Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 173/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2007-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatek od środków transportowych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 pkt 2, art. 9 ust. 1,2,3,4,5, art. 11
journal: Dz.U. 2006 nr 121 poz 844
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Liwacz Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska - Wasilewicz Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Protokolant Asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 07 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2005 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...]2006 r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego J. D. kwotę 732 zł (słownie: siedemset trzydzieści dwa) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2006 r., nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy S. określił J. D. i A. D. wysokość zobowiązania w podatku od środków transportowych za 2005 r. w kwocie [...] zł za samochód ciężarowy o nr [...].

Od decyzji organu I instancji podatnicy złożyli odwołanie. W uzasadnieniu powołali się na okoliczność podejmowania działań celem uregulowania stosunków własnościowych pojazdu. Ponadto wskazali, że zaskarżona decyzja narusza zasady sprawiedliwości społecznej.

Decyzją z dnia [...] 2006 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał na przepisy ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 121, poz. 884 ze zm.) regulujące kwestie podatku od środków transportowych.

Stwierdził, że wątpliwości nie budzą ustalenia organu I instancji w zakresie spadku po zmarłej T. T. Krąg spadkobierców określa prawomocne postanowienie spadkowe wydane przez Sąd Rejonowy w B. w dniu [...] 2003 r., sygn. akt [...]. Wątpliwości nie budzi także fakt, że prawo własności samochodu ciężarowego o nr [...] przysługuje na zasadzie współwłasności J. D. i A. D. Okoliczności te były między innymi przedmiotem ustaleń spadkobierców w sprawie działu spadku po zmarłej T. T.

Organ zaznaczył, że wbrew twierdzeniom skarżących, wyżej wymieniony pojazd nigdy nie był także w posiadaniu, czy też dyspozycji E. S. czy R. T. Powyższą okoliczność potwierdzili świadkowie R. T. i E. S. przesłuchani w toku postępowania podatkowego przed organem I instancji.

Na decyzję organu II instancji J. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji. Wskazał, że decyzja Burmistrza Miasta i Gminy S. wydana została z rażącym naruszeniem prawa z powodu braku udziału strony – A. D. w postępowaniu prowadzonym przez ten organ, ponadto naruszona została właściwość rzeczowa poprzez orzekanie w sprawie własności pojazdu za organ właściwy, jakim jest w tej sprawie Starostwo Powiatowe w B. Wskazał, że naliczenie odsetek w sytuacji nieudolności prowadzonego postępowania przez organ I instancji jest jego zdaniem niesprawiedliwe społecznie.

W uzasadnieniu podniósł, że organ podatkowy w całym postępowaniu zignorował zawartą w dniu 31 grudnia 1994 r. pomiędzy J. D. i T. T. umowę spółki cywilnej pod nazwą "J.", a w szczególności § 11 tej umowy, w którym zastrzeżono na wypadek śmierci, że spadkobierca – A. D. wejdzie w miejsce zmarłego wspólnika i przejmie po nim majątek spółki (środki transportowe). Organ nie wziął również pod uwagę dokumentu w postaci pisma z dnia 10 lutego 2003 r. skierowanego przez spadkobierców do Sądu Rejonowego w B. (sygn. akt [...]) w sprawie podziału masy spadkowej po zmarłej T. T., z którego wynika, że A. D. przejmie środki transportowe stanowiące współwłasność łączną Spółki jako wyznaczony zgodnie z § 11 umowy następca zmarłego wspólnika.

Stwierdził, że organ ewidencyjny będący zarazem organem podatkowym na wniosek strony miał obowiązek dokonać aktualizacji wpisu powyższej spółki lub wydać stosowną decyzję, czego nie wykonał pomimo wyznaczonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. dodatkowego w tej sprawie terminu. Podkreślił, że czynność ta jest konieczna, aby spełniony został warunek wynikający z § 11 umowy spółki oraz warunek zawarty w pkt 2 pisma spadkobierców z dnia 10 lutego 2003 r.

Podniósł, że organ nie wszczął żadnego postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia własności środków transportowych. W jego ocenie, organ podatkowy powinien był zawiesić postępowanie do czasu ustalenia własności pojazdów.

Zarzucił, że organ orzekł ponad osnowę posiadanych dokumentów przez wybiórcze przywoływanie zeznań świadków zawartych w protokole z dna 30 sierpnia 2005 r.

Ponadto podkreślił, że przedmiotowy środek transportu z uwagi na nieuregulowaną własność nie jest używany od 1999 r., co potwierdza dowód rejestracyjny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 02 kwietnia 2007 r. skarżący złożył uzupełnienie skargi, w którym powtórzył argumentację zawartą w skardze. Dodał, że pominięcie strony – A. D. w prowadzonym postępowaniu przejawia się w tym, że decyzje organów podatkowych nie były skutecznie doręczone, ponieważ adresowane były jedynie do jednej z oznaczonych na decyzji strony, tj. J. D.

W piśmie procesowym z dnia 6 sierpnia 2007 r. skarżący podniósł, że ustalenie przez organ I instancji, że stronami postępowania są wyłącznie J. D. i A. D. jest niewłaściwe. Twierdzi, że pismo procesowe z dnia 10 lutego 2003 r. zawierające umowny dział spadku, jako sprzeczne z prawem nie mogło wywołać skutków w nim określonych. Po pierwsze, dział ten obejmuje nieruchomość, a zatem powinien mieć formę aktu notarialnego. Po drugie, zdaniem skarżącego, dział ten w sytuacji gdy spadkobiercą jest A. D. wymagał zgody sądu rodzinnego.

W kolejnym piśmie procesowym z dnia 7 sierpnia 2007 r. skarżący wskazał dodatkowo na naruszenie przez organ odwoławczy art. 200 Ordynacji podatkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja narusza prawo.

Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy zasadności obciążenia J. D. i A. D. podatkiem od środków transportowych od samochodu ciężarowego.

W myśl art.8 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych opodatkowaniu podatkiem od środków transportowych podlegają samochody ciężarowe o dopuszczalnej masie całkowitej równej lub wyższej niż 12 ton.

Przepisy art. 9 ust.1 – 4 i ust.5 tej ustawy stanowią, że obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych. Jak właścicieli traktuje się również jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, na które środek transportowy jest zarejestrowany. Jeżeli środek transportowy stanowi współwłasność dwóch lub więcej osób fizycznych lub prawnych, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach. Obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został zarejestrowany, a w przypadku nabycia środka transportowego zarejestrowanego - od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został nabyty. W przypadku zmiany właściciela środka transportowego zarejestrowanego, obowiązek podatkowy ciąży na poprzednim właścicielu do końca miesiąca, w którym nastąpiło przeniesienie własności. Obowiązek podatkowy wygasa z końcem miesiąca, w którym pojazd został wyrejestrowany lub wydana została decyzja organu rejestrującego o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu.

Zgodnie z art.11 wskazanej ustawy podatek od środków transportowych jest płatny w dwóch równych ratach, w terminie do 15 lutego i do dnia 15 września każdego roku. Podmioty, na których ciąży ten podatek uiszczają go bez wezwania na rachunek budżetu gminy.

Z cyt. art. 9 wynika, że powstanie obowiązku podatkowego jest związane z dwiema sytuacjami. W pierwszym przypadku obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został zarejestrowany. Decydujące znaczenie ma w tym przypadku dzień rejestracji, a nie dzień nabycia. Może zaistnieć taka sytuacja, że zakupiony nowy pojazd nie zostanie zarejestrowany, a przez to nie powstanie obowiązek płacenia podatku.

W drugim przypadku obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zarejestrowany środek transportowy został nabyty. Decydujące znaczenie ma tu dzień nabycia pojazdu, a nie jego "przerejestrowania" . W przypadku zmiany właściciela środka transportowego zarejestrowanego, obowiązek podatkowy ciąży na poprzednim właścicielu do końca miesiąca, w którym nastąpiło przeniesienie własności. Jeżeli pojazd zostałby do końca miesiąca wyrejestrowany, obowiązek podatkowy wygaśnie z końcem miesiąca i nie będzie przez to obciążał nowego właściciela (por. L. Etel, S. Presnarowicz, Podatki i opłaty samorządowe. Komentarz, Wwa 1999, s. 103).

Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że samochód był zarejestrowany w dniu 6 kwietnia 1991 r. W dowodzie rejestracyjnym jako współwłaścicieli przyczepy wskazano J. D. i T. T. Osoby te były wspólnikami w spółce cywilnej PPHU"J.".

Skarżący utrzymuje, że zgodnie z §11 umowy spółki cywilnej strony zastrzegły, iż na wypadek śmierci wspólnika, A. D. wejdzie w miejsce zmarłego wspólnika. W aktach sprawy brak jest tej umowy.

Należy podkreślić, że ustawodawca w zakresie odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy w pełni respektuje zasady odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe określone w przepisach kodeksu cywilnego (art.98 §1 Ordynacji podatkowej).

W związku ze śmiercią T. T. spadek po niej, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...]2003 r., II [...] nabyli A. D. w ½ części ora E. S. i R. T. - każdy w ¼ części.

Podziału spadku dokonano w sposób umowny. W piśmie procesowym z dnia 10 lutego 2003 r. ustalono m.in., że samochód ciężarowy marki "[...]" oraz przyczepę ciężarową nabędzie A. D. i będą one stanowiły współwłasność jej i J. D. Na pismo te powołują się samorządowe organy podatkowe. Należy jednak zauważyć, że przedmiotem działu były także nieruchomości. Zgodnie z art.1037 §2 k.c., jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Forma ta jest zastrzeżona ad solemnitatem (art.73 §2 k.c.). W piśmiennictwie przyjmuje się, że w razie niezachowania formy aktu notarialnego nieważnością dotknięta jest cała umowa, a nie tylko te jej postanowienia, które odnoszą się do podziału nieruchomości spadkowej (J.St. Piątkowski, Prawo spadkowe. Zarys wykładu, Warszawa 1979, s.245).

Z akt sprawy nie wynika, aby zawarto umowę o dział spadku w formie aktu notarialnego albo aby dział spadku nastąpił na podstawie orzeczenia sądu. W konsekwencji zawarta w piśmie procesowym z dnia 10 lutego 2003 r. porozumienie co do działu spadku nie może odnieść skutku prawnego w postaci przeniesienia na Agnieszkę D. własności samochodu ciężarowego wraz z przyczepą.

Samo postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie przesądza o sposobie podziału odziedziczonego majątku, który do chwili działu spadku stanowi współwłasność w częściach ułamkowych. Wyjściem z tej sytuacji mogłoby być ograniczenie przez spadkobierców umowy o dział spadku tylko do części spadku, z wyłączeniem nieruchomości (art.1038 §2 k.c.). Wówczas umowa o dział spadku może być zawarta w formie dowolnej. Należy przy tym zauważyć, że reprezentacja rodzica w sprawach majątkowych dziecka, jeśli obejmuje czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, wymaga umocowania udzielonego przez sąd opiekuńczy (art. 101 § 3 k.r.o.).

Uznając A. D. za podatnika na tej podstawie, że stała się właścicielem środków transportowych w wyniku działu spadku, oraz umarzając postępowanie podatkowe w stosunku do R. T. i E. S., organy podatkowe naruszyły art.9 ust.1 i 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

Sąd nie podziela stanowiska skarżącego o potrzebie aktualizacji wpisu spółki cywilnej PPHU "J." jako warunku przejęcia przez A. D. majątku po zmarłej T. T. Przede wszystkim należy zauważyć, że aktualizacja ta nie jest możliwa, ponieważ decyzją Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] 2003 r. spółka ta została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]2003 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 17 marca 2003 r., SA/Bd 2349/03 oddalił skargę J. D. na powyższą decyzję SKO. Orzeczenie Sądu stało się prawomocne z dniem 6 września 2004 r.

Ponadto decyzją z dnia [...]2003 r. Burmistrz S. umorzył postępowanie w sprawie wniosku J. D. o dokonanie zmian wpisu w ewidencji działalności gospodarczej, z uwagi na wykreślenie spółki cywilnej z ewidencji działalności gospodarczej. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w B. decyzją z dnia [...] 2003 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wyrokiem z dnia 17 marca 2004 r., SA/Bd 2939/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę J. D. na decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania. Orzeczenie Sądu stało się prawomocne z dniem 6 września 2004 r.

Wbrew twierdzeniom skarżącego brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do orzekania przez organ podatkowy w formie odrębnej decyzji w przedmiocie prawa własności środków transportowych. Dla potrzeb prowadzonego postępowania podatkowego organ nie rozstrzyga w kwestii własności, lecz ustala stan faktyczny niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przepisów o właściwości rzeczowej, z uwagi na to, że – jak twierdzi skarżący - w sprawie jest właściwe Starostwo Powiatowe w B. W myśl art.13 §1 pkt 1 Ordynacji podatkowej organem podatkowym jest burmistrz jako organ pierwszej instancji. Zgodnie natomiast z art. 9 ust.7 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych organem właściwym w sprawach podatku od środków transportowych jest organ podatkowy, na którego terenie znajduje się miejsce zamieszkania lub siedziba podatnika. Skarżący zamieszkuje w S.

Zarzut skarżącego, że strona – A. D. bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu jest nieuzasadniony. Jest ona osobą małoletnią. W myśl art.98 §1 k.r.o. rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. W sprawie nie zachodzi konflikt interesów między małoletnią a jej przedstawicielem ustawowym. W postępowaniu podatkowym J. D. działał zarówno w imieniu własnym, jak i córki.

Chybiony jest też zarzut naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze art.200 §1 Ordynacji podatkowej, bowiem pismem z dnia 24 listopada 2006 r. organ odwoławczy wyznaczył skarżącemu 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego (k.52 akt sądowych).

Mając powyższe uwadze na podstawie art. 135 i art.145§1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

O kosztach sądowych rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasądzając jednocześnie wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.