Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 773/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 35, art. 36
journal: Dz.U. 2022 poz 1681
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2024 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr O-III.6231.4.2024 w przedmiocie odmowy sprostowania aktu zgonu – skargę oddala –


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M.D. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda" lub "organ odwoławczy") z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr O-III.6231.4.2024, utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [....] (dalej: "Kierownik USC" lub "organ I instancji") z dnia 23 stycznia 2024 r. nr USC.5352.381.2023 o odmowie sprostowania aktu zgonu.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 5 grudnia 2023 r. Skarżący zwrócił się do Kierownika USC o sprostowanie w akcie zgonu stanu cywilnego jego matki, tj. T.O. (rod. G.) z "zamężna" na "wdowa", argumentując, że w chwili śmierci była ona wdową po J.O. Do wniosku załączył kserokopię odpisu zupełnego aktu zgonu J.O.

Decyzją z dnia 23 stycznia 2024 r., Kierownik USC, działając na podstawie art. 35 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1378 z późn. zm.; dalej: "p.a.s.c.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), odmówił sprostowania aktu zgonu T.O. nr [...] sporządzonego w USC w [...] dnia [...] grudnia 2017 r. w zakresie stanu cywilnego osoby zmarłej.

Uzasadniając powyższe, organ I instancji wskazał, że na podstawie przedłożonych dokumentów nie można jednoznacznie stwierdzić, że T.O. w chwili śmierci była żoną J.O., ponieważ zgodnie z nadesłaną kserokopią aktu zgonu J.O., małżonką w chwili jego śmierci była J.O. (rod. W.). W związku z tym istnieje podejrzenie, że małżeństwo T.O. i J.O. zostało rozwiązane przez rozwód lub unieważnione, ponieważ w dniu [...] lutego 1992 r. J.O. zawarł kolejny związek małżeński z J.O., rod. W. (nr aktu małżeństwa [...]).

Ponadto z przedstawionej dokumentacji oraz z dokumentów znajdujących się w rejestrze stanu cywilnego wynika, że T.O. zawarła małżeństwo z J.O. dnia [...] lipca 1985 r. w miejscowości G., [...], które zostało zarejestrowane w USC w [...] dnia [...] kwietnia 2011 r. (nr aktu [...]). Następnie J.O. zawarł kolejne małżeństwo z J.O., rod. W. dnia [...] lutego 1992 r. w miejscowości G., [...], które zostało zarejestrowane w USC [...] dnia [...] października 2013 r. (nr aktu [...]). Zgon T.O. nastąpił w dniu [...] grudnia 2017 r. i został zarejestrowany w USC w [...] dnia [...] grudnia 2017 r. (nr aktu [...]). Zgon J.O. nastąpił w dniu [...] listopada 2001 r. w miejscowości W., [...] i został zarejestrowany w USC w [...] dnia [...] kwietnia 2019 r. (nr aktu [...]), a więc już po śmierci T.O. Organ zauważył, że w chwili śmierci J.O., według dokumentów znajdujących się w rejestrze aktów stanu cywilnego, był mężem J.O., rod. W. (nr aktów: [...], USC [...] oraz [...], USC [...]). Zaznaczył, że nie ma jednak żadnego dokumentu stwierdzającego fakt ewentualnego rozwodu lub unieważnienia małżeństwa T.O. z J.O., ani też możliwego kolejnego małżeństwa T.O.

Kierownik USC wyjaśnił, że w związku z tym, że większość zdarzeń miała miejsce poza granicami Polski i była wpisywana do polskiego rejestru aktów stanu cywilnego wybiórczo, istnieją braki w dokumentacji, które należy uzupełnić, aby ustalić chronologię zdarzeń mających wpływ na faktyczne i rzetelne ustalenie stanu cywilnego T.O. w chwili jej śmierci. Na chwilę obecną nie można jednoznacznie stwierdzić na podstawie dostępnych dokumentów zbiorowych, że T.O. była wdową w chwili swojej śmierci. Organ zaznaczył, że w tych okolicznościach sprostowanie aktu zgonu T.O. może nastąpić wyłącznie w trybie sądowego postępowania nieprocesowego, o czym stanowi art. 36 p.a.s.c.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący podał, że z informacji uzyskanych już po zgonie T.O. wynika, że J.O. zmarł w dniu [...] listopada 2001 r. w W. Akt zgonu J.O. został transkrybowany do polskiego porządku prawnego 24 czerwca 2019 r. W związku z powyższym w dniu [...] listopada 2001 r. ustało małżeństwo J.O. z T.O. na skutek śmierci męża, zaś T.O. w chwili swojej śmierci nie była osobą zamężną.

Skarżący podał dalej, że wedle poczynionych przez niego ustaleń, małżeństwo J.O. i T.O. ustało na skutek rozwodu orzeczonego przez sąd [...] - Sąd Rejonowy [...] w stanie [...] w dniu 5 czerwca 1987 r. Wyrok ten jednak, według wiedzy Skarżącego, nigdy nie został uznany przez sąd polski i nie może zostać uznany z uwagi na brak możliwości wykazania przesłanek przewidzianych a art. 1146 k.p.c., co skutkuje tym, że rozwiązanie małżeństwa T. i J.O. przez sąd [...] nie wywarło skutków prawnych w Polsce. Skarżący dodał, że T.O. najprawdopodobniej nie widziała o wydaniu tego wyroku. W ocenie Skarżącego powyższe ustalenia wskazują, że małżeństwo zawarte przez T. i J.O. nie zostało skutecznie rozwiązane zgodnie z przepisami prawa polskiego i wskazany wyrok rozwodowy nie powinien wywierać skutków dla brzmienia polskich aktów stanu cywilnego.

Zdaniem Skarżącego, w tych okolicznościach, wymienione akty stanu cywilnego, tj. akt małżeństwa zarejestrowany w USC w [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., akt małżeństwa pomiędzy J.W. a J.O. oraz akt zgonu T.O., stwierdzają stan niezgodny z prawem i stanem faktycznym. Zważywszy, że w świetle prawa polskiego pierwsze małżeństwo J.O. nie zostało skutecznie rozwiązane to akt małżeństwa sporządzony przez USC [...] powinien wskazywać na ustanie małżeństw na skutek śmierci męża, akt małżeństwa sporządzony przez USC [....] nie powinien być wprowadzony do polskiego porządku prawnego, zaś akt zgonu T.O. powinien wskazywać, że w chwili śmierci była ona wdową. Nie ulega bowiem wątpliwości, że jedynym zdarzeniem faktycznym (i prawnym), skutkującym rozwiązaniem małżeństwa J. i T.O. była śmierć J.O.

W wyniku rozpoznania powyższego odwołania, Wojewoda opisaną na wstępie decyzją z dnia 17 kwietnia 2024 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 11 ust. 2 i art. 35 p.a.s.c., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że na gruncie przedmiotowej sprawy nastąpił szereg czynności mający wpływ na treść aktów stanu cywilnego, jednak czynności te nie zostały chronologicznie wpisane do polskich ksiąg stanu cywilnego. Na dzień wydawania decyzji przez Kierownika USC w [...], organ nie dysponował dokumentem dołączonym do odwołania, to jest wyrokiem Sądu Rejonowego [...], Stan [...] z dnia 5 czerwca 1987 r. sygn. akt [...]. Z wyroku wynika, że związek małżeński pomiędzy J.O. a T.O. zostaje rozwiązany. Wojewoda podkreślił, że dokument ten jest ważnym dowodem w niniejszej sprawie i bez wątpienia ma wpływ na stan cywilny T.O. Zaznaczył jednak, że twierdzenie Skarżącego, że przedmiotowy wyrok nie może być uznany przez polski sąd jest jedynie stanowiskiem w sprawie, a nie potwierdzonym faktem. Organ wyjaśnił, że jedynie sąd jest uprawniony do oceny, czy wyrok może być lub powinien być uznany w Polsce, czy też nie. Skarżący nie przedłożył żadnego orzeczenia sądu, w którym sąd odmawia uznania wyroku rozwodowego lub odmawia rozpatrzenia sprawy z innych przyczyn.

Jak dalej wskazał organ odwoławczy, na uwagę zasługuje fakt, że J.O. w 1992 r., czyli po orzeczeniu rozwodu z T.O. zawarł kolejny związek małżeński. Wobec powyższego, T.O. nie mogła być wdową po J.O., ponieważ ten do 2001 r., czyli do chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim z J.O. Na dzień sporządzenia aktu zgonu T.O., to jest w dniu [....] grudnia 2017 r., organ sporządzający akt nie miał wiedzy, że J.O. nie żyje. Nie posiadał również informacji, że J.O. zawarł kolejne małżeństwo. Wiedza, którą dysponuje na chwilę obecną nie pozwala jednak na dokonanie zmian w akcie zgonu, gdyż w aktach sprawy zalegają dokumenty, które wprost wskazują, że T.O. w chwili śmierci nie była wdową po J.O. Sprostowania przedmiotowego aktu zgonu byłoby zatem sprzeczne z brzmieniem art. 35 p.a.s.c. Organ podkreślił, że ustalenie prawidłowej treści aktu stanu cywilnego wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz dokonania ustaleń faktycznych, zatem sprawa powinna zostać rozstrzygnięta w postępowaniu sądowym przed sądem powszechnym.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika – adwokata, zarzucił naruszenie:

1. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez brak wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego w postaci aktu zgonu J.O.;

2. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego i uznanie, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w chwili śmierci T.O. była wdową oraz poprzez przyjęcie, że fakt zawarcia przez J.O. ponownego małżeństwa w [...] wyklucza fakt dalszego trwania małżeństwa J. i T.O.;

3. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji podczas gdy prawidłowym było jej uchylenie i zmiana;

4. art. 12 ust. 1 p.a.s.c. w zw. z art. 1145 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (dalej k.p.c.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 9 listopada 2016 r. w zw. z art. 8 ust. 5 ustawa o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. Nr 234, poz. 1571), poprzez przyjęcie, że nieuznany przez sąd polski wyrok sądu zagranicznego może stanowić podstawę do ustalenia stanu cywilnego obywatela polskiego przez kierownika urzędu stanu cywilnego.

Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że organ odwoławczy dokonał błędnej oceny wyroku rozwodowego wydanego przez Sąd [...], bowiem zgodnie z treścią art. 1145 k.p.c. obowiązującą do dnia do dnia 9 listopada 2016 r., orzeczenie sądu państwa obcego dopiero wówczas może wywoływać skutki prawne w Polsce, gdy zostanie uznane przez sąd polski. Konieczność stosowania art. 1145 k.p.c. w nieaktualnym brzmieniu wynika wprost z art. 8 ust. 5 ustawa o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 5 grudnia 2008 r. Zaznaczył również, że niemożliwe było uzyskanie niezbędnych dokumentów dla przeprowadzenia procedury uznania orzeczenia, tj. zaświadczenia o jego prawomocności, a w szczególności zaświadczenia o prawidłowym doręczeniu pisma wszczynającego postępowanie, ponieważ są to dokumenty nieznane organom [...].

Skarżący podniósł, że skoro wyrok rozwodowy sądu [...] nie został uznany w Polsce to małżeństwo J.O. i T.O. nie ustało w 1987 r. wg. prawa polskiego, acz odmiennie od prawa [...]. W związku z tym wg. prawa [...] J.O. mógł zawrzeć kolejny związek małżeński z J.T. (W.). Jednak J.O. nie zawierał tegoż kolejnego małżeństwa wg. prawa polskiego i w oparciu o wymogi polskich ustaw, tym samym nie było konieczne uznawanie skuteczności wyroku rozwodowego przez sąd polski. Natomiast obiektywną okolicznością, jaka została bezspornie ustalona w toku postępowania jest to, że J.O. zmarł w dniu [...] listopada 2001 r. w G. [...], zaś T.O. zmarła w dniu [...] grudnia 2017 r. w miejscowości P. W połączeniu ze stwierdzeniem, że rozwód wyżej wymienionych nie został nigdy uznany przez sąd polski, należało przyjąć, że ich małżeństwo ustało na skutek śmierci J.O. w dniu [....] listopada 2001 r., zaś T.O. w chwili śmierci była wdową.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodał, że kwestia uznania ww. wyroku Sądu Rejonowego [...] ma istotne znaczenie, aczkolwiek nie ma wpływu na wnioskowane sprostowanie aktu zgonu T.O. w zakresie jej stanu cywilnego, gdyż Skarżący nie żąda zmiany stanu cywilnego matki na "rozwiedziona", ale na "wdowa". Zaznaczył również, że w myśl art. 1138 k.p.c., "zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi", dlatego kwestionowanie przez Skarżącego ich znaczenia w danym kraju jest niesłuszne, a ustalanie stanu cywilnego T.O. w świetle polskiego prawa, zaś stanu cywilnego J.O. w świetle prawa [...] w sytuacji, gdy oboje byli małżeństwem, ale każde z nich mieszkało w innym kraju jest nielogiczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest niezasadna a zaskarżona decyzja Wojewody wraz z decyzją Organu I instancji odpowiada prawu.

Skarżący domagał się sprostowania aktu zgonu jego matki w zakresie dotyczącym stanu cywilnego tj. z "zamężna" na "wdowa".

Zgodnie z art. 35 ust. 1 p.a.s.c. akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził.

Stosownie do art. 35 ust. 2 p.a.s.c., sprostowanie aktu stanu cywilnego może być dokonane na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, jeżeli w państwie wystawienia jest on uznawany za dokument stanu cywilnego, lub innego dokumentu zagranicznego potwierdzającego stan cywilny, wydanego w państwie, w którym nie jest prowadzona rejestracja stanu cywilnego, jeżeli zawierają one dane, które podlegają sprostowaniu, stwierdzają zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych.

Na podstawie art. 36 p.a.s.c., sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli:

1) sprostowanie aktu stanu cywilnego jest niemożliwe na podstawie akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych albo zagranicznych dokumentów stanu cywilnego, o których mowa w art. 35 ust. 2;

2) sprostowanie aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego nie jest możliwe wyłącznie na podstawie dokumentów wymienionych w pkt 1.

W niniejszej sprawie dla oceny zasadności skargi kluczowe były następujące okoliczności. W polskich aktach stanu cywilnego zarejestrowany został nie tylko akt zgonu T.O., z którego wynika, że w chwili śmierci była zamężna z J.O., lecz również:

- akt małżeństwa T.O. z J.O. (akt nr [...]), z którego wynika, że małżeństwo zostało zawarte [...] lipca 1985 r. w m. G.,

- akt zgonu J.O. (akt nr [...]), z którego wynika, że zmarł on [...] listopada 2001 r. w m. W., a w jego akcie zgonu wpisano stan cywilny osoby zmarłej: "żonaty" oraz dane małżonka: "J., nazwisko rodowe W.";

- akt małżeństwa (akt nr [...]) J.O. z J.T. rodowe W., zawartego [...] lutego 1992 r. w m. G.; przy akcie znajduje się wzmianka, że małżeństwo to ustało w dniu [...] listopada 2001 r. przez śmierć mężczyzny.

W toku postępowania Skarżący ujawnił, że małżeństwo T.O. z J.O. zostało rozwiązane przez rozwód na podstawie wyroku Sądu Rejonowego [...], Stan [...] z dnia 5 czerwca 1987r. sygn. akt [...]. Jak podnosił Skarżący wyrok ten nie został uznany przez sąd polski, gdyż nie może uzyskać niezbędnych do tego dokumentów.

Z zarejestrowanych polskich akt stanu cywilnego (tj. aktu zgonu J.O. oraz aktu małżeństwa J.O. z J.W.) wynika wprost, że w chwili śmierci J.O. żonaty był z J.W. a nie z T.O. W związku z powyższym nie jest możliwe w trybie art. 35 ust. 1 p.a.s.c. sprostowanie aktu zgonu T.O. w kierunku postulowanym przez Skarżącego poprzez wpisanie stanu cywilnego wdowa. Jak wynika bowiem z akt stanu cywilnego, wskutek śmierci J.O. ustało jego małżeństwo z J.W. a nie T.O. W ramach wskazanej podstawy prawnej Kierownik urzędu stanu cywilnego nie może prowadzić własnych ustaleń co do skutków prawnych wynikających z braku możliwości uznania w polskim porządku prawnym ww. wyroku rozwodowego pomiędzy J.O. a T.O. Podstawa sprostowania aktu stanu cywilnego wynikać musi wprost z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów stanu cywilnego, znajdujących się w zasobach urzędu stanu cywilnego lub materiałów archiwalnych, których odpisy, wypisy lub reprodukcje dołącza się do wniosku na podstawie art. 35 ust. 7 a.s.c., ewentualnie z zagranicznych dokumentów stanu cywilnego, dołączonych do wniosku zgodnie z art. 35 ust. 6 a.s.c. W niniejszej sprawie Skarżący takich dokumentów, dających podstawę do stwierdzenia, że małżeństwo T.O. ustało na skutek śmierci J.O. nie przedstawił. Prawidłowo więc Wojewoda w zaskarżonej decyzji wskazał, że strona ma możliwość dochodzenia sprostowania aktu stanu cywilnego jedynie przed sądem.

W ocenie Sądu niezasadne są argumenty zawarte w skardze a sprowadzające się do twierdzenia, że skoro wyrok rozwodowy nie wywołuje skutków prawnych w Polsce, to małżeństwo T.O. z J.O. ustało na skutek śmierci J.O. w 2001 a T.O. w chwili śmierci była wdową. Uznanie powyższego twierdzenia prowadziłoby do tego, że w wyniku śmierci J.O. ustałyby jednocześnie dwa małżeństwa: z T.O. i J.W., co jest niemożliwe do zaakceptowania w polskim porządku prawnym. Należy bowiem przypomnieć, że akt małżeństwa z J.W. został zarejestrowany w polskich aktach stanu cywilnego i wynika z niego wprost, że małżeństwo to ustało przez śmierć J.O. w dniu [...] listopada 2001r.

Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.