Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2102/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2023 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 lipca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-73/2021/MK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 19 marca 2021 r. nr WSPN/DW.7541.4.2017.WJ; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz P. K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 1 lipca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-73/2021/MK Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 19 marca 2021 r. nr WSPN/DW.7541.4.2017.WJ w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia 27 grudnia 1990 r. M.K. zwrócił się do Urzędu Miejskiego we W. o wydanie ekwiwalentu za mienie "zabużańskie" pozostawione przez jego rodziców K.M. i H. z L.

Postanowieniem nr SPN.VIILJW.7541.87.2016.JW z dnia 15 listopada 2017 r. Wojewoda [...] na podstawie dyspozycji art. 65 k.p.a. przekazał ww. wniosek zgodnie z właściwością do Wojewody [...].

Decyzją nr WSPN/DW.7541.4.2017.WJ z dnia 19 marca 2021 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia T.K., A.U., P.K., P.K., A.M. oraz M.K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez M.K., w miejscowości S., gmina B., powiat k., województwo w., obecnie terytorium Republiki Ukrainy. W uzasadnieniu niniejszego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż wnioskodawcy nie przedłożyli dowodów świadczących o posiadaniu przez M.K. obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. i opuszczeniu przez niego byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub braku możliwości powrotu na nie.

Po złożeniu przez strony odwołania od powyższej decyzji Minister rozpatrując sprawę wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i przytoczył ich treść.

Organ odwoławczy podniósł, że w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma ustalenie czy znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty potwierdzają fakt posiadania przez M.K. obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. i opuszczenia przez niego byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub brak możliwości powrotu na nie.

Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w R. stwierdził jedynie, iż spadkobiercą M.K. jest M.K.

Z kolei wyrokiem z dnia 21 czerwca 1991 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy we W. ustalił jedynie, że M.K. w miejscowości S., gmina B., powiat K. pozostawił mienie w skład którego wchodziło 80,845 ha ziemi ornej, 47,583 ha lasów i 0,3416 ha nieużytków tj. łączna powierzchnia 128,6948 ha oraz dom mieszkalny i młyn spalinowy.

Minister zauważył, że stosownie do art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1575, dalej: "k.p.c."), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej,

a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Mając powyższe na uwadze stwierdził, iż w sentencji prawomocnego postanowienia z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt [...] oraz w sentencji prawomocnego wyroku z dnia 21 czerwca 1991 r., sygn. akt [...], Sądy nie rozstrzygnęły kwestii posiadania przez M.K. obywatelstwa polskiego na dzień 1 września 1939 r. oraz opuszczenia przez niego byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wybuchem II wojny światowej. Uznanie zaś przez Sąd Rejonowy we W. za prawdziwe twierdzeń powoda oraz świadków odnosi się jedynie do tych twierdzeń, które stanowiły podstawę do ustalenia opisanego w uzasadnieniu wyroku stanu faktycznego oraz miały znaczenie dla treści rozstrzygnięcia. Ponadto zgodnie z art. 1108 § 1 k.p.c. do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl § 2 ww. przepisu do jurysdykcji krajowej należą również sprawy spadkowe, jeżeli majątek spadkowy albo jego znaczna część znajduje się w Rzeczypospolitej Polskiej.

Tak więc wbrew twierdzeniom stron, do jurysdykcji krajowej należą nie tylko sprawy spadkowe osób, które w chwili śmierci były obywatelami polskimi. Ponadto jak wskazuje treść powołanego wyżej przepisu kwestia obywatelstwa polskiego spadkodawcy odnosi się do chwili śmierci. Z akt sprawy wynika, że M.K. zmarł w dniu 9 maja 1946 r. Tym sam fakt wydania przez Sąd Rejonowy w R. postanowienia z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt [...] nie potwierdza posiadania przez M.K. obywatelstwa polskiego na dzień 1 września 1939 r. O posiadaniu przez M.K. obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. nie może również świadczyć poświadczenie obywatelstwa polskiego wydane przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. nr [...] z dnia 19 lutego 1953 r. Odnosi się ono bowiem do M.K. W treści tego poświadczenia jako podstawę posiada obywatelstwo polskiego wskazano art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. RP Nr 4 poz. 25). Zgodnie z tym przepisem z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy są obywatelami polskimi osoby, które posiadają obywatelstwo polskie na podstawie dotychczasowych przepisów.

Takimi przepisami były jak wskazują strony przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie polskim. Zgodnie z art. 4 tej ustawy obywatelstwo polskie nabywało się:

1) przez urodzenie.

2) przez uprawnienie, uznanie lub przysposobienie,

3) przez zamążpójście,

4) przez nadanie,

5) przez przyjęcie urzędu publicznego lub przyjęcie do służby wojskowej

w Państwie Polskiem, o ile nie uczyniono przeciwnego zastrzeżenia.

Nie można zatem zdaniem Ministra przyjąć, tak jak chcą tego skarżący, że po obywatelu polskim M.K. nabył je syn M.K. Powołany w odwołaniu art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. nie stanowił bowiem jedynej podstawy nabywania obywatelstwa polskiego. Ustawa ta dopuszczała nabycie obywatelstwa polskiego również na podstawie innych przesłanek. Tak więc fakt posiadania obywatelstwa polskiego przez M.K. nie może potwierdzać, że obywatelstwo polskie przysługiwała w dniu 1 września 1939 r. również jego ojcu M.K. Ponadto wbrew twierdzeniom stron M.K. nie urodził się na terytorium Polski. Z odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że ww. osoba urodziła się w 1892 r. w B. Miejscowość ta w 1793 r. w wyniku II rozbioru Polski została włączona do Rosji, a od 1922 r. wchodziła w skład Ukraińskiej SRR Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Nie można zatem wywodzić, że M.K. nabył obywatelstwo poprzez urodzenie na terytorium Polski.

Obywatelstwa polskiego M.K. nie potwierdza również fakt zamieszkiwania i posiadania majtku na terytorium Polski, zawarcia małżeństwa z Polką czy też ucieczki z majątku w 1939 r. przed sowietami. Jak wskazały strony okoliczności te jedynie uprawdopodobniają posiadanie obywatelstwa polskiego przez właściciela pozostawionej nieruchomości. Należy jednak zauważyć, że do potwierdzenia prawa do rekompensaty niezbędnym jest udowodnienie danej okoliczności, a nie jej uprawdopodobnienie.

W niniejszej sprawie strony nie przedłożyły dokumentów (np. dowodu osobistego, paszportu czy urzędowego poświadczenia) potwierdzających obywatelstwo polskie M.K.w dniu 1 września 1939 r.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest również fakt, że M.K. nigdy nie przybył na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, tj. odpisu skróconego aktu zgonu USC [...] nr [...] oraz postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt [...], M.K. urodzony w 1892 r. w B. (Ukraina) zamieszkiwał w S., gmina B., powiat K. i zmarł dnia 9 maja 1946 r.

Z treści art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika jednoznacznie, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1. cytowanej ustawy. Zgodnie z art. 1

ust. 1 ustawy przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona wtedy, gdy właściciel nieruchomości utracił do niej prawo w następstwie wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia

w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na podstawie enumeratywnie wymienionych układów i umów międzynarodowych. Ponadto zgodnie z art. 1 ust. la i ust. 2 ustawy

z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., a także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z zestawienia treściowego powyższych przepisów wynika zatem, że dokonane na podstawie aktów, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. la ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. tzw. przymusowe przesiedlenie z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest zasadniczą egzemplifikacją jednej

z ustawowych przesłanek nabycia prawa do rekompensaty, to jest przesłanki opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Spełnienie zaś warunku przesiedlenia się na terytorium Polski w granicach powojennych ma zasadnicze znaczenie dla oceny nabycia przez wnioskodawców prawa do rekompensaty na podstawie spadkobrania. Nabycie powyższego prawa przez spadkobiercę ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to jego spadkobierca nie może nabyć prawa do rekompensaty. Niniejsze potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1038/16. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2763/13.

Analizując kwestią przesłanki przesiedlenia się na terytorium Polski w granicach powojennych należy także mieć na uwadze, iż celem uregulowań "republikańskich" było udzielenie wsparcia na zorganizowanie przez repatriantów życia w nowym miejscu zamieszkania, które miało miejsce na obecnym terenie państwa polskiego. Przyznawana kompensacja miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Jednocześnie była ona, zgodnie z postanowieniami "umów republikańskich", przeznaczona wyłącznie dla obywateli RP narodowości polskiej i żydowskiej, którzy decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej, okazywali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim.

Kolejny argument wskazujący na konieczność przemieszczenia uprawnionego na tereny polskie w obecnych granicach wynika z uzasadnienia rządowego projektu ustawy z 2005 r. (druk sejmowy 3793/IV kadencja Sejmu s. 1 uzasadnienia projektu).

W uzasadnieniu projektu wskazano, że proponowane przepisy w głównej mierze kontynuują rozwiązania obecnie obowiązujące, ponieważ warunki, jakie muszą spełniać osoby uprawnione, zostały ukształtowane z zachowaniem postanowień uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r., III CZP 84/90, zgodnie z którą "prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce."

W treści odwołania strony podnoszą, że dowodem świadczącym o opuszczeniu byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez M.K. są zeznania jego syna M.K. złożone do protokołu z dnia 21 grudnia 2009 r. przed Sądem Rejonowym w R. w sprawie o uznanie za zmarłego M.K. oraz do protokołu z dnia 19 lutego 1991 r. przed Sądem Rejonowym we W. w sprawie o ustalenie.

W zeznaniach z dnia 19 lutego 1991 r. M.K. wyjaśnił, że "Rodzice mieszkali w tej miejscowości (S.) do października 1939 r. Następnie wkroczyli na te tereny Rosjanie i byliśmy zmuszeni opuścić to miejsce. Przenieśliśmy się do K. tj. 7 km od miejscowości S. gm. B. powiat K. Wyprowadzając się z miejscowości S. zabraliśmy jedynie rzeczy osobiste. W 1943 r. opuściliśmy obecne tereny Związku Radzieckiego

i przenieśliśmy się do R. Rodzice moi zmarli: matka w 1984 r., a ojciec w 1945 r. w czasie ofensywy radzieckiej".

Natomiast w zeznaniach z dnia 21 grudnia 2009 r. M.K. oświadczył, że "było to w czasie wojny w 1943 roku, mieszkaliśmy za B. w K. na terenie obecnej Ukrainy. Najpierw wkroczyli na ten teren Rosjanie w 1939 roku. Po konflikcie sowiecko-niemieckim wkroczyła armia niemiecka. Sytuacja aprowizacyjna była beznadziejna, kto jak tylko mógł zdobywał jakieś pożywienie i niezbędne produkty do życia. Ponieważ zbliżała się w tym czasie ofensywa radziecka Niemcy wywozili co tylko mogli. Był transport w tym czasie od strony rumuńskiej koni, dowozili je samochodami do stacji kolejowej. W tym czasie ojciec poszedł na dworzec, bo Niemcy płacili częściowo produktami żywnościowymi za prace pomocnicze. Ja urodziłem się w 1934 roku i pamiętam, że w tym czasie przyszła sąsiadka powiedziała, że ojciec jest złapany przez Niemców i zmuszony do załadunku koni do wagonów kolejowych. Pamiętam, że była to jesień 1943 roku. Jak sąsiadka powiadomiła matkę o zatrzymaniu ojca, to poszedłem z matką na dworzec aby dostarczyć ojcu lek, bo poważnie chorował na serce. Gdy poszliśmy to nie było już możliwości spotkania się z ojcem, załadowani byli wraz z końmi do wagonów. Od tamtej pory ojca nie widzieliśmy. Widziałem wtedy jeszcze na stacji ojca w wagonie. Podobno te wagony miały jechać do S. lub do L., te konie miały być przeznaczone na rzeź. Niemcy dowozili je do zakładów produkcyjnych. Mieszkaliśmy wtedy w K. W 1945 r. przyjechaliśmy do R. i zamieszkaliśmy tutaj. Matka czyniła wszelkiego rodzaju poszukiwania, bez rezultatu".

Porównując złożone przez M.K. zeznania Minister zwrócił uwagę na występujące pomiędzy nimi sprzeczności. W zeznaniach z dnia 19 lutego 1991 r. oświadczył on, że wraz z rodzicami przeniósł się do R. w 1943 r., gdzie w 1945 r. jego ojciec zmarł podczas ofensywy radzieckiej. Z kolei w zeznaniach z dnia 21 grudnia 2009 r. M.K. wskazał, że przybył do R. w 1945 r. wraz z matką, natomiast ojca po raz ostatni widział jesienią 1943 r.

Z uwagi na powyższe organ I instancji prawidłowo uznał, że zeznania te jako niewiarygodne nie mogą potwierdzać faktu opuszczenia byłego terytorium Polski przez M.K.

Minister zauważył, że Wojewoda wystąpił do instytucji archiwalnych w sprawie dokumentów potwierdzających repatriację M.K. wraz z rodziną. Wszystkie odpowiedzi w sprawie były negatywne, informujące organ, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w posiadanych zbiorach brak jest dowodów na okoliczność przymusowego opuszczenia dawnych terenów państwa polskiego przez M.K. i jego rodzinę. W szczególności w wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono dokumentów potwierdzających okoliczność wyjazdu M.K. w 1943 r. pociągiem do S. lub L.

Dowodem na opuszczenie przez M.K. byłego terytorium Polski nie jest również postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt [...]. W ww. postanowieniu Sąd stwierdził jedynie, że zgon M.K. urodzonego w 1892 r. w B. (Ukraina) zamieszkałego S., gmina B., powiat K. nastąpił w dniu 9 maja 1946 r.

W sentencji tego postanowienia Sąd nie rozstrzygał kwestii opuszczenia przez M.K. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wybuchem

II wojny światowej.

Reasumując, organ II instancji w oparciu o zebrany materiał dowodowy stwierdził, że M.K. nie opuścił byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc nie został spełniony warunek zawarty w art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Skarżący nie wykazali również że ww. osoba posiadała obywatelstwo polskie w dniu 1 września 1939 r.

Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł P.K. zarzucając jej:

Naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a to:

- naruszenie art. 365 §1 i art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego poprzez naruszenie zasady związania prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego we W. z dnia 21 czerwca 1991 r., [...] poprzez przyjęcie, że nie dowodzi on obywatelstwa i opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości podczas gdy ww. przesłanki objęte były pojęciem interesu prawnego w uzyskaniu ww. orzeczenia i bez ich spełnienia powództwo zostałoby oddalone,

- naruszenie art. 7 ust. 2 i art. 2 pkt 1 i art, 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako ustawa z 2005 r.) poprzez odmowę prawa do rekompensaty z uwagi na brak obywatelstwa polskiego i brak opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości pozostawionej pomimo okoliczności wskazujących, że właściciel nieruchomości pozostawionej obywatelstwo polskie posiadał.

Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- naruszenie art. 7 kpa, art. 77 §1 kpa, art. 80 kpa, art. 107 §3 kpa, a także art. 75

§ 1 kpa poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i niepodjęcie wszystkich działań mających na celu wyjaśnienie okoliczności faktycznych na skutek:

1. pominięcia treści zeznań świadków E.M. i J.S. ujętych w protokole rozprawy przed Sądem Rejonowym w G. z dnia 18.04.1991 r. z których wynika, że właściciel posiadał obywatelstwo polskie,

2. niezestawienia ww. oświadczeń z oświadczeniami M.K., pomimo faktu, że wszystkie ww. oświadczenia są spójne i wskazują wojenne losy właściciela, który opuścił byłe terytorium Polski,

3. niepodjęcia żadnych działań w celu wyjaśnienia rozbieżności w oświadczeniach M.K. pomimo faktu, że oświadczenia te wskazują na opuszczenie byłego terytorium Polski przez właściciela, różnią się zaś jedynie, co do okoliczności w jakich to nastąpiło,

4. brak uzasadnienia dla zakwestionowania faktu obywatelstwa właściciela pomimo wydania przez Sąd Rejonowy w R. postanowienia z dnia 23.01.2013 r.

w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po właścicielu, co w braku jego obywatelstwa byłoby niemożliwe co na skutek braku jurysdykcji krajowej,

5. na skutek brak uzasadnienia dla zakwestionowania faktu obywatelstwa właściciela pomimo, że obywatelem polskim był jego syn, który nie mógł nabyć polskiego obywatelstwa w sposób inny niż przez urodzenie.

6. naruszenie art. 86 kpa w zw. z art. 7 kpa poprzez niepodjęcie czynności mających

na celu wyjaśnienie wątpliwości dotyczących oświadczeń M.K.

i nieprzesłuchanie stron, choć wobec wyrażonych przez organ wątpliwości byłoby to zasadne, a tym samym naruszenie obowiązku podjęcia wszelkich czynności w celu wyjaśnienia okoliczności faktycznych.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.

W ocenie Sądu organ rozpoznający sprawę dopuścił się naruszenia art. 7, 77

§ 1, 76 § 1, 80 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. w zakresie w jakim uznał, że poprzednik prawny skarżącego nie posiadał obywatelstwa polskiego i nie opuścił terytorium byłej R.P na skutek II wojny światowej.

Oczywiście najprostszym dowodem na wykazanie obywatelstwa byłoby zaświadczenie o posiadaniu obywatelstwa wydanego przez właściwego Wojewodę. Nie oznacza to jednak, że tylko takiego rodzaju dowód może świadczyć o tym obywatelstwie. Skarżący przedstawił postanowienie o stwierdzeniu praw do spadku po M.K. wydane przez sąd polski. Jest to dokument urzędowy i korzysta z domniemania zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 1108 § 1 kodeksu postępowania cywilnego do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z analizy dokumentów, nie wykazano aby powodem wydania postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku był fakt jego zamieszkiwania na terenie Polski (aby miał tu majątek). Wskazać przy tym należy, że z innych dowodów takich jak dokumenty w postaci dowodu osobistego wynika, że M.K. (syn M.K.) - był obywatelem polskim – a to nabywa się po ojcu lub matce.

Z tych względów Sąd uznał, że obywatelstwo polskie poprzednika prawnego skarżącego zostało udowodnione.

Ponadto organy orzekające uznały, że M.K. nie opuścił byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc nie został spełniony warunek zawarty

w art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Stanowisko to jest błędne.

Z art. 2 ustawy zabużańskiej wynika, że prawo do rekompensaty dotyczy "nieruchomości pozostawionych", tj. położonych na przedwojennym terenie II RP

w granicach z 1 września 1939 r., które po zakończeniu i ostatecznym uregulowaniu granicy wschodniej nie weszły w skład państwa polskiego.

Chodzi o nieruchomości, które zostały przez ich właścicieli (obywateli polskich zamieszkujących na byłym terytorium RP) pozostawione (opuszczone). Pozostawienie mienia musiało nastąpić w okolicznościach związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., poza przypadkiem z art. 1 ust. 1a ustawy (regulacja wschodniej granicy). Było to opuszczenie mienia w warunkach przymusowych mających cechy "wypędzenia"

(art. 1 ust. 1 ustawy), czy "zmuszenia" (art. 1 ust. 2 ustawy).

Przy czym art. 1 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 ustawy dotyczą obywateli polskich, który poddali się procedurom ewakuacyjnym i przesiedlili się na obecne terytorium RP,

ale także tych, którzy po wybuchu wojny w 1939 r. nie mogli się takim procedurom poddać z przyczyn od nich niezależnych (np. w przypadku aresztowania i deportacji

w głąb ZSRR, wcielenia do wojska, wywiezienia na roboty przymusowe do III Rzeszy)

i powrócić na byłe terytorium RP.

Z art. 2 ustawy wynika, że "właściciel nieruchomości pozostawionych", to osoba, która była właścicielem nieruchomości położonych na tzw. Kresach Wschodnich przed wojną rozpoczętą w 1939 r. i zachowała to prawo w momencie jej wybuchu lub która nabyła takie nieruchomości po wybuchu tej wojny, a przed ich pozostawieniem.

Istotne jest to, aby wnioskodawca przedstawił dowody świadczące

o pozostawieniu przez właściciela nieruchomości poza obecnymi granicami RP

z przyczyn, o których mowa w art. 1 (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy), co w niniejszej sprawie miało miejsce. Bowiem wyrokiem z dnia 21 czerwca 1991 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy we W. ustalił, że M.K. w miejscowości S., gmina B., powiat K. pozostawił mienie, w skład którego wchodziło 80,845 ha ziemi ornej, 47,583 ha lasów i 0,3416 ha nieużytków tj. łączna powierzchnia 128,6948 ha oraz dom mieszkalny i młyn spalinowy.

Jak wynika z materiału dowodowego M.K. został w czasie działań wojennych zatrzymany przez Niemców i wywieziony w nieznanym kierunku.

Z postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt [...], wynika, że M.K. urodzony w 1892 r. w B. (Ukraina) zamieszkiwał w S., gmina B., powiat K. i zmarł dnia 9 maja 1946 r. Sąd więc ustalił datę zgonu, ale ustalenie to jest pewną fikcją prawną, gdyż jak wynika z materiałów dowodowych zaginął on w czasie działań wojennych jeszcze przed zakończeniem wojny. Nie przemieścił się zatem na obecne terytorium RP, gdyż nie mógł tego uczynić z przyczyn od niego niezależnych.

Nie można uznać, że z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy M.K. nie mógł powrócić na byłe terytorium RP. Przesłanka ta dotyczy bowiem osób żyjących, które na skutek niezależnych od nich okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. nie mogły poddać się procedurom ewakuacyjnym, a po zakończeniu II wojny światowej i zmianie granic powrócić na teren przedwojennej RP. W odniesieniu do M.K. jego repatriacja była niemożliwa z uwagi na zgon w nieznanych okolicznościach, ale z pewnością związanych z II wojną światową.

Zdaniem Sądu w realiach niniejszej sprawy za właściciela nieruchomości wymienionych w powołanym wyżej wyroku sądu powszechnego należało uznać M.K. – jedynego spadkobiercę M.K. Osoba ta bowiem na skutek spadkobrania stała się właścicielem przedmiotowej nieruchomości po śmierci M.K.

Błędnie zatem przyjęły organy orzekające w administracyjnym toku instancji,

że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty dotyczył nieruchomości pozostawionej przez M.K.

W ocenie Sądu zarówno Wojewoda, jak i Minister trafnie wskazali, że – co do zasady - jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty jest przemieszczenie się właściciela nieruchomości pozostawionej w okolicznościach związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. na obecne terytorium RP.

Organy dokonały jednak wadliwej wykładni art. 2 ustawy przyjmując,

że właścicielem nieruchomości pozostawionej w rozumieniu tego przepisu mógł być jedynie obywatel polski, który wykazał swój status właścicielski na dzień 1 września 1939 r., a nie mogły być nim osoby, które nabyły taką nieruchomość po dacie wybuchu wojny rozpoczętej w 1939 r.

Wobec tego Sąd uznał, że wskazane wyżej organy odmawiając prawa do rekompensaty naruszyły przepis prawa materialnego - art. 2 ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda ustali, czy M.K. można uznać za "właściciela nieruchomości pozostawionej" w rozumieniu art. 2 w zw. z art. 1 ustawy, jeżeli chodzi o przesłanki: obywatelstwa, miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, przyczyny opuszczenia byłego terytorium RP i przybycia na obecne terytorium RP.

W zależności od poczynionych ustaleń i ocen organ I instancji wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji,

o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie

art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U.

z 2021 r., poz. 2095).