Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 111/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c,art. 135, art. 107. art. 109, art. 183 par. 1 pkt 5, art. 7, art. 133 par. 1,
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28ust. 2,3, 3a, art. 24ust. 5f, 5, 5b,
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 grudnia 2023 r. nr UP-970/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 2 listopada 2023 r. nr 2167/2023.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 27 grudnia 2023 r.

nr UP – 97/2023 r. utrzymał w mocy decyzję z 2 listopada 2023 r. nr 2167/2023 wydaną na wniosek B. P. o odmowie umorzenia należności

z tytułu składek.

W uzasadnieniu wskazano, że wydając decyzję z 2 listopada 2023 r.

nr 2167/2023 zakład odmówił B. P. umorzenia należności

z tytułu składek, ponieważ: nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), dalej "u.s.u.s."; wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego wnioskodawcy; zobowiązany nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca wskazał, że dodatkowa praca na 1/2 etatu, którą wykonuje jest podyktowana koniecznością pozyskania środków związanych z zakupem leków, które strona musi przyjmować do końca życia oraz że nie wie jak długo będzie jeszcze w stanie pracować. Poinformował, że w decyzji wskazano, że świadczenie emerytalne do wypłaty po potrąceniach komorniczych wynosi 2994,35 zł netto miesięcznie, co jest nieprawdą, ponieważ wynosi ono 2142,79 zł.

Ponownie rozpoznając sprawę organ wskazał, że dokonał ponownej analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 2 listopada 2023 r. organ prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy, rodzaju, okresu i wysokości należności na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów. Zakład wskazał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym

i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, zobowiązany wskazał, że jest żonaty od 2006 r.,

w małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, od 1 grudnia 2021 r. pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę w G. H. Sp. z o.o. i uzyskuje

z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1800 zł brutto, tj. 1257,43 zł netto miesięcznie, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2140 zł netto miesięcznie, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi

2-osobowe gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochody w wysokości 2800 zł netto miesięcznie, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem - część wydatków wynikająca z rozdzielności majątkowej - z tytułu miesięcznych opłat - 380 zł, opłat eksploatacyjnych - 100 zł oraz kosztów leczenia - 400 zł, posiada zobowiązania finansowe u osób fizycznych, które są dochodzone w drodze egzekucji komorniczej w wysokości 25% świadczenia emerytalnego, nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych i wierzytelności, jeżeli nie będzie

w stanie pracować to sytuacja materialna ulegnie pogorszeniu.

Organ wskazał, że do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: B. I. REGON, Centralnej Ewidencji Pojazdów i B. D. K. Wieczystych. Na ich podstawie organ ustalił, że: 29 maja 2012 r. działalność została wykreślona z rejestru; zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3410,27 zł brutto, tj. 2994,35 zł netto miesięcznie, ze świadczenia są dokonywane potrącenia na rzecz [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. w miesięcznej wysokości 852,56 zł, zatem do wypłaty pozostaje 2141,79 zł miesięcznie; zobowiązany jest zgłoszony do ubezpieczeń

w ZUS jako pracownik w 1/2 wymiaru czasu pracy, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne od 1 lipca 2023 r. wynosi 1800 zł brutto, tj. 1413,43 zł netto miesięcznie; był właścicielem samochodu marki R. K. z 2003 r., na którym organ dokonał zastawu skarbowego w wysokości 18.800 zł - aktualny właściciel ruchomości stał się dłużnikiem rzeczowym ZUS; nie jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości.

Organ stwierdził brak przesłanek nieściągalności należności z tytułu składek. Wskazał, że przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy

z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ wnioskodawca ma dzieci oraz braku majątku, ponieważ uzyskuje dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 3410,27 zł brutto miesięcznie, którego wysokość pozwala na skuteczne prowadzenie egzekucji oraz był właścicielem samochodu R. K. z 2003 r., na którym ZUS dokonał zastawu skarbowego w wysokości 18.800 zł i aktualny właściciel pojazdu stał się dłużnikiem rzeczowym ZUS; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi

w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub [...] Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że

w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Kielcach, a wnioskodawca dysponuje składnikiem majątkowym podlegającym egzekucji w postaci świadczenia emerytalnego oraz część należności została zabezpieczona zastawem skarbowym na ruchomości.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem organu przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ zobowiązany zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ ze zrozumieniem podszedł do sytuacji zdrowotnej strony, jednak wskazał, że otrzymuje ona świadczenie emerytalne, które jest stałym dochodem wypłacanym bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny

i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Ponadto zobowiązany jest osobą aktywną zawodowo - pracuje na podstawie umowy o pracę, z której uzyskuje dochody. Dlatego ta przesłanka nie zachodzi.

Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Organ ustalił, że miesięczny budżet gospodarstwa domowego wnioskodawcy (po uwzględnieniu potrąceń komorniczych) w wysokości 6355,22 zł jest dwukrotnie wyższy niż minimum socjalne w II kwartale 2023 r. określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w listopadzie 2023 r., na kwotę 2893,90 zł dla

2 - osobowego gospodarstwa emeryckiego. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Zobowiązany podniósł, że posiada zobowiązanie finansowe u osób fizycznych, które są dochodzone w drodze egzekucji komorniczej w wysokości 25% świadczenia emerytalnego. Organ wskazał, że egzekucja jest prowadzona zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika

w procesie dochodzenia zaległości. Fakt posiadania innych zobowiązań nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ prowadziłby to do nieuzasadnionego uprzywilejowania innych wierzycieli względem skarbu państwa.

Umorzenia należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami

o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W ocenie organu w sprawie takie okoliczności nie zachodzą. Wnioskodawca nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna oraz zdrowotna definitywnie uniemożliwia nawet sukcesywną (ratalną) spłatę należności z tytułu składek. Słuszny interes gospodarstwa domowego strony zabezpiecza dochód przekraczający poziom minimum socjalnego. Ponadto wnioskodawca ma prawo wnioskowania o rozłożenie zaległości na raty.

Na powyższą decyzję B. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Podniósł, że do dnia otrzymania pisma z ZUS

o konieczności zapłacenia należnych części składek skarżący wykonywał pracę i nie otrzymywał żadnych powiadomień o konieczności zapłacenia składek łącznie

z odsetkami. Gdyby ZUS wcześniej wystąpił o zapłacenie składek nie miałby wtedy problemu z ich zapłaceniem. Jego sytuacja zdrowotna powoduje brak możliwości dodatkowego zarobkowania. Samochód, o którym mowa w decyzji został sprzedany w październiku w 2018 r. i nikt z ZUS w tym czasie nie zgłosił się w tej sprawie.

W związku z powyższym skarżący złożył prośbę o umorzenie należności, która nie została uwzględniona. Wniósł o sprawdzenie dlatego tak się stało i zwrócenie uwagi na brak możliwości zapłacenia składek z bardzo wysokimi odsetkami.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie.

W piśmie procesowym z 17 kwietnia 2024 r. skarżący wniósł o zmianę terminu rozprawy na późniejszy termin, ponieważ przebywa na zwolnieniu lekarskim.

Postanowieniem wydanym na rozprawie 25 kwietnia 2024 r. sąd odmówił odroczenia rozprawy (art. 109 p.p.s.a.)

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak

i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo.

Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach art. 28 ust. 2, 3

i 3a tej ustawy. Zgodnie z powołaną regulacją należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, w zakresie składek na własne ubezpieczenie płatnika składek, wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności, ZUS przeprowadza postępowanie w oparciu o przepisy

art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia w świetle, których zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Z treści zacytowanych przepisów wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy

i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Wymaga jednak podkreślenia, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego

(art. 77 § 1 k.p.a.), zaś uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone

w art. 107 § 3 k.p.a.

Istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Wysokość należności z tytułu składek może mieć bowiem znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych

i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności

z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie

i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją.

Jedną z przyczyn skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie. Przedawnienie należności składkowych uniemożliwia zatem prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, skutkuje koniecznością umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości. Z powyższego wynika, że ocena, czy doszło do przedawnienia objętych wnioskiem zaległości jest istotną okolicznością, która powinna w pierwszej kolejności podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości, czy innych ulg dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenia, gdyż stwierdzenie przedawnienia powoduje bezprzedmiotowość merytorycznego postępowania (por. wyrok II GSK 4359/16 z 12 stycznia 2017 r.

i powołane w nim orzecznictwo NSA, dostępny www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz – co istotne – potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

W niniejszej sprawie organ podjął się dokonania takich ustaleń. Zdaniem sądu są one jednak niewystarczające do rzetelnej oceny tej kwestii. W decyzji organu II instancji jedynie ogólnie wskazano, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ I instancji natomiast zawarł obszerniejsze wyjaśnienia

w tym zakresie, wskazując m.in. szczegółowo na przepisy regulujące kwestię przedawnienia składek. Według organu, bieg terminu przedawnienia należności

z tytułu składek został zawieszony na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s., tj. przez wszczęcie postępowania w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia (do dnia wydania tej decyzji); na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przez dokonanie zastawu skarbowego na pojeździe na podstawie decyzji z 15 września 2009 r. Organ wskazał również na zawieszenie biegu terminu przedawnienia spornych należności na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., tj. przez podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Za czynność tę organ uznał upomnienia, które jak podał, zostały doręczone skarżącemu oraz stwierdził, że okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia trwa.

Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że w świetle aktualnego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok NSA z 9 stycznia

2024 r. sygn. akt I GSK 1144/23; z 20 czerwca 2023 r. sygn. akt I GSK 1450/19;

z 9 lutego 2022 r. sygn. akt I GSK 1210/21; dostępne na CBOSA) upomnienie nie stanowi pierwszej czynności egzekucyjnej skutkującej zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Stanowisko to sąd, w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę podziela. Ostatni z ww. wyroków zawiera tezy, zgodnie z którymi: "Na szczególna uwagę zasługuje treść zdania drugiego art. 15 § 1 u.p.e.a., wynika bowiem z niego, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. Wprost zatem z tego przepisu wynika, że upomnienie, czy raczej doręczenie upomnienia przez wierzyciela zobowiązanemu, jest czynnością realizowaną poza postępowaniem egzekucyjnym. Przed jego wszczęciem, dopiero bowiem po upływie 7 dni od doręczenia upomnienia możliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa

w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można zatem uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych." Z kolei w uzasadnieniu tego wyroku wyjaśniono, że "celem art. 15 § 1 u.p.e.a. jest dobrowolne wykonanie obowiązku. Przekonuje do tego treść powołanego przepisu, z której to wynika, że egzekucja administracyjna może być wszczęta, w sytuacji gdy wierzyciel prześle zobowiązanemu pisemne upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Zatem dopiero po przesłaniu dłużnikowi upomnienia możliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego – przymusowego wydobycia długu. Doręczenie upomnienia ma charakter informacyjny przypominający o powinności spełnienia zobowiązania. Nie stanowi stricte działania egzekucyjnego. Podkreślenia wymaga to, że upomnienie doręczane jest przez wierzyciela, a nie przez organ egzekucyjny. Działania organu zmierzające do odzyskania długu niewątpliwie należą do działań egzekucyjnych. Można w ich zakresie mówić

o czynnościach zmierzających do wyegzekwowania należności.(...) W ocenie NSA, podczas wykładni art. 24 ust. 5b u.s.u.s. podkreślenia wymaga to, że przepis ten nie stanowi o pierwszej czynności zmierzającej do wykonania obowiązku tylko

o pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania obowiązku. Upomnienie zaś zmierza do wykonania obowiązku – dobrowolnego wykonania. Nie stanowi ono działania zmierzającego do przymusowego wykonania zobowiązania, co cechuje stricte działania egzekucyjne. (...) Wobec przedstawionej argumentacji przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek,

o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji,

a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia,

np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych."

Z uzasadnienia decyzji organu zarówno wydanej w pierwszej jak i drugiej decyzji nie wynika natomiast czy i jakie czynności zmierzające bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, o których mowa w wyżej przywołanym wyroku NSA zostały zastosowane wobec skarżącego oraz czy skarżący został zawiadomiony

o tych czynnościach. Z uzasadnień tych wynika jedynie bardzo ogólna informacja, że "przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Kielcach". Skarżący twierdzi przy tym, że nie otrzymywał żadnych powiadomień o konieczności zapłacenia składek łącznie z odsetkami.

Informacje o prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w Kielcach postępowaniu egzekucyjnym wobec skarżącego, w tym m.in. wystawionych tytułach wykonawczych, zastosowanych środkach egzekucyjnych, datach poinformowania

o tych czynnościach zobowiązanego nie wynikają również z akt sprawy. W aktach sprawy brak jest ponadto dokumentacji dotyczącej wszczęcia i zakończenia postępowania w sprawie ustalenia wysokości zadłużenia oraz dokumentów potwierdzających ustanowienie zastawu na ruchomości skarżącego. W konsekwencji wobec braku dokumentacji źródłowej ustalenia organu w tym zakresie uchylają się kontroli sądu. W granicach sprawy administracyjnej dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek rozpoznawanej na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., także § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego mieści się kontrola przedawnienia tych składek. Tylko bowiem istnienie należności z tytułu składek pozwala na merytoryczną ocenę przesłanek umorzenia.

Zdaniem sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie nie spełnia wymogów ustawowych określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Omówienie tego zagadnienia w sposób niepełny i nie dający się zweryfikować, stanowi o istotnej wadliwości podjętych decyzji. Decyzje te zostały bowiem oparte na niepełnym materiale dowodowym, który nie pozwala na jednoznaczną ocenę kwestii związanej

z przedawnieniem należności objętych wnioskiem skarżącej. Braki w tym zakresie mogą wskazywać na wadliwe ustalenia stanu faktycznego dotyczące wysokości należności z tytułu składek, których dotyczy wniosek.

Wymaga przy tym wyjaśnienia, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka wyłącznie "na podstawie akt sprawy". W jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają (wyroki NSA: z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3727/18; z 16 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 3112/21; CBOSA). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 1548/06;CBOSA).

Z uwagi na fakt, że niejasności w kwestii przedawnienia są głównym powodem uchylenia zaskarżonej decyzji przedwczesna jest kontrola prawidłowości zbadania przez organ istnienia przesłanek umorzenia należności w świetle sytuacji, w której znajduje się skarżący.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości oraz przyjęcia, że upomnienie nie stanowi pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skutkującej zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz

art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.

Uzasadniając postanowienie o odmowie odroczenia rozprawy należy wskazać, że zgodnie z art. 107 p.p.s.a., nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Odroczenie rozprawy może nastąpić tylko wyjątkowo i z ważnych powodów, w tym gdy "nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć" (art. 109 in media p.p.s.a.).

W rozpoznanej sprawie taka przeszkoda nie wystąpiła. Skarżący nie był wzywany do osobistego stawiennictwa na rozprawie. W orzecznictwie podkreśla się, że "przepis art. 107 p.p.s.a. wprowadza zasadę, że rozprawa bez udziału strony lub jej pełnomocnika nie może się odbyć tylko wówczas, jeśli strona lub pełnomocnik zostali wezwani do osobistego stawiennictwa na termin rozprawy" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2022 r. III OSK 1348/21, CBOSA). Skarżący miał dużo czasu na przedstawienie swego stanowiska przed rozprawą i nie został pozbawiony możliwości obrony swych praw przez to, że wniosek o odroczenie rozprawy nie został uwzględniony. W orzecznictwie sądowym powszechnie uznaje się, że wykazana zaświadczeniem lekarskim choroba strony (pełnomocnika), uniemożliwiająca stawienie się w sądzie jest "znaną sądowi przeszkodą"

w rozumieniu art. 109 p.p.s.a., co w zasadzie w każdym przypadku pociąga za sobą konieczność odroczenia rozprawy. Niemniej jednak pamiętać należy, że choroba, na którą powołuje się strona, musi być nie tylko "znaną sądowi przeszkodą", ale

i przeszkodą "której nie można przezwyciężyć". Dopiero przy spełnieniu obu tych warunków stanowi ona podstawę odroczenia rozprawy. Oceniając więc na gruncie konkretnej sprawy, czy oba te warunki zostały spełnione należy mieć na względzie zarówno statuowany w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nakaz rozpatrywania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, jak i wynikający z art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. bezwzględny zakaz pozbawiania strony możności obrony jej praw. Należy też mieć na względzie nałożony na sąd w art. 7 p.p.s.a. obowiązek podejmowania czynności zmierzających do szybkiego załatwienia sprawy i dążenia do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2018 r. II FSK 2555/15, czy z dnia 21 października 2020 r. II FSK 2869/19, CBOSA). Sąd kierował się powinnością szybkiego załatwienia sprawy, mając na uwadze zakaz pozbawiania strony możliwości obrony jej praw.