Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 754/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-07-15 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 152, art. 20 i 22, art. 384 par. 1 i art. 493 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1277
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (t. j.)
article: art. 179a
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 45 ust. 1 i art 179
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Beata Machcińska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2024 r. skargi kasacyjnej Miejskiej Komisji Wyborczej w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 754/22 w sprawie ze skargi M. J. na uchwałę Miejskiej Komisji Wyborczej w R. z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odwołania członka terytorialnej komisji wyborczej z funkcji zastępcy przewodniczącego 1. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 754/22, 2. odrzuca skargę, 3. zasądza od M. J. na rzecz Miejskiej Komisji Wyborczej w R. 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest uchwała nr [...] Miejskiej Komisji Wyborczej w R. (dalej: MKW) z 19 sierpnia 2022r. w sprawie odwołania zastępcy Przewodniczącego Miejskiej Komisji Wyborczej w R., powołanej do przeprowadzenia wyborów przedterminowych Prezydenta Miasta R. zarządzonych na 11 września 2022r.

W podstawie prawnej MKW wskazała art. 178 § 9 ustawy z 5 stycznia 2011r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2022r., poz. 1277) oraz § 3 ust. 2 pkt 2 regulaminu terytorialnych komisji wyborczych, stanowiącego załącznik nr 1 do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 3 września 2018r. w sprawie regulaminów terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych (M.P. z 2018r., poz. 928).

W § 1 uchwały MKW odwołała skarżącego M. J. z funkcji Zastępcy Przewodniczącego MKW, § 2 stanowił, że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Pismem z 20 sierpnia 2022r. strona wniosła skargę na ww. uchwałę do WSA w Gliwicach. Wniosła w niej o uznanie za bezskuteczne uchwał MKW z 19 sierpnia 2022r.:

- o odwołaniu go z funkcji zastępcy przewodniczącego,

- o powołaniu nowego zastępcy przewodniczącego.

W uzasadnieniu skargi skarżący oświadczył, że podczas weryfikacji list poparcia dla jednej z kandydatek stwierdził w nich szereg nieprawidłowości: listy zawierały podpisy osób zmarłych przed kilku laty, kobiet, które zmieniły nazwisko, osób, które zmieniły płeć, część list była kserokopiami, na których podpisy zostały dopisane często tym samym charakterem pisma. Na skutek ujawnienia tych okoliczności, powiadomił Prokuraturę Okręgową o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Odmówił też udziału w podjęciu uchwały zatwierdzającej kandydata, dlatego został odwołany z funkcji zastępcy przewodniczącego MKW, a w jego miejsce powołano inną osobę. Dalej podniósł, że działanie członków Komisji winno być bezstronne, nie mogą oni ulegać naciskom komitetów wyborczych, ani innych organów. Dlatego właśnie zgodnie z przepisami kodeksu wyborczego, odwołanie członka komisji może nastąpić jedynie w ściśle określonych przypadkach, a odwołanie z funkcji przewodniczącego komisji lub jego zastępcy nie jest przewidziane w ogóle. Zdaniem strony, podjęcie zaskarżonej uchwały nie ma zatem podstawy prawnej, a w okolicznościach sprawy także faktycznej. Wskazuje to na bezskuteczność uchwały o powołaniu innej osoby na funkcję zastępcy przewodniczącego.

W odpowiedzi na skargę MKW wniosła o oddalenie skargi.

Stwierdziła, że osobiste działania skarżącego związane ze zgłoszeniem nieprawidłowości na listach poparcia do Prokuratury mogły wywołać chaos i podważyć wiarygodność komisji, podczas gdy skarżący wiedział, że MKW podejmie uchwałę o odmowie rejestracji kandydatki, która przedłożyła takie listy poparcia. Wskazała, że zawiadomienie do Prokuratury jest składane po zakończeniu czynności związanych z rejestracją kandydatów; wcześniejsze zawiadomienie może być niepełne lub niezasadne. Finalnie MKW takie zawiadomienie także złożyła, czyniąc to 25 sierpnia 2022r., podczas gdy podejrzenie dokonania fałszerstw powzięła 18 sierpnia 2022r. Główny zarzut, jaki MKW postawiła skarżącemu dotyczył lekceważenia przez niego podstawowej zasady funkcjonowania organu kolegialnego, tj. wyrażania jego woli poprzez uchwały podejmowane większością głosów. Zatem dla MKW niezrozumiałe jest samodzielne zawiadamianie przez skarżącego Prokuratury w sytuacji, gdy wiedział, że cała komisja popiera jego pogląd na tę kwestię i zajmie się nią po załatwieniu sprawy dopuszczenia lub odmowy dopuszczenia kandydatów do udziału w wyborach.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący przedłożył kserokopię zawiadomienia o wszczęciu dochodzenia, dokonanego na skutek jego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

W piśmie procesowym z 17 listopada 2022r. stanowiącym polemikę z odpowiedzią na skargę skarżący stwierdził, że art. 304 Kpk nakłada na każdego obowiązek powiadomienia organów ścigania i nie wymaga uzyskania zgody gremium, w którym składający zawiadomienie zasiada. Stwierdził jednak, iż jest to wątek poboczny, gdyż zasadniczą kwestią jest to, że MKW powinna działać na podstawie przepisów prawa, a te nie przewidują możliwości odwołania członka komisji z funkcji, a jedynie z jej składu i to przez Komisarza Wyborczego, a nie MKW.

Zatem podjęcie uchwały w przedmiocie odwołania z funkcji nie ma oparcia w przepisach prawa.

Wyrokiem z 25 stycznia 2023r. WSA uchylił zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu stwierdził, że uchwała spełnia przesłanki do uznania jej za czynność z zakresu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ppsa.

Powołał się na zasadę legalizmu, wyrażoną w art. 7 Konstytucji, wymagającą od organów władzy publicznej działania na podstawie i w granicach prawa, a więc w oparciu o wyraźną normę prawną. W przedmiotowej sprawie w podstawie prawnej zaskarżonej uchwały MKW powołała art. 178 § 9 ustawy Kodeks wyborczy oraz § 3 ust. 2 pkt 2 regulaminu terytorialnych komisji wyborczych, stanowiącego załącznik nr 1 do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 3 września 2018r. w sprawie regulaminów terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych (M.P. z 2018r., poz. 928).

Zgodnie z art. 178 § 9 Kw, terytorialna komisja wyborcza na pierwszym posiedzeniu wybiera ze swojego składu przewodniczącego i jego zastępcę, z zastrzeżeniem § 6, zgodnie z którym w skład wojewódzkiej i powiatowej komisji wyborczej oraz komisji wyborczej w mieście na prawach powiatu wchodzi z urzędu, jako jej przewodniczący, osoba wskazana przez komisarza wyborczego.

Natomiast zgodnie z § 3 ust. 2 pkt 2 załącznika nr 1 "Regulamin Terytorialnych Komisji Wyborczych" do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 3 września 2018 r. w sprawie regulaminów terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych ds. przeprowadzenia głosowania w obwodzie oraz ds. ustalenia wyników głosowania w obwodzie powołanych do przeprowadzenia wyborów do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw i rad dzielnic m.st. Warszawy oraz wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast (M.P. z 2018r., poz. 928), na pierwszym posiedzeniu komisja wybiera zastępcę przewodniczącego komisji.

Zatem – jak wynika z cytowanego art. 178 § 9 Kw i § 3 ust. 2 pkt 2 załącznika do regulaminu - MKW posiada jedynie kompetencję do wyboru zastępcy jej przewodniczącego, ale nie do jego odwołania, bo brak jest regulacji ustawowej, która by ją do tego upoważniała. Wobec powyższego, odwołując skarżącego z funkcji zastępcy Przewodniczącego Komisji, uczyniła to bez podstawy prawnej.

MKW wniosła od tego wyroku skargę kasacyjną zaskarżając go w całości.

Zarzuciła wyrokowi naruszenie art. 174 pkt 2 ppsa w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 ppsa poprzez przyjęcie do rozpoznania skargi wywiedzionej w sprawie, która nie posiada charakteru sprawy, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ppsa, lecz mającej charakter sprawy, w której droga sądowa była niedopuszczalna.

W oparciu o powyższy zarzut, MKW wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi ewentualnie rozpoznanie skargi co do istoty i jej oddalenie ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Gliwicach.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniosła, że w sprawie doszło do błędnego oznaczenia organu, którym winna być jedynie Miejska Komisja Wyborcza w R.

Podniosła, że argumentacja Sądu upatrująca w zaskarżonej uchwale aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ppsa jest błędna, gdyż opiera się na założeniu, że ma ona charakter sprawy administracyjnej, związanej z działalnością organów administracji publicznej. Natomiast organy wyborcze, w tym MKW w R. nie są organami administracji publicznej w rozumieniu Kpa. Stwierdziła, że co do zasady w sprawach wyborczych stosuje się Kodeks wyborczy a wyłącznie w nielicznych, wprost określonych w Kw przepisach stosuje się inną procedurę. Jednak nawet wówczas, gdy Kw przewiduje możliwość wydania decyzji administracyjnej, stronie przysługuje możliwość wniesienia skargi do sądu powszechnego. Zatem skoro Kw nie przewiduje odesłania do Kpa, w tym procedury sądowo-administracyjnej, to drogi sądowej nie można domniemywać.

Uzasadniając wniosek ewentualny, MKW wskazała, że podjęta uchwała znajduje oparcie nie tylko w art. 178 Kw, ale także wytycznych PKW, które - na podstawie art. 161 § 1 Kw - są wiążące dla komisarzy wyborczych, urzędników wyborczych komisji wyborczych niższego szczebla. Natomiast stanowisko tego rodzaju, że przepisy nie zakazują zmiany zastępcy przewodniczącego komisji przedstawiła także PKW.

Pismem z 27 marca 2023r. MKW uzupełniła skargę kasacyjną. Sformułowała w niej kolejny zarzut wobec wyroku WSA w Gliwicach, dot. naruszenia art. 178 § 9 Kw poprzez błędne przyjęcie, że terytorialna komisja wyborcza uprawniona do wyboru zastępcy przewodniczącego Komisji nie posiada kompetencji do jego odwołania, podczas gdy przepis ten nie ogranicza w żaden sposób prawa terytorialnej komisji wyborczej do odwołania powołanego przez siebie zastępcy. Wniosła też o przeprowadzenie dowodów z postanowienia Komisarza Wyborczego w K. i dwóch pism PKW z 7 czerwca 2019r. Po raz kolejny stwierdziła, że sądy administracyjne pozostają właściwe tylko w sprawach enumeratywnie wymienionych w Kw, zatem inne, niewymienione w nim wprost sprawy wyborcze kognicji sądów administracyjnych nie podlegają.

WSA w Gliwicach po otrzymaniu skargi kasacyjnej skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 179a ppsa i skierował sprawę na rozprawę.

W piśmie procesowym z 15 sierpnia 2023r. skarżący zarzucił, że art. 179a ppsa jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdyż zastępuje postępowania dwuinstancyjne postępowaniem dwuetapowym w tej samej instancji, a decydując się na reasumpcję własnego wyroku Sąd przestaje być bezstronny i ujawnia treść wyroku przed jego wydaniem. Skarżący wniósł także o wyłączenie całego dotychczasowego składu od orzekania w sprawie.

W piśmie z 27 września ponowił alternatywny wniosek o wyłączenie sędziów albo skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego wniosku o zbadanie zgodności art. 179a ppsa z art. 45 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 179 ust. 1 Konstytucji. Powołał się także na postanowienia Sądu Najwyższego z 25 października 2023r. sygn. akt I NSW 45/23 i I NSW 44/23, z których wynika, że komisja wyborcza nie posiada kompetencji do sprawowania samokontroli nad własnymi rozstrzygnięciami, a "dokonanie przez OKW kasacji własnej uchwały w trybie samokontroli stanowi wkroczenie w kompetencje organu II instancji (jakim w tym swoistym postępowaniu jest PKW)."

Postanowieniem z 11 grudnia 2023r. WSA w Gliwicach oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów od rozpoznania sprawy, a zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone postanowieniem NSA z 26 marca 2024r., sygn. akt III OZ 129/24.

Na rozprawie skarżący wskazał, że odwołał się do Komisarza Wyborczego, który stwierdził brak swych kompetencji w sprawie, a odwołanie do PKW okazało się nieskuteczne. Sąd Najwyższy odrzucił skargę na rozstrzygnięcie PKW, ponieważ ustawa nie przewiduje środka odwoławczego do SN ani innego sądu powszechnego. Natomiast skarga konstytucyjna do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności Kodeklsu wyborczego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 47 KPPzostała przyjęta do rozpoznania. Również skarga do Trybunału Praw Człowieka została przyjęta do rozpoznania z uwagi na naruszenie art.6 Konwencji o ochronie praw człowieka.

Końcowo wniósł o skierowanie:

1.Zapytania do TSUE o zgodność Kodeksu wyborczego i art. 3 § 2 pkt 4 ppsa z art. 47 KPP;

2. do TK wniosku o zbadanie zgodności art. 179a ppsa z:

- art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP,

- art. 176 ust. 1 Konstytucji RP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega odrzuceniu, gdyż droga sądowa w tej sprawie jest niedopuszczalna.

Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy wniesionej do sądu administracyjnego, sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest do oceny dopuszczalności skargi.

Zgodnie z art. 3 § 2, § 2a i § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – dalej powoływana jako ppsa):

§ 2. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1) decyzje administracyjne;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;

4) 2 inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;

5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;

6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;

8) 3 bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;

9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

§ 2a. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

§ 3. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.

Powyższe wyliczenie jest enumeratywne i stanowi zamknięty katalog przypadków dopuszczających kognicję sądów administracyjnych. A zatem sprawy dotyczące aktów lub czynności niewymienionych w tym katalogu nie są objęte właściwością sądu administracyjnego.

Sporny akt ponad wszelką wątpliwość nie stanowi decyzji administracyjnej, postanowienia, pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego czy aktu organu jst. Z powyższego wynika zatem, że może on być oceniany jedynie w kategorii aktu lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

W zakres ten wchodzą akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, które nie są decyzją lub postanowieniem, (bo te są wymienione w pkt od 1 do 3), a więc są innymi aktami albo czynnościami faktycznymi (materialno-technicznymi), skierowanymi do indywidualnego podmiotu, dotyczącymi jego praw lub obowiązków wynikających z przepisów prawa administracyjnego.

Zgodnie z art. 1 ppsa, ustawa ta normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne).

Z powyższego wynika, że koniecznym warunkiem podlegania sprawy właściwości sądu administracyjnego jest, aby była to decyzja (czynność, akt) wydana przez organ administracji publicznej.

Katalog podmiotów uznawanych za organy administracji publicznej określa art. 5 § 2 pkt 3 Kpa. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej - rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2. Natomiast art. 1 pkt 2 Kpa odnosi się do innych organów państwowych oraz innych podmiotów, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1. Pkt 1 stanowi zaś, że Kpa normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco.

Zatem na gruncie Kpa stwierdzić należy, że skoro MKW, której działania dotyczy skarga nie jest powołana do rozstrzygania spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnych albo milcząco, to nie jest organem administracji publicznej, którego decyzje/czynności podlegałyby właściwości sądów administracyjnych.

MKW jest natomiast organem wyborczym, powołanym postanowieniem Komisarza Wyborczego w K. I Nr [...] z 2 sierpnia 2022r.

Podobne stanowisko wyraził NSA w postanowieniu z 20 grudnia 2011 r., sygn. akt: I OSK 2221/11, gdzie stwierdził, że komisja wyborcza nie jest podmiotem powołanym z mocy prawa do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej.

W postanowieniu tym NSA uznał, że "W procesie kontroli wszystkich stadiów postępowania wyborczego oraz weryfikacji wyborów udział biorą: Państwowa Komisja Wyborcza, sądy powszechne i Sąd Najwyższy." (...). "Kodeks wyborczy ustanawia wiele procedur reklamacyjnych tylko z udziałem Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, które mają na celu zagwarantowanie sądowej kontroli wskazanych czynności wyborczych w określonych stadiach procesu wyborczego. Przepisy ustawy wyborczej expressis verbis przewidują wniesienie środka prawnego do sądu w sprawach: nieprawidłowości w rejestrze wyborców (art. 20 § 4 i art. 22 § 5), reklamacji w sprawie nieprawidłowości sporządzenia spisu (art. 37 § 2), odmowy przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego (art. 205 § 1), czy wreszcie naruszenia reguł kampanii wyborczej (art. 111 § 2-5)." "Zasadne jest zatem stanowisko i argumentacja Sądu pierwszej instancji odnośnie braku kognicji sądów administracyjnych w zakresie kontroli czynności wyborczych także tych dotyczących rejestracji list kandydatów."

"Przepisy Kodeksu wyborczego przewidują udział sądów administracyjnych tytko w przypadkach wskazanych w art. 384 § 1 i w art. 493 § 1 (rozpatrywanie skarg na uchwały w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego i mandatu wójta)." (...). NSA uznał też, że "PKW nie jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 5 pkt 3 Kpa." "PKW jak i pozostałe organy wyborcze, nie są podmiotami powołanymi, z mocy prawa, do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej. (...). Skoro zadania i czynności podejmowane przez PKW w ramach procedury wyborczej, nie są i nie mogą być władczymi działaniami organów administracji publicznej, to nie podlegają one kognicji sądów administracyjnych."

Jakkolwiek wprost rozważania te odnoszą się do PKW, to znajdują zastosowanie także do sprawy niniejszej, gdyż zarówno PKW, jak i MKW stanowią organy wyborcze tyle tylko, że Państwowa Komisja Wyborcza oraz komisarze wyborczy są stałymi organami wyborczymi (art. 152 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy – t. j. Dz. U. z 2022r., poz. 1277 - dalej: Kw), a okręgowe, rejonowe i terytorialne komisje wyborcze oraz obwodowe komisje wyborcze są organami powołanymi w związku z zarządzonymi wyborami (art. 152 § 2 Kw). Stosownie zaś do § 3 art. 152 Kw, terytorialnymi komisjami wyborczymi są wojewódzkie, powiatowe i gminne komisje wyborcze.

Prowadzi to do wniosku, że także orzecznictwo sądowe odmawia organom wyborczym przymiotu organów administracji, co wskazuje, że w stosunku do podejmowanych przez nie rozstrzygnięć/czynności droga sądowoadministracyjna jest wyłączona.

Zatem jeżeli w Kw nie ma przepisów odsyłających do Kpa, to takiej drogi nie można domniemywać, stosując wykładnię rozszerzającą. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z 18 stycznia 2005r., wydanym w sprawie o sygn. akt WK 22/04 stwierdzając m.in., że art. 7 Konstytucji zawiera normę zakazującą domniemywania kompetencji. Zasadny jest zarzut skarżącej kasacyjnie, że merytoryczne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny stanowiłoby niedopuszczalne rozszerzenie właściwości sądu administracyjnego na obszar spraw, w których jego kompetencja (właściwość) nie została przewidziana.

Kolejnym argumentem dla poparcia tezy o niedopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej w sprawach działań komisji wyborczych są także inne regulacje zawarte w ustawie z 5 stycznia 2011r. Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2022, poz. 1277 ze zm.). O ile w nielicznych przypadkach przewidują one wydanie decyzji administracyjnej (art. 20 i 22 Kodeksu wyborczego), to jednak nie zawierają możliwości wniesienia w stosunku do nich skargi do sądu administracyjnego, lecz sądu powszechnego (sądu rejonowego), co również wskazuje na brak kompetencji do orzekania w przedmiotowej sprawie przez sąd administracyjny.

Natomiast katalog spraw przekazanych sądom administracyjnym jest ściśle określony i obejmuje – oprócz wspomnianego już postanowienia Komisarza Wyborczego w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego oraz wójta, o których mowa w art. 384 § 1 i 493 § 1 Kw - także postanowienia PKW w zakresie postanowień Komisarzy Wyborczych dot. okręgów wyborczych (art. 420 § 2 Kw i art. 456 § 2 Kw) i obwodów głosowania (art. 12 § 14 Kw). Wynika z tego ogólna zasada, że Kw przewiduje kompetencje sądów administracyjnych jedynie w ściśle określonych przypadkach, zatem – a contrario – w innych sytuacjach kompetencji takiej brak.

Wszystkie wyżej przedstawione argumenty prowadzą do wniosku, że niniejsza sprawa nie mieści się we wskazanym na wstępie katalogu aktów i czynności poddanych kognicji sądu administracyjnego, wskutek czego droga sądowa jest niedopuszczalna.

Nie zasługiwał też na uwzględnienie zarzut naruszenia Konstytucji przez art. 179a ppsa, co miało nastąpić poprzez zastąpienie orzekania dwuinstancyjnego – dwuetapowym w tej samej instancji. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 179a ppsa, jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.

Z powyższego jasno wynika, że również w sytuacji zastosowania przez sąd administracyjny I instancji instytucji samokontroli, postępowanie wciąż jest dwuinstancyjne, a skarżący nadal ma zapewnioną możliwość skorzystania z prawa do weryfikacji orzeczenia sądowego przez sąd wyższej instancji.

Sąd nie przestawił Trybunałowi Konstytucyjnemu problemu zbadania zgodności art. 179a ppsa z art. 45 ust. 1 i 179 ust. 1 Konstytucji.

Zgodnie z powołanymi przepisami Konstytucji:

Art. 45 ust. 1: Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Art. 179 ust. 1: Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony.

Wniosek o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego skarżący sformułował alternatywnie w stosunku do wniosku o wyłączenie sędziów. Natomiast wniosek o wyłączenie został oddalony postanowieniem WSA w Gliwicach z 11 grudnia 2023r. Zażalenie na to orzeczenie również zostało oddalone postanowieniem NSA z 26 marca 2024r., sygn. akt III OZ 129/24. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że skoro jeden z dwóch alternatywnych wniosków, został prawomocnie rozpoznany, to występowanie do Trybunału Konstytucyjnego byłoby bezzasadne.

Również NSA rozpoznający zażalenie na postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziów uznał wniosek o skierowanie sprawy do Trybunału Konstytucyjnego za nieuzasadniony. Stwierdził bowiem, że wystąpienie z pytaniem do TK może mieć miejsce wówczas, gdy Sąd poweźmie wątpliwości co do konstytucyjności normy stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia w danej sprawie, a w sprawie niniejszej jej nie dostrzegł.

Rozpoznając wnioski o skierowanie zapytań do TSUE i TK Sąd uznał je za nieuzasadnione.

Art. 176 ust. 1 Konstytucji, którego dotyczy wniosek skarżącego złożony na rozprawie stanowi, że postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne.

W tej kwestii Sąd już wypowiedział się wyżej, że skorzystanie z możliwości przewidzianej w art. 179a ppsa nie zmienia tej zasady, gdyż od wyroku sądu administracyjnego wydanego na skutek przeprowadzenia autokontroli, skarżącemu przysługuje skarga kasacyjna.. W takim przypadku występowanie do TK z wnioskiem o zbadanie zgodności tej regulacji z powołanymi we wniosku przepisami Konstytucji jest oczywiście bezzasadne.

Również odnośnie wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym do TSUE o zbadanie zgodności art. 3 § 2 pkt 4 ppsa z art. 47 KPP, Sąd nie dostrzegł takiej konieczności.

Stosownie do art. 47 KPP:

Każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule.

Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela.

Pomoc prawna jest udzielana osobom, które nie posiadają wystarczających środków, w zakresie w jakim jest ona konieczna dla zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

Stanowisko Sądu co do zbędności występowania do TSUE oparte jest na stwierdzeniu braku drogi sądowej przed sądem administracyjnym. Skoro Sąd uznał się za niewłaściwy w sprawie, brak jest także przesłanki do wystąpienia do TSUE, gdyż ewentualny wyrok TUSE nie będzie mógł być wykorzystany przez sąd administracyjny przy wydaniu orzeczenia. Po wtóre, fakt, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego per se nie może stanowić naruszenia ww. art. KPP. Nie jest bowiem równoznaczny z wykluczeniem drogi sądowej w ogóle, a jedynie drogi przed sądem administracyjnym. Końcowo stwierdzić należy, że – nawet gdyby powyższą argumentację uznać za nieuprawnioną – to z ww. przepisu KPP wynika, że to skarżący winien wskazać które konkretnie spośród praw i wolności gwarantowanych przez prawo Unii zostało naruszone poprzez fakt odwołania go z funkcji zastępcy Przewodniczącego MKW (bo członkiem MKW pozostał nadal i mógł brać udział w jej pracach), czego nie wskazał.

Rozstrzygnięcie o kosztach znajduje oparcie w art. 203 pkt 2 ppsa, zgodnie z którym stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącego - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę.

W związku z tym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji postanowienia.