Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 762/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 110z § 1 w zw. z art. 110w § 3-9
journal: Dz.U. 2019 poz 1170
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Rz 615/22 w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 13 lipca 2022 r. nr 1801-IEE.711.50.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

|III FSK 762/23 | |

| | |

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 615/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie ze skargi K. K. (dalej jako: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 13 lipca 2022 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności organu egzekucyjnego uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia Il marca 2022 r., nr [...] oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że skargę uznał za uzasadnioną, gdyż organy naruszyły przepisy procesowe regulujące tok prowadzenia egzekucji administracyjnej z nieruchomości w zakresie ogłoszenia o licytacji nieruchomości, a naruszenie to mogło mieć wpływ na treść postanowienia. WSA w Rzeszowie wskazał, że organ w chwili podejmowania czynności obwieszczenia o licytacji powinien dysponować operatem szacunkowym spełniającym wymagania przewidziane przez ustawę o gospodarowaniu nieruchomościami w zakresie czasu jego sporządzenia. Brak takiego aktualnego operatu stanowi o naruszeniu prawa procesowego w zakresie sporządzenia ogłoszenia o licytacji, bowiem jego istotne elementy zostały określone na podstawie dokumentu, którego moc prawna już wygasła. Takie zaś procedowanie narusza prawo procesowe, naruszając zasadę działania zgodnie z prawem. Tylko dysponując aktualnym operatem organ może skutecznie ogłosić licytację nieruchomości, a w przedmiotowej sprawie operat szacunkowy został sporządzony w roku 2017, zaś zaskarżona czynność miała miejsce w roku 2021. Operat został wykorzystany zatem po upływie 4 lat. Sąd w takim układzie procesowym uznał, że brak aktualnego operatu, niespełniającego wymogów z art. 156 ust. 3 lub 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami może stanowić podstawę skargi na obwieszczenie o licytacji. Chroni to bowiem interesy dłużnika, przez zapobieganie sytuacjom, gdy na skutek przedłużających się czynności egzekucyjnych nieruchomość będzie wystawiona na licytację za zaniżoną cenę. Jest to przy tym szczególnie istotne w warunkach, gdy występują czynniki inflacyjne, zaś wartości nieruchomości nawet w krótkim czasie ulegają dużym wzrostom. Sąd pierwszej instancji wskazał, że prowadząc dalej postępowanie egzekucyjne organ winien zadbać o wejście w posiadanie operatu aktualnego i dysponując takim dokumentem podejmie czynności w zakresie egzekucji z nieruchomości. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).

Skargę kasacyjną na podstawie art. 173 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., złożył pełnomocnik organu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

1) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), w związku z przepisami art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 110z § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) przez dokonanie błędnej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i niezasadne uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego I i II instancji, skutkiem błędnego uznania, że organy egzekucyjne rozpoznając skargę wniesioną na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji były zobowiązane ocenić spełnienie przez operat szacunkowy sporządzony na podstawie art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344, dalej: u.g.n.) wymogu wynikającego z art. 156 ust. 3 u.g.n., podczas gdy przedmiot rozpoznania ograniczony był do zbadania tylko czynności w postaci obwieszczenia o licytacji,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. w zw. z. z art. 110z § 1 w zw. z art. 110w § 3-9 u.p.e.a. przez uchylenie postanowień organów egzekucyjnych I i II instancji w sprawie skargi na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji, pomimo, że czynność organu egzekucyjnego została dokonana zgodnie z art. 110w u.p.e.a. i prawidłowo oceniona przez rozpoznające skargę organy,

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy p.p.s.a. w zw. z. z art. 110z § 1 w zw. z art. 110w § 3-9 u.p.e.a. przez uchylenie postanowienia organów egzekucyjnych I i II instancji w sprawie skargi na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji, wskutek błędnego przyjęcia, że badaniu w trybie skargi podlega aktualność sporządzanego przez rzeczoznawcę majątkowego w trybie art. 156 ust. 1 u.g.n. operatu szacunkowego.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 188 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik organu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o rozpoznanie sprawy i oddalenie skargi, ewentualnie na postawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego jej rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Ponadto na podstawie art. 203 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że zrzeka się rozprawy w przedmiotowej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. W myśl art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w związku z przepisami art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 110z § 1 u.p.e.a., które to naruszenie miało nastąpić przez dokonanie błędnej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i niezasadne uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego I i II instancji, skutkiem błędnego uznania, że organy egzekucyjne rozpoznając skargę wniesioną na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji były zobowiązane ocenić spełnienie przez operat szacunkowy sporządzony na podstawie art. 156 ust. 1 u.g.n. wymogu wynikającego z art. 156 ust. 3 u.g.n., podczas gdy zdaniem autora skargi kasacyjnej przedmiot rozpoznania ograniczony był do zbadania tylko czynności w postaci obwieszczenia o licytacji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego znaczenie operatu szacunkowego sporządzonego 20 marca 2017 r. nie ograniczało się tylko do momentu dokonania opisu i oszacowania nieruchomości (art. 110s § 1 i 2 u.p.e.a.). Organ podnosząc, że opis i oszacowanie zostały dokonane w terminie 12 miesięcy od sporządzenia operatu szacunkowego nie dostrzega, że znaczenie tego operatu nie ustało z chwilą dokonania opisu i oszacowania, lecz rozciąga się na dalej prowadzone czynności.

Organ powołuje się na to, że zgodnie z art. 110u § 2 u.p.e.a., jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Przepis ten nie nakłada na organ egzekucyjny obowiązku przeprowadzania dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości, stwarzając jedynie taką możliwość, wskazując, że organ egzekucyjny "może" przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jednak to nie ten przepis ma kluczowe znaczenie dla sprawy. Przepis art. 110u § 2 u.p.e.a. stanowi, że jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Odnosi się on więc jedynie do sytuacji, gdy w stanie faktycznym nieruchomości zajdą zmiany. Chodzi więc tutaj o zmiany fizyczne nieruchomości mogące polegać na pogorszeniu lub polepszeniu jej stanu. Przepis ten istotnie pozostawia tutaj pewną swobodę decydowania organowi egzekucyjnemu, co do podjęcia czynności ponownego opisu i oszacowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednak należy przyznać rację sądowi pierwszej instancji, który zwrócił uwagę na to, że pomiędzy sporządzeniem operatu szacunkowego (20 marca 2017 r.) a obwieszczeniem o licytacji (30 listopada 2021 r.) upłynęły ponad 4 lata. Mimo zatem, że pomiędzy doręczeniem zobowiązanemu opisu i oszacowania nieruchomości a wyznaczonym terminem licytacji upłynęło – tak jak tego wymaga przepis – co najmniej 30 dni (art. 110w § 2 u.p.e.a.), to jednak należy przyznać rację sądowi pierwszej instancji, że obwieszczenie to dotknięte było wadliwością. Wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze kasacyjnej, badanie zasadności skargi nie powinno bowiem odbywać się tylko przez pryzmat art. 110w u.p.e.a.

Sąd jest uprawniony do badania, czy organ postępował zgodnie z przepisami proceduralnymi regulującymi dokonanie ogłoszenia o licytacji. Przepisy te zostały zawarte w art. 110w i 110y u.p.e.a. Oszacowanie nieruchomości musi być natomiast wykonane zgodnie z przepisem 110s § 1 u.p.e.a. przez rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami. Przystępując do ogłoszenia o licytacji organ musi być więc w posiadaniu prawidłowo sporządzonego i zgodnego z przepisami opisu i oszacowania nieruchomości. Sąd pierwszej instancji trafnie przypomniał, że w art. 174 ust. 1 u.g.n. wskazano, że rzeczoznawstwo majątkowe jest działalnością zawodową wykonywaną przez rzeczoznawców na zasadach określonych w niniejszej ustawie. Oznacza to, że rzeczoznawca majątkowy dokonujący opisu i oszacowania nieruchomości będącej przedmiotem egzekucji przy dokonywaniu tych czynności musi stosować formy oszacowania nieruchomości przewidziane w tej ustawie, jak także metody wyceny nieruchomości przez nią przewidziane, zaś skutki sporządzenia owych dokumentów również muszą być oceniane z uwzględnieniem tej ustawy. Powołując się na to stwierdzenie sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że rzeczoznawca majątkowy musi dokonać wyceny w formie operatu szacunkowego, jedną z metod przewidzianych w przepisach ustawy i gospodarowaniu nieruchomościami zawartych w art. 149 i następne tej ustawy, zaś operat taki wywołuje skutki przewidziane tej ustawie. Trafny jest pogląd sądu pierwszej instancji, że do operatów sporządzonych przez rzeczoznawcę majątkowego będzie ma zastosowanie reżim prawny przewidziany w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami. Art. 156 ust. 1 u.g.n. stanowi, że rzeczoznawca majątkowy sporządza na piśmie opinię o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego, zaś z art. 156 ust. 3 u.g.n. wynika, że operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Operat nie może więc być wykorzystywany jako źródło wiadomości o wartości nieruchomości najpóźniej po 12 miesiącach od chwili jego sporządzenia. Przepis art. 156 § 4 u.g.n. przewiduje instytucję potwierdzenia operatu przez rzeczoznawcę po upływie tego terminu. Po jego potwierdzeniu operat zachowuje swoją ważność przez następne 12 miesięcy. Jeżeli jednak nie dojdzie do potwierdzenia tego operatu, to po upływie 12 miesięcy nie może on być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony.

Autor skargi kasacyjnej wydaje się stać na stanowisku, że wykorzystanie operatu "do celu, dla którego został sporządzony" zamknęło się w opisie i oszacowaniu nieruchomości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jednak "cel" sporządzenia operatu należy rozumieć szerzej. Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że posiadanie przez organ egzekucyjny operatu, z którego będzie wynikała oszacowana wartość nieruchomości i cena wywoławczą (art. 110w § 3 pkt 3 u.p.e.a.) jest podstawą do dokonania tej czynności. Aby określić te wartości, w obwieszczeniu o licytacji organ musi oprzeć się na danych wynikających z operatu rzeczoznawcy majątkowego. Konieczne jest więc to, aby w tym momencie operat ten mógł być jeszcze wykorzystany do celów, dla których został sporządzony, a to z kolei jest możliwe tylko w ciągu 12 miesięcy od jego sporządzenia z możliwością przedłużenia przez potwierdzenie przez rzeczoznawcę (a nie jest przedmiotem sporu to, że w niniejszej sprawie operat nie był potwierdzony w taki sposób). W konkluzji trzeba stwierdzić, że jeżeli w obwieszczeniu o licytacji organ podał cenę oszacowania i co zatem idzie cenę wywoławczą na podstawie operatu, który nie może być już wykorzystany z uwagi na upływ terminu, o którym mowa w art. 156 ust. 3 u.g.n., to poczynienie takich ustaleń w obwieszczeniu jest niewątpliwie naruszeniem prawa procesowego. Dane te powinny być bowiem ustalone na podstawie aktualnego operatu, zgodnie z przepisami art. 156 ust. 3 lub 4 u.g.n.

Prawidłowe jest zatem stanowisko sądu pierwszej instancji, że zarówno z przepisu art. 110w § 2 u.p.e.a., jak i z art. 110w § 3 pkt 3 u.p.e.a. wynika, że organ w chwili podejmowania czynności obwieszczenia o licytacji powinien dysponować operatem szacunkowym spełniającym wymagania przewidziane przez ustawę o gospodarowaniu nieruchomościami w zakresie czasu jego sporządzenia. Brak takiego operatu stanowi o naruszeniu prawa procesowego w zakresie sporządzenia ogłoszenia, bowiem jego istotne elementy zostały określone na podstawie dokumentu, którego moc prawna już wygasła. Takie zaś procedowanie narusza prawo procesowe, naruszając zasadę działania zgodnie z prawem. W przedmiotowej sprawie operat szacunkowy został sporządzony w roku 2017 zaś zaskarżona czynność (ogłoszenie o licytacji) miała miejsce w roku 2021. Operat został zatem wykorzystany po upływie 4 lat.

Nie ma racji autor skargi kasacyjnej, że sąd wyszedł poza granice sprawy. Autor skargi kasacyjnej zbyt wąsko rozumie przedmiot rozpoznania, który jego zdaniem ograniczony był do zbadania tylko "czynności w postaci obwieszczenia o licytacji". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego badaniu polegała nie tylko formalna poprawność dokonania obwieszczenia, ale także jego treść. Brak aktualnego operatu, nie spełniającego wymogów z art. 156 ust. 3 lub 4 u.g.n. może stanowić podstawę skargi na obwieszczenie o licytacji. Niezasadnie więc zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z. z art. 110z § 1 w zw. z art. 110w § 3-9 u.p.e.a. przez uchylenie postanowienia organów egzekucyjnych I i II instancji w sprawie skargi na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji, wskutek błędnego przyjęcia, że badaniu w trybie skargi podlega aktualność operatu szacunkowego sporządzanego przez rzeczoznawcę majątkowego w trybie art. 156 ust. 1 u.g.n. To, czy organ posługiwał się operatem spełniającym wymóg aktualności, mieści się w granicach sprawy. Uznanie, że badanie zasadności skargi na obwieszczenie o licytacji może obejmować także ten element, chroni interesy dłużnika, poprzez zapobieganie sytuacjom, gdy na skutek przedłużających się czynności egzekucyjnych nieruchomość będzie wystawiona na licytację za zaniżoną cenę.

W konsekwencji niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z. z art. 110z § 1 w zw. z art. 110w § 3-9 u.p.e.a. przez uchylenie postanowień organów egzekucyjnych I i II instancji w sprawie skargi na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji.

Z omówionych wyżej powodów wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się bezzasadne, dlatego też skarga ta została oddalona na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Agnieszka Olesińska Anna Dalkowska Bogusław Dauter