Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 740/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 marca 2023 r. znak SKO.ŚR/4111/47/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza na rzecz skarżącej D. D. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 2 lutego 2023 r., znak SKO.ŚR/4111/47/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy S. odmawiającej D. D. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 30 listopada 2022 r. skarżąca wystąpiła do Wójta Gminy S. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Matka skarżącej jest wdową. Z oświadczenia skarżącej wynika, że w 2020 r. zrezygnowała z podejmowania zatrudnienia oraz prac domowych i obecnie nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką M. M. Matka skarżącej jest niepełnosprawna ruchowo, głównie leży, jest pampersowana, ma powykrzywiane przez chorobę palce. Ma problemy z pamięcią, chorą wątrobę, zwężenie krtani, wymaga ciągłej asysty, podania leków i specjalnych pokarmów. Wymaga pomocy w myciu, przebieraniu oraz kąpieli. W orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS wskazano, że matka skarżącej jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od 1 stycznia 2020 r. Z dołączonych do akt świadectw pracy wynika, że skarżąca pozostawała w zatrudnieniu w następujących okresach: od 9.07.2008 do 31.07.2010 r.; 25.10.2002 do 5.06.2004 r.; od 7.05.2007 do 18.04.2008 r., od 1.09.2005 do 29.09.2009 r., od 1.03.1997 do 29.01.2000 r., od 2.08.1993 do 3 lutego 1994 r., 6.02.1995 do 8 sierpnia 1995 r., od 7.06 do 31.08.2005 r. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w S. wynika, że skarżąca była zarejestrowana jako bezrobotna w następujących okresach: od 27.06.2000 do 26.12.2000 r., od 16.02.1994 do 5.02.1995 r., od 2.09.1995 do 31.01.1996 r.

Z przeprowadzonego w dniu 14 grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca od dwóch lat mieszka z matką, prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem i córką. Skarżąca wskazała, że opiekuje się matką od ponad 10 lat, kiedy matka upadła i złamała nogę, mimo rehabilitacji nie odzyskała sprawności ruchowej. Mieszkała w starym domu, który nie był przystosowany do jej ograniczeń. Z czasem stan matki ulegał pogorszeniu, doszły problemy reumatologiczne, urologiczne, trauma związana z chorobą i śmiercią syna, astma oskrzelowa, zwiotczenie krtani. W grudniu 2019 r. skarżąca zabrała matkę do siebie. W tym czasie skarżąca starała się łączyć opiekę nad matką z podejmowaniem prac dorywczych, obecnie stan zdrowia matki uległ dalszemu pogorszeniu. Matka skarżącej jest pampersowana, większość czasu spędza w pozycji półleżącej, z trudem wstaje – wymaga wsparcia córki i balkonika, ma problemy z krtanią – często się krztusi, wymaga specjalnej konsystencji pokarmów, podawania ich w małych ilościach. Od 2020 r. skarżąca nie ma możliwości podejmowania żadnego zatrudnienia. Skarżąca myje matkę, pozostaje w kontakcie z lekarzami, pielęgniarką środowiskową, dba o odpowiednie odżywianie, czystość i ciepło w domu. Pozostaje w gotowości w nocy, kiedy matkę nawiedzają koszmary- w tragicznych okolicznościach straciła męża, a potem syna, czy napady duszności.

Decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r. Wójt Gminy S. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, skarżąca ostatni raz pracowała na podstawie umowy o pracę w 2010 r., a następnie podejmowała prace dorywcze. W 2020 r. zrezygnowała z tych prac celem opieki nad matką. Organ ustalił, że skarżąca sprawuje rzeczywistą, stałą opiekę nad matką, a zakres tej opieki jest całodobowy, co uniemożliwia podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. Organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu wieku wskazanego w przepisie.

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Skarżąca podniosła, że decyzja organu I instancji jest niezgodna z obowiązującymi przepisami. Skarżąca nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad matką, a rezygnacja z pracy doprowadziła do pogorszenia sytuacji finansowej rodziny.

Decyzją z dnia 2 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy S. Kolegium w ramach kontroli instancyjnej doszło do wniosku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Umowa o pracę w 2010 r., wygasła przez upływ czasu, na jaki została zawarta, a twierdzenia skarżącej o podejmowaniu prac dorywczych nie zostały poparte żadnym dowodem. Brak jest zatem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką nad matką a rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą. Kolegium wskazało, że przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego byłoby niezgodne z obowiązującą wykładnią ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

- błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej wart. 17 ust. 1b u.ś.r. z uwzględnieniem okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i uznanie, iż brak jest związku przyczynowo skutkowego między niepełnosprawnością matki skarżącej, która jest orzeczona od 01.01.2020 r., a niepodejmowaniem pracy po rozwiązaniu umowy o pracę lub koniecznością rezygnacji z zatrudnienia, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu powinna doprowadzić do wniosku, że osoba, która ma obiektywną możliwość podjęcia zatrudnienia, ale tego nie czyni z uwagi na podjęcie się opieki nad niepełnosprawną matką, która ma charakter opieki: osobistej, bezpośredniej, codziennej, kompleksowej, stałej, długotrwałej (świadczonej w długim przedziale czasowym), permanentnej, niekwestionowanej i tak absorbującej, że w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wykonywania przez skarżącą pracy zawodowej, istnieje bezpośredni i ścisły związek między opieką nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem zatrudnienia i podjęciem jakiejkolwiek aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a przy tym spełnia wszystkie ustawowo przewidziane przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w sprawie nie występują ustawowe przesłanki negatywne;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez niezastosowanie art. 6-10 k.p.a., bowiem spełnione zostały przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a nie znalazło to odzwierciedlenia w wadliwej decyzji, tym bardziej że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 17 ust. 5 u.ś.r.;

- naruszenie przepisów procedury administracyjnej tj.:

- art. 6 k.p.a. w związku z art. 32 u.ś.r., poprzez dowolne i uznaniowe działanie organu administracji publicznej, a prawidłowe zastosowanie przepisów jest uwarunkowane rzetelnym ustaleniem stanu faktycznego, a to powoduje naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez jego błędną wykładnię i uznanie, że brak jest związku przyczynowo skutkowego między niepełnosprawnością matki skarzącej, która jest orzeczona od 01.01.2020 r., a koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania pracy po rozwiązaniu umowy o pracę;

- art. 7 k.p.a. w związku z art. 32 u.ś.r., poprzez dowolne i uznaniowe działanie organu administracji publicznej z naruszeniem przepisów prawa, podczas gdy powinien działać na podstawie przepisów, a prawidłowe zastosowanie przepisów jest uwarunkowane rzetelnym ustaleniem stanu faktycznego, a to powoduje naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. i doprowadziło do wydania błędnej decyzji;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 32 u.ś.r. poprzez brak wyczerpującego zebrania kompleksowego materiału dowodowego, podczas gdy na organie wydającym decyzję ciąży obowiązek dochodzenia prawdy obiektywnej na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego niezbędnego dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego potwierdzającego brak związku przyczynowo skutkowego między niepełnosprawnością matki skarżącej, która jest orzeczona od 01.01.2020 r. a koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania pracy po rozwiązaniu umowy o pracę;

- art. 7 k.p.a. w związku z art. 32 u.ś.r., poprzez błędne działanie organu w toku postępowania administracyjnego, polegające na niewyjaśnieniu dokładnie stanu faktycznego, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji;

- art. 8 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 32 u.ś.r., poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób sprzeczny z zasadą zaufania jego uczestników do władzy publicznej, tym bardziej, że organ w uzasadnieniu decyzji powołał się na termin "w ramach kontroli instancyjnej";

- art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 32 u.ś.r., poprzez dokonanie sprzecznych ustaleń, nieuwzględniających posiadanych uprawnień wynikających z przepisów prawa, a w konsekwencji niewykonanie obowiązku zebrania kompletnego materiału dowodowego i rozpatrzenia go, tym bardziej, że organ I instancji na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego uznał, że skarżąca sprawuje rzeczywistą, stałą i osobistą opiekę nad trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji matką. Zakres niezbędnej opieki jest całodobowy, co uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Natomiast, Samorządowe Kolegium w Krakowie wybiórczo zastosowało art. 17 ust. 1 u.ś.r. stwierdzając, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie tylko część cytowanego przepisu tj. że skarżąca nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy analizować w całości, tym bardziej, że w pierwszej kolejności ustawodawca zastosował zwrot "nie podejmują", który oddzielił rozłącznym spójnikiem "lub" - łączącym elementy, których treści wzajemnie się wykluczają, a następnie ustawodawca zastosował zwrot "rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej";

- art. 80 § 1 k.p.a. w związku z art. 32 u.ś.r., poprzez dowolną ocenę dowodów, w związku z ustaleniami organu I instancji, które zostały potwierdzone zebranym materiałem dowodowym przez organ I instancji, a którego Kolegium nie uzupełniło;

- art. 107 3 § 1 k.p.a w związku z art. 32 u.ś.r., poprzez sporządzenia uzasadnienia wbrew regułom wynikającym z k.p.a. Uzasadnienie bowiem winno zawierać zarówno ocenę dowodów, w oparciu o które poczyniono dane ustalenia, a także dowodów którym Kolegium odmówiło wiarygodności, a braki postępowania dowodowego w tym zakresie prowadzą do naruszenia przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie wskazał jakie ustalenia poczynił oraz, które z dowodów stanowiły o takim przyjęciu. Ponadto, uzasadnienie nie wskazywało motywów rozstrzygnięcia, nie przedstawiało w sposób wyczerpujący przyczyn zajętego przez organ stanowiska w zakresie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Z uzasadnienia decyzji ponadto nie wynika, czy dokonano w ogóle oceny okoliczności oraz zgromadzonego materiału dowodowego w aspekcie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o: rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym, uchylenie zaskarżonych decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącej od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Do skargi skarżąca dołączyła – orzeczenie o niepełnosprawności matki z dnia 2 lutego 2012 r., z którego wynika, że niepełnosprawność matki istnieje od 2011 r., wydane do 28 lutego 2013 r.; zaświadczenie z 24.03.2023 r., że skarżąca w okresie od 14 listopada 2011 do 28 lutego 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne, zaświadczenie lekarskie z dnia 24 marca 2023 r. oraz z 27 marca 2023 wraz z oceną stanu pacjenta według skali Barthel.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że zasadnie wskazało Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Krakowie, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie jest dopuszczalna odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W rezultacie, w tym zakresie decyzja organu I instancji jest wadliwa.

W ocenie Sądu organy I i II instancji przedwcześnie, bez ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych oraz bez uwzględnienia, że u.ś.r. przewiduje dwie alternatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, odmówiły przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W rezultacie, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13).

Podkreślić należy, że w świetle art. 17 u.ś.r. ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i 1 a u.ś.r. komentowanego przepisu pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym należy odróżnić pojęcie niepodejmowania i rezygnacji z zatrudnienia. Ten związek przyczynowo-skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, musi bowiem się opiekować niepełnosprawnym. Drugi przypadek występuje w sytuacji, gdy potencjalny świadczeniobiorca rezygnuje z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym, o którym stanowi art. 17 u.ś.r. (por. K. Małysa-Sulińska, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015). Przesłanka niepodejmowania zatrudnienia jest spełniona, jeżeli zostanie ustalone, że wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Konieczne jest ponadto ustalenie, że osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia ma obiektywną możliwość ze względu na swój wiek, stan zdrowia i doświadczenie, podjęcia zatrudnienia, jednakże nie podejmuje go ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Tymczasem, organ rozważył tylko (pobieżnie) przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, a pominął w rozważaniach przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2023 r., III SA/Kr 979/23), że celem regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność.

W ocenie Sądu, zarówno organ I, jak i II instancji nie dokonały analizy sytuacji skarżącej w świetle przesłanki "niepodejmowania" zatrudnienia. Jest to o tyle istotna okoliczność, że z dokumentów dołączonych do skargi wynika, że w okresie od listopada 2011 do lutego 2013 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką. W toku postępowania skarżąca podnosiła również, że opiekuje się matką od dziesięciu lat i musiała zrezygnować z prac dorywczych ze względu na konieczność stałej opieki nad matką. W zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie zarzuciło skarżącej, że nie wykazała tej okoliczności żadnym dowodem, równocześnie uznając za niewystarczające oświadczenie skarżącej, ani organ I, ani II instancji nie wezwał skarżącej do przedłożenia dowodów potwierdzających rezygnację z zatrudnienia w związku z opieką nad matką.

Zdaniem Sądu ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji wskazujące na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia przez skarżącą w 2010 r. a opieką nad matką zostały podjęte w oparciu o wybiórczo potraktowany materiał dowodowy, w tym z pominięciem okoliczności, które organ powinien uwzględnić z urzędu zgodnie z treścią art. 23 u.ś.r.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21), że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem Sądu również ta okoliczność nie została ustalona w toku postępowania, organ powinien uwzględnić moment objęcia matki opieką, moment rezygnacji z zatrudnienia i zakres czynności realizowanych przez skarżącą, a także możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na stan zdrowia, wiek i doświadczenie.

Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest podejmowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, której zakres wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy (por. art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Zakres opieki jest determinowany stanem zdrowia osoby niepełnosprawnej. W niniejszej sprawie organy I i II instancji nie ustaliły istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych – dotyczących stanu zdrowia matki skarżącej – w tym przede wszystkim, czy istnieje dokumentacja medyczna wskazująca na okoliczność, że matka skarżącej cierpi na zwężenie krtani oraz jak to schorzenie wpływa na zakres opieki, której wymaga matka skarżącej. W aktach sprawy znajdują się jedynie oświadczenia skarżącej, że matka się krztusi, ale nie wyjaśniono, jak to wpływa na zakres opieki i możliwość pozostawienia matki samej. Sąd nie był w stanie zweryfikować tych okoliczności w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy, ponieważ w aktach znajduje się jedynie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 marca 2020 r., z którego wynika, że matka skarżącej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym wskazano, że zostało wydane po przeprowadzeniu badania i dokonaniu analizy dokumentacji medycznej, m. in. dokumentacji przebiegu leczenia specjalistycznego, kart informacyjnych z leczenia szpitalnego, zaświadczeń o stanie zdrowia lekarzy leczących z dnia 23 stycznia 2020 r., wyników badań dodatkowych specjalistycznych. W aktach sprawy brak jest natomiast jakichkolwiek dokumentów obrazujących stan zdrowia matki skarżącej, a treść orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nie wskazuje nawet rodzaju choroby, stanowiącej podstawę jego wydania. Równocześnie, organy na żadnym etapie postępowania nie zwróciły się do skarżącej o przedłożenie dokumentów obrazujących stan zdrowia matki skarżącej. W zaskarżonej decyzji znalazło się jedynie, nieuzasadnione przez odwołanie do stanu faktycznego sprawy, stwierdzenie, że organ nie kwestionuje okoliczności, że matka skarżącej ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy osób drugich. Podobnie, w decyzji organu I instancji znalazło się w żaden sposób nieuzasadnione stwierdzenie, że matka skarżącej wymaga całodobowej opieki, w tym zakresie zaskarżone decyzje nie poddają się kontroli Sądu, ponieważ Sąd nie jest w stanie zweryfikować zawartych w nich twierdzeń.

W rezultacie w ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy., tj. art. 7 i art. 77 k.p.a.

Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20).

Zwrócić należy uwagę, że organy administracji realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2022 r., III OSK 5191/21). Równocześnie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2023 r., I OSK 1750/22). Tymczasem, w niniejszej sprawie wymóg ten nie został zrealizowany. Trzeba bowiem wskazać, że w zawiadomieniu z dnia 16 grudnia 2022 r. Wójt Gminy S. powołał treść art. 10 § 1 i 79a k.p.a., a także przytoczył treść przepisu art. 17 ust. 1 a u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie wskazując jakie okoliczności nie zostały w toku postępowania wykazane przez skarżącą. Takie zawiadomienie nie zostało skierowane do skarżącej również na etapie postępowania odwoławczego.

Mając na względzie powyższe, z uwagi na treść art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Sąd zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził dowód z dołączonych do skargi dokumentów. Jednakże zaświadczenie lekarskie zostało wydane już po wydaniu zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie i nie mogło stanowić elementu oceny legalności zaskarżonej decyzji przez Sąd.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazania zawarte w niniejszym wyroku- ustali stan zdrowia matki skarżącej, zakres opieki, której wymaga, a także ustali jakiego rodzaju aktywność zawodową podejmowała skarżąca w okresie 28 lutego 2013 r. (zaprzestanie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego), a następnie w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego ustali czy spełnione są przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego, podjętą decyzję uzasadnią zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.