Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 327/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par 1 i 2
journal: Dz.U. 2024 poz 1267
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
article: art. 134 par 1, art. 135 i art. 145 par 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 24 ust. 4, 5b, art. 27 ust. 2, art. 28 ust. 2 , 3 i 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 7, 10, 77 par 1, 80, i 107 par 1 i 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lipca 2024 r. nr UP- 466/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 9 maja 2024 r. nr 989/2024.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) decyzją z 2 lipca 2024 r. nr UP-466/2024 wydaną dla D. C. utrzymał w mocy decyzję tego organu z 9 maja 2024 r. nr 989/2024 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

- z tytułu ubezpieczenia społecznego za okres [...] – [...] w łącznej kwocie [...]zł,

- z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego za okres 06-08/2004, 10/2004-10/2005, [...] w łącznej kwocie [...]zł,

- na Fundusz Pracy za okres 01-04/2006, 06/2006-06/2007 w łącznej kwocie [...]zł.

Organ wyjaśnił, że 15 lutego 2024 r. wpłynął wniosek D. C. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Po wydaniu decyzji z 9 maja 2024 r., we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni wskazała, że jest wdową i z uwagi na stan zdrowia często przebywa w szpitalach i sanatoriach. Wyjaśniła, że utrzymuje się z renty rodzinnej po zmarłym mężu. Oświadczyła, że z tego świadczenia opłaca wszystkie rachunki, wykupuje lekarstwa oraz spłaca zobowiązania, pozostaje jej kwota [...]zł i często zmuszona jest korzystać z pomocy finansowej rodziny i znajomych, a zaciągnięty w ten sposób dług spłaca w miarę możliwości. Wskazała, że sytuacja w jakiej się znajduje wyczerpuje całość kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku.

Wnioskodawczyni wskazała, że nie pracuje zarobkowo, pobiera rentę rodzinną w kwocie [...]zł brutto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z urzędu pracy, zasiłku z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem: z tytułu czynszu w kwocie [...]zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł, kosztów związanych z leczeniem w kwocie [...]zł. Spłaca raty w banku w wysokości [...] zł i [...] zł. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada mieszkanie o powierzchni 58m2 położone w S., nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu, innych składników mienia ruchomego ani wierzytelności. Jest po kilku operacjach, pozostaje w stałym leczeniu. Jest w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej, brakuje jej środków finansowych na życie. Z powodu stanu zdrowia i niskiego świadczenia rentowego, wnioskodawczyni nie prognozuje poprawy swojej sytuacji materialnej.

Organ ustalił, że 1 grudnia 2012 r. wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, od 31 sierpnia 2017 r. pobiera rentę rodzinną w kwocie [...]zł brutto, z której dokonywane są potrącenia egzekucyjne w kwocie [...]zł i świadczenie do wypłaty wynosi [...] zł. Wnioskodawczyni nie posiada nieruchomości ani zarejestrowanych pojazdów.

ZUS, dokonując analizy kwestii przedawnienia uznał, że w decyzji z 9 maja 2024 r. prawidłowo stwierdzono, że z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek uległ zawieszeniu.

Organ powołał następnie treść art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497), zwanej dalej "u.s.u.s." i podniósł, że przesłanka wymieniona w punkcie 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s nie zachodzi, ponieważ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże nie wystąpiła przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, ponieważ wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe, którego wysokość pozwala na prowadzenie skutecznego postępowania egzekucyjnego; nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ wnioskodawczyni ma następców prawnych: dzieci M. C., L. C., M. A.. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. też nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67), wysokość kosztów upomnienia wynosi [...] zł.

Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Naczelnik urzędu skarbowego prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne ze świadczenia rentowego. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie się toczy, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Ponieważ wobec wnioskodawczyni nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie organ powołał treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdził, że nie ma on zastosowania, ponieważ wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej.

Oceniając wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, stwierdził, że ona nie zachodzi. Stan zdrowia nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności. Organ wyjaśnił, że z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że jest w trakcie leczenia i przeszła kilka operacji. Organ wskazał, że obecnie wnioskodawczyni oczekuje na operację kolana. Zaznaczył także, że wnioskodawczyni posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym i jest całkowicie niezdolna do pracy. Do akt sprawy nie przedłożyła dokumentów potwierdzających stan zdrowia.

Organ podniósł, że nie neguje stanu zdrowia wnioskodawczyni, lecz problemy te nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Wnioskodawczyni pobiera rentę rodzinną, której wypłata nie jest uzależniona od stanu zdrowia. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że jej sytuacja zdrowotna uniemożliwia bądź ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.

Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Do oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni przyjęto dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, tj. [...] zł. Minimum socjalne ustalone na podstawie danych GUS z 4 kwietnia 2024 r. przez Instytut Pracy Spraw Socjalnych w IV kwartale 2023 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...] zł, a więc organ stwierdził, że kwota dochodu wnioskodawczyni jest wyższa od wskazanego minimum. W niniejszej sprawie nie można zatem było stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Organ podkreślił, że nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Koszty bieżących opłat, jak również wyżywienia są stałymi miesięcznymi opłatami, które ponosi większość społeczeństwa. Wydatków tych nie można nazwać nieprzewidywalnymi oraz nadzwyczajnymi. Podkreślając fakt spłaty kredytu w banku w ratach w kwocie [...]zł, Zakład wyjaśnił, że podejmując się spłaty innych zobowiązań pieniężnych, wnioskodawczyni ustaliła hierarchię ważności posiadanych należności, traktując je priorytetowo w stosunku do należności z tytułu składek. Zdaniem organu należy tak zarządzać posiadanymi środkami finansowymi, by zapewnić równe traktowanie wszystkich wierzycieli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawczyni nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni ma zaspokojone wszystkie potrzeby związane z egzystencją i stwierdził, że wnioskodawczyni nie udokumentowała, że brakuje jej środków finansowych na opłaty oraz leki. Organ zauważył fakt otrzymywania jednorazowego "trzynastego" i "czternastego" świadczenia emerytalnego, co z pewnością wpływa na poprawę jej sytuacji finansowej. Podkreślił przy tym, że z "trzynastki" i "czternastki" nie można dokonywać potrąceń i egzekucji.

W ocenie organu zobowiązania z tytułu składek mogą zostać przez wnioskodawczynię spłacone w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Organ zaznaczył, że umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przestanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Podkreślił, iż ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Wyjaśnił, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też, gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin.

Skargę na decyzję Zakładu złożyła D. C..

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

a) obrazę prawa materialnego a to:

- art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za zasadnością umorzenia należności z tytułu składek w postaci braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz zachodzą szczególne przypadki przemawiające za odstąpieniem od egzekucji, tj. jej stan zdrowia oraz brak środków pieniężnych;

- § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez błędne przyjęcie, że jej sytuacja rodzinna i materialna pozwala jej spłacać zobowiązanie względem ZUS, a nadto że spłacanie składek nie spowoduje niemożności zaspokojenia [pic]podstawowych potrzeb rodziny;

b) błąd w ustaleniach faktycznych wziętych za podstawę rozstrzygnięcia polegających na przyjęciu, że jej sytuacja materialna oraz rodzinna pozwala na spłacanie zaległości z tytułu składek bez uszczerbku dla jej osoby, a nadto błędne przyjęcie, że na skutek spłacania składek będzie w stanie zaspokoić wszystkie swoje podstawowe potrzeby. Ponadto błędne jest przyjęcie, że "13" renta rodzinna stanowi stały dochód odwołującej oraz niewłaściwe jest przyjęcie, że osiągana renta rodzinna w wypłacanej kwocie około [...] złotych pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, zakup leków, dokonanie opłat za mieszkanie oraz spłatę zadłużenia względem ZUS;

c) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów i jej twierdzeń zawartych we wniosku, co skutkowało przyjęciem, że znajduje się w dobrej sytuacji majątkowej, a tym samym bez żadnych trudności może spłacić zobowiązanie względem ZUS.

Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek, ewentualnie - uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że posiada I grupę inwalidzką i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wymaga pomocy osób trzecich. Jest po licznych operacjach i oczekuje na kolejne. Według skarżącej organ rentowy dokonał niewłaściwej oceny jej sytuacji materialnej, uznając że pobierana przez nią renta w wysokości ok. [...] złotych (kwota wypacana po potrąceniach) pozwala jej bez problemu na spłatę zadłużenia względem ZUS i zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych. Poza tym przy analizie jej sytuacji niewłaściwie przyjęto pobranie przez nią świadczenia 13 - tej renty, albowiem świadczenie to jest wypłacane wyłącznie raz w roku i stanowi jedynie [...] złotych miesięcznego dodatku do renty z rozbiciem na rok. Zdaniem skarżącej organ skupił się jedynie na fakcie, że posiada możliwości finansowe (pobierane świadczenie), nie odnosząc się w pełni do jej potrzeb związanych z sytuacją życiową i zdrowotną.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2024.1267), dalej jako "p.u.s.a." i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2024.935), określanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 p.u.s.a. umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Skarga jest zasadna, albowiem zdaniem sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z 9 maja 2024 r. naruszają przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Zakładu z 2 lipca 2024 r. nr UP-466/2024 utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 9 maja 2024 r. nr 989/2024 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł. Z uzasadnienia decyzji Zakładu z 9 maja 2024 r. wynika, że wymagane należności dotyczą nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od maja 2004 roku do czerwca 2007 roku (s. 4 tej decyzji). W aktach sprawy istnieje informacja z konta płatnika potwierdzająca zarówno ten okres (informacje o stanie należności z tytułu składek od 1 stycznia 1999 r. k. 8-12, k. 33-37), jak i informacja dotycząca okresu od maja 2004 roku do lutego 2009 roku (informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym – k.6).

W pierwszej kolejności podniesienia wymaga, że zdaniem sądu, postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i FP może być bowiem prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie ich uiścić. Umorzenie może dotyczyć więc tylko należności istniejących. Umorzenie należności zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej stanowi przyczynę wygaśnięcia zobowiązania z tytułu należności składkowych. Stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej kolejną przyczyną skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie. Przedawnienie objętych wnioskiem kwot z tytułu należności składkowych uniemożliwia zatem prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, skutkuje koniecznością umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości.

Z powyższego wynika, że ocena, czy doszło do przedawnienia objętych wnioskiem zaległości jest istotną okolicznością, która powinna w pierwszej kolejności podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości, czy innych ulg dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenia, gdyż stwierdzenie przedawnienia powoduje bezprzedmiotowość merytorycznego postępowania (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2017 r., II GSK 4359/16 i powołane w nim orzecznictwo NSA, ten i przywołane w dalszej części uzasadnienia wyroki dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ustalenia, co do istnienia należności składkowych, powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jako załatwienie sprawy co do istoty może być wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że objęte wnioskiem skarżącej (oraz wynikające z treści decyzji) należności z tytułu składek dotyczą odległych w czasie okresów składkowych, poczynając od maja 2004 roku. Stąd, mając na względzie okres ich powstania, organ przystępując do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości, zobowiązany był w pierwszej kolejności zbadać, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz – co istotne – potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Wskazać należy, że termin przedawnienia wskazany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. ulegał zmianom. Początkowo wynosił 5 lat. Dziesięcioletni okres przedawnienia obowiązywał od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r. Od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378, dalej ustawa nowelizująca) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat (uprzednio okres ten wynosił 10 lat), licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy nowelizującej do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust 2 tej ustawy). W myśl zaś art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne m.in. w zakresie ich poboru, egzekucji, stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Należy nadto zwrócić uwagę, iż przepisy art. 24 ust 5-6 u.s.u.s. przewidują zdarzenia, których zaistnienie powoduje przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Uzasadnienia obu wydanych w sprawie decyzji nie zawierają jednak dostatecznych ustaleń i rozważań co do kwestii przedawnienia - podane przez organ okoliczności wynikające z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., a dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z prowadzonym od 8 czerwca 2005 r. postępowaniem egzekucyjnym nie zostały potwierdzone w złożonym do sądu materiale dowodowym sprawy, co sprawia, że decyzje takie uchylają się w tym zakresie spod kontroli sądu. Pominięcie tego zagadnienia lub omówienie go w sposób niepełny i niedający się zweryfikować, stanowi o istotnej wadliwości podjętych decyzji.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że jeżeli organy wiążą skutki prawne w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia z wszczęciem postępowania w sprawie wydania decyzji o podleganiu do ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, czy też z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, abolicją lub wpisem hipoteki przymusowej, to do akt sprawy należy dołączyć (odpisy albo oryginały) zawiadomień o wszczęciu postępowania, wydanych decyzji, upomnień, dowody ich doręczenia, czy wpisów do hipoteki, by sąd mógł zweryfikować skuteczność tych czynności (tak m. in. WSA w Krakowie w prawomocnym wyroku z 26 października 2021 r., I SA/Kr 1156/21, podobnie WSA w Bydgoszczy w prawomocnym wyroku z 18 maja 2021 r., I SA/Bd 243/21).

Z uzasadnień decyzji oraz dołączonego do nich materiału dowodowego sprawy, nie wynikają konieczne w niniejszej sprawie ustalenia organu pozwalające stwierdzić, w jakiej wysokości należności są wymagalne, choć istnieją wątpliwości, czy częściowo nie wygasły. Tym bardziej, że jak zaznaczono powyżej, z dwóch zawartych w aktach sprawy dokumentów wynikają różne okresy wymaganych należności (okres od maja 2004 roku do czerwca 2007 roku obejmuje kwotę należności w wysokości [...] zł – informacja o stanie należności sporządzona 27 lutego 2024 r. oraz w wysokości [...] zł - informacja o stanie należności sporządzona 28 marca 2024 r., natomiast okres od maja 2004 roku do lutego 2009 roku obejmuje kwotę należności w wysokości [...] zł – informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym).

Organ w kwestii upływu terminu przedawnienia zaległości oraz istnienia ewentualnych okoliczności mających wpływ na jego bieg, cytując art. 24 ust 5b u.s.u.s. podał, że objęte wnioskiem należności są wymagalne, bowiem na zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek miało wpływ wszczęcie postępowania egzekucyjnego – 8 czerwca 2005 r., a egzekucja trwa nadal. Organ podał także, że w wyniku wniosku skarżącej z 15 stycznia 2015 r. 1 września 2016 roku została wydana decyzja nr [...] – [...] o odmowie umorzenia należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U.2012.1551). Przytoczył także treść art. 1 ust. 15 tej ustawy normujący kwestię zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności, dokumentując w aktach sprawy fakt wydania ww. decyzji oraz zapadłych w wyniku jej zaskarżenia wyroków: Sądu Okręgowego w K., Sądu Apelacyjnego w K.. Należy jednak zauważyć, że okoliczności podane i udokumentowane przez organ nie dotyczyły całego wykazanego okresu zadłużenia, w szczególności roku 2004. Świadczy o tym również fakt powołania się przez organ nie tylko na podstawę zawieszenia biegu terminu przedawnienia z ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, ale również na art. 24 ust. 5b u.s.u.s. wiążący skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia od rozpoczęcia potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek.

Należy w tym miejscu podkreślić, że wystąpienie przesłanek z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. nie zostało w żaden sposób potwierdzone w aktach administracyjnych sprawy. Akta te nie zawierają bowiem żadnych dokumentów źródłowych – tytułów wykonawczych z dowodami ich doręczeń, czy dokumentów związanych z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Braki w tym zakresie mogą wskazywać na wadliwe ustalenia stanu faktycznego dotyczące wysokości należności z tytułu składek, których dotyczy wniosek. Wydane w sprawie decyzje zostały więc oparte na niepełnym materiale dowodowym, który nie pozwala na jednoznaczną ocenę kwestii związanej z przedawnieniem całości należności objętych wnioskiem skarżącej.

Sąd nie kwestionuje, że decyzje w sprawie umorzenia należności składkowych mają charakter decyzji uznaniowych. Wymaga jednak podkreślenia, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Jak wskazano wyżej ustalenie, czy doszło do przedawnienia całości należności jest istotną okolicznością stanu faktycznego, która w pierwszej kolejności winna podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości. Nadto wynikające z powyższych ustaleń wnioski winny znaleźć odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym, tak aby ich prawidłowość mogła zostać skontrolowana przez sąd. Stwierdzenie przedawnienia danych należności powoduje bowiem bezprzedmiotowość merytorycznego rozstrzygania w zakresie ich umorzenia.

Jako niewystarczające w zakresie wyżej opisanych obowiązków organu należy ocenić dołączenie do akt sprawy informacji o stanie należności z tytułu składek oraz informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Jakkolwiek zawierają one informacje o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, to są one ogólne i w żaden sposób nie pozwalają na właściwą ocenę zaistnienia bądź nie w kontrolowanej sprawie okoliczności skutkujących zawieszeniem biegu terminu przedawnienia wszystkich należności składkowych. Zauważyć bowiem należy, że dane z nich wynikające nie zostały poparte jakimkolwiek materiałem dowodowym pozwalającym na ocenę zajętego przez organ stanowiska w tym zakresie. Ustalenie tych okoliczności względem konkretnych – objętych wnioskiem – zaległych należności było natomiast niezbędne dla oceny możliwości merytorycznego orzekania w przedmiocie ich umorzenia.

Naruszono tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak jednoznacznego ustalenia, czy i ewentualnie które spośród należności objętych wnioskiem o umorzenie uległy przedawnieniu w kontekście przepisów art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Organ nie dokonał stosownej analizy przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych należności z tytułu składek. Tym samym zagadnienie dotyczące przedawnienia należności składkowych skarżącej nie zostało wyjaśnione w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie, że są one wymagalne.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, okoliczność ta winna być wyjaśniona jako pierwsza. Co do zasady sąd winien bowiem kontrolować prawidłowość działania organu administracji, a nie zastępować go w tym działaniu, w tym także w zakresie obliczania terminu przedawnienia należności na gruncie konkretnego stanu faktycznego.

Odnosząc się do meritum sprawy – gdyby istotnie należności składkowe nie uległy przedawnieniu, przywołać należy treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Zgodnie z tymi przepisami, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Sąd podziela stanowisko organów, że nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w ust. 3.

Zauważyć jednak należy, że art. 28 u.s.u.s. zawiera także ust. 3a, stanowiący, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zasady umarzania należności w tym trybie określa wskazane już rozporządzenie. Zgodnie z jego § 3:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przytoczonych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, wyrok NSA z 25 października 2018 r., I GSK 1992/18, wyrok NSA z 16 lutego 2022 r., I GSK 1237/21). Kontroli sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa. W tej sytuacji obowiązkiem sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

O ile należy zgodzić się z organem, że w odniesieniu do skarżącej nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, o tyle – zdaniem sądu – ocena organu, że nie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia jest dowolna i nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego.

W ocenie sądu nie jest prawidłowa ocena przesłanki określonej na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z regulacji tej wynika potrzeba zabezpieczenia niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że jej podstawowe potrzeby będą zaspokojone. Sąd przyjmuje jako własny pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, że przy wyłożeniu i zastosowaniu zwrotu normatywnego: "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" trzeba przyjąć, że nie chodzi tu tylko o zachowanie standardu minimum koniecznego do przeżycia, ale o minimalnie godziwy poziom życia (prawomocny wyrok WSA w Rzeszowie z 8 kwietnia 2021 r., I SA/Rz 140/21). Ponadto przy ocenie tej przesłanki należy także wziąć pod uwagę, czy trudności płatnicze osoby zobowiązanej mają charakter okresowy, czy też trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Należy w tym miejscu wskazać, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej jedynym źródłem dochodu jest renta rodzinna i dodatkowo zasiłek pielęgnacyjny.

Oceniając przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ miał obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji majątkowej skarżącej z wysokością zaległej należności, przy uwzględnieniu warunków ekonomicznych istniejących podczas rozpatrywania wniosku. Dla ustalenia sytuacji bytowej strony skarżącej nie wystarczyło wskazać wysokość dochodów i wydatków, odnosząc dochód do wysokości określającej minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, co doprowadziło do przyjęcia, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić zaistnienia stanu ubóstwa. Taka ocena nie zyskała akceptacji sądu, albowiem nastąpiła bez rozważenia wszystkich istotnych w tym względzie okoliczności. Konieczne było rzetelne ustalenie relacji pomiędzy dochodami i wydatkami, a następnie odniesienie jej do ustalonej przez organ kwoty minimum socjalnego. Tylko bowiem ustalenie takiej relacji pozwala na dokonanie oceny możliwości płatniczych skarżącej. Organ takich ustaleń nie poczynił. Tymczasem już samo zestawienie wydatków strony i dochodów wskazuje, że pozostają one na porównywalnym poziomie. Nie chodzi przy tym o konkretne wartości wyrażone w pieniądzu, lecz uwzględnienie nawet niesprecyzowanych dodatkowych wydatków. Oczywistym jest przecież, że stałymi wydatkami związanymi z utrzymaniem są nie tylko koszty zapewnienia mieszkania oraz związane z tym opłaty eksploatacyjne, czy też koszty związane z leczeniem, lecz także wydatki ponoszone na żywność. Tymczasem ograniczając się jedynie do wyliczenia wydatków i dochodów, Zakład w swych ustaleniach nie uwzględnił wydatku związanego z zakupem żywności w kwocie [...]zł, który skarżąca wymieniła we wniosku o umorzenie.

Brak jego uwzględnienia z całą pewnością nie oddaje faktycznych kosztów utrzymania skarżącej. Natomiast uwzględnienie płaconych w ratach zobowiązań na rzecz banku w wysokości 151 zł (eksponowanych na s. 7 zaskarżonej decyzji i uznanych przez organ jako przedkładanie interesu banku względem należności z tytułu składek) pokazuje, że wydatki przekraczają dochody skarżącej.

Sąd zauważył także, że organ nie wziął pod rozwagę konsekwentnych twierdzeń skarżącej (zawartych we wniosku o umorzenie, oświadczeniu majątkowym, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), że czasami zmuszona jest korzystać z pomocy finansowej rodziny i znajomych.

W ocenie sądu, akcentowane przez organ otrzymanie przez skarżącą "13" i "14" emerytury, biorąc pod uwagę jednorazowy charakter przysporzenia, nie ma znaczącego wpływu na jej sytuację finansową (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 6 października 2022 r., I SA/Rz 457/22, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 19 kwietnia 2023 r., II SA/Go 134/23). W istocie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań jak, na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację skarżącej, organ widzi realną możliwość spłaty zadłużenia bez spowodowania zbyt ciężkich skutków w postaci pozbawienia skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na treść § 3 pkt 1 rozporządzenia, ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80). Należy bowiem podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (wyrok NSA z 27 kwietnia 2017 r., II GSK 1979/15).

W związku z powyższym, sąd sprzeciwia się wyartykułowanemu na s. 7 zaskarżonej decyzji stwierdzeniu Zakładu: "Organ ustalił, że ma Pani zaspokojone wszystkie potrzeby związane z egzystencją".

Oceniając przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, zdaniem sądu, organ pobieżnie odniósł się do stanu zdrowia skarżącej i kwestii jej niezdolności do pracy. Wskazał bowiem, że do akt sprawy skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających stan zdrowia (s. 8 zaskarżonej decyzji). Z kolei dalsza część uzasadnienia decyzji świadczy o tym, że stan zdrowia skarżącej sam w sobie nie ma w sprawie znaczenia, ponieważ skarżąca pobiera rentę rodzinną, której wypłata nie jest uzależniona od stanu zdrowia (s. 8 zaskarżonej decyzji). W aktach sprawy znajdują się natomiast dokumenty (k.109) potwierdzające twierdzenia skarżącej odnośnie jej stanu zdrowia. Są to chociażby karty informacyjne leczenia szpitalnego, potwierdzające hospitalizację skarżącej na oddziałach szpitalnych: reumatologicznym, neurologicznym, neurochirurgicznym, chirurgii urazowo - ortopedycznej, otolaryngologicznym Szpitala Specjalistycznego D. Ś. w S.; wynik tomografii komputerowej serca wykonanej w [...] Sp. z o.o. w N.; wynik badania RM stawu kolanowego; informacja z NFZ o skierowaniu skarżącej na leczenie uzdrowiskowe. W świetle powyższego jako niezrozumiała jawi się więc ocena organu, że "brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że Pani sytuacja zdrowotna uniemożliwia bądź ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia" (s. 8 – 9 zaskarżonej decyzji).

Sąd zaznacza, że ustalenie, iż skarżąca ma zaspokojone wszystkie potrzeby związane z egzystencją i jest w stanie opłacić należności, wymaga odniesienia się do wyników prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego w sprawie.

W świetle powyższego uznać należy, że stwierdzenie, iż w przypadku skarżącej nie zachodzi żadna z przesłanek umożliwiających organowi umorzenie zaległości z tytułu składek jest dowolne i nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Jakkolwiek zgodzić należy się z organem, że umarzanie należności z tytułu składek winno mieć charakter wyjątkowy i być zastrzeżone dla szczególnie uzasadnionych przypadków, to przecież nie można wykładać przepisów w sposób, który czyniłby tę instytucję zupełnie martwą. Mimo tego, że umorzenie wiąże się ze zmniejszeniem wpływów do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to przecież ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie rozwiązań, które to umożliwiają i to zarówno do u.s.u.s., jak i rozporządzenia.

Odnosząc się do wniosku skarżącej zawartego w skardze o umorzenie należności z tytułu składek, sąd wskazuje, że nie ma uprawnienia do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, tak jak żąda tego skarżąca, a więc nie może umorzyć należności z tytułu składek. Uprawnienie do umorzenia tych należności posiada jedynie organ. Natomiast jeżeli w ramach dokonywanej kontroli sąd stwierdził, że decyzja narusza prawo, uchyla decyzję w całości lub części, formułując jednocześnie zalecenia do ponownego rozpoznania sprawy.

Wobec powyższego, sąd stwierdził, że organ naruszył przepisy proceduralne, regulujące postępowanie dowodowe, w szczególności art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, tj. kwestii związanych z ewentualnym przedawnieniem części zobowiązań składkowych, jak również poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego wskutek uznania, że w stanie faktycznym sprawy zapłata zaległości składkowych nie pozbawiłaby skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz pozostawienie poza swą oceną zgromadzonej w sprawie dokumentacji medycznej.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ najpierw oceni kwestię ewentualnego przedawnienia wszystkich składek. Jeśli dojdzie do przekonania, że ono nie nastąpiło, da temu wyraz w decyzji w sposób poddający się weryfikacji przez sąd. Następnie ponownie rozważy możliwość umorzenia zaległości składkowych przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Oceni, czy egzekucja tych należności z majątku skarżącej może pozbawić ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusić do korzystania z pomocy społecznej w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych i innych, z której dotąd nie korzystała. Organ oceni także zgromadzoną dokumentację medyczną w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Następnie przedstawi wynik swej oceny w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji z 9 maja 2024 r.