Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 321/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Osoby niepełnosprawne
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 47 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2023 poz 100
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t. j.)
article: art. 67b i art. 67d § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
article: 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2, art. 69
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Dnia 5 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak Asesor WSA Tomasz Furmanek Protokolant Asystent sędziego Daria Przybylska-Cieplucha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 17 stycznia 2023 r. nr SKO.4131.2.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu niewydatkowanej kwoty dofinansowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat E. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej: SKO, organ odwoławczy lub organ II instancji) decyzją z dnia 17 stycznia 2023 r., nr SKO.4131.2.2023, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.; dalej: k.p.a.), art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), art. 47f ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 100; dalej: u.r.z.s.n.), oraz art. 67b i art. 67d § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 z późn. zm.; dalej: o.p.), po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej: wnioskodawczyni lub skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi (dalej: organ I instancji) z dnia 24 października 2022 r., nr GW.643.112/15/24.1757.2022.AG.M o odmowie umorzenia należności z tytułu zwrotu niewydatkowanej kwoty dofinansowania oraz nieuwzględnionej w rozliczeniu kwoty dofinansowania przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej osobie niepełnosprawnej ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: PFRON) wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych w łącznej wysokości 32.632,75 zł wg stanu na dzień 24.10.2022 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

W dniu 19 czerwca 2015 r. pomiędzy skarżącą a Prezydentem Miasta Łodzi, reprezentowanym przez Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy, została zawarta umowa nr UmDzGosOg/112/15/24 o przyznanie jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej osobie niepełnosprawnej, ze środków PFRON, w zakresie sprzedaży hurtowej odzieży i obuwia, w wysokości 35.000,00 zł. Zgodnie ze specyfikacją wydatków z dnia 8 czerwca 2015 r. środki z dotacji miały zostać przeznaczone na zakup komputera, drukarki, biurka, krzesła, regałów, wieszaków metalowych, manekinów i półmanekinów, towaru do sprzedaży i samochodu ciężarowego. Wypłata środków nastąpiła w dniu 29 czerwca 2015 r.

Skarżąca rozpoczęła działalność w dniu 18 lipca 2015 r.

Od dnia 19 czerwca 2015 r. Powiatowy Urząd Pracy w Łodzi prowadził weryfikację prawidłowości rozliczenia dotacji przez skarżącą i w piśmie do strony z dnia 9 grudnia 2019 r. uznał, że wnioskodawczyni nie wywiązała się ze wszystkich warunków wynikających z umowy z dnia 19 czerwca 2015 r.

W dniu 3 stycznia 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności do zwrotu z tytułu otrzymanych od PFRON środków przekazanych na podjęcie działalności gospodarczej przez osobę niepełnosprawną, motywując go trudną sytuacją materialną oraz zdrowotną. W treści wniosku wskazała, że kwota przeznaczona na zakup samochodu nie została przez urząd uznana choć został on faktycznie przez nią nabyty. Podniosła również, iż nie sprzeniewierzyła pozostałych pieniędzy, a działalność prowadzi do chwili obecnej i nie chce zostać bez środków do życia. Dalej dodała, że jej obecna sytuacja materialna, chociaż wcześniej niełatwa, w chwili obecnej pogorszyła się znacznie ponieważ zmniejszono jej stopień niepełnosprawności i jej renta wynosi teraz 717,75 zł netto. W takiej sytuacji, prowadząc w dalszym ciągu działalność gospodarczą musiałaby płacić składkę na ubezpieczenie zdrowotne, z którego do tej pory była zwolniona. Następnie wskazała, że jej dochód z działalności wynosi około 400 zł miesięcznie, co powoduje, że dalsze jej prowadzenie jest praktycznie niemożliwe. Podkreśliła, że konieczność spłaty tak ogromnej kwoty postawi ją w sytuacji bez wyjścia. Dodała, że postępowanie w przedmiocie zwrotu części środków z dotacji powoduje tak ogromny stres, że przyczynia się do pogorszenie jej stanu zdrowia. Do wniosku strona załączyła decyzję o ponownym ustaleniu renty z ZUS (k. 250), zaświadczenie lekarskie z dnia 16 grudnia 2019 r., z którego wynika, że systematycznie leczy się od 1993 r. i wymaga dalszego leczenia. W uzupełnieniu wniosku strona załączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 8 listopada 2019 r. o trwałej częściowej niezdolności do pracy (k.266) oraz oświadczenia majątkowe (k. 270-272, 267).

Decyzją z dnia 25 czerwca 2020 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił wnioskodawczyni umorzenia niewydatkowanej i nieuwzględnionej w rozliczeniu kwoty dofinansowania przyznanego na podstawie umowy z dnia 19 czerwca 2015 r. wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych w łącznej wysokości 23.893,29 zł wg stanu na dzień 25 czerwca 2020 r.

W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 8 października 2020 r., nr SKO.4131.6.2020 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 14 lipca 2021 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w Łodzi II Wydział Cywilny zasądził od skarżącej na rzecz Miasta Łódź – Powiatowego Urzędu Pracy w Łodzi kwotę 17.071,98 zł z odsetkami naliczanymi jak dla zaległości podatkowych od dnia 29 czerwca 2015 r. do dnia zapłaty oraz koszty procesu. Orzeczenie to jest prawomocne od dnia 22 lipca 2021 r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 24 października 2022 r., nr GW.643.112/15/24.1757.2022.AG.M, ponownie orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu zwrotu niewydatkowanej kwoty dofinansowania oraz nieuwzględnionej w rozliczeniu kwoty dofinansowania przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej osobie niepełnosprawnej ze środków PFRON wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w łącznej wysokości 32.632,75 zł, wg stanu na dzień 24.10.2022 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, a jej jedynym źródłem utrzymania jest renta w wysokości ok. 780 zł miesięcznie. Nie posiada żadnych nieruchomości. Jest właścicielką samochodu osobowego VW Passat o wartości ok. 10.000 zł. W 2020 r. strona uzyskała łączny dochód z emerytury w wysokości 11.850.00 zł. Ojciec strony uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.200,00 zł miesięcznie, a matka nie otrzymuje żadnych dochodów. Strona zamknęła działalność gospodarczą z dniem 14 marca 2022 r. Stałe wydatki miesięczne wynoszą 1.052,00 zł: w tym: energia elektryczna - 250,00 zł, gaz - 450,00 zł, opłata za abonament telefoniczny - 25,00 zł, telewizja - 10,00 zł, wywóz śmieci - 100,00 zł, woda - około 67,00 zł. Strona jest pod opieką lekarzy specjalistów. Wymaga stałej farmakoterapii, wydaje na leki około 150,00 zł miesięcznie. Ponadto zgodnie ze złożonym orzeczeniem lekarskim jest trwale częściowo niezdolna do pracy. Po odliczeniu opłat stałych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych pozostaje kwota 928,00 zł. Wobec dłużniczki nie są prowadzone żadne egzekucje komornicze. Nie posiada żadnych zobowiązań wobec banków. Zgodnie z przedstawionymi dokumentami ojciec zobowiązanej posiada zobowiązanie za wywóz śmieci (raty po 74,00 zł - ostatnia rata w lipcu 2022 r.). Ponadto strona posiada zaległość w ZUS w wysokości 401,18 zł i nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności organ I instancji stwierdził, że strona posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczeń z ZUS, z których może dokonywać dobrowolnych wpłat na poczet zadłużenia. Na marginesie organ wskazał, że w stosunku do wnioskodawczyni zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne z wniosku Powiatowego Urzędu Pracy w Łodzi, które może okazać się skuteczne. Organ uznał, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni pozwala "z ekonomicznego punktu widzenia" na uregulowanie powstałego zadłużenia, a o istnieniu ważnego interesu dłużnika powinny decydować zobiektywizowane kryteria, a nie samo subiektywne przekonanie dłużnika, iż jego aktualna sytuacja finansowa stanowi podstawę umorzenia ciążących na nim zobowiązań.

Organ I instancji nie dopatrzył się również istnienia przesłanki interesu społecznego, która pozwoliłaby na pozytywne rozpatrzenie wniosku strony. Zauważył przy tym, że przesłanka ta powinna być analizowana m.in. pod kątem możliwości uzyskania przez dłużniczkę statusu świadczeniobiorcy pomocy społecznej. Organ wskazał także, iż miesięczne dochody wnioskodawczyni przewyższają ustalone przepisami prawa kryteria dochodowe pozwalające na minimum egzystencji, czyli 600 zł. Dalej, w związku z przekazaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, organ stwierdził, że można domniemać iż egzekucja okaże się skuteczna. Odnosząc się do przesłanek ustawowych określonych w art. 49 ust. 5b u.r.z.s.n., odsyłającym w swej treści do art. 67d o.p. organ uznał, że żadna z wymienionych w art. 67d § 1 pkt 2 i 3 okoliczności nie wystąpiła. Jednocześnie organ wskazał, że oczywistym jest fakt, że w postępowaniu egzekucyjnym kwota odzyskanej należności przewyższy wydatki egzekucyjne, i stwierdził, że strona posiada środki na spłatę zadłużenia. W konkluzji organ I instancji uznał, że w rozpatrywanej sprawie pierwszeństwo należy dać interesowi społecznemu i publicznemu, nieprzemawiającemu za zastosowaniem instytucji umorzenia.

Od decyzji organu pierwszej instancji wnioskodawczyni złożyła odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

1. art. 49f u.r.z.s.n. poprzez odmowę umorzenia należności z tytułu nieuwzględnionej w rozliczeniu kwoty otrzymanego dofinansowania w sytuacji, gdy zaistniały przesłanki wskazane w treści ww. przepisu (w tym przede wszystkim ważny interes dłużnika), przemawiające za umorzeniem tychże należności;

2. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. poprzez:

a) niedostateczne rozpatrzenie całego materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie, które doprowadziło do niezasadnego wydania rozstrzygnięcia z pominięciem słusznego interesu strony w postaci odmowy umorzenia części należności z tytułu dotacji pomimo mojej ciężkiej sytuacji materialnej, która nie pozwala na zwrot (nawet w ratach) kwoty w aktualnej wysokości 32.632,75 zł;

b) niezasadne stwierdzenie, że skoro strona otrzymuje rentę w wysokości ok. 900 zł, to ma możliwość ratalnej spłaty ww. zobowiązania, w sytuacji gdy jest to kwota niewystarczająca nawet na pokrywanie bieżących, wyłącznie niezbędnych potrzeb, które ograniczone są do minimum, w związku z czym w dalszym ciągu zamieszkuje razem z rodzicami, którzy - pomimo również swojej trudnej sytuacji materialnej - udzielają stronie wsparcia finansowego, a koszty utrzymania strona wraz z rodzicami ponosi wspólnie;

c) niedostateczne uwzględnienie stanu zdrowia strony, który powoduje, że jest trwale częściowo niezdolna do pracy, co również wpływa na niezawiniony przeze nią brak możliwości spłaty ww. kwoty (nawet ratalnej);

d) odstępstwo od zasady swobodnej oceny dowodów (która w niniejszej sprawie przybrała formę oceny dowolnej) i całkowite pominięcie okoliczności, iż nieuwzględniona w rozliczeniu dofinansowania kwota przeznaczona miała być na zakup samochodu, który w rzeczywistości został przeze stronę zakupiony, na dowód czego przedstawiono w Urzędzie Pracy stosowną fakturę, czego jednakże organ nie uwzględnił, co skutkowało wydaniem krzywdzącej dla strony decyzji.

Podnosząc wskazane zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległej kwoty dotacji do zwrotu w całości, ewentualnie jej ograniczenie do najniższej możliwej kwoty i rozłożenie jej na raty w wysokości 50 zł miesięcznie.

Organ odwoławczy decyzją z dnia 17 stycznia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ ten na wstępie przytoczył treść przepisów art. 49f ust. 1, 3 i 4 u.r.z.s.n. oraz art. 67b i 67d § 1 i 2 o.p. i wskazał, że zgodnie z umową nr UmDzGosOg/112/15/24 z dnia 19 czerwca 2015 r. wnioskodawczyni, jako osobie niepełnosprawnej, przyznano jednorazowo ze środków PFRON kwotę 35.000,00 zł na podjęcie działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni powinna była wydatkować i rozliczyć otrzymane dofinansowanie do dnia 18 września 2015 r. Z uwagi na niedotrzymanie warunków umowy sprawa została skierowana na drogę sądową i Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi wyrokiem z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt II C 1003/20 zasądził od wnioskodawczyni na rzecz Miasta Łódź – Powiatowego Urzędu Pracy kwotę 17.071,98 zł z odsetkami jak od zaległości podatkowych oraz koszty sądowe w wysokości 4.600 zł

Organ odwoławczy na str. 4-13 zaskarżonej decyzji dokładnie opisał przebieg postępowania w przedmiocie rozliczenia umowy o dofinansowanie przez stronę, jak i po złożeniu przez nią wniosku o umorzenie należności.

Podsumowując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy SKO potwierdziło ustaloną w postępowaniu pierwszoinstancyjnym sytuację rodzinną, majątkową i zarobkową wnioskodawczyni (str. 14 decyzji Kolegium) powielając wnioski wynikające z decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia 24 października 2022 r.

Odnosząc się do przesłanek określonych w art. 49f ust. 1 pkt 1 u.r.z.s.n. organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodu z tytułu renty, z którego może dokonywać dobrowolnych wpłat na poczet zadłużenia. Ponadto jej stan zdrowia uległ polepszeniu bowiem jak sama oświadczyła w dniu 18 grudnia 2019 r. (w uzasadnieniu do wniosku o umorzenie) cyt: "od listopada br. zmniejszono mi stopień niepełnosprawności i moja renta wynosi teraz 717,75 zł netto". Organ podkreślił, iż zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne w stosunku do strony z wniosku Powiatowego Urzędu Pracy w Łodzi, które może okazać się skuteczne. Następnie organ stwierdził, że aby doszło do uwzględnienia wniosku o umorzenie konieczne jest wykazanie konkretnych okoliczności, które spowodowały przejściowy i niezawiniony przez dłużniczkę brak zdolności płatniczej uniemożliwiający wywiązywanie się z zaciągniętych zobowiązań, a sytuacja finansowa wnioskodawczyni pozwala z ekonomicznego punktu widzenia na uregulowanie powstałego zadłużenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze poparło stanowisko Prezydenta Miasta Łodzi, że dla zaistnienia ważnego interesu dłużnika nie wystarczy wykazanie skomplikowanej sytuacji finansowo-osobistej, ale musi mieć ona charakter wyjątkowy, różniący się od sytuacji innych dłużników.

Odnosząc się do interesu społecznego w umorzeniu należności organ odwoławczy przytoczył w tym zakresie rozważania organu I instancji i dodał, że oceniając zgromadzony materiał dowodowy nie dopatrzył się nadzwyczajnych okoliczności, czy też zdarzeń losowych niepozwalających stronie na spłatę zadłużenia.

Końcowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi stanęło na stanowisku, że organ I instancji rozpatrzył sprawę rzetelnie, szczegółowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcie uwzględnił sytuację dochodową, rodzinną i bytową wnioskodawczyni, uwzględniając kolizję pomiędzy ważnym interesem dłużnika, interesem publicznym, względami gospodarczymi lub społecznymi, lub innymi przyczynami zasługującymi na uwzględnienie, w szczególności w razie całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 49 ust. 5b, i z tych powodów utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W skardze na tę decyzję strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7 k.p.a., 8 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. poprzez nieuzasadnione uznanie przez organ, że strona nie wydatkowała otrzymanej z Urzędu Pracy kwoty w wysokości 17.071,98 zł, która miała być przeznaczona na zakup samochodu niezbędnego do prowadzonej działalności gospodarczej, w sytuacji, gdy samochód ten został kupiony i na tę okoliczność strona przedstawiła stosowne potwierdzenie (m.in. fakturę).

Zdaniem skarżącej organ nie ocenił kompleksowo stanu faktycznego sprawy i pominął jej bardzo trudną sytuację osobistą i materialną. Strona z uwagi na brak zysków zakończyła prowadzoną działalność gospodarczą, utrzymuje się z renty w kwocie 900 zł, aby ograniczyć koszty życia mieszka z rodzicami, nie otrzymuje pomocy finansowej od innych osób, a ponadto choruje – jest trwała częściowo niezdolna do pracy.

W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i nieobciążanie jej kosztami postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że podtrzymuje argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Jako podstawę rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał m.in. art. 49f ust. 1 u.r.z.s.n., w myśl którego na wniosek dłużnika lub strony umowy, której przedmiot obejmuje dokonanie wydatków ze środków Funduszu, organy i podmioty powołane do zawierania takich umów mogą:

1) umorzyć w części lub w całości należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, w drodze decyzji, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, lub

2) rozłożyć na raty spłatę tych należności lub odroczyć termin ich płatności, w drodze umowy

- w przypadku uzasadnionym ważnym interesem dłużnika, interesem publicznym, względami gospodarczymi lub społecznymi, lub innymi przyczynami zasługującymi na uwzględnienie, w szczególności w razie całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 49 ust. 5b.

Treść przytoczonej regulacji wskazuje, że zostały w niej przewidziane przesłanki, ziszczenie się których umożliwia organowi przyznanie w drodze decyzji ulgi w spłacie należności. Są nimi "ważny interes dłużnika", "interes publiczny", "względy gospodarcze lub społeczne" oraz "inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie, w szczególności w razie całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 49 ust. 5b". Z kolei w myśl art. 49 ust. 5b u.r.z.s.n. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 5a, zachodzi w przypadkach określonych w art. 67d Ordynacji podatkowej.

Zgodnie z art. 67d § 1 o.p. są to następujące sytuacje:

1) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne;

2) kwota zaległości podatkowej nie przekracza pięciokrotnej wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

3) kwota zaległości podatkowej nie została zaspokojona w zakończonym lub umorzonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym albo sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości;

4) podatnik zmarł (...).

Należy w tym miejscu zauważyć, że na organie spoczywa obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a., poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze treść powołanych wyżej art. 49f ust. 1 u.r.z.s.n. i art. 67d § 1 o.p. ustawy po pierwsze należy zauważyć, że organ II instancji rozpatrując sprawę i orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie umorzenia należności nie dokonał pełnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w części ta ocena okazała się nieprawidłowa.

W zakresie przesłanki ważnego interesu dłużnika organ II instancji w sposób całkowicie nieracjonalny i wbrew doświadczeniu życiowemu, dysponując pokaźnym materiałem dowodowym zgromadzonym na przestrzeni kilku lat wywiódł wniosek, że wobec posiadania przez skarżącą stałego źródła dochodu w postaci renty wynoszącej niewiele ponad 700 zł jest ona w stanie jednocześnie utrzymać się i dokonywać dobrowolnych wpłat na poczet zaległości, która wynosi ponad 30.000 zł, a co więcej jej stan zdrowia się polepszył. W tym kontekście należy najpierw zauważyć, że skarżąca wielokrotnie wnosiła o umorzenie zaległości i na wezwanie organu I instancji, pomimo złego stanu zdrowia, wielokrotnie składała liczne dokumenty potwierdzające jej trudną sytuację majątkową, rodzinną. Wynika z nich, że niezmiennie od wielu lat zamieszkuje z rodzicami, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Tylko jedno ze wspólnie zamieszkujących rodziców otrzymuje dochody w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Doliczając do tego dochód skarżącej z renty (780 zł) i pomniejszając tę kwotę o wysokość stałych wydatków, na zaspokojenie podstawowych potrzeb 3-osobowej rodziny pozostaje kwota 928 zł – czyli 309,33 zł na osobę. Już samo powyższe wyliczenie nie przystaje do wniosku organu, odnośnie możliwości realnej spłaty tak wysokiego zadłużenia przez skarżącą. Po wtóre organ odwoławczy zdaje się nie dostrzegać, że pomimo zacytowanej przez niego treści pisma skarżącej, nie mógł on wywieść, że stan zdrowia strony się poprawił. Wszakże sama skarżąca co najmniej kilkukrotnie wskazywała, że wobec długotrwale prowadzonego postępowania i licznych wezwań do składania kolejnych dokumentów mających świadczyć o jej złej sytuacji osobistej, jej kondycja uległa jedynie pogorszeniu. Potwierdzeniem tego jest kolejny pobyt strony w szpitalu na oddziale psychiatrycznym, na co w trakcie postępowania przed organem drugiej instancji zaświadczenie przedstawił ojciec skarżącej M. K. (k.539-538). Nie sposób też nie dostrzec kontekstu sytuacji osobistej strony, tj. tego skarżąca od 1992 roku ma zdiagnozowaną schizofrenię paranoidalną i regularnie z tego powodu się leczy. Z tegoż też powodu orzeczono wobec niej, że jest osobą trwale częściowo niezdolną do pracy, a to, jak również charakter schorzenia, ma z kolei bezpośrednie przełożenie na jej możliwości zarobkowe. Co istotne, poza rozważaniami organu odwoławczego pozostała możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, a przecież nie jest już osobą młodą, poważnie choruje na jaskrę obu oczu – jest po operacji jednego oka, ma jedynie podstawowe wykształcenie i nie dysponuje żadnym majątkiem. W związku z tym zasadne jest dogłębne rozważenie czy skarżąca ma w ogóle realnie możliwości spłaty zadłużenia w rozsądnym czasie, odnosząc się w szczególności do jej deklaracji, że może spłacać po 50 zł miesięcznie.

Z kolei w zakresie przesłanki interesu publicznego Sąd stwierdza, że organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do faktu, że skarżąca już korzysta z pomocy społecznej, gdyż przyznano jej świadczenia pieniężne na zakup posiłku lub żywności co niewątpliwie świadczy o jej ubóstwie. Wobec powyższych okoliczności tym bardziej dziwi wniosek wysnuty przez organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji, że można domniemać, że egzekucja z majątku strony okaże się skuteczna (k. 16 decyzji). W tym kontekście należy wskazać, że na wniosek złożony przez pełnomocnika skarżącej z urzędu, na rozprawie w dniu 5 lipca 2023 r., Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził dowód z dokumentów w postaci postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 11 maja 2023 r. oraz 5 kart informacyjnych leczenia szpitalnego skarżącej z 30 września 2022 r., 11 sierpnia 2021 r., 5 lutego 2020 r., 11 kwietnia 2018 r. i 15 grudnia 2014 r. Dokumenty te potwierdzają po pierwsze, że strona nie dysponuje jakimikolwiek składnikami majątku, z których byłaby możliwa skuteczna egzekucja, a kwota otrzymywanego świadczenia rentowego jest wolna od potrąceń, wobec czego postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego zostało umorzone. Po drugie dokumentacja medyczna potwierdza argumentację wywiedzioną przez stronę, że nie jest i nie będzie w stanie spłacić kwoty objętej decyzją. Postanowienie komornika sądowego świadczy również o spełnieniu przesłanki umorzenia należności z art. 67d § 1 pkt 1 o.p.

W tym kontekście Sąd zwraca uwagę na treść art. 69 Konstytucji RP, zgodnie z którym osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.

Zatem w przypadku skarżącej ewentualne umorzenie zaległych należności mogłoby stanowić formę pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, a w konsekwencji realizację uprawnienia osoby niepełnosprawnej przewidzianego w art. 69 Konstytucji RP.

Ponadto Sąd podkreśla, że działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Decyzja o charakterze uznaniowym, tak jak w niniejszej sprawie, musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron – interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1632/12; z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym, o ile ten ostatni można uznać za słuszny interes. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać nie tylko, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, ale także, że jest on na tyle ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, opubl. OSNCP 1994/9/181).

Co więcej, z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w sytuacji, w której spłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy Państwa nie będąc zgodna z interesem tego obywatela nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 opubl. LEX nr 321267).

Wobec tych rozważań przed wydaniem rozstrzygnięcia organ odwoławczy powinien był poddać racjonalnej analizie, a następnie uzasadnić, czy w interesie publicznym właściwe jest spowodowanie u skarżącej takiej sytuacji, że po wydaniu decyzji w przedmiocie umorzenia zakres udzielanej jej przez państwo pomocy zwiększy się w stosunku do tej, z której korzystała dotychczas, biorąc pod uwagę zarówno jej sytuację majątkową jak i zdrowotną.

Reasumując, mając na uwadze treść powołanych wyżej art. 49f ust. 1 u.r.z.s.n. i art. 67d § 1 o.p. ustawy należy zauważyć, że organ II instancji rozpatrując sprawę i orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie umorzenia należności w pierwszej kolejności winien wykazać brak istnienia wymienionych w tych przepisie przesłanek i racjonalnie to uzasadnić. Uwzględniając powyższe, odnosząc to do przedmiotu niniejszego postępowania Sąd stwierdził, że organ odwoławczy nie dokonał ustaleń faktycznych, które dawałyby podstawę do przyjęcia twierdzeń, z powołaniem na które wydano zaskarżone orzeczenie.

Wprawdzie art. 49f ust. 1 u.r.z.s.n. nie obliguje, lecz daje organowi możliwości umorzenia należności (w przypadku wystąpienia przesłanek, o których tam mowa ), nie zwalania to jednak organu z obowiązku wyczerpującego uzasadnienia swojego stanowiska w sprawie – wręcz odwrotnie organ winien to uczynić tak, by nie można było mu zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, co w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, miało miejsce.

Jednocześnie podkreślić w tym miejscu należy, że decyzja o decyzja w przedmiocie umorzenia opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Podkreśla się zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, lecz nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność a sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

W świetle powyższych rozważań zasadny okazał się podniesiony zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy nie rozpatrzył bowiem w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, pozostawiając poza rozważaniami pozostałe, określone w art. 49f ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej przesłanki umorzenia należności takie jak: względy gospodarcze lub społeczne, lub inne przyczyny zasługującymi na uwzględnienie, a w konsekwencji nie skontrolował, czy decyzja organu pierwszej instancji, wydana w ramach uznania administracyjnego, jest prawidłowa. Z tych też względów uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie zawierając wskazanych powyżej rozważań narusza także treść art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu organ dopuścił się również naruszenia art. 80 k.p.a., bowiem pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, dotyczące jej pogarszającego się stanu zdrowia i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe, takie jak zaświadczenie o kolejnej hospitalizacji strony związane z orzeczoną niepełnosprawnością. Pomija również potwierdzone stosowną dokumentacją problemy ze wzrokiem (jaskra), mogące mieć realny wpływ na możliwości zarobkowe strony i wbrew zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego uznał, że strona jest w stanie ze swojego świadczenia rentowego dokonywać spłat należności, podczas gdy korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w formie dopłat na wyżywienie (zob. tezę pierwszą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 1994 r., sygn. akt III SA 491/93).

Organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę dokona kompletnej kontroli decyzji organu pierwszej instancji, rozważy, czy w przypadku skarżącej zachodzi uzasadniony interes publiczny, względy gospodarcze lub społeczne, lub inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie, które przemawiałyby za pozytywnym rozpatrzeniem jej wniosku, w tym biorąc pod uwagę, że postanowieniem z dnia 11 maja 2023 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi umorzył postępowanie egzekucyjne z wniosku Miasta Łódź-Powiatowego Urzędu Pracy w Łodzi wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, jak również biorąc pod uwagę, że strona korzysta z przyznanego jej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Łodzi świadczenia pieniężnego na zakup posiłków lub żywności, wielokrotnie w przeszłości była hospitalizowana i leczy się na jaskrę oraz inne schorzenia.

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu nieuzasadnionego uznania przez organ, że strona nie wydatkowała kwoty 17.071,98 zł, która miała być przeznaczona na zakup samochodu niezbędnego do prowadzenia działalności gospodarczej skład orzekający wskazuje, że przedmiotem kontroli Sądu nie jest prawidłowość wydatkowania przekazanej przez urząd dotacji, lecz prawidłowość postępowania organów w przedmiocie wniosku strony o umorzenie ww. należności. Wobec tego zarzut skarżącej w tym zakresie był niezasadny.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259), uchylił zaskarżoną decyzję.

Z uwagi na fakt, że skarżącej przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym, nie poniosła ona żadnych kosztów sądowych. Nie było zatem podstaw, aby zasadzić od organu na jej rzecz zwrot kosztów postępowania. O kosztach pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

db