Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1513/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 24m ust. 1 pkt 2-3, art. 24o ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2805
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Cichoń, Sędziowie sędzia WSA Konrad Aromiński, sędzia WSA Jacek Kaute (sprawozdawca), Protokolant sekr. sąd. Anna Skorupska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną; 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz G. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżąca G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej: Wnioskodawca lub Spółka) zwróciła się do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie zwolnienia spółki holdingowej z opodatkowania podatkiem dochodowym zbycia udziałów w krajowej spółce zależnej.

W uzasadnieniu, w ramach opisu zdarzenia przyszłego, wskazano, że Wnioskodawca jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych i jest podmiotem podlegającym w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów niezależnie od miejsca ich osiągania (polski rezydent podatkowy). Wnioskodawca posiada udziały w spółkach zależnych, które prowadzą działalność gospodarczą m.in. w zakresie rozwijania projektów farm fotowoltaicznych.

W odniesieniu do spółek zależnych Spółka pełni funkcję spółki holdingowej. Spółka nie świadczy działalności zarządczych lub administracyjnych względem spółek zależnych. Działalność Spółki polega na kupowaniu i sprzedaży udziałów w spółkach zależnych. Spółka posiadała 100% udziałów w spółce zależnej: V. Sp. z o. o. z (dalej: "Krajowa Spółka Zależna"), której przedmiotem działalności jest rozwój projektów farm fotowoltaicznych położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskodawca zamierza dokonać zbycia wszystkich udziałów posiadanych w Krajowej Spółce Zależnej na rzecz podmiotu niepowiązanego, w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. (dalej: "Transakcja"). Głównym lub jednym z głównych celów dokonania Transakcji jest osiągnięcie korzyści biznesowej, polegającej na osiągnięciu przez Spółkę zysku ze sprzedaży udziałów w Krajowej Spółce Zależnej. Spółka podpisała już przedwstępną umowę zbycia udziałów w Krajowej Spółce Zależnej. Po ukończeniu fazy konstrukcyjnej projektów farm fotowoltaicznych prowadzonych przez V. Sp. z o.o., dojdzie do zawarcia ostatecznej umowy zbycia udziałów w Krajowej Spółce Zależnej. Wnioskodawca złożył właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, ponad 5 dni przez dniem zbycia udziałów, oświadczenie o zamiarze skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 24o u.p.d.o.p. Oświadczenie o zamiarze skorzystania ze zwolnienia zostało złożone do organu podatkowego 23 czerwca 2023 r., podczas gdy przedwstępna umowa zbycia udziałów została podpisana 30 czerwca 2023 r., zaś do zawarcia ostatecznej umowy zbycia udziałów (umowy rozporządzającej) ma dojść w 2024 r. Ponadto, Wnioskodawca posiada również udziały w innych spółkach, których udziały nie zostaną zbyte w ramach Transakcji.

Po zawarciu ostatecznej umowy zbycia udziałów w Krajowej Spółce Zależnej grupa G. planuje dokonać połączenia (dalej: "Połączenie"). W ramach planowanego Połączenia następujące spółki z grupy G. zostaną połączone: G.P.G. sp. z o. o., G.P.W.P. sp. z o.o., G.P.S.P. sp. z o.o oraz G.P.P. sp. z o.o. (dalej: "Spółki przejmowane"). Spółką przejmującą zostanie G.P.G. sp. z o.o. Działanie reorganizacyjne polegające na planowanym Połączeniu będzie uzasadnione przyczynami gospodarczymi (ekonomicznymi). Po dokonaniu połączenia Spółka przejmująca, tj. G.P.G. sp. z o.o. będzie spełniać funkcje spółki holdingowej. Na skutek Połączenia Spółki przejmowane, w tym Wnioskodawca, utracą swój byt prawny, tj. zostaną wykreślone z Krajowego Rejestru Sądowego. Spółka przejmująca wstąpi we wszystkie prawa i obowiązki Spółek przejmowanych, w tym prawa i obowiązki Wnioskodawcy na zasadzie sukcesji uniwersalnej.

1. Status Krajowej Spółki Zależnej jako spółki zależnej w rozumieniu art. 24m ust. 1 pkt 1 i pkt 3 u.p.d.o.p.

Krajowa Spółka Zależna działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych i podlega w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów niezależnie od miejsca ich osiągania (tj. nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, o którym mowa w art. 3 ust. 1 u.p.d.o.p.).

Na dzień poprzedzający uzyskanie przychodów ze zbycia udziałów Krajowej Spółki Zależnej będą spełnione nieprzerwanie przez okres co najmniej 2 lat następujące warunki:

a) Spółka będzie jedynym udziałowcem Krajowej Spółki Zależnej i będzie posiadała bezpośrednio na podstawie tytułu własności 100% udziałów w Krajowej Spółce Zależnej.

b) Krajowa Spółka Zależna nie będzie posiadać tytułów uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym lub w instytucji wspólnego inwestowania oraz innych praw majątkowych związanych z prawem do otrzymania świadczenia jako założyciel (fundator) lub beneficjent fundacji, trustu lub innego podmiotu albo stosunku prawnego o charakterze powierniczym lub praw o podobnym charakterze.

c) Krajowa Spółka Zależna nie będzie spółką tworzącą podatkową grupę kapitałową.

2. Status Wnioskodawcy jako spółki holdingowej w rozumieniu art. 24m ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. W związku z powyższym na dzień poprzedzający uzyskanie przychodów ze zbycia udziałów Krajowej Spółki Zależnej będą spełnione nieprzerwanie przez okres co najmniej 2 lat następujące warunki:

a) Spółka będzie posiadać w kapitale Krajowej Spółki Zależnej bezpośrednio na podstawie tytułu własności 100% udziałów Krajowej Spółki Zależnej.

b) Spółka nie będzie spółką tworzącą podatkową grupę kapitałową.

c) Spółka nie będzie korzystać ze zwolnień podatkowych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 34 i 34a.

d) Spółka będzie prowadzić rzeczywistą działalność gospodarczą, tj.: będzie wykonywać faktycznie czynności stanowiące działalność gospodarczą, tj.:

• będzie posiadać lokal,

• będzie korzystać z wykwalifikowanego personelu oraz wyposażenia wykorzystywanego w prowadzonej działalności gospodarczej,

• nie będzie tworzyć struktury funkcjonującej w oderwaniu od przyczyn ekonomicznych,

• będzie istnieć współmierność między zakresem działalności prowadzonej przez Spółkę a faktycznie posiadanym przez tę spółkę lokalem, personelem lub wyposażeniem,

• zawierane porozumienia będą zgodne z rzeczywistością gospodarczą, będą mieć uzasadnienie gospodarcze i nie będą w sposób oczywisty sprzeczne z ogólnymi interesami gospodarczymi tej Spółki,

• samodzielnie będzie wykonywać swoje podstawowe funkcje gospodarcze przy wykorzystaniu zasobów własnych, w tym obecnych na miejscu osób zarządzających, a także korzystając z usług podmiotów zewnętrznych.

e) Struktura udziałowa:

i. Stan aktualny

Udziałowcami Wnioskodawcy aktualnie są:

1) w 99%: G.P.G. sp. z o.o. z siedzibą w Polsce. Z kolei 100% udziałów G.P.G. sp. z o.o. posiada G.E.R. SA z siedzibą w Portugalii.

2) w 1%: G.P.W.P. sp. z o. o. z siedzibą w Polsce. Z kolei 100% udziałów G.P.W.P. sp. z o. o. posiada G.P.G. sp. z o.o. z siedzibą w Polsce. Z kolei 100% udziałów G.P.G. sp. z o.o. posiada G.E.R. SA z siedzibą w Portugalii.

ii. Po Połączeniu

Udziałowcem Spółki przejmującej będzie w 100% G.E.R. SA z siedzibą w Portugalii.

iii. Struktura udziałowa G.E.R. SA

Aktualnie, a także na dzień poprzedzający uzyskanie przychodów ze zbycia udziałów w Krajowej Spółce Zależnej:

Akcje G.E.R. SA są i będą w dalszym ciągu przedmiotem obrotu na giełdzie papierów wartościowych w L. (E. L.). Akcjonariuszami G.E.R. SA są i będą inwestorzy instytucjonalni, ale także osoby fizyczne. Spółka nie jest (i nie będzie) w stanie uzyskać informacji na temat danych wszystkich (w tym pośrednich) akcjonariuszy G.E.R. SA. Część akcjonariuszy G.E.R. SA stanowią (i będą stanowić) inwestorzy instytucjonalni, będący typowymi inwestorami pasywnymi, którzy nie będą zainteresowani udzieleniem Spółce informacji na temat swojej struktury własnościowej. Niektórzy inwestorzy posiadający akcje w G.E.R. SA mogą być także (w tym pośrednio) podmiotami notowanymi na giełdzie, co oznacza, że ich struktura właścicielska może również podlegać ciągłym zmianom z uwagi na ciągły handel ich akcjami. Tym samym, nie jest możliwe uzyskanie pełnej informacji na temat struktury własnościowej akcjonariuszy G.E.R. SA.

Z posiadanych przez Spółkę informacji wynika, że w znanej jej (przedstawionej powyżej) strukturze nie ma aktualnie, ale też nie będzie na moment upływu dwuletniego okresu, o którym mowa w art. 24m ust. 2 u.p.d.o.p., podmiotów posiadających siedzibę lub zarząd lub zarejestrowanych lub położonych na terytorium lub w kraju wymienionym w przepisach wydanych na podstawie art. 11j ust. 2 u.p.d.o.p., wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych przyjmowanym przez Radę Unii Europejskiej, o którym mowa w art. 86a § 10 pkt 1 Ordynacji podatkowej lub z którym Rzeczpospolita Polska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, w szczególności umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, albo Unia Europejska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, stanowiącej podstawę do uzyskania od organów podatkowych tego państwa informacji podatkowych. Niemniej, Wnioskodawca aktualnie nie posiada informacji o miejscu siedziby lub zarządu wszystkich akcjonariuszy (w tym akcjonariuszy pośrednich) G.E.R. SA. Informacji tej nie będzie posiadać także Wnioskodawca na moment upływu dwuletniego okresu, o którym mowa w art. 24m ust. 2 u.p.d.o.p.

3. Aktywa Krajowej Spółki Zależnej

W ramach prowadzonej działalności gospodarczej Krajowa Spółka Zależna posiada projekty farm fotowoltaicznych położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "Projekty PV"). Na moment przygotowania niniejszego wniosku, poszczególne Projekty PV mają podpisane umowy dzierżawy gruntów z właścicielami gruntów, pozwolenia na budowę oraz wszelkie inne pozwolenia niezbędne do rozpoczęcia fazy budowy. Obecnie nastąpiło już rozpoczęcie prac budowlanych i rozpoczęcie fazy konstrukcyjnej. Planuje się, że farmy fotowoltaiczne zostaną ukończone i oddane do użytku w 2024 r.

Działki gruntu, na których realizowane są posiadane przez V. Sp. z o.o. projekty farm fotowoltaicznych są przedmiotem dzierżawy. V. Sp. z o.o. nie posiada praw własności do żadnych gruntów.

Posiadane przez V. Sp. z o.o. farmy fotowoltaiczne po ukończeniu fazy konstrukcyjnej mogą składać się między innymi z następujących środków trwałych (fizycznie wytworzonych):

• metalowych konstrukcji i elementów montażowych do instalacji paneli fotowoltaicznych (tzw. stoły fotowoltaiczne),

• paneli fotowoltaicznych,

• inwerterów DC/AC,

• stacji transformatorowych,

• pośrednich rozdzielni napięcia,

• układów pomiarowo-zabezpieczających,

• tras oraz linii kablowych,

• instalacji odgromowych, przepięciowych i przetężeniowych,

• ogrodzeń,

• systemów monitoringu.

Co do zasady, elementy farm fotowoltaicznych (w tym m. in. stoły fotowoltaiczne, panele fotowoltaiczne) są demontowalne. Planuje się, że farmy fotowoltaiczne zostaną zdemontowane po zakończeniu ich eksploatacji. Po zakończeniu fazy konstrukcyjnej Projektów PV wartość paneli fotowoltaicznych będzie przekraczać 50% wartości (rynkowej oraz bilansowej) wszystkich aktywów posiadanych przez V. Sp. z o.o.

W konsekwencji, na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc uzyskania dochodu ze zbycia udziałów w Krajowej Spółce Zależnej, wartość aktywów V. Sp. z o. o. bezpośrednio lub pośrednio nie będą stanowić nieruchomości położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa do takich nieruchomości.

Krajowa Spółka Zależna posiada także majątek związany z prowadzonym przez nią przedsiębiorstwem, tj. w szczególności należności (w tym handlowe), a także środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym.

Skarżąca zwróciła się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Spółka spełni warunek uprawniający do zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym zbycia udziałów w Krajowej Spółce Zależnej, o którym mowa w art. 24o ust. 3 u.p.d.o.p.?

2. Czy Spółka spełni warunek dotyczący statusu spółki holdingowej w rozumieniu art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p.?

3. Czy dochód osiągnięty przez Spółkę w związku z Transakcją będzie podlegać zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych zgodnie z art. 24o ust. 1 u.p.d.o.p.?

Przedstawiając własne stanowisko w odniesieniu do pytania nr 1, Spółka wskazała, że jej zdaniem Spółka spełni warunek uprawniający do zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym zbycia udziałów w Krajowej Spółce Zależnej, o którym mowa w art. 24o ust. 3 u.p.d.o.p.

Przedstawiając własne stanowisko w odniesieniu do pytania nr 2, Spółka wskazała, że jej zdaniem Spółka spełni warunek dotyczący statusu spółki holdingowej w rozumieniu art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p.

Przedstawiając własne stanowisko w odniesieniu do pytania nr 3, Spółka wskazała, że jej zdaniem dochód osiągnięty przez Spółkę w związku z Transakcją będzie podlegać zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych zgodnie z art. 24o ust. 1 u.p.d.o.p.

Uzasadnienie stanowiska Wnioskodawcy w zakresie pytania 2, Spółka wskazała m.in., że jedną z przesłanek warunkujących możliwość skorzystania przez spółkę holdingową ze zwolnienia z opodatkowania dochodu uzyskanego ze zbycia udziałów w krajowych spółkach zależnych jest warunek określony w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e w zw. z art. 24o u.p.d.o.p. Zdaniem Spółki, celem wprowadzenia nowego reżimu podatkowego dla spółek holdingowych jest m.in. stworzenie atrakcyjnych i konkurencyjnych warunków dla inwestorów krajowych i zagranicznych. Ustawodawca nie wskazuje, aby jego celem było wprowadzanie w tym zakresie ograniczeń stosowania nowej preferencji podatkowej dla spółek giełdowych. Charakterystyką spółek giełdowych jest bowiem, że ich akcjonariat, czyli w istocie właściciele, jest często bardzo mocno rozproszony, jest zmienny, a często nie jest wręcz możliwe poznanie tożsamości wszystkich inwestorów (akcjonariuszy). Co więcej, w przypadku, w którym inwestorem jest podmiot należący do międzynarodowej grupy kapitałowej, która jest także notowana na giełdzie, poznanie całej struktury właścicielskiej (ponad podmiotem notowanym na giełdzie) jest zwyczajnie niemożliwe. Spółka podkreśliła, że akcjonariusz "giełdowy" to bardzo często (jeśli nie zawsze) "właściciel" pasywny, który ów "właścicielstwo" traktuje jako lokatę kapitału, sposób na "pomnażanie" swoich środków pieniężnych. "Właściciela" spółki giełdowej nie interesuje samo prowadzenie działalności gospodarczej przez taką spółkę, nie ma on często żadnego wpływu na prowadzoną przez nią działalność gospodarczą. Jedynym przedmiotem zainteresowania inwestora giełdowego jest co do zasady cena akcji, które to w istocie stanowią właśnie przedmiot zainteresowania inwestora. Inwestorami na giełdach są także fundusze inwestycyjne, czy emerytalne, których zadaniem jest dbanie o środki swoich członków i to właśnie w tym celu lokują je oni na giełdzie. Zdarza się także (i to nie rzadko) tak, że rzeczywisty akcjonariusz nie ma nawet wiedzy o tym, że posiada akcje danej spółki giełdowej, gdyż inwestycjami i posiadanym portfelem inwestycyjnym takiego podmiotu zarządza zewnętrzna instytucja (doradca inwestycyjny, dom maklerski, itp.).

Zdaniem Wnioskodawcy, uwzględniając cel wprowadzonych od 1 stycznia 2022 roku przepisów, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą od 1 stycznia 2023 r., tj. ustawą z dnia 7 października 2022 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 2180) należy uznać, że gdyby ustawodawca chciał wyeliminować z możliwości stosowania reżimu spółek holdingowych wszystkie polskie (krajowe) i międzynarodowe grupy kapitałowe, które (na którymkolwiek poziomie swojej struktury) posiadają spółkę notowaną na giełdzie lub udziałowca w postaci inwestora instytucjonalnego (np. fundusz emerytalny), to wprowadziłby takie wyłączenie w przepisach. Takiego wyłączenia jednak nie ma. Co więcej, ustawodawca wyraźnie wskazuje, że jego celem jest zachęcenie polskich i międzynarodowych grup kapitałowych do lokowania w Polsce holdingów, w tym w szczególności w przypadku grup międzynarodowych, holdingów regionalnych o prostych, jednopoziomowych strukturach. Nie można zatem, mając na uwadze konieczność uwzględniania celu wprowadzenia normy prawnej, odkodowywać jej z pominięciem, a nawet w sprzeczności z wykładnią celowościową.

Tak jak Wnioskodawca wskazał w opisie zdarzenia przyszłego, nie jest możliwe ustalenie struktury właścicielskiej ponad poziomem G.E.R. SA (obu stron struktury właścicielskiej Wnioskodawcy). W szczególności Spółka nie może ustalić, czy w strukturze właścicielskiej tego podmiotu, -5, -10, czy -20 poziomów powyżej tego podmiotu, nie znajduje się podmiot, który posiada siedzibę w krajach stosujących szkodliwą konkurencję podatkową w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, w krajach wskazanych w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych przyjmowanym przez Radę Unii Europejskiej, o którym mowa w art. 86a § 10 pkt 1 Ordynacji podatkowej lub w kraju, z którym Rzeczpospolita Polska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, w szczególności umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, albo Unia Europejska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, stanowiącej podstawę do uzyskania od organów podatkowych tego państwa informacji podatkowych. Zdaniem Wnioskodawcy, przepis podatkowy nie może wymagać od podatnika niemożliwego.

Podsumowując, Spółka wskazała, że celowościowo, warunek bezpośredniego lub pośrednio posiadania udziałów należy interpretować w ten sposób, że objęte nim są podmioty należące do tej samej grupy kapitałowej, tj. podmioty, które mogą mieć jakikolwiek związek (mniej lub bardziej pośredni) z transakcją zbycia udziałów, korzystającą ze zwolnienia z opodatkowania, a także które mogą odnieść z zastosowanego zwolnienia jakiekolwiek korzyści. Zdaniem Spółki, weryfikacja tożsamości podmiotów, które nie mogą mieć nawet dostępu do informacji o planowanych transakcjach, które mogłyby korzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 24o ust. 1 u.p.d.o.p., nie jest ani konieczna, ani istotna z perspektywy celu wprowadzenia tego warunku oraz całościowo reżimu spółek holdingowych.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej jako "Dyrektor"), interpretacją z 14 maja 2024 r., znak 0114-KDIP2-2.4010.121.2024.1.SJ, na podstawie art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm., dalej jako "O.p." lub "Ordynacja podatkowa"), uznał stanowisko przedstawione we wniosku za nieprawidłowe. Dyrektor, po przywołaniu art. 24o ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 24m ust. 1 pkt 2, wskazał, że w opisie zdarzenia przyszłego Spółka wskazała na spełnienie poszczególnych warunków określonych w punktach lit. a-d ww. definicji spółki holdingowej (określonych w art. 24m ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p.). Dyrektor następnie zauważył, że związku z pytaniem nr 2 Spółka argumentowała, że spełnia również warunek określony w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. W tym zakresie Spółka odwołała się do wykładni celowościowej (pomijając wykładnię literalną) i mając na uwadze przedstawioną we wniosku swoją strukturę właścicielską, argumentowała, że analizowanie pośredniego posiadania udziałów w Spółce (w świetle lit. e ww. definicji spółki holdingowej), powinno się kończyć na poziomie spółek, gdzie w rzeczywistości kończy się grupa kapitałowa, do której należy Wnioskodawca. Dyrektor stwierdził, że nie może zgodzić się ze stanowiskiem Spółki.

Zdaniem Dyrektora, określony w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. warunek spełnienia definicji spółki holdingowej, jako wpływający pośrednio na uzyskanie prawa do zwolnienia określonego w art. 24o ust. 1 u.p.d.o.p., należy w pierwszej kolejności rozpatrywać zgodnie z jego literalnym brzmieniem. Zgodnie z treścią ww. przepisu, udziałów wnioskodawcy nie może posiadać, pośrednio lub bezpośrednio, udziałowiec (akcjonariusz) mający siedzibę lub zarząd lub zarejestrowany lub położony na terytoriach lub w krajach określonych w tym przepisie tj. w tzw. raju podatkowym, kraju wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych, kraju z którym Polska lub UE nie zawarła umowy będącej podstawą wymiany informacji. W ocenie Dyrektora, z wniosku nie wynikało, by ww. warunek wynikający z art. 24m pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. został spełniony. W opisie zdarzenia przyszłego Wnioskodawca przedstawił rozbudowaną strukturę właścicielską spółek, które bezpośrednio/pośrednio posiadają udziały w Spółce. Przedstawiony opis wskazuje, że Wnioskodawca nie jest w stanie pozyskać informacji na temat danych wszystkich podmiotów posiadających pośredni udział w kapitale Spółki. Zatem, na podstawie przedstawionego we wniosku opisu zdarzenia przyszłego, nie można wykluczyć, że pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) Spółki będą również podmioty mające siedzibę lub zarząd lub zarejestrowane, położone na terytoriach lub w krajach określonych w art. 24m pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. (tj. w tzw. raju podatkowym, kraju wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych lub kraju z którym Polska lub UE nie zawarła umowy będącej podstawą wymiany informacji). Powyższe uniemożliwia ocenę stanowiska Spółki w odniesieniu do pytania oznaczonego we wniosku nr 2 jako prawidłowe.

Jednocześnie Dyrektor wskazał, że nie spełniając jednego z warunków zawartych w definicji spółki holdingowej, Spółka nie ma możliwości zwolnienia dochodu z tytułu zbycia udziałów krajowych spółek zależnych, na podstawie art. 24o ust. 1 u.p.d.o.p. Z u.p.d.o.p. nie wynika bowiem, że analizowanie pośredniego posiadania udziałów w spółce holdingowej (w świetle art. 24m pkt 2 lit. e u.p.d.o.p.) powinno kończyć się na poziomie spółek tworzących grupę kapitałową, do której Państwo należą, tj. bez uwzględnienia dalszej struktury właścicielskiej. Dyrektor zauważył, że w uzasadnieniu wprowadzanych zmian w zakresie spółek holdingowych (Druk sejmowy 1532) w odniesieniu do ograniczenia zakresu definicji spółek zależnych, wskazano, że ma to na celu objęcie reżimem holdingowym tzw. struktur jednopoziomowych (o stosunkowo prostej strukturze powiązań właścicielskich). Proponowane podejście ma utrudnić wykorzystywanie tego typu powiązań do niedozwolonych optymalizacji. Przedstawiona we wniosku struktura ma charakter wielopoziomowy i nie można zidentyfikować wszystkich pośrednich udziałowców Spółki, co ze względu na powyższe powinno uniemożliwiać skorzystanie z preferencji podatkowych przewidzianych dla spółki holdingowej.

Następnie Dyrektor zauważył, że skoro stanowisko Spółki w zakresie pytania oznaczonego we wniosku nr 2 uznał za nieprawidłowe, to w konsekwencji stanowisko w zakresie pytania nr 3, w zakresie możliwości zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych dochodu osiągniętego przez Spółkę w związku z Transakcją również należało uznać za nieprawidłowe. Dlatego ocena możliwości zwolnienia dochodu z tytułu zbycia udziałów krajowych spółek zależnych w świetle art. 24o ust. 3 u.p.d.o.p. (tj. ze względu na posiadaną przez spółki zależne strukturę aktywów), a więc ocena stanowiska w zakresie pytania oznaczonego we wniosku nr 1, stała się bezprzedmiotowa.

Strona, skargą z 10 czerwca 2024 r. zaskarżyła ww. interpretację Dyrektora, wnosząc o uchylenie Interpretacji w całości oraz o zasądzenie na rzecz Spółki od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm prawem przepisanych. Przedmiotowej interpretacji Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego poprzez dopuszczenie się przez Organ błędu wykładni, a w konsekwencji dokonanie niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego:

a. art. 24o ust. 1, art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niezasadne uznanie, że Spółka nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania dochodu z tytułu zbycia udziałów w krajowej spółce zależnej, ponieważ w stanie faktycznym wniosku nie wskazała, że jej pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) nie są podmioty mające siedzibę lub zarząd lub będące zarejestrowane lub położone w rajach podatkowy, w krajach wskazanych w wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych lub w krajach z którym Polska lub UE nie zawarła umowy będącej podstawa wymiany informacji (dalej: "Raje podatkowe"), podczas gdy pozyskanie tego typu informacji przez Spółkę jest z obiektywnych przyczyn niemożliwe do wykonania, zaś Organ pomijając tę okoliczność naruszył zasadą impossibilium nulla obligatio, co jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą ochrony zaufania do państwa i prawa (dalej: "Zarzut naruszenia zasady impossibilium nulla obligatio").

b. art. 24o ust. 1, art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. - poprzez niezasadne uznanie, że cel przepisu wykluczającego z definicji spółek holdingowych spółki, których pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) są podmioty mające siedzibę lub zarząd lub będące zarejestrowane lub położone w Rajach podatkowych, a wyrażający się w ograniczeniu transferu zysków ze sprzedaży udziałów (akcji) do wielopoziomowych, potencjalnie nietransparentnych grup podmiotów, jest celem zgodnym z ratio legis przepisów regulujących reżim zwolnienia z opodatkowania polskich spółek holdingowych, podczas gdy wnioski płynące z wykładni celowościowej (dyrektywy wykładni pro-gospodarczej) niniejszych przepisów, wskazują, że cel ten jest nie do pogodzenia z punktu widzenia racjonalnie działającego ustawodawcy (dalej: Zarzut pominięcia wniosków z wykładni celowościowej").

c. art. 24o ust. 1, art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. w związku z art. 32, art. 2 i art. 84 Konstytucji RP - poprzez niezasadne uznanie, że prawo do korzystania ze zwolnienia z opodatkowania dochodu z tytułu odpłatnego zbycia udziałów w krajowych spółkach zależnych przysługuje tylko spółkom holdingowym funkcjonującym w strukturach jednopoziomowych, nietransferujących zysków ze sprzedaży do grup funkcjonujących w strukturach wielopoziomowych, podczas gdy przedmiotowe przepisy u.p.d.o.p. nie przewidują żadnego racjonalnie uzasadnionego kryterium różnicującego sytuację prawną adresatów zawartych w nich norm, tj. sytuacje prawną uzasadniającą odmienne traktowanie spółek holdingowych funkcjonujących w strukturach jednopoziomowych od sytuacji prawnej spółek funkcjonujących w strukturach wielopoziomowych, co w konsekwencji prowadzi do wniosków niemożliwych do pogodzenia z konstytucyjną zasada równości wobec prawa oraz zasadą zakazu dyskryminacji (dalej: "Zarzut naruszenia konstytucyjnej zasady równości i zakazu dyskryminacji").

2. przepisów postępowania:

a. art. 120, art. 121 § 1 w związku z art. 14h i art. 22c ust. 2 u.p.d.o.p., art. 119a O.p. i art. 7 Konstytucji PR - poprzez niezasadne przyjęcie, że cel przepisu wykluczającego z definicji spółek holdingowych spółki, których pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) są podmioty mające siedzibę lub zarząd lub zarejestrowane lub położone w Rajach podatkowych, a wyrażający się w ograniczeniu transferu zysków ze sprzedaży udziałów (akcji) do wielopoziomowych, potencjalnie nietransparentnych grup podmiotów, jest celem zgodnym z prawem, skutkiem czego Organ powołując się na ten cel podczas wykładni niniejszych przepisów dopuścił się nadużycia prawa (dalej: "Zarzut nadużycia prawa").

b. art. 14h w związku z art. 180,187 § 1, art. 191 i art. 122 O.p. - poprzez niezasadne zastosowanie przez Organ instytucji domniemania faktycznego celem dokonania nieuprawnionego ustalenia elementu stanu faktycznego, a wyrażającego się w stwierdzeniu, że skoro nie można wykluczyć, że pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) Spółki będą również podmioty mające siedzibę lub zarząd lub będące zarejestrowane w Rajach podatkowych, to przyjąć należy, że fakt ten został udowodniony, podczas gdy zastosowanie instytucji domniemania faktycznego nie stanowią przedmiotu postępowania w sprawie wydania indywidualnej interpretacji podatkowej, a Organ wykorzystując ten instrument prawny bezpodstawnie orzekł w zakresie materii zarezerwowanej dla postępowania kontrolnego lub postępowania podatkowego (dalej: "Zarzut nadużycia domniemania faktycznego").

c. art. 14b § 1, art. 14c § 1 i 2 O.p. - przez brak wskazania stanowiska organu, w zakresie dotyczącym pytania nr 1 wniosku o wydanie Interpretacji, skutkiem czego wydana interpretacja nie spełnia zarówno funkcji informacyjnej, jak i gwarancyjnej w zakresie dotyczącym niniejszego pytania (dalej: "Zarzut braku oceny stanowiska").

d. art. 120, art. 121 § 1 w związku z art. 14h oraz art. 2a O.p. - przez nieuwzględnienie przy wydawaniu Interpretacji zasady impossibilium nulla obligatio oraz wniosków wynikających z wykładni celowościowej (dyrektywy wykładni pro- gospodarczej), a w konsekwencji poprzez dokonanie profiskalnej wykładni przepisów na niekorzyść podatnika, pomimo istnienia niedających się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego i naruszenie zaufania do organów podatkowych (zarzut: "Zarzut naruszenia zasady zaufania").

Dyrektor, w odpowiedzi na skargę, zwrócił się o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną interpretacji podatkowych sąd nie może wykraczać poza zarzuty skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Stosownie bowiem do treści art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co zastosowania przepisu prawa materialnego. Zdanie drugie tego przepisu wprowadza zasadę związania sądu zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną.

Zasadniczy spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy wykładni art. 24o ust. 1, art 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2023 r.) Zgodnie z definicją spółki holdingowej zawartą w art. 24m ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p., oznacza ona spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, prostą spółkę akcyjną albo spółkę akcyjną będącą podatnikiem, o którym mowa w art. 3 ust. 1, spełniającą łącznie następujące warunki:

a) posiada bezpośrednio na podstawie tytułu własności co najmniej 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki zależnej,

b) nie jest spółką tworzącą podatkową grupę kapitałową,

c) nie korzysta ze zwolnień podatkowych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 34 i 34a,

d) prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, przy czym przepis art. 24a ust. 18 stosuje się odpowiednio,

e) udziałów (akcji) w tej spółce nie posiada, pośrednio lub bezpośrednio, udziałowiec (akcjonariusz) mający siedzibę lub zarząd lub zarejestrowany lub położony na terytorium lub w kraju:

- wymienionym w przepisach wydanych na podstawie art. 11j ust. 2,

- wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych przyjmowanym przez Radę Unii Europejskiej, o którym mowa w art. 86a § 10 pkt 1 Ordynacji podatkowej,

- z którym Rzeczpospolita Polska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, w szczególności umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, albo Unia Europejska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, stanowiącej podstawę do uzyskania od organów podatkowych tego państwa informacji podatkowych.

Natomiast, zgodnie z art. 24m ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. spółka zależna oznacza spółkę spełniającą łącznie następujące warunki:

a) co najmniej 10% udziałów (akcji) w kapitale tej spółki posiada bezpośrednio na podstawie tytułu własności spółka holdingowa,

b) (uchylona),

c) nie posiada tytułów uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym lub w instytucji wspólnego inwestowania oraz innych praw majątkowych związanych z prawem do otrzymania świadczenia jako założyciel (fundator) lub beneficjent fundacji, trustu lub innego podmiotu albo stosunku prawnego o charakterze powierniczym lub praw o podobnym charakterze,

d) nie jest spółką tworzącą podatkową grupę kapitałową.

W myśl art. 24o ust. 1 u.p.d.o.p. zwalnia się od podatku dochodowego dochody osiągnięte przez spółkę holdingową z tytułu odpłatnego zbycia udziałów (akcji) krajowej spółki zależnej lub zagranicznej spółki zależnej na rzecz podmiotu niepowiązanego, o którym mowa w art. 11a ust. 1 pkt 3, pod warunkiem złożenia przez spółkę holdingową właściwemu dla niej naczelnikowi urzędu skarbowego, na co najmniej 5 dni przez dniem zbycia, oświadczenia o zamiarze skorzystania ze zwolnienia. Z kolei na podstawie art. 24o ust. 3 ww. ustawy zwolnienie, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania do zbycia udziałów (akcji) krajowej spółki zależnej lub zagranicznej spółki zależnej, jeżeli co najmniej 50% wartości aktywów tych spółek, bezpośrednio lub pośrednio, stanowią nieruchomości położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa do takich nieruchomości, przy czym przepis art. 3 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Spór w sprawie dotyczy przyjęcia prawidłowej wykładni przesłanki określonej w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. Organ w skarżonej interpretacji przedstawił stanowisko, że określony w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p., warunek spełnienia definicji spółki holdingowej, jako wpływający pośrednio na uzyskanie prawa do zwolnienia określonego w art. 24o ust. 1 ustawy, należy w pierwszej kolejności rozpatrywać zgodnie z jego literalnym brzmieniem. Zgodnie z jego treścią, udziałów Wnioskodawcy nie może posiadać, pośrednio lub bezpośrednio, udziałowiec (akcjonariusz) mający siedzibę lub zarząd lub zarejestrowany lub położony na terytoriach lub w krajach określonych w tym przepisie tj. w tzw. raju podatkowym, kraju wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych, kraju z którym Polska lub UE nie zawarła umowy będącej podstawą wymiany informacji. Z wniosku nie wynika, by ww. warunek wynikający z art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. został spełniony. Skoro bowiem Wnioskodawca nie jest w stanie pozyskać informacji na temat danych wszystkich podmiotów posiadających pośredni udział w kapitale Spółki, to nie można wykluczyć, że pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) Spółki będą również podmioty mające siedzibę lub zarząd lub zarejestrowane, położone na terytoriach lub w krajach określonych w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p.

Z tym stanowiskiem nie zgodziła się Skarżąca podnosząc m.in., że poprzez niezasadne uznanie, że Spółka nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania dochodu z tytułu zbycia udziałów w krajowej spółce zależnej (ponieważ w stanie faktycznym wniosku nie wskazała, że jej pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) nie są podmioty mające siedzibę lub zarząd lub będące zarejestrowane lub położone w rajach podatkowy, w krajach wskazanych w wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych lub w krajach z którym Polska lub UE nie zawarła umowy będącej podstawa wymiany informacji – (dalej: "Raje podatkowe"), podczas gdy pozyskanie tego typu informacji przez Spółkę jest z obiektywnych przyczyn niemożliwe do wykonania) – organ naruszył przepisy prawa. Skarżąca podniosła nadto, że interpretacja przepisów przedstawiona przez organ narusza zasadę impossibilium nulla obiigatio est, co jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą ochrony zaufania do państwa i prawa.

Na tle tak zdefiniowanego sporu rację należy, w ocenie Sądu, przyznać Skarżącej. W tym kontekście Sąd zwraca uwagę na to, że analogiczna kwestia była przedmiotem rozważań tut. Sądu w nieprawomocnym wyroku z dn. 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2245/22 (na który to wyrok powoływała się Skarżąca). Sąd rozpoznający sprawę w niniejszym składzie, w pełni podzielając argumentację zawartą w tym wyroku, w dalszej części uzasadnienia posłuży się argumentacją w nim zawartą przyjmując ją jako własną. Sąd zwraca w tym miejscu przy tym uwagę, na to, że również w literaturze przedmiotu wskazuje się, że przyjęcie innej wykładni przepisów niż tut. Sąd w ww. wyroku z dn. 4 kwietnia 2023 r. prowadziłoby do trudnych do zaakceptowania rezultatów - patrz B. Brzeziński, K. Lasiński-Sulecki, W. Morawski, Posiadanie przez podmiot z raju podatkowego pośrednio udziałów w polskiej spółce holdingowej. Sherlock Holmes i Św. Juda Tadeusz na tropie w 80 dni dookoła giełdowego świata, PP 2024, nr 1, s. 6-17.

Na wstępie wyjaśnić należy, że od 1 stycznia 2022 r. do polskiego porządku prawnego wprowadzono instytucję Polskiej Spółki Holdingowej (PSH). Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu (https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=1532) "Dostrzegając jak ważnym kryterium dla wyboru lokalizacji spółek holdingowych jest system podatkowy danego państwa, a także w odpowiedzi na podnoszone w doktrynie postulaty, proponuje się wprowadzenie reżimu podatkowego, który będzie sprzyjał lokalizacji spółek holdingowych w Polsce. Nowy reżim podatkowy dostępny będzie dla polskich spółek holdingowych, posiadających krajowe lub zagraniczne spółki zależne. Będzie on stanowił alternatywę względem obecnie funkcjonującej instytucji podatkowej grupy kapitałowej. Podstawowym celem projektu jest zapewnienie polskim przedsiębiorcom korzystnych warunków zakładania i kontroli grup holdingowych (akumulacja rodzimego kapitału) oraz stworzenie konkurencyjnego otoczenia podatkowego, które będzie sprzyjać powrotowi polskich przedsiębiorców z jurysdykcji zagranicznych. Dodatkowym celem jest stworzenie dla inwestorów zagranicznych korzystnego środowiska do lokowania w Polsce spółek holdingowych (np. regionalnych), co powinno przełożyć się na wzrost kapitału obecnego w Polsce." (str. 79-80 uzasadnienia do projektu ustawy).

Z opisu zdarzenia przyszłego zaprezentowanego we wniosku wynika, że akcje G.E.R. SA są i będą w dalszym ciągu przedmiotem obrotu na giełdzie papierów wartościowych w L. (E. L.). Akcjonariuszami G.E.R. SA są i będą inwestorzy instytucjonalni, ale także osoby fizyczne. Spółka nie jest (i nie będzie) w stanie uzyskać informacji na temat danych wszystkich (w tym pośrednich) akcjonariuszy G.E.R. SA. Część akcjonariuszy G.E.R. SA stanowią (i będą stanowić) inwestorzy instytucjonalni, będący typowymi inwestorami pasywnymi, którzy nie będą zainteresowani udzieleniem Spółce informacji na temat swojej struktury własnościowej. Niektórzy inwestorzy posiadający akcje w G.E.R. SA mogą być także (w tym pośrednio) podmiotami notowanymi na giełdzie, co oznacza, że ich struktura właścicielska może również podlegać ciągłym zmianom z uwagi na ciągły handel ich akcjami. Tym samym, nie jest możliwe uzyskanie pełnej informacji na temat struktury własnościowej akcjonariuszy G.E.R. SA.

Z posiadanych przez Spółkę informacji wynika, że w znanej jej (przedstawionej powyżej) strukturze nie ma aktualnie ale też nie będzie na moment upływu dwuletniego okresu, o którym mowa w art. 24m ust. 2 u.p.d.o.p., podmiotów posiadających siedzibę lub zarząd lub zarejestrowanych lub położonych na terytorium lub w kraju wymienionym w przepisach wydanych na podstawie art. 11j ust. 2 u.p.d.o.p., wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych przyjmowanym przez Radę Unii Europejskiej, o którym mowa w art. 86a § 10 pkt 1 Ordynacji podatkowej lub z którym Rzeczpospolita Polska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, w szczególności umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, albo Unia Europejska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, stanowiącej podstawę do uzyskania od organów podatkowych tego państwa informacji podatkowych. Niemniej, Wnioskodawca aktualnie nie posiada informacji o miejscu siedziby lub zarządu wszystkich akcjonariuszy (w tym akcjonariuszy pośrednich) G.E.R. SA. Informacji tej nie będzie posiadać także Wnioskodawca na moment upływu dwuletniego okresu, o którym mowa w art. 24m ust. 2 u.p.d.o.p.

Odnosząc się do wskazanej oceny (wynikającej z przyjętej wykładni wskazanego przepisu) należy stwierdzić, że analiza przesłanek dotyczących uzyskania statusu polskiej spółki holdingowej wskazuje, że poprzez wymóg uzyskania informacji o statusie wszystkich rozproszonych udziałowców (akcjonariuszy), w tym podmiotów notowanych na giełdach i pośrednio także osób fizycznych nałożono na skarżący podmiot obowiązki niemożliwe do wykonania. Nie można zatem interpretować przepisów w taki sposób, aby ich efektem było nałożenie na beneficjenta obowiązków niemożliwych do zrealizowania.

Podnieść należy, że Spółka zasadnie w tym przedmiocie odwołała się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawionego w wyroku z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. II GSK 51/12, zgodnie z którym nie można dokonywać wykładni prawa, której rezultat prowadziłby do nałożenia na podmiot obowiązków niemożliwych do wykonania. Nie można zatem interpretować przepisów w taki sposób, aby ich efektem było nałożenie na beneficjenta obowiązków niemożliwych do zrealizowania. Takie działanie prowadzi wprost do naruszenia wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady zaufania do państwa i prawa. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007 r., sygn. akt K 8/07 wskazano m.in., że "należy zaznaczyć, że ustawodawca nie może nakładać na adresatów prawa obowiązków niemożliwych do wykonania". Inaczej rzecz ujmując, prawo nie może, zgodnie z zasadą impossibilium nulla obligatio, nakładać na obywateli obowiązków niemożliwych do spełnienia. Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie przyjął, że nie ogranicza on zakresu oddziaływania zasady ochrony zaufania wyłącznie do procesu stanowienia prawa, gdyż wyraźnie akcentuje potrzebę ochrony zaufania obywateli również w procesie stosowania prawa. TK ustalił, że ochronie konstytucyjnej podlega nie tylko zaufanie obywateli "(...) do litery prawa, ale przede wszystkim do sposobu jego interpretacji przyjmowanej w praktyce stosowania prawa przez organy państwa" (por. E. Morawska, Klauzula państwa prawnego w Konstytucji RP na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Dom Organizatora, Toruń 2003, s. 349, także wyroki TK z dnia 27 listopada 2007 r., sygn. akt U 11/97, OTK ZU Nr 5-6 (14-15)/1997, s. 475 oraz z dnia 9 października 2001 r., sygn. akt SK 8/00, OTK ZU Nr 7 (45)/2001, s. 1035). Nie mogą zatem ani organy administracji, ani też sądy dokonywać wykładni przepisów prawa, która prowadziłaby do nałożenia obowiązków niemożliwych do wykonania.

Podnieść należy, że oczekiwanie przez organy podatkowe na przedstawienie przez podmiot starający się o przymiot polskiej spółki holdingowej, a także w konsekwencji o prawo do zastosowania zwolnienia, w sytuacji istnienia inwestorów giełdowych, których liczba i poziom inwestycji kapitałowych zmienia się w sposób dynamiczny uznać należy za wymóg o charakterze nieproporcjonalnym do celu wprowadzonej instytucji.

Na podkreślenie nadto zasługuje to, że nie sposób także uznać, że podmiot taki nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w przepisach prawa. Można także założyć, że może istnieć potencjalna sytuacja, w której mimo braku informacji ze strony akcjonariuszy rozproszonych spełniają oni warunki ustawowe tj. nie posiadają siedziby lub zarządu lub rejestracji w tzw. raju podatkowym. Zdaniem Sądu wymóg określony w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. w zakresie wykazania przez wszystkich udziałowców (akcjonariuszy) na wszystkich pośrednich poziomach struktury holdingowej jest nieproporcjonalny i sprzeczny z wykładnią celowościową wprowadzonych do u.p.d.o.p. przepisów dotyczących polskiej spółki holdingowej.

Wprowadzenie tak rygorystycznego, formalistycznego warunku wobec podmiotów, których część udziałowców (akcjonariuszy) jest notowanych na giełdach papierów wartościowych stanowi swojego rodzaju pułapkę dla podatników tego rodzaju i jest sprzeczne z wykładnią dynamiczną i pro gospodarczą przepisów prawa podatkowego.

Podnieść należy, że taka wykładnia stanowi jedną z dyrektyw wykładni, która dopuszcza rekonstruowanie norm prawa podatkowego przy dostosowaniu ich do bieżących warunków prowadzenia działalności gospodarczej i zasad ekonomiki życia społecznego zob. B. Brzeziński, H. Filipczyk. "Dyrektywa wykładni gospodarczej jako postulat wykładni operatywnej prawa podatkowego (cz.1)". "Prawo i Podatki" 2010, nr 7, s. 1-3. Warto wskazać przy tym na wyrażany w literaturze podgląd, że wykładnia gospodarcza rozumiana jako doktryna, która ma służyć zwalczaniu unikania opodatkowania (tzn. koncepcja wykładni "antyabuzywnej") traci rację bytu właśnie z uwagi na wprowadzenie do polskiego porządku prawnego z dniem 15.07.2016 r. klauzuli ogólnej przeciwko unikaniu opodatkowania. Wydaje się, że skoro organy podatkowe mają nowe narzędzie do walki z optymalizacją podatkową, stosowanie w tym celu wykładni gospodarczej (antyabuzywnej) jest już zbędne, nawet jeżeli przyjmiemy, że uprzednio było ono dopuszczalne w świetle prawa - zob. N. Kociak. "Wykładnia gospodarcza w orzecznictwie sądów administracyjnych". PP 2018/4/42-47, dostępne na platformie LEX.

W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko zgodne z wykładnią celowościową art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. pomijające wykładnię literalną tego przepisu, analizowanie pośredniego posiadania akcji (udziałów) w Spółce (w świetle lit. e ww. definicji spółki holdingowej), powinno się kończyć na poziomie spółki giełdowej, tj. bez uwzględnienia "dalszej struktury właścicielskiej akcjonariatu".

Na zasadę impossibilium nulla obligatio est wielokrotnie powoływały się sądy administracyjne w sprawach dotyczących podstawy wymiary w podatku od nieruchomości elektrowni wiatrowych w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2017 r. Sądy wskazywały, że literalne odczytanie przepisu art. 4 ust. 5 u.p.o.l. prowadzi do wniosku, że jeżeli nie ma tożsamości pomiędzy budowlą lub jej częścią będącą przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości a środkiem trwałym, od którego dokonywane są odpisy amortyzacyjne, podstawę opodatkowania powinna stanowić wartość rynkowa. Powołany przepis nie przewiduje, a przez to przyjąć należy, że nie dopuszcza, rekonstruowania wartości budowli lub ich części poprzez operacje rachunkowe uwzględniające wartość początkową środków trwałych mogących wchodzić w skład tych budowli. Uznać bowiem należy, że racjonalny ustawodawca podatkowy dostrzegł brak podstaw do nakładania na podatników podatku od nieruchomości dodatkowych obowiązków dotyczących sposobu ustalania podstawy opodatkowania w przypadku elektrowni wiatrowych. Tym bardziej, że nie sposób wykluczyć sytuacji, że również po zsumowaniu wartości poszczególnych środków trwałych nie będzie możliwe prawidłowe ustalenie wartości budowli w postaci elektrowni wiatrowej. Podatnicy, w rozpatrywanych sprawach, wskazywali wyraźnie, że nie jest możliwe określenie wartości początkowej budowli z uwagi na to, że do rejestru środków trwałych wprowadzone zostały środki trwałe, zawierające wydatki na budowlę w rozumieniu przepisów o podatku od nieruchomości), ale także na inne elementy, niestanowiące budowli. Nie było zatem możliwe określenie wymaganej przez przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podstawy podatkowania dla danej budowli w oparciu o wartość początkową środków trwałych. W wyrokach sądy administracyjne potwierdziły, że w takiej sytuacji, pomimo, że wydatki na budowlę są w istocie przedmiotem amortyzacji, wobec braku obiektywnej możliwości określenia podstawy opodatkowania w ten sposób, należy przyjąć alternatywne podejście (analogicznie jak w sprawie Spółki tak i w przywołanych sprawach, Sądy przyznały, że nie można żądać niemożliwego, tak jak chciały tego organy podatkowe). Co podkreślały Sądy, zmiana definicji przedmiotu opodatkowania, w przypadku braku ustawowo określonego obowiązku, nie może oznaczać dla podatnika konieczności daleko idących, a co najistotniejsze - niemożliwych - modyfikacji istniejących zapisów w księgach podatkowych- vide wyroki NSA z 4.11.2020 r., sygn. akt II FSK 1088/18, z 17.07.2020 r" sygn. akt II FSK 2561/19, z 26.11.2019 r" sygn. akt II FSK 199/19; z 15.01.2020 r" sygn. akt II FSK 352/18; z 23.01.2020 r., sygn. akt II FSK 353/18; z 31.01.2020 r., sygn. akt II FSK 426/18; z 4.02.2020 r" sygn. akt II FSK 2584/19; z 12.02.2020 r" sygn. akt II FSK 796/18; z 6.03.2020 r., sygn. akt II FSK 1259/18. Z kolei w wyroku z dnia 19.10.2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2451/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skrajnie literalna wykładnia przepisu określającego moment powstania obowiązku podatkowego w odniesieniu do zaliczek na poczet wykonania usług turystyki rozliczanych w procedurze VAT marża narusza zasadę zakazującą interpretowania przepisów w taki sposób, że wynikają z nich obowiązki niemożliwe do spełnienia (impossibilium nulla obligatio est). Przy wykładni zaprezentowanej w zaskarżonej interpretacji podatnik nie będzie mógł odprowadzić od otrzymanej zaliczki kwoty podatku już w momencie otrzymania tej zaliczki, gdyż wówczas obiektywnie nie będzie wiedział, jaka jest podstawa opodatkowania (jaką kwotę zaliczki stanowi marża). Forsowana w interpretacji organu metoda marży prognozowanej, w którą konstrukcyjnie wpisana jest konieczność późniejszej korekty rozliczenia podatku, nie znajduje żadnych podstaw prawnych i ma po prostu walor prawotwórczy.

Przegląd powyżej przywołanego orzecznictwa wskazuje, że zasada impossibilium nulla obligatio est była wielokrotnie stosowana przy wykładni przepisów prawa podatkowego. Wyniki takiej wykładni prowadzą zazwyczaj do pominięcia linearnego brzmienia przepisu, ilekroć nakłada on na podatnika obowiązki niemożliwe do zrealizowania.

Należy dodatkowo zauważyć, że wprowadzone do ustawy ograniczenie podmiotowe i przyjęta przez organ wykładnia art. 24m u.p.d.o.p. nie uwzględnia realiów gospodarczych w jakich działają międzynarodowe grupy kapitałowe, w strukturach których funkcjonują spółki holdingowe. Skutkiem tego pozbawia się możliwości skorzystania z preferencji przez spółki holdingowe w strukturach wielopoziomowych, które w rzeczywistości gospodarczej są najczęstszej spotykaną formą organizacyjną struktur holdingowych. Wprowadzenie przedmiotowego ograniczenia powoduje de facto, że preferencyjnym reżimem opodatkowania objęte zostają wyłącznie lokalne i niektóre regionalne grupy kapitałowe. W przypadku dużych międzynarodowych grup kapitałowych zostaną nim objęte jedynie niewielkie grupy spółek usytuowane na samym dole struktury. W konsekwencji, projektowane przepisy będą zachęcały do lokalizowania w Polsce jedynie spółek holdingowych usytuowanych w niższych "piętrach" struktury holdingowej (ang. sub-holding companies), a nie podmiotów usytuowanych na samym jej szczycie (ang. ultimate holding company, UHC). Tego typu podmioty skupiają jedynie część kapitału grupy i pełnią funkcje o zdecydowanie mniejszym znaczeniu niż podmioty usytuowane na szczycie struktury. - zob. K. Koślicki."Z preferencyjnego opodatkowania holdingów skorzysta niewiele firm", Prawo.pl.

Wobec powyższego Sąd uznał, że wykładnia art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. przedstawiona przez Dyrektora w zaskarżonej interpretacji – całkowicie abstrahująca od braku możliwości wykazania przez Skarżącą w odniesieniu do wszystkich udziałowców (akcjonariuszy) na wszystkich pośrednich poziomach struktury holdingowej, że nie posiadają miejsca rezydencji w Krajach Wykluczających - pomija wnioski wynikające z wykładni celowościowej, funkcjonalnej oraz gospodarczej, tym samym jest nieprawidłowa.

W ocenie Sądu wskazanie obiektywnych przyczyn uniemożliwiających pozyskanie informacji, o których mowa w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. w odniesieniu do pośrednich akcjonariuszy (udziałowców) Skarżącej w strukturze holdingowej, wymaga przyjęcia wykładni art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. (pomijającej wykładnię literalną tego przepisu), zgodnie z którą dokonuje się analizy pośredniego posiadania akcji (udziałów) w Spółce (w świetle lit. e ww. definicji spółki holdingowej) na poziomie spółki giełdowej, tj. bez uwzględnienia "dalszej struktury właścicielskiej akcjonariatu".

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że zaskarżoną interpretacją naruszono prawo (materialne) w zakresie dokonania błędnej wykładni wskazanego przepisu (art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p.). Jednocześnie, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów postępowania (a nawet jeżeli założyć, że wskutek błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, doszło do naruszenia przepisów postępowania, to należałoby uznać, że wskazane naruszenie przepisów postępowania miało charakter wtórny). Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (wskutek błędnej wykładni art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. uznano, że podyktowana obiektywnymi okolicznościami niemożność wykazania spełnienia warunku określonego w tym przepisie w odniesieniu do niektórych (pośrednich) akcjonariuszy (udziałowców) Skarżącej, uniemożliwia uznania, że wskazany warunek jest spełniony, co wyłączyło możliwość zastosowania zwolnienia od podatku, w sytuacji, gdy wskazana niemożność wykazania spełnienia ww. warunku w tym zakresie skutkowała koniecznością uznania, że jest on spełniony), jak tego wymaga art. 145 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 146 §1 p.p.s.a. dla uchylenia zaskarżonej interpretacji.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 146 §1 uchylił zaskarżoną interpretację. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor przyjmie ocenę prawną w zakresie wykładni art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. zaprezentowaną w niniejszym wyroku. W szczególności oznaczać to będzie, że uzna, że prawidłowa wykładnia art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. wymaga uznania, że w razie wystąpienia obiektywnych okoliczności w zakresie braku możliwości zweryfikowania (wykazania) przedmiotowego warunku (na określonym szczeblu i kolejnych szczeblach struktury akcjonariuszy/udziałowców), warunek ten uznaje się za spełniony (tj. nie stanowi on przeszkody – przy spełnieniu pozostałych warunków – dla zastosowania zwolnienia od opodatkowania). O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 oraz art. 205 § 2 i §4 p.p.s.a.