Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 46/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64, art. 64a
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca) Asesor WSA Marta Pająkiewicz - Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 15 września 2022 r., nr SKO 4310/96/22 w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz P. B. kwotę 480,00 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 15 września 2022 r., nr SKO 4310/96/22 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania P. B. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca), utrzymało w mocy decyzję z dnia 18 lipca 2021 r., nr MOPS/DPIN/AI./5106/1875/2019/2022 wydaną z upoważnienia Prezydenta Wrocławia (dalej: organ I instancji, organ pierwszej instancji) w przedmiocie odmowy całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia opłaty za pobyt T. B. w domu pomocy społecznej.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia 9 grudnia 2020 r. organ pierwszej instancji poinformował skarżącego o obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt jego matki – T. B. w Domu Pomocy Społecznej we Wrocławiu (dalej: DPS). Skarżący odebrał ww. pismo w dniu 28 grudnia 2020 r.

Pismem z dnia 15 marca 2021 r. (data wpływu do organu 30 marca 2021 r.) strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła m.in. o zwolnienie jej na podstawie art. 64 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej od ponoszenia kosztów pobytu matki w DPS.

Decyzją z dnia 28 maja 2021 r. organ I instancji odmówił całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Przedmiotowa decyzja została uchylona decyzją SKO z dnia 17 sierpnia 2021 r. i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji decyzją z dnia 22 listopada 2021 r. odmówił zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. SKO decyzją z dnia 28 stycznia 2022 r. uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 18 lipca 2022 r. organ I instancji działając na podstawie art. 17 ust 1 pkt 16, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 64 pkt 2, 3, 7, art. 64a, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021r., poz. 2268 ze zm., dalej:: u.p.s.) odmówił całkowitego zwolnienia strony z ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że w toku postępowania strona została powiadomiona, iż warunkiem zwolnienia z ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w DPS jest uprzednie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i przedstawienie przez stronę uzasadnionych okoliczności. Skarżący miał wiedzę o trwającym postępowaniu i pomimo starań podejmowanych przez organ, nie nawiązał kontaktu z organem administracji celem przeprowadzenia ww. wywiadu. Strona nie poddała się wywiadowi środowiskowemu w wyznaczonym terminie w dniu 21 kwietnia 2022 r. Na okoliczność braku współpracy z organem została sporządzona adnotacja urzędowa z dnia 8 czerwca 2022 r. Jednoznaczna odmowa współpracy z organem została wyrażona w piśmie pełnomocnika strony z dnia 1 lipca 2022 r. Jednocześnie organ I instancji wskazał, że odrębnie toczy się postępowanie w sprawie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt matki w DPS.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik strony wniósł o jej uchylenie i całkowite zwolnienie strony od ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Przedmiotowej decyzji naruszenie art. 107 ust. 1 u.p.s. poprzez nieprzeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przed wydaniem decyzji, art. 64 u.p.s. i art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez niezastosowanie i niewydanie uprzednio decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w DPS oraz art. 7, art. 10 § 1 w związku z art. 73 k.p.a., art. 77 § 1 w związku z art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz naruszenie art. 81 a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięte występujących w sprawie wątpliwości na korzyść skarżącego.

Zaskarżoną decyzją z dnia 15 września 2022 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 54 ust. 1 u.p.s., art. 61 ust. 1 u.p.s., art. 61 ust. 2 u.p.s., art. 64 u.p.s., art. 64a u.p.s. oraz art. 64 u.p.s. i podkreślił, że podjęcie decyzji w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej winno zostać poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, którego elementem koniecznym jest rodzinny wywiad środowiskowy, którego rolę i cel podkreślił, wskazując na treść art. 107 ust. 1 u.p.s.

Następnie organ II instancji wskazał na treść art. 15o ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095, z późn. zm.).Organ odwoławczy stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, aby po stronie skarżącego zachodziło podejrzenie o zakażenie lub o chorobę zakaźną COVID-19, ponadto przedmiotowy wywiad środowiskowy miałby być pierwszym wywiadem przeprowadzonym ze stroną, a zatem uzasadnione jest stanowisko organu I instancji o konieczności przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego ze stroną.

W dalszej kolejności SKO podkreśliło, że utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest traktowane jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do negatywnego rozstrzygnięcia sprawy pomocowej, w szczególności odmowy przyznania świadczenia lub zwolnienia z obowiązku. Co ważne, nie można przy tym czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona - wnosząc o zwolnienie z opłaty za pobyt członka rodziny w DPS - musi się liczyć z koniecznością własnej aktywności podczas ustalania okoliczności sprawy w trybie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący wielokrotnie był powiadamiany o konieczności przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego (pismo z dnia 26 kwietnia 2021 r., zawiadomienie z dnia 30 kwietnia 2021 r., pismo z dnia 18 października 2021 r., pismo z dnia 21 kwietnia 2022 r., adnotacja urzędowa z dnia 4 maja 2022 r., i z dnia 10 maja 2022 r., pismo z dnia 2 czerwca 2022 r.). Miał on zatem świadomość konieczności przeprowadzenia z nim przedmiotowego wywiadu celem rozpatrzenia jego wniosku. Finalnie skarżący, reprezentowany przez swojego pełnomocnika, po kilkukrotnym uchylaniu się od spełnienia ww. obowiązku, zdecydował się na odmowę przeprowadzenia wywiadu (por. pismo pełnomocnika z dnia 1 lipca 2022 r.). Zdaniem SKO strona, uniemożliwiając przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozbawiła się prawa do wnioskowanej pomocy. W ocenie SKO odmowa przeprowadzenia przez stronę wywiadu środowiskowego stanowi zaś przesłankę wystarczającą do odmowy zwolnienia strony w całości z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS.

SKO zauważyło, że wnioskowanie o ulgę w odpłatności za pobyt w DPS jest uprawnieniem a nie obowiązkiem strony. To skarżący zwrócił się o całkowite zwolnienie z ponoszenia opłaty. Tym samym w postępowaniu działał we własnym interesie, który - przynajmniej potencjalnie - ma dla niego istotne znaczenie, w tym także finansowe. Tym samym wskazywane w odwołaniu uciążliwości związane z koniecznością uczestniczenia w kluczowej dla zainicjowanego przez stronę postępowania administracyjnego czynności w żaden sposób nie usprawiedliwiają wielokrotnego unikania rodzinnego wywiadu środowiskowego. To w interesie strony leżało takie zorganizowanie swojego czasu, aby wygospodarować (stosunkowo niedługi jego fragment) na uczestniczenie w rodzinnym wywiadzie środowiskowym. W toku postępowania pierwszoinstancyjnego wykazywano się daleko idącą "elastycznością", aby rodzinny wywiad środowiskowy został przeprowadzony. Wbrew argumentom odwołania aktywność zawodowa nie jest przesłanką wyłączającą obowiązki strony postępowania administracyjnego. Doświadczenie życiowe wskazuje zaś, że także osoby aktywne zawodowo muszą czasem tak zorganizować swoje obowiązki zawodowe, aby móc realizować inne kluczowe dla nich czynności życiowe.

`Za niezasadny SKO uznało zarzut odwołania dotyczący braku możliwości zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS przed ostatecznym ustaleniem opłaty za DPS. Zauważyło, że to strona zainicjowała postępowanie w sprawie zwolnienia przed otrzymaniem ostatecznej decyzji w sprawie ustalenia opłaty. Tym samym zarzut dążenia do przedwczesnego rozstrzygnięcia (gdyby był trafny) należałoby postawić zarówno organowi, jak i - działającej przez profesjonalnego pełnomocnika - stronie. Zarzut jest jednak niezasadny, gdyż ustawodawca odróżnia osoby wnoszące opłatę od osób obowiązanych do jej wnoszenia. Obecnie zwolnienie z opłat odnosi się nie tylko do sytuacji, w której dana osoba przebywa w domu pomocy społecznej, lecz także np. do sytuacji, gdy jest do niego kierowana. Oznacza to, że osoba ustawowo zobowiązana do wnoszenia opłat może zwrócić się o zwolnienie, zanim opłata zostanie wyliczona. Taka była intencja nowelizacji art. 64 u.p.s. Wśród uzasadnień zmian wymieniono poszerzenie możliwości zwalniania z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - obok osób uiszczających opłatę - również osób zobowiązanych do jej wnoszenia zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze nierealizujących tego obowiązku. Postępowanie w przedmiocie zwolnienia z art. 64 u.p.s. jest odrębnym postępowaniem prowadzonym na wniosek osób ubiegających się o takie zwolnienie. Po wszczęciu postępowania przez stronę zasadne było zatem prowadzenie postępowania i wydanie kwestionowanej decyzji.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania, które to naruszenia miało istotny wpływ na wynik sprawy to jest:

a) art. 7 k.p.a. w zw. z art 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a.

poprzez wybiórcze zebranie materiału dowodowego w sprawie oraz brak kompleksowego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego i nieustalenia wszystkich okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na wynik postępowania, polegające na niepoczynieniu kompletnych i wszechstronnych ustaleń faktycznych w sprawie poprzez wybiórcze zebranie materiału dowodowego w sprawie oraz brak kompleksowego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego i nieustalenia wszystkich okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na wynik postępowania, z pominięciem słusznego interesu strony przy jednoczesnym przekroczeniu przez SKO zakresu uznaniowości - w szczególności w zakresie ustalenia możliwości finansowych partycypowania w opłacaniu przez skarżącego pobytu matki w DPS, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego winna uwzględniać wszechstronną i kompletną ocenę sytuacji materialnej zobowiązanej strony oraz fakt, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, utrzymuje się z jednego wynagrodzenia, jest osobą schorowaną, ponoszącą znaczne koszty leczenia schorzenia prostaty, mieszka w dużym ośrodku miejskim - Wrocławiu, gdzie koszty utrzymania i życia, w szczególności najmu mieszkania są znacząco wyższe niż w mniejszych miejscowościach, a konieczność uiszczenia opłaty znacząco pogorszy jego sytuację egzystencjalno- bytową, bowiem nie jest on w stanie jej ponieść bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania, a ponadto od wielu lat skarżący nie utrzymywał kontaktu z matką;

b) art. 81a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie przez organ wątpliwości na korzyść skarżącego;

c) 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób niewyjaśniający stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ wydający decyzję oraz w sposób niebudzący zaufania, przez obciążenie strony opłatą za pobyt matki w DPS mimo zaktualizowania się przesłanek zwolnienia skarżącego z ponoszenia przedmiotowej opłaty;

II. przepisu prawa materialnego, tj. art 64 ust. 2 i 7 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie i uznanie, iż skarżący nie spełnił pozytywnych przesłanek dotyczących całkowitego zwolnienia skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS z uwagi na brak wystąpienia uzasadnionych okoliczności przemawiających za zwolnieniem skarżącego w całości z ponoszenia powyższej odpłatności oraz uznanie, że nie zachodzą szczególne przesłanki dotyczące nieutrzymywania więzi rodzinnych pomiędzy zobowiązanym a uprawnioną, podczas gdy należało przyjąć, iż w niniejszym przypadku zachodzą uzasadnione okoliczności przemawiające za zwolnieniem skarżącego w całości z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS polegające na tym, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, utrzymuje się z jednego wynagrodzenia, jest osobą schorowaną, ponoszącą znaczne koszty leczenia schorzenia prostaty, mieszka w dużym ośrodku miejskim - Wrocławiu, gdzie koszty utrzymania i życia, w szczególności najmu mieszkania są znacząco wyższe niż w mniejszych miejscowościach, a konieczność uiszczenia opłaty znacząco pogorszy jego sytuację egzystencjalno-bytową, bowiem nie jest on w stanie jej ponieść bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania, a ponadto od wielu lat skarżący nie utrzymywał kontaktu z matką.

Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwolnieniu skarżącego od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS, ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez SKO. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ponadto wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno strona, jak i organ wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu, albowiem kwestionowana nią decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji naruszają prawo procesowe w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zwolnienie z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej normują m.in. przepisy art. 64 i 64a u.p.s.

Przepis art. 64 u.p.s. w pierwotnym brzmieniu to jest do czasu nowelizacji dokonanej na podstawie art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690; dalej: nowelizacja lipcowa), która weszła w życie w dniu 4 października 2019 r. miał następującą treść: "Osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko". Natomiast z dniem 4 października 2019 r. zmieniona została treść art. 64, wprowadzona zmiana dotyczy dwóch zagadnień: zmienione zostało zdanie wstępne art. 64 które obecnie jest następujące: "Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli" oraz dodano pkt 5 i pkt 6 o następującej treści: 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. Kolejną nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 17 listopada 2021 r., która weszła w życie 27 stycznia 2022 r. w art. 64 dodano pkt 7 o następującej treści: "osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty".

Przepis art. 64a u.p.s. stanowi zaś, że osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica.

Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

Skarżący w toku postępowania przed organami podnosił m.in. zarzut wadliwie przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania. Wadliwości postępowania skarżący upatrywał w dokonaniu przez organ błędnej wykładni ustawy u.p.s., ponieważ w jego ocenie wniosek o zwolnienie z opłaty powinien być rozpatrzony po uprzednim wydaniu decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w DPS. Z zarzutem tym nie zgodziło się SKO prezentując stanowisko, że osoba ustawowo zobowiązana do wnoszenia opłat może zwrócić się o zwolnienie, zanim opłata zostanie wyliczona.

Odnosząc się do możliwości zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej to stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie tej kwestii mogło nastąpić dopiero po ustaleniu obowiązku strony do ponoszenia takiej opłaty oraz jej wysokości. W ocenie Sądu, wynika to ze sformułowania przepisów - art. 64 i 64a u.p.s. W art. 64 u.p.s. użyto sformułowania "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić" zaś w art. 64a u.p.s. – "osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty".

Przywołać w tym miejscu należy stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów w uzasadnieniu uchwały z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 (publ. ONSAiWSA 2018/5/77, LEX nr 2500753 ), zgodnie z którym "zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Instytucja zwolnienia z wnoszonej opłaty może być stosowana tylko na wniosek osoby zobowiązanej, zwolnienie następuje w formie decyzji administracyjnej, jest to istotne rozwiązanie, albowiem w określonych sytuacjach umożliwia osobie zobowiązanej zwolnienie w całości lub w części z wnoszenia opłat. Uzyskanie zwolnienia na podstawie decyzji administracyjnej, wydanej w trybie art. 64 ustawy, sprawia, że osobie, która je uzyskała, nie będzie można postawić zarzutu niewykonania zobowiązania z tytułu opłat, a w konsekwencji gminie nie będzie przysługiwało prawo dochodzenia od tej osoby zwrotu poniesionych na ten cel wydatków, o którym mowa w art. 61 ust. 3 u.p.s. (...). Jak podnosi I. Sierpowska w komentarzu do ustawy o pomocy społecznej (wydanie 4 z 2017 r.), z art. 64 u.p.s. wynika, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Zwolnienie takie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Nie znając zakresu takiego obowiązku, wnioskodawca nie może nawet stwierdzić, czy mu podoła, czy też powinien wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty. Przed skonkretyzowaniem tej wartości nie jest możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 64 u.p.s.".

Poczynione w uzasadnieniu tej uchwały rozważania wskazują na konieczności poprzedzenia rozstrzygnięcia, opartego o przepisy dotyczące zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ustaleniem osoby zobowiązanej i określeniem wysokości opłaty miesięcznej za pobyt w domu pomocy społecznej. Stanowisko to zachowuje także aktualność w stanie prawnym po wskazanej nowelizacji art. 64 u.p.s. Podkreślić należy, że sformułowanie przepisu art. 64 u.p.s.: "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty", dotyczy osób, które opłatę już uiszczają oraz osób zobowiązanych do jej uiszczania. W ocenie Sądu, określenie "obowiązane do wnoszenia opłaty", dotyczy osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty decyzją. Gdyby wolą ustawodawcy było umożliwienie zwolnienia z opłat osób, co do których obowiązek uiszczania opłaty i jego wysokość opłaty nie zostały jeszcze ustalone, wówczas przepis ten miałby inne brzmienie i przewidując możliwość zwolnienia z opłat osób, które "mogą zostać zobowiązane do uiszczania opłaty". Zatem zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty została już ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.

Takie też stanowisko w zakresie interpretacji przepisów zajmuje przeważająca część orzecznictwa sądowoadministracyjnego (por. wyroki: NSA z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1564/21; NSA z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 574/21; NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1782/19, WSA w Gdańsku z dnia 16 lutego 2023 r., III SA/Gd 1146/21; WSA w Szczecinie z dnia 20 października 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 434/22,WSA w Opolu z dnia 11 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Op 208/21, WSA w Gliwicach z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 749/22, WSA w Kielcach z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 1145/19; orzeczenia dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że bezspornie w dacie wydania zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym nie funkcjonowała ostateczna decyzja ustalająca skarżącemu obowiązek ponoszenia opłaty z tytułu pobytu jego matki w DPS.- organ w tym zakresie prowadzi odrębne postępowanie administracyjne. W tych okolicznościach sprawy w pierwszej kolejności należało ostatecznie rozstrzygnąć sprawę ustalenia osoby zobowiązanej oraz wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Dopiero w drugiej kolejności należało rozpoznać niniejszą sprawę zainicjowaną wnioskiem skarżącego przedmiocie udzielenia ewentualnej ulgi w tym zakresie. Zatem w niniejszej sprawy organy obu instancji - z przyczyn wskazanych powyżej - procedowały przedwcześnie co skutkuje wadliwością ich rozstrzygnięć. Ustalenie i istnienie obowiązku oraz osoby na której spoczywa obowiązek w zakresie odpłatności za pobyt w DPS stanowi bowiem element stanu faktycznego o charakterze prejudykatu dla sprawy ewentualnego zwolnienia zobowiązanego z tej opłaty.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (punkt I sentencji wyroku).

Wyeliminowanie z obrotu prawnego spornych decyzji z przyczyn podanych wyżej - czyni przedwczesnym rozważanie innych zarzutów skargi, które w istocie również zmierzały do ich uchylenia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe rozważania oraz ocenę prawną zaprezentowaną w uzasadnieniu niniejszego wyroku - organ ma możliwości zajęcia stanowiska w niniejszej sprawie i zbadania, czy zachodzą przesłanki do zastosowania wnioskowanej przez skarżącego ulgi z art. 64 u.p.s. dopiero po ostatecznym określeniu obowiązku ponoszenia opłaty z tytułu pobytu jego matki w DPS.

O kosztach orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Złożyły się na nie koszty zastępstwa w kwocie 480 zł, których wysokość ustalono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).