Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 844/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 8-0, art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39, art. 41, art. 6 pkt 14
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 października 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza z dnia [...] nr [...] II. przyznaje adwokat E. O. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 745, 80 zł (siedemset czterdzieści pięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 138 zł (sto trzydzieści osiem złotych) należnego podatku od towarów i usług, przy czy kwota 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy ), w tym 55, 20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług została już wypłacona.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania J. S. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza B. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], odmawiającej przyznania zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że organ pierwszej instancji odmówił przyznania J. S. zasiłku okresowego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, a to wobec ustalenia, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Dochód rodziny strony, na który składa się emerytura matki w kwocie 821,35 zł oraz dodatek mieszkaniowy przyznany wnioskodawczyni w kwocie 158,19 zł, wynosi 979,54 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące w tym przypadku 702 zł.

Kolegium stwierdziło, że J. S. wraz z matką H. P. tworzą rodzinę, mieszkają razem od 30 lat w mieszkaniu składającym się z jednego pokoju, kuchni i łazienki. J. S. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, ponosi opłaty za mieszkanie zgodnie z postanowieniem umowy użyczenia mieszkania. Dotychczas robiła wspólne zakupy dla siebie i matki, dbała o czystość w mieszkaniu, przygotowywała posiłki odrębne dla siebie i dla matki oraz opiekowała się niepełnosprawną matką. Obecnie twierdzi, że w ogóle nie pomaga matce. H. P. jest osobą w podeszłym wieku, wymaga opieki, ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, otrzymuje emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 821,35 zł netto.

Organ odwoławczy odmówił wiarygodności oświadczeniom J. S.o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego. O wspólnym gospodarowaniu przesądzają bowiem wspólne zamieszkiwanie, mały metraż mieszkania, posiadanie stałego dochodu tylko przez matkę odwołującej się, stan zdrowia matki strony niepozwalający na samodzielne wykonywanie przez nią wielu czynności życia codziennego, nawet w sytuacji, gdy ma ona opiekuna w osobie syna. Odwołująca się i jej matka podzieliły między siebie wydatki, jakie są w stanie ponosić, na utrzymanie mieszkania. Odwołująca się, nie posiadając stałego źródła dochodu, dysponuje jedynie dodatkiem mieszkaniowym, a właściwie ryczałtem na zakup opału w kwocie 68,02 zł miesięcznie, jest więc w stanie zapłacić różnicę w czynszu i co drugi miesiąc rachunek za energię elektryczną. Dlatego sporządziła aneks do umowy użyczenia lokalu i od kwietnia 2011 r. matka płaci 34,50 zł za wodę. Taki podział środków pieniężnych, zdaniem Kolegium, nawet bez fizycznego dysponowania przez odwołującą się emeryturą matki, świadczy o wspólnym gospodarowaniu.

Organ odwoławczy nie dał również wiary twierdzeniom, że matka świadczyła na rzecz odwołującej się alimenty w wysokości 100 zł miesięcznie w okresie od grudnia 2010 r. do lutego 2011 r., co jej zdaniem miało potwierdzić prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego. Takie stanowisko Kolegium uzasadniło faktem, iż po stwierdzeniu przez ten organ w jednej z decyzji, że z kwoty tej trudno będzie utrzymać mieszkanie i zaspokoić niezbędne potrzeby odwołującej się, strona w marcu 2011 r. poinformowała organy o zawarciu w dniu 28 czerwca 2010 r. umowy pożyczki z matką. Zgodnie z tą umową matka miała pożyczyć odwołującej się kwotę 1.000 zł, wypłacaną w ratach po 200 zł miesięcznie okresie od lipca do listopada 2010 r. Umowa ta, w ocenie Kolegium, również rodzi wątpliwości co do jej prawdziwości, skoro została ujawniona przez stronę tak późno. Ponadto w oświadczeniu majątkowym z dnia 2 grudnia 2010 r. odwołująca się stwierdziła, że nie otrzymuje ani nie otrzymywała żadnych innych dochodów poza środkami z pomocy społecznej oraz dodatkiem mieszkaniowym. Wbrew zatem twierdzeniom J. S. ponoszenie kosztów utrzymania jej i matki odbywa się choćby częściowo z emerytury matki. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza tylko, że wykonywane są wspólnie, w uzgodnieniu, czynności życia domowego takie jak: korzystanie z pomieszczeń domowych i sprzętu znajdującego się w domu, utrzymywanie czystości, robienie zakupów, przyrządzanie i spożywanie posiłków, gospodarowanie pieniędzmi. Subiektywne przekonanie wnioskodawczyni o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego nie jest wystarczające dla stwierdzenia, że taka sytuacja ma miejsce w rzeczywistości.

W oparciu o poczynione ustalenia Kolegium stwierdziło, że dochód rodziny odwołującej się z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, to jest z marca 2011 r., przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 702 zł, wobec czego organ pierwszej instancji zasadnie odmówił J. S. przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia.

J. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...].

Skarżąca zarzuciła nieprawidłowe ustalenie przez organ pomocy społecznej, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem matką. Podniosła, że nie pomaga matce w takim zakresie, w jakim wskazują to organy, a matka ma innego opiekuna w osobie syna. Odwołała się do wydanych w postępowaniach przed sądem powszechnym postanowień referendarzy wskazujących, że H. P. potrafi prawidłowo formułować swoje żądania i sporządzać pisma procesowe, wobec czego jest w stanie samodzielnie występować w postępowaniu cywilnym, jak również, że jest ona w stanie czynić oszczędności na poczet kosztów sądowych. Skarżąca podniosła również, że mieszkanie, w którym przebywa wraz z matką, spełnia warunki lokalu dla dwóch odrębnych gospodarstw domowych. Zdaniem skarżącej organy błędnie zakwestionowały zawarte z H. P. umowy użyczenia i pożyczki oraz oświadczenie o dobrowolnej alimentacji. Przedstawiła swoją sytuację majątkową, wskazując wydatki i dochód od stycznia do lipca 2011r., które zdaniem skarżącej organ powinien uwzględnić przy rozstrzyganiu sprawy. Skarżąca stwierdziła, że decyzja odmawiająca przyznania jej świadczenia jest niezgodna z zasadami współżycia społecznego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wyrokiem z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 612/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r. w przedmiocie zasiłku okresowego.

Sąd uznał, że ocena organów obu instancji, iż skarżąca nie jest osobą samotnie gospodarującą, lecz tworzy wraz z matką rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy, nie nosi znamion dowolności. Jak wynika z przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego, skarżąca na podstawie zawartej z matką umowy użyczenia mieszka z matką w mieszkaniu H. P. składającym się z jednego pokoju, kuchni oraz łazienki. Matka skarżącej jest osobą w podeszłym wieku, wymaga opieki, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe, a jej dochód stanowi emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie netto 821,35 zł. Skarżąca jest natomiast osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, może pracować tylko w warunkach pracy chronionej. Z ustaleń organów wynika, że skarżąca ponosi opłaty za mieszkanie, z wyjątkiem kwoty 34,50 zł, którą matka płaci za wodę. Do niedawna nie kwestionowała, że robiła zakupy dla siebie i matki, dbała o czystość w mieszkaniu, przygotowywała odrębne posiłki dla siebie i dla matki (poza obiadem), prała, załatwiała sprawy urzędowe. Skarżąca i jej matka wspólnie korzystają ze sprzętu gospodarstwa domowego, jaki znajduje się w mieszkaniu. J. S. otrzymuje dodatek mieszkaniowy przyznany dla dwuosobowego gospodarstwa domowego.

W ocenie Sądu w tych okolicznościach prawidłowe jest stanowisko organów, że skarżąca i jej matka prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca pozostaje na utrzymaniu matki, gdyż poza dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 158,19 zł, przyznanym jej na okres od 1 stycznia 2011 r. do 30 czerwca 2011 r., z którego część w kwocie 90,17 zł wypłacana jest na rachunek bankowy zarządcy budynku, nie ma własnych dochodów. Skarżąca oraz jej matka zmuszone są do opłacania nie tylko czynszu za mieszkanie, pokrywanego w większej części przez dodatek mieszkaniowy, lecz również ponoszenia pozostałych kosztów związanych z użytkowaniem wspólnego mieszkania, a także zakupem żywności, leków, odzieży oraz zaspokojeniem innych niezbędnych potrzeb bytowych.

Sąd wskazał również, że bezspornie od kwietnia 2011 r. syn H. P. – T. S. pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką, z którą jednakże nie zamieszkuje. Okoliczność ta nie wyklucza prowadzenia przez skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego z matką.

Zdaniem Sądu ocena Kolegium co do braku wiarygodności umowy pożyczki z dnia 28 czerwca 2010 r. nie nosi cech dowolności. Sąd podzielił również stanowisko, że świadczenie przez matkę na rzecz skarżącej alimentów w wysokości 100 zł miesięcznie w okresie od grudnia 2010 r. do lutego 2011 r. nie świadczy, w okolicznościach sprawy, o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego.

Na skutek skargi kasacyjnej J. S. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2012 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 429/12, uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 listopada 2011 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał analizy poczynionego przez organy ustalenia faktycznego o prowadzeniu przez skarżącą wspólnego gospodarstwa ze swoją matką, pod kątem prawidłowości prowadzenia postępowania dowodowego i jego właściwego rozpatrzenia. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że jakkolwiek skarżąca od szeregu lat korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej i jej sytuacja materialna, rodzinna oraz zdrowotna jest znana organom pomocy społecznej, jednakże nie zwalnia to organu od obowiązku prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zwłaszcza w sytuacji, gdy ma wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń samej zainteresowanej. W niniejszej sprawie skarżąca jednoznacznie twierdzi, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z matką. Na poparcie swych twierdzeń wskazuje m.in., że już nie opiekuje się matką, a ten obowiązek przejął brat, który otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny na matkę, nie przygotowuje matce posiłków, bowiem matka korzysta w tym zakresie z przyznanych jej posiłków w ramach pomocy społecznej, a nadto wskazała, że zawarła z matką umowę użyczenia mieszkania, umowę dotyczącą świadczeń alimentacyjnych na jej rzecz, a także matka udzieliła jej pożyczki. Te wszystkie okoliczności wskazane przez skarżącą winny być rozpatrzone w stosownym trybie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 14 ustawy o pomocy społecznej w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Uregulowany w Rozdziale 7 tryb postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej nie wyłącza stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Właśnie przepisy k.p.a. dotyczące postępowania dowodowego winny mieć zastosowanie w niniejszej sprawie do ustalenia czy J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoją matką. Dopiero prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego może stanowić podstawę ustalenia danej okoliczności faktycznej. Sąd pierwszej instancji winien dokonać oceny tego elementu postępowania, co ma znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż organ nie dał wiary żadnemu z oświadczeń skarżącej i jej matki w zakresie okoliczności, które świadczą, że osoby te nie prowadzą wspólnego gospodarstwa.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wyrok Sądu pierwszej instancji został wydany z naruszeniem przepisów postępowania. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd winien ocenić czy przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy organ nie naruszył przepisów kodeksu postępowania administracyjnego odnoszących się do postępowania dowodowego.

W toku ponownego rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pełnomocnik skarżącej popierał skargę podnosząc, że w postępowaniu administracyjnym powinni być przesłuchani w charakterze świadków H. P. oraz jej opiekun T. S.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie w myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ponadto na mocy art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny zarówno w zakresie prawa materialnego jak i przepisów postępowania.

Po dokonaniu według wskazanych reguł kontroli zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że obie wymienione decyzje podlegają uchyleniu. Stwierdzić bowiem należy, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną w dniu [...] maja 2011 r. z upoważnienia Burmistrza B., odmawiającą przyznania J. S. zasiłku okresowego.

Decyzja ta została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy służy ona wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Zgodnie z art. 38 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej,

2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Zasiłek okresowy ustala się:

1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie;

2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 2).

Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między:

1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby;

2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 3).

Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4).

Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5).

W dacie wydania kwestionowanych decyzji i stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosiło 477 zł, a kryterium dochodowe na osobę w rodzinie – 351 zł.

W świetle przywołanych przepisów jednym z podstawowych zagadnień mających wpływ na dalszą ocenę spełnienia przesłanek uprawniających do zasiłku okresowego jest okoliczność czy osoba ubiegająca się o taki zasiłek gospodaruje samotnie czy też pozostaje w rodzinie, przez którą stosownie do art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

W poddanym sądowej kontroli postępowaniu administracyjnym kwestią sporną i wymagającą prawidłowego ustalenia jest właśnie okoliczność czy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoją matką, czy też jest osobą samotnie gospodarującą, co ma bezpośredni wpływ na wysokość kryterium dochodowego w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej, a w konsekwencji na ocenę spełnienia przez J. S. przesłanki dochodowej przyznania zasiłku okresowego.

Jak podkreślił zaś Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wydanego w niniejszej sprawie w dniu 2 sierpnia 2012 r., prawidłowo ustalony stan faktyczny stanowi podstawę do zastosowania określonej normy prawa, a co za tym idzie do rozstrzygnięcia danej sprawy. Zatem sąd administracyjny badając legalność zaskarżonej decyzji zobligowany jest ocenić czy organy dokonały prawidłowych ustaleń okoliczności faktycznych sprawy. Natomiast ustalenia stanu faktycznego opierają się na właściwie zgromadzonym materiale dowodowym i odpowiednim jego rozpatrzeniu.

W związku z tym wskazać należy, że J. S. konsekwentnie kwestionowała leżące u podstaw skarżonych decyzji ustalenie, że wraz z matką stanowi rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, wywodząc, że jest osobą samotnie gospodarującą, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z matką, którą się nie opiekuje z powodu własnego złego stanu zdrowia, a opiekę tę sprawuje opiekun. Skarżąca wskazywała też na fakt dysponowania własnymi dochodami, na które składały się między innymi alimenty w kwocie 100 zł miesięcznie.

Organy dokonując przeciwnych ustaleń wprawdzie odniosły się do powyższych okoliczności oraz dokumentów przedstawianych przez skarżącą na poparcie swoich twierdzeń, jednakże zaprezentowana ocena nie znajduje dostatecznego umocowania w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, które wymaga uzupełnienia. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, wprawdzie sytuacja materialna, rodzinna i zdrowotna skarżącej, która od szeregu lat korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, jest niewątpliwie znana organom, jednakże nie może to zastąpić obowiązku prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego w konkretnej sprawie w sytuacji, gdy organy zakwestionowały w całości prawdziwość twierdzeń samej zainteresowanej w odniesieniu do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Trzeba przy tym zauważyć, że okoliczność tego rodzaju może ulegać zmianom w czasie.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad służy ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Wprawdzie w świetle przytoczonych przepisów, a w szczególności art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, rodzinny wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia, ale z ustawy w żadnym razie nie wynika, by był to dowód wyłączny.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 2 sierpnia 2012 r., zgodnie z art. 14 ustawy o pomocy społecznej w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, a takiego zastrzeżenia nie zawiera Rozdział 7 Działu II ustawy o pomocy społecznej normujący tryb postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Stosownie też do wyrażonego w sprawie i wiążącego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego właśnie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące postępowania dowodowego winny mieć zastosowanie w niniejszej sprawie w celu rzetelnego przeprowadzenia postępowania i zweryfikowania twierdzeń skarżącej, a w konsekwencji niebudzącego wątpliwości ustalenia czy J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoją matką. Dopiero bowiem prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego może, po wszechstronnym rozważeniu dowodów w myśl art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., stanowić podstawę ustalenia tej okoliczności faktycznej, która ma istotne znaczenie dla wydania decyzji w przedmiocie zasiłku okresowego. Należy jeszcze raz podkreślić, że z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wynika, iż organy prowadzące postępowanie obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. W niniejszej sprawie tylko takie działanie, tj. polegające na posłużeniu się różnymi środkami dowodowymi, zrealizuje zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2011 r., I OSK 692/11, LEX nr 1068528).

Naruszenie powyższych przepisów w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności zaś zaniechanie podjęcia przez organy wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, skutkowało uwzględnieniem skargi i uchyleniem decyzji organów obu instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji winien przeprowadzić postępowanie z uwzględnieniem powyższych rozważań i stosownie do reguł postępowania dowodowego zawartych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, mając przy tym na względzie prezentowane w postępowaniu sądowym stanowisko skarżącej o potrzebie przesłuchania w charakterze świadków T. S.. oraz H. P.. Organ odniesie się ponadto do argumentacji skarżącej odwołującej się do okoliczności wynikających z dołączonych do skargi postanowień w przedmiocie wniosków H. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w postępowaniach przed sądem powszechnym oraz treści oświadczenia z dnia 22 sierpnia 2011 r. podpisanego przez H. P.. Gdyby zaś po wyczerpaniu wszelkich niezbędnych środków dowodowych pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ rozważy przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony w trybie art. 86 k.p.a.

Dopiero w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny organ merytoryczne rozstrzygnie sprawę wydając decyzję, której uzasadnienie winno czynić zadość normie art. 107 § 3 k.p.a., w tym zwłaszcza w zakresie wymogu wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w punkcie I sentencji.

O wynagrodzeniu należnym ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej, będącemu adwokatem, orzeczono na mocy art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 pkt 1 i 2, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, pkt 2 lit. b oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Przyznana z tego tytułu kwota 745,80 zł, w tym 138 zł należnego podatku od towarów i usług, obejmuje wynagrodzenie należne za pomoc udzieloną w pierwotnym, jak również w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, a także wydatki adwokata wskazane w piśmie z dnia 3 października 2012 r. Mając przy tym na względzie, że kwota 295,20 zł, w tym 55,20 zł należnego podatku od towarów i usług, została już adwokatowi wypłacona, Sąd dał temu wyraz w treści punktu II wyroku.