Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 937/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 162 par. 1 - 4
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S. sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 maja 2021 r., nr: [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz J. S. sp. z o.o. w K. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 26 maja 2021 r nr 1201-IOP-3.4103.20.2021.6 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie odmówił J. Spółce z o o w K. o przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Podgórze z dnia 16.03.2021 r. nr 1210-SKP-1.4103.16.2020 określającej w podatku od towarów i usług nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za kwiecień 2014 r. w wysokości 0.00 zł, oraz zobowiązanie podatkowe za kwiecień 2014 r. w wysokości 11.442.00 zł

Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym :

Decyzją z 16 marca 2021 r., nr 1210-SKP-1.4103.16.2020, Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Podgórze (NUSKP) określił J. sp. z o. o. w K. (skarżąca spółka, strona skarżąca) zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za kwiecień 2014 r. Przesyłka zawierającą powyższą decyzję była dwukrotnie awizowana: w dniu 22 marca 2021 r. oraz 30 marca 2021 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy I instancji, k. 105) i następnie została zwrócona nadawcy w dniu 7 kwietnia 2021 r. W związku z tym uznano, że decyzja została doręczona w dniu 06.04.2021 r. w trybie zastępczym, o którym stanowi art. 150§4 Ordynacji podatkowej. Pismem z dnia 6 maja 2021 r. (data nadania: 07.05.2021 r.) Spółka złożyła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia (data wpływu do tut. Organu: 18.05.2021 r.) W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu wskazano na nieprawidłowe doręczenie decyzji z uwagi na brak dwukrotnego awizowania przesyłki. Prezes Spółki Pan J. O. podniósł, iż "podmiot obsługujący biuro Spółki otrzymał tylko jedno awizo", na okoliczność czego załączone zostały wydruki z korespondencji emailowej z biurem obsługującym siedzibę Spółki. Spółka podniosła, że problemy z awizowaniem występowały także wcześniej w przypadku innej korespondencji kierowanej do Spółki. Prezes Spółki wskazał, że 29.04.2021 r. zadzwonił do organu pierwszej instancji celem sprawdzenia, na jakim etapie jest postępowanie w zakresie podatku VAT za kwiecień 2014 r. W ten sposób dowiedział się, że decyzja w przedmiotowej sprawie została już wydana i nie została podjęta w terminie. Mając powyższe na uwadze prezes Spółki następnego dnia sporządził we właściwym Urzędzie Skarbowym fotokopie nieodebranej decyzji i udał się do siedziby Spółki w celu wyjaśnienia sytuacji, gdzie poinformowano go, iż do siedziby Spółki nie doręczono powtórnego awizo. W ocenie Spółki w konsekwencji powyższego "nie można przyjąć fikcji doręczenia w terminie 7 dni od pozostawienia powtórnego awiza", a tym samym "najwcześniejszym terminem do odbioru decyzji jaki można przyjąć jest dzień 30 kwietnia 2021, kiedy to Spółka zapoznała się z treścią decyzji i zostały sporządzone fotokopie". W związku z powyższym Spółka wniosła o powtórne wyekspediowanie decyzji celem jej prawidłowego doręczenia, a w przypadku nie przyjęcia przez organ podatkowy ww. wniosku, wniesiono o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z ww. względów podnosząc, iż niedotrzymanie ustawowego terminu do złożenia odwołania nie wynikało z winy Spółki.

Postanowieniem z 26 maja 2021 r., nr 1201-IOP-2.3.4103.20.2021.4, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (DIAS) stwierdził uchybienie terminowi do złożenia odwołania od decyzji z 16 marca 2021 r., nr 1210-SKP-1.4103.16.2020.

Uzasadniając postanowienie z dnia 26 maja 2021 r odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania Dyrektor przypomniał ustawowe przesłanki do przywrócenia terminu, podkreślając, ze uprawdopodobnienie braku winy to uwiarygodnienie stosowną argumentacją staranności działania oraz faktu, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Takie uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (orzeczenie NSA z dnia 16 maja 2006 r. sygn. akt II FSK 616/05).

Przyznano, że do kwestionowania skutków doręczenia w trybie zastępczym właściwa jest instytucja przywrócenia terminu, "której celem jest nie tyle wykazanie, że doręczenie zostało dokonane, co uchylenie ujemnych skutków w zakresie terminów, jakie się wiążą z nim dla strony. Oznacza to, że w celu uchylenia się od negatywnych następstw przyjętej przez ustawodawcę fikcji prawnej strona musi uprawdopodobnić, że nie wiedziała o oczekującym na nią w palcówce pocztowej piśmie. Wymaga zatem podkreślenia, że kwestionowanie - wbrew stosownym adnotacjom na zpo - pozostawienia awiza w miejscu umożliwiającym adresatowi uzyskanie wiadomości o przesyłce, która czeka na odbiór w ściśle określonym miejscu w oznaczonym precyzyjnie czasie, może być dokonane przy uprawdopodobnieniu, że do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania doszło bez winy strony" (pow. za wyrok NSA z dnia 29.11.2018 r. sygn. akt I FSK 1421/16), tj. np. uprawdopodobnić, że strona nie wiedziała o oczekującym na nią w placówce pocztowej piśmie (wyrok NSA z dnia 29.11.2018 r. sygn. akt I FSK 1423/16). Jednakże zgodnie z ukształtowaną sądową linią orzeczniczą kwestionowanie skuteczności doręczenia zastępczego nie może być oparte jedynie na gołosłownym twierdzeniu, że awiza nie pozostawiono, gdyż prowadzić by to mogło do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej (tak m.in.: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22.03.2017 r. sygn. akt I SA/Gd 1669/16; wyrok WSA w Warszawie z dnia 28.08.2018 r. sygn. akt III SA/Wa 2999/17, wyrok WSA w Lublinie z dnia 05.07.2017 r. sygn. akt I SA/Lu 79/17, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14.01.2020 r. sygn. akt I SA/Bd 648/19). Zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki korzysta bowiem z domniemania prawdziwości, które co prawda może zostać obalone przeciwdowodem, jednakże nie można za taki przyjąć jedynie twierdzenia strony o nieskutecznym doręczeniu przesyłki (wyrok WSA w Krakowie z dnia 30.03.2017 r. sygn. akt I SA/Kr 1039/16). Ciężar obalenia ww. domniemania ciąży na stronie, która winna wykazać, iż dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością (wyrok WSA w Lublinie z dnia 22.02.2018 r. sygn. akt III SA/Lu 567/17). Wydruk emaila sporządzonego przez [...] (będące jednocześnie siedzibą Spółki), w którym to wskazano, iż nie wpłynęło do biura ponowne awizo, w ocenie tut. Organu nie stanowi kontrdowodu pozwalającego na obalenie domniemania doręczenia decyzji w trybie zastępczym. Dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzeni odbioru wraz z adnotacjami urzędowymi znajdującymi się na przesyłce, stanowi bowiem dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta zatem z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą' tego, co zostało w nim stwierdzone. Podejmując próbę obalenia domniemania skutecznego doręczenia decyzji, należy mieć na względzie, że dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, a co za tym idzie, dowody przeciwne winny być zdecydowanie przekonujące (tak. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16.02.2021 r. sygn. akt I SA/Gd 981/19). Strona co prawda kwestionowała fakt skutecznego doręczenia decyzji z uwagi na brak powtórnego awiza, jednakże na poparcie swojego twierdzenia przedłożyła jedynie wydruk emaila, w którym osoba prowadząca biuro w siedzibie spółki wskazała, że nie otrzymała powtórnego awiza, czym jednocześnie potwierdziła, iż pierwsze awizo dotarło do biura. W ocenie tut. Organu powyższe okoliczności nie są wystarczające dla zakwestionowania prawidłowego doręczenia decyzji w trybie zastępczym.

W ocenie tut. Organu jeśli obsługa poczty przychodzącej w Spółce zorganizowana jest w taki sposób, że możliwa jest sytuacja, w której korespondencji urzędowej nikt nie odbiera i jednocześnie nie zawiadamia Spółki o wystawionym awizo, nie sposób uznać, że uprawdopodobniony został brak winy Spółki w uchybieniu terminu, skoro Strona sama nie zadbała o należyty odbiór korespondencji lub o przekazanie informacji o pozostawionym awizo. Jak wynika bowiem z akt sprawy pracownik zajmujący się m.in odbiorem poczty nie poinformował Strony o pierwszym awizowaniu przesyłki. Nieprawidłowości organizacyjne czy zaniedbania pracowników Spółki nie są natomiast przesłanką dla uznania braku winy Spółki, to bowiem na stronie postępowania spoczywa obowiązek takiego zorganizowania odbioru korespondencji, aby nie było przeszkód w dokonaniu czynności procesowych (tak. m.in. wyrok NSA z dnia 30.03.2017 r. sygn. akt II FSK 3462/16, wyrok NSA z 08.12.2020 r. sygn. akt II FSK 1501/20).

Skarżąca spółka w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie:

1) art. 122, art. 187 i art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez nieprawidłowe prowadzenie postępowania dowodowego, błędną ocenę dowodów i brak przeprowadzenia dowodu w zakresie uprawdopodobnienia braku winy Skarżącej w zakresie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

2) art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, że uchybienie w złożeniu odwołania nastąpiło z winy Spółki oraz błędnego przyjęcia, że spółka nie uprawdopodobniła w sposób wystarczający braku winy, a przez to naruszenie art. 120 Ordynacji podatkowej i art. 7 Konstytucji RP jako działalnie bez podstawy prawnej oraz naruszenie art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez działalnie w sposób obniżający zaufanie do organu.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja organu I instancji była awizowana tylko jeden raz. Co prawda doręczenie to zostało uznane za skuteczne, co stanowi fikcje prawną, jednakże brak poinformowania wirtualnego biura o drugim awizie był niezawiniona przez stronę skarżąca okolicznością skutkującą uchybieniem terminu do wniesienia odwołania.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie

W niniejszej sprawie, do akt sprawy zostało dołączone zwrotne potwierdzenie odbioru, z którego wynika dwukrotność awizowania przesyłki i jej zwrot w związku z nieodebraniem przez adresata. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że dokument zwrotnego potwierdzenia odbioru jest dokumentem urzędowym potwierdzającym z urzędu doręczenie przesyłki (tak np. wyrok NSA z 29 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1223/10, CBOSA). Ze znajdującego się w aktach zwrotnego potwierdzenia odbioru wypływa domniemanie, że doręczenie spółce nastąpiło prawidłowo, w dniu 5 kwietnia 2021 r. Nie wyklucza to jednak, jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uprawdopodobnienia przez stronę, że bez swojej winy nie zapoznała się z treścią awiza, w wyniku czego uchybiła terminowi do wniesienia środka zaskarżania. W tym kontekście konieczne jest spełnienie przesłanek z art. 162 §§ 1 – 4 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z jego treścią w razie uchybienia terminu procesowego należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

W orzecznictwie, (patrz np. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2022 r wydany w sprawie III FSK 289/22), podkreśla się, że z art. 162 § 1 o.p. płynie obowiązek uprawdopodobnienia przez wnioskodawcę, a nie udowodnienia, braku winy w niedochowaniu terminu. W judykaturze wskazuje się, że udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, natomiast uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi wywołania ufności, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest czynnością procesową stwarzającą mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu. Strona powinna zatem uprawdopodobnić, że mimo zachowania należnej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia. Przeszkoda ta musi istnieć przez cały czas biegu terminu przepisanego dla dokonania danej czynności. Przy czym to na stronie spoczywa ciężar uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu. Organ nie ma obowiązku dociekać przyczyn spóźnienia strony, a jedynie ocenić przedstawione przez stronę okoliczności w świetle przesłanek z art. 162 § 1 o.p. Organ nie jest więc zobowiązany w świetle powołanych przepisów do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ zwraca szczególną uwagę na fakt, że podwójne awizo wynika ze zwrotnego potwierdzenia doręczenia wystawionego przez urząd pocztowy. Zwraca się przy tym szczególną uwagę na to, że jest to dokument urzędowy. Okoliczność ta jest jednak w omawianej sprawie bezsporna. Fakt dokonania zastępczego wynika w sposób niewątpliwy z domniemania prawdziwości dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru przedmiotowej decyzji, który jest zgodny również z e-monitoringiem przesyłki dostępnym na stronie Poczty Polskiej. Sporne jest natomiast czy strona skarżąca uprawdopodobniła, że mimo zachowania należnej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia. Uprawdopodobnienie nie wiąże się przy tym z takimi rygorami jak udowodnienie. Wystarcza zatem mniejsza wiarygodność środków dowodowych niż w przypadku postępowania dowodowego.

W związku z tym nie ma w sprawie znaczenia, że zwrotnie potwierdzenie odbioru jest dokumentem urzędowym korzystającym

nie ma to bowiem wpływu na zakres obowiązku uprawdopodobnienia przyczyn uchybienia terminu. Jest on bowiem niezależny od tego w oparciu o jakie dowody ustalono fakt dokonania doręczenia. Zasady uprawdopodabniana są bowiem jednolite i niezależne od zasad postępowania dowodowego. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się , że "przy ocenie okoliczności sprawy o przywrócenie terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, aby nie wprowadzać do stosunków procesowych elementu niepewności. Chodzi o to, aby z jednej strony nie doprowadzać do pochopnego przywracania terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw. Do okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar" (wyrok WSA w Gliwicach z 1.02.2012 r., III SA/Gl 972/11, LEX nr 1146040).

W omawianej sprawie wbrew twierdzeniom organu podatkowego strona skarżąca uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Wskazała bowiem na okoliczności, które w sposób obiektywny uprawdopodobniły przyczyny opóźnienia w złożeniu odwołania. W szczególności wskazała, iż pomimo, ze na zwrotnym potwierdzeniu odbioru odnotowano pozostawienie podwójnego awiza, to jednak dokumentu tego nie otrzymała. Powołała się przy tym na informację udzielona jej przez podmiot obsługujący wirtualne biuro Spółki.

Co prawda w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wina obsługi personelu administracyjnego jednostki organizacyjnej obciąża tę jednostkę, podobnie jak wina personelu administracyjno-kancelaryjnego obciąża adwokata. Wina w uchybieniu terminowi przez pełnomocnika wywołuje skutki dla reprezentowanego. Utrudniona komunikacja z radcą prawnym przy wadliwym działaniu systemu elektronicznego nie jest wystarczającą przesłanką przywrócenia terminu, uprawdopodabniającą brak winy strony w uchybieniu terminowi (wyrok NSA z 24.06.2014 r., I FSK 1205/13, LEX nr 1517671). Jednakże należy wskazać, że w sytuacjach szczególnych możliwe jest przywrócenie terminu, np. gdy adwokat lub pracownik kłamliwie zapewnił stronę o złożeniu środka odwoławczego. Na ocenę braku winy w uchybieniu terminowi mogą mieć wpływ również okoliczności związane z doręczeniem pisma, które wyznacza bieg terminu zawitego. Obszarem, w którym mogą pojawiać się sytuacje powodujące skutki w postaci uchybienia terminom w przypadku wnoszenia podań do organów podatkowych, jest komunikacja elektroniczna. W przypadku pojawienia się problemów natury technicznej, może nie dojść do skutecznej transmisji z urządzenia podmiotu wysyłającego podanie na adres do doręczeń elektronicznych organu podatkowego.

W omawianej sprawie obieg informacji o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym był bardziej skomplikowany niż zazwyczaj, co wynikało z faktu, że obsługę biurową strony skarżącej prowadził wirtualny sekretariat. Strona skarżąca podnosiła, że prowadziło to już wcześniej do nieporozumień przy doręczaniu awiza. Wskazała przy tym na konkretne awiza dołączając je do wniosku o przywrócenie terminu. Co stanowiło próbę uprawdopodobnienia braku winy po jej stronie. Organ mógł oczywiście uznać, że awiza te nie stanowiły wystarczającego uprawdopodobnienia, jednak w omawianej sprawie nie odniósł nie w ogóle do ich treści, a w związku z tym należy uznać, że bezpodstawnie uznał że Strona Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasądzając zwrot wpisu, kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz opłaty kancelaryjnej