Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 646/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.28 ust.1, ust. 2-4, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 8, art. 77 par.1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2012 poz 1551
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą  działalność.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło sędzia WSA Przemysław Krzykowski Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Piasecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2016r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

I SA/Ol 646/16

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 15 lutego 2016 r. J. W. (zwana dalej "skarżącą", "stroną") zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jedynym źródłem jej utrzymania jest zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 604 zł miesięcznie. Nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego, ani innych praw majątkowych. Nie posiada także innych zobowiązań pieniężnych. Swoją sytuację uznała za krytyczną. Wskazała, że działalność handlową prowadziła od 16 stycznia 2006r. do 31 marca 2011r. Od listopada 2010r. nie opłacała składek ZUS i popadła w coraz większe długi. W maju 2011r. wyjechała do Wielkiej Brytanii. Tam pracowała od września 2011r. do grudnia 2012r. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia wróciła do kraju i zarejestrowała się jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku. W grudniu 2014r. opuściła podpisanie listy obecności w PUP i została pozbawiona statusu osoby ubezpieczonej. Zarejestrowała się w MOPS. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Mieszka w domu byłego męża. Wskazała w jakich kwotach dokłada się miesięcznie do opłat za gaz, prąd i wodę. Wskazała, że otrzymała zgodę na ratalną spłatę zaległości w składach, ale nie spełniła warunku zapłaty 284 zł kosztów egzekucyjnych, gdyż nie było jej na to stać. W związku z tym nie doszło do zawarcia umowy ratalnej. Złożyła wniosek o świadczenie rentowe, ale go nie otrzymała. Uważa, że stan zdrowia nie pozwala jej na wykonywanie jej zawodu – sprzedawcy. Podkreśliła, że ma 59 lat i prawie 40 lat pracy. Powołała się także na sytuację zdrowotną – jest pod stała opieką neurologa, pulmonologa, endokrynologa i psychiatry.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności. Powołał treść art.28 ust.2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 121), dalej jako "u.s.u.s." i wskazał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. ZUS i Naczelnik Urzędu Skarbowego w E. prowadzą wobec strony postępowanie egzekucyjne i nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zadłużenie będące przedmiotem postępowania dotychczas nie było dochodzone przez komornika sądowego. Nie jest oczywiste, że w dalszym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne.

W dalszej kolejności organ powołał treść art.28 ust.3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., poz. 1365) i stwierdził, że żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek nie zaistniała. Organ stwierdził, że z uwagi na obecną sytuację materialną strony istnieje prawdopodobieństwo, że jednorazowa spłata całości zadłużenia jest niemożliwa, ale strona winna ponownie rozważyć możliwość przystąpienia do układu ratalnego. Strona nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń, jak również, że z powodu przewlekłej choroby jest pozbawiona możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, czy wystąpiła konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Zakład podkreślił, że nie kwestionuje stanu zdrowia strony, ale z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 września 2014r. i został orzeczony czasowo – do 31 października 2017r.. W orzeczeniu tym wskazano także, że strona jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej.

Ponadto organ podkreślił, że wbrew twierdzeniom strony zaległości w składkach posiada ona nie tylko za ostatnie 3-4 miesiące prowadzenie działalności gospodarczej, ale również za sierpień 2006r. i od lutego do października 2007r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała na swój stan zdrowia, brak możliwości podjęcia pracy, brak majątku, korzystanie z pomocy społecznej i wniosła o umorzenie całości zaległości.

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" organ utrzymał w mocy własną decyzję w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona zaprzestała prowadzenia pozarolniczej działalności, ale nie dopełniała obowiązku wynikającego z art.46 ust.1 u.s.u.s., co doprowadziło do powstania zadłużenia na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, którego wysokość na dzień wpływu wniosku o umorzenie wynosiła łącznie 9.135,85 zł (wraz z odsetkami, kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi). Zadłużenie to jest obecnie dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym. Organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia wymienionych w art.28 ust.3 u.s.u.a.. Podkreślił, że jest zobowiązany do ich dochodzenia, a podjęcie decyzji o umorzeniu należności byłoby przedwczesne. Analizując zaistnienie przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., organ stwierdził, że zaistniała przesłanka wskazana w pkt 1 – opłacenie należności z tytułu składek może pozbawić stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednakże w oparciu o uznanie administracyjne odmówił umorzenia należności z uwagi na fakt, że umorzenie jest zasadniczo uzależnione od wystąpienia czynników niezależnych od sposobów postępowania płatnika lub spowodowane działaniem czynników, na które nie miał on wpływu. Trudna sytuacja materialna, wysoka kwota zadłużenia wobec ZUS nie może być wyłączną podstawą do umorzenia zaległych należności, gdyż stawiałoby to stronę w uprzywilejowanej sytuacji w stosunku do innych dłużników, którzy pomimo trudnej sytuacji finansowej uiszczają należności publicznoprawne w terminach ich płatności, bądź w ramach ulgi w postaci układu ratalnego.

Organ zaznaczył, że skarżąca nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Zdaniem organu, strona nie wykazała także wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przedstawionych dokumentów nie wynika, że skarżąca jest całkowicie niezdolna do uzyskiwania dochodu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu. Opisała swoją sytuację życiową, finansową i zdrowotną. Wskazała na próbę zawarcia układu ratalnego. Jej zdaniem, wystąpiła przesłanka do umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują, stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. orzeczenia o umorzeniu należności. Sąd nie może też nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola sądowa obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji uznaniowej z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób mający lub mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa rozpoznawana przed Sądem dotyczyła negatywnie rozpoznanego przez Zakład wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Wobec powyższego konieczne jest przypomnienie treści regulacji stanowiącej podstawę tego wniosku. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast z ust. 3a wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a,

z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej jako "rozporządzenie"), Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Bezspornym jest, że decyzja ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej, bowiem ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W wyroku z dnia 20 marca 2007 r. (II GSK 345/06) NSA wyjaśnił, że ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 powołanego rozporządzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., który dotyczy umorzenia składek ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami, wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. W wyroku z dnia 21 lutego 2007 r. (II GSK 301/06) NSA wyjaśnił, że w sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23) w skrócie "k.p.a.", ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. Zauważyć też trzeba, że w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż z art. 7 k.p.a. nie wynika prymat ani przewaga interesu społecznego (por. B.Adamiak, J.Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wyd. C.H.Beck, 2003, s. 73).

Wskazać także należy, że w wyroku z dnia 26 stycznia 2010 r. o sygn. akt II GSK 349/09, NSA wyjaśnił, że jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek. Zatem decyzje uznaniowe w przedmiocie umorzenia należności składkowych wymagają szczególnie wnikliwej kontroli celem ustalenia, czy wszystkie okoliczności sprawy zostały należycie wyjaśnione i ocenione pod kątem realizacji przesłanek umorzenia oraz, czy podjęte rozstrzygnięcie jest należycie uzasadnione pod względem faktycznym i prawnym, przy należytym wyważeniu interesu indywidualnego i dobrze rozumianego interesu publicznego. NSA zauważył, że z punktu widzenia interesu społecznego nie jest zasadne pozbawienie zobowiązanego wszelkiej możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej w celu doprowadzenia do zapłaty choćby części zaległej należności.

Zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego nie muszą być równoznaczne z "ruiną jego egzystencji". Ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), a nawet objął je całkowitą "abolicją" w ustawie z dnia 31 grudnia 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń. Okoliczność, że powołana ustawa nie ma zastosowania w sprawie niniejszej, nie powoduje pominięcia jej istnienia przy wykładni przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Ponieważ, istota problemu w sprawach dotyczących umorzenia składek sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego, poczynienia właściwych ustaleń na podstawie zebranych dowodów i wnikliwego uzasadnienia decyzji, sąd administracyjny zobowiązany jest do kontroli tych właśnie działań organu.

Biorąc pod uwagę wskazane wyżej przepisy, Sąd stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem przepisów art.7 oraz art.77 §1 k.p.a. Sformułowana w art.7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej obliguje organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Zasada ta odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego. Przepis ten ma także zastosowanie w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego i prowadzi do wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w oparciu o art.28 ust.3 oraz ust.3a u.s.u.s. nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art.7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 §1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Kontrola sądowa decyzji uznaniowej sprowadza się do zbadania, czy w sprawie nastąpiło wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego, czy dokładnie wyjaśniono okoliczności faktyczne oraz, czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie przepisów materialnoprawnych, w których unormowano kwestię warunków do umorzenia należności.

Za zbyt ogólne Sąd uznał ustalenia dotyczące braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.).

Organ nie powinien poprzestać na prostym stwierdzeniu, że nie jest oczywiste, iż w trakcie prowadzenia egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne oraz, że dotychczas żaden organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W dacie wydawania decyzji organ winien mieć bowiem aktualną wiedzę dotyczącą prowadzonego postępowania egzekucyjnego, jego skuteczności i prognoz w zakresie możliwości skutecznego odzyskania dochodzonych należności (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt III SA/Po 858/12, wszystkie orzeczenia dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie wyjaśniono ponadto wyczerpująco, w ocenie Sądu, kwestii istnienia przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, dotyczących wykazania przez skarżącą, że ze względu na stan zdrowia i sytuację materialną nie jest w stanie opłacić dochodzonych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej.

Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien m. in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07). Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (wyrok WSA w Warszawie z 23 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2247/07). Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być przy tym rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zdrowotnej zobowiązanej, która może wpływać bezpośrednio na odpowiednie zmniejszenie tych możliwości lub nawet ich całkowite wykluczenie (w przypadku trwałej niezdolności do pracy).

Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd wysnuł również wniosek, że pomimo dokonania przez Zakład ustaleń w zakresie wysokości dochodów oraz wykazanych wydatków, nie były one przedmiotem głębszej analizy organów. Organy nie wyjaśniły, w jaki sposób z uzyskiwanego przez skarżącą środków pomocowych, przy uwzględnieniu ponoszonych wydatków, również tych związanych z leczeniem, zobowiązana będzie w stanie opłacić wymagane należności bez uszczerbku zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Warto bowiem podkreślić, że jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest świadczenie z MOPS w wysokości 604 zł miesięcznie (stały zasiłek).

Zdaniem Sądu, okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący żadnych wątpliwości. W uzasadnieniu decyzji nie może zabraknąć przedstawienia informacji o przeprowadzonej analizie sytuacji materialnej i finansowej strony, jak również wniosków, do jakich te okoliczności doprowadziły organ. Zdaniem organu, opłacenie należności z tytułu składek może doprowadzić do braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednakże powyższe okoliczności nie mogą stanowić wyłącznej i wystarczającej podstawy do wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek.

Biorąc pod uwagę okoliczność, iż skarżąca ma 60 lat, nie pracuje i korzysta z pomocy społecznej, warto na gruncie rozpoznawanej sprawy odwołać się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w orzeczeniu z dnia 20 marca 2007r., sygn. akt II GSK 345/06, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

Dlatego też trudno przyjąć, aby możliwe było wyegzekwowanie zaległych należności od skarżącej utrzymującej się ze środków pomocowych. Organ nie wyjaśnił, jak w takiej sytuacji finansowej strona ma realizować swoje zobowiązanie.

Nie będzie zatem nieuprawnionym twierdzenie, że Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek przy obiektywnie trudnej sytuacji życiowej i finansowej zobowiązanej, wobec braku realnych perspektyw na uzyskanie przez nią jakichkolwiek dochodów.

W ocenie Sądu, wykazana przez skarżącą obecna sytuacja materialna

i osobista, związana z jej stanem zdrowia i wiekiem jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Przypomnienia również wymaga, że powyższa decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb – posiadania środków niezbędnych do przeżycia (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06). Ewentualna utrata możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, pozostała poza rozważaniami Zakładu.

Dostrzegając wskazane powyżej uchybienia, wynikające z wadliwej wykładni art.28 ust.3 u.s.u.s i z braku należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co niewątpliwie miało/mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ww. rozporządzenia z pełnym poszanowaniem zasad procedury administracyjnej (art. 7, art. 8, i art. 77 §1 k.p.a.). Rozpoznając ponownie sprawę, Zakład zastosuje wszystkie dyrektywy wynikające z niniejszego uzasadnienia. Organ przeprowadzi zatem rzetelną ocenę spełnienia przesłanek "całkowitej nieściągalności". Niezbędne będzie także odniesienie się do sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej. Organ powinien przede wszystkim uwzględnić okoliczność korzystania przez zobowiązaną z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, wziąć również pod uwagę stan jej zdrowia i wiek (60 lat) oraz realną możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dopiero bowiem wnikliwe ustalenie sytuacji skarżącej umożliwi podjęcie odpowiedniej decyzji w przedmiocie jej wniosku o umorzenie przedmiotowych należności publicznoprawnych.

Mając na względzie opisane powyżej uchybienia procesowe przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.