Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1448/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
6205 Nadzór sanitarny
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant sekretarz sądowy Dominika Matuszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Inspektora z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Toruniu (dalej powoływany jako "PPIS") wezwaniem z dnia 7 lutego 2019 r., znak: N.EP.5381.18.263.1.2.2017 zobowiązał A. W. (dalej powoływanego jako "skarżący", "zobowiązany") do zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza w Punkcie Szczepień podmiotu leczniczego NZOZ "[...]" Spółka z o.o. w T. w celu ustalenia indywidualnego programu szczepień ochronnych, przeprowadzenia lekarskiego badania kwalifikacyjnego i w przypadku zakwalifikowania dziecka do szczepienia – realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u małoletniej R. W. – przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, poliomyelitis oraz odrze, śwince i różyczce – w terminie do dnia 8 marca 2019 r.

Pismem z dnia 7 marca 2019 r. Dyrektor Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" Spółka z o.o. w T. poinformował PPIS o zgłoszeniu się skarżącego z córką do przychodni i skierowaniu dziecka do Wojewódzkiego Konsultacyjnego Punktu Szczepień w B. (dalej powoływanego jako "WKPS"). Następnie PPIS pismem z dnia 17 października 2019 r. zwrócił się do rodziców małoletniej o podanie informacji dotyczących skierowania do WKPS, w szczególności o wskazanie nazwy, adresu podmiotu leczniczego i terminu realizacji skierowania. W odpowiedzi na powyższe pismo NZOZ "[...]" wskazał, że matka dziecka E. W. poinformowała przychodnię o dacie konsultacji w WKPS zaplanowanej na dzień 26 listopada 2019 r. Pismem z dnia 28 listopada 2019 r. NZOZ "[...]" poinformował PPIS, że matka małoletniej wskazała nowy termin wizyty w WKPS zaplanowany na dzień 17 marca 2020 r.

Skarżący pismem z dnia 31 grudnia 2019 r. złożył oświadczenie o rezygnacji ze świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej świadczonej względem jego małoletnich dzieci przez NZOZ "[...]" sp. z o.o. w T.. W rezultacie PPIS pismem z dnia 30 maja 2022 r. zwrócił się do NZOZ "[...]" o udzielenie informacji dotyczących szczepienia małoletniej R. W., w szczególności czy kartę uodpornienia małoletniej przekazano do innego podmiotu leczniczego, a jeśli nie – czy w okresie kiedy dziecko było zadeklarowane rodzice zgłosili się z małoletnią do przychodni w celu przeprowadzenia u dziecka lekarskiego badania kwalifikacyjnego przed szczepieniem. Ponadto PPIS zwrócił się o wskazanie informacji dotyczących ewentualnych badań kwalifikacyjnych przed szczepieniem małoletniej. W odpowiedzi na powyższe pismo NZOZ "[...]" udzielił informacji, że rodzice małoletniej złożyli oświadczenie o rezygnacji ze świadczeń przedmiotowej przychodni w dniu 31 grudnia 2019 r. i nie wskazali nowej placówki. Ponadto NZOZ "[...]" wskazał, że karta szczepień dziecka znajduje się w archiwum placówki.

W związku z powyższym pismem z dnia 17 października 2022 r. PPIS wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentacji potwierdzającej wykonanie obowiązkowych szczepień małoletniej córki lub zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, w którym lekarz zaświadcza, że w wyniku ww. badania stwierdzono przeciwwskazania do przeprowadzenia powyższych szczepień ochronnych dające podstawy do odroczenia ich wykonania. W odpowiedzi skarżący wniósł pismo z dnia 3 listopada 2022 r. w którym podniósł, że żądane przez PPIS informacje stanowią dokumentację medyczną dziecka i są objęte tajemnicą lekarską, natomiast PPIS nie przedstawił podstawy prawnej skutkującej uchyleniem tej tajemnicy, co w konsekwencji oznacza, że żądanie skierowane do skarżącego jest niedopuszczalne. Odnosząc się do powyższych zarzutów PPIS pismem z dnia 28 listopada 2022 r. poinformował skarżącego o podstawie prawnej uprawniającej organ do żądania ww. informacji.

Upomnieniem nr 327/N.EP/2022 z dnia 28 listopada 2024 r. PPIS stwierdził niewykonanie przez zobowiązanego obowiązku szczepień ochronnych u małoletniej córki i wezwał go do jego wykonania. Organ wskazał, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Dalej PPIS wskazał choroby objęte obowiązkiem ww. szczepienia i wyznaczył termin 7 dni od dnia doręczenia upomnienia do wykonania niniejszego obowiązku.

Skarżący odpowiadając na powyższe upomnienie wniósł pismem z dnia 20 grudnia 2022 r. o wskazanie podstawy prawnej przyjętej praktyki stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego mimo nieprowadzenia postępowania administracyjnego, a także o wskazanie aktualnej podstawy faktycznej i prawnej na podstawie której przyjęto, że dziecko nie jest poddawane szczepieniom oraz podstawy prawnej obowiązku zawiadomienia o wykonaniu szczepienia. Odnosząc się do podniesionych przez skarżącego w ww. piśmie zarzutów PPIS pismem z dnia 18 stycznia 2023 r. wskazał podstawy prawne dokonywanych czynności wraz z argumentacją dla ich zastosowania.

Następnie PPIS pismem z dnia 19 stycznia 2023 r. zwrócił się ponownie do NZOZ "[...]" o wskazanie, czy przekazano kartę uodpornienia córki skarżącego do innego podmiotu leczniczego oraz czy rodzice ponownie zadeklarowali dziecko w tejże placówce. W odpowiedzi NZOZ "[...]" wskazał, że rodzice nie zadeklarowali ponownie dziecka do tej placówki.

Skarżący wniósł do PPIS kolejne pismo z dnia 7 lutego 2023 r. w którym podniósł, że decyzję o tym czy i kiedy dziecko może zostać poddane szczepieniom podejmuje lekarz, a nie Główny Inspektor Sanitarny w swoim komunikacie.

PPIS w dniu 15 lutego 2023 r. wydał tytuł wykonawczy nr 37/N.EP/2023, zgodnie z którym skarżący zobowiązany został do zgłoszenia się z małoletnią córką R. W. do podmiotu leczniczego celem realizacji obowiązków szczepień ochronnych przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, poliomyelitis oraz odrze, śwince i różyczce – stosownie do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego (dalej powoływanego jako "GIS") z dnia 28 października 2022 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2023.

Postanowieniem z dnia 4 maja 2023 r., znak: WFB.VI.3151.79.2023-1, Wojewoda Kujawsko-Pomorski nałożył na skarżącego grzywnę w kwocie 500 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w ww. tytule wykonawczym oraz wezwał zobowiązanego do wykonania obowiązku w nim wskazanego pod rygorem nałożenia kolejnych grzywien w tej samej lub wyższej kwocie. Następnie postanowieniem z dnia 10 maja 2023 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski umorzył w części postępowanie egzekucyjne w zakresie wykonania obowiązku szczepienia ochronnego przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus Influenzae typu b.

Pismem z dnia 27 maja 2023 r. skarżący wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na naruszenie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm. – dalej "u.p.e.a."):

- art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa,

- art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi poprzez brak wymagalności z innych przyczyn,

- art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny,

- art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na niespełnienie przez wydany tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

Postanowieniem z dnia 31 lipca 2023 r., znak: N.EP.5381.18.263.1.2.2017, PPIS oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczące:

1) określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeśli obowiązek wynika z tego przepisu,

2) braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w tytule wykonawczym umieszczono odpowiednie przepisy i w sposób prawidłowy określono treść obowiązku powołując się na rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych jako dokument precyzujący obowiązek uzupełnienia brakujących obowiązkowych szczepień ochronnych. Dalej PPIS wyjaśnił, że Komunikat GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych za rok 2023 nie stanowił podstawy prawnej, zaś wskazany został w treści obowiązku jako dokument techniczny precyzujący obowiązki wynikające z ustawy. Organ I instancji podniósł, że w wyroku z dnia 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP określania terminu wymagalności obowiązkowych szczepień i liczby dawek w Programie Szczepień Ochronnych ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu zamiast przez ministra zdrowia w drodze rozporządzenia, natomiast obowiązek szczepień ochronnych wskazany w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie został uchylony.

PPIS wskazał również, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który zobowiązuje osoby przebywające w Polsce do poddawania się szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, natomiast zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za dopełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca pieczę. Wyjaśnił dalej, że w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych znajduje się szczegółowa lista szczepień ochronnych wraz z granicami wiekowymi, które należy zachować przy ich wykonywaniu. W przypadku szczepień ochronnych obowiązek szczepień staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem szczepień w granice wiekowe określone przez ww. rozporządzenie, zaś obowiązek realizacji szczepienia aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza.

Skarżący wniósł na powyższe postanowienie zażalenie podnosząc, że kwestionowane przepisy – art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi – w zakresie w jakim odsyłają do aktów normatywnych rangi niższej niż ustawa są niezgodne z Konstytucją, z uwagi na ograniczenie wolności jednostki do stanowienia o sobie. W ocenie skarżącego nie jest dopuszczalne określanie zasad dokonywania szczepień ochronnych w aktach prawnych rangi rozporządzenia, natomiast brak jest takich zasad w ustawie. Skarżący wskazał również, że niedopuszczalne jest przyjmowanie uregulowań blankietowych, pozostawiających organom władzy wykonawczej swobodę normowania ostatecznego kształtu ograniczeń. Ponadto podniósł, że wszystkie szczepionki wykorzystywane w Programie Szczepień Ochronnych są preparatami eksperymentalnymi, zaś Konstytucja zapewnia wolność od eksperymentów medycznych.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy (dalej powoływany jako "PWIS") postanowieniem z dnia 24 października 2023 r., znak: NEP.906.52.2.6.2023, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie PPIS. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że egzekwowany w niniejszym postępowaniu obowiązek wynika wprost z przepisów prawa, tj. z art. 68 ust. 4 Konstytucji oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 5 ust. 2, art. 17 ustawy o chorobach zakaźnych. Dalej wskazał, że rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych konkretyzuje ustawowy obowiązek. W ocenie organu II instancji wskazana w tytule wykonawczym podstawa prawna jest wystarczająca do określenia ciążącego na zobowiązanym obowiązku. PWIS podkreślił, że nałożenie przez ustawodawcę obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym nie jest niezgodne z Konstytucją, ponieważ wynika z niej obowiązek zwalczania chorób epidemicznych oraz zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Ponadto wskazał, że podstawowym kryterium sprawowania władzy rodzicielskiej powinno być dobro dziecka, zaś obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje powinność państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa.

Odnosząc się do kwestii stosowanych na krajowym rynku preparatów PWIS wyjaśnił, że wątpliwości należy kierować do Ministerstwa Zdrowia. Dodał, że szczepienia ochronne nie stanowią eksperymentu leczniczego w myśl definicji eksperymentu leczniczego wskazanej w art. 21 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, ani nie mieszczą się w definicji eksperymentu badawczego z art. 21 ust. 3 ww. ustawy. Organ podkreślił, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu, bowiem odmowa taka znajduje zastosowanie jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej.

Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w konsekwencji umorzenie postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów:

- art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 2, 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zw. z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji;

- art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy w zw. z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji;

- art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy w zw. z art. 39 Konstytucji.

Uzasadniając zarzuty podniesione w skardze skarżący powtórzył argumentację zawartą w zażaleniu na postanowienie PPIS. Ponadto skarżący wniósł o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a także rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z Konstytucją RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jednocześnie wskazując, że skarga stanowi powielenie zarzutów i argumentacji z zażalenia. Ponadto PWIS zauważył, że skarga nie odnosi się bezpośrednio do zaskarżonego postanowienia organu II instancji, natomiast stanowi ogólne niezadowolenie zobowiązanego z powodu ciążącego na nim obowiązku poddania małoletniej córki szczepieniom ochronnym.

Pismem procesowym z dnia 8 listopada 2024 r. PWIS poinformował, że Wojewoda Kujawsko-Pomorski postanowieniem z dnia 19 września 2024 r., znak: WFB.VI.3151.79.2023-12, umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego nr 37/N.EP/2023 z dnia 15 lutego 2023 r. W ocenie organu odwoławczego ww. postanowienie stanowi podstawę do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia legalności Sąd stwierdził, że nie narusza ono prawa.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 7 lutego 2019 r. skarżący zostały wezwany przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu do zgłoszenia się z córką R. W. do Punktu Szczepień podmiotu leczniczego NZOZ "[...]" sp. z o.o. w T. w celu ustalenia indywidualnego programu szczepień ochronnych, przeprowadzenia lekarskiego badania kwalifikacyjnego i realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych. Pismem z dnia 31 grudnia 2019 r. NZOZ "[...]" poinformował o rezygnacji skarżącego ze świadczeń tejże placówki, nie wskazując nowego miejsca. W dniu 28 listopada 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Toruniu wystosował do skarżącego upomnienie nr 327/N.EP/2022 wzywające do wykonania obowiązku zaszczepienia córki według indywidualnego kalendarza szczepień ochronnych. Pismem z dnia 30 stycznia 2023 r. NZOZ "[...]" poinformował, że rodzice małoletniej nie zadeklarowali ponownie dziecka do tej placówki. W dniu 15 lutego 2023 r. organ złożył do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego wniosek o egzekucję obowiązku poddania szczepieniom ochronnym córki skarżącego, zgodnie z treścią obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr 37/N.EP/2023 z dnia 15 lutego 2023 r. Po wszczęciu egzekucji administracyjnej (nałożeniu grzywny w celu przymuszenia) skarżący wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

W myśl art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Natomiast zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a.).

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgodnie natomiast z art. 33 § 5 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:

1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.

Wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawy zarzutów stanowią katalog zamknięty. Zobowiązany może więc wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w tym przepisie. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrywania zarzutów. Zarzuty są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny.

Skarżący w piśmie z dnia 27 maja 2023 r. wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, wskazując na określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) oraz brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c). Wskazane zarzuty skarżący podniósł także w skardze na postanowienie PWIS z dnia 24 października 2023 r. wniesionej do tut. sądu. Skarżący podkreślił, iż w jego ocenie nie jest dopuszczalne określanie zasad dokonywania szczepień ochronnych w aktach prawnych rangi rozporządzenia, natomiast brak jest takich zasad w ustawie. Wskazał, że niedopuszczalne jest również przyjmowanie uregulowań blankietowych, pozostawiających organom władzy wykonawczej swobodę normowania ostatecznego kształtu ograniczeń. Skarżący podniósł również, że wszystkie szczepionki wykorzystywane w Programie Szczepień Ochronnych są preparatami eksperymentalnymi, zaś Konstytucja zapewnia wolność od eksperymentów medycznych, a ponadto w ramach prawa do prywatności mieści się prawo do poszanowania godności i wolności od poddawania się zabiegom medycznym stanowiącym element profilaktyki medycznej.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do uchylania się przez skarżącego rodzica małoletniej córki od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym oraz podważania w skardze istnienia tego obowiązku oraz jego wymagalności.

Odnosząc się do powyższej argumentacji wskazać w pierwszej kolejności należy, że podstawę prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 – dalej "u.z.z.z."), który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z., w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecka) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Przepisy określające obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym ustanawiają prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przepisy te określają wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres i czas realizacji. Z art. 17 ust. 1 u.z.z.z. wynika obowiązek poddania się przez określone osoby obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z kolei art. 17 ust. 2 u.z.z.z. stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. wyroki NSA z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17, II OSK 43/18).

W tym miejscu wskazać należy, że art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tj. Dz. U. z 2023, poz. 1545 - dalej "u.p.p.") stanowi, iż pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Jednak obowiązek szczepień dziecka nie może być uchylony wobec braku zgody rodzica, skoro nie są stwierdzone przez lekarza przeciwskazania. Należy bowiem mieć na uwadze także art. 15 u.p.p., zgodnie z którym: "Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej." Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje możliwości odmowy poddania się obowiązkowym szczepieniom, skoro lekarz nie stwierdził przeciwskazań (zob. wyroki WSA w Bydgoszczy: z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 52/23, z dnia 22 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 1343/23).

Podkreślenia wymaga również, że normy prawne objęte zarzutami skargi były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego (dalej powoływanego jako "TK"), który wyrokiem z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 stwierdził, że art. 17 ust. 11 u.z.z.z. w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych – w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszany przez GIS w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Co prawda TK wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na mocy ustawy oraz że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, jednakże TK dostrzegł, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, wobec czego TK zasugerował dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia. Wskazał, że minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć określenie w drodze rozporządzenia wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z. terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych szczepień.

Zaznaczyć należy, że TK uznał za zasadne określenie w ww. wyroku terminu 6 miesięcy jako terminu utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie jako niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Tym samym z uwagi na ogłoszenie wyroku w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego upłynął z dniem 12 listopada 2023 r. Zaskarżone postanowienie PWIS wydane zostało natomiast 24 października 2023 r.

Co istotne, TK wyjaśnił, że ww. wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, natomiast odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. Regulacja objęta wyrokiem TK dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Ewentualne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez TK przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienie ochronne dzieci, choć szczepienia w świetle orzeczenia TK są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości. Takie stanowisko TK jest wyrazem ochrony nadrzędnych chronionych konstytucyjnie wartości, takich jak ochrona zdrowia publicznego oraz zwalczanie chorób zakaźnych, o których stanowi art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji.

Należy także podkreślić, że z odroczenia utraty mocy obowiązującej spornych przepisów wynika ich zastosowanie do przeszłych stanów faktycznych i prawnych, gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i prowadzone w okresie do utraty ich mocy obowiązującej z dniem 12 listopada 2023 r. TK w wyroku z dnia 9 maja 2023 r. upoważnił organy i sądy do stosowania zakwestionowanych przepisów u.z.z.z. oraz rozporządzenia z 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany roku, ogłaszanego w formie komunikatu przez GIS (zob. wyrok NSA z dnia 24 września 2024 r., sygn. akt II GSK 839/24).

Mając zatem na względzie potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, jak również utratę mocy obowiązującej spornych przepisów z dniem 12 listopada 2023 r., a także zważając na fakt, że obowiązek wykonywania szczepień ochronnych wynika bezpośrednio z art. 5 i art. 17 u.z.z.z., zaś skarżący nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku, jednocześnie nie uzyskując zaświadczenia lekarza o przeciwskazaniach do wykonania szczepienia ochronnego, uznać należy, że skierowanie względem skarżącego tytułu wykonawczego znajdowało podstawę prawną i nie naruszało obowiązującego porządku prawnego. Wbrew argumentacji użytej w skardze oraz zarzutach, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest zatem obowiązkiem ustawowym i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje w konsekwencji konieczność jego przymusowego wyegzekwowania.

W tym miejscu należy wskazać, że Sąd nie uznał zasadności wniosku skarżącego o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności wskazanych w skardze (s. 2-3 skargi) przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych: z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 oraz z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 oraz z art. 39 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie tut. Sądu nie zachodzą żadne podstawy do przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu wskazanych w skardze pytań prawnych. Sąd nie podziela sformułowanych w skardze zarzutów co do naruszenia norm konstytucyjnych, dlatego wniosek o skierowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego również nie został uwzględniony. Zgodnie z art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP wolność człowieka podlega ochronie prawnej, w ust. 3 tego artykułu dopuszcza się jednak możliwość ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw poprzez ustanowienie ograniczeń w ustawie, gdy są one konieczne dla ochrony zdrowia i praw innych osób. Jednak poszanowanie dla praw i odpowiedzialności rodziców za podejmowane decyzje nie może pozbawiać ich dziecka prawa do możliwie najwyższego poziomu ochrony zdrowia (art. 31 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1, art. 38 Konstytucji RP, art. 6 ust.1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II OSK 2524/16, i z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2546/18, zajmował się obowiązkiem szczepień. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z przywołanych uregulowań jednoznacznie wynika, że obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z przepisów prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzeniu się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym służy urzeczywistnianiu konstytucyjnych wartości, jakimi są: w ogólności ochrona zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), a w szczególności zwalczanie chorób epidemicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP) (por. wyroki WSA w Bydgoszczy: z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 1014/23; z dnia 27 października 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 955/23).

Odnosząc się końcowo do twierdzenia PWIS zawartego w piśmie z dnia 8 listopada 2024 r., iż umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego stanowi podstawę do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi jego bezprzedmiotowość wyjaśnić należy, że przy badaniu wystąpienia przesłanek bezprzedmiotowości postępowania chodzi generalnie o brak przedmiotu postępowania, który najczęściej występuje wówczas, gdy w toku postępowania odpadł powód sporu, czyli np. zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego albo ustała bezczynność. Bezprzedmiotowość oznacza trwały zastój postępowania zamykający drogę do oceny legalności działania organu administracyjnego. Jest to okoliczność występująca wtedy, kiedy brak jest któregoś z elementów stosunku prawnego, z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, co wyłącza wydanie wyroku w sprawie. Natomiast jeżeli nadal istnieje przedmiot sądowej kontroli to nie można zasadnie twierdzić, że postępowanie przed sądem administracyjnym stało się bezprzedmiotowe i z tego powodu je umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1814/16; z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II GZ 419/23).

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zaskarżenie takiego postanowienia do sądu administracyjnego oznacza, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego staje się zaskarżone postanowienie, które powinno zostać poddane kontroli co do jego legalności. W rezultacie więc to stosunek administracyjnoprawny wyznacza przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego i ramy tego postępowania, a badanie prawidłowości konkretyzacji tego stosunku stanowi istotę postępowania sądowoadministracyjnego i stwierdzenie spełnienia wszystkich istotnych (zarówno materialnych, jak i procesowych) wymagań tego procesu konkretyzacji stanowi w postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawowy warunek uznania zaskarżonego postanowienia za legalne (por. T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 25).

Zatem dopóki zaskarżone skargą do sądu administracyjnego rozstrzygnięcie istnieje w obrocie prawnym sąd administracyjny nie może uchylać się od dokonania kontroli zgodności takiego rozstrzygnięcia z przepisami prawa, na podstawie których zostało wydane. Także na gruncie niniejszej sprawy nie ma podstaw prawnych do twierdzenia, że umorzenie postępowania egzekucyjnego doprowadziło do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Tym samym nie zostały wyeliminowane wynikające z tego postanowienia skutki prawne, zaś skarżący może dalej domagać się skontrolowania jego legalności. Za błędne zatem należało uznać stwierdzenie PWIS o bezprzedmiotowości niniejszego postępowania z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II GZ 419/23).

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.