Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1210/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6302 Kontyngenty taryfowe, pozwolenia, cła  antydumpingowe i inne ograniczenia w obrocie towarowym z zagranicą
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tym zakresie przekazano sprawę do ponownego rozpoznania WSA, w pozostałym zakresie oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 18 par. 1 pkt 6a, art. 176 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 194 poz 6 art. 1 ust. 1 i 3
law: Rozporządzenie Wykonawcze Rady (UE) NR 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. rozszerzające ostateczne cło antydumpingowe nałożone  rozporządzeniem (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na  przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji*

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Spółki z o.o. [...] w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 maja 2024 r. sygn. akt III SA/Gd 838/22 w sprawie ze skargi M. Spółki z o.o. [...] w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 października 2022 r. nr 2201-IOC.4306.2.2022.EP w przedmiocie unieważnienia decyzji w przedmiocie cła antydumpingowego 1. uchyla zaskarżony wyrok w zakresie dotyczącym zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2021 r., nr 2201-IOC.4306.1.2021.MK w zakresie odmowy unieważnienia decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 27 września 2013 r., nr 320000-IPCW-6700-117/13/WH; 320000-IPCW-9002-434/13/WH i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku ; 2. oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. NSA/wyr.1 – wyrok


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: Sąd pierwszej instancji, WSA w Gdańsku) wyrokiem z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 838/22 oddalił skargę M. Sp. z o.o. P . Ś. z siedzibą w C. (dalej: skarżąca spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 października 2022 r. nr 2201-IOC.4306.2.2022.EP w przedmiocie unieważnienia decyzji wydanych w sprawach dotyczących określenia należności celnych z tytułu cła antydumpingowego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Decyzjami z lat 2012-2013 Dyrektor Izby Celnej w Gdyni (ówcześnie odwoławczy organ celny) utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni, wydane m. in. na podstawie rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji (Dz. Urz. UE L 194/6 z 26 lipca 2011 r., dalej: rozporządzenie nr 723/2011). W decyzjach tych organ celny pierwszej instancji określił między innymi stawkę rozszerzonego ostatecznego cła antydumpingowego (A30) w wysokości 85% z kodem dodatkowym TARIC B999 oraz niezaksięgowaną kwotę ostatecznego cła antydumpingowego, podlegającego retrospektywnemu zaksięgowaniu dla towarów objętych procedurą dopuszczenia do obrotu na podstawie zgłoszeń celnych dokonanych przez skarżącą spółkę. Decyzje powyższe stały się prawomocne.

Wyrokiem z dnia 3 lipca 2019 r. w sprawie C-644/17 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że rozporządzenie wykonawcze nr 723/2011 jest nieważne ze względu na to, że zostało przyjęte z naruszeniem art. 15 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1225/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony przed przywozem produktów po cenach dumpingowych z krajów niebędących członkami Wspólnoty Europejskiej. Trybunał Sprawiedliwości zauważył, że uwagi, będące przedmiotem postępowania głównego zostały przedstawione przez spółkę Eurobolt jako stronę zainteresowaną w ramach dochodzenia wszczętego przez Komisję na podstawie art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 1225/2009. Uwagi te miały na celu ustosunkowanie się do tymczasowych ustaleń przyjętych przez Komisję. W związku z tym powinny one być traktowane jako istotne informacje do celów art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1225/2009, co oznacza, że przepis ten został naruszony w zakresie, w jakim uwagi przedstawione przez Eurobolt nie zostały przekazane państwom członkowskim najpóźniej na 10 dni roboczych przed posiedzeniem Komitetu Doradczego.

W związku z powyższym wyrokiem TSUE strona, pismem z 7 października 2019 r., złożyła wniosek o wyeliminowanie z obrotu prawnego wszystkich 70 decyzji z lat 2012-2013 organów celnych obu instancji oraz o zwrot cła antydumpingowego wraz z odsetkami.

Decyzją z dnia 7 listopada 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: DIAS) działając jako organ pierwszej instancji odmówił przyjęcia przedmiotowego wniosku. Po rozpoznaniu odwołania DIAS, decyzją z dnia 26 lutego 2020 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 7 listopada 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawomocnym wyrokiem z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 407/20 uchylił zaskarżoną decyzję DIAS z dnia 26 lutego 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję DIAS z dnia 7 listopada 2019 r.

Wobec powyższego rozstrzygnięcia Dyrektor IAS stanął przed koniecznością rozpatrzenia przedmiotowego wniosku strony we wskazanym w wyroku zakresie.

Dyrektor IAS decyzją z 29 czerwca 2021 r., działając na podstawie: art. 23 ust. 3 i art. 29 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego Unijny Kodeks Celny (Dz. Urz. UE L 269 z 10.10.2013 z późn. zm., dalej: UKC), art. 69 ust. 1 pkt 2 lit. b i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. z 2020 r. poz. 1382, dalej: prawo celne), odmówił unieważnienia 70 decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni o określonych numerach, wydanych w latach 2012 – 2013, utrzymujących w mocy wymienione w ich sentencjach decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni z lat 2011-2013.

Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Dyrektor IAS utrzymał ją w mocy.

Skarżąca spółka wniosła skargę na powyższe rozstrzygnięcie organu odwoławczego.

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2023 r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie, wskazując w uzasadnieniu, że przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej zawisła sprawa o sygnaturze akt C-517 /22 z odwołania stron od wyroku Sądu z dnia 18 maja 2022 r. sygn. akt T-479/20. Sprawa dotyczy oceny ważności rozporządzenia Komisji (UE) 2020/611 z dnia 30 kwietnia 2020 r. nakładającego ponownie ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem Rady (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji (publ. Dz. U. UE L 2020.141.1, dalej: rozporządzenie Komisji (UE) nr 2020/611). Rozstrzygnięcie tej sprawy przez TSUE zostało uznane za mające charakter prejudycjalny w stosunku do sprawy rozpoznawanej przez WSA w Gdańsku.

Postępowanie zostało podjęte postanowieniem z dnia 26 stycznia 2024 r. wobec rozstrzygnięcia przez TSUE sprawy o sygnaturze C-517 Eurobolt i in.

W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że już po złożeniu przez stronę skarżącą wniosku inicjującego postępowanie, ale przed wydaniem zaskarżonej decyzji, weszło w życie rozporządzenie Komisji (UE) nr 2020/611. Rozporządzenie to stanowiło akt wykonania wyroku TSUE z dnia 3 lipca 2019 r. w sprawie C-644/17 Eurobolt, stwierdzającego, wyłącznie z powodów proceduralnych (formalnych) nieważność rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011.

Istota regulacji dotyczącej ceł antydumpingowych, zawartej w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 2020/611, polega na powtórzeniu unormowań zawartych w rozporządzenia wykonawczym nr 723/2011 i przyjęciu, że ostateczne cło antydumpingowe nałożone w art. 1 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 91/2009 na przywóz określonych w rozporządzeniu towarów zostaje rozszerzone na przywóz określonych towarów wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji i objętych, w okresie stosowania rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011 określonymi kodami CN. To cło rozszerzone pobierane jest od przywozu produktów wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji, zarejestrowanych zgodnie z art. 2 rozporządzenia nr 966/2010 oraz art. 13 ust. 3 i art. 14 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009.

Przepisy art. 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 2020/611 stanowią, że cła pobrane na podstawie rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011 nie podlegają zwrotowi, zaś wszelkie kwoty zwrotów dokonanych w następstwie wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-644/17 Eurobolt (EU:C:2019:555) podlegają odzyskaniu przez organy, które dokonały tych zwrotów.

Kwestia ważności rozporządzenia Komisji (UE) nr 2020/611 była przedmiotem badania przez Sąd Unii Europejskiej, który wyrokiem z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie T 479/20 oddalił skargę Eurobolt BV i innych, zaś TSUE wyrokiem z dnia 11 stycznia 2024 r. C-517/22 oddalił odwołanie od tego wyroku. TSUE w powyższym wyroku stwierdził ostatecznie zgodność z prawem unijnym rozporządzenia.

W wyroku z dnia 3 lipca 2019 r. w sprawie C-644/17 Eurobolt Trybunał stwierdził nieważność rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011 wyłącznie z uwagi na naruszenie zasady proceduralnej wyrażonej w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1225/2009. W wyroku tym Trybunał nie badał w ogóle merytorycznej treści tego rozporządzenia wykonawczego i w rezultacie nie podważył ani nie zatwierdził zawartych w nim norm (teza 56).

Podkreślono także, że w dniu przyjęcia spornego rozporządzenia nie istniało żadne orzeczenie sądu Unii stwierdzające nieważność co do istoty (merytorycznie) rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011, gdyż Trybunał stwierdził wyłącznie nieważność tego rozporządzenia wykonawczego ze względu na naruszenie procedury, które mogło zostać i zostało usunięte. TSUE wskazał zatem, że usuwając naruszenie procedury, Komisja uszanowała prawo do skutecznej ochrony sądowej wnoszących odwołanie i zapewniła, aby właściwy komitet doradczy obradował z pełnym poszanowaniem istotnych wymogów proceduralnych przewidzianych w obowiązujących przepisach (tezy 70-75).

Podobne do powyższego stanowisko zajął Trybunału Sprawiedliwości w wyroku z dnia 15 marca 2018 r. w sprawie Deichmann C-256/16.

Oceniając żądanie skarżącej zawarte w jej wniosku z 2019 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że oczywistym celem tego wniosku było wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji nakładających na skarżącą obowiązek uiszczenia cła antydumpingowego i podatku VAT i uzyskanie zwrotu uiszczonych z tego tytułu należności. Oczywistym jest, że taki skutek niosłoby za sobą unieważnienie decyzji, nakładających na importera obowiązek zapłaty cła. Za oczywiste musi być uznane także i to, że po 13 latach od dat zgłoszeń celnych, z którymi związane są decyzje, których unieważnienia domaga się strona skarżąca, w przypadku uwzględnienia jej żądania, nie byłoby już możliwości ponownego nałożenia na nią obowiązków uiszczenia cła antydumpingowego i związanego z nim podatku VAT - z powodu upływu terminu przedawnienia.

TSUE uznał jednak, że nie narusza prawa unijnego rozporządzenie wykonawcze zastępujące rozporządzenie poprzednie, dotknięte nieważnością z powodów stricte formalnych (proceduralnych), skoro kwestię przedmiotowego cła antydumpingowego uregulowano w nowym rozporządzeniu w istocie identycznie jak uczyniono to wcześniej w rozporządzeniu nr 723/2011. TSUE stwierdził także, że zgodna z prawem unijnym jest regulacja stwierdzająca, że cła pobrane na podstawie poprzednio obowiązującego rozporządzenia nie podlegają zwrotowi.

Z wyroku w sprawie C-517/22 Eurobolt BV wynika, że nałożone na podstawie rozporządzenia nr 723/2011 cła antydumpingowe były zgodne z prawem materialnym (dochodzenie antydumpingowe przeprowadzono prawidłowo) i brak było podstaw, by podważyć je od strony merytorycznej. Celem uzasadniającym nakładanie przez organy Unii Europejskiej ceł antydumpingowych jest ochrona rynku unijnego przed niszczącymi ten rynek praktykami stosowania zaniżonych cen przez przedsiębiorców spoza obszaru Unii. Skoro rozporządzenie nr 723/2011 było dotknięte jedynie wadą formalną, która jak okazało się po wznowieniu przez Komisję postępowania po wyroku w sprawie C-644/17 nie miała wpływu na jego merytoryczną treść, to w pełni uzasadniona była konsekwentna ochrona unijnego rynku poprzez "sanowanie" wcześniejszego błędu formalnego w procedurze prowadzącej do wydania rozporządzenia nr 723/2011 poprzez wydanie rozporządzenia Komisji (UE) nr 2020/611.

Sprzeczne z treścią rozporządzenia Komisji nr 2020/611 i wyroku TSUE w sprawie C-517/22 Eurobolt BV byłoby działanie polskich organów celnych umożliwiające zwrot cła zapłaconego na podstawie rozporządzenia nr 723/2011. Takim zaś działaniem byłoby unieważnienie 70 decyzji ustalających cło antydumpingowe w związku z dokonanym przez skarżącą importem elementów złącznych. W takiej sytuacji przestałby oczywiście istnieć dług celny w zakresie cła antydumpingowego wynikającego z tychże decyzji, a ponowne jego ustalenie byłoby niemożliwe z uwagi na upływ terminów przedawnienia.

Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej co do naruszenia art. 2 Konstytucji RP, a w szczególności wyprowadzanej z tego przepisu zasady niedziałania prawa wstecz należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ukształtowanym jeszcze przed 2016 r. wynika, że zasada ta zakazuje stanowienia prawa, które wymagałoby stosowania nowo ustanowionych norm do sytuacji zaistniałych przed wejściem w życie tych norm. Odstępstwo od tej zasady dopuszczalne jest wtedy, gdy jest to konieczne do realizacji wartości konstytucyjnej, uznanej w danym wypadku za ważniejszą od wartości chronionej zakazem retroakcji, a także jeżeli przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a realizacja tej zasady nie jest możliwa bez wstecznego działania prawa.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji zaskarżona decyzja nie stanowi aktu stosowania prawa wydanego z naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz. Prawomocne decyzje o nałożeniu ceł antydumpingowych ukształtowały bowiem sytuację prawną skarżącej spółki w sposób istniejący w dacie orzekania przez organy administracji celno - skarbowej w analizowanym postępowaniu. Wejście w życie rozporządzenia Komisji nr 2020/611 nie spowodowało nałożenia na spółkę nowych obciążeń, które nie zaistniałyby wskutek wydania 70 decyzji o nałożeniu ceł antydumpingowych. Regulacje zawarte w tym rozporządzeniu stanowią realizację szczególnie istotnego celu jakim jest ochrona rynku unijnego przed nieuczciwymi praktykami stosowanymi przez niektórych przedsiębiorców spoza Unii, nie naruszając zarazem żadnych istotnych wartości chronionych przez podstawowe akty prawa unijnego oraz Konstytucję RP.

Powyższy wyrok Sądu pierwszej instancji, skarżąca spółka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżyła w całości i wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi, a w konsekwencji tego - o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora i poprzedzającej ją decyzji tego organu, wydanej w pierwszej instancji. Wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi spółka zarzuciła nieważność na podstawie art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) z uwagi na to, że w składzie-jako przewodniczący i sprawozdawca - orzekał Sędzia NSA Jacek Hyla, który w prowadzonych wcześniej postępowaniach sądowoadministracyjnych dotyczących kontroli legalności poszczególnych decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni (których dotyczyła zaskarżona decyzja Dyrektora), w przedmiocie określenia należności celnych z tytułu cła antydumpingowego, brał udział w wydaniu postanowienia kończącego postępowanie na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 478/16 (sprawa ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 27 września 2013 r., nr 320000-IPCW6700-117/13/WH; 320000-IPCW-9002-434/13/WH, wymienioną w pkt 50 wniosku spółki o unieważnienie decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni oraz w pkt 50 decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2021 r., znak 2201-IOC.4306.1.2021.Ml).

Ponadto zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 p.p.s.a. spółka zarzuciła naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 153 p.p.s.a. oraz art. 170 p.p.s.a. przez zawarcie w uzasadnieniu wyroku WSA ocen prawnych sprzecznych z ocenami prawnymi wyrażonymi w prawomocnym wyroku tego Sądu z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 407/20;

- art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 135 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych przez zastosowanie kryterium kontroli działalności administracji publicznej niewymienionego w tych przepisach, tj. dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji Dyrektora pod kątem celowości i ewentualnych skutków jej wydania, a nie zgodności tej decyzji z prawem;

- art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 135 p.p.s.a. przez zawarcie w uzasadnieniu wyroku WSA ocen, które nie dotyczą aktów lub czynności wydanych lub podjętych w postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, tylko aktów (decyzji), które nie zostały w tej sprawie jeszcze wydane, a których wydanie jedynie potencjalnie może stanowić w przyszłości skutek prawidłowego rozstrzygnięcia w tej sprawie, polegającego na unieważnieniu 70 decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z powodu wydania ich bez podstawy prawnej;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 23 ust. 3 i art. 29 UKC oraz w zw. z art. 210 § 1 pkt 4 i 6, art. 233 § 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz art. 69 ust. 1 pkt 2 lit. c) i art. 73 ust. 1 ustawy - Prawo celne przez oddalenie (zamiast uwzględnienia) skargi na decyzję Dyrektora w przedmiocie odmowy unieważnienia wskazanych we wniosku skarżącej decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni i uznanie - z powodu potencjalnego skutku w postaci zwrotu cła (który jednak nie wystąpił i w zakresie którego brak jest jakiegokolwiek rozstrzygnięcia organów celnych) - braku możliwości unieważnienia tych decyzji, w sytuacji gdy zostały one wydane na podstawie przepisów rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011, które zostało następnie uznane przez TSUE w całości za nieważne (a zatem decyzje te w dniu ich wydania naruszały przepisy prawa celnego), co stwierdził TSUE w wyroku z dnia 3 lipca 2019 r. w sprawie C-644/17, wywierającym skutek ex tunc;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak wskazania podstaw prawnych dla kluczowych twierdzeń zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA, w tym że "Sprzeczne z treścią rozporządzenia Komisji nr 2020/611 i wyroku TSUE w sprawie C-517/22 Eurobolt BV byłoby działanie polskich organów celnych umożliwiające zwrot cła zapłaconego no podstawie rozporządzenia nr 723/2011. Takim zaś działaniem byłoby unieważnienie 70 decyzji ustalających cło antydumpingowe w związku z dokonanym przez skarżącą importem elementów złącznych. W takiej sytuacji przestałby oczywiście istnieć dług celny w zakresie cła antydumpingowego wynikającego z tychże decyzji, a ponowne jego ustalenie byłoby niemożliwe z uwagi na upływ terminów przedawnienia" w sytuacji, gdy w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 407/20 (wydanym w tej sprawie) WSA prawidłowo odróżnił postępowanie w sprawie unieważnienia decyzji od postępowania w sprawie zwrotu cła, uznając je za postępowania odrębne i samodzielne. Pomimo tego WSA brakiem możliwości zwrotu cła w wyniku wejścia w życie (po ponad 7 latach od wydania przez Dyrektora Izby Celnej w Gdyni) przepisów rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 2020/611, w oparciu o wniosek składany na innej podstawie prawnej (art. 116 UKC) uzasadnił brak nieważności decyzji (tj. stwierdził zgodność decyzji z aktem prawnym, który wszedł w życie wiele lat po ich wydaniu), wydanych w oparciu o unieważnione przez TSUE wyrokiem w sprawie C-644/17 rozporządzenie wykonawcze nr 723/2011, czym sam naruszył oraz zaakceptował naruszenie przez organy celne zakazu retroakcji, wynikającego z art. 2 Konstytucji.

2) przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 1 ust. 1 i ust. 3 - uznanego przez TSUE za nieważne - rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011 przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na akceptacji dla jego zastosowania przez organy celne w postępowaniu zwykłym, w konsekwencji czego bezpodstawnie odmówiono unieważnienia 70 decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni, na 3 podstawie których zaimportowane przez spółkę towary pozostają nadal obciążone dodatkowym cłem antydumpingowym pomimo wyeliminowania w całości z obrotu prawnego wyrokiem TSUE w sprawie C-644/17 (unieważnienia) rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011, stanowiącego materialną podstawę prawną 70 decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni, co oznacza odmowę zastosowania w tej sprawie wyroku TSUE w sprawie C-644/17;

- art. 1 ust. 1 i ust. 3, art. 2 ust. 1 i ust. 3 i art. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 2020/611 przez jego niewłaściwe zastosowanie (tj. uznanie, że wypełnia ono - tj. wstępuje w miejsce lub uzupełnia brakującą podstawę prawną decyzji Dyrektora Izby Celnej, co uzasadniać ma odmowę (brak celowości) unieważnienia decyzji wydanych przez ten organ), w sytuacji gdy przedmiotowy przepis nie obowiązywał w czasie importu towarów przez skarżącą i nie ma podstaw do jego stosowania z mocą wsteczną do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie tego rozporządzenia, a także do uznania go za podstawę odmowy unieważnienia decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni, co narusza także art. 87 ust. 1, art. 217 Konstytucji RP w zw. z art. 90 ust. 1 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 2020/611 oraz art. 6 ust. 1 i ust. 2 TUE przez naruszenie zasady legalizmu, zasady zaufania do organów państwa, pewności prawa i określoności danin publicznych oraz demokratycznego państwa prawa, w tym zasady niedziałania prawa wstecz przez zastosowanie przepisów nieobowiązujących w czasie zaistnienia zdarzenia podlegającego ocenie prawnej w postępowaniu w sprawie unieważnienia 70 decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni;

- art. 23 ust. 3 i art. 29 UKC, a także art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 84, art. 87 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP oraz art. 267 TFUE i art. 47 zdanie pierwsze Karty Praw Podstawowych UE przez błędną wykładnię i w jej konsekwencji - nieprawidłowe zastosowanie art. 1 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) Nr 723/2011 (w związku z wyrokiem TSUE w sprawie C-644/17) oraz art. 1 ust. 1 i ust. 3, art. 2 ust. 1 i ust. 3 i art. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 2020/611 (w związku z wyrokiem Sądu pierwszej instancji w sprawie T-479/20 oraz wyrokiem TSUE w sprawie C517/22),

- które to naruszenia skutkują przeprowadzeniem nieprawidłowej kontroli działalności administracji publicznej, wykonywanej przez WSA na podstawie art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.

Wskazane naruszenia prawa miały wpływ na wynik sprawy, bowiem w przypadku gdyby do nich nie doszło, WSA powinien był uchylić zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora, zamiast (błędnie) oddalić skargę.

Pismem z dnia 10 lipca 2024 r. pełnomocnik skarżącej spółki uzupełnił podstawy skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora IAS w Gdańsku wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się częściowo uzasadniona.

Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Zgodnie zaś z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Sytuacja przewidziana w ostatnim przepisie miała miejsce w postępowaniu prowadzonym przez Sąd pierwszej instancji. Otóż w składzie Sądu pierwszej instancji, który wydał zaskarżony wyrok brał udział Sędzia Jacek Hyla, który jednocześnie brał udział w wydaniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 478/19, kończącego postępowanie w sprawie. Postanowieniem tym umorzono postępowanie sądowe wszczęte w związku z wniesieniem skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 27 września 2013 r. 320000-IPCW-6700-117/13/WH; 320000-IPCW-9002-434/13/WH w postępowaniu w przedmiocie nałożenia cła antydumpingowego. W konsekwencji zaskarżony wyrok w zakresie dotyczącym zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2021 r., nr 2201-IOC.4306.1.2021.MK w zakresie odmowy unieważnienia decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 27 września 2013 r., nr 320000-IPCW-6700-117/13/WH; 320000-IPCW-9002-434/13/WH zapadł z naruszeniem art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Nie było natomiast podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności postępowania sądowoadministracyjnego w pozostałym zakresie. Należy bowiem zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny, oprócz podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu nieważności postępowania w związku z naruszeniem z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.).

Pozostałe zarzuty zwarte w skardze kasacyjnej okazały się nieuzasadnione.

W pierwszej kolejności, odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, należy wskazać, że zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W tej sprawie w uzasadnieniu skargi kasacyjnie nawet nie podjęto próby wykazania, że uchybienie w postaci naruszenia przepisów procesowych mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji konstrukcja skargi kasacyjnej spowodowała, że Naczelny Sąd Administracyjny miał wszelkie podstawy do nieuwzględnienia ww. kategorii zarzutów.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego Naczelny Sad Administracyjny nie kwestionuje tego, że rozporządzenie wykonawcze Rady UE nr 723/2011 zostało uznane przez wyrok TSUE z dnia 3 lipca 2019, C-644/17 za nieważne. Autor skargi kasacyjnej bagatelizuje natomiast późniejsze działania prawotwórcze Komisji zawarte w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 2020/611 z 30 kwietnia 2020 oraz uzasadnienie wyroku TSUE z dnia 11 stycznia 2024, C-517/22 P.

Ze względu na postanowienia rozporządzenia Komisji (UE) nr 2020/611 z 30 kwietnia 2020 oraz wyrok TSUE z dnia 11 stycznia 2024, C-517/22 P również zarzuty naruszenia prawa materialnego zawarte w skardze kasacyjnej okazały się nieuzasadnione.

Z postanowień art. 1 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 2020/611 z 30 kwietnia 2020 r. wynika, że ostateczne cło antydumpingowe mające zastosowanie do "wszystkich pozostałych przedsiębiorstw" nałożone w art. 1 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali, innej niż stal nierdzewna, tj. wkrętów do drewna (z wyłączeniem śrub kolejowych), wkrętów samogwintujących, innych śrub i wkrętów z łbem (z nakrętkami lub podkładkami, lub bez nich, ale z wyłączeniem wkrętów toczonych z prętów, walcówek, profili lub drutu, o pełnym przekroju, o grubości trzpienia nieprzekraczającej 6 mm oraz z wyłączeniem śrub i wkrętów do mocowania materiałów konstrukcyjnych torów kolejowych) oraz podkładek, pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej zostaje niniejszym rozszerzone na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali, innej niż stal nierdzewna, tj. wkrętów do drewna (z wyłączeniem śrub kolejowych), wkrętów samogwintujących, innych śrub i wkrętów z łbem (z nakrętkami lub podkładkami, lub bez nich, ale z wyłączeniem wkrętów toczonych z prętów, walcówek, profili lub drutu, o pełnym przekroju, o grubości trzpienia nieprzekraczającej 6 mm oraz z wyłączeniem śrub i wkrętów do mocowania materiałów konstrukcyjnych torów kolejowych) oraz podkładek, wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji i objętych, w okresie stosowania rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 723/2011, kodami CN ex 7318 12 90, ex 7318 14 91, ex 7318 14 99, ex 7318 15 59, ex 7318 15 69, ex 7318 15 81, ex 7318 15 89, ex 7318 15 90, ex 7318 21 00 i ex 7318 22 00. Kody TARIC wymieniono w załączniku I do niniejszego rozporządzenia.

Zgodnie zaś z postanowieniami art. 1 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/611 z 30 kwietnia 2020 r. cło rozszerzone w ust. 1 niniejszego artykułu pobierane jest od przywozu produktów wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji, zarejestrowanych zgodnie z art. 2 rozporządzenia (UE) nr 966/2010 oraz art. 13 ust. 3 i art. 14 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009, z wyjątkiem przywozu produktów produkowanych przez przedsiębiorstwa wymienione w ust. 2.

Wprowadzenia ww. regulacji nie zakwestionował TSUE. Co więcej, w wyroku z dnia 11 stycznia 2024 r., C-517/22 wskazano, że z rozważań przedstawionych w pkt 55-58 niniejszego wyroku wynika, że Sąd słusznie orzekł w pkt 48 zaskarżonego wyroku, iż Komisja mogła wznowić postępowanie na etapie, na którym doszło do nieprawidłowości stwierdzonej w wyroku Eurobolt, a następnie ponownie nałożyć środki przewidziane w rozporządzeniu wykonawczym nr 723/2011, bez nakazywania zwrotu ceł antydumpingowych zapłaconych przez wnoszące odwołanie (59).

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał zatem, że nie narusza prawa unijnego rozporządzenie wykonawcze zastępujące rozporządzenie poprzednie, dotknięte nieważnością z powodów stricte formalnych (proceduralnych), skoro kwestię przedmiotowego cła antydumpingowego uregulowano w nowym rozporządzeniu w istocie identycznie jak uczyniono to wcześniej w rozporządzeniu nr 723/2011.

Nie bez znaczenie jest również stanowisko TSUE zawarte w wyroku z 11 stycznia 2024, C-517/22, zgodnie z którym, w wyroku Eurobolt Trybunał stwierdził nieważność rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011 wyłącznie z uwagi na naruszenie zasady proceduralnej wyrażonej w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1225/2009. W wyroku tym Trybunał nie zbadał w ogóle merytorycznej treści tego rozporządzenia wykonawczego i w rezultacie nie podważył ani nie zatwierdził zawartych w nim norm. Wnoszące odwołanie nie mogły zatem oczekiwać zmiany stanowiska Komisji co do istoty (zob. analogicznie wyrok z dnia 13 listopada 1990 r., Fedesa i in., C-331/88, EU:C:1990:391, pkt 47) (56).

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym sprzeczne z treścią rozporządzenia Komisji nr 2020/611 i wyroku TSUE w sprawie C-517/22 Eurobolt BV byłoby działanie polskich organów celnych umożliwiające zwrot cła zapłaconego na podstawie rozporządzenia nr 723/2011. Takim zaś działaniem byłoby unieważnienie 70 decyzji ustalających cło antydumpingowe w związku z dokonanym przez skarżącą importem elementów złącznych. W takiej sytuacji przestałby oczywiście istnieć dług celny w zakresie cła antydumpingowego wynikającego z tychże decyzji, a ponowne jego ustalenie byłoby niemożliwe z uwagi na upływ terminów przedawnienia.

Według TSUE wznowienie postępowania administracyjnego w następstwie ogłoszenia wyroku Eurobolt mogło zatem zasadnie doprowadzić do ponownego nałożenia ceł antydumpingowych przewidzianego w rozporządzeniu wykonawczym nr 723/2011 w odniesieniu do produktów wprowadzonych do wolnego obrotu w okresie obowiązywania rozporządzenia nr 91/2009. Wynika stąd, że natychmiastowy i całkowity zwrot odnośnych ceł antydumpingowych wprowadzony tym rozporządzeniem wykonawczym nie był wymagany (zob. analogicznie wyrok z dnia 8 września 2022 r., Puma i in./Komisja, C-507/21 P, EU:C:2022:649, pkt 68) (58). Wznowienie postępowania po stwierdzeniu nieważności rozporządzenia rozszerzającego nie może prowadzić do tego, że rozporządzenie, które zostanie przyjęte w jego następstwie ponownie nakłada cła antydumpingowe, które miałyby obowiązywać względem produktów wprowadzonych do wolnego obrotu przed dniem wprowadzenia tego obowiązku rejestracji. Natomiast takie wznowienie jest dozwolone, mimo iż odnośne cła antydumpingowe wygasły, pod warunkiem że cła te zostały ponownie nałożone wyłącznie w okresie ich początkowego stosowania (zob. analogicznie wyrok z dnia 15 marca 2018 r., Deichmann, C-256/16, EU:C:2018:187, pkt 77, 78), a zatem jedynie na okres poprzedzający to wygaśnięcie, przez co rozszerzone środki mają charakter wyłącznie wsteczny (wyrok z dnia 17 grudnia 2015 r., APEX, C-371/14, EU:C:2015:828, pkt 47) (62).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego kontrolowana decyzja organu nie stanowi aktu stosowania prawa wydanego z naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz. Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że prawomocne decyzje o nałożeniu ceł antydumpingowych ukształtowały sytuację prawną skarżącej spółki w sposób istniejący w dacie orzekania przez organy administracji celno - skarbowej w analizowanym postępowaniu. Wejście w życie rozporządzenia Komisji nr 2020/611 nie spowodowało nałożenia na spółkę nowych obciążeń, które nie zaistniałyby wskutek wcześniejszego wydania 70 decyzji o nałożeniu ceł antydumpingowych. Regulacje zawarte w tym rozporządzeniu stanowią realizację szczególnie istotnego celu jakim jest ochrona rynku unijnego przed nieuczciwymi praktykami stosowanymi przez niektórych przedsiębiorców spoza Unii, nie naruszając zarazem żadnych istotnych wartości chronionych przez podstawowe akty prawa unijnego oraz Konstytucję RP.

Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje również art. 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/611 z 30 kwietnia 2020 r., zgodnie z którym cła pobrane na podstawie rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 723/2011 nie podlegają zwrotowi.

W wyroku z 11 stycznia 2024, C-517/22 TSUE wskazał, że wbrew temu, co twierdzą wnoszące odwołanie, o ile do organów celnych należy dokonanie zwrotu ceł przywozowych i ceł wywozowych, o tyle uprawnienie to, zgodnie z art. 116 ust. 1 akapit pierwszy kodeksu celnego, może być wykonywane wyłącznie z uwagi na błąd właściwych organów lub jeżeli zostanie wykazane, że dług celny, o którym pierwotnie powiadomiono, przekracza kwotę należną lub gdy towary są wadliwe lub niezgodne z warunkami umowy czy też na zasadzie słuszności (98). W niniejszej sprawie, ponieważ cła antydumpingowe nałożone spornym rozporządzeniem były identyczne jak cła ustanowione rozporządzeniem wykonawczym nr 723/2011, Komisja na podstawie art. 14 ust. 1 rozporządzenia 2016/1036 mogła zakazać zwrotu wcześniej pobranych ceł (zob. analogicznie wyrok z dnia 15 marca 2018 r., Deichmann, C-256/16, EU:C:2018:187, pkt 57, 58) (99). Nakładając ponownie na mocy spornego rozporządzenia cła antydumpingowe, Komisja zapewniła ochronę przemysłu Unii, nie nakładając przy tym na wnoszące odwołanie jakiegokolwiek obowiązku, który wykraczałby poza obowiązki wynikające z rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011, uwolnionego od niezgodności z prawem stwierdzonej w wyroku Eurobolt (zob. analogicznie wyrok z dnia 8 września 2022 r., Puma i in./Komisja, C-507/21 P, EU:C:2022:649, pkt 68) (100).

Na podstawie postanowień art. 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/611 z 30 kwietnia 2020 r. oraz przedstawionych fragmentów uzasadnienia orzeczeni TSUE Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że cła pobrane na podstawie rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 723/2011 nie podlegają zwrotowi w każdym przypadku. W szczególności nawet wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji nakładających takie cło nie stanowiłoby podstawy do zwrotu cła antydumpingowego w tym konkretnym przypadku.

Mając na uwadze powyższe nie można podzielić zarzutów naruszenia postanowień art. 1 ust 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011 oraz art. 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/611 z 30 kwietnia 2020 r. W tej sprawie cło antydumpingowe zostało nałożone na podstawie postanowień rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011, które następnie nałożono wyłącznie w okresie ich początkowego stosowania na podstawie przepisów rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/611 z 30 kwietnia 2020 r.

Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Mając na uwadze, że skarga kasacyjna została uwzględniona jedynie w części, a w pozostałym zakresie została oddalono Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zasadnym jest zastosowanie art. 207 § 2 p.p.s.a. i odstąpienie od zasądzenia zwrotów kosztów postępowania kasacyjnego w całości