Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 150/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju~Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 37 a
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1931/20 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 10 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1931/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 10 lipca 2020 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2019 r. skarżąca spółka zwróciła się do Wojewody Wielkopolskiego o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności Skarbu Państwa i prawa użytkowania wieczystego na rzecz Spółki PKP gruntu położonego w gminie Damasławek ozn. nr [...] ark. [...] o powierzchni [...]ha obręb [...] pozostającego w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu Spółki oraz nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. własności budowli i urządzeń znajdujących się na gruncie. Zaznaczono, że nieruchomość ta stanowi własność K. i M. W.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 28 października 2019 r. odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa za odszkodowaniem z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń na rzecz przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe S.A., wchodzącego w skład linii kolejowej, położonego w T., gm. Damasławek, oznaczonego geodezyjnie jako obręb: [...], ark. mapy [...], działka nr [...] o pow. [...]ha, zapisanego w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Wągrowcu KW nr [...], stanowiącego w dniu 31 maja 2003 r. własność K. W. i M. W.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca spółka.

Minister Rozwoju decyzją z dnia 10 lipca 2020 r. utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję organu I instancji, wskazując że żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie potwierdził, aby na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a Polskie Koleje Państwowe S.A. w tej dacie miały tę nieruchomość we władaniu.

Skargę na powyższą decyzję wniosły Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie, zarzucając naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., a także art. 37a ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" w zw. z art. 6 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę podzielił ocenę organów, że żaden z przedstawionych przez wnioskodawczynię dowodów nie potwierdził, aby na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a PKP w tej dacie miały nieruchomość we władaniu. Jak bowiem wynika z akt sprawy, do wniosku z dnia 8 kwietnia 2019 r. skarżąca załączyła jedynie wypis z rejestru gruntów sporządzony według stanu na dzień 21 lutego 2019 r., wyrys z mapy ewidencyjnej z dnia 21 lutego 2019 r., wydruk z księgi wieczystej nr [...] z dnia 4 kwietnia 2019 r. oraz wypis z ewidencji środków trwałych.

Zdaniem Sądu analiza treści tych dokumentów faktycznie nie dowodzi, by w dniu 28 lutego 2003 r. na przedmiotowej działce znajdowała się linia kolejowa oraz w tej dacie pozostawała ona we władaniu skarżącej. Jedyną, niesporną zresztą okolicznością, którą można potwierdzić na podstawie zapisów księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości jest to, że w dniu 28 lutego 2003 r. działka ta była własnością osoby fizycznej. Wszystkie pozostałe dokumenty, jak prawidłowo ustalił organ odwoławczy, opracowane zostały według stanu istniejącego na dzień 21 lutego 2019 r., a nie według stanu istniejącego na nieruchomości w dniu 28 lutego 2003 r. W tej sytuacji nie mogą one zostać uznane za dowody, że na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. znajdowała się linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a Polskie Koleje Państwowe w tej dacie władały tą nieruchomością.

Sąd podkreślił, że organy na podstawie zgromadzonych dokumentów ustaliły, że właścicielami działki nr [...], były w dniu 28 lutego 2003 r. osoby fizyczne: K. i M. W. Stan właścicielski dotyczący spornej nieruchomości odpowiadał zatem jednej z przesłanek ustalonych analizowanym przepisem. Pozostałe warunki wynikające z art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" wymagały podjęcia poszerzonych czynności dowodowych, które nie pozwoliły w sposób jednoznaczny ustalić, że grunty objęte postępowaniem wchodziły w skład linii kolejowej we wskazanej dacie. Z przedstawionych przez stronę dokumentów wynika, że znajdujące się na tym gruncie: rów odwadniający, skarpa i podtorze są ujęte w ewidencji środków trwałych Spółki, brak jednak daty, w której wpisu tego dokonano. Z nadesłanego natomiast oświadczenia złożonego przez osoby upoważnione do działania w imieniu Spółki PKP wynika co prawda, że działka nr [...] ark. [...] obręb [...] o pow. [...]ha była w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu Polskich Kolei Państwowych, nie mogło ono jednakże stanowić samodzielnego dowodu. Podkreślić trzeba, że oświadczenie to nie odwołuje się do wiedzy osób pod nim podpisanych. Nie zawiera żadnego wyjaśnienia, na podstawie jakich własnych ustaleń lub dokumentów, osoby, które to oświadczenie złożyły, powzięły informacje, o których zaświadczają, i w jakich okolicznościach posiadły wiedzę o wskazanych w nim faktach.

W ocenie Sądu, moc dowodowa tego pisma, przy braku jakichkolwiek innych dokumentów potwierdzających fakt władania przez skarżącą w dniu 28 lutego 2003 r. działką nr [...], jest niewystarczająca, aby uznać ten fakt za udowodniony.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca spółka, zarzucając naruszenie:

I) przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy ponieważ Sąd i organ I instancji m.in. nie uwzględnił faktów powszechnie znanych, które nie wymagają dowodu a także możliwości wyjaśnienia posiadanych wątpliwości dotyczących nakładów znajdujących się na nieruchomościach za pomocą innych środków dowodowych jak np. w drodze oględzin lub wystąpienia do podmiotu zarządzającego infrastrukturą kolejową, w wyniku czego zdaniem skarżącej doszło do niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i naruszenia:

1) prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 75 § 1 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także braku rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności:

- nieuwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003 r. i znajdowania się na niej naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy oraz podtorza potwierdzającego przeznaczenie nieruchomości jako zajętej pod infrastrukturę kolejową, przy braku kontrdowodów w tym zakresie;

- nieodniesienie się przez Sąd jak i organ I instancji do faktu, że rów odwadniający, skarpa oraz podtorze stanowią linię kolejową w rozumieniu niżej wskazanych przepisów, na których posadowienie wymagane jest wydanie stosownych pozwoleń, które winny być w Starostwie Powiatowym i organ mógł przeprowadzić dowód z urzędu;

- niedokonanie analizy charakteru tych urządzeń i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względnie interes społeczny i słuszny interes obywateli w sytuacji gdy sam organ zakłada, że w dniu 28 lutego 2003 r. były na przedmiotowej nieruchomości naniesienia związane z linią kolejową i brak jest kontrdowodów w tym zakresie.

- nieuwzględnienie rzeczywistego zasięgu przestrzennego linii kolejowej [...] i faktu, że rów odwadniający, skarpy oraz podtorze generalnie stanowią budowlę kolejową (podbudowę toru kolejowego);

- dokonanie wadliwej oceny dowodów poprzez uznanie oświadczeń złożonych przez przedstawicieli skarżącego o władaniu nieruchomością na dzień 28 lutego 2003 r. za niewystarczające w sytuacji gdy w aktach sprawy brak jest innych przeciwnych dowodów wskazujących, że PKP S.A. nie władało przedmiotowymi działkami - zatem organ I instancji jak i sąd zakładali, że w tej dacie była tam linia kolejowa, - nieuwzględnienie faktu, że w związku z ustawą z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" - w brzmieniu obowiązującym na dzień 8 września 2020 r. - została utworzona m.in. PKP PLK S.A. w Warszawie, która jest zarządcą infrastruktury kolejowej zgodnie z przepisami rangi ustawowej - PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. w Warszawie i organ mógł w razie wątpliwości mógł zwrócić się o informacje w tym zakresie, do ww. podmiotu;

- nieuwzględnienia faktu, że ewidencja środków trwałych, prowadzona przez skarżącą stanowi księgę podatkową w rozumieniu art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa i stanowi wiarygodne źródło dowodowe w postępowaniu administracyjnym;

- nieuwzględnienie, że działka [...] zgodnie z wypisem jest oznaczona w wypisie w rejestrze gruntów jako teren kolejowym i informacja o oznaczeniu powinna znaleźć się w Starostwie Powiatowym w Wągrowcu do którego organ mógł wystąpić w razie wątpliwości, co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i oddaleniem skargi;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak merytorycznego ustosunkowania się do użytego w art. 37a w ust. 1 pojęcia władania przez PKP S.A. gruntem a posiadania postępowania sądowoadministracyjnego, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną;

II) prawa materialnego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji PKP poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego PKP S.A.;

2) art. 37a ust. 1 i 2 ww. ustawy poprzez mylne przyjęcie, że sporna działka nie pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A. i nieuwzględnienie faktu, że znajdujące się na niej naniesienia w postaci skarpy, rowu, oraz podtorza stanowią infrastrukturę kolejową, która została posadowiona na przedmiotowej nieruchomości przed dniem 28 lutego 2003 r. i istnieje do dzisiaj a zatem była też w dniu 28 lutego 2003 r.;

3) art. 4 ust. 2 ustawy o transporcie kolejowym - w brzmieniu obowiązującym na dzień 28 lutego 2003 r. - że linia kolejowa oznacza drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty, a przyległy pas gruntu to pasy wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że działka [...] nie wchodziła w skład linii kolejowej i nie pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A.;

4) § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie który definiuje "podtorze" jako budowlę geotechniczną wykonaną na gruncie rodzimym jako nasyp lub przekop wraz z urządzeniami zabezpieczającymi i odwadniającymi co skutkowało nieuwzględnieniem faktu, że podtorze jest elementem torowiska, a skoro powszechnie wiadome jest iż na nieruchomości istnieje linia kolejowa to bezspornym jest także jej posiadanie na dzień 28 luty 2003 r. przez PKP S.A.;

5) art. 336 k.c. poprzez niezbadanie kwestii zajęcia terenu pod linię i tym samym posiadania przedmiotowej nieruchomości w dniu 28 lutego 2003 r. a także nieuwzględnienie domniemania posiadania samoistnego mające swą podstawę w art. 339 k.c.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;

2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zwrócić uwagę, że rozpoznawana obecnie sprawa jest tożsama z rozpoznaną już sprawą sygn. akt I OSK 2347/21. W sprawie I OSK 2347/21 wyrokiem z dnia 25 listopada 2022 r. NSA oddalił skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1932/20, którym oddalona została skarga Polskich Kolei Państwowych S.A. od decyzji Ministra Rozwoju z dnia 10 lipca 2020 r. znak: [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia 28 października 2019 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa za odszkodowaniem z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu oraz stwierdzenia nabycia z tym dniem prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności budynków, lokali i innych urządzeń na rzecz Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe S.A. Postępowanie w sprawie I OSK 2347/21 dotyczyło nieruchomości położonej w T. gmina Domasławek oznaczonej geodezyjnie jako obręb: [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] stanowiącej w dniu 31 maja 2003 r. własność L. S. i L. S. Przedmiotem ustaleń było, czy linia kolejowa [...] na gruntach będących przedmiotem uwłaszczenia jest linia kolejową czynną.

Natomiast obecnie rozpoznawana sprawa I OSK 150/22 dotyczy nieruchomości położonej w T. gmina Domasławek oznaczonej geodezyjnie jako obręb: [...], arkusz mapy [...] działka nr [...] stanowiącej w dniu 31 maja 2003 r. własność K. W. i M. W. W tej sprawie również przedmiotem ustaleń było, czy linia kolejowa [...] znajdująca na gruntach będących przedmiotem uwłaszczenia jest linią kolejową czynną. W obu sprawach ustalenia organów oparte zostały na tym samym materialne dowodowym, decyzje zostały wydane w tym samym dniu, uzasadnienia wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawierają podobną argumentację, a wniesione w obu sprawach skargi kasacyjne tożsame zarzuty i uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni zgadza się z stanowiskiem i argumentacją zawartą w wyroku w sprawie I OSK 2347/21.

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego.

W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania strona skarżąca kasacyjnie w pierwszej kolejności zarzuciła Sądowi naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. W istocie omawiany zarzut dotyczy poprawności zastosowania art. 151 p.p.s.a., bowiem wskazany przez stronę skarżącą kasacyjnie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. nie był przez Sąd stosowany, a zatem nie mógł być naruszony zwłaszcza przez niewłaściwe zastosowanie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przepis wynikowy, a do takich należy art. 151 p.p.s.a., nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. Błędne oddalenie skargi bądź błędne uchylenie zaskarżonego aktu jest bowiem następstwem wadliwej oceny zasadności skargi i to na tym etapie - kontroli zaskarżonego aktu - dojść może do uchybień stanowiących zarzut wobec Sądu I instancji. Samo rozstrzygnięcie o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu, skoro w ramach tego zarzutu Sądowi nie wytknięto takich uchybień, które świadczą o tym, że wydane orzeczenie jest wadliwe.

Niezasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – poprzez ich niezastosowanie, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także brak rozparzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny. W ramach powyższego zarzutu Spółka wskazała na bezpodstawne nieuwzględnienie przedstawionych przez nią dowodów na okoliczność władztwa nad nieruchomością w dacie 28 lutego 2003 r., przy braku dowodów przeciwnych oraz na brak samodzielnego poszukiwania przez organy dowodów - w celu ustalenia daty urządzenia infrastruktury klejowej na gruncie objętym wnioskiem. W odniesieniu do powyższego zarzutu należy przede wszystkim wskazać, że obowiązki dotyczące wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia to organy Spółka niezasadnie uznaje, że skutkiem naruszeń przez Sąd art. 145 § 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. mogło być zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także brak rozparzenia całokształtu materiału dowodowego. Obowiązki te realizują bowiem organy, Sąd natomiast jest zobligowany do kontroli prawidłowości zrealizowania tych obowiązków. Niezależnie jednak od powyższego stwierdzić należy, że niezasadny był zarzut naruszenia wskazywanych przepisów k.p.a. przez organy, co przekłada się na stwierdzenie, że Sąd nie uchybił przepisowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie stwierdzając w tym zakresie naruszeń o istotnym wpływie na wynik sprawy. W okolicznościach zawisłej sprawy Sąd słusznie przyjął, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek materialnoprawnych określonych w art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r., poz. 146) w znacznej mierze spoczywać powinien na stronie wnioskującej o uwłaszczenie. Inicjatorka postępowania, będąca następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego PKP powinna mieć najpełniejszą wiedzę w zakresie istniejącej infrastruktury kolejowej oraz jej historii, a przez to realną możliwość wykazania dokumentacji potwierdzającej władztwo nad gruntem i zajęcie go pod infrastrukturę kolejową w dacie istotnej dla wydania decyzji potwierdzającej prawo użytkowania wieczystego. Należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym wyroku, że określone w k.p.a. obowiązki organu związane z prowadzeniem postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim akcentowane przez skarżącą kasacyjnie obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego podlegającego następnie swobodnej ocenie nie zwalnia strony ze współdziałania z organem w celu osiągnięcia pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia, a tym bardziej nie można wnioskować, że organ ma prowadzić postępowanie tak długo i skutecznie, aż znajdzie dowody potwierdzające żądanie strony. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (np. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 3577/18 oraz wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 3581/18). Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. W niniejszej sprawie Spółka, pomimo wezwania przez organ do przestawienia dokumentacji potwierdzającej podnoszone okoliczności władztwa oraz urządzenia linii kolejowej na dzień 28 lutego 2003 r. i mając świadomość, że organ wyda decyzję na podstawie zgromadzonych dokumentów oraz, że wątpliwości przedstawione w piśmie organu z dnia 10 czerwca 2019 r. mogą zadziałać na jej niekorzyść (o czym została poinformowana pismem z dnia 14 sierpnia 2019 r.), zaniechała podjęcia jakichkolwiek działań, które mogłyby wpłynąć na inny kształt decyzji. Brak jest podstaw do uznania, że nie uwzględniono faktu pozostawania gruntu we władaniu PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003 r., skoro okoliczności tej nie można było w sposób pewny potwierdzić. Słusznie oceniły zarówno organy, jak i Sąd I instancji, że wyłącznie oświadczenie pracowników Spółki nie może jednak stanowić samodzielnego dowodu, że objęta wnioskiem działka była w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP. Podkreślić należy, że oświadczenie to nie odwołuje się do wiedzy osób pod nim podpisanych. Nie zawiera żadnego wyjaśnienia, na podstawie jakich własnych ustaleń lub dokumentów, osoby składające oświadczenie posiadały wiedzę lub uzyskały informację o faktach co do których złożyły oświadczenie. Tym bardziej, że pozostałe przedstawione przez Spółkę dokumenty nie potwierdziły zaistnienia ww. okoliczności. Potwierdzenia takiego nie stanowił wpis z rejestru gruntów według stanu na dzień 21 lutego 2019 r., wyrys z mapy ewidencyjnej – według stanu na dzień 21 lutego 2019 r. ani (nieoznaczony datą) wypis z ewidencji środków trwałych Spółki, któremu Spółka niesłusznie usiłuje nadać szczególną moc dowodową, podczas gdy k.p.a. nie przyznaje szczególnego znaczenia dowodowego księgom podatkowym (za jaką należy uznać rejestr środków trwałych). Dowód ten podlega ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Dodatkowo nie można zaakceptować stanowiska Spółki, że dla odebrania przedstawionemu oświadczeniu (sporządzonemu w imieniu Spółki mającej być beneficjentką decyzji) znaczącej mocy dowodowej wymagany jest przeciwdowód. Brak dowodu przeciwnego nie oznacza konieczności uwzględnienia treści oświadczenia jako potwierdzającej fakt władania gruntem. Wbrew stanowisku Spółki nie wskazuje to na konieczność uwzględnienia żądania, nawet przy objęciu oświadczenia domniemaniem jego prawdziwości. Podkreślić także trzeba fakt, że oświadczenie to jest lakoniczne i nie wyjaśnia, na podstawie jakich źródeł wiedzy zostało złożone. Moc dowodowa takiego oświadczenia nie jest zatem wystarczająca do potwierdzenia władania przez skarżącą kasacyjnie w dniu 28 lutego 2003 r. gruntem objętym wnioskiem, zwłaszcza w sytuacji, gdy skutkiem decyzji uwłaszczającej jest wywłaszczenie dotychczasowych właścicieli nieruchomości. W takich okolicznościach brak podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z powołanymi w treści zarzutu przepisami k.p.a. Natomiast odnośnie zarzutu naruszenia art. 135 p.p.s.a. brak uzasadniania tego zarzutu, co powoduje, że odniesienie się do niego jest niemożliwe.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia przepisów postępowania, dotyczący art. 141 § 4 p.p.s.a. W odniesieniu do powyższego zarzutu należy przypomnieć, że – jak wielokrotnie sygnalizowano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty dotyczące treści uzasadnienia wyroku mogą być skutecznie postawione w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w art. 141 § 4 p.p.s.a. i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, LEX nr 552012 oraz wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji rozpoznał sprawę sądowoadministracyjną zgodnie z jego kontrolnymi kompetencjami i ze wskazaniem przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy. Podkreślić trzeba, że ewentualna wadliwość uzasadnienia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa stałaby się kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, co nie ma miejsca w realiach niniejszej sprawy. Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, Sad nie miał obowiązku odniesienia się szczegółowo do zarzutów skarżącej. Wojewódzki sąd administracyjny nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to, aby z wywodów wynikało, dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 702/15). Warto także w kontekście wynikającej z art. 134 § 1 p.p.s.a. zasady braku związania Sądu zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną podkreślić, że sąd administracyjny I instancji nie jest zobowiązany szczegółowo odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji w jego ocenie niemających istotnego znaczenia dla zbadania zgodności z prawem działania organu administracji. Pominięcie w uzasadnieniu rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi bowiem naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy.

W zarzucie dotyczącym naruszenia prawa materialnego strona skarżąca kasacyjnie podniosła zarzut naruszenia art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r., poz. 146), uznając, że Sąd "błędnie przyjął, iż nie zachodziły przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego PKP S.A., podczas gdy w dniu 28 lutego 2003 r. grunt był zagospodarowany w infrastrukturę techniczną stanowiącą część składową linii kolejowej, PKP S.A. władała ww. gruntem i nie przysługiwał on ani Skarbowi Państwa ani samorządowi terytorialnemu".

Treść powyższego zarzutu, w którym kwestionuje się prawidłowość oceny charakteru zagospodarowania konkretnej nieruchomości oraz prawidłowość oceny w zakresie władania konkretnym gruntem przez konkretny podmiot, wskazuje, że za pomocą omawianego zarzutu naruszenia prawa materialnego strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy. W związku z taką konstrukcją zarzutu należy zatem podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania (a tylko w ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania możliwe jest skuteczne kwestionowanie ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy) zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (por.. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa okoliczności faktycznych sprawy w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania, lecz w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, to zarzuty naruszenia prawa materialnego należy ocenić jako nieskuteczne (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt I FSK 1092/12, LEX nr 1372071; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt II FSK 1506/09, LEX nr 745674; wyroki NSA: z dnia 11 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1972/11, z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt I FSK 2071/09). Skoro strona skarżąca kasacyjnie nie podważyła skutecznie w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania prawidłowości dokonanej przez organ, a zaakceptowanej przez Sąd I instancji oceny charakteru zagospodarowania nieruchomości, której dotyczył wniosek, ani prawidłowości oceny w zakresie władania tą nieruchomością przez PKP S.A., to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie na tle kwestionowanych w ramach tego zarzutu ocen i ustaleń w zakresie stanu faktycznego (wykładni art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" strona skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje) nie mógł odnieść skutku.

Nieskuteczny jest również drugi z zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. zarzut naruszenia art. 4 pkt 2 oraz pkt 4 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 1997 r. Nr 96, poz. 591) w brzmieniu na datę wejścia w życie ustawy o komercjalizacji, tj. 25 maja 2003 r. w zw. z § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz. U. z 1998 r. Nr 151, poz. 987). Naruszenia tych przepisów strona skarżąca kasacyjnie upatruje w ich niezastosowaniu, a w konsekwencji w nieuwzględnieniu okoliczności, że urządzone na przedmiotowym gruncie elementy w postaci rowu odwadniającego, skarpy i podtorza stanowiły część składową linii kolejowej. Niezależnie od tego, że i w ramach tego zarzutu strona skarżąca kasacyjnie podważa w istocie ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego, co już samo w sobie czyni zarzut naruszenia prawa materialnego bezskutecznym, stwierdzić należy, że zarzut ten nie może odnieść skutku również wobec niezasadności naruszenia art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Skoro bowiem w sprawie nie podważono skutecznie ustalenia o braku podstaw do stwierdzenia, że strona skarżąca kasacyjnie władała przedmiotowym gruntem w dniu 28 lutego 2003 r., to niedokonanie przez organy i Sąd analizy charakteru urządzeń urządzonych na objętym wnioskiem gruncie, nie mogło wpłynąć na stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowego gruntu oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem przez stronę skarżącą kasacyjnie prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sad Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.