Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 493/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190 ust. 1, ust. 13, art. 389 pkt 6, art. 394 ust. 1 pkt 9, art. 16 pkt 65 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
article: art. 122 ust. 1 pkt 3, art. 123a ust. 1 pkt 8, art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 8 par. 1, art. 12 par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A.G. i K.G. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w G. z dnia 19 lutego 2024 r. nr C.RUZ.4217.2.2024.1.BS w przedmiocie likwidacji urządzenia wodnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w O. z dnia 28 grudnia 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 24 marca 2024 r. A. G. i K. G. (dalej: Skarżący, Strony) złożyli skargę na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w G. (dalej: organ odwoławczy) z dnia 19 lutego 2024 r. Nr C.RUZ.4217.2.2024.1.BS utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w O. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 28 grudnia 2023 r. Nr [...] w przedmiocie likwidacji urządzenia wodnego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

W dniu 21 kwietnia 2022 r., na skutek wniosku o interwencję w związku z zalewaniem gruntów sąsiadujących ze stawem zlokalizowanym na działkach nr 1., 2. i 3., a.m. 14, obręb [...], gmina K., powiat [...] przeprowadzono oględziny terenu. Kolejne oględziny przeprowadzono w dniu 30 sierpnia 2022 r. (protokół Nr [...]). Po przekazaniu sprawy do Dyrektora Zarządu Zlewni w O. organ wyznaczył na dzień 16 lutego 2023 r. rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami. W toku oględzin ustalono, że: na działkach nr 1., 2. i 3. wykonany został staw o wymiarach 6 m x 30 m, głębokości ok. 1,5 m, nie stwierdzono dopływu ani odpływu poprzez rów otwarty, woda przelewająca się przez koronę stawu przedostaje się ze szkodą dla gruntów sąsiednich - na działki sąsiednie nr 4., 5. i dalsze w kierunku wschodnim i północno-wschodnim, staw powstał bez zgody wodnoprawnej.

Decyzja organu z dnia 28 kwietnia 2023 r. Nr [...]o nałożeniu na Skarżących obowiązku likwidacji urządzenia wodnego – stawu zlokalizowanego na działkach nr 1., 2. i 3., wykonanego bez uzyskania zgody wodnoprawnej, na skutek odwołania, została uchylona decyzją organu odwoławczego z dnia 26 czerwca 2023 r. Nr [...] a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. W toku ponownie prowadzonego postępowania organ dokonał ustaleń w zakresie okresu wykonania urządzenia wodnego, wskazując w oparciu o wyniki kontroli z dnia 12 grudnia 2022 r., iż według oświadczenia Strony staw został wykonany około 2018 r., co potwierdzają archiwalne zdjęcia satelitarne geoportalu. W maju 2018 r. brak jest śladu przedmiotowego stawu, w czerwcu 2018 staw wykonany jest w około 38% obecnej powierzchni, a w lipcu 2019 r. staw posiadał powierzchnię zbliżoną do aktualnie istniejącej. Organ wskazał również, że zarówno przepisy poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1121 z późn zm.), jak i przepisy obecnie obowiązującej ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r., poz. 1478 z późn. zm.) - wymagały uzyskania zgody wodnoprawnej na wykonanie urządzenia wodnego, tj. ww. przedmiotowego stawu. A w przypadku, gdy właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem o legalizację urządzenia wodnego wykonanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia lub nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, organ - wówczas i obecnie - nakłada na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku. Pismami z dnia 7 września 2023 r. organ poinformował Skarżących o prawie złożenia wniosku o legalizację na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy Prawo wodne. W wyznaczonym terminie nie wpłynął wniosek o legalizację.

Wobec tych ustaleń organ decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r. Nr [...], działając na podstawie art. 190 ust. 13 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne:

- w pkt I decyzji – nałożył z urzędu na właścicieli działek nr 1., 2., a.m. 14, obr. [...] (obecnie Skarżących), obowiązek likwidacji urządzenia wodnego - stawu o wymiarach ok. 6 x 30 m zlokalizowanego na działkach nr 1., 2. i 3., a.m. 14, obr. [...], gm. K., powiat [...] w m. [...], wykonanego bez uzyskania zgody wodnoprawnej na podstawie przepisów ww. ustawy Prawo wodne, w terminie do dnia 31 maja 2024 r., określając następujące warunki: należy całkowicie zlikwidować urządzenie wodne, tj. staw o wymiarach ok. 6 x 30 m zlokalizowany na działkach nr 1., 2. i 3., a.m. 14, obr. [...], poprzez: a) odtworzenie i przywrócenie ciągłości funkcjonujących wcześniej urządzeń drenarskich (sączka/rury drenarskiej), znajdujących się w śladzie wcześniej funkcjonującego rowu otwartego zlokalizowanego na działce nr 3., a.m. 14, obr. [...], na długości pomiędzy działkami nr 1. i 2., a.m. 14, obr. [...]; b) przywrócenie terenu do stanu poprzedniego (do pierwotnej niwelety), poprzez wykorzystanie do zasypania stawu rozplantowanej na tych działkach ziemi pochodzącej z czaszy stawu,

- w pkt II decyzji – określił, iż decyzja nie stanowi pozwolenia wodnoprawnego, na likwidację urządzenia wodnego, o którym mowa w art. 389 pkt 6 w zw. z art. 16 pkt 65 lit. c oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy Prawo wodne.

W uzasadnieniu wskazał, iż wydając decyzję oparł się na dowodach zgromadzonych w sprawie, w tym m.in. materiałach z oględzin przeprowadzonych w dniu 21 kwietnia 2022 r., protokole kontroli nr [...] z dnia 30 sierpnia 2022 r., protokole z przeprowadzonej w dniu 16 lutego 2023 r. rozprawy połączonej z oględzinami, oraz ustaleniami z postępowania prowadzonego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M., co pozwoliło na poczynienie ustaleń w zakresie momentu powstania przedmiotowego stawu na rok 2018 r.

Decyzja została doręczona Skarżącym w dniu 2 stycznia 2024 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji, złożonej w ustawowym terminie, Skarżący wskazali, że staw realizowali latem 2017 r., co mogły potwierdzić zeznania świadków, którego to dowodu organ nie przeprowadził. Zakwestionowali ustalenia organu, dotyczące kierunku przepływu wody na tym terenie wskazując, że działki okoliczne od dziesiątek lat były terenami zalewowymi, o czym świadczy roślinność je porastająca jak również fakt, że zostały one przed laty porzucone przez rolników właśnie ze względu na zalewowy charakter terenu. Argumentowali, że problem zalewania nieruchomości sąsiednich mógł zostać spowodowany przez umieszczenie na jednej z tych nieruchomości pompy i odpompowania wody na teren leśny. W tej sytuacji woda z posesji Skarżących mogła zacząć przelewać się na działkę sąsiednią. Nadto Skarżący zakwestionowali ustalenia organu co do zniszczenia w trakcie realizacji stawu urządzeń wodnych w postaci sączka, negując ich istnienie na tym terenie. Zwrócili uwagę, że również pracownicy organu nie zauważyli na tym terenie żadnego sączka. Podnieśli, że realizacja stawu przyczyniła się do poprawy warunków środowiskowych w okolicy, zaś sam staw w okresie suchym jest miejscem bytowania licznych zwierząt i przyczynia się do ochrony przyrody, w związku z czym jego likwidacja jest niecelowa.

Po rozpoznaniu odwołania, zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 19 lutego 2024 r. Nr C.RUZ.4217.2.2024.1.BS organ odwoławczy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 14 ust. 4 i art. 190 ust. 13 ustawy Prawo wodne utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W pierwszej części uzasadnienia tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał stan faktyczny sprawy oraz treść przepisów znajdujących w niej zastosowanie. Następnie zwrócił uwagę, że zastosowanie art. 190 ust. 13 ustawy Prawo wodne wymaga ustalenia, czy wykonanie konkretnego urządzenia wymagało zgody wodnoprawnej, tzn. uzyskania pozwolenia wodnoprawnego lub złożenia zgłoszenia wodnoprawnego, a to z kolei zależy od tego, kiedy urządzenie zostało zrealizowane. W tym kontekście wskazał, iż z protokołu kontroli z dnia 30 sierpnia 2022 r. wynika, że właściciele stawu zlokalizowanego na działkach nr 1., 3. i 2. napełnianego wodami gruntowymi oraz wodami ze spływu powierzchniowego, są obecnie Skarżący. W trakcie ww. kontroli Skarżący podał, że staw powstał około 2018 roku, w trakcie rozprawy administracyjnej, że staw został wykonany w 2017 roku.

Organ odwoławczy zauważył, że do dnia 31 grudnia 2017 r. obowiązywała ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, która w art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. c – "stawy rybne oraz stawy przeznaczone do oczyszczania ścieków, rekreacji lub innych celów" zaliczała do urządzeń wodnych. Zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, pozwolenie wodnoprawne było wymagane na wykonanie urządzeń wodnych, zaś w art. 123a pkt 8 (obowiązujący od dnia 31 grudnia 2015 r.) wskazywała, że wykonywanie stawów zasilanych wodami gruntowymi, o powierzchni nieprzekraczającej 500 m2 i głębokości nieprzekraczającej 2 m od powierzchni terenu, o zasięgu oddziaływania niewykraczającym poza granice terenu, którego zakład jest właścicielem, wymagało zgłoszenia właściwemu organowi (ust. 1 pkt 8 ), którym w myśl ust. 2 tego przepisu był właściwy miejscowo starosta. Z dniem 1 stycznia 2018 r., weszła w życie ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, która w art. 16 pkt 65 lit. c – "stawy, w szczególności stawy rybne oraz stawy przeznaczone do oczyszczania ścieków, rekreacji lub innych celów" zaliczała do urządzeń wodnych. W art. 389 pkt 6 ustawa ta wskazuje, że pozwolenie wodnoprawne jest wymagane na wykonanie urządzeń wodnych. W art. 394 ust. 1 pkt 9 (w brzmieniu przed dniem 23 listopada 2019 r.) ustawa ta wskazywała, że wykonanie stawów, które nie są napełniane w ramach usług wodnych, ale wyłącznie wodami opadowymi lub roztopowymi lub wodami gruntowymi, o powierzchni nieprzekraczającej 500 m2 i głębokości nieprzekraczającej 2 m od naturalnej powierzchni terenu, o zasięgu oddziaływania niewykraczającym poza granice terenu, którego zakład jest właścicielem, wymagało zgłoszenia właściwemu organowi Wód Polskich. Przy tych rozważaniach organ odwoławczy doszedł do wniosku tożsamego jak organ pierwszej instancji, że zarówno przepisy obowiązującej do dnia 31 grudnia 2017 r. ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. Prawo wodne, jak i obowiązującej od 1 stycznia 2018 r. ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, zobowiązywały do uzyskania zgody wodnoprawnej (zgłoszenia wodnoprawnego lub pozwolenia wodnoprawnego) na wykonanie przedmiotowego stawu. W związku z tym, niezależnie od tego, czy staw ten wykonany został w 2016, w 2017 czy w 2018 roku, jego wykonanie wymagało uzyskania zgody wodnoprawnej.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że wobec samowolnego wykonania przedmiotowego stawu, Skarżący mieli możliwość złożenia wniosku o jego legalizację. Zostali o tym poinformowani przez organ pierwszej instancji w pismach z dnia 7 września 2023 r. Skarżący z takim wnioskiem jednak nie wystąpili. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji zasadnie wydał decyzję nakazującą likwidację przedmiotowego stawu. Dodatkowo organ odwoławczy za zasadne uznał nałożenie na Skarżących obowiązku przywrócenia ciągłości funkcjonujących wcześniej urządzeń drenarskich (sączka/rury drenarskiej), znajdujących się w śladzie wcześniej funkcjonującego rowu otwartego zlokalizowanego na działce nr 3., na długości pomiędzy działkami 1. i 2. obręb [...], co stanowić ma przywrócenie terenu do stanu poprzedniego (poprzedniej niwelety). Odnosząc się do zaprezentowanych w odwołaniu twierdzeń, wskazał, iż kwestia kierunku naturalnego spływu wód na tym terenie nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Okoliczność podtapiania nieruchomości podnoszona była przez właścicieli kilku nieruchomości sąsiadujących z wykonanym stawem, a nie tylko przez jednego z nich, ponadto z map zagrożenia powodziowego nie wynika aby w rejonie miejscowości [...] znajdowały się obszary szczególnego zagrożenia powodzią. Co do podniesionej w odwołaniu kwestii, że wykonanie stawu miało na celu ochronę przyrody organ odwoławczy podkreślił, że sami Skarżący twierdzili, iż przed wykonaniem stawu teren ten był podmokły, porośnięty roślinnością bagienną i był miejscem bytowania i rozrodu wielu gatunków zwierząt, wykształciły się na nim i utrwaliły liczne biocenozy, a zatem już wykonanie stawu, bez wymaganej zgody wodnoprawnej, mogło spowodować zniszczenie tych biocenoz a jednocześnie trudno spodziewać się aby od 2018 roku biocenozy te zostały odbudowane. W ocenie organu odwoławczego trudno również zgodzić się, że wykonanie stawu przyczyniać się będzie do poprawy stanu wód w jego sąsiedztwie, skoro Skarżący podnieśli, że zbiornik jest zbyt mały, a z dokumentacji wynika, że nie posiada żadnych urządzeń pozwalających na regulowanie poziomem i ilością wody, nadto wykonywanie tego rodzaju urządzeń powinno odbywać się przy zachowaniu zasad zawartych w ustawie. Decyzja organu odwoławczego została doręczona Skarżącym w dniu 26 lutego 2024 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodzili się Skarżący. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżący wskazali, że rozstrzygnięcie to nie uwzględnia wszystkich istotnych aspektów sprawy i w konsekwencji jest dla nich krzywdzące. Skarżący w uzasadnieniu skargi zgodzili się na zasypanie stawu, który został zbudowany bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, jednakże zakwestionowali warunki określone w decyzji, które nakazują im naprawienie nieistniejącego urządzenia wodnego. Zwrócili uwagę, że w trakcie kontroli przeprowadzonej w dniu 16 lutego 2023 r. nie stwierdzono żadnych dowodów na jego zniszczenie. Ponadto, świadkowie obecni podczas prac ziemnych w 2017 r., którzy mogliby potwierdzić brak takich uszkodzeń, nie zostali przesłuchani. Ponownie podnieśli ekologiczne znaczenie stawu, który stał się siedliskiem bogatej fauny i flory. Zdaniem Skarżących, zasypanie stawu w obliczu suszy i niedoborów wody będzie miało negatywny wpływ na te ekosystemy. W związku z tym Skarżący wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy, uwzględnienie zeznań świadków oraz dokładne przeanalizowanie sytuacji hydrologicznej działki.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem oceny sądowoadministracyjnej w oparciu o wymienione powyżej kryteria, uczyniona została decyzja Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w G. w przedmiocie likwidacji urządzenia wodnego.

Uwzględniając wskazaną na wstępie kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd stwierdził uchybienia wymagające zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.

Ramy prawne kontroli sądowej skarżonej decyzji wyznaczają przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne. Zgodnie z art. 190 ust. 1 tej ustawy, jeżeli urządzenie wodne zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia, właściciel tego urządzenia może wystąpić z wnioskiem o jego legalizację, do którego dołącza odpowiednio dokumenty, o których mowa w art. 407 ust. 2 oraz w art. 422.

Nie budziło wątpliwości, że staw objęty niniejszym postępowaniem (art. 16 pkt 65 lit. c ustawy Prawo wodne; względnie art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. c ustawy Prawo wodne z 2001 r.) zasadnie został zakwalifikowany jako urządzenie wodne w rozumieniu przepisów ustawy Prawo wodne.

Wykonanie urządzeń wodnych wymaga pozwolenia wodnoprawnego, jeśli ustawa nie stanowi inaczej (art. 389 pkt 6 ustawy Prawo wodne; art. 122 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo wodne z 2017 r.). Nie wszystkie jednak formy korzystania z wód wymagają uzyskiwania pozwolenia wodnoprawnego, dlatego niektóre podmioty zwolniono z obowiązku uzyskania pozwolenia, nakładając na nie obowiązek dokonania zgłoszenia w przypadku podejmowania działań wymienionych w art. 394 ust. 1 ustawy Prawo wodne (na gruncie ustawy Prawo wodne z 2001 r. art. 123a ust. 1). W realiach niniejszej sprawy powyższe odnosi się do treści art. 394 ust. 1 pkt 9 ustawy Prawo wodne (w brzmieniu od 1 stycznia 2018 r. do 22 listopada 2019 r.), zgłoszenia wodnoprawnego wymaga: wykonanie stawów, które nie są napełniane w ramach usług wodnych, ale wyłącznie wodami opadowymi lub roztopowymi lub wodami gruntowymi, o powierzchni nieprzekraczającej 500 m2 i głębokości nieprzekraczającej 2 m od naturalnej powierzchni terenu, o zasięgu oddziaływania niewykraczającym poza granice terenu, którego zakład jest właścicielem (przez zakład rozumie się m.in. podmioty wykonujące urządzenia wodne, art. 16 pkt 73 omawianej ustawy). Podobnie na gruncie ustawy Prawo wodne z 2001 r., zgłoszenia wodnoprawnego wymagało wykonywanie stawów zasilanych wodami gruntowymi, o powierzchni nieprzekraczającej 500 m2 i głębokości nieprzekraczającej 2 m od powierzchni terenu, o zasięgu oddziaływania niewykraczającym poza granice terenu, którego zakład jest właścicielem (art. 123a ust. 1 pkt 8). W sytuacji, gdy staw spełniający warunki powierzchni, głębokości oraz formy napełniania określone w ww. przepisie, swoim oddziaływaniem wykraczał poza granice terenu, którego podmiot wykonujący to urządzenie wodne jest właścicielem, wymagane było – już nie zgłoszenie wodnoprawne, lecz uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego.

W każdym jednak z tych przypadków – wykonania urządzenia wodnego bez wymaganego zgłoszenia wodnoprawnego bądź pozwolenia wodnoprawnego, zastosowanie znajdzie art. 190 ust. 1 ustawy Prawo wodne przyznający uprawnienie wystąpienia z wnioskiem o legalizację, a w razie niewystąpienia z takim wnioskiem lub nieuzyskania decyzji o legalizacji, skutek w postaci obowiązku likwidacji tego urządzenia wodnego.

W ocenie Sądu, ustalenia w zakresie okresu powstania przedmiotowego urządzenia wodnego nie budzą wątpliwości. Zasadnie ustalono, że staw ten powstał w 2018 r. (zdjęcia archiwalne - wydruki z geoportalu od maja 2018 r. do czerwca 2021 r. - karta nr 46 akt administracyjnych; "według oświadczenia kontrolowanego został wykonany około 2018 roku" - str. 3 protokołu kontroli Nr [...] z dnia 30 sierpnia 2022 r., karta nr 1 akt administracyjnych). Jak już wyjaśniono, nawet ustalenie, że ww. urządzenie wodne powstało w roku 2017, jak podnosili Skarżący w treści odwołania, prowadzi do tożsamych wniosków. Również w tym okresie na wykonanie tego rodzaju urządzenia wodnego wymagana była zgoda wodnoprawna (przywołany już art. art. 123a ust. 1 pkt 8 ustawy Prawo wodne z 2001 r.).

W sprawie nie było sporne, że Skarżący przed wykonaniem objętego postępowaniem - urządzenia wodnego, nie uzyskali pozwolenia wodnoprawnego przed wykonaniem przedmiotowego stawu, nie dokonali również jego zgłoszenia.

Wobec wskazanych ustaleń, pismami z dnia 7 września 2023 r. organ poinformował Skarżących o prawie wystąpienia z wnioskiem o legalizację urządzenia wodnego, w tym o jednostkowej stawce opłaty legalizacyjnej oraz skutkach niezłożenia tego wniosku (karta nr 39 i 40 akt administracyjnych).

Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy, Skarżący nie złożyli wniosku o legalizację, co obligowało organ do zastosowania art. 190 ust. 13 ustawy Prawo wodne. Zgodnie z przywołaną regulacją, jeżeli właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, lub nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych nakłada na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku.

W ocenie Sądu, organy dokonały prawidłowej kwalifikacji przedmiotowego urządzenia wodnego. Przed przystąpieniem do jego wykonania Skarżący nie dopełnili odpowiednich procedur Prawa wodnego, nie złożyli również wniosku o legalizację. Wobec tego w przedmiotowej sprawie w sposób oczywisty zaktualizowała się kompetencja i obowiązek organu do wydania decyzji, o której mowa w art. 190 ust. 13 ustawy Prawo wodne. Ostatecznie, na etapie wniesionej skargi Skarżący nie kwestionowali już zasadności nałożonego obowiązku likwidacji urządzenia wodnego.

Prawidłowość ustalenia warunków realizacji tego obowiązku budzi jednak istotne wątpliwości.

Nałożenie na Skarżących obowiązku "odtworzenie i przywrócenie ciągłości funkcjonujących wcześniej urządzeń drenarskich (sączka/rury drenarskiej), znajdujących się w śladzie wcześniej funkcjonującego rowu otwartego zlokalizowanego na działce nr 3., a.m. 14, obr. [...], na długości pomiędzy działkami nr 1. i 2., a.m. 14, obr. [...]" (pkt I lit. a sentencji decyzji), nie znajduje bowiem na aktualnym etapie postępowania oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy. Na gruncie rozpoznawanej sprawy stan faktyczny mający stanowić podstawę do nałożenia ww. obowiązku nie został ustalony w sposób wyczerpujący, co wpływa bezpośrednio na prawidłowość zastosowania podstawy normatywnej rozstrzygnięcia, a w konsekwencji zastosowania przepisów dotyczących usuwania skutków związanych z realizacją urządzenia wodnego pomimo braku odpowiedniej zgody wodnoprawnej. Nałożenie opisanego wyżej obowiązku przywrócenia ciągłości funkcjonujących wcześniej urządzeń drenarskich (sączka/rury drenarskiej), zostało oparte o następujące ustalenia. Informację pozyskaną z pisma Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Nadzoru Wodnego w T. z dnia 19 maja 2022 r. o istnieniu w aktach archiwalnych map melioracyjnych miejscowości [...], "z których wynika, że grunty, na których wykonany został staw były drenowane, a powyżej działki nr 3. znajdował się sączek/rura drenarska" (str. 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji; str. 2 pisma z dnia 19 maja 2022 r.). Wskazane przez Nadzór Wodny archiwalne mapy melioracyjne zostały załączone do ww. pisma. Nie sposób jednak na ich podstawie ustalić, że w miejscu zlokalizowania przedmiotowego stawu, względnie prowadzonych w zbliżeniu powstałego stawu prac, przebiegają urządzenia drenarskie. Już bowiem krótka analiza map archiwalnych, na których widoczne są "cienkie, niebieskie linie" oznaczające "urządzenia drenarskie, tj. sączki, zbieracze", w zestawieniu z lokalizacją przedmiotowego stawu, budzi wątpliwości co do tych ustaleń (Arkusz Nr 13, załącznik do pisma z dnia 19 lutego 2022 r.). Na przedłożonych archiwalnych mapach melioracyjnych, żadna z "niebieskich linii" nie przebiega bowiem przez obszar zajęty obecnie przez staw. Ponadto kserokopia mapy przedłożona w powiększeniu jest w znacznej części nieczytelna (karta nr 9 akt administracyjnych). Nałożenie wskazanego obowiązku zostało oparte także o dane zawarte w ewidencji gruntów, rodzaj użytku i właściciela działki oraz jej kształt, długość i przebieg, które zdaniem organu odwoławczego wskazują, że działka użytkowana była dla potrzeb gospodarki wodnej i mogło być na niej zlokalizowane urządzenie wodne" (str. 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Powyższe stanowi jedynie "przypuszczenie" i nie oznacza ustalenie przebiegu tego urządzenia wodnego, a tym bardziej jego uszkodzenia podczas wykonywanych prac. Ponadto w związku z tym, że prace związane z powstaniem przedmiotowego stawu były wykonywane ciężkim sprzętem, zdaniem organu odwoławczego "mogło dojść do uszkodzenia (np. załamania) głębiej posadowionych rurociągów, co mogło nie być zauważone przez jego operatora czy osoby uczestniczące w tych pracach" (str. 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Tymczasem organ odwoławczy pominął, że powyższe stanowi jedynie ewentualne następstwo przebiegu prac, naruszenie urządzeń drenarskich nie zostało potwierdzone żadnym z dowodów znajdujących się w aktach sprawy, a wskazania świadków, zawarte w protokole oględzin z dnia 16 lutego 2023 r. (karta nr 8 akt administracyjnych) oscylują jedynie wokół kwestii zalewania gruntów sąsiednich, względem działek, na których zlokalizowany jest przedmiotowy staw. Jak wynika z protokołu, tylko jedna z obecnych podczas rozprawy osób, wspomniała o możliwości zniszczenia urządzeń melioracyjnych ("o możliwym przerwaniu sączków w gruncie dowiedziałem się od sąsiada", świadek ten jednak, jak wynika z protokołu, pomimo, że obecny podczas tej rozprawy, nie wspomniał o tej okoliczności; str. 2 protokołu z dnia 16 lutego 2023 r.). Problem "usunięcia sączka" był natomiast podnoszony w załączonym do sprawy wydruku z korespondencji elektronicznej m.in. z dnia 18 lipca 2023 r. (karta nr 26 akt administracyjnych), co jednak nie spowodowało podjęcia dalszych czynności celem ich wyjaśnienia. Jednocześnie, jak podnosili Skarżący, organ nie przeprowadził dowodu z zeznań wnioskowanych przez nich świadków obecnych podczas spornych prac ziemnych (pismo w formie elektronicznej z dnia 15 lutego 2023 r. karta nr 7 akt administracyjnych; odwołanie).

Sąd nie miał wątpliwości, iż zgromadzony dotychczas materiał dowodowy nie stanowił usprawiedliwionych podstaw do nałożenia na Skarżących wskazanego w decyzji obowiązku "odtworzenie i przywrócenie ciągłości funkcjonujących wcześniej urządzeń drenarskich (sączka/rury drenarskiej)".

Nałożenie obowiązku, o którym mowa w decyzji powinno nastąpić dopiero po uprzednim dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy co do naruszenia konkretnych norm materialnoprawnych. Organy natomiast nie dokonały wyjaśnień istotnych z punktu widzenia nałożenia ww. obowiązku.

Wskazana wyżej wadliwość w ustaleniu stanu faktycznego sprawy nie pozwala na tym etapie postępowania na kontrolę zaskarżonej decyzji w tym zakresie.

W ocenie Sądu organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Organ podejmując rozstrzygnięcie ma obowiązek kierować się zasadą prawdy obiektywnej. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, by dalej w ramach swobodnej oceny dowodów, w świetle art. 80 k.p.a., na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.

Warunkiem nałożenia obowiązku przez organ jest przeprowadzenie wszechstronnego postępowania wyjaśniającego, a stwierdzony obowiązek winien mieć oparcie w kompletnym i rzetelnie ocenionym materiale dowodowym.

Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną Sąd stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej, wnikliwej oceny materiału dowodowego. Sąd zauważa także, że organy odwoływały się m.in. do ustaleń poczynionych podczas oględzin w dniu 21 kwietnia 2022 r., w sytuacji, gdy akta sprawy nie zawierają protokołu z tej czynności. Wskazane powyżej uchybienia przepisom postępowania stały się podstawą do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego.

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. organ winien mieć na uwadze wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, w szczególności w zakresie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy co do ww. obowiązku, który powinien znaleźć pełen wyraz w uzasadnieniu decyzji organu stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. W kwestii dowodu z przesłuchania świadków organ winien wezwać Skarżących do określenia okoliczności, jakich chcą dowieść w tej formie, a następnie rozważyć ten wniosek dowodowy stosownie do treści art. 78 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Wobec braku wniosku, stosownie do brzmienia art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., Sąd nie orzekał o zwrocie kosztów postępowania sądowego.