Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 857/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 91 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 713
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
article: art. 62
journal: Dz.U. 2023 poz 900
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Protokolant Specjalista Agnieszka Górecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2023 r. sprawy ze skargi Gminy R. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia 4 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie ogłoszenia konkursu na stanowisko dyrektora szkoły podstawowej 1) uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze, 2) zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 4 sierpnia 2023 r. o nr [...] Wojewoda Śląski (dalej: Wojewoda) działając na podstawie art. 91 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 713; dalej: u.s.g.) stwierdził nieważność Zarządzenia nr [...] Wójta Gminy R. z dnia 23 czerwca 2023 r. w sprawie ogłoszenia konkursu na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej w B. w całości jako sprzecznego z art. 63 ust. 10 w związku z art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 900; dalej: ustawa) w związku z § 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1449 ze zm.; dalej: rozporządzenie MEN ws. wymagań).

Wojewoda wskazał na art. 63 ust. 10 ustawy, według którego kandydata na stanowisko dyrektora szkoły lub placówki wyłania się w drodze konkursu. Kandydatowi nie można odmówić powierzenia stanowiska dyrektora. Wskazał także, iż Minister Edukacji Narodowej 11 sierpnia 2017 r. wydał rozporządzenie w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora szkoły lub placówki oraz trybu pracy komisji konkursowej (Dz. U. z 2021r poz. 1428; dalej: rozporządzenie MEN ws. regulaminu konkursu) i przywołał regulacje § 1 ust. 2 tegoż rozporządzenia.

Wskazał także, iż na podstawie § 1 ust. 2 pkt 3 wymienionego rozporządzenia i art. 62 ust. 4 ustawy wydano rozporządzenie MEN w sprawie wymagań, w którym określono wymagania, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w poszczególnych typach szkół i rodzajach placówek, uwzględniając w szczególności kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w danej szkole lub placówce, przygotowanie w zakresie zarządzania, ocenę pracy i spełnianie warunków zdrowotnych do zajmowania stanowiska kierowniczego.

Oceniając kwestionowane zarządzenie Wojewoda zauważył, że Wójt Gminy oznaczając w Ogłoszeniu wymagania wobec kandydatów na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej w B. (dalej: Ogłoszenie), określone w przepisach wydanych na podstawie art. 62 ust. 4 ustawy, postanowił w pkt 1 Ogłoszenia, iż do konkursu może przystąpić osoba, która spełnia wymagania określone w § 1 - 2 i § 12 rozporządzenia MEN ws. wymagań. Zgodnie zaś z § 1 tego rozporządzenia stanowisko dyrektora publicznego przedszkola, publicznej szkoły podstawowej i publicznej szkoły ponadpodstawowej (...) oraz publicznej placówki może zajmować nauczyciel mianowany lub dyplomowany, który spełnia łącznie następujące wymagania: (...). Natomiast zgodnie w § 2 tego rozporządzenia stanowisko dyrektora publicznego przedszkola, z wyjątkiem przedszkola specjalnego, oraz stanowisko dyrektora publicznej szkoły podstawowej, z wyjątkiem szkoły podstawowej specjalnej, może zajmować również nauczyciel mianowany lub dyplomowany, który: (...). Z kolei w § 12 postanowiono, że stanowisko dyrektora, wicedyrektora albo inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole i publicznej placówce oraz zespole publicznych przedszkoli, szkół lub placówek może zajmować również:

1) nauczyciel mianowany lub dyplomowany, zatrudniony na stanowisku wymagającym kwalifikacji pedagogicznych w urzędzie organu administracji rządowej, kuratorium oświaty, Centrum Edukacji Artystycznej, Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i okręgowych komisjach egzaminacyjnych, lub 1a) nauczyciel mianowany lub dyplomowany, zatrudniony na stanowisku innym niż określone w pkt 1, na którym są realizowane zadania z zakresu oświaty, w urzędzie organu administracji rządowej, kuratorium oświaty. Centrum Edukacji Artystycznej, Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i okręgowych komisjach egzaminacyjnych, lub na stanowisku, na którym są realizowane zadania z zakresu oświaty w urzędzie organu administracji samorządowej, lub

2) nauczyciel mianowany lub dyplomowany urlopowany lub zwolniony z obowiązku świadczenia pracy na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 263)

- spełniający wymagania określone w rozporządzeniu, z wyjątkiem wymogu posiadania co najmniej bardzo dobrej oceny pracy .

Przywołane zatem w Ogłoszeniu przepisy §1 -2 i § 12 rozporządzenia MEN ws. wymagań wskazują wymagania, jakie powinna spełnić osoba zajmująca stanowisko dyrektora szkoły podstawowej będąca nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym.

Wojewoda podkreślił jednak, że wymagania dla dyrektora szkoły podstawowej zostały określone również w § 6 rozporządzenia MEN ws. wymagań, którego Wójt nie przywołał w Ogłoszeniu.

Zgodnie bowiem § 6 rozporządzenia stanowisko dyrektora publicznego przedszkola, publicznej szkoły i publicznej placówki oraz zespołu publicznych przedszkoli, publicznych szkół lub publicznych placówek może zajmować osoba niebędąca nauczycielem, która spełnia łącznie następujące wymagania:

1) posiada obywatelstwo polskie, z tym że wymóg ten nie dotyczy obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacji Szwajcarskiej;

2) posiada wykształcenie wyższe i tytuł zawodowy magister, magister inżynier lub równorzędny;

3) posiada co najmniej pięcioletni staż pracy, w tym co najmniej dwuletni staż pracy na stanowisku kierowniczym; ,

4) nie toczy się przeciwko niej postępowanie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowanie dyscyplinarne;

5) spełnia wymagania określone w § 1 pkt 2, 5, 6, 8, 10 i 11.

Tym samym Wójt Gminy wykluczył z możliwości ubiegania się o stanowisko dyrektora osoby niebędące nauczycielem, które spełniają łącznie określone w § 6 ww. rozporządzenia wymagania. Zdaniem Wojewody Wójt Gminy nie był uprawniony do dokonania takiego ograniczenia, bowiem krąg osób uprawnionych do zajmowania stanowisko dyrektora szkoły został określony przez ustawodawcę w art. 62 ust. 1 i 2 ustawy. Stosownie do wymienionych przepisów prawnych szkołą lub placówką kieruje nauczyciel mianowany lub dyplomowany, któremu powierzono stanowisko dyrektora (ust.1). Szkołą lub placówką może również kierować osoba niebędąca nauczycielem powołana na stanowisko dyrektora przez organ prowadzący, po zasięgnięciu opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny (ust.2). Jak wynika z tych regulacji Wójt Gminy nie ma kompetencji do modyfikowania kręg podmiotów, które mogą ubiegać się o powierzenie im stanowiska dyrektora szkoły, bowiem z mocy ustawy nauczyciele mianowani i dyplomowania oraz osoby niebędące nauczycielami z zastrzeżeniem warunków wskazanych w art. 62 ust. 3 ustawy. Chodzi w nim o to, że osoba, o której mowa w ust. 2, nie może sprawować nadzoru pedagogicznego. W przypadku bowiem powołania takiej osoby na stanowisko dyrektora nadzór pedagogiczny sprawuje nauczyciel zajmujący inne stanowisko kierownicze w szkole lub placówce), o ile spełnia wymagania określone w rozporządzeniu MEN ws. wymagań.

W ocenie Wojewody przytoczone przepisy nie zawierają upoważnienia dla organu prowadzącego szkołę do ograniczenia wymienionych w art. 36 ust. 1 i 2 ustawy podmiotów, które mogą kierować szkołą (lub placówką) publiczną. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w § 1 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia MEN ws. regulaminu konkursu. Wśród elementów, jakie powinno zawierać ogłoszenie o konkursie nie uwzględniono możliwości wskazania podmiotów uprawnionych do ubiegania się o stanowisko dyrektora szkoły a jedynie wskazanie wymagań wobec kandydatów na stanowisko dyrektora szkoły, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 62 ust. 4 ustawy czyli w rozporządzaniu MEN ws. wymagań.

W konsekwencji Wójt Gminy nie ma kompetencji do oznaczenia, kto może ubiegać się o stanowisko dyrektora szkoły. Wynika to już z art. 62 ust. 1-2 ustawy. Wójt Gminy może wyłącznie określić wymagania, jakie muszą spełnić te osoby. Nie uwzględniając tego w przedmiotowym Ogłoszeniu Wójt Gminy naruszył prawo, o którym mowa w art. 62 ust.2 ustawy w związku z § 6 rozporządzania MEN ws. wymagań, do czego był zobowiązany na mocy art. 63 ust. 10 ustawy w zw. z § 1 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia MEN ws. regulaminu konkursu.

Ponadto, wskazując wymagane dokumenty w § 1 ust. 2 pkt 4 lit. 1 - n rozporządzenia MEN ws. regulaminu konkursu w pkt 2 lit. h, lit. i oraz lit. o Ogłoszenia nie zaznaczył, że wymóg złożenia tych dokumentów dotyczy tylko nauczyciela lub nauczyciela akademickiego.

Stwierdzone przy wydaniu zarządzenia naruszenia 63 ust. 10 w związku z art. 62 ust. 2 ustawy w związku z § 6 rozporządzenia MEN ws. wymagań stanowią istotne naruszenie prawa, co skutkuje koniecznością stwierdzenia nieważności aktu, czyli jego wyeliminowania z obrotu prawnego z mocą ex tunc.

W skardze Wójt Gminy postawił organowi nadzoru zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy a mianowicie art. 63 ust. 10 w związku z art. 62 ust. 2 ustawy poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego nie ma kompetencji do wskazania, kto może ubiegać się o stanowisko dyrektora szkoły. Zarzucił także, że błędnym jest założenie, iż wójt wyłącznie powinien wskazać wymagania, jakie muszą spełnić te osoby określone w § 1-2, § 6 i § 12 rozporządzenia ws. wymagań.

W ocenie Wójta Gminy ustawodawca przyjął zasadę kierowania szkołą lub placówką publiczną przez nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego. Możliwe jest odstępstwo od tej zasady, lecz po spełnieniu dodatkowych warunków i z umniejszeniem uprawnień takiej osoby określonych w art. 62 ust. 2 ustawy. Użycie przez ustawodawcę w tym przepisie wyrażenia "może" oznacza upoważnienie organu ogłaszającego konkurs na dyrektora do wyboru kręgu osób jakim zamierza powierzyć takie stanowisko. Zatem organowi prowadzącemu szkołę pozostawiono swobodę ograniczenia się do zasady przewidującej kierowanie szkołą przez nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego, bądź odstąpienia od niej przez poszerzenie kręgu osób jakie mogą taką szkołą kierować. Zdaniem skarżącego to organ ogłaszający konkurs może w ogłoszeniu o konkursie na stanowisko dyrektora jednostki oświatowej wskazać w części określającej wymagania wobec kandydatów na stanowisko dyrektora, że o stanowisko dyrektora może się ubiegać wyłącznie nauczyciel mianowany lub dyplomowany. W takim przypadku o stanowisko dyrektora nie będzie się mogła ubiegać osoba niebędąca nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym.

W konsekwencji postawionych zarzutów Wójt Gminy wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego i zasądzenie od organu nadzoru na jego rzecz kosztów zastępstwa prawnego.

Organ nadzoru w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w spornym rozstrzygnięciu nadzorczym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Sądowa kontrola aktów nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa, dającego podstawę do jego uchylenia (art. 148 p.p.s.a.). Badana jest zatem wyłącznie legalność podjętego aktu nadzoru. W przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt nadzoru odpowiada prawu, sąd oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania.

W przypadku sprawy zainicjowanej skargą jednostki samorządu terytorialnego na akt nadzoru nad działalnością organów tej jednostki samorządu terytorialnego, zakres przedmiotowy rozpoznania przez sąd administracyjny tego rodzaju sprawy bezpośrednio obejmuje ten akt nadzoru, ale pośrednio ocena zgodności z prawem dotyczy także zaskarżonego aktu prawa miejscowego. Sąd oddalając skargę, uznaje zasadność ingerencji nadzorczej, zaś uchylając akt nadzoru, pośrednio uznaje brak przesłanek do stwierdzenia nieważności zakwestionowanego aktu prawotwórczego. Przy rozpoznawaniu skargi na rozstrzygnięcie nadzorcze dotyczące aktu (np. uchwały lub zarządzenia) organu jednostki samorządu terytorialnego obowiązkiem sądu jest najpierw zbadanie zgodności z prawem samego aktu, a dopiero w następnej kolejności badanie legalności rozstrzygnięcia nadzorczego, mocą którego stwierdzono nieważność owego aktu. Działanie sądu w granicach sprawy zainicjowanej skargą na rozstrzygnięcie nadzorcze ma charakter dwustopniowy - rozpoznając skargę na akt nadzoru stwierdzający nieważność uchwały organu jednostki samorządu terytorialnego, sąd bada treść samej uchwały, aby ocenić, czy stwierdzenie nieważności zostało podjęte zgodnie z przepisem ustanawiającym kryteria tego stwierdzenia, a następnie bada, czy rzeczywiście uchwała w sposób istotny narusza prawo (por. wyrok WSA w Gdańsku z 11 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1389/14 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 24 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 24/17). Działanie sądu posiada taki charakter, gdyż między obiema sferami działania administracji zachodzi pełna tożsamość ich podstawy materialnoprawnej. (por. wyrok WSA w Opolu z 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Op 159/20).

Bezpośrednim przedmiotem zaskarżenia, a zatem również kontroli sądowej, jest rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia 4 sierpnia 2023 r. o nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności Zarządzenia nr [...] Wójta Gminy R. z dnia 23 czerwca 2023 r. w sprawie ogłoszenia konkursu na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej w B..

Zwrócić uwagę należy na art. 91 ust. 1 u.s.g., który stanowił podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stosownie zatem, uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne, a o ich nieważności w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały organowi nadzoru.

Natomiast według art. 98 ust. 1 u.s.g., rozstrzygnięcia organu nadzorczego dotyczące gminy podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego z powodu niezgodności z prawem, w terminie 30 dni od dnia ich doręczenia. Stosownie do ust. 3 tego przepisu, do złożenia skargi uprawniona jest gmina lub związek międzygminny, których interes prawny, uprawnienie albo kompetencja zostały naruszone.

Podstawą do wniesienia skargi jest uchwała organu, który podjął uchwałę albo którego dotyczy rozstrzygnięcie nadzorcze.

Uwzględniając powyższe przepisy dostrzec trzeba, że Zarządzenie Nr [...] Wójta Gminy R. z dnia 23 czerwca 2023 r. w sprawie ogłoszenia konkursu na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej w B. zostało doręczona Wojewodzie w dniu 7 lipca 2023 r., a zatem rozstrzygnięcie nadzorcze z dnia 4 sierpnia 2023 r. wydane zostało z zachowaniem ustawowego terminu. Spełnione zostały też wymogi dopuszczalności kontroli sądowoadministracyjnej. Skarga dotyczy bowiem aktu, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i wniesiona została w przepisanym prawem terminie.

Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest, czy Wójt Gminy mógł w Zarządzeniu sprawie ogłoszenia konkursu na stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej w B. wykluczyć z możliwości ubiegania się o stanowisko dyrektora Szkoły osoby inne niż będące nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym a które spełniają łącznie wymagania określone w § 6 rozporządzenia ws. wymagań.

W ocenie Wojewody takie działanie Wójta stanowi istotne naruszenie prawa, ponieważ de facto jest wyrazem jego nieuprawnionej ingerencji w ustawowo określony zakres podmiotowy osób, które mogą przystąpić do konkursu na dyrektora szkoły publicznej. Odmienne stanowisko w tej kwestii zajął Wójt Gminy, według którego w ten sposób już na etapie ogłaszania konkursu realizuje dyspozycję art. 62 ust. 2 ustawy. Tylko bowiem wtedy – na co zwrócił uwagę na rozprawie Pełnomocnik Wójta Gminy – ma on wpływ na to, czy w prowadzonej przez niego szkole publicznej jej dyrektorem będzie osoba na kontrakcie menadżerskim i w konsekwencji czy nie trzeba będzie dodatkowo zatrudniać osoby na stanowisku dyrektora nadzoru pedagogicznego, do czego w takiej sytuacji zobowiązuje regulacja art. 62 ust. 3 ustawy. Zastosowanie w praktyce tej możliwości znacznie podnosi koszty tak już wysokie prowadzenia szkół publicznych.

Badanie sprawy rozpocząć należy od wskazania regulacji art. 8 ust. 15 ustawy, według której zakładanie i prowadzenie (...) szkół podstawowych, w tym integracyjnych oraz z oddziałami integracyjnymi lub specjalnymi, z wyjątkiem szkół podstawowych specjalnych, szkół artystycznych oraz szkół przy zakładach karnych, szkół w okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, należy do zadań własnych gmin.

Warto w tym miejscu wspomnieć o art. 166 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, według którego zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej są wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego jako zadania własne. Także na gruncie art. 7 ust. 1 u.s.g. zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W doktrynie utrwalony jest pogląd, że zadania własne nakładane są na gminę na zasadzie decentralizacji (por. M. Augustyniak, T. Moll [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. III, red. B. Dolnicki, Warszawa 2021, art. 7). Decentralizacja to przeniesienie części uprawnień władzy centralnej na organy niższych szczebli, głównie w dziedzinie ekonomicznej, społecznej i administracyjnej; ograniczenie lub zniesienie centralizacji (W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych, Warszawa 1995, s. 207).

Jednocześnie – co wynika z art. 63 ust. 1 ustawy - stanowisko dyrektora szkoły lub placówki powierza organ prowadzący szkołę lub placówkę. Jeżeli organem prowadzącym szkołę lub placówkę jest jednostka samorządu terytorialnego kompetencje organu prowadzącego do dokonania czynności powierzenia stanowiska dyrektora szkoły lub placówki ma cały organ wykonawczy tej jednostki, a więc odpowiednio wójt, burmistrz (prezydent miasta), zarząd powiatu, zarząd województwa (zob. art. 29 ust. 2 pkt 2). Jak zauważa M. Pilich [w:] A. Olszewski, M. Pilich, Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2022, art. 63, LEX) - zgodnie z wolą ustawodawcy, większość czynności opisanych w art. 63, w tym związanych z przeprowadzeniem postępowania konkursowego poprzedzającego powierzenie stanowiska przewidziana została do realizacji przez organ prowadzący.

Istotne znaczenie w sprawie ma także regulacja art. 63 ust. 10 ustawy, według której kandydata na stanowisko dyrektora szkoły lub placówki wyłania się w drodze konkursu. Kandydatowi nie można odmówić powierzenia stanowiska dyrektora. Inaczej, w szkołach i placówkach publicznych powierzenie stanowiska w drodze konkursu jest w zasadzie obligatoryjne. Organ prowadzący nie może zatem ani odstąpić od zorganizowania i przeprowadzenia konkursu – z wyjątkami, o których mowa w art. 63 ust. 4 ustawy – ani odmówić powierzenia stanowiska wyłonionemu kandydatowi. Oświadczenie woli w imieniu jednostki samorządu terytorialnego jako organu prowadzącego szkołę (placówkę) publiczną składają odpowiednio: wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa (zob. art. 29 ust. 1 pkt 3). (por. M. Pilich [w:] A. Olszewski, M. Pilich, Prawo oświatowe....op. cit,. art. 63, LEX). W ocenie NSA akt powierzenia stanowiska dyrektora szkoły, dla której organem prowadzącym jest gmina (lub inna jednostka samorządu terytorialnego), a który następuje w formie zarządzenia organu wykonawczego gminy (lub innego, właściwego organu) ma charakter kompetencji władczej przysługującej temu organowi na podstawie przepisów prawa administracyjnego. Tym samym akt powierzenia stanowiska dyrektora szkoły nie należy wyłącznie do czynności ze sfery prawa pracy, w których właściwy jest sąd powszechny, ale jest aktem prawnym o podwójnym charakterze, wywołującym skutki zarówno w sferze publicznoprawnej, jak i w sferze prawa pracy (wyrok NSA z 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2138/16). Gdyby doszło do odmowy powierzenia stanowiska dyrektora szkoły lub placówki mimo rozstrzygnięcia w konkursie, należy zdecydowanie opowiedzieć się za możliwością dochodzenia przez kandydata przed sądami powszechnymi – sądami pracy roszczenia o nakazanie złożenia oświadczenia woli o powierzeniu stanowiska (wyrok SN z 30 października 1996 r., sygn. akt I PRN 98/96, OSNP 1997/9, poz. 150; wyrok SN z 3 lipca 2008 r., sygn. akt III PK 10/08, OSNP 2009/21–22, poz. 284; wyrok SN z 29 października 2014 r., sygn. akt I PK 61/14). W zatem sytuacji – jak stwierdził NSA - odmowa powierzenia stanowiska stanowi źródło roszczenia pracowniczego, które powinno być dochodzone przed sądami pracy (postanowienie NSA z 28 stycznia 1993 r., sygn. akt SA/Wr 129/93, ONSA 1994/2, poz. 57).

Z kolei według art. 62 ustawy szkołą lub placówką kieruje nauczyciel mianowany lub dyplomowany, któremu powierzono stanowisko dyrektora (ust.1). Szkołą lub placówką może również kierować osoba niebędąca nauczycielem powołana na stanowisko dyrektora przez organ prowadzący, po zasięgnięciu opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny (ust.2). Osoba, o której mowa w ust. 2, nie może sprawować nadzoru pedagogicznego. W przypadku powołania takiej osoby na stanowisko dyrektora nadzór pedagogiczny sprawuje nauczyciel zajmujący inne stanowisko kierownicze w szkole lub placówce (ust.3).

Analiza art. 62 ust. 1 ustawy pozwala uznać, że szkołą lub placówką kieruje nauczyciel mianowany lub dyplomowany, któremu powierzono stanowisko dyrektora. Termin "kieruje" wydaje się zawężać możliwości kierownicze wyłącznie do osób będących nauczycielami. Jednocześnie od tej zasady wprowadzony jest wyjątek w art. 62 ust. 2 ustawy dopuszczający – pod warunkiem określonym z kolei w art. 62 ust. 3 ustawy - możliwość kierowania szkołą lub placówką również przez osobę niebędącą nauczycielem (por. M. Pyter, art. 62 (w: ) A. Balicki M. Pyter, Prawo Oświatowe, C.H.Beck 2017, wyd. 1, Lexis Nexis).

Na podstawie dokonanej analizy mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy można wysunąć zatem wniosek, że skoro organ prowadzący jest związany wynikiem konkursu na dyrektora w tym znaczeniu, że osobie wybranej musi powierzyć stanowisko dyrektora szkoły i jednocześnie ma mieć wpływ na to, czy tak powołana osoba będzie kierować szkołą na podstawie umowy menadżerskiej, to jedynie na etapie ogłaszania konkursu i specyfikując w stosownym zarządzeniu wymagania wobec kandydata ma faktyczną możliwość decydowania w jakim trybie kierowanie szkołą będzie się odbywać i tym samym zapewnione zostaje stosowanie art. 62 ust. 2 ustawy.

Taki sam w istocie pogląd (choć inaczej uzasadniany) prezentuje WSA w Gorzowie Wielkopolskim. Sąd stwierdził, że użycie wyrażenia "może" oznacza upoważnienie organu ogłaszającego konkurs na stanowisko dyrektora szkoły do wyboru kręgu osób, jakim zamierza powierzyć to stanowisko. Osoba niebędąca nauczycielem może być powołana na stanowisko dyrektora przez organ prowadzący, po zasięgnięciu opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Zatem to organowi prowadzącemu szkołę pozostawiono swobodę ograniczenia się do zasady przewidującej kierowanie szkołą przez nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego, bądź odstąpienia od niej przez poszerzenie kręgu osób, jakie mogą taką szkołą kierować. Użycie w przepisie słowa "może" wskazuje na jego uznaniowy charakter i oznacza na pozostawienie organowi swobody, tym samym ustawodawca nie zobligował organu do określonego załatwienia sprawy lecz pozostawił organowi możliwość wyboru spośród co najmniej dwu ewentualności (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 7 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Go 854/13).

W kontrolowanej sprawie stanowiska Wojewody oraz Wójta Gminy różnią się co do tego, czy Wójt Gminy ogłaszając konkurs na stanowisko dyrektora publicznej szkoły zobowiązany jest umożliwić kandydowanie wszystkim osobom spełniającym wymagania określone w rozporządzeniu ws. wymagań, czy też dopuszczalne jest aby dopuścił do udziału w nim tylko osoby będące nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym. W ocenie Sądu w tak zarysowanym sporze racje należy przyznać Wójtowi Gminy.

Kierując się powyższymi rozważaniami Sąd uznał w całości zasadność skargi.

W konsekwencji tego, Sąd z powołaniem się na przepis art. 148 p.p.s.a. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze (pkt. 1 wyroku).

O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Koszty te wynoszą 480 zł i stanowią wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącego.