Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1103/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Maria Zawadzka Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 kwietnia 2024 r. nr SKO-NP-4115-76/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 29 grudnia 2023 r. skarżąca A. Z. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką – H. Z., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 16 marca 2017 r.

Decyzją Wójta Gminy N. z 26 stycznia 2024 r., znak: GOPS.5231.55.2023 odmówiono skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię wskazanego przepisu w zakresie w jakim różnicuje uprawnienia do świadczenia od daty powstania niepełnosprawności, tj. poprzez zastosowanie wykładni gramatycznej w sytuacji, w której w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego organ powinien dokonać wykładni prokonstytucyjnej, co w realiach sprawy skutkowałoby ustaleniem prawa do wnioskowanego przez skarżącą świadczenia.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że stan zdrowia matki się pogarsza i z powodu sprawowania opieki nad matką od lat nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej nawet na część etatu. Dalej podała, że matka wymaga całodobowej opieki, a skarżąca często nocuje u matki. Wielokrotnie w nocy wzywała karetkę pogotowia ponieważ jej stan znacząco się pogarszał i zagrażał jej życiu. Matka ma problemy z poruszaniem się, jest w zasadzie osobą leżącą. Skarżąca wykonuje przy matce wszystkie czynności sama.

Decyzją z 29 kwietnia 2024 r., nr SKO-NP-5115-76/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji, stwierdzono, że mimo błędnego uzasadnienia rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe. W pierwszej kolejności wskazano, że z uwagi na treść wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia.

Następnie przywołując okoliczności faktyczne stawy wskazano, że ostanie zatrudnienie skarżącej ustało z dniem 13 grudnia 2023 r. z powodu redukcji etatów. Z oświadczenia skarżącej wynika, że zrezygnowała z proponowanego jej etatu na innym stanowisku w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Obecnie skarżąca jest zarejestrowana w urzędzie pracy, a opieka jakiej wymaga matka nie pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze godzinowym. Skarżąca od 14 grudnia 2023 r do 10 czerwca 2024 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych.

Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca nie mieszka z matką. Skarżąca mieszka w N., a jej matka w N1. Jak podała opiekę nad matką sprawuje codziennie od godz. 7.00 do 16.00, czasem zostaje na noc. Matka skarżącej ma schorzenia kardiologiczne, endokrynologiczne, okulistyczne oraz pozostaje w stałym leczeniu specjalistycznym. Choruje na nadciśnienie tętnicze, tarczycę, cukrzycę typu II i jest po operacji oczu - zaćma. W związku z wyżej opisanym stanem jej zdrowia wymaga stałej opieki i pomocy w zakresie prowadzenia gospodarstwa domowego i zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych oraz organizowaniu wizyt lekarskich. Skarżąca oświadczyła, że sprawując codzienną opiekę wykonuje czynności w zakresie: gotowania, sprzątania, podawania leków, utrzymywania higieny osobistej, załatwiania spraw urzędowych i organizowania wizyt lekarskich, a zakres i wymiar sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie pracy w jakimkolwiek wymiarze godzinowym.

W ocenie organu odwoławczego wykazany przez odwołującą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ odwoławczy wskazał, że z załączonego do akt sprawy świadectwa pracy z 13 grudnia 2023 r. wynika, że stosunek pracy ze skarżącą ustał w wyniku rozwiązania umowy na mocy porozumienia stron z przyczyn dotyczących zakładu pracy - redukcja etatu. Podkreślono też fakt, że skarżąca nie mieszka wspólnie z matką lecz dojeżdża z innej miejscowości. Organ odwoławczy podniósł, że matka skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą, niekomunikatywną. Samodzielnie przemieszcza się po mieszkaniu, nie wymaga ciągłego nadzoru, jest w stanie samodzielnie załatwić swoje potrzeby fizjologicznie, co pozwala przyjąć, że jest w stanie samodzielnie funkcjonować przez część dnia, czy też przy wsparciu ze strony usług opiekuńczych można zorganizować opiekę tak, aby skarżąca nie musiała rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto podniesiono, że skarżąca ma jeszcze ośmioro rodzeństwa mieszkającego w tej samej lub w sąsiednich miejscowościach, co do którego nie wykazano aby istniały obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna), uniemożliwiające wsparcie skarżącej w opiece nad matką w ramach istniejącego obowiązku alimentacyjnego.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez stwierdzenie istnienia negatywnych przesłanek do nabycia prawa na podstawie wybiórczo potraktowanego stanu faktycznego,

- art. 7, art. 76 § 1, art. 11 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego, dowolne] jego ocenie wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności dokumentowi - Orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Sączu z dnia 16 marca 2017 r. znak MOPS.VII.8211/ll/278/2017, pomimo, że dokument ten ma moc dokumentu urzędowego z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co doprowadziło do uznania, że moja mama nie wymaga stałej i długoterminowej opieki, konieczności sprawowania opieki nad mamą oraz konieczności udzielania jej pomocy,

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, że występują możliwości podjęcia przeze mnie zatrudnienia i sprawowania opieki nad mamą oraz, że rodzeństwo może się również zajmować mamą.

W motywach skargi wskazała min., że stan zdrowia i kondycja psychofizyczna matki w ciągu ostatniego półrocza bardzo się pogorszyły, o czym świadczy zaświadczenie lekarskie z dnia 5 czerwca 2024 r. Z uwagi na narastającą demencję i wielochorobowość matka wymaga całodziennej opieki i nadzoru. Na dzień dzisiejszy matka skarżącej nie może już zostawać sama w domu. Dlatego też skarżąca, zajmuje się matką w ciągu dnia, często także opiekuje się matką w nocy, natomiast rodzeństwo skarżącej wspomaga skarżącą w porach wieczorowych (choć niesystematycznie) i czasem weekendy oraz pomaga w zakupach leków i innych środków opiekuńczo-higienicznych dla matki.

Podniosła też, że pomaga matce w prowadzeniu domu, robi w nim wszystko, pomaga w zakresie higieny osobistej, przygotowywania posiłków, wykonywania czynności samoobsługowych, chodzi z mamą do lekarza, podaje leki, które muszą być podawane o określonych godzinach. Przy każdym posiłku mierzy cukier (ze względu na cukrzycę). Ponadto zawozi matkę na rehabilitację, czasem do kościoła, na spacer i do ogródka, gdy matka ma siłę. Skarżąca dodała, że opieka nad matką łączy się też z koniecznością czuwania nad nią jak nad dzieckiem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej także jako "u.ś.r." w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w. Organ drugiej instancji wydał zaskarżoną decyzję 29 kwietnia 2024 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r., należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty (por. wyrok WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 104/24).

Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd podkreśla, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). Konieczne jest poczynienie w tym zakresie kompleksowych ustaleń i poddanie ich wszechstronnej ocenie.

Odnosząc powyższe do realiów kontrolowanej sprawy Sąd stwierdza, że słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy.

Zaskarżona decyzja podlega natomiast wyeliminowaniu z obrotu prawnego z tej przyczyny, że została wydana z naruszeniem zasad gwarantujących stronie czynny udział w postepowaniu i nie została poprzedzona ustaleniem stanu faktycznego sprawy w sposób odpowiadający zasadzie prawdy obiektywnej. Z kolei decyzja organu pierwszej instancji podlega wyeliminowaniu ponieważ podstawą rozstrzygnięcia było brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., co jak już wyżej wskazano, jest niedopuszczalne.

Zasada prawdy obiektywnej została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Powyższa zasada ogólna odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, lecz jest także wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, gdyż organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniania jej przy "załatwieniu sprawy" (por. wyroki NSA z 4.06.1982 r., l SA 258/82, ONSA 1982/1, póz. 54, oraz z 28.11.2012 r., l OSK 641/12, LEX nr 1291400; wyrok WSA w Gdańsku z 14.09.2011 r., l SA/Gd 502/11, LEX nr 898927).

Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu: 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; 2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" - tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681); 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy; 4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy z wyżej opisanych obowiązków, nie wywiązały się prawidłowo.

Postępowanie zostało wszczęte na wniosek skarżącej – stąd niewątpliwie spoczywał na niej obowiązek dostarczenia odpowiedniego materiału dowodowego. Nie bez znaczenia jednak pozostaje okoliczność, że skarżąca działała bez pełnomocnika. Organ wprawdzie nie był zobligowany do udzielania jej pomocy prawnej, ale jednak w świetle art. 9, 10 § 1 oraz 79a §1 k.p.a. należało jej przed wydaniem rozstrzygnięcia udzielić informacji, jakie przesłanki powinna wykazać i jakie dowody powinna dostarczyć.

Zgodnie z treścią art. 79a § 1 i § 2 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.

Tymczasem organ I instancji poinformował jedynie skarżącą o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z aktami oraz wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego (k. 42 a.a.). Nie dopełnił natomiast swoich obowiązków wynikających z art. 79a k.p.a.

O ile w przypadku organu I instancji brak wypełnienia wymogów z art. 79 a k.p.a. mógł wynikać z błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1b u.ś.r.), to organ II instancji orzekał już z pominięciem tej przesłanki i zobowiązany był przed wydaniem rozstrzygnięcia skierować do skarżącej informację określoną art. 79a k.p.a. Nie można wykluczyć, że skarżąca działając samodzielnie w postępowaniu, bez należnych pouczeń ze strony organu, nie miała świadomości, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki nie jest wystarczające i konieczne jest przestawienie wszelkich dowodów świadczących o sprawowaniu opieki nad matką odpowiadającej wymogom ustawy. Nie jest też wykluczone, że dysponowała dokumentacją potwierdzającą stan matki i charakter sprawowanej przez siebie opieki, a jedynie nie miała świadomości, że należy ją przedłożyć. Zatem uchybienie obowiązkom informacyjnym przez organy, w okolicznościach niniejszej sprawy mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu wywiad środowiskowy został w niniejszej sprawie sporządzony zbyt pobieżnie. Pracownik stwierdził jedynie, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, a ta wymaga systematycznej opieki i pomocy. Jednak z treści wywiadu środowiskowego wynika, że wniosek taki można oprzeć jedynie na twierdzeniach skarżącej i jej matki. Nie wskazano bowiem na żadne objawy schorzeń matki skarżącej, które uniemożliwiałyby jej samodzielne funkcjonowanie. Tymczasem pracownik socjalny, powinien dokonać oceny pod kątem charakteru i intensywności sprawowanej opieki nie tylko na podstawie oświadczenia wnioskodawcy czy podopiecznego ale na podstawie własnych spostrzeżeń odnośnie stanu podopiecznego. Należy tu uwzględnić takie czynniki jak: samodzielność, sprawność, stan świadomości, komunikatywność, logiczność wypowiedzi. Wyrażona ocena powinna być natomiast uzasadniona w sposób umożliwiający jej weryfikację. Sąd podkreśla, że wnioski pracownika mają doniosły walor albowiem ma on możliwość naocznego zweryfikowania sytuacji rodziny pod kątem istnienia podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy niezbędne będzie przeprowadzenie pogłębionego wywiadu środowiskowego zgodnie z ww. wskazaniami.

Następnie Sąd zauważa, że skarżąca w odwołaniu podniosła, że stan matki stale się pogarsza, wymaga ona całodobowej opieki, a skarżąca wielokrotnie w nocy wzywała karetkę pogotowia ponieważ stan matki zagrażał jej życiu. Na poparcie tych twierdzeń skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów ani też w żaden inny sposób tego nie uwiarygodniła. Organ odwoławczy powinien był więc doprowadzić do wyjaśnienia tej kwestii, która mogła mieć znaczenie rozstrzygające. Na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji skarżąca nie wskazywała bowiem na takie sytuacje, a stan zdrowia matki i zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie wskazywał aby matka skarżącej nie mogła zostać sama w domu choćby przez część dnia. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ będzie zobowiązany zweryfikować twierdzenia odwołania wzywając skarżącą do przedstawienia na tę okoliczność stosownych dowodów w tym dokumentów medycznych.

Zdaniem Sądu, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy wszelka dokumentacja medyczna potwierdzająca stan matki skarżącej jest wysoce pożądana zwłaszcza, że w aktach administracyjnych sprawy nie ma na tę okoliczność żadnych dokumentów. Samo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki nie jest wystarczające dla stwierdzenia podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Gdyby taka była wola ustawodawcy, nie wskazywałby w treści przepisu art. 17 u.ś.r. konieczności istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym. Dla stwierdzenia istnienia takiego związku konieczne będzie wezwanie skarżącej o przestawienie wszelkich dowodów (w tym dokumentów medycznych potwierdzających stan matki skarżącej) świadczących o sprawowaniu przez skarżącą opieki odpowiadającej wymogom ustawy. Przydatna w tym zakresie jest ocena stanu osoby niepełnosprawnej w skali Barthel, czy też przy zaburzeniach funkcji poznawczych – AMTS, czyli Skrócony Test Sprawności Umysłowej.

Sąd podkreśla w tym miejscy, że jakkolwiek gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. np. wyrok NSA z 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08).

Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że sam fakt istnienia rodzeństwa skarżącej stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Natomiast istnienie rodzeństwa wnioskodawcy w pewnych stanach faktycznych nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). W realiach kontrolowanej sprawy skarżąca podnosi, że w pewnym stopniu może liczyć na wsparcie rodzeństwa (k. 1 akt adm. i k. 5 akt sądowych). Konieczne będzie więc wyjaśnienie, czy uwzględniając wsparcie rodzeństwa skarżąca sprawuje opiekę nad matką w wymiarze czasowym wykluczającym podjęcie zatrudnienia. Nie bez znaczenia jest też okoliczność, że skarżąca nie mieszka z matką, z czego można wnioskować, że na część dnia matka może pozostać sama w domu. Należy zatem ustalić rozmiar doraźnej pomocy rodzeństwa w opiece nad matką oraz stopień samodzielności podopiecznej albowiem te dwa elementy faktyczne mogą być znaczące dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad matką.

Reasumując, brak pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy w połączeniu z naruszeniem obowiązków informacyjnych, a także błędne zastosowanie prawa materialnego w przypadku decyzji organu I instancji, powoduje konieczność wyeliminowania decyzji organów obu instancji z obrotu prawnego. Wady te w ocenie Sądu mogły mieć istotny wpływ na wynika sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni stanowisko przyjęte w niniejszy wyroku.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.