Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1065/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 224, art. 245 ust. 1 pkt 1, art. 225 ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 776
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 151 § 1 pkt 1, art 145 § 1 pkt 1, 5, art. 140, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant Paweł Cholewski po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej O. S.A. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 650/19 w sprawie ze skargi O. S.A. w G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 stycznia 2019 r. nr DR-VII.Pat.208134.781-17.53.jfor w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 stycznia 2020r., sygn. akt VI SA/Wa 650/19 oddalił skargę O. S.A w G. (dalej: Spółka, Strona, Uprawniona, Skarżąca) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd, UP) z 21 stycznia 2019 r. nr DR-VII.Pat.208134.781-17.53.jfor w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji tego samego organu z 24 lipca 2013 r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia patentu na wynalazek.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Patent na wynalazek [...] pt. "[...]", zgłoszony do Urzędu 26 marca 2004 r., został udzielony Spółce decyzją UP z 6 października 2010 r. Decyzją z 15 listopada 2012 r. Urząd, na mocy art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 4 w zw. z art. 224 ust. 4 p.w.p. stwierdził wygaśnięcie tego patentu z dniem 26 marca 2012 r., gdyż Uprawniona nie wniosła w przewidzianym terminie opłaty za 9. rok ochrony.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona podała, że opłatę za 8. rok ochrony uiszczono 25 marca 2011 r., a za 9. rok ochrony - 1 października 2012 r.

Organ nie podzielił tej argumentacji i decyzją z 24 lipca 2013 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z 15 listopada 2012 r., odwołując się do treści art. 90 ust. 1 pkt 3 oraz art. 224 ust. 2 i ust. 4 zd. pierwsze p.w.p. Podał, że ostatnim dniem 8. (prawidłowo opłaconego) roku ochrony wynalazku był 26 marca 2012 r. i w tym dniu upływał podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej za 9. rok. Spółka ani w terminie podstawowym, ani w dodatkowym sześciomiesięcznym terminie, tj. do dnia 26 września 2012 r., nie uiściła opłaty za następny okres ochrony wynalazku wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30 % opłaty należnej. Skoro Spółka nie uiściła opłaty za dalszy rok ochrony w żadnym z ww. terminów (opłata została uiszczona dopiero 1 października 2012 r.), zostały spełnione ustawowe warunki wydania decyzji o wygaśnięciu patentu z dniem 26 marca 2012 r. Strona nie wykazała także nadzwyczajnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), uwzględniając skargę Spółki, wyrokiem z 25 marca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2796/13 uchylił obie decyzje Urzędu, tj. z 24 lipca 2013 r. i 15 listopada 2012 r. ze względu na nierozważenie przez organ możliwości zastosowania art. 243 ust. 6 p.w.p., zgodnie z którym do terminów, do których nie ma zastosowania przepis ust. 1 – dotyczący przywrócenia terminu, uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności - stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Zdaniem WSA organ powinien rozważyć, czy w sprawie nie zaszły takie nadzwyczajne okoliczności.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA), wskutek skargi kasacyjnej Urzędu wyrokiem z 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2501/14 uchylił ww. wyrok WSA i oddalił skargę Strony od decyzji UP z 24 lipca 2013 r. Uznał zarzut naruszenia art. 243 ust. 6 p.w.p. za trafny, gdyż przepis ten nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Dotyczy on bowiem zagadnień wyłącznie procesowych, o czym świadczy jego usytuowanie w tytule VI dotyczącym postępowania przed Urzędem – terminów, stron postępowania, pełnomocników i środków zaskarżenia. Natomiast kwestia opłat za ochronę patentową została uregulowana w tytule V dziale I p.w.p., który zawiera przepisy prawa materialnego dotyczące opłat jednorazowych i okresowych w związku z ochroną wynalazków, produktów leczniczych, produktów ochrony roślin, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych. Zatem art. 243 ust. 6 p.w.p. nie ma zastosowania do wszystkich terminów przewidzianych ustawą. Upływ terminu do uiszczenia opłaty wywołuje skutki materialnoprawne, tj. wygaśnięcie prawa z patentu z mocy prawa z dniem upływu terminu do uiszczenia opłaty. Decyzja o wygaśnięciu patentu ma charakter deklaratoryjny. Ustawa nie przewiduje możliwości przywrócenia takiego terminu. Wobec tego po upływie terminu do uiszczenia opłaty, a więc i po wygaśnięciu patentu z mocy prawa, organ nie mógłby na podstawie art. 243 ust. 6 p.w.p. zastosować odpowiednio przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia, skoro materialnoprawny skutek uchybienia terminu już nastąpił. Ustawodawca w art. 224 ust. 4 p.w.p. przewidział możliwość uiszczenia opłaty w terminie późniejszym - do sześciu miesięcy po upływie podstawowego terminu, przy czym wiąże się to ze zwiększeniem należnej opłaty o 30 %. Jest to jedyna prawna możliwość uchylenia się od skutków niezachowania terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p.

Zdaniem NSA, w sprawie doszło więc do uchybienia terminu do uiszczenia opłaty za 9. rok ochrony, co prawidłowo stwierdził Urząd, a decyzja o wygaśnięciu ww. patentu na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. była prawidłowa.

W dniu 15 kwietnia 2016 r. do Urzędu wpłynął wniosek Spółki nazwany: "o ponowne rozpatrzenie sprawy przedłużenia prawa z patentu [...]", objętej ww. decyzjami organu z 15 listopada 2012 r. i z 24 lipca 2013 r. wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania w związku z ujawnieniem nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania w/w decyzji, nie znanych organowi w tej dacie. Spółka powołała się we wniosku na art. 225 ust. 3 i art. 244 ust. 1 p.w.p. w zw. z art. 127, art. 135, art. 138 i art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a. Podnosiła, że w toku postępowania przed WSA jej pełnomocnik pismem z 10 marca 2014 r. udokumentował, że był wprowadzony w błąd przez rzecznika patentowego, który w piśmie z 25 marca 2011 r. - przypomnienie o terminie opłaty okresowej wynalazku - wskazał błędną datę zapłaty za 9. rok ochrony wynalazku. Rzecznik patentowy do dnia wydania przez UP decyzji z 24 lipca 2013 r. utrzymywał, że przekonał prowadzącego postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż to organ wadliwie naliczał okresy kolejnej ochrony, w tym za rok 9.; okoliczność ta nie była znana zarówno organowi, jak również WSA i NSA, czy pełnomocnikowi w toku postępowania sądowego. Organ nie miał wiedzy o tych okolicznościach w dacie wydania decyzji, które pozwoliłyby przyjąć uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony wynalazku (w tym okoliczności zapewnienia przez rzecznika patentowego o ustaleniu z organem, że błąd leżał po stronie organu).

Postanowieniem z 10 lutego 2017 r. Urząd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 5, art. 147 i art. 149 § 1 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. wznowił postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia patentu na ww. wynalazek, zakończone ostateczną decyzją organu z 24 lipca 2013 r., po czym decyzją z 21 kwietnia 2017 r. - na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. - odmówił uchylenia tej decyzji.

Zdaniem Urzędu wniosek o wznowienie postępowania został złożony z zachowaniem terminu z art. 148 § 1 k.p.a., tj. w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, ale nie zostały spełnione przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a. Spółka nie przedstawiła dowodów na okoliczność sfałszowania dowodów, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, w szczególności potwierdzającego ten fakt orzeczenia sądowego. W sprawie nie miał zastosowania art. 225 ust. 3 p.w.p. i nie było potrzeby analizy ewentualnego spełnienia przesłanek uchylenia decyzji zawartych w treści tego przepisu. Prawidłowo też stwierdzono wygaśnięcie spornego patentu z powodu niewniesienia opłaty za 9. rok ochrony, a podnoszone w postępowaniu wznowieniowym nowe okoliczności nie były istotne dla sprawy i nie mogły mieć wpływu na jej rozstrzygnięcie. Nie została spełniona przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Uprawniona powołała się na przepisy art. 224 ust. 1 w zw. z art. 225 ust. 3 i 4 p.w.p.

Zaskarżoną decyzją UP, na mocy m.in. art. 151 § 1 pkt 1, art 145 § 1 pkt 1, 5 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r.-Kodeks postępowania administracyjnego Dz. U. z2018 r., poz. 2096(dalej: k.p.a.) i art. 245 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r.-Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017r. poz. 776; dalej: p.w.p.) utrzymał w mocy wydaną w wyniku wznowienia postępowania decyzję z 21 kwietnia 2017 r.

Według organu nie zostały spełnione przesłanki wznowieniowe z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a.; żądanie uchylenia decyzji z 24 lipca 2013 r. nie znajdowało uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym i ustalonym bezspornie stanie faktycznym sprawy, jak i w świetle stanowiska NSA w sprawie II GSK 2501/14. Jako przyczynę wznowienia Spółka podała nowe okoliczności faktyczne dotyczące wprowadzenia jej w błąd przez rzecznika patentowego co do sposobu liczenia terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony patentu, nieznane organowi w dniu wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu. Spółka zakwalifikowała opłatę za 9. rok ochrony patentu jako opłatę z art. 224 ust. 1 zd. 2 p.w.p., a nie jako opłatę określoną w art 224 ust. 2 p.w.p., co zostało także stwierdzone w wyroku NSA w sprawie II GSK 2501/14. Zmiany tej kwalifikacji nie potwierdzał materiał dowodowy i ustalenia stanu faktycznego sprawy. Strona wyinterpretowała błędnie normy z art. 225 ust. 4 w związku z art. 224 ust. 1 p.w.p., nieprawidłowo odczytała uzasadnianie wyroku NSA w sprawie II GSK 2501/14. W orzeczeniu tym NSA uznał, że art. 243 ust 6 p.w.p. odnosi się, zgodnie z systematyką i umieszczeniem tego przepisu w ustawie p.w.p. w tytule VI, wyłącznie do terminów procesowych. Natomiast termin uregulowany w art 224 ust 2 p.w.p. jest terminem materialnoprawnym, z którego upływem prawo wygasa, a skutek ten jest nieodwracalny. Nie podzielił Urząd stanowiska Strony, że uchybienie terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony patentu można w odformalizowany sposób usprawiedliwić, uprawdopodabniając brak winy w jego uchybieniu. Takie przesłanki uchylenia decyzji przewiduje art. 225 ust. 3 w zw. z art. 225 ust. 4 p.w.p., ale odnosi się do opłat za kolejne okresy ochrony, które rozpoczęły swój bieg przed upływem terminu określonego w art. 224 ust. 1 p.w.p., czyli przed upływem trzymiesięcznego terminu na wniesienie opłaty za pierwszy okres ochrony biegnącego od dnia doręczenia decyzji o udzieleniu prawa do patentu. Chodzi więc o sytuację, kiedy w momencie uiszczania opłaty za pierwszy okres ochrony uprawniony wnosi również opłaty za kolejne, już rozpoczęte okresy ochrony i wówczas do terminu wniesienia opłaty za taki kolejny okres ochrony nie ma zastosowania art. 224 ust. 2 p.w.p.

W sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 225 ust. 4 p.w.p., gdyż 9. rok ochrony wynalazku zaczął biec 27 marca 2012 r., a decyzja o udzieleniu patentu została wydana półtora roku wcześniej, tj. 6 października 2010 r. Dlatego uiszczenie opłaty za 9. rok ochrony patentu wraz z opłatą za pierwszy okres ochrony było niemożliwe i należało ją uiścić w terminie określonym w art. 224 ust. 2 lub ust. 4 p.w.p.

Ocena istotności nowych okoliczności powoływanych przez Spółkę w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie mogła być przeprowadzona w oparciu o art. 225 ust. 3 w zw. z art. 225 ust. 4 p.w.p., ponieważ przepis ten nie ma zastosowania do opłaty za 9. rok ochrony spornego wynalazku. Ten rok ochrony rozpoczął się bowiem po upływie terminu określonego w art. 224 ust. 1 p.w.p. Badanie spełnienia dalszych przesłanek przewidzianych w art. 225 ust. 3 w zw. z art. 225 ust. 4 p.w.p. - uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu było bezcelowe.

Nie została też spełniona przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż Spółka nie poparła tej podstawy żadnymi twierdzeniami ani dowodami.

Urząd uznał za bezsporne ustalenia faktyczne, że wniesiono opłatę za 9. rok ochrony spornego wynalazku 1 października 2012 r., tj. po ponad sześciu miesiącach od upływu poprzedniego 8. roku ochrony. Rozstrzygnął tę kwestię NSA w orzeczeniu z 5 kwietnia 2016 r., stwierdzając uchybienie przez Spółkę terminów przewidzianych w art. 224 ust. 2 i ust. 4 p.w.p., co skutkowało, że decyzja o wygaśnięciu patentu na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. była prawidłowa.

Nowe okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony patentu, mające wykazać wprowadzenie Spółki w błąd przez rzecznika patentowego, nie były skierowane przeciwko tym ustaleniom co do tego, że opłata za 9. rok ochrony została uiszczona 1 października 2012 r.

Żądanie zmiany zaskarżonej decyzji i uchylenia decyzji stwierdzającej wygaśnięcie spornego patentu z dniem 26 marca 2012 r. na podstawie przepisów art. 225 ust. 3 i 4 oraz art. 224 ust. 1 zd. 2 p.w.p. Urząd uznał w tej sytuacji za sprzeczne z ustaleniami stanu prawnego sprawy podjętymi w ww. orzeczeniu NSA. Termin do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony wynalazku jest terminem nieprzywracalnym; zastosowanie do niego mają przepisy art. 224 ust. 2 i ust. 4 p.w.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi Strony na decyzję z 21 stycznia 2019 r., oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a., przyjmując, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sąd I instancji zauważył, że Urząd działał w sytuacji związania wykładnią prawa (materialnego i procesowego) dokonaną przez NSA w sprawie II GSK 2501/14, która także w okolicznościach stanu faktycznego sprawy wiązała i wiąże strony postępowania, jak i Sąd rozpoznający obecnie de facto tę samą sprawę, tyle że inicjowaną przed organem wnioskiem wznowieniowym Spółki wniesionym do organu 15 kwietnia 2016r. (już po prawomocnym jej zakończeniu ww. wyrokiem NSA). W tej sytuacji UP nie mógł oprzeć podjętego rozstrzygnięcia na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną przez NSA.

Sąd I instancji wyjaśnił, że skoro upływ terminu do uiszczenia opłaty wywołuje skutek materialnoprawny w postaci wygaśnięcia prawa z patentu, i skutek ten (nieodwracalny) został w tej sprawie przesądzony ww. wyrokiem NSA, brak było podstaw do dochodzenia przez Spółkę żądania uchylenia decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu w trybie wznowieniowym. Skuteczne wniesienie opłaty za dalsze okresy ochrony z przekroczeniem terminu z art. 224 ust. 2 p.w.p. możliwe było tylko w warunkach przewidzianych przez art. 224 ust. 4 p.w.p. Niezastosowanie się Strony do dyspozycji ww. przepisu skutkowało wygaśnięciem patentu wobec braku możliwości usunięcia tego skutku, gdyż termin z art. 224 ust. 4 p.w.p. - jak wskazał NSA - przewidujący jedyną prawną możliwość uchylenia się od skutków niezachowania terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p., jest nieprzywracalny.

Bezskuteczny upływ przewidzianego w art. 224 ust. 4 p.w.p. dodatkowego terminu do uiszczenia opłaty okresowej wraz z opłatą dodatkową wykluczał możliwość rozważenia, czy w sprawie miały miejsce okoliczności nadzwyczajne usprawiedliwiające niedochowanie terminów określonych ustawą; przy czym organ prawidłowo wykazał też w sprawie brak podstaw do powoływania się na przesłanki wznowieniowe z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a. Urząd zasadnie przyjął, że ocena istotności nowych okoliczności powoływanych przez Spółkę w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie może być przeprowadzona w oparciu o art. 225 ust. 3 w zw. z art. 225 ust. 4 p.w.p., ponieważ przepis ten nie ma zastosowania do opłaty za 9. rok ochrony spornego wynalazku, skoro 9. rok ochrony rozpoczął się po upływie terminu określonego w art. 224 ust. 1 p.w.p., do którego nawiązuje art. 225 ust. 3. Zatem badanie przesłanki z art. 225 ust. 3 w zw. z art. 225 ust. 4 p.w.p. -uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu było jest bezcelowe. Odnośnie zaś przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Skarżąca nie poparła wniosku w tym zakresie żadnymi twierdzeniami ani dowodami.

Organ więc prawidłowo zinterpretował i zastosował w sprawie przepisy art. 224 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 oraz art. 225 ust. 3 p.w.p. Przepisy art. 224 ust. 1 i art. 225 ust. 3 p.w.p. (niewymieniane już w skardze strony do Sądu) musiały być przedmiotem uwag Urzędu, gdyż wniosek Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku którego została wydana zaskarżona decyzja, został oparty m.in. na tych przepisach, a to w związku z kwalifikacją przez Skarżącą opłaty za 9. rok ochrony patentu jako opłaty określonej w art. 224 ust. 1 p.w.p. Co do zasady Urząd prawidłowo rozpoznał sprawę w świetle art. 224 ust. 2 i 4 p.w.p. i nie wziął pod uwagę możliwości przywrócenia terminu z art. 224 ust. 2 p.w.p., gdyż taka możliwość w świetle obowiązującego stanu prawnego nie istnieje. Odmienne stanowisko Spółki jako bezzasadne, odczytał WSA jako polemikę z argumentacją organu, która ma jednoznaczne umocowanie w powołanych w decyzji przepisach p.w.p.

Sąd podkreślił, że skuteczne wniesienie opłaty za kolejny okres ochrony wynalazku z przekroczeniem terminu podstawowego do wniesienia opłaty określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. możliwe było tylko z zachowaniem wszystkich wymogów przewidzianych w art. 224 ust. 4 p.w.p. Nie było możliwości przywrócenia terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. na zasadach wskazanych w art. 58 k.p.a. na skutek decyzji o wznowieniu postępowania. Termin dodatkowy z art. 224 ust. 4 p.w.p. pełni bowiem funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu, umożliwiając podmiotom, które nie dopełniły obowiązku uiszczenia opłaty w terminie podstawowym, uniknięcie negatywnych skutków związanych z niedopełnieniem tej czynności; jest to zarazem jedyna możliwość uniknięcia tych skutków.

Spółka podała powody, które według niej stały się przyczyną niedokonania w terminie wymaganej czynności wniesienia opłaty za 9. rok ochrony patentu (wprowadzenie jej w błąd przez rzecznika patentowego co do sposobu liczenia tego terminu - czego na marginesie i niezależnie od ww. wywodów nie zakwalifikował WSA w ramach przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.p.a., gdyż kwestia ta wiązała się ze sferą konsekwencji działań osób, którymi Spółka posługiwała się w prowadzonej działalności, a nie z dowodami fałszywymi, czy nowymi okolicznościami faktycznymi lub dowodami, o jakich mowa w przepisach tego artykułu), jednak nie mogły one doprowadzić do uchylenia decyzji o wygaśnięciu patentu, gdyż zgodnie z art. 224 ust. 4 p.w.p. termin do wniesienia opłaty za kolejne okresy ochrony patentu nie podlega przywróceniu, a obwarowanie to ma charakter bezwzględnie obowiązując i nie doznaje żadnych wyjątków.

Z powyższym wyrokiem nie zgodziła się Spółka i wystąpiła ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżyła orzeczenie w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1.naruszenie przepisów postępowaniu mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez:

- zawarcie w uzasadnieniu twierdzenia, że nie ma możliwości przywrócenia terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. (Dz. U. z 2017 r. poz. 776 z późn. zm.) poza wyłącznie normą przepisu art. 224 ust. 4, gdy norma tego przepisu nie stanowi wprost z wykładni gramatycznej, że jest to jedyna możliwość wniesienia opłaty po terminie, gdzie wręcz odwrotnie przepis art. 224 ust. 4 p.w.p. używa zwrotu "Również", co wprost wskazuje przy prawidłowej wykładni gramatycznej, że istnieją również inne możliwości prawne. W niniejszej sprawie taka okoliczność nastąpiła, ponieważ nie mamy tu do czynienia z opóźnieniem w zapłacie należności za kolejny rok ochrony, lecz zaistnieniem nadzwyczajnej okoliczności w postaci wprowadzenia Skarżącej w błąd, co zostało wykazane i nie jest okolicznością sporną;

2. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez uznanie, że powołane nowe okoliczności są kwestią posłużenia się osobami za działania których Sąd obciążył Skarżącą na zasadzie ryzyka gospodarczego bez rozważań, czy wprowadzenie w błąd Skarżącej przyznane przez sprawcę jest, czy też nie jest okolicznością nową i nowym dowodem. Nadto Sąd przyjął, że nie ma znaczenia, gdyż ta podstawa prawna nie prowadziłaby i tak do uchylenia decyzji w świetle przepisu art. 224 ust. 4 p.w.p., co narusza wprost normę tego przepisu;

3. brak zastosowania przez Sąd wykładni celowościowej połączonej z wykładnią gramatyczną przepisu art. 224 ust. 4 p.w.p., gdyż ustawodawca z całą pewnością nie dążył w przepisach p.w.p. do wyeliminowania ochrony patentowej udzielonej wynalazkowi podmiotu, który otrzymał poprzez nieterminową zapłatę opłaty rocznej za ochronę. Tak nie działa żadne ustawodawstwo w skali co najmniej Europy i USA. Takie działanie przepisów ochrony patentowej byłoby wprost wyrządzeniem szkody podmiotom gospodarczym takim jak Skarżąca, których istnienie zależne jest od ochrony patentowej na rynku nie pozwalającej na kradzież ich wdrożonych rozwiązań technicznych. Na takim samym stanowisku stanął ostatecznie ustawodawca wprowadzając normę przepisu art. 224 ust. 22 p.w.p., który nakazuje Urzędowi informowanie uprawnionego z patentu o terminie zapłaty i ta norma przepisu jest minimalnym rozwiązaniem w celu uniknięcia zaistnienia zdarzeń takich jakie miało miejsce w niniejszej sprawie. Zatem interpretacja zastosowana przez Sąd w skarżonym wyroku jest sprzeczna z interesem prawnym Państwa.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Uprawniona przedstawiła argumenty na poparcie podniesionego zarzutu.

W piśmie uzupełniającym skargę kasacyjną z 15 czerwca 2002 r. wnosiła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W kolejnym piśmie uzupełniającym skargę kasacyjną z 26 listopada 2020 r. wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi.

Ponadto w piśmie procesowym z 8 grudnia 2023 r. przedstawiła kolejne argumenty na poparcie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu ze względu na brak usprawiedliwionych podstaw.

Przed oceną zarzutów skargi kasacyjnej przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, tj. sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, których nie stwierdzono. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Ponadto na mocy art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna także zawierać uzasadnienie podstaw kasacyjnych, które powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega bowiem zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Ponadto, wobec wniesienia przez Skarżącą w dniu 12 grudnia 2023 r. opisanego wyżej pisma procesowego, należy dodatkowo wyjaśnić, że w myśl art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Po upływie terminu określonego w art. 177 § 1 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie posiada prawo do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Natomiast zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych dokonane po powyższym terminie, skutkuje pozostawieniem ich poza zakresem merytorycznej kontroli (por. wyroki NSA z: 24 stycznia 2018 r. sygn. akt I GSK 658/16; 10 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3139/18; opubl., podobnie jak dalej cytowane: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec tego, skoro w piśmie, nadesłanym już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, Skarżąca przedstawiła nowy zarzut i poszerzoną argumentację jego dotyczącą, tj. naruszenie art. 225 ust. 3 p.w.p. w kontekście braku rozważań WSA co do przesłanki winy i jej uprawdopodobnienia dla przywrócenia terminu do wniesienia opłaty rocznej za 9. rok ochrony wynalazku, to zawarty w tymże dodatkowym piśmie zarzut nie został poddany analizie prawnej jako zgłoszony po upływie terminu z art. 177 § 1 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej naruszenia art. 225 p.w.p. Uprawniona w ogóle nie zgłaszała.

Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, skład orzekający NSA uznał, że zawarty w tymże środku odwoławczym wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż podniesione zarzuty nie zawierały usprawiedliwionych podstaw.

W analizowanej skardze kasacyjnej sformułowano zarówno zarzuty naruszenia przez WSA przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., zgłoszonego w pkt 1.petitum skargi kasacyjnej, należało uznać go za niezasadny. Powołany przepis określa obligatoryjne elementy uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie sądu I instancji obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy, i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GSK 1029/20).

Skarżąca kasacyjnie podnosiła zaś, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. nastąpiło wskutek błędnej wykładni wskazującej na brak podstaw do przywrócenia terminu określonego w art. 224 ust. 4 p.w.p. Zatem z samego zarzutu i treści uzasadnienia skargi kasacyjnej wynikało, że w ramach tego zarzutu Spółka próbowała podważyć ocenę prawną przyjętej podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu odwoławczego uzasadnienie wyroku Sądu I instancji zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a., poddaje się kontroli NSA. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego. To, że Skarżąca nie zgadzała się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznaczało, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie uprawniało do czynienia takiego zarzutu.

Wymaga zaś podkreślenia, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego (por. wyroki NSA z: 29 listopada 2022 r., sygn. akt III OSK 6413/21;

8 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 640/20, 9 marca 2023 r., sygn. akt II GSK 131/20), a do czego zmierzała Skarżąca.

Przed przystąpieniem do oceny pozostałych zarzutów należało mieć na uwadze, że decyzje Urzędu, podlegające kontroli WSA, zostały wydane w nadzwyczajnym trybie administracyjnym – po wznowieniu postępowania na podstawie z art. 151 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.p.a. Ponadto, przed wszczęciem postępowania wznowieniowego postępowanie w sprawie wygaśnięcia spornego patentu zostało zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II GSK 2501/14. Orzeczenie NSA zaakceptowało decyzje UP o stwierdzeniu wygaśnięcia z dniem 26 marca 2012 r. patentu na sporny wynalazek z powodu nieuiszczenia przez Uprawnioną w przewidzianym terminie opłaty za 9. rok ochrony wynalazku. W wyroku tym NSA odniósł się do kwestii stosowania art. 224 p.w.p Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że przepisy dotyczące opłat za ochronę patentową, w tym terminów ich uiszczania mają charakter materialny. Upływ terminu do uiszczenia opłaty, także okresowej (jak w niniejszej sprawie) wywołuje skutki materialnoprawne – wygaśnięcie prawa z patentu i to z mocy prawa, i p.w.p. nie przewiduje możliwości przywrócenia takiego terminu. Jedyną prawną możliwością uchylenia się od skutków niezachowania terminu z art. 224 ust. 2 p.w.p. (Opłaty za dalsze okresy ochrony są uiszczane, z zastrzeżeniem ust. 1, z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony.) jest uiszczenie ww. opłaty okresowej w terminie sześciu miesięcy po upływie terminu określonego w ust. 2 wraz z równoczesnym uiszczeniem opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej (art. 224 ust. 1 zd. pierwsze p.w.p.). Jak wyraźnie stanowi zd. drugie art. 224 ust. 4 p.w.p. termin ten nie podlega przywróceniu.

Nie było sporne, że termin do uiszczenia opłaty podstawowej z art. 224 ust. 2 p.w.p., jak i termin na wpłacenie ww. opłaty z opłatą dodatkową (przewidziany w art. 224 ust. 4 p.w.p.) zostały uchybione. Termin za 8.rok ochrony patentu upływał bowiem 25 marca 2012 r. i zgodnie z art. 224 ust. 2 p.w.p najpóźniej do tego momentu należało uiścić opłatę za 9. rok ochrony, który zaczynał się 26 marca 2012r., a termin sześciomiesięczny upłynął 26 września 2012 r., podczas gdy opłata, i tylko podstawowa, została uiszczona przez Spółkę 1 października 2012 r.

Sąd I instancji wskazał na związanie wykładnią prawa materialnego i procesowego dokonaną przez Sąd kasacyjny w sprawie II GSK 2501/14, w której uchylono zaskarżony wyrok WSA i oddalono skargę. W myśl bowiem art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd który je wydał, lecz także inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z kolei według art. 171 p.p.s.a., wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Zatem wyrok NSA w rezultacie oddalający skargę na decyzję, której dotyczył wniosek o wznowienie postępowania, stanowił istotny fakt prawotwórczy. Prawomocność orzeczenia sądu administracyjnego statuuje związanie sądów administracyjnych, stron postępowania sądowoadministracyjnego, innych sądów oraz innych organów państwowych i innych podmiotów stanem prawnym wynikającym z treści prawomocnego orzeczenia, tj. wyrażoną w nim oceną zgodności z prawem skontrolowanego aktu lub czynności organu administracji publicznej. Strony (uczestnicy) postępowania sądowoadministracyjnego, w tym skarżone organy i strony postępowania administracyjnego, inne organy administracji publicznej, kolejne składy sądów administracyjnych wszystkich instancji oraz inne sądy i podmioty prawne nie mogły nie tylko wydawać aktów i podejmować czynności sprzecznych z prawomocnym orzeczeniem i prawomocną oceną prawną sądu administracyjnego, lecz także nie mogły żądać ponownego wszczęcia postępowania lub badania w toku już wszczętego postępowania tych zagadnień faktycznych i prawnych, które zostały prawomocnie ocenione przez sąd administracyjny i legły u podstaw wydanego orzeczenia (por. wyroki NSA z: 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1057/16; 1 grudnia 2022 r., sygn. akt III OSK 1600/21).

Dlatego Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że skoro opłata okresowa za 9. rok ochrony patentu została uiszczona po upływie terminów wyznaczonych przez art. 224 ust. 2 i ust. 4 p.w.p., to zasadnie Urząd stwierdził brak podstaw do powoływania się na przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję), skoro nowe okoliczności i nowe dowody dotyczyły okoliczności nadzwyczajnych mających usprawiedliwić niedochowanie ww. terminów na uiszczenie opłaty okresowej za 9.rok ochrony. Jak wyjaśnił NSA w wyroku o sygn. II GSK 2501/14 terminy określone w art. 224 ust. 2 i ust. 4 p.w.p są terminami materialnymi i nie podlegają przywróceniu; ich upływ powoduje, że prawo wygasa z dniem upływu terminu na uiszczenie opłaty – w sprawie za 9.rok ochrony.

Wobec tego niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w powiązaniu z art. 224 ust. 2 i ust. 4 p.w.p., zgłoszony w pkt 2. petitum skargi kasacyjnej.

W świetle powyższego, a szczególnie wykładni NSA przedstawionej w wyroku w sprawie II GSK 2501/14, nieusprawiedliwiony okazał się również zarzut naruszenia art. 224 ust. 4 p.w.p., zgłoszony w pkt 3. petitum skargi kasacyjnej, że wskutek błędnej wykładni przez Sąd I instancji, wynikającej z zastosowania tylko wykładni gramatycznej z pominięciem wykładni celowościowej, nie uwzględniającej stanowiska, że ustawodawca z całą pewnością nie dążył w przepisach p.w.p. do wyeliminowania ochrony patentowej udzielonej wynalazkowi podmiotu, który ją otrzymał, poprzez nieterminową zapłatę opłaty rocznej za ochronę.

Przepis art. 224 ust. 22 p.w.p. nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, gdyż został dodany na mocy art. 1 pkt 40 ustawy z dnia 20 lutego 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. poz. 501) i zaczął obowiązywać od 16 marca 2019 r. (art. 6 tej ustawy). Natomiast kontrolowane postępowanie dotyczyło zdarzeń, które wystąpiły w 2012 r. i nie ma żadnych podstaw prawnych, aby zastosować tę regulację do tychże odległych zdarzeń. Przy tym przepis ten wyraźnie mówi o uprzednim wniosku uprawnionego do Urzędu, aby informował o zbliżającym się terminie uiszczenia opłaty za dalszy okres ochrony nie później niż na miesiąc przed dniem, w którym upływa poprzedni okres ochrony.

W tej sytuacji, na mocy art. 184 p.p.s.a., należało skargę kasacyjną oddalić jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.