Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 318/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1 i art. 28
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 903/16 w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 903/16 oddalił skargę po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2015 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Wojewoda [...] – po rozpoznaniu wniosku J. K., syna byłego właściciela – odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z [...] marca 1979 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 59,58 ha, położonego we wsi W., gmina G., zapisanego w ewidencji gruntów pod numerem jedn. rejestr. [...], KW [...], w skład którego wchodziły działki gruntu oznaczone nr: [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...].

Następnie A. K. (drugi z synów byłego właściciela – J. K.), reprezentowany przez adwokata, wystąpił po raz kolejny o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z [...] marca 1979 r.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania z wniosku A. K. wskazując, że w sprawie zapadło już rozstrzygnięcie z dnia [...] maja 2012 r. utrzymane w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r.

Rozpoznając zażalenie A. K. na powyższe postanowienie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ II instancji wskazał, że Wojewoda nie potwierdził tożsamości podmiotowej w sprawie, tzn. nie ustalił kręgu następców prawnych J. K. – właściciela przedmiotowego gospodarstwa. Ponadto brak jest orzeczenia właściwego sądu spadkowego o stwierdzeniu nabycia spadku po uprzednio wskazanej osobie.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 61a § 1 K.p.a.

Organ stwierdził, że istnieją dwie przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza ma miejsce w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną w sprawie. Natomiast druga – gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Przy czym za "inne uzasadnione przyczyny" odmowy wszczęcia postępowania piśmiennictwo uznaje tzw. res iudicatę i przedawnienie (zob. E. Szewczyk, N. Szewczyk, Odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w kontekście art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, RPEiS 2012, z. 1, s. 44-47). Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 13 grudnia 2011 r., II SA/Ol 893/11 (LEX nr 1094438) stwierdził, że przez "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 K.p.a., należy rozumieć sytuacje w sposób oczywisty stanowiące przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Organ dodał, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 maja 2014 r., II SA/Kr 208/14, okoliczność występowania w obrocie prawnym decyzji ostatecznej, rozstrzygającej sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji, zamyka drogę do prowadzenia kolejnego postępowania w przedmiocie nieważności, mającego za przedmiot tę samą decyzję administracyjną.

Z uwagi na to, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2012 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]marca 1979 r., a Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie, brak jest podstaw do wszczynania kolejnego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] marca 1979 r., bowiem rozstrzygnięcie w tej sprawie już zapadło.

Zażalenie na powyższe orzeczenie złożył A. K., reprezentowany przez adwokata. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 61a § 1 K.p.a., poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie zaistniały przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania z uwagi na zapadłe w tej sprawie rozstrzygnięcie, podczas gdy w rzeczywistości nie odnosiło się ono do praw i obowiązków A. K.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] lipca 2015 r.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Minister stwierdził, że wydanie decyzji w sprawie załatwionej wcześniej decyzją ostateczną w administracyjnym toku instancji powoduje, iż późniejsza decyzja obarczona będzie wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.). Okoliczność, czy w danym przypadku występuje powaga rzeczy osądzonej wymaga ustalenia tożsamości podmiotowej i przedmiotowej ocenianych spraw. Tożsamość podmiotowa będzie miała miejsce wtedy, gdy w sprawie występują te same strony. Tożsamość w zakresie przedmiotu sprawy, wyznacza tożsamość podstawy prawnej, faktycznej i treści żądania strony (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 maja 2014 r., II SA/Kr 208/14).

W sprawie niniejszej toczyło się z wniosku J. K. postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z [...] marca 1979 r., które zakończone zostało decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2012 r. Tożsamość przedmiotowa sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2012 r. i sprawy, której wszczęcia obecnie domaga się A. K., nie budzi wątpliwości. Dotyczą one bowiem tej samej podstawy prawnej, faktycznej i treści żądania, tj. stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] marca 1979 r.

Rozpatrując zaś kwestię tożsamości podmiotowej organ wskazał, że jak wynika z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, spadek po J. K. nabyli – J. K. oraz A. K. Bez wątpienia zatem A. K. przysługiwał przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z[...] sierpnia 2012 r. Zachodzi więc tożsamość podmiotowa obydwu spraw o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z [...] marca 1979 r. Przy czym podnoszona przez A. K. okoliczność, iż nie brał udziału w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]sierpnia 2012 r. może być rozpatrywana na gruncie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył A. K., reprezentowany przez adwokata. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 61a § 1 K.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie zaistniały "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] marca 1979 r. o przejęciu na własność Państwa, jako mienia opuszczonego, gospodarstwa rolnego położonego we wsi W., gm. G., w postaci wydanej uprzednio decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2012 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji z 1979 r. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w niniejszej sprawie należało ocenić, czy w sytuacji, gdy z wniosku jednego ze spadkobierców byłego właściciela gospodarstwa rolnego – J. (w brzmieniu niemieckojęzycznym J.) K. – została wydana ostateczna decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z [...] marca 1979 r., to czy następnie drugi ze spadkobierców byłego właściciela gospodarstwa rolnego – A. K. – może żądać wszczęcia postępowania nieważnościowego w tej samej przedmiotowo sprawie, w oparciu o tę samą podstawę prawną, wskazując jedynie, że nie brał udziału w postępowaniu zakończonym decyzją odmawiającą stwierdzenia nieważności.

Sąd pierwszej instancji uznał, że na tak na tak postawione pytanie odpowiedź musi być negatywna. Zdaniem Sądu należy bowiem odróżnić fakt bycia stroną określonego postępowania administracyjnego od brania (lub nie) w nim udziału. Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 k.p.a.). Przepis ten był i nadal jest źródłem sporów w doktrynie prawa i postępowania administracyjnego, która podzieliła się na przedstawicieli tzw. subiektywnej i obiektywnej wersji pojęcia strony. Jest to jednak zagadnienie bardzo obszerne, wykraczające w znacznej mierze poza potrzeby niniejszego postępowania (szerzej zob. np. A. Wróbel, Komentarz do art. 28 k.p.a., LEX/el 2016). W orzecznictwie sądowym przeważa stanowisko odzwierciedlające poglądy zwolenników obiektywnej teorii strony. Zostało ono przedstawione np. w wyroku NSA z 19 stycznia 1995 r., I SA 1326/93 (Glosa 1996, nr 1, z glosą I. Lipowicz i A. Agopszowicza), w którym przyjęto, że "Pojęcie strony, jakim posługuje się art. 28 k.p.a., może być wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli z normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku". Na podkreślenie zasługuje pogląd – zwłaszcza na tle okoliczności tej sprawy – że "stroną jest < podmiot, którego prawa i obowiązki mogą być wiążąco określone w postępowaniu > [J. Filipek, Strona... s. 47]. Stroną postępowania administracyjnego – elementem podmiotowym określonej sprawy administracyjnej – może być zatem każdy podmiot, który mieści się w kręgu jednostek, wobec których konkretny organ administracji publicznej posiada upoważnienie do wydania decyzji określającej prawa i obowiązki tych jednostek. Należy jednak podkreślić fakt, że zarówno kompetencje organu administracji publicznej do wydania takiej decyzji, jak i zakres praw i obowiązków jednostki muszą mieć swoje źródło w obowiązujących przepisach prawa materialnego (por. R. A. Rychter, Tożsamość podmiotowa w zakresie stron postępowania, [w:] Res iudicata w postępowaniu administracyjnym, LEX 2014.).

Zdaniem Sądu przy obiektywnej wersji pojęcia strony z założenia, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy podmiot mający interes prawny na gruncie art. 28 K.p.a., który mieści się w kręgu jednostek, wobec których organ administracji publicznej posiada upoważnienie do wydania decyzji określającej jego prawa i obowiązki – wynikają tego rodzaju konsekwencje procesowe, że nie tylko osoby (podmioty) uczestniczące czynnie w postępowaniu wyznaczają jego stronę podmiotową, ale również te podmioty mające interes prawny, których prawa i obowiązki mogą być wiążąco określone we wszczętym postępowaniu, mimo że nie uczestniczyły w nim czynnie.

W konsekwencji tego stanu rzeczy, osobie, której z tej racji, że mając interes prawny na gruncie art. 28 K.p.a., organ mógł wiążąco określić prawa i obowiązki w postępowaniu wszczętym na wniosek innej strony, służy tylko ewentualne żądanie wznowienia postępowania, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., a nie ponowny wniosek o wszczęcie tej samej sprawy administracyjnej.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że A. K. jako spadkobierca byłego właściciela przejętego gospodarstwa rolnego niewątpliwie miał interes prawny w tym, aby uczestniczyć w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu tegoż gospodarstwa rolnego, wszczętym na wniosek jego brata J. (mógł być stroną tego postępowania). Tym niemniej wszczęcie i zakończenie postępowania nieważnościowego orzeczeniem orzekającym o istocie sprawy administracyjnej na wniosek jednego ze spadkobierców, przy braku czynnego udziału w sprawie drugiego z nich (nawet z wyłącznej winy organu), nie uzasadnia wszczęcia kolejnego postępowania w tym samym przedmiocie (z uwagi na tożsamość podmiotową i przedmiotową sprawy), ale co najwyżej stanowi podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r., na co słusznie wskazał organ nadzoru.

Zdaniem Sądu z uwagi na powagę rzeczy osądzonej (res iudicata) odmowa wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] marca 1979 r. z wniosku A. K. była jak najbardziej uzasadniona, na gruncie art. 61a § 1 K.p.a.

A. K. reprezentowany przez adwokata W. W. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a. art. 28 K.p.a. poprzez uznanie, iż A. K. posiadał status strony w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012r., w związku z czym uzasadniona była odmowa wszczęcia przedmiotowego postępowania,

b. art. 145 § 1 pkt. lit. c P.p.s.a. poprzez nieuchylenie postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2016r. utrzymującego w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...]lipca 2015r. (znak [...]), podczas gdy zaistniałe w niniejszej sprawie naruszenie przepisów postępowania, art. 61a § 1 k.p.a. dokonane przez organy obu instancji, obligowało w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny do uchylenia tego postanowienia,

Wskazując na powyższe zarzuty, na podstawie art. 185 § 1 pkt. 1 i art. 203 P.p.s.a. wniósł o:

1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt I SA/Wa 903/16 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

2. zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie wskazał m.in., że nie sposób uznać, jakoby w przedmiotowym przypadku wystąpiła jedna z przytoczonych przez Sąd pierwszej instancji przesłanek, tj. tożsamość podmiotowa - ze sprawą wszczętą przez drugiego ze spadkobierców – J. K., która zakończyła się decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012r. utrzymaną w mocy przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012r., uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, w niniejszej sprawie akceptację zyskać powinna subiektywna wersja pojęcia strony. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012r. A. K. nie brał w ogóle udziału, zresztą nie została mu nawet doręczona decyzja rozstrzygająca tę sprawę, a zatem nie posiadał on w tym postępowaniu przymiotu strony. Niewątpliwym jest jednak, iż A. K. powinien posiadać taki przymiot w obecnie toczącym się postępowaniu, gdyż (zgodnie z subiektywną teorią strony) żąda on aktualnie czynności organu, powołując się na swój interes prawny. A. K. powinien mieć możliwość czynnego wzięcia udziału w sprawie, która dotyczy sfery jego praw i dążenia do jej załatwienia, a także ewentualnego zaskarżenia zapadłego rozstrzygnięcia, a której to możliwości został dotychczas pozbawiony. W okolicznościach niniejszym sprawy zatem nie może być mowy o zgłoszeniu żądania przez podmiot oczywiście nieuprawniony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej jako "P.p.s.a".), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Na wstępie należy wskazać, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została sporządzona co najmniej nieprecyzyjnie albowiem wskazując na naruszenie przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej jako przepis procesowy wskazał art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej jako "K.p.a."). Tymczasem jest to przepis prawa materialnego. Biorąc jednak pod uwagę pogląd wyrażony w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010, z. 1 poz. 1) uznać trzeba, że powyższe uchybienie nie może bezwarunkowo dyskwalifikować tej skargi.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania jest aktem formalnym (nie merytorycznym), co oznacza, że organ administracji publicznej nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, dlatego w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1K.p.a. nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1053/17 i z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1987/12, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem cbois.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a., organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a. (żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Powołany przepis przewiduje dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania. Druga natomiast występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło rozstrzygnięcie.

Wskazać także należy, że decyzja organu administracji państwowej, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tego organu, a nie stanowiąca o uchyleniu tej pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów K.p.a., jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną, możliwe jest tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie (por. M. Jaśkowska (w:), M. Jaśkowska, B. Wróbel, Kodeks Postępowania Administracyjnego - Komentarz; Kraków 2005, s. 968).

Przyjąć zatem należy, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji.

Sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest sprawą administracyjną, w której organ właściwy powinien każdorazowo ustalić krąg stron. Zgodnie z definicją zawartą w art. 28 K.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny to interes indywidualny, konkretny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. W orzecznictwie wskazuje się, że stroną postępowania nieważnościowego jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego kwestionowaną decyzją, lecz również każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności (por. wyrok NSA z 12 stycznia 1994 r., II SA 2164/92, ONSA 1995, Nr 1, poz. 32).

Z niekwestionowanego przez skarżącego kasacyjnie stanu faktycznego wynika, że A. K. i J. K. są spadkobiercami J. K. właściciela gospodarstwa rolnego o powierzchni 59,58 ha, położonego we wsi W., gmina G., zapisanego w ewidencji gruntów pod numerem jedn. rejestr. [...], w skład którego wchodziły działki gruntu oznaczone nr: [...]). Na skutek wniosku J. K. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] marca 1979 r., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2012 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 1979 r., a Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie.

Skarżący A. K. wystąpił także o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] marca 1979 r. Dlatego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie może budzić wątpliwości, że skarżący kasacyjnie występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] marca 1979 r. żądał wszczęcia sprawy tożsamej z już rozstrzygniętą decyzją z dnia [...] maja 2012 r.

W sprawach tych zachodzi tożsamość przedmiotowa (stwierdzenie nieważności tej samej decyzji), także (wbrew twierdzeniom skarżącego) tożsamość podmiotowa. Sprawy te dotyczą tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym, bowiem dotyczą tych samych interesów prawnych i obowiązków stron. Zatem nie ma żadnych wątpliwości, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności, wszczętego z wniosku J. K., powinien być również skarżący kasacyjnie – miał bowiem interes prawny do bycia stroną jako spadkobierca J. K.

Zasadnie Sąd pierwszej instancji podniósł, że należy odróżnić fakt bycia stroną określonego postępowania administracyjnego od brania (lub nie) w nim udziału. Prawidłowo też wskazał, że podmiot, którego przepisy prawa materialnego uprawniają go do tego, aby był traktowany jako strona postępowania zakończonego wydaniem decyzji, a pomimo to został w tym postępowaniu pominięty, ma prawo do domagania się wszczęcia postępowania wznowieniowego na zasadach określonych w Rozdziale 12 K.p.a. "Wznowienie postępowania".

Z uwagi na wskazane wyżej okoliczności niezasadne są zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a, art. 61a § 1 K.p.a. i art. 28 K.p.a.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.