Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 795/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 lipca 2023 r. nr SKO Gd/2471/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego M. O. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. O. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 26 maja 2022 r. M. O. zwrócił się o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną, G. O.

Z akt sprawy wynika, że G. O. (ur. 8 czerwca 1972 r.), jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym (symbol przyczyny niepełnosprawności: 05-R), legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kartuzach z dnia 26 stycznia 2012 r., niepełnosprawność istnieje od 2004 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 grudnia 2010 r. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Niepełnosprawna wymaga: stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie i korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej.

Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie świadczenia, złożonego oświadczenia oraz ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego wynika, że G. O. przeszła w wieku 18 lat zakażenia posocznicą, na skutek czego miała amputowane obie kończyny dolne. Porusza się na wózku inwalidzkim oraz przy pomocy założonych protez. Samodzielnie jest w stanie załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne po udaniu się do toalety, a także wykonywać podstawowe czynności higieniczne: mycie zębów, czesanie włosów, mycie dłoni i twarzy. Może także sama pozostać w domu na kilka godzin i samodzielnie funkcjonować przez ten czas, gdyż jest zdolna do przyjmowania posiłków i lekarstw. Może samodzielnie skorzystać z przygotowanych uprzednio artykułów spożywczych, lekarstw czy napojów, jeśli zostaną położne na wyciągnięcie ręki. Wymaga pomocy: przy kąpieli, zdjęciu i założenia protez, pomocy w ubieraniu i przebieraniu wieczorem, przejściu z łóżka na wózek inwalidzki i odwrotnie oraz przy rehabilitowaniu. Jest pod opieką lekarza ortopedy.

M. O. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawną żoną, G. O. od dnia 6 października 2007 r. (data zawarcia związku małżeńskiego).

Ze złożonego oświadczenia wynika, że M. O. wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj.: pranie, prasowanie, sprzątanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów. Pomaga żonie przy czynnościach higienicznych – wstawaniu, kąpieli, ubieraniu, prowadzeniu do toalety, smarowaniu kremami przeciw odparzeniom, w nocy pomaga żonie przewrócić się na inny bok. Pomaga także przy przejściu z łóżka na wózek inwalidzki i odwrotnie, przy zakładaniu i zdjęciu protez i smarowaniu maścią otartych miejsc (czynności te należy przeprowadzać kilka razy dziennie, mniej więcej co 2 godziny), przeprowadza ćwiczenia fizyczne zapobiegające powstawaniu przykurczów kończyn. Przygotowuje i podaje posiłki. Czuwa nad żoną w trakcie snu. Towarzyszy żonie podczas spacerów i wyjść na dwór, które odbywają się tylko przy pomocy wózka inwalidzkiego. Ponadto realizuje recepty, umawia i uczestniczy w wizytach lekarskich, załatwia sprawy urzędowe. W sezonie przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu, odśnieża.

M. O. ostatnie zatrudnienie w zakładzie kamieniarskim zakończył w dniu 31 maja 2014 r. Jest uprawniony do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 stycznia 2015 r. do 31 października 2022 r.

Wójt Gminy P., w imieniu którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia 13 lutego 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. W ocenie organu w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615; dalej jako "u.ś.r."), albowiem nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 24 lipca 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją wnioskodawcy z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Kolegium wskazało, że z ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji wynika, G. O. wymaga opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jednakże zakres tej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia. Niewątpliwie zakres sprawowanych przez wnioskodawcę czynności opiekuńczych wobec żony jest szeroki, jednak wiele takich czynności wykonują również pracujący rodzice wobec swoich małoletnich dzieci, a czynności takie nie wymuszają na nich rezygnacji z zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, że po uprzednim przygotowaniu (na wyciągnięcie ręki) artykułów spożywczych lub leków żona wnioskodawcy jest w stanie samodzielnie z nich korzystać i może pozostać sama w domu na kilka godzin i samodzielnie funkcjonować przez ten czas. Organ odwoławczy zauważył jednocześnie, że skarżący był w przeszłości pogodzić sprawowanie opieki nad żoną z pracą, natomiast z akt sprawy nie wynika, że stan jego żony uległ w ostatnim czasie znaczącemu pogorszeniu i faktycznie uniemożliwiał skarżącemu podjęcie zatrudnienia.

W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tym przedmiocie złożyła skarżący, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 lipca 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy P. z dnia 13 lutego 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną, stwierdził, że narusza ona prawo.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten powinien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka momentu powstania niepełnosprawności utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie skarżący, jako mąż, niewątpliwie był osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad żoną.

W sprawie niesporne jest, że żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kartuzach z dnia 26 stycznia 2012 r., niepełnosprawność istnieje od 2004 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 grudnia 2010 r. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Z orzeczenia wynika, że żona skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano ponadto na konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie i korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu, dokonana przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad żoną jest, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, niezasadna. Przywoływane przez organy okoliczności o stopniu samodzielności G. O. nie zostały w ocenie Sądu wystarczająco zweryfikowane, choćby przez rodzaj schorzenia powodującego niepełnosprawność i właściwe dla niego czynności opiekuńcze, które powinien wykonywać skarżący.

Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wszystkie przywoływane orzeczenia dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy administracji publicznej jak i sąd, nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Dokonując tej oceny, uwzględnić trzeba, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).

W niniejszej sprawie Kolegium oceniło, że nie zachodzi ścisły i bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej żonie opieki adekwatnej do jej stanu zdrowia.

Zdaniem Sądu, w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy ocena ta jest niezasadna.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że G. O. jest osobą po amputacji obu podudzi. Porusza się na wózku inwalidzkim lub za pomocą protez. Z powodu ich stosowania u niepełnosprawnej tworzą się bolesne i długotrwałe otarcia i rany, które należy smarować kremami lub maściami.

Z wywiadów środowiskowych oraz innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynikają uwarunkowania wykonywanej przez skarżącego opieki nad żoną, która cierpi na określone schorzenia i dysfunkcje, w tym problemy ortopedyczne. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że wymaga ona m.in. stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w codziennym funkcjonowaniu w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Uzasadniając odmowę przyznania świadczenia Kolegium wskazało na szeroki zakres czynności opiekuńczych i usługowych, jakie realizuje skarżący w stosunku do swojej żony. Uznało, że pomoc wnioskodawcy wobec żony koncentruje się wokół czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które są wykonywane w ogólnie przyjętych stosunkach pomiędzy małżonkami. W jego ocenie robienie zakupów, prowadzenie gospodarstwa domowego, gotowanie, przygotowanie leków, zawożenie do lekarzy czy pomoc w higienie są wykonywane również przez osoby pracujące zawodowo, a ich charakter i zakres nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu.

Organ odwoławczy podniósł także, że z materiału dowodowego nie wynika, by żona skarżącego pomimo orzeczonej niepełnosprawności była osobą leżącą, wymagającą ciągłej (całodziennej) obecności i pomocy ze strony męża - w stopniu uniemożliwiającym mu jakąkolwiek aktywność zawodową. Takie wnioskowanie jest jednak o tyle nieuprawnione, że nie można uznać, iż tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się wymagają opieki ze strony innych osób. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach w celu zapewnienia egzystencji z zachowaniem względów godności człowieka.

Organ II instancji argumentował, że żona skarżącego wykonuje samodzielnie wiele czynności związanych z samoobsługą, w tym porusza się za pomocą protez lub wózka inwalidzkiego, załatwia potrzeby fizjologiczne, spożywa posiłki, a wnioskodawca w pewnym zakresie pomaga żonie, jednakże głównie przy czynnościach, które mogą być wykonywane niezależnie od pracy (np. pomoc w kąpieli, smarowanie kremami i maściami, rehabilitacja). Według organu również takie czynności jak zakupy, sprzątanie mieszkania, pranie czy też wyjścia do lekarza nie muszą być realizowane codziennie. Kolegium podniosło też, że czynności polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, myciu czy podaniu leków oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są uznawane za czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu.

Sąd takiego kategorycznego wniosku nie podziela. O stałości czy też długotrwałości opieki może również świadczyć ciągłe wykonywanie wielu pomniejszych czynności pomocowych, usługowych, które przekładają się na stałe pozostawanie w dyspozycji osoby wymagającej opieki i gotowości do niezwłocznego udzielenia jej pomocy w sprawach codziennych, jak i incydentalnych. W wywiadzie środowiskowym oraz oświadczeniach strony dotyczących szczególnego zakresu i harmonogramu czynności opiekuńczych przedstawiono spójny opis wszystkich aspektów pomocy, jakich udziela skarżący żonie. Zdaniem Sądu organ wybiórczo odniósł się do tych okoliczności, wyodrębniając poszczególne z nich, bez całościowego spojrzenia na sytuację i wymagania osoby niepełnosprawnej oraz uwarunkowania świadczonej opieki. Dlatego też argumentacja organu nie jest wystarczająca dla uzasadnienia tezy, że czynności wykonywane przez stronę wskazują na to, że sprawowana opieka nie ma charakteru stałego (ciągłego) w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo, aby uniemożliwić w ogóle zatrudnienie.

Niedostatecznie umotywowane było również stwierdzenie braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad żoną. Organ podniósł bowiem, że wnioskodawca był zatrudniony do 31 maja 2014 r. a z materiału dowodowego nie wynika, by stan zdrowia G. O. uległ znaczącemu pogorszeniu i faktycznie uniemożliwiał skarżącemu podjęcie zatrudnienia.

Odnosząc się do takich wniosków organu II instancji, należy podkreślić, że kwestionować faktu znacznego ograniczenia możliwości do samodzielnej egzystencji żony skarżącego i wymogów w zakresie opieki organ administracyjny nie może, skoro legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób. Ponadto ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym ubiegający się o świadczenie wystąpił o przyznanie świadczenia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20, dostępny jw.). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, zatem od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do jego przyznania wystąpi i przyznanie prawa do tego świadczenia. Dlatego też istotny jest stan faktyczny, jaki zachodził w momencie wystąpienia o przyznanie świadczenia (czerwiec 2022 r.), a w tym okresie skarżący już nie pracował z uwagi na sprawowanie opieki nad żoną (z wywiadu środowiskowego wynika, że nie jest już w stanie łączyć pracy zawodowej z opieką nad żoną, która wymaga coraz większej opieki w związku z wieloletnimi otarciami od protez, powodującymi rany i duże dolegliwości bólowe).

Zdaniem Sądu zasady doświadczenia życiowego wskazują, że łączenie opieki nad osobą, która nie może się samodzielnie poruszać (jest po amputacji obu nóg) z pracą zawodową jest bardzo utrudniony. Powyższa okoliczność faktyczna w tej sprawie winna zatem zostać poddana należytej i pogłębionej ocenie organu pomocowego. Uwadze Sądu nie może także umknąć okoliczność, że skarżącemu od 2015 r. do 31 października 2022 r. przyznawany był corocznie specjalny zasiłek opiekuńczy.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że dokonana przez Kolegium w powyższym aspekcie ocena dotycząca braku związku przyczynowo – skutkowego pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) poprzez ich błędną wykładnię, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno- reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.