Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1214/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Protokolant asystent sędziego Adam Płusa po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 57/21 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 listopada 2020 r. nr 010000/620/24317/2020/CSW w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 15 lipca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 57/21) oddalił skargę E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 listopada 2020 r. w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z 19 listopada 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania E. S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Zdaniem organu z dokumentacji znajdującej się w aktach wynika, że skarżący na przestrzeni 57 lat życia udokumentował tylko 5 lat, 2 miesiące i 5 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych, a w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 6 miesięcy i 22 dni tych okresów. Dodatkowo pierwsze udowodnione objęcie ubezpieczeniem społecznym skarżącego nastąpiło 18 grudnia 1990 r. – kiedy miał on 27 lat. W latach 1993-1994, 1997-1999, 2000-2009, 2009-2012, 2014-2019, 2019-2020 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zdaniem Prezesa ZUS w sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Wobec skarżącego w ww. przerwach nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, więc nie było przeszkód w podjęciu zatrudnienia i objęciu go ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Nadto skarżącego uznano za osobę częściowo niezdolną do pracy - orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 20 lutego 2020 r. Skarżący nie spełnia więc warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku - całkowitej niezdolności do pracy, potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, ale nie stanowiła ona jedynego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Skargę na powyższą decyzję złożył E. S., wnosząc o przyznanie renty inwalidzkiej z wyrównaniem od 7 listopada 2012 r. i podkreślając, że 6 listopada 2012 r. uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał urazu rdzenia kręgowego i od tego czasu ma problemy z poruszaniem się, wykonywaniem codziennych czynności i nie nadaje się do pracy. Jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżący podniósł, że z akt sprawy wynika, że pierwszą pracę podjął w 1982 r. w [...], później w [...], w której pracował także po wojsku i po ślubie.

W piśmie z 11 i 24 maja 2021 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wskazał, że 25 marca 2021 r. "miałem komisję lekarską, nadal jestem niezdolny do pracy do 31.03.2024 r. (na komisji osobiście nie byłem, ale wysłałem aktualną dokumentację lekarską, tz. Neurolog doktor p. M. W. zaopiniowała jaki jest mój stan zdrowia)". Skarżący wskazał, że ledwie sam może się poruszać, nadal nie nadaje się do pracy, a ZUS nadal nie przyznaje mu renty. Skarżący zwrócił się do Sądu, aby pomógł mu uzyskać oczekiwaną rentę.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

W ocenie Sądu pierwszej instancji organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji zebrał obszerny materiał dowodowy, mając na względzie art. 7 K.p.a. Jakkolwiek Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wprost nie odwołał się do poszczególnych dowodów, które były rozważane, czym naruszył art. 107 § 3 K.p.a. przez niepełne sformowanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, tym niemniej nie miało to istotnego wpływu na wynik sprawy, a w szczególności na prawidłową ocenę Prezesa ZUS przesłanek wskazanych w art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 53). Organ w sposób wyraźny, po analizie okoliczności wynikających z akt wskazał, że skarżący na przestrzeni 57 lat życia udokumentował jedynie 5 lat, 2 miesiące i 5 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy przesuniętym o okres pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentował jedynie 6 miesięcy i 22 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe ograniczono do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W latach 1993-1994, 1997-1999, 2000-2009, 2009-2012, 2014-2019, 2019-2020 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, jakkolwiek skarżący podnosił, że od momentu, gdy uległ wypadkowi w 2012 r. ma problemy zdrowotne, nie może znaleźć zatrudnienia, tym niemniej prawidłowa jest ocena organu, że lekarz orzecznik ZUS uznał orzeczeniem z 20 lutego 2020 r., że skarżący jest osobą częściowo niezdolną do pracy, a ponadto w okresach poprzedzających wystąpienie częściowej niezdolności do pracy, czyli w okresach: 1993-1994, 1997-1999, 2000-2009, 2009-2012 u skarżącego występowały przerwy w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Skarżący nie powołuje się ponadto, że w tym okresie wydano wobec niego orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, który wskazałby na całkowitą niezdolność do pracy. Skarżący nie podaje także, jakie szczególne i niezależne od niego okoliczności miały miejsce w ww. latach. Nie można też przyjąć, że wówczas skarżący był w wieku, który mógłby być przez pracodawców uznany za nieatrakcyjny. Nie sposób więc przyjąć, że błędna jest ocena Prezesa ZUS, że w odniesieniu do skarżącego w ww. okresach wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia.

Tym samym zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżący nie zdołał podważyć stanowiska Prezesa ZUS co do braku należytej oceny przesłanek z art. 83 ust. 1 ww. ustawy, w tym braku wystąpienia "szczególnych okoliczności". Skoro bowiem w ww. okresach 1993-1994, 1997-1999, 2000-2009, 2009-2012 nie było przeszkód w podjęciu przez skarżącego zatrudnienia i objęcia go ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych, jak również w późniejszych okresach, już po wypadku w 2012 r. wobec skarżącego nie orzeczono trwalej niezdolności do pracy, Sąd, kontrolując legalność decyzji Prezesa ZUS, nie znalazł podstaw do jej podważenia.

Nadto Sąd pierwszej instancji zauważył, że w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ważne są powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ustawowych. Prezes ZUS uczynił zadość ww. wymogom, co potwierdza uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. Organ nie jest przy tym władny do kwestionowania orzeczeń lekarza orzecznika ZUS co do stanu zdrowia i występującej u skarżącego częściowej niezdolności do pracy, ale pozostaje związany ww. orzeczeniem i nie może uwzględnić okoliczności, które ewentualnie mogą zaistnieć już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Nie sposób tym samym zakwestionować stanowiska Prezesa ZUS, że skarżący nie spełnia warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku - całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Ocena ta jest prawidłowa, spójna i logiczna, a ponadto mieści się w dyspozycji art. 80 K.p.a.

Ponadto Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ wydając zaskarżoną decyzję, opiera się na materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy, a z niego wynika, że pierwsze udowodnione objęcie ubezpieczeniem społecznym skarżącego nastąpiło 18 grudnia 1990 r. – kiedy miał on 27 lat. Tym samym, skoro skarżący ani w toku postępowania administracyjnego ani do skargi nie załączył dowodów potwierdzających, że pierwszą pracę podjął w 1982 r. w [...], później w [...], w której pracował także po wojsku i po ślubie, niemożliwe było uwzględnienie przez Sąd ww. okoliczności. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i znajdujących się w nich dokumentów, a potwierdzają ono stanowisko Prezesa ZUS wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prezes ZUS poddał ocenie również sytuację materialną skarżącego, mając na względzie ustalenia, które wynikają z akt administracyjnych. Trafnie też wskazał, że sytuacja ta nie stanowiła jedynego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W ocenie Sądu pierwszej instancji w toku postępowania nie doszło do naruszenia fundamentalnych zasad określonych w przepisach art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Sąd wyjaśnił ponadto, że nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych, co oznacza, że nie może zastępować ani wyręczać organów administracji publicznej w realizacji powierzonych im zadań w tym zakresie. Tym samym Sąd nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w postaci przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd nie kwestionował przy tym trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:

– prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm. - zwaną dalej: ustawą FUS) poprzez nietrafne przyjęcie, że przepis ten dopuszcza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku w stosunku do osoby, która utraciła całkowitą zdolność do pracy podczas, gdy przepis zawiera alternatywę łączną, o czym przesądza łącznik "lub" i o tym czy przesądza nie tylko utrata całkowitej zdolności do pracy oraz wiek ale także obie te okoliczności oceniane łącznie.

– przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi:

1) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 8 i 11 K.p.a., wobec niedostrzeżenia przez Sąd, że zaskarżona decyzja była trzecią decyzją organu odwoławczego poprzedzoną wcześniejszymi dwoma - takimi samymi co do treści i ustaleń faktycznych - decyzjami - jednakże kasacyjnymi. Zmienność poglądów prawnych tego samego organu, przy takim samym stanie faktycznym i prawnym, która nie znalazła uzasadnienia w dodatkowych ustaleniach dowodowych, jest nie do zaakceptowania w państwie prawa i narusza zasadę zaufania oraz przekonywania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym Sąd winien był, sprawując kontrolę legalności, zastosować środek określony w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.,

2) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 80 K.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego. Z uzasadnienia wynika, że Sąd bezkrytycznie uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest pełny, pomimo że pochodził on wyłącznie od organu administracji,

3) art. 3 § 1 i art 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 81 § 1 K.p.a. w zw. z art. 101 K.p.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie sprawdził, czy skarżący miał zapewniony czynny udział w postępowaniu oraz czy organ wezwał skarżącego do wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie zwłaszcza, w zakresie dotyczącym jego aktualnego stanu zdrowia co ma niewątpliwie wpływ na ustalenie jego zdolności do podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym szczególnie w kontekście pism kierowanych przez skarżącego, w którym jest mowa o pogorszeniu się jego stanu zdrowia,

4) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 81 § 1 K.p.a. w zw. z art. 101 K.p.a, polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie sprawdził, czy skarżący miał zapewniony czynny udział w postępowaniu oraz czy organ wezwał skarżącego do wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie zwłaszcza, co do dokumentów określających okresy składkowe. Z informacji przekazanych przez skarżącego wynika, że posiada on dokumenty, które świadczą o tym, że inne są okresy składkowe tj. okresy świadczenia przez niego pracy, aniżeli te określone przez organ,

5) art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie dokumentacji medycznej złożonej przez skarżącego (do uzyskania prawa pomocy) z których to dokumentów jasno wynika, że stan zdrowia skarżącego jest inny (pogorszył się) niż to co przyjął Sąd pierwszej instancji za organami administracji.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów zastępstwa procesowego z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone ani w całości ani w części. Nadto skarżący na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. wniósł o przeprowadzenie dowodu z aktualnej dokumentacji lekarskiej złożonej przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na potrzeby uzyskania przez niego prawa pomocy i przyznania mu pełnomocnika z urzędu, które to dokumenty nie były przedmiotem dowodu w postępowaniu administracyjnym.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ, wnosząc o jej oddalenie w całości i oświadczając, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) i nie dostrzegając przy tym przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tego artykułu, jako niezasadny należało ocenić zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 8 i 11 K.p.a. (zarzut 1 – naruszenia przepisów postępowania). Skarżący nie wskazał konkretnie, jakie wcześniejsze decyzje ma na myśli i jakie sformułowano w nich poglądy, zaś w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek, innych decyzji – poza zaskarżoną – o odmowie przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Nadto, zaskarżona decyzja z 19 listopada 2020 r. została wydana na skutek rozpatrzenia wniosku skarżącego z 13 października 2020 r. Zaledwie miesięczny termin pomiędzy złożeniem wniosku a jego rozpoznaniem, poddaje w wątpliwość, aby w istocie w niniejszej sprawie zostały wydane jeszcze inne, dwie decyzje.

Nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 80 K.p.a. (zarzut 2). Przede wszystkim nie można zakwestionować zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego tylko dlatego, że pochodził on wyłącznie od organu. Skarżący, wskazując na możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, nie odnosi go natomiast do żadnego konkretnego dokumentu, a jedynie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje na złożoną przez siebie dokumentację medyczną w ramach wniosku o udzielenie pomocy prawnej, świadczącej – jego ocenie – że stan zdrowia skarżącego od czasu, kiedy po raz ostatni stawał na Komisji Lekarskiej Orzecznika ZUS z 20 lutego 2020 r. uległ pogorszeniu. I chociaż w aktach dotyczących rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, to jednak w piśmie z 3 września 2021 r. istotnie skarżący wskazał, że posiada orzeczenie lekarskie z 25 marca 2021 r. i "jest niezdolny do 31.03.2024 r.". Istnienie tego orzeczenia pozostawało natomiast bez wpływy na wynik sprawy. Zostało ono wydane po wydaniu zaskarżonej decyzji, a zatem nie wpływa na legalność kontrolowanego w sprawie rozstrzygnięcia, a jedynie mogło być przedmiotem kolejnego wniosku wszczynającego postępowanie. Tym samym, jak słusznie wskazywał Sąd pierwszej instancji, skoro Prezes ZUS pozostawał związany ustaleniami lekarza orzecznika ZUS, to wobec skarżącego nie zaistniał warunek przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a więc orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Z tej też przyczyny niezasadny okazał się być zarzut naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a., jak i wniosek dowodowy złożony w tym trybie, bowiem dotyczył okoliczności faktycznych, które mogły zaistnieć po wydaniu kontrolowanej w sprawie decyzji.

Niezasadne okazały się także zarzuty naruszenia art. 3 § 1 i art 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 81 § 1 K.p.a. w zw. z art. 101 K.p.a. (zarzut 3 i 4). I chociaż rację ma strona skarżąca, że organ przed wydaniem decyzji nie zapewnił mu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, to jednak uchybienie to pozostawało bez wpływu na wynik sprawy, bowiem skarżący realizował to prawo w postępowaniu sądowym, mając zapewnioną możliwość obrony swoich praw. Nie został tym samym wykazany związek pomiędzy uchybieniem art. 81 K.p.a. a wynikiem postępowania, co jest warunkiem uwzględnienia zarzutu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). Nie sposób również dopatrzeć się naruszenia w sprawie przez organy przepisu art. 101 K.p.a., który mimo że składa się z trzech jednostek redakcyjnych – paragrafów, to przede wszystkim odnosi się do formy zawieszenia postępowania, która nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Również sprawa posiadania rzekomych dokumentów, które świadczą o tym, że są jeszcze inne, nieuwzględnione przez organ okresy składkowe pozostaje wyłącznie w strefie twierdzeń strony skarżącej i nie została poparta żadnymi obiektywnymi dowodami. Wskazywał na to również Sąd pierwszej instancji, podkreślając, że skarżący ani w toku postępowania administracyjnego, ani postępowania sądowego nie wykazał (nie załączył stosowanych dokumentów), że pierwszą pracę podjął w 1982 r. Okoliczność ta nie została również wykazana w toku postępowania kasacyjnego.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego, zauważyć należy, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku był brak orzeczenia lekarskiego stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy, ale także wykazanie, że ubezpieczony, którego działalność stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do uzyskania świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie, na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Świadczenie w drodze wyjątku, o którym mowa w omawianym przepisie prawa, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy i nie może być oderwane od wysokości składek opłacanych przez ubezpieczonego. Jest to świadczenie, które może być przyznane w przypadku, gdy niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych było skutkiem szczególnych okoliczności. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku należy natomiast brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości.

Tym samym argumentacja skargi kasacyjnej odwołująca się na gruncie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do wieku skarżącego jest niezasadna, przesłanka "całkowitej niezdolności do pracy" nie była jedyną podstawą wydania decyzji odmownej. Poza tym kryterium wieku skarżącego nie było badane przez organ z uwagi na to, że wnioskowane przez skarżącego świadczenie w drodze wyjątku oparte zostało o stan zdrowia skarżącego, a nie jego wiek, który – co również wskazywał organ – w momencie złożenia wniosku wynosił 57 lat. Z tego też względu rozpoznawany zarzut naruszenia art. 83 ww. ustawy podlegał oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.