. akt V SA 382/01, opub. w LEX nr 121806; wyrok NSA z dnia 15.12.2001 r., sygn. akt V SA 735/00, opub. wLEX nr 79352).

Jedyną okolicznością - jaką ustawodawca zamieścił w ustawie o kombatantach - która pozwalałaby na zachowanie uprawnień kombatanckich przez osobę pełniącą służbę w Urzędzie Bezpieczeństwa, było udowodnienie, że osoba ta została skierowana przez organizacje niepodległościowe do urzędu bezpieczeństwa lub przez te organizacje zwerbowana w celu udzielenia im pomocy (art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach).

Z akt tej sprawy nie wynika, aby w jakimkolwiek zakresie służba W. M. w Urzędzie Bezpieczeństwa wynikała ze skierowania organizacji niepodległościowej lub też aby W. M. został zwerbowany przez organizację niepodległościową w celu udzielania jej pomocy. W. M. w okresie okupacji hitlerowskiej był członkiem Polskiej Partii Robotniczej oraz członkiem jej zbrojnych oddziałów - początkowo Gwardii Ludowej, a po jej przekształceniu - członkiem Armii Ludowej. W aktach sprawy nie ma żadnej informacji o tym, aby W. M. był w tym okresie członkiem jakiejkolwiek innej organizacji. Mając przy tym na uwadze odznaczenia i medale, jakie przyznano W. M. (odznaczenie krzyżem partyzanckim, odznaczenie medalem za udział w walkach w obronie władzy ludowej) należy przypuszczać, że mąż skarżącej pełnił swoją służbę w Urzędzie bezpieczeństwa bez zastrzeżeń.

Wprawdzie skarżąca podnosiła okoliczność skierowania jej męża do służby w Urzędzie Bezpieczeństwa przez organizacje niepodległościowe, ale poza samym twierdzeniem, nie podała żadnych okoliczności mogących uzasadnić lub chociażby uprawdopodobnić tą okoliczność. Nie wskazała nawet, jaka to organizacja mogłaby skierować jej męża do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa.

Należy przy tym dodać, że zgodnie z art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach to na osobie, która wywodzi dla siebie zachowanie uprawnień kombatanckich mimo służby w Urzędzie Bezpieczeństwa, ciążył obowiązek przedłożenia dowodów uzasadniających skierowanie do wymienionych służb i organów przez organizacje niepodległościowe lub zwerbowanie przez te organizacje w celu udzielenia im pomocy.

Obowiązek udowodnienia tej okoliczności obciążał w tej sprawie skarżącą jako osobę, która posiadała prawa pochodne. Takie stanowisko zostało zaprezentowane również w orzecznictwie sądowym. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2002 r., sygn. akt V SA 3140/01, opub. w LEX nr 149687, zawarto następującą tezę: przepis art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego obciąża udowodnieniem okoliczności wskazanych w przepisie osobę, która ma być pozbawiona uprawnień kombatanckich, ewentualnie osobę z uprawnieniami pochodnymi. Przepis ten stanowi wyjątek od uregulowanej przepisem art. 77 § 1 kpa zasady rozłożenia ciężaru dowodu, zgodnie z którą na organie administracji spoczywa obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Ponieważ w tej sprawie nie ma żadnych dowodów pozwalających na ustalenie faktu skierowania męża skarżącej przez organizacje niepodległościowe lub zwerbowania przez takie organizacje, stąd organ administracyjny zasadnie przyjął, że nie zachodzi okoliczność wskazana w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera naruszeń prawa uzasadniających jej uchylenie bądź stwierdzenie nieważności. Zgodnie zaś z art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala.