Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 372/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2025-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31zq ust. 8, art. 31 zo ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 lutego 2024 r. nr 020000.71.5.2024-RDZ/DP-RKS/M w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi T. G. (dalej "skarżący" lub "wnioskodawca") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ulg w spłacaniu należności, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. 19 października 2020 r. wnioskodawca złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r.

ZUS decyzją z 23 listopada 2020 r. odmówił mu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją ZUS z dnia 3 lutego 2021 r. znak [...].

2. WSA w Gliwicach wyrokiem z 19 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/GI15/22 uchylił zaskarżone decyzje ZUS z 3 lutego 2021 r. i 23 listopada 2020 r.

Wyrok ten jest prawomocny, gdyż NSA wyrokiem 21 marca 2023 r. sygn. akt. I GSK 1593/22 oddalił skargę kasacyjną ZUS od tego orzeczenia.

3. ZUS 22 września 2023 r. wysłał do wnioskodawcy zawiadomienie o wszczęciu postępowania i wyznaczył mu nowy termin 30 dni na przesłanie pisma o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r. wraz z uzasadnieniem i wskazaniem przyczyny uchybienia tego terminu.

W dniu 23 października 2023 r. wpłynął do Oddziału wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie wraz z uzasadnieniem.

4. Prezes ZUS decyzją z dnia 26 lutego 2024 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm., dalej: ustawa o COVID -19), odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne. Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień, maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że warunkiem uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres 3-5/2020 jest:

- prowadzenie działalności przed dniem 1 kwietnia 2020 r.

- przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie może być wyższy niż 300 % prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., tj. 15.681 zł

lub

- przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie może być wyższy niż 300 % prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., tj. 15.681 zł, a dochód w wysokości niższej niż 7.000 zł.

Dalej organ podał, że z dokumentów przekazanych przez pełnomocnika skarżącego wynika, że przychód uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek, tj. marzec 2020 r. wynosi 161.307,76 zł, czyli był wyższy niż 300 % prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., tj. 15.681 zł., natomiast dochód wyniósł 79. 200,99 zł.

W związku z tym ZUS uznał, że nie został spełniony jeden z warunków do zwolnienia z opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień, maj 2020 r., gdyż przychód z działalności w marcu 2020 r. był wyższy niż 300 % prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS z dnia 26 lutego 2024 r. w całości, skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym (na podstawie art. 119 § 3 pkt 2 p.p.s.a.) i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zarzucił naruszenie:

1) art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID poprzez jego niezastosowanie, w konsekwencji odmówienie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień, maj 2020 r. spółce cywilnej T. G. i jego małżonki - J. G. pod firmą T s.c.

Skarżący argumentował, że spółka cywilna T. G. i jego małżonki - J. G. - T s.c. (w imieniu której występował skarżący, jako jej wspólnik) spełniała warunki do 100% zwolnienia, tj. była zgłoszona jako płatnik składek w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r., ponadto zgłosiła do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych (w okresie od 1 marca do 31 marca i na dzień 30 kwietnia 2020 r.).

2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:

1) art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niedostateczne rozważenie okoliczności sprawy, niewystarczające do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia, a to poprzez pominięcie okoliczności, że T. G. oraz J. G. prowadzą (i prowadzili w roku 2020) działalność gospodarczą wyłącznie jako wspólnicy spółki cywilnej T s.c. T. G. J. G., wobec czego nie mogli zatrudniać inaczej pracowników aniżeli przez spółkę cywilną, która na gruncie Kodeksu pracy jest pracodawcą (jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej), a wobec czego koniecznym było wyjaśnienie - czego ZUS nie uczynił - czy T. G. występuje z wnioskiem o zwolnienie z opłacenia składek wyłącznie w imieniu własnym, jako wspólnik spółki cywilnej, czy również imieniem spółki cywilnej - płatnika składek z tytułu zatrudnienia pracowników, a następnie ustalenie, czy T. G., J. G. oraz T s.c. T. G. J. G. spełniają warunki do udzielenia zwolnienia z opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz pracy. Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień, maj 2020 r. na podstawie art. 31zo ust. 1 oraz ust. 2 ustawy COVID-19.

Skarżący wyjaśnił, że on i J. G. prowadzą działalność gospodarczą wyłącznie na podstawie umowy spółki cywilnej pod nazwą T s.c. T. G. J. G. (również w takiej formie prowadzili działalność gospodarczą w 2020 r.). Z tego tytułu powstał obowiązek opłacenia należności z tytułu składek przez T. G., J. G. oraz spółkę cywilną jako pracodawcę. Spółka cywilna nie posiada jednakże osobowości prawnej, zatem w sytuacji wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z opłacenia składek, organ winien wyjaśnić, czy skarżący występuje wyłącznie w imieniu własnym, czy również w imieniu spółki cywilnej.

Podkreślił, że organ pominął okoliczności wynikające z odwołania od poprzedniej decyzji (uchylonej przez WSA), gdzie skarżący wskazał, że jako wspólnik spółki cywilnej spełnia warunki do zwolnienia z opłacenia składek, zatrudniając wraz ze J. G. (wspólnikiem) do 10 osób. Nie zostały wzięte również pod uwagę informacje zamieszczone w CEiDG z których wynika, że skarżący oraz J. G. prowadzą działalność gospodarczą wyłącznie na podstawie spółki cywilnej, co potwierdzają informacje o przychodach osiągniętych przez skarżącego oraz J. G., wskazujące, że jedynym źródłem tych przychodów była działalność prowadzona na podstawie umowy spółki cywilnej.

W świetle powyższego koniecznym było wyjaśnienie - czego ZUS nie uczynił - czy skarżący, składając wniosek o zwolnienie z opłacenia składek występuje wyłącznie w imieniu własnym, jako wspólnik spółki cywilnej, czy również imieniem spółki cywilnej - jako płatnika składek z tytułu zatrudnienia pracowników. Tymczasem intencją T. G. było złożenie wniosku o zwolnienie z opłacenia składek w imieniu własnym oraz imieniem spółki cywilnej T s.c. T. G. J. G..

Zdaniem skarżącego organ nie wyjaśnił w sposób należyty okoliczności sprawy. Dopiero z kolei ustalenie w czyim imieniu występuje T. G. winno skutkować ustaleniem, czy zostały spełnione przesłanki do zwolnienia z opłacenia składek na kanwie regulacji wynikającej z art. 31 zo ustawy o COVID -19.

6. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, argumentując, że w przypadku udzielania zwolnienia z tytułu składek za miesiące 3-5/2020 nie miał obowiązku sprawdzać, czy płatnik złożył wniosek RDZ w imieniu własnym, czy jako wspólnik spółki cywilnej. ZUS wskazał, że skarżący złożył w dniu 19 października 2020 r.. wniosek RDZ, podając swój indywidualny NIP płatnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Jak już Sąd wskazał niniejsza sprawa była przedmiotem orzekania przez tut. Sąd, który wyrokiem z 19 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/GI 15/22 uchylił zaskarżone decyzje ZUS z dnia 3 lutego 2021 r. i 23 listopada 2020 r. Wyrok ten jest prawomocny; NSA wyrokiem z 21 marca 2023 r., sygn. akt. I GSK 1593/22 oddalił skargę kasacyjną ZUS od ww. wyroku WSA.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

WSA w ww. wyroku wskazał m.in., że w tego typu sprawach (cyt.) "nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Tym wymogom organ rozpoznający wniosek strony nie sprostał. Organ dostrzegając brak deklaracji za marzec, kwiecień i maj, mając na uwadze dyspozycję powołanych wyżej przepisów art. 7 i 9 kpa, winien powiadomić stronę o braku deklaracji. Z treści skargi wynika, że organ nie skontaktował się ze stroną, nie poinformował strony o warunkach, zasadach i trybie skorzystania z tego zwolnienia, konieczności złożenia stosownych dokumentów w terminie a także o konsekwencjach prawnych niezłożenia deklaracji, co mogło skutkować odmową zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. W ocenie Sądu skoro ustawodawca wprowadził mechanizmy pomocy dla przedsiębiorców dotkniętych skutkami pandemii, to organ nie mógł bezczynnie odczekać do czasu upływu terminu do złożenia deklaracji i następnie umorzyć postępowanie w sprawie, a po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - odmówić zwolnienia z obowiązku opłacania składek."

WSA w Gliwicach zobowiązał organ, aby rozpoznając ponownie sprawę wziął pod uwagę powyższe wskazania co do dalszego procedowania w sprawie oraz nowelizację ustawy COVID-19 dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255).

NSA w ww. wyroku stwierdził, iż Sąd pierwszej instancji, zalecając organowi zastosowanie w sprawie art. 15 zzzzzn² ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 naruszył powołane w skardze kasacyjnej przepisy. Wskazywany przepis wszedł w życie 16 grudnia 2020 r. i nie ma mocy wstecznej, a więc ma zastosowanie do terminów które upłynęły od dnia 16 grudnia 2020 r., a więc od dnia wejścia w życie analizowanego przepisu. Jednak w ocenie NSA, uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, bowiem Sąd pierwszej instancji dostrzegł wady postępowania prowadzonego przez organ, uznając, że naruszył on art. 9 i art. 7 k.p.a. Zatem organ, rozpatrując ponownie sprawę, uwzględni prawidłowe wywody Sądu pierwszej instancji z modyfikacją wynikającą z niniejszego wyroku.

Rozpatrując sprawę, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Z kolei zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Powyższe przepisy ustawy o COVID-19 przewidują dwie główne grupy przedsiębiorców, które mogą skorzystać z 3 - miesięcznego zwolnienia ze składek. Pierwsza grupa obejmuje podmioty zatrudniające pracowników (art. 31zo ust. 1), natomiast druga grupa obejmuje podmioty niezatrudniające pracowników (art. 31zo ust. 2).

Pierwsze z wymienionych zwolnień jest niezależne od pogorszenia sytuacji gospodarczej oraz wysokości przychodów. Natomiast drugie zwolnienie (dla podmiotów niezatrudniających) uzależnione jest od wysokości przychodu osiągniętego w marcu 2020 r.

Przepisy prawa w jasny sposób rozróżniają zatem sytuacje, kiedy płatnik składa wniosek o własne zwolnienie z obowiązku opłacenia należności składkowych, a kiedy płatnik składa wniosek za zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych pracowników. Przepis art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 dotyczy przypadku, gdy wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek wnosi płatnik, który zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Natomiast przepis art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 dotyczy przypadku, gdy wniosek składa płatnik, będący osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, który opłaca składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie powyższych przepisów został opracowany przez ZUS wniosek o zwolnienie z obowiązku należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r., którego punkt II.1 dotyczy przypadku płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, a punkt II.2 dotyczy przypadku płatnika, o którym w art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19.

Zatem w sytuacji, gdy wspólnicy spółki cywilnej dokonują odrębnego zgłoszenia jako płatnicy składek na własne ubezpieczenia (na indywidualnych NIP), powinni złożyć odrębne wnioski. Każdy wspólnik powinien wystąpić o zwolnienie z opłacania składek wyłącznie na własne ubezpieczenia. Konsekwentnie, odrębnie powinien być złożony wniosek o zwolnienie z opłacania składek dla spółki cywilnej, w sytuacji gdy została ona zgłoszona, jako płatnik składek za ubezpieczonych zatrudnionych w spółce (zob. wyrok NSA z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt I GSK 1533/21, CBOSA).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy wspólnik spółki cywilnej dokonuje zgłoszenia jako płatnik składek i wykazuje we wniosku o zwolnienie osoby zatrudnione, to wniosek ten winien być rozpoznany na podstawie art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 (zob. wyroki NSA z dnia 17 stycznia 2024 r., I GSK 1854/22; z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt I GSK 368/22; z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt I GSK 1533/21; z dnia 13 maja 2022 r., sygn. akt I GSK 1503/21; z dnia 9 września 2021 r., sygn. akt I GSK 518/21).

Wnioskodawca we wniosku (złożonym 19 października 2020 r.) o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. w pozycji I: Dane wnioskodawcy podał NIP, REGON oraz PESEL, swoje nazwisko i imię oraz nazwę skróconą: G. T. T. W pozycji II, zaznaczył pkt 1 A, tj. zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie).

ZUS, odmawiając wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień, maj 2020 r. wskazał, że nie został spełniony jeden z warunków do zwolnienia z opłacenia składek, mianowicie przychód z działalności spółki cywilnej w marcu 2020 r. był wyższy niż 300 % prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

W postępowaniu o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się przepisy k.p.a., co wynika z art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (zob. np. wyroki NSA z dnia 14 września 2022 r., sygn. I GSK 954/22, z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. I GSK 1342/22).

Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Przepis art. 8 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Przepis art. 10 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W wyroku wydanym w sprawie w dniu 19 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/GI 15/22 WSA wskazał, że ZUS powinien mieć na uwadze cel, jaki przyświecał ustawodawcy wprowadzającemu możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych.

Wydając zaskarżoną decyzję, ZUS pominął, że skarżący we wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. w pozycji II, zaznaczył pkt 1 A, tj. zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie).

ZUS arbitralnie uznał, że wniosek skarżącego dotyczy przypadku płatnika, o którym w art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, a zatem sytuacji kiedy zwolnienie (dla podmiotów niezatrudniających) uzależnione jest od wysokości przychodu osiągniętego w marcu 2020 r. Skarżący zasadnie zarzucił, że organ pominął okoliczności wynikające z odwołania od poprzedniej decyzji (uchylonej przez WSA), gdzie wnioskodawca wskazał, że jako wspólnik spółki cywilnej spełnia warunki do zwolnienia z opłacenia składek, zatrudniając wraz z ze wspólnikiem J. G. do 10 osób.

W ocenie Sądu, ZUS w sprawie naruszył art. 9, 10 i 79a § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. ZUS powinien czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. Wiedząc, że w przypadku spółki cywilnej jej wspólnik może wystąpić o zwolnienie z opłacania składek na własne ubezpieczenia, jak również może złożyć wniosek o zwolnienie z opłacania składek dla spółki cywilnej (w sytuacji gdy została ona zgłoszona, jako płatnik składek za ubezpieczonych zatrudnionych w spółce), ZUS zobowiązany był zwrócić się do skarżącego z pytaniem, czy przedmiotowy wniosek dotyczy zwolnienia z opłacania składek wyłącznie na jego własne ubezpieczenia, czy zwolnienia z opłacania składek dla spółki cywilnej oraz pouczyć skarżącego jakie prawa mu w tym zakresie przysługują, tj. że uprawniony jest zarówno do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek na jego własne ubezpieczenia, jak i wniosku o zwolnienie z opłacania składek dla spółki cywilnej. W sytuacji kiedy skarżący we wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. w pozycji II, zaznaczył pkt 1 A, nie było podstaw do uznania, że wniosek o zwolnienie składany jest na podstawie art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19.

Rozpoznając ponownie sprawę, ZUS będzie związany oceną prawną przedstawioną przez Sąd i wezwie skarżącego do złożenia oświadczenia, czy przedmiotowy wniosek dotyczy zwolnienia z opłacania składek wyłącznie na jego własne ubezpieczenia, czy zwolnienia z opłacania składek dla spółki cywilnej i dopiero po otrzymaniu jednoznacznej odpowiedzi rozpatrzy go w oparciu o właściwe przepisy ustawy o COVID-19.

Mając powyższe na względzie, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając kwotę 497 zł. Na kwotę kosztów składa się opłata skarbowa uiszczona od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł) oraz kwota wynagrodzenia pełnomocnika (radcy prawnego) w wysokości 480 zł.