Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 2533/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 26 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. K. i K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2020 r. sygn. akt III SA/Wa 1769/19 w sprawie ze skargi B. K. i K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 30 maja 2019 r. nr SKO.4000-627/2019 w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.

1.1. Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2020, sygn. akt III SA/Wa 1769/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. K. i K. K. (dalej: "Skarżący", "Strony") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 30 maja 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za poszczególne okresy od października 2013 r. do grudnia 2017 r.

1.2. Skarżący wnioskiem z dnia 4 stycznia 2019 r. zwrócili się do Wójta Gminy S. o umorzenie w całości zaległości wraz z odsetkami opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 października 2013 r. do 31 grudnia 2017 r. określonych w upomnieniu z 20 grudnia 2018 r. na kwotę 3105,17 zł. Wójt Gminy S. decyzją z dnia 10 kwietnia 2019 r. odmówił skarżącym umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Następnie pismem z dnia 25 kwietnia 2019 r. skarżący złożyli odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 maja 2019 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W konsekwencji skarżący wywiedli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Sąd pierwszej instancji uznał skargę za bezzasadną. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, że w świetle zebranych dowodów ocena organu co do braku istnienia ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego była prawidłowa. Skarżący nie udowodnili, że istniały ważne powody przemawiające za umorzeniem zaległości, w tym że zapłata zaległych opłat zagrażałby ich egzystencji.

1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. Skarga kasacyjna.

2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli skarżący. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325, zwanej dalej: "p.p.s.a.") zarzucono Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania:

1. Art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego oraz słusznego interesu stron i oddalenie skargi, w szczególności na skutek błędnego uznania, że zgromadzony w aktach materiał dowodowy stanowić może podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia, podczas gdy przywołany w uzasadnieniu wyroku protokół nr 58 zawiera według skarżących nieprawdziwe dane, co powoduje, że nie może zostać uznany za miarodajny i wiarygodny dowód, stanowiący podstawę ustaleń faktycznych;

2. Art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego z naruszeniem zasady zaufania uczestników do władzy publicznej, polegającej na nierozpoznaniu zarzutów wniesionych przez skarżących od decyzji SKO, w szczególności w zakresie nieudzielenia im pomocy de mimis;

3. Art. 9 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niezgodny z zasadą należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego;

4. Art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności w postaci protokołu nr 58, który nie może stanowić podstawy ustaleń faktycznych, albowiem zawiera nieprawdziwe informacje, istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotu postępowania, w szczególności dla ustalenia przesłanek do umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz zaniechania wyjaśnienia, czy skarżącym nie należy udzielić pomocy de minimis;

5. Art. 121 w związku z art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900, dalej: "o.p.") poprzez przeprowadzenie postępowania wbrew obowiązkowi podejmowania przez organy wszelkich niezbędnych działań, w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym jak i nieudzielenia podatnikom niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa owego, co skutkowało podejmowaniem działań niebudzących zaufania podatnika do organu;

6. Art. 80 k.p.a. poprzez uznanie za udowodnione okoliczności, które nie znajdują oparcia w całokształcie materiału dowodowego, w tym wartości produkcji z gospodarstwa rolnego, która nie jest zgodna z rzeczywistością;

7. Art. 134 p.p.s.a poprzez rozstrzygnięcie sprawy na podstawie dowodu z dokumentu w postaci protokołu nr 58, który z uwagi na jego nierzetelność nie może stanowić podstawy ustaleń faktycznych, ponieważ zawiera nieprawdziwe dane dotyczące wartości produkcji z gospodarstwa rolnego skarżących;

8. Art. 135 p.p.s.a poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, pomimo dopuszczenia się przez ten organ naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, wskutek oparcia ustaleń faktycznych na dokumencie w postaci protokołu nr 58, zawierającym istotne dla jej rozstrzygnięcia dane sprzeczne z rzeczywistością;

9. Art. 145 par 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 11 k.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przepisów postępowania, spowodowane oparciem ustaleń faktycznych na nierzetelnych dokumentów, w postaci protokołu z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym i nienależytego wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy.

2.2. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3.1. Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.

3.2. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 dalej: "ustawa COVID") oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 czerwca 2023 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym, z zachowaniem trybu określonego w art. 66 p.p.s.a. Zarządzenie zostało odebrane przez pełnomocnika skarżących w dniu 17 lipca 2023 r., natomiast przez organ w dniu 28 czerwca 2023 r. Żadna ze stron nie uzupełniła stanowiska oraz nie wyraziła sprzeciwu co do zastosowanego trybu rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy COVID w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy.

3.3. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: (1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; (2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w związku z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Sądu podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 19 lutego 2008 r., II FSK 1787/06).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że powyższych warunków strona skarżąca nie spełniła. W odniesieniu do przepisów postępowania zarzuciła naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które w sprawie nie miały zastosowania i nie mogły zostać rozpatrzone merytorycznie. Zgodnie z art. 3 § 1 ust. 2 k.p.a. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się do spraw uregulowanych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.2), z wyjątkiem przepisów działów IV i VIII oraz zgodnie z art. 6q ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2013, poz. 1399 ze zm.), w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, zatem w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy Ordynacji podatkowej, nie Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 i art. 11 k.p.a. należało uznać za bezzasadne.

3.4. Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Na gruncie tego przepisu sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ten ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na tym przepisie należy wykazać, że sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II OSK 1580/11), gdy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r., II GSK 1560/12), ale również wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (vide: wyrok NSA z dnia 11 września 2012 r., I OSK 1234/12; wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2395/10). Na żadną z tych okoliczności autor kasacji nie powołał się stawiając zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., natomiast ewentualne wady postępowania tyczące podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, nie stanowią naruszenia tegoż przepisu.

3.5. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. Ugruntowane jest zapatrywanie, że przepis ten znajduje zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi, tj. w przypadku stwierdzenia przez sąd niezgodności z prawem zaskarżonego aktu (vide: R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, wydanie 3, Warszawa 2015 r., str. 574). Przesłanką zastosowania tegoż przepisu jest bowiem stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności ale także w aktach lub czynnościach poprzedzających, jeżeli tylko miało to miejsce w granicach danej sprawy. Zgodnie przyjmuje się, że art. 135 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania w razie oddalenia skargi, a takie rozstrzygnięcie zaskarżono skargą kasacyjną, a tym samym w takich sytuacjach naruszenie tego przepisu nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej (vide: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis, W-wa 2008, s. 336-337; wyrok NSA z dnia 17 maja 2018 r., I FSK 205/18; wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2018 r., I FSK 568/16; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2018 r., I OSK 2093/16).

3.6. Z regulacji art. 121 § 1 o.p. oraz art. 122 o.p. nie wynika, że organy podatkowe obowiązane są interpretować fakty jedynie w sposób zadowalający dla podatnika, czyli w sposób zbieżny z jego stanowiskiem. Obowiązek organu podatkowego do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wynikający z dyspozycji art. 122 o.p. nie ma zaś charakteru nieograniczonego, bezwzględnego. Generalną zasadą postępowania dowodowego jest bowiem to, że każdy, kto z faktów wyprowadza dla siebie konsekwencje prawne, obowiązany jest fakty te udowodnić (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2013 r., II FSK 365/12). Z sytuacją taką będziemy mieli do czynienia w szczególności wówczas, gdy strona formułuje twierdzenia co do okoliczności stanu faktycznego, które nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym zebranym przez organ lub zaprzecza poprawności dokonanej przez organ podatkowy oceny stanu faktycznego. W takich przypadkach logika podpowiada, że wraz z tą inicjatywą przechodzą na nią także i wszelkie konsekwencje, jakie wiążą się z wynikiem prowadzonego dowodu. Organy podatkowe mają bowiem obowiązek gromadzenia i uzupełniania materiału dowodowego, ale jedynie do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy (zob. wyrok NSA z 13 kwietnia 2021 r., II FSK 3300/18). O naruszeniu art. 121 w zw. z art. 122 o.p. i zawartych w nich normach nie może stanowić podjęcie przez organ rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez podatnika. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że organ odwoławczy w zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji decyzji zebrał wszystkie dowody mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, dokonał analizy i oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami o.p. W konsekwencji, mając na uwadze cały powyższy wywód, należy uznać, że zarzuty naruszenia art. 121 w zw. z art. 122 o.p. są bezzasadne.

3.7. Konkludując stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok nie narusza podniesionych w skardze kasacyjnej przepisów prawa zarówno procesowego, jak i materialnego. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną podstaw, stosownie do art. 184 p.p.s.a.

Agnieszka Olesińska Anna Dalkowska Paweł Borszowski