Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 939/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 1 i ust. 2a
journal: Dz.U. 2022 poz 933
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 8 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Asesor WSA Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 marca 2023 roku sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 9 września 2022 r. nr KO.431.2.2022 w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania własności działki 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz skarżącej T. B. kwotę 200(dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. ał


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta Bełchatowa od decyzji Starosty Bełchatowskiego z dnia 15 marca 2022 r., znak: WS.6821.3.3.2019, przyznającej nieodpłatnie na rzecz T.B. (c. C. i K. C.) własność działki położonej w obrębie [...] miasta B., oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] o pow. 0,1787 ha, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., uchyliło się ww. decyzję organu I instancji w całości i odmówiło przyznania nieodpłatnie na rzecz T.B. (c. C. i K. C.) własności działki położonej w obrębie [...] miasta B., oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] o pow. 0,1787 ha.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że żądanie T.B. wynikające z jej podania z dnia 18 września 2019 r., podtrzymane w piśmie z dnia 18 grudnia 2020 r., dotyczy zwrotu działki oznaczonej nr ewid. [...] o pow. 0,1787 ha położonej w obrębie [...] miasta B., która wraz z innymi jeszcze gruntami stanowiącymi gospodarstwo rolne przejęta została, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.), decyzją Urzędu Miejskiego w Bełchatowie Nr 390/88 z dnia 5 września 1988 r., znak: G.9260/1/88, na własność Skarbu Państwa w zamian za zaopatrzenie emerytalne - na wniosek C.C. Decyzja została sprostowana postanowieniem z dnia 19 października 1988 r. znak: G.9260/1/88.

Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że przejęcie na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 2,2625 ha, położonego w B. oznaczonego nr działek [...] i [...] oraz we wsi M. (działki nr [...], [...], [...] i [...]) i we wsi A. (działka nr [...]), nastąpiło na wniosek C.C., na podstawie ww. decyzji Nr 390/88 z dnia 5 września 1988 r., sprostowanej postanowieniem z dnia 19 października 1988 r. znak: G.9260/1/88. Z decyzji wynika, że z przejętego gospodarstwa wyłączona została na odrębną własność C.C. działka nr [...] o pow. 0,1361 ha z zabudowaniami, położona w B., wraz z inwentarzem żywym i martwym. Ponadto w decyzji orzeczono, że C.C. przysługuje prawo do dożywotniego użytkowania działki nr [...].

Nadto Kolegium zwróciło uwagę, że decyzją Nr 365/88 z dnia 22 sierpnia 1988 r., znak: G.8416/22/88, Urząd Miejski w Bełchatowie zatwierdził podział nieruchomości położonej w B., stanowiącej własność C.C., oznaczonej na mapie ewidencyjnej nr [...] o pow. 0,5076 ha, obręb [...], na trzy działki: nr [...] o pow. 0,1361 ha, nr [...] o pow. 0,1928 ha i nr [...] o pow. 0,1787 ha, uwidocznione na mapie wykonanej przez WBGiTR w P., zaewidencjonowanej w Wojewódzkim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznym w P., Filia w B., za nr 628/88 z dnia 3 sierpnia 1988 r. Zgodnie z informacją o działce, według stanu na dzień 27 września 2019 r., działka nr [...] pow. 0,1787 ha, której grunty sklasyfikowane są jako grunty orne RIVa, stanowi własność Gminy Miasto Bełchatów. Z odpisu skróconego aktu zgonu wydanego przez Urząd Stanu Cywilnego w B. w dniu 26 września 1991 r., załączonego przez T.B. do podania z dnia 18 września 2019 r., wynika, iż C.C. zmarła [...] r. T.C. (obecnie B.) jest córką C.C., co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu z aktu urodzenia Nr [...] z dnia [...] 1961 r.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy stwierdził, iż spełniona została jedna z przesłanek określonych w przepisach art. 118 ust. 1-2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników warunkujących prawo do przyznania jej własności działki oznaczonej nr ewid. [...] o pow. 0,1787 ha, położonej w obrębie [...] miasta B. – T.B. jest zstępną osoby uprawnionej, która może wystąpić ze stosownym wnioskiem.

Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że drugim warunkiem przewidzianym w ustawie dla nieodpłatnego przyznania własności działki jest to, by zstępny faktycznie władał działką w zakresie odpowiadającym osobie, której przysługiwało prawo użytkowania tejże działki.

W odniesieniu do powyższego organ II instancji wskazał, że kwestią sporną w sprawie jest spełnienie ww. warunku, a mianowicie ustalenie, czy po śmierci C.C. jej córka – T.B. jako zstępna, objęła działkę nr [...] w faktyczne władanie, w takim zakresie jaki odpowiadał osobie, której przysługiwało prawo użytkowania tejże działki i czy władanie to odbywało się w sposób ciągły, bezpośredni, osobisty i nieprzerwany.

Organ I instancji – jak wskazało Kolegium - stoi na stanowisku, iż do takiego właśnie władania doszło. Stwierdziło bowiem, iż wnioskodawczyni – T.B., jako zstępna C.C., po jej śmierci, objęła w posiadanie działkę gruntu nr [...] o pow. 0,1787 ha położoną w obrębie [...] m. B. Posiadała ją w dniu wejścia w życie art. 118 ust. 2a ustawy i nieprzerwanie włada nią do chwili obecnej, jak również użytkuje ją według wymagań prawidłowej gospodarki (w części pod uprawy rolne, w części jako sad, w części działki przeprowadza zabiegi pielęgnacyjne w formie koszenia, aby nie porastała samosiejkami), przez co zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 118 ust. 2a ustawy do przyznania jej nieodpłatnie na własność przedmiotowej działki gruntu.

Kolegium zaznaczyło, że Prezydent Miasta Bełchatowa kwestionuje natomiast użytkowanie przez T.B., jako zstępną osoby uprawnionej, działki nr [...] w obrębie [...] m. B. w sposób nieprzerwany. W odwołaniu podniósł, iż organ I instancji swoje stanowisko oparł o odebrane zeznania świadków, które nie są spójne i znacznie różnią się od siebie. Nie można zatem zgodzić się, że działka nr [...] jest zagospodarowana i użytkowana rolniczo nieprzerwanie od chwili śmierci spadkodawczyni C.C. w roku 1991. Zdaniem odwołującego, potwierdzają to załączone do odwołania zdjęcia lotnicze z poszczególnych lat, które nie mają odzwierciedlenia w zeznaniach świadków. Zdjęcia wskazują, iż nieruchomość (działka nr [...] - dopisek Kolegium) została faktycznie użytkowana rolniczo od roku 2019, tj. od roku, w którym złożono wniosek o nieodpłatne przyznanie nieruchomości.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że do zagadnienia "faktycznego władania" nieruchomością, o którym mowa w art. 118 ust. 2a ustawy ubezpieczeniu społecznym rolników, jako przesłanki przyznania prawa własności działki, odniósł się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 283/20, którym uchylił wydaną poprzednio w przedmiotowej sprawie decyzję Kolegium z dnia 5 lutego 2020 r. Nr KO.431.1.2020 w przedmiocie nieodpłatnego przyznania T.B. własności działki oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Bełchatowskiego z dnia 16 grudnia 2019 r. znak: WS.6821.3.3.2019. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, iż Sąd ww. wyroku wskazał, że należy ustalić jednoznacznie, czy faktyczne władanie działką nr [...] przez T.B. ma charakter ciągły, nieprzerwany.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Kolegium, należało zestawić dowody stanowiące podstawę rozstrzygnięcia organu I instancji, tj. ustalenia z wizji w terenie i zeznania świadków z materiałem dowodowym przedstawionym przez odwołującego, a mianowicie dokumentacją w formie wydruku zdjęć lotniczych nieruchomości z lat 2003 - 2018 i ustalić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy władanie działką miało charakter ciągły i nieprzerwany począwszy od śmierci matki T.B. (w 1991 r.), aż do momentu wydania decyzji.

Zdaniem organu II instancji, głównymi dowodami, które według organu I instancji potwierdzają użytkowanie rolnicze w całości działki nr [...] o pow. 0,1787 ha "nieprzerwanie i ciągle", są: "protokół z rozprawy administracyjnej" stanowiący także informację z oględzin działki nr [...] oraz zeznania świadków: Z.B. (męża wnioskodawczyni), M.M., T.M., L.P., Ż.R. (córki wnioskodawczyni) i M.B., przeprowadzone w dniu 19 stycznia 2022 r.

Kolegium oceniło, że oględziny są środkiem dowodowym, który potwierdza stan rzeczy w danym czasie, ewentualnie pozwoli na wyciągnięcie wniosków co działo się w nieodległej przeszłości. Na podstawie tego środka dowodowego nie sposób jednak stwierdzić co działo się z nieruchomością na przestrzeni ostatnich 30 lat.

Jednocześnie organ II instancji zwrócił uwagę, że T.B. oświadczyła (protokół z dnia 24 listopada 2021 r.), że od chwili śmierci swojej mamy, tj. od 1991 r. do chwili obecnej użytkuje nieprzerwanie ww. działkę, przedmiotowa działka użytkowana była przez jej ojca do chwili jego śmierci, tj. 2000 r. wraz z dziećmi i przez nią osobiście (wraz z mężem). W protokole z dnia 19 stycznia 2022 r. Z.B. z kolei oświadczył: "od chwili śmierci C.C., tj. od 1991 r. jej córka T.B. podjęła się użytkowania działki oznaczonej nr [...] o pow. 0,1787 ha położonej w obr. [...] m. B. w tym samym zakresie co przekazująca gospodarstwo rolne na rzecz Państwa. (...) zeznaje, że od 1991 r. działka była użytkowana rolniczo przez uprawę ziemniaków w połowie działki, pozostała część działki była obsadzona drzewkami owocowymi, tj. jabłonie, grusze, śliwy, porzeczki, leszczyna. Od strony działki nr [...] będącej własnością S.Ś. były sadzone ziemniaki, buraki, marchew. Od strony działki [...] były uprawiane truskawki na pow. 0,04 ha. Pozostała część działki od strony południowej była obsadzona drzewkami, tj. jabłonie, śliwy, porzeczki i część działki stanowiły użytki zielone (trawa). Trawa była wykorzystywana do karmienia zwierząt (...). Od chwili śmierci C.C. drzewa owocowe zostają sukcesywnie wycinane (stare drzewa) a w miejsce starych usuniętych dosadzane nowe do 2018 r. Od ok. 2018 r. do 2022 r. drzewa zostały usunięte. W miejscu, gdzie rosły drzewa, krzewy został grunt uprawiany rolniczo i przeorane, zasiana gryka, a w następnych latach zboże. Warzywa na przedmiotowej działce uprawniane były do 2015 r.". M.M. zeznała do protokołu z dnia 19 stycznia 2022 r., iż "T.B. trzymała kury, kaczki, nutrie. (...) nie jest w stanie sprecyzować dokładnie, co w którym roku było uprawiane. Jednak z tego co pamięta to sadzone były ziemniaki, zboże. Na działce rosły drzewa i krzewy. (...) nie jest pewna czy od 1991 r. do chwili obecnej działka była nieprzerwanie użytkowana przez T.B. Pamięta, że brat M.W. pomagał wnioskodawczyni w uprawie przedmiotowej działki poprzez świadczenie usług w postaci orki, wywożenia obornika do czasu posiadania konia do ok. 2010 r. (...) nie potrafi wskazać dokładnego okresu, w którym sad nadal istniał". L.P. zeznała, że "nie pamięta dokładnie w jakich okresach czasu, jakie plony były pozyskiwane z korzystania z działki [...]. Ale z tego co pamięta na działce rosły truskawki, porzeczki, ogórki, pomidory, pozyskiwano siano i koszono trawę. Potwierdza również fakt posiadania szklarni. Ale nie potrafi powiedzieć i określić, gdzie znajdowały się powyżej opisane uprawy, gdyż nie znała granicy uprawianej działki. (...) wychodząc za stodołę po prawej stronie działka uprawiana była rolniczo, tj. ogólnie warzywa, tj. fasolka, cebulka, marchewka. Natomiast po lewej stronie rosły drzewa i krzewy, tj. leszczyna, porzeczki, drzewa owocowe". T.M. wskazał, że "działka oznaczona nr [...] i [...] była użytkowana rolniczo przez T.B. w tym samym zakresie co przekazująca gospodarstwo na rzecz Państwa C.C. Jak pamięta od chwili śmierci C.C. córka T.B. przejęła użytkowanie działki poprzez sadzenie ziemniaków, truskawki. (...) działki oznaczone nr [...] i [...] były użytkowane i uprawiane jako całość. Od strony sąsiada J.B. również działka stanowiła ogródek i część łączki. Od strony S.Ś. były posadzone drzewa owocowe i samosiejki, leszczyna. (...) wnioskodawczyni posiadała zwierzęta, kury, kaczki, nutrie, króliki i gołębie. I z uwagi na ten chów zwierząt obsiewała grunt zbożem. (...) Od strony wschodniej drzewka, ziemniaki, trawa (łączka). Od strony zachodnie truskawki, warzywniak, kawałek łąki i uprawa zboża. Od ok. 2018 r. grunt objęty ww. działkami został w całości uprawiany i obsiany zbożem, pszenicą, pszenżytem i gryką" (protokół z dnia 19 stycznia 2022 r.). W dniu 19 stycznia 2022 r. Ż.R. zeznała do protokołu iż "T.B. jest jej mamą i od urodzenia, tj. od 1985 r. do 2010 r. zamieszkiwała w domu rodzinnym, po swojej babci C.C. (...) z tego co pomięta zawsze uprawiany był ogródek, w którym znajdowały się warzywa, ziemniaki, marchewka, buraki, truskawki co stanowiło (...)1/5 powierzchni. Ogródek znajdował się od strony działki [...] natomiast drzewa owocowe od strony S.Ś. (...), działka porośnięta jest krzewami, tj. porzeczka, aronia. Ok. 2016 r. drzewa zostały stopniowo wycinane. Od ok. 2018 r. przedmiotowa działka jest uprawiana w całości rolniczo, tj. gryka, pszenica".

Kolegium stwierdziło, że wprawdzie złożone przez wnioskodawczynię i świadków ww. wyjaśnienia i zeznania, potwierdzają korzystanie z działki nr [...], niemniej jednak na ich podstawie nie sposób jednoznacznie i bezspornie przesądzić, że faktyczne władanie przez T.B. działką miało charakter ciągły, nieprzerwany. Z kolei, załączone przez odwołującego się wydruki zdjęć lotniczych, w kwestii władania faktycznego przez T.B. wskazują na korzystnie przez wnioskodawczynię z przedmiotowej działki, jednak nie w sposób ciągły, co jest kluczowe w niniejszej sprawie. Jak już wskazano wyżej do odwołania załączono wydruki zdjęć lotniczych z poszczególnych lat:

2003 - 2005 Wojewódzki Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Łodzi;

2008 - 03.09.2008 r. MGGP Aero Sp. z o.o.;

2011 - 16.10.2011 r. MGGP Aero Sp. z o.o.;

2012 - 04.10.2012 r. GUGiK;

2015 - 05.06.2015 r. MGGP Aero Sp. z o.o.;

2018 - 29.05.2018 r. GUGiK;

2019 - 17.06.2019 r. www.geoportal.gov.pl.

Dokonując szczegółowej analizy załączonych dowodów (wydruków fotografii) Kolegium poddało je weryfikacji zestawiając z ogólnie dostępnymi danymi zawartymi w witrynie internetowej z dostępem do zasobów i usług związanych z danymi przestrzennymi - Geoportal Infrastruktury Informacji Przestrzennej - https://www.geoportal.gov.pl dalej jako "Geoportal". Wykorzystując panel porównawczy ortofotomap archiwalnych (od lutego 2003 r.) oraz ortofotomap archiwalnych wysokiej rozdzielczości (od lutego 2012 r.), przeanalizowało stan zagospodarowania działki. Ze zdjęcia dot. okresu lat 2003-2005, jak i mapy geoportalu (za okres od lutego 2003 r. do grudnia 2008 r.) wynika, iż teren nie posiadał zadrzewień lub zakrzaczeń (poza niewielkim fragmentem znajdującym się w odległości ok. ¾ od granicy północnej działki po stronie zachodniej, który obejmował również fragment działki nr [...]). Na zdjęciach dot. lat 2008, 2011, 2012, 2015, 2018 uwidocznione zostały drzewa, których ilość, wysokość wraz z kolejnymi latami przyrastała. Usytuowanie drzew na działce można uznać za przypadkowe, nieregularne. Przyrost drzew postępował od części południowej działki. Sytuacja na działce zmieniła się w roku 2019. Zdjęcie za ten okres wskazuje na fakt usunięcia drzew z działki nr [...] jak i [...]. W tym okresie (pomiędzy 2018 r., a 2019 r.) dokonano też usunięcia przedmiotów składowanych w północnej części działki, uwidocznione na zdjęciach z lat wcześniejszych.

W ocenie organ II instancji, analiza dowodów w formie załączonych zdjęć dowodzi, iż przedmiotowa nieruchomość została w całości faktycznie przygotowana do użytkowania rolniczego od 2019 r., czyli od roku, w którym złożono wniosek o nieodpłatne przyznanie nieruchomości. Kolegium zaznaczyło przy tym, iż są powody do podważenia zeznań świadków w zakresie władania przez T.B. z przedmiotowej działki.

Organ odwoławczy dodał, że jak wskazał odwołujący "wyraźna jest niespójność zeznań, ponieważ większość świadków zeznała, że zboże było dopiero posiane po usunięciu wszystkich drzew co odbywało się sukcesywnie, aż do około 2018 r. Jednocześnie mąż wnioskodawczyni Pan Z.B. zeznał, że część działki od strony południowej była obsadzona drzewkami, tj. jabłonie, śliwy, porzeczki, natomiast córka wnioskodawczyni Pani Ż.R. zeznała, że drzewa owocowe były od strony sąsiada Ś., tj. dz. nr [...]. (...) Pani M.M. w 2021 r. wskazała, że sad istniał na przedmiotowej działce do 2005 r., natomiast już w 2022 r. nie potrafiła wskazać okresu, w którym istniał sad. (...) Należy zwrócić również uwagę na fakt, iż Starosta Bełchatowski w uzasadnieniu decyzji m.in. podkreśla, że wnioskodawczyni uprawia nieruchomość oznaczoną numerem [...] w obrębie [...] m. B. według wymagań prawidłowej gospodarki przeprowadzając zabiegi pielęgnacyjne w formie koszenia, aby nie porosła samosiejkami, jednak jak zeznał jeden ze świadków (Pan T.M. na działce rosły drzewa m.in. samosiejki". Zatem Kolegium, dowodom z zeznań świadków przypisało mniejszą wagę niż dokumentacji w formie zdjęć lotniczych oraz danych zawartych w Geoportalu. Odwołując się do orzecznictwa organ odwoławczy podniósł, że poświadczone przez organ państwowy zdjęcie lotnicze ma większą moc dowodową niż pisemne oświadczenie świadków.

Dodatkowo Kolegium wskazało, że w dniu 6 września 2022 r. wpłynęło pismo T.B., w którym ponownie zapewniła, iż działka była przez nią użytkowana rolniczo, o czym świadczą zeznania świadków. Przyznała też, iż szczegółowe pytania, co i kiedy było uprawiane w rozbiciu na lata jest dla niej trudne do ustalenia, a tym bardziej dla świadków. T.B. wniosła o przyznanie jej "rentówki" na własność.

Organ odwoławczy stwierdził zatem, że mając na uwadze powyższe ustalenia oraz wykładnię "faktycznego władania" nieruchomością przedstawioną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 283/20, o którym mowa w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jako przesłanki przyznania prawa własności działki, w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek takiego władania, a mianowicie nie miało ono charakteru ciągłego i nieprzerwanego. Spełnianie samego warunku przesłanki podmiotowej jest niewystarczające. Z przepisu art. 118 ust. 2a ustawy wynika, że dla wydania decyzji o przyznaniu prawa własności działki konieczne jest potwierdzenie, czy zostały spełnione łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze, czy osoba ubiegająca się o przyznanie nieodpłatnie prawa własności działki jest zstępną osoby do tego uprawnionej. Po drugie, czy osoba ta po śmierci uprawnionego faktycznie włada nieruchomością, o przyznanie której się ubiega. Przy czym faktyczne władanie musi się cechować ciągłością i nieprzerwalnością w korzystaniu z działki, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie przez cały okres od 1991 r.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła T.B., zarzucając naruszenie przepisów, tj.:

- art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji i odmowę przyznania nieodpłatnie na jej rzecz własności działki położonej w obrębie [...] miasta B. oznaczonej w ewidencji jako działka o numerze [...] o pow. 0,1787 ha, wobec nie stwierdzenia zdaniem organu przesłanek z tego artykułu,

- art. 8 k.p.a., poprzez nie przyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa m.in. poprzez uznanie, iż nie wyjaśnione były okoliczności sprawy, choć potwierdzone zostały przeprowadzeniem dowodów oraz zeznaniami świadków - prawidłowym jest przyjęcie, że nieruchomość ta była użytkowana rolniczo przez wnioskującą, która dzierżawi działkę obok, po to by użytkować obie działki (dzierżawioną i będącą przedmiotem niniejszego postępowania) jako jedną całość;

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezbadanie i nierozpatrzenie wyczerpująco materiału dowodowego;

- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i uznanie, że zeznania świadków: Z.B., M.M., T.M., L.P., Ż.R. są niewystarczające dla przyjęcia spełnienia przesłanki określonej w art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W oparciu o te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że Kolegium bezpodstawnie uchyliło decyzję organu I instancji i odmówiło przyznania nieodpłatnie na jej rzecz własność działki położonej w obrębie [...] miasta B. oznaczonej w ewidencji jako działka o numerze [...] o pow. 0,1787 ha, pomimo braku przesłanek do tego, bowiem decyzja organu I instancji nie była obarczona uchybieniami i nie naruszała przepisów prawa materialnego (art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników).

Zdaniem skarżącej, organ II instancji, przekroczył granice swobodnej oceny dowodów zakreślone regułami wyrażonymi w art. 80 k.p.a. w stwierdzeniu, iż charakter posiadania przez skarżącą nieruchomości nie miał charakteru ciągłego i nieprzerwanego. Nie wskazanie, co z pozostałą częścią nieruchomości, czy nie wskazanie jaka część była zadrzewiona i zakrzewiona, ma wpływ na ocenę dowodów i wyjaśnienie stanu faktycznego, bowiem mały fragment nie wskazywałby, iż nieruchomość ta jako całość, nie była wykorzystywana rolniczo od 1991 r., a także nie wyjaśnienie, w jakim okresie pojawiło się zadrzewienie i jak cel temu przyświecał. Skarżąca dodała, że organ I instancji dopuścił dowód z zeznań świadków, który w sposób jednoznaczny i kategoryczny potwierdzili sposób posiadania i użytkowania działki przez skarżącą. Z zeznań świadków wynika, iż działka była użytkowana w sposób ciągły i nieprzerwanie. W ocenie skarżącej, organ nie wskazał z jakich powodów zakwestionował zeznania świadków powołanych przez skarżącą i z jakich powodów odmówił im wiarygodności.

Skarżąca podniosła również, że Kolegium nie dokonało starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa m.in. poprzez uznanie, iż prawidłowym jest przyjęcie, że nieruchomość ta była użytkowana rolniczo przez wnioskującą, która dzierżawi działkę obok, po to by użytkować obie działki (dzierżawioną i będącą przedmiotem niniejszego postępowania) jako jedną całość.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, wyraził pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem z dnia 3 marca 2023 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 28 grudnia 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi brak oświadczeń skarżącej oraz uczestników postępowania o możliwościach technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 3 marca 2023 r.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji (zarządzenie o rozprawie zdalnej z dnia 28 grudnia 2022 r.).

Stosownie natomiast do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 9 września 2022 r. uchylająca decyzję organu I instancji z dnia 15 marca 2022 r. w całości i odmawiająca przyznania skarżącej nieodpłatnie własności działki położnej w obrębie [...] miasta B., oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] o pow. 0,1787 ha.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie został wydany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 283/20, którym organy rozstrzygające sprawę ponownie ją rozpatrując, jak i Sąd są związane, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. Stosownie do ww. przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Na tle powyższej regulacji w orzecznictwie wskazuje się, że przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast wskazania, co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych(wyrok NSA z dnia 8 września 2020 r., sygn. akt II FSK 1221/20, LEX nr 3054829). Ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeśli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Zawsze bowiem zmiana stanu prawnego będzie powodowała konieczność dokonania przez organ administracji publicznej nowych, samodzielnych ocen prawnych określonego stanu faktycznego (wyrok NSA z dnia 17 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 485/20, LEX nr 3047948).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż organy zastosowały się do wskazań Sądu zawartych ww. wyroku z dnia 26 sierpnia 2020 r. w zakresie określonego do przeprowadzenia postępowania dowodowego, ale organ II instancji dokonał wadliwej oceny zabranych w sprawie dowodów i tym samym doszedł do błędnych wniosków, iż nie zaistniała w sprawie przesłanka wskazana w art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2022 r., poz. 933), dotycząca faktycznego władania przez skarżącą przedmiotową nieruchomością.

Wspomniany przepis art. 118 ust. 1 tej ustawy stanowi, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Natomiast w myśl ust. 2a art. 118 tej ustawy z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków.

Analizując ww. przepisy na tle zebranego w sprawie materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że zaistniała wprawdzie przesłanka podmiotowa, tj. skarżąca jest uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa własności przedmiotowej działki, ale nie można stwierdzić, iż w sposób ciągły i nieprzerwany korzystała z przedmiotowej działki od 1991 r. i tym samym – zdaniem Kolegium - nie ma podstaw do przyznania jej własności ww. działki.

Kolegium oparło się w głównej mierze na dowodach wskazanych przez Prezydenta Miasta Bełchatowa przy odwołaniu od decyzji organu I instancji z dnia 15 marca 2022 r., tj. wydrukach zdjęć lotniczych wykonanych na przestrzeni lat 2003 – 2019, na których uwidoczniona została m.in. przedmiotowa działka. W celu weryfikacji tych dowodów Kolegium dokonało własnych ustaleń, korzystając z ogólnie dostępnych danych w "Geopartal". Organ kierując się wskazaniami Sądu, zawartymi ww. wyroku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 283/20, iż należy jednoznacznie ustalić czy faktyczne władanie działką nr [...] przez skarżącą ma charakter ciągły oraz nieprzerwany, i opierając się przy tym na ww. zdjęciach lotniczych, uznał, iż nie została spełniona przesłanka ciągłości i nieprzerywalności władania ww. działką przez skarżącą.

Kolegium po analizie ww. dowodów nie uznało za wiarygodne zeznania świadków i wyjaśnienia skarżącej. Kolegium stwierdziło, iż widoczny na zdjęciach przyrost drzew na działce na przestrzeni lat wskazuje, że skarżąca faktyczne korzystanie z działki rozpoczęła od 2019 r., kiedy to nastąpiła zmiana na działce, tj. rozpoczęto użytkowanie rolnicze działki.

W ocenie Sądu, ze wspominanych przedłożonych zdjęć lotniczych i wydruków ze strony internetowej – Geoportal Infrastruktury Informacji Przestrzennej, wynika jedynie, iż stan zadrzewienia na przedmiotowej działce z roku na rok się powiększał i miało to miejsce aż do roku 2019, kiedy wprowadzono orny charakter działki (należy jednak przy tym mieć na uwadze, z wniosek o takiej treści można wysnuć, pod warunkiem jednak, iż wszystkie zdjęcia były wykonane w takim samym zbliżeniu). Z tego materiału dowodowego nie wynika natomiast, jaki to rodzaj drzew uległ przyrostowi. Niemniej jednak należy mieć na uwadze, iż na działce tej znajdował się sad, a zatem nie jest niczym nadzwyczajnym, iż na działce tej rosły drzewa.

Organ odwoławczy oparł się na ustaleniu, że w charakterze gruntów ornych -zasiew zbożem (tj. gryką, pszenicą) - działka jest użytkowana od 2019 r., a to przesądza – zdaniem organu - o faktycznym użytkowanie tej działki dopiero od tego roku. Należy jednak zwrócić uwagę, że analiza zeznań świadków i wyjaśnień skarżącej jednoznacznie wskazuje, iż przedmiotowa działka nie była wykorzystywana wcześniej, jako gruntu orne do zasiewu zboża, ale uprawniana była pod zasiew i sadzenie warzyw, w tym ziemniaków, oraz sad. Z zeznań świadków jednoznacznie wynika, iż w takim charakterze działka była wykorzystywana przez skarżącą, a wcześniej przez jej matkę. Nawet zwiększenie zadrzewienia na działce – na które wskazał organ – świadczy o tym, że była użytkowania w taki sposób, jaki użytkowała matka skarżącej.

W zeznaniach świadków zgodnie pojawia się stwierdzenie, iż wycinano stare drzewa, ale również sadzono nowe. Takie zabiegi, tj. wycinanie drzew i sadzenie nowych świadczą o tym, iż działka była wykorzystywana w części jako sad, a zatem zgodnie z charakterem, w jakim wykorzystywana była wcześniej przez matkę skarżącej.

Dalsza analiza zeznań świadków wskazuje, że na przedmiotowej działce zawsze były uprawiane warzywa i rósł sad. I w takim charakterze działka była użytkowana do 2019 r. Zmiana upraw w 2019 r. nie może świadczyć o podjęciu dopiero w tej dacie użytkowania działki, bowiem zmieniony został jedynie charakter upraw z owoców i warzyw na zboża. Zatem działka ta cały czas jest uprawiana rolniczo, bowiem zmiana upraw nie może świadczyć o zmianie charakteru tej działki. Nie można zatem stwierdzić, iż jedynie uprawa zbóż świadczy o rolniczym charakterze wykorzystywania działki.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślił, iż z zeznań świadków wynika, iż na działce rosły drzewa m.in. samosiejki. Odnosząc się do tego stwierdzenia należy zauważyć, że powyższa okoliczność nie przesądza, iż mimo istnienia samosiejek, działka nie była wykorzystywana w części pod uprawę drzew owocowych i warzywnika.

Nie ulega wątpliwości, iż matka skarżącej – C.C. wykorzystywała przedmiotową działkę właśnie jako sad oraz pod uprawę warzyw. Również w takim charakterze wykorzystywała ją skarżąca, aż do w 2019 r., kiedy zmieniła rodzaj upraw. Skarżąca korzystała z przedmiotowej działki, tj. użytkowała ją w takim zakresie jaki przysługiwał jej matce oraz w taki sam sposób jak jej matka, rolniczo.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że organ odwoławczy dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a to w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 118 ust. 2a wspomnianej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez wadliwe przyjęcie, że nie została spełniona przesłanka ciągłego i nieprzerwanego korzysta z przedmiotowej działki przez skarżącą.

Organ nie powołał się i nie wskazał też żadnych dowodów przeciwnym, które obalałyby twierdzenia skarżącej i ustalenia poczynione w sprawie.

Podkreślić należy, że organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest do wyczerpującego rozpatrzenie materiału dowodowego, które polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych (wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III OSK 420/21, LEX nr 3108675).

Ponownie prowadząc zatem postępowanie organ zobowiązany jest do przeanalizowania i oceny zebranego materiału dowodowego z uwzględnieniem wskazań zawartych powyżej.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sądowego, obejmujących wpis sądowy w wysokości 200 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

is