Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 599/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 64 pkt 7
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 11 lipca 2023 r. nr SKO/PS-411/49/2023 w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 lutego 2023 r. (nr PS 4022.4.2023) , wydaną w następstwie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 402/21, Wójt Gminy Rudna działając w powołaniu na art. 64 pkt 7 oraz pkt 1 i pkt 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, dalej: u.p.s.) zwolnił A. D. (dalej: strona, skarżąca) w całości od obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki – A. D. w Domu Pomocy Społecznej w Nysie.

W odwołaniu od tej decyzji strona domagała się stwierdzenia bezterminowości udzielonego jej zwolnienia oraz uwolnienia jej od obowiązku poddania się aktualizacyjnemu wywiadowi rodzinnemu (środowiskowemu), na który to obowiązek wskazał organ pierwszej instancji w końcowej części decyzji z dnia 28 lutego 2023 r.

Zarzuciła nadto, że w sprawie nie został uwzględniony pkt 3 art. 64 u.p.s., choć skarżąca wspólnie z córką utrzymuje się z jednego wynagrodzenia.

W treści odwołania strona zawarła stanowisko polemiczne do wyrażonego przez organ pierwszej instancji poglądu odnośnie do braku podstaw do zastosowania w sprawie także dyspozycji art. 64a u.p.s.

Decyzją z dnia 11 lipca 2023 r. (nr SKO/PS-411/49/2023) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO, organ drugiej instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji organ ten przedstawił w skrócie dotychczasowy przebieg postępowania, ze szczególnym uwzględnieniem stanowiska jakie wyraził w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 402/21. Sąd zobowiązał organ do oceny zasadności żądania wniosku strony o zwolnienie z opłatności za pobyt matki w DPS-ie także pod kątem powoływanych przez stronę faktów z dzieciństwa, dotyczących jej relacji z matką i sposobu wywiązywania się przez matkę ze swoich obowiązków rodzicielskich, przy uwzględnieniu treści art. 64 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym na dzień rozpoznania tego wniosku, a zatem przy uwzględnieniu że na skutek nowelizacji art. 64 u.ps. z dniem 27 stycznia 2022 r. został dodany do tego przepisu punkt 7 u.p.s. W myśl art. 64 pkt 7 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Następnie wskazał, że rozpoznanie wniosku skarżącej o zwolnienie z opłaty za pobyt matki w DPS-ie organ pierwszej instancji rozpatrzył w kontekście obowiązującego w dacie wydania decyzji art. 64 pkt 7 u.p.s. (przepis ten wszedł w życie 27 stycznia 2022 r.). Dalej podniósł, że przed wydaniem decyzji z dnia 28 lutego 2023 r., organ pierwszej instancji przeprowadził postępowania wyjaśniające, w tym wywiad środowiskowy, a następnie na podstawie art. 64 pkt 7 oraz pkt 1 i 4 u.p.s. organ ten zwolnił stronę w całości z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki A. D. w Domu Pomocy Społecznej w Nysie. Decyzja organu pierwszej instancji jest więc decyzją pozytywną dla strony, która jednak oczekuje aby zaskarżona decyzja była bezterminowa i nie zabezpieczona koniecznością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Jak argumentowało dalej SKO, sposób sformułowania przepisu ustawowego, o którym mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. przenosi ciężar dowodu w zakresie wystąpienia tej przesłanki na osobę wnioskującą o zwolnienie z opłaty. Strona przedstawiła dowody i oświadczenia z których wynikało, że matka wnioskodawczyni nie wychowywała swojej córki, nie łożyła na jej utrzymanie, miała problem alkoholowy. Wobec jednoczesnego uchylania się przez nią od obowiązku alimentacyjnego wobec córki, świadczenia alimentacyjne były wypłacane z Funduszu Alimentacyjnego. Ponadto, wobec matki było prowadzone dochodzenie w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego. A. D. została skazana za czyn z art. 209 § 1 k.k. popełniony na szkodę A. D. Obecnie skazanie to uległo zatarciu. Organ drugiej instancji odnotował również, że jak wynika z dołączonej przez stronę kserokopii wyroku zaocznego z dnia 16 kwietnia 1996 r., sygn. akt I C 606/95, Sąd Wojewódzki w Legnicy Wydział Cywilny, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią A. D. powierzył J. D., zaś A. D. ograniczył władzę rodzicielską do ogólnego wglądu w wychowanie i wykształcenie dziecka, w szczególności do współdecydowania co do wyboru kierunku nauki zawodu oraz sposobu leczenia w razie poważnej choroby.

Jak również argumentował organ drugiej instancji w treści swojej decyzji, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o całkowitym zwolnieniu strony z odpłatności obejmuje nie tylko okoliczności wskazane w art. 64 pkt 7 u.p.s, ale również okoliczności związane z wnoszeniem przez stronę opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jej babci H. D. (art. 64 pkt 1 u.p.s.), nadto także, okoliczności objęte hipotezą z art. 64 pkt 4 u.p.s., zgodnie z którym, osobę wnoszącą opłatę lub obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

W tym kontekście podniósł, iż niewątpliwie, treść art. 64 pkt 1-4 u.p.s. wskazuje, że głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Wyraził nadto pogląd, podparty stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanym w wyroku z dnia 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 816/21, że analiza całego art. 64 u.p.s. wskazuje, że ustawodawca pod pojęciem okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłat rozumiał głównie okoliczności dotyczące sytuacji ekonomicznej (utrzymywanie się z jednej pensji przez małżonków, samotne wychowywanie dziecka, wnoszenie opłat za inne osoby przebywające w placówkach opiekuńczych). Organ odnotował jednocześnie, że do relacji rodzinnych nawiązuje natomiast art. 64 pkt 5, 6 i 7 u.p.s.

W nawiązaniu do wskazanych w decyzji organu pierwszej instancji podstaw prawnych zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS-ie SKO zwróciło uwagę, że strona została zwolniona od rzeczonego obowiązku nie tylko na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s., ale również na podstawie art. 64 pkt 1 i 4 u.p.s. Jak dalej argumentował, wymienione w decyzji organu pierwszej instancji przesłanki całkowitego zwolnienia (art. 64 pkt 1 i pkt 4 u.p.s.) mogą w czasie ulegać zmianom, co z kolei po myśli art. 107 ust. 4 u.p.s. nakłada na organ obowiązek orzekania o przyznaniu pomocy społecznej po uzyskaniu aktualnych danych o sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej. W odesłaniu do stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 150/16 SKO zwróciło uwagę, że rodzinny wywiad środowiskowy z art. 107 ust. 1 u.p.s. i dokonana w nim ocena stanowią podstawę do rozstrzygnięcia o udzielanej pomocy.

Nawiązując do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu SKO podniosło, że wprawdzie rozważania pomieszczone w decyzji organu pierwszej instancji nie zawierają wprost oceny stanu faktycznego w kontekście przepisu art. 64 pkt 3 u.p.s., jednakże nie oznacza to, że organ rozpatrujący sprawę nie badał sytuacji finansowej strony oraz jej obciążeń finansowych, co odzwierciedla treść decyzji ustalającej stronie odpłatność za pobyt matki w DPS-ie. Zarzut strony dotyczący nierozpatrzenia sprawy na podstawie art. 64 pkt 3 u.p.s., w kontekście rozstrzygnięcia o całkowitym zwolnieniu strony z odpłatności za pobyt matki w Ośrodku nie stanowi, zdaniem Kolegium, podstawy do formułowania zarzutu naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zaskarżyła decyzję SKO, domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten organ z uwzględnieniem zarzutów podnoszonych przez stronę, w ramach których skarżąca domagała się:

- nadania decyzji z dnia 28 lutego 2023 r. "charakteru bezterminowości"

- "uwolnienia jej od obowiązku uczestniczenia w wywiadach środowiskowych wynikających z treści tej decyzji [...]".

Formułując zarzuty skargi strona wskazała na naruszenie:

1. art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s. poprzez brak spełnienia wymogów z tego artykułu;

2. art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przesłanki z art. 64 pkt 3 u.p.s.;

3. art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przesłanki z art. 64 pkt 2 u.p.s.;

4. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 64 pkt 2 i art. 64a u.p.s.;

5. art. 32 Konstytucji RP.

W rozwinięciu argumentacji skargi skarżąca podniosła, że w decyzji z dnia 28 lutego 2023 r. nie wpisano okresu na który przypada udzielone jej całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS-ie oraz zakwestionowała obciążenie jej obowiązkiem uczestniczenia w wywiadach środowiskowych. W ramach dalszej argumentacji skargi strona wskazała, że powołany w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji przepis art. 107 ust.1 i ust. 4 u.p.s. dotyczy zasad przeprowadzania wywiadu środowiskowego (jego aktualizacji) w przypadku osób korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej, podczas gdy skarżąca "nie czuje się beneficjentem pomocy społecznej". W nawiązaniu do okoliczności faktycznych sprawy strona podniosła jednocześnie, że gdyby postępowanie jej matki było inne, to na pewno strona płaciłaby za jej pobyt w DPS-ie. Jak dalej argumentowała, udzielone jej zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS-ie w obliczu konieczności poddania się co sześć miesięcy wywiadowi środowiskowemu stwarza jedynie pozory "uwolnienia" skarżącej od obowiązku płacenia za pobyt matki w Ośrodku. Podkreśliła, że obowiązek składania oświadczeń w wywiadach środowiskowych jest dla niej ogromnym obciążeniem emocjonalnym. Przytaczając fragment uzasadnienia stanowiska SKO zaprezentowanego na stronie 10 decyzji, w myśl którego: "Wymienione w decyzji organu I instancji przesłanki całkowitego zwolnienia (art. 64 pkt 1 i 4 u.p.s.) mogą więc w czasie ulegać zmianom co z kolei po myśli art. 107 ust. 4 u.p.s. nakłada na organ obowiązek orzekania o przyznaniu pomocy społecznej po uzyskaniu aktualnych danych o sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej [...]", skarżąca wskazała, że jest kolejny dowód na to, że zwolnienie jej z odpłatności za pobyt matki w DPS-ie jest "tymczasowe, fikcyjne, nieuczciwe i nosi znamiona odroczenia egzekucji". Dodała, że SKO w wydanej decyzji nie wyjaśniało co jego zadaniem oznacza stwierdzenie, że przesłanki do całkowitego zwolnienia skarżącej z opłaty na podstawie art. 64 pkt 1 i 4 u.p.s. mogą w czasie ulegać zmianie. W tym kontekście skarżąca podniosła, że spełnia dwie z trzech wymienionych w decyzji a cztery w ogólności przesłanki zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w DPS-ie. W nawiązaniu do czwartej z przesłanek strona podtrzymała zarzut odwołania dotyczący nierozpoznania przesłanki z art. 64 pkt 3 u.p.s. Wskazując na powyższe, nie zgodziła się z argumentacją SKO zaprezentowaną na stronie 9 decyzji tego organu (fragment tej argumentacji przytoczyła w skardze) i w tym zakresie podtrzymała podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. Uzupełniająco skarżąca dodała, że jej relacje z matką wpisują się także w przesłankę z art. 64 pkt 2 u.p.s. Jak argumentowała, jest to więc piąta już przesłanka z art. 64 u.p.s., której warunki strona spełnia.

W treści skargi strona zawarła również stanowisko polemiczne do przyjętej przez organy wykładni art. 64a u.p.s. wskazując, że wymaganie w każdym wypadku orzeczenia sądu powszechnego w sposób nieuzasadniony różnicuje sytuację dwóch grup podmiotów (wnioskodawców), tj. tych, którzy uzyskali stosowny wyrok sądu powszechnego i tych, którzy nie ze swojej winy takiego wyroku nie posiadają i obecnie już nie mogą go uzyskać.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jakkolwiek Sąd nie podzielił zasadności wszystkich podniesionej w niej zarzutów.

Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja SKO z dnia 11 lipca 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 28 lutego 2023 r., zwalniającą stronę w całości z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki – A. D. w DPS-ie w Nysie.

Co niewątpliwe, rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia 28 lutego 2023 r. , następnie utrzymane w mocy decyzją SKO z dnia 11 lipca 2023 r., jest orzeczeniem korzystnym dla strony, a przy tym, uwzględniającym zalecenia jakie pod adresem organów administracji publicznej sformułował na wcześniejszym etapie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 402/21.

Wnosząc skargę na decyzję SKO z dnia 11 lipca 2023 r. strona zasadniczo kwestionuje argumentację pomieszczoną w uzasadnieniu tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w zakresie odnoszącym się do obowiązku poddawania się aktualizacyjnemu wywiadowi środowiskowemu oraz domaga się zawarcia w decyzji o zwolnieniu jej w całości od obowiązku uiszczenia opłaty z pobyt matki w DPS-ie orzeczenia o bezterminowym zwolnieniu jej z tegoż obowiązku.

W punkcie wyjścia do dalszych rozważań wymaga na wstępie odnotowania, że w judykatach sądowych spotkać można poglądy wskazujące na to, że przedmiotem skargi do sądu może być uzasadnienie decyzji (Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok z dnia 30 czerwca 1983 r., I SA 178/83, wyrok z dnia 13 lutego 1984 r., II SA 1790/83, wyrok z dnia 20 maja 1998 r., I SA 1896/97).

Mając na uwadze argumentację pomieszczoną w skardze, a nadto, wyrażony w skardze zarzut dotyczący nadania decyzji z dnia 28 lutego 2022 r. "charakteru bezterminowości", Sąd przyjął, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO z dnia 11 lipca 2023 r. jako całość, co koresponduje z przedmiotem zaskarżenia ujętym przez stronę w skardze ("zaskarżam w całości decyzję SKO/PS-411/49/2023 z dnia 11.07.2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy [...] w związku z decyzją PS 4022.4.2023 z dnia 28.02.2023 r. Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rudnej [...]".

Warto w tym miejscu odwołać się także do argumentacji przedstawionej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 2436/15, w którym Sąd ten wyraził pogląd, że możliwość kwestionowania w skardze do sądu samego uzasadnienia decyzji skutkować musi poddaniem kontroli sądowej całej zaskarżonej decyzji. Jak czytamy w tym wyroku, zgodnie z art. 3 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przedmiotem skargi może być decyzja administracyjna. To właśnie przedmiot rozstrzygnięcia zawartego w decyzji wyznacza granice sprawy rozpoznawanej w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Zaskarżenie przez stronę decyzji wyłącznie z powodu zarzucanej wadliwości uzasadnienia nie prowadzi do zmiany zakresu kontroli sądowej. Decyzja administracyjna stanowi całość, w której poszczególne elementy, a zwłaszcza podstawa prawna, przesłanki faktyczne, rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie są ze sobą nierozerwalnie związane i powinny być oceniane łącznie. Obie części uzasadnienia, to jest rozstrzygnięcie i uzasadnienie stanowią jedność w znaczeniu materialnym i formalnym a zatem żadna z tych części oddzielnie nie może istnieć w obrocie prawnym Jeżeli uzasadnienie jest integralną częścią każdej decyzji, to oznacza, że jest nierozdzielnie związane z całością decyzji. W rezultacie możliwość kwestionowania w skardze do sądu samego uzasadnienia decyzji skutkować musi poddaniem kontroli sądowej całej zaskarżonej decyzji.

W ramach dalszych rozważań trzeba także odnotować, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są decyzjami wydanymi w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza treść regulacji prawnej stanowiącej podstawę udzielonego stronie zwolnienia (art. 64 pkt 7 oraz pkt 1 i 4 u.p.s.). W przepisie art. 64 u.p.s. ustawodawca pozostawił organom administracji publicznej tzw. luz decyzyjny w kwestii możliwości oraz zakresu udzielenia zwolnienia ("można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie"), formując jednocześnie (z zastrzeżeniem zwrotu "w szczególności") katalog przesłanek uprawniających do takiego zwolnienia.

Jak już wspomniano, podstawę prawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stanowi art. 64 pkt 7 oraz pkt 1 i 4 u.p.s.

Jak stanowi art. 64 pkt 1, 4 i 7 u.p.s., tj. w zakresie znajdującym zastosowanie w sprawie, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

- wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce (art. 64 pkt 1 u.p.s.);

- osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko (art. 64 pkt 4 u.p.s.);

- osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (art. 64 pkt 7 u.p.s.).

Wymaga w tym miejscu odnotowania, że w przypadku decyzji uznaniowych, poza kontrolą sądu pozostaje sam kierunek rozstrzygnięcia organów administracji publicznej. Kontrola sądu ogranicza się w tym przypadku jedynie do oceny, czy organy w sposób wyczerpujący zgromadziły materiał dowodowy, czy zebrane dowody poddały wszechstronnej ocenie, czy rozważyły interes publiczny oraz słuszny interes strony, wreszcie, czy swoje stanowisko w sposób rzeczowy i spójny uzasadniły.

Przeprowadzając pod tym kątem ocenę legalności zaskarżonej decyzji Sąd dostrzegł przesłanki do uchylenia tej decyzji z powodu istotnej sprzeczności pomiędzy zastosowaną podstawą prawną zwolnienia (art. 64 pkt u.p.s.) a argumentacją zaprezentowaną w uzasadnieniu tej decyzji w zakresie w jakim odnosi się ona obowiązku poddawania się skarżącej aktualizacyjnemu wywiadowi środowiskowemu.

Warto w tym miejscu zauważyć, że uzasadnienie jest jednym z elementów decyzji określonych w art. 107 k.p.a. tworzących jej całościową strukturę i podlega łącznej ocenie przy badaniu legalności decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2004 r., sygn. akt GSK 775/04). Ilustruje ono sposób postępowania organu przy gromadzeniu i ocenie dowodów oraz zastosowaniu w sprawie przepisów prawa materialnego.

Przechodząc na grunt art. 64 u.p.s., który stwarza możliwość ubiegania się, przez osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej o zwolnienie z tej opłaty trzeba zauważyć, że wymienione w tym przepisie przesłanki nie mają jednorodnego charakteru.

Oczywiście pierwszorzędnym argumentem za uwzględnieniem wniosku zazwyczaj są powody finansowe. Ponieważ uiszczanie opłat za dom pomocy społecznej może stanowić dla osoby zobowiązanej znaczne obciążenie, głównym powodem zastosowania zwolnienia zasadniczo powinna być (i na ogół jest) sytuacja materialna zobowiązanego. Jest to szczególnie istotne w rozważaniu przesłanek określonych w pkt 1–4.

Niemniej, w ramach hipotezy z art. 64 u.p.s. znajdują się także przesłanki natury aksjologicznej. Mowa tu o przesłankach z art. 64 pkt 5-7 u.p.s. Treść tych przesłanek wskazuje, że równie istotne dla oceny wniosków w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej są dla ustawodawcy względy moralne i elementarne poczucie sprawiedliwości, a także kierowanie się przez organ zasadą słuszności. Judykatura zauważa, że automatyczne włączenie wszystkich ustawowo wskazanych osób do grona ponoszących odpowiedzialność finansową za pobyt w DPS i uzależnienie tej odpowiedzialności wyłącznie od wysokości uzyskiwanych dochodów, w niektórych sytuacjach byłoby niemożliwe do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej i dyrektywami demokratycznego państwa prawa. Organ nie może się zatem ograniczać wyłącznie do analizy sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej do partycypowania w opłacie za pobyt w domu pomocy społecznej. Takie też stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądowym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 568/23).

Nawiązując do stanu faktycznego sprawy wymaga odnotowania, że udzielone stronie całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS-ie zostało udzielone w powołaniu na przepisy z art. 64 pkt 1, pkt 4 oraz pkt 7 u.p.s, a zatem, w przypadku wniosku skarżącej organ dostrzegł wystąpienie zarówno przesłanek o charakterze ekonomicznym, jak i o charakterze aksjologicznym. Przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s. oderwana jest od kryterium ekonomicznego. Niezrozumiała jest zatem argumentacja organu drugiej instancji, pomieszczona w zaskarżonej decyzji, a ukierunkowana na wykazanie zasadności poddania się strony obowiązkowi wywiadu środowiskowego w myśl art. 107 ust. 4 u.p.s. z uwagi na to, że jak czytamy w zaskarżonej decyzji: "przesłanki całkowitego zwolnienia mogą w czasie ulegać zmianom". Jakkolwiek SKO formułując tego rodzaju pogląd wskazuje na art. 64 pkt 1 i 4 u.p.s., niemniej, jednocześnie prezentuje stanowisko, że: "Przesłanki określone w art. 64 u.p.s., warunkujące możliwość zwolnienia z opłat odnoszą się natomiast do okoliczności, które wiążą się z sytuacją materialną zobowiązanego." W nawiązaniu do treści zaskarżonej decyzji wypada zauważyć, iż jakkolwiek charakter przesłanek wymienionych w treści ar. 64 u.p.s. istotnie wskazuje na to, że ustawodawca możliwość zwolnienia z opłaty za pobyt pensjonariusza w DPS-ie przewidział przede wszystkim z uwagi na wzgląd na kwestie finansowe, to jednak, o czym była już mowa, przesłanki wymienione w art. 64 pkt 5,6 i 7 u.p.s. są oderwane od szeroko pojętych kwestii finansowych. Nie można zatem przyjmować, że przesłanki zwolnienia o charakterze ekonomicznym (finansowym) są priorytetowymi względem tych wymienionych w punktach 5,6 i 7 art. 64 u.p.s. Ustawodawca przesłanki o charakterze ekonomicznym (finansowym) traktuje bowiem na równi z tymi o charakterze aksjologicznym. To określony stan faktyczny decyduje o tym, która z nich wystąpi w danej sprawie, przy czym nie można wykluczyć, jak w okolicznościach sprawy, że na poparcie wniosku o zwolnienie wnioskodawca będzie wskazywać zarówno te przesłanki o charakterze ekonomicznym (finansowym), jak i aksjologicznym. Nadto, od uznania organu administracji publicznej zależeć będzie w dalszej kolejności, czy organ ten udzieli na tej podstawie wnioskodawcy zwolnienia oraz w jakim zakresie.

Jak trafnie zwraca uwagę organ w zaskarżonej decyzji, w realiach kontrolowanej sprawy, oprócz zwolnienia na podstawie art. 64 pkt 1 i pkt 4 u.p.s. strona uzyskała zwolnienie także na podstawie przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. Skoro przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s. nie ma charakteru ekonomicznego, to dostrzeżenie jej występowania przez organ i udzielenie zwolnienia w powołaniu na tę przesłankę, następuje w oderwaniu od sytuacji majątkowej osoby, która o takie zwolnienie wniosła. Także zatem kwestia potencjalnej możliwości zmiany w przyszłości sytuacji ekonomicznej i życiowej strony skarżącej w porównaniu z tą jaka stanowiła podstawę ustaleń z powodu których stronie udzielono zwolnienia z art. 64 pkt 1 i 4 u.p.s. nie powinna mieć znaczenia dla trwałości udzielonego stronie zwolnienia, skoro podstawą prawną tego zwolnienia był także art. 64 pkt 7 u.p.s. Przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s. ma bowiem swego rodzaju charakter zastały.

Z tego względu, uzasadnienie organu drugiej instancji akceptujące stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie powinności poddawania się przez stronę obowiązkowi wywiadu środowiskowego, przeprowadzanego, zgodnie z norma z art. .. co 6 miesięcy, pozostaje w sprzeczności z przepisem prawa materialnego, który stanowił jedną z podstaw prawnych udzielonego stronie zwolnienia ,a mianowicie, z przepisem art. 64 pkt 7 u.p.s.

Co się tyczy pozostałych zarzutów skargi to nie były one uzasadnione. Nietrafny okazał się w szczególności zarzut skargi dotyczy zaniechania zawarcia w decyzji z dnia 28 lutego 2023 r. sformułowania o bezterminowym zwolnieniu strony z odpłatności za pobyt matki w DPS-ie. Należy dostrzec, że w przepisie art. 64 u.p.s ustawodawca nie formułuje wymogu wskazywania w wydanej przez organ decyzji uznaniowej na jaki czas udzielane jest zwolnienie. Z tego względu, domaganie się przez stronę zawarcia sformułowania o "bezterminowości" udzielonego jej zwolnienia nie znajduje podstawy prawnej.

Nieuzasadnione były także zarzuty skargi dotyczące braku rozpoznania wniosku o zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS-ie na podstawi art. 64 pkt 3 i pkt 2 u.p.s. oraz art. 64a u.p.s. Wymaga w tym względzie wskazania, że organy orzekające w sprawie związane były treścią i wytycznymi zawartymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 402/21. W wyroku tym Sąd sformułował zalecenia pod adresem organów administracji publicznej odnośnie do ponownego rozpoznania wniosku strony pod kątem przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s., dodanej do ustawy przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 66) zmieniającej ustawę o pomocy społecznej z dniem 27 stycznia 2022 r. W treści tego wyroku Sąd wypowiedział się także odnośnie przesłanki z art. 64a u.p.s., nie stwierdzając wadliwości w sposobie wykładania tego przepisu przez organy administracji publicznej orzekające na poprzednim etapie sprawy.

Obowiązek prawidłowego sporządzenia uzasadnienia wiąże się z zasadą przekonywania, której realizacja polega m.in. na zapoznaniu stron postępowania z argumentacją i przesłankami podejmowanych decyzji, by mogły zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ załatwiając sprawę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 171/20). W sprawie, poprzez określoną argumentację jaką organ zawarł w zaskarżonej decyzji, doszło do naruszenia art. 7, art. 8 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w tej części zaskarżonej decyzji, w której organ wadliwie informował stronę o zasadności poddawania się przez nią aktualizacjom wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy jedną z podstaw udzielonego stronie zwolnienia na podstawie art. 64 u.p.s. były okoliczności z art. 64 pkt 7 u.p.s.

W toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organu będzie – przy wydaniu identycznego rozstrzygnięcia w formie decyzji o zwolnieniu strony w całości na podstawie art. 64 pkt 1, 4 oraz 7 u.p.s. - sporządzenie uzasadnienia do tej decyzji w sposób adekwatny do przyjętych podstaw zwolnienia, ze szczególnym uwzględnieniem charakteru przesłanek zwolnienia z art. 64 pkt 7 u.p.s. Przy sporządzaniu uzasadnienia organ związany jest stanowiskiem, jakie na gruncie art. 64 pkt 7 u.p.s. wyraził Sąd orzekający w sprawie.

Z tych względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lic ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.