Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 662/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 października 2024 r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2024 r. nr SKO Gd/7132/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego Z. C. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Z. C., reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2024 r. o nr SKO Gd/7132/23 utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pelplinie, wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Pelplin, o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 12 kwietnia 2023 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem J. C. Do wniosku załączono m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Tczewie z dnia 20 marca 2023 r., zgodnie z którym niepełnosprawny został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą m.in. stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W dniu 26 kwietnia 2023 r. pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pelplinie przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, z którego wynika, że opieka nad niepełnosprawnym ojcem zajmuje skarżącemu praktycznie cały dzień, a do tego noc w razie potrzeb fizjologicznych, zatem istnieje konieczność opieki całodobowej. Niepełnosprawny może przebywać sam w domu przez około 2 godziny. Czasem spożywa posiłki samodzielnie, a czasem wymaga pomocy w ich podawaniu. Po mieszkaniu porusza się przy pomocy chodzika. W opiece nad niepełnosprawnym ojcem może sporadycznie pomagać mieszkający z ojcem brat skarżącego, jednakże pracuje on w systemie zmianowym, więc nie może świadczyć opieki. Ponadto ustalono, że skarżący i jego ojciec nie zamieszkują wspólnie, lecz w dwóch budynkach oddalonych od siebie o kilka metrów.

Decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pelplinie, wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Pelplin, z dnia 10 maja 2023 r. o nr DSS.4262.2.7.2023 odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. W uzasadnieniu wskazano, że organ nie ma wątpliwości co do całkowitego zaangażowania skarżącego w opiece nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, jednak w ocenie organu nie ma związku przyczynowo – skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania tej opieki. Przypomniano bowiem, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od 12 marca 2017 r. do 20 października 2022 r., tj. wówczas, gdy ojciec skarżącego posiadał wydane do dnia 31 maja 2023 r. orzeczenie z dnia 7 lipca 2022 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego decyzją z dnia 24 października 2023 r. o nr SKO Gd/3688/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ pierwszej instancji powinien uzupełnić postępowanie dowodowe i ustalić, jaki jest stan rodziny skarżącego, czy pozostaje w związku małżeńskim/ partnerskim, jeśli posiada małżonkę, to czy ona pracuje, a jeśli posiada dzieci, to w jakim wieku. Zdaniem Kolegium należy również ustalić, czy niepełnosprawny posiada inne dzieci poza skarżącym, a jeśli tak, to czym się zajmują i jaka jest ich sytuacja rodzinna. Ponadto, organ pierwszej instancji powinien w swojej decyzji szczegółowo ocenić zgromadzony materiał dowodowy.

W dniu 24 listopada 2023 r. pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pelplinie ponownie przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy i ustalił sytuację rodzinną skarżącego, a dodatkowo wyjaśnił, że niepełnosprawny mieszka z drugim synem – K. C., kawalerem, który w domu przebywa sporadycznie, ponieważ pracuje w systemie trzyzmianowym i z tego powodu nie może zająć się ojcem. Jedyną czynnością wykonywaną przez brata jest palenie co 4 dni w piecu. Niepełnosprawny ojciec potwierdził, że główną osobą sprawującą nad nim opiekę jest skarżący.

Decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pelplinie, wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Pelplin z dnia 5 grudnia 2023 r. o nr DSS.4262.2.16.2023 odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Organ powołał się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wyjaśnił, że w jego ocenie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy aktualnym brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem. W ocenie organu rozmiar tej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego decyzją z dnia 22 kwietnia 2024 r. o nr SKO Gd/7132/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przychylił się do stanowiska organu pierwszej instancji i stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż nie istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, a zakres sprawowanej opieki nie umożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia. Zdaniem Kolegium skarżący właściwie nie wykonuje żadnych czynności stricte opiekuńczych przy ojcu, a jego pomoc ogranicza się do robienia zakupów, sprzątania, dowożenia na wizyty lekarskie czy dotrzymywania towarzystwa. Kolegium dodało, że istnieje możliwość skorzystania z pomocy MOPS w postaci usług opiekuńczych, co niewątpliwie umożliwiłoby skarżącemu podjęcie zatrudnienia.

W skardze na powyższą decyzję Kolegium zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz rażące naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Pelplin i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi powołano się na treść wymienionych przepisów i orzecznictwo wyjaśniając, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być jednakże opieką całodobową. Istotą opieki jest bowiem jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana. Co więcej, z utrwalonej linii orzeczniczej wynika również, że argument, iż rodzeństwo winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zauważono, że gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie uznając podniesione w skardze zarzuty za bezzasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2024 r. wydana została z naruszeniem przepisów prawa.

Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pelplinie, wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Pelplin z dnia 5 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323) - zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W tym miejscu należy zauważyć, że w myśl wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Nadmienić również należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r., a więc w toku kontrolowanego postępowania, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uchylony na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Tym samym, okoliczność, że niepełnosprawność ojca skarżącego powstała powyżej 25 roku życia, nie może stanowić przeszkody do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy przypomnieć, że ojciec skarżącego – J. C., urodził się w 1935 r., jest wdowcem i ma dwóch synów. Niepełnosprawny legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Tczewie z dnia 20 marca 2023 r. ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zatem skarżący, jako syn, jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. w związku z opieką nad ojcem.

Orzekające w sprawie organy obu instancji również uznały powyższe za niesporne. Jednakże w ocenie organów tych nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem przez skarżącego pracy zarobkowej a opieką nad ojcem. Jak zauważyło bowiem Kolegium, fakt opieki nad niepełnosprawnym wynika z prawnego i moralnego obowiązku a zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojcem nie umożliwia mu podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy orzekające w sprawie organy przedwcześnie orzekły o braku wyżej opisanego związku przyczynowo – skutkowego.

Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym, lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo – skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

W świetle powyższego zdaniem Sądu, przedstawiona przez Kolegium ocena w zakresie braku związku przyczynowo – skutkowego jest przedwczesna i dowolna.

Przede wszystkim wskazać należy, że miarodajny dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stan faktyczny istniejący w dacie złożenia wniosku o świadczenie, a także w dacie orzekania przez organy. Jak bowiem wyjaśnił NSA, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, tj. powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie, najważniejsze, by oba te elementy pozostawały w związku przyczynowo skutkowym (tak NSA w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga wyłącznie rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, lecz równorzędną przesłanką jest brak możliwości podjęcia pracy z uwagi na sprawowaną opiekę.

Wskazać przy tym należy, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby.

Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że dokumenty i oświadczenia zebrane w toku postępowania pozwalają zobrazować stan ojca skarżącego i wynikającą z niego konieczność sprawowania nad nim opieki. Przede wszystkim istotnym dokumentem jest wywiad środowiskowy z dnia 26 kwietnia 2023 r., w którym pracownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pelplinie stwierdził, że ojciec skarżącego choruje przewlekle, ma choroby serca i neurologiczne, znaczny niedosłuch i porusza się przy pomocy chodzika. Niepełnosprawny jest pod opieką lekarzy specjalistów i przyjmuje wiele leków, w tym jeden cztery razy dziennie co cztery godziny. Bywają takie dni, gdy ojciec skarżącego wymaga podawania posiłków. Podkreślenia wymaga, że w części C formularza wywiadu środowiskowego zatytułowanej "Ustalenia pracownika socjalnego dokonane na podstawie informacji, o których mowa w art. 23 ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. albo w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci" jest napisane: "Pan C. J. wymaga całodobowej opieki [...]". Podobnie w części D ww. formularza pracownik MOPSu napisał, że skarżący "Opiekę zapewnia ojcu 24h". Ponadto, podobna informacja znajduje się w Karcie Informacyjnej pomocy doraźnej wydanej w dniu 10 stycznia 2023 r. przez lekarza w Izbie Przyjęć Chirurgicznej (zob. akta organu pierwszej instancji, k. nr 50), gdzie w zaleceniach lekarskich wprost stwierdzono: "Pacjent wymaga pomocy osób trzecich". Następnie w zaświadczeniu lekarskim o stanie zdrowia z dnia 2 lutego 2023 r. (zob. akta organu pierwszej instancji, k. nr 47), lekarz zaznaczył odpowiedź "tak" przy punkcie "W/w Pan/i wymaga opieki osoby drugiej ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji". Wreszcie należy wskazać, że w wypełnionym przez skarżącego dokumencie (zob. akta organu pierwszej instancji, k. nr 53) wskazał on, że jego ojciec porusza się przy pomocy "osób trzecich, laski, chodzika" i chociaż samodzielnie korzysta z toalety, to wymaga pomocy w prowadzeniu do niej. Podobna informacja znajduje się w spisie czynności wykonywanych przez osobę sprawującą opiekę.

Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium, że pomoc schorowanemu rodzicowi jest obowiązkiem moralnym i prawnym dziecka, jak również, że wiele osób na co dzień pracując zawodowo wykonuje mnóstwo codziennych obowiązków na rzecz własnej rodziny, w tym np. zawozi swoich rodziców do lekarzy czy wykupuje im leki. Niemniej jednak doświadczenie życiowe każe rozróżnić, że czym innym jest doraźna pomoc w miarę samodzielnie funkcjonującej osobie, a czym innym permanentna opieka nad nie w pełni sprawną osobą. Przy czym zaznaczyć trzeba, że opieka taka nie zawsze przejawia się w 24-godzinnej aktywności opiekuna, ale raczej w ciągłej gotowości do pomocy niezależnie od wykonywanych każdego dnia i nocy obowiązków. Biorąc zatem pod uwagę, że ojciec skarżącego jest schorowanym starszym mężczyzną poruszającym się w oparciu o chodzik, któremu należy pomagać w takich czynnościach jak m.in. ubieranie/ rozbieranie, prowadzenie do toalety, mycie, codzienne przydzielanie leków i robienie zastrzyków, spacery oraz którego należy całodobowo nadzorować, w ocenie Sądu Kolegium nienależycie oceniło zebrany w sprawie materiał dowodowy naruszając tym samym przepisy postępowania.

Tymczasem zgodnie z treścią art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – zwanej dalej k.p.a., organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy, przy czym aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Organ powinien zatem przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.

Z kolei, wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu. Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 27 września 2023 r. o sygn. I OSK 397/23 (https://orzeczenia.nsa.gov.pl), normy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których organ w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności (zob. J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., sygn. akt I SA 1270/93, OSP 1994, nr 7–8, poz. 131). To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można w przekonujący sposób twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 1994 r., sygn. akt III SA 491/93). Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

Reasumując, zdaniem Sądu, z akt sprawy wynika, że w toku postępowania administracyjnego zebrany został materiał dowodowy umożliwiający jego ocenę przez Kolegium, które ponadto posiada uprawnienie do skorzystania, w przypadku wątpliwości, z możliwości przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 136 k.p.a. I tak stan zdrowia ojca skarżącego wynika z posiadanego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz dokumentacji medycznej, a zakres opieki świadczonej mu przez syna wynika z wywiadu środowiskowego i jego oświadczeń. Zebrane w aktach dowody pozwalają też na ustalenie, w jakim zakresie ojciec skarżącego jest samodzielny i jaką opiekę świadczy mu syn. Natomiast treść wniosku oraz złożonych oświadczeń skarżącego pozwala przy tym na ocenę, czy powodem rezygnacji z zatrudnienia był stan zdrowia ojca.

W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium, wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uwzględnił skargę i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2024 r.

O kosztach postępowania Sąd orzekł zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem skarżącego zawartym w skardze i wobec braku żądania przez Kolegium przeprowadzenia rozprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę, Kolegium, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., przeprowadzi postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem przedstawionej powyżej oceny.