Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 169/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 90b, art. 90c
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2013 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie spraw uczniów – stypendium szkolnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta L. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 90b ust. 1 – 4, art. 90c ust. 1 i 2 pkt 1, art. 90d ust. 1 – 13, art. 90m, art. 90n ust. 1 – 7, art. 90o ust. 1 - 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił M.L. przyznania pomocy materialnej o charakterze socjalnym – stypendium szkolnego w roku szkolnym 2012/2013 na rzecz ucznia F.L. w formie pokrycia wydatków związanych z procesem edukacyjnym. W uzasadnieniu decyzji organ ten stwierdził, że wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia strona złożyła w dniu [...]. Z dokumentów przedłożonych przez stronę wynika, że dochód jej rodziny wynosi [...] zł i nie przekracza kryterium uprawniającego do ubiegania się o stypendium szkolne. Jednakże organ w następstwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdził, że strona stanowi rodzinę z matką, a dochód tak ujmowanej rodziny wynosi [...] zł i przekracza kryterium uprawniające do otrzymania wnioskowanego świadczenia.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się M.L., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji. Podkreśliła w nim, że jej mama pomimo wieku i stanu zdrowia prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i sama zarządza swoimi środkami finansowymi, które przeznacza na zakup leków, środków rehabilitacyjnych czy środków pomocniczych, jak również częściowo partycypuje w kosztach zakupu opału. Odwołująca się podniosła, że samotnie wychowuje dwóch synów i nie otrzymuje wsparcia od ich ojca. Nadto zaznaczyła, iż z uwagi na trudną sytuację materialną nie jest w stanie kupować odzieży i otrzymuje ją od dobrych ludzi. W końcowej części odwołania ponownie podniosła, że matka jej prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a jej sytuacja osobista i dochodowa jest trudna. Dodatkowo zaakcentowała, że w latach wcześniejszych otrzymywała stypendium i organy administracji nie uwzględniały w jej dochodzie środków pochodzących od jej matki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżył treść przepisów ustawy o systemie oświaty dotyczące przyznawania pomocy materialnej uczniom szkół, jak również ustawy o pomocy społecznej normujących zasady ustalania dochodu rodziny. W dalszej części uzasadnienia organ ten przedstawił stan faktyczny w sprawie, a w szczególności wysokość dochodu deklarowanego przez stronę oraz jej zweryfikowanie przez organ pierwszej instancji sprowadzające się do uznania, że strona stanowi rodzinę z matką i do dochodu rodziny należy doliczyć kwotę posiadanych przez nią środków. Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska zaprezentowanego w decyzji organu pierwszej instancji i podniósł, że już wcześniej opowiedział się za poglądem sprowadzającym się do tego, że strona jest rodziną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej z matką. Następnie organ ten przybliżył przyjmowane przez siebie rozumienia wspólnego gospodarstwa domowego oraz podzielił stanowisko organu pierwszej instancji sprowadzające się do tego, że strona wspólnie z dwojgiem synów oraz R.M. stanowi rodzinę, a dochody tej ostatniej powinny być uwzględniane przy ustalaniu dochodu rodziny.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła M.L. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji, jak również podniosła argumenty sygnalizowane w ramach postępowania administracyjnego. Zdaniem wnoszącej skargę, jej mama prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i jej dochody nie powinny być uwzględniane przy ustalaniu kryterium dochodowego. Skarżąca odniosła się do kwestii związanych z przeprowadzonym remontem i ponoszonymi z tego powodu wydatkami. Z uwagi na zły stan zdrowia wymaga wsparcia ze strony innej osoby i ona jej pomaga w zaspokajaniu codziennych potrzeb, jednakże nie oznacza to, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i pozostają rodziną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Podkreśliła, że renta mamy przeznaczana jest prawie w całości na zaspokojenie jej potrzeb, które z uwagi na zły stan zdrowia są duże. W skardze skarżąca podniosła, że mamą opiekuje się przez osiem godzin, natomiast przez pozostały okres czasu opiekę taką sprawują inne osoby i za jej sprawowanie jej mama płaci z własnych środków. W dalszej części skargi skarżąca przedstawiła własną sytuację materialną i osobistą. Podała, że samotnie wychowuje dwóch synów i nie otrzymuje należnych jej alimentów od ojca dzieci, a stara się zapewnić im takie warunki, które pozwolą im normalnie funkcjonować w środowisku. W końcowej części skargi skarżąca podniosła, że przez długi okres czasu organy pomocy społecznej nie łączyły jej dochodu z dochodami mamy, jednakże po otrzymaniu pomocy z PFRON sytuacja uległa zmianie i obecnie dochody te są łączone.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczne uzasadnienia do tego, które zamieściło w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona kontrola rozstrzygnięć podjętych w ramach niniejszego postępowania nie wykazała, aby organy administracji dopuściły się naruszeń prawa materialnego jak i prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.

Przeprowadzone rozważania nie dają podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi, ponieważ skarżąca nie wykazała takich uchybień w działaniach organów administracji, które uzasadniałyby uwzględnienie wniesionej skargi, a przeprowadzona z urzędu kontrola nie dała podstaw dla podjęcia tego rodzaju rozstrzygnięcia.

W przedmiotowej sprawie postępowanie zostało uruchomione wnioskiem z dnia [...], w którym wystąpiła ona o przyznanie stypendium szkolnego na rzecz F.L. We wniosku tym skarżąca podała, że rodzina jej składa się z niej oraz dwojga synów F. i O., a dochód tak ujmowanej rodziny wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na osobę dawało kwotę [...] zł. W oświadczeniu złożonym przez skarżącą w dniu [...] potwierdziła te informacje, jak również zamieściła dodatkową dotyczącą jej matki i podała, że zamieszkuje w tym samym budynku, jednakże prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Organ pierwszej instancji przeprowadził uzupełniające postępowanie wyjaśniające i doszedł do odmiennych wniosków, które sprowadziły się do tego, że skarżąca wspólnie z matką R.M. stanowi rodzinę. Okoliczność ta spowodowała, że dochód na osobę w rodzinie wzrósł do kwoty [...] zł i przekroczył kryterium uprawniające do otrzymania wnioskowanej pomocy. Odmienne ujęcie składu rodziny organ pierwszej instancji uzasadnił tym, że matka skarżącej jest osobą schorowaną i wymagającą opieki ze strony drugiej osoby, a skarżąca z tego tytułu otrzymuje świadczenia pielęgnacyjne.

W świetle przestawionego stanu faktycznego w sprawie odnieść należy się do stanu prawnego. Pomoc materialna w formie stypendium udzielana jest w oparciu o postanowienia ustawy o systemie oświaty. Stosownie do postanowień art. 90b powoływanej ustawy uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Pomoc ta jest udzielana uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. Wskazana pomoc przysługuje uczniom szkół publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych dla młodzieży i dorosłych oraz słuchaczom publicznych kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych – do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24 roku życia. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są stypendium szkolne oraz zasiłek szkolny. Po myśli art. 90d ust. 1 stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Miesięczna wysokość dochodu, o której mowa powyżej, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3 – 13 ustawy o pomocy społecznej, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń z pomocy materialnej.

Z treści unormowań zamieszczonych w ustawie o systemie oświaty wynika, że przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego do otrzymania wnioskowanej formy pomocy materialnej stosuje się unormowania zamieszczone w ustawie o pomocy społecznej, a w szczególności unormowania zamieszczone w art. 8. Podkreślić trzeba, że ustawodawca nie mówi w przywołanych przepisach o odpowiednim stosowaniu tych unormowań, lecz wskazuje w sposób jednoznaczny te przepisy, jako mające zastosowanie. W tym miejscu przywołać należy również treść art. 8 ust. 3 przywoływanej ustawy. Zgodnie z nim za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jednocześnie według art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy przedmiotowe świadczenie przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł. Takie brzmienie przywołanego przepisu oznacza, że w sprawie dotyczącej pomocy materialnej dla uczniów, pojęcie rodziny ustalane jest według reguł przewidzianych w przywołanej ustawie o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 6 pkt 14 tej ustawy pojęcie to oznacza osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

W myśl przywołanego przepisu pod pojęciem rodziny rozumie się osoby wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, pozostające w faktycznym związku. Z takiego ujęcia wynika, że ustawodawca odwołuje się do stanu faktycznego, a nie do więzów formalnych między poszczególnymi osobami. Pozostawanie w faktycznym związku odgrywające w tym pojęciu kluczową rolę wyznaczane jest dwoma przesłankami zewnętrznymi w postaci wspólnego zamieszkiwania oraz gospodarowania. Przez wspólne zamieszkiwanie rozumieć należy mieszkanie w tym samym lokalu mieszkalnym, w tym samym budynku, natomiast przez wspólne gospodarowanie rozumieć należy ponoszenie wspólnych wydatków na zaspakajanie potrzeb osób zamieszkujących w tym samym lokalu czy budynku. Nadto na wspólne gospodarowanie wpływ wywiera również możliwość samodzielnego zaspokajania potrzeb przez poszczególne osoby wspólnie zamieszkujące.

Tak ujęte rozumienie przywołanych powyżej przepisów odnieść należy do stanu faktycznego występującego w rozpatrywanej sprawie. Jak wynika z akt administracyjnych, i co również nie jest kwestionowane przez skarżącą, zamieszkuje ona wspólnie z mamą w tym samym budynku jednorodzinnym w L. przy ul. [...]. Jak wynika to z decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] M.L. pobiera świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na sprawowanie osobistej opieki nad matką R.M., która z uwagi na zły stan zdrowia wymaga opieki ze strony innej osoby. Nadto w budynku tym przeprowadzono remont sprowadzający się do likwidacji występujących barier architektonicznych, ponieważ matka skarżącej porusza się na wózku inwalidzkim. Mając na uwadze powyższy stan faktyczny, organ pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca wspólnie z dwoma synami stanowi rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej z R.M. Z kolei skarżąca utrzymuje, że matka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i nie wchodzi w skład jej rodziny i na potwierdzenie tego podnosi, że dotychczas organy pomocy społecznej w ten sposób ujmowały jej rodzinę. Wynikająca z akt sprawy sytuacja pozwala opowiedzieć się za stanowiskiem prezentowanym przez organy administracji. Zdaniem składu orzekającego skarżąca stanowi z matką rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Argumentacja prezentowana przez skarżącą w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, jak również w skardze do tutejszego Sądu nie może być uwzględniona. Z akt administracyjnych i oświadczeń skarżących wynika, że jej matka z uwagi na zły stan zdrowia i niemożność samodzielnego poruszania się po zajmowanym lokalu korzysta ze świadczeń opiekuńczych skarżącej, która począwszy od [...] otrzymuje z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. W skardze skarżąca akcentuje, że usługi swoje świadczy przez 8 godzin, natomiast w innych godzinach opiekę taką zapewniają inne osoby zatrudniane przez mamę strony. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że z unormowań przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika przez ile godzin opieka ma być zapewniana osobie tego wymagającej. Uznać należy, że w tym zakresie wynikało to będzie z potrzeb danej osoby oraz faktycznych możliwości osoby sprawującej opiekę. Jednakże fakt korzystania z tego świadczenia oznacza, że dana osoba deklaruje sprawowanie takiej opieki i jednocześnie związane jest to z rezygnacją z pracy zawodowej. Zatem okoliczność ta pośrednio świadczy o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego przez skarżącą i jej synów z R.M. Zły stan zdrowia matki skarżącej i ograniczona samodzielność sprawia, że skarżąca zobligowana jest do świadczenia różnorodnych usług na rzecz swojej matki, począwszy od zabiegów higienicznych a skończywszy na zapewnieniu niezbędnych posiłków. Ograniczona możliwość samodzielnego funkcjonowania matki skarżącej skutkuje tym, że zmuszona jest ona do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącą. W konsekwencji uznać należy, że R.M. stanowi rodzinę ze skarżącą. W skardze do tutejszego Sądu skarżąca podnosi, że w okresie wcześniejszym organy pomocy społecznej przyjmowały, że ona z synami stanowi jedną rodzinę, a jej matka prowadzi odrębną rodzinę i nie jest dla niej zrozumiała przyjęta zmiana oceny tej sytuacji. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że w okresach wcześniejszych skarżącej nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne. Przyznanie tego świadczenia stanowiło znamię zewnętrzne zmiany sytuacji osobistej skarżącej oraz jej matki oraz przyczyniło się do uznania, że stanowią rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Przyjęcie powyższego ustalenia posiada istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Istotność ta wynika z tego, że w przypadku uznania, że skarżąca stanowi rodzinę jedynie z synami, to wówczas dochód tak ujmowanej rodziny wynosiłby około [...] zł, a tym samym rodzina spełniałaby kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Dołączenie do składu rodziny R.M. oznaczało będzie, że dochód ten wynosi około [...] zł i znacznie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o świadczenie pieniężne. W konkluzji tej części rozważań przyjdzie stwierdzić, że organy administracji w sposób prawidłowy ustaliły i zinterpretowały sytuację osobistą i dochodową skarżącej, i w tym zakresie nie dopuściły się naruszenia prawa uzasadniającego uwzględnienie wniesionej skargi.

Na marginesie niniejszej sprawy dostrzec należy, iż organ pierwszej instancji w sposób zbędny nadał swojej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Rozstrzygnięcie takie nie ma umocowania w przepisach prawa i w kontekście tej sprawy było zbędne. Równocześnie podkreślić należy, że uchybienie to na obecnym etapie postępowania nie wpływa na prawidłowość poddanej kontroli decyzji i nie mogło stanowić podstawy uwzględnienia wniesionej skargi.

Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 wyżej wymienionej ustawy należało skargę oddalić.

mw