Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 80/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 ,ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca) Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2023 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 28 listopada 2022 r., nr SKO/RŚ-423/414/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 28 listopada 2022 r., nr SKO/RŚ-423/414/2022 działając na podstawiena podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania W.M. (dalej: Strona, Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję z dnia 22 września 2022 r., nr 000510/SP/09/2022 wydaną przez Dyrektora Gminno-Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działającego z upoważnienia Burmistrza B. (dalej: organ I instancji) w przedmiocie odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 7 marca 2022 r. do organu I instancji wpłynął wniosek Strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. M.. Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Strona dołączyła m. in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 2 listopada 2010 r. nr ZON.82110/15217, zaliczające L. M. do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Z orzeczenia wynika, iż niepełnosprawność istnieje od 21 sierpnia 2010 r.

Decyzją z dnia 9 maja 2022 r., nr 00204/SP/05/2022 organ I instancji odmówił Stronie przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania Strony od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia 4 lipca 2022 r., nr SKO/RŚ-423/169/2022 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia 22 września 2002 r. odmówił przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że na Stronie ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do matki. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego GMOPS w B.wynika, iż Strona sprawuje opiekę nad matką. Organ I instancji wskazał, że nie kwestionuje niepełnosprawności matki Strony ani faktu, iż jest ona osobą wymagającą wsparcia innych osób do funkcjonowania. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 kwietnia 2022 r. z siostrą Strony, B. K., wynika, iż siostra wspiera Stronę okazjonalnie w opiece nad matką, odwiedzając ją co tydzień, a także w miarę możliwości finansowych zakupuje na potrzeby matki artykuły spożywcze oraz przedmioty codziennego użytku. Ponadto z uwagi na charakter zatrudnienia (przebywa poza domem ok. 13 godz. na dobę) nie może wspomóc Strony w bezpośredniej opiece nad matką. Dalej wskazano, że Strona dołączyła kserokopię wydanej 1 marca 2021 r. decyzji ZUS dotyczącej waloryzacji przysługującej jej renty z tytułu niezdolności do pracy, a ponadto orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 czerwca 2019 r., z którego wynika, iż Strona legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe. Organ stwierdził, że podczas wywiadu, przeprowadzonego ze Stroną przez pracownika socjalnego w dniu 21 marca 2022 r., jak również w deklaracji osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, którą odebrał od Strony pracownik socjalny w dniu sporządzania wywiadu, Strona wykazała, iż sprawuje opiekę nad matką polegającą na: zapewnieniu higieny, przygotowywaniu posiłków, czynnościach związanych z czuwaniem nad kontrolą parametrów życiowych, zakupach, wizytach lekarskich. Strona podała, iż matka samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania, jak również samodzielnie przyjmuje posiłki, korzysta również samodzielnie z przenośnego WC. Strona dostarczyła dokumentację z przebiegu leczenia matki (wypisy ze szpitali, zlecenie badań, karty chorób). Organ I instancji ocenił, że opieka sprawowana przez Stronę nad matką nie jest na tyle absorbująca, że Strona nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. W ocenie organu I instancji, pomoc jakiej Strona udziela matce, nie wykracza znacząco poza ramy pomocy określonej w Kodeksie opiekuńczym i rodzinnym. Z samej treści wywiadu sporządzonego ze Stroną wprost wynika, iż matka Strony w pewnym zakresie może funkcjonować samodzielnie, natomiast bezpośredniej pomocy wymaga w tych czynnościach, które mogą nastręczać niepełnosprawnej pewne trudności, tj. pomoc w czynnościach higienicznych, kontrola wizyt lekarskich, zakupy i czynności związane z prowadzeniem domu, natomiast pomoc ta nie wykracza poza ogólnie przyjęte ramy pomocy w rodzinie.

Ponadto organ I instancji stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.), bowiem niepełnosprawność matki Strony powstała po ukończeniu przez nią 25-go roku życia, co wynika z przedłożonych przez Stronę dokumentów, oraz Strona nie posiada innych orzeczeń wskazujących, iż matka Strony była zaliczona do osób niepełnosprawnych przed datą wydania pierwszego orzeczenia o niepełnosprawności, tj. przed 2 listopada 2010 r., co Strona potwierdziła oświadczeniem do wywiadu w dniu 21 marca 2022 r. - Strona podała, iż matka posiadała wcześniejsze orzeczenie o niepełnosprawności, ale Strona nie posiada tego dokumentu. Ponadto z przedłożonych przez Stronę dokumentów wynika również, że nie można jednoznacznie stwierdzić związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Stronę z pracy a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką gdyż Strona sama korzysta z renty. Strona nie przedłożyła żadnej dokumentacji, która mogłaby wskazywać, iż zaprzestanie przez stronę aktywności zawodowej, w jakiś sposób wiązałoby się z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Ponadto, jako osoba częściowo niezdolna do pracy strona korzysta z renty. Fakt ten stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Następnie organ I instancji wskazał na podjęte czynności w postępowaniu prowadzonym w związku z przekazaniem przez organ odwoławczy sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia i powołał ustalenia dokonane w toku postępowania wyjaśniającego. W szczególności stwierdzono, że w piśmie z dnia 1 sierpnia 2022 r. Powiatowy Zespól ds. Orzekania o Niepełnosprawności wskazał, iż matka Strony legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności od dnia 15 października 2008 r. Ponadto z pisma ZUS z dnia 25 sierpnia 2022 r. wynika, iż w aktach spraw ZUS dot. matki Strony jest tylko orzeczenie z dnia 13 maja 2004 r. dot. rozstrzygnięcia sprawy w związku z pobytem L.M. w obozie hitlerowskim. Ponadto w dniu 18 sierpnia 2022 r. wpłynęła do Ośrodka informacja z ZUS, z której wynika, iż Strona korzysta z renty od dnia 20 stycznia 2017 r. i świadczenie to zostało Stronie przyznane do 31 maja 2024 r. W dniu 14 sierpnia 2022r. Strona przekazała dokumenty obrazujące przebieg jej sytuacji zawodowej. Dokumenty te obejmują z przerwami lata 1994 - 2001. Dodatkowo w dniu 14 sierpnia 2022 r. wpłynęła informacja dotycząca oświadczenia siostry Strony A. C.. W dokumencie tym podano, iż A. C. nie ma możliwości wsparcia Strony w opiece nad matką w żaden sposób z uwagi na fakt, iż mieszka w N., natomiast jej dochody stanowią najniższą krajową w N.. Wskazano, że dokument ten nie został podpisany żadnym podpisem stanowiącym miarodajne narzędzie stosowane w korespondencji elektronicznej. Został sporządzony w sposób lakoniczny, niepozwalający na kontakt z A. C..

Organ I instancji podkreślił, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż matka Strony należy do osób legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności od 15 października 2008 r. natomiast aktywność zawodowa Strony wygasła 2001 r. Oba wydarzenia dzieli ok. 7 lat, zatem nie można doszukiwać się tutaj związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia a powstaniem niepełnosprawności u matki Strony. Dodatkowo, w okresie od dnia 13 stycznia 2005 r. do 1 listopada 2010 r. oraz od dnia 9 lipca 2013 r. do 27 maja 2014 r. Strona pozostawała zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna. W okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 30 września 2009 r. i w okresie od 1 kwietnia 2010 r. do 30 września 2010r. Strona pracowała w ramach prac społecznie - użytecznych mimo, iż matka Strony legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji stwierdził, że w związku z powyższym, po ponownym przeanalizowaniu zgromadzonej w sprawie dokumentacji, nie znalazł przesłanek stanowiących o możliwości przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia, bowiem Strona nie udowodniła w sposób wyczerpujący, iż jej opieka nad matką absolutnie wyklucza podjęcie przez Stronę jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej, choćby w ograniczonym czasie. W czasie trwania orzeczenia o niepełnosprawności swojej matki Strona podejmowała zatrudnienie w postaci prac społecznie- użytecznych, co świadczy o tym, iż Strona może zarobkować w ograniczonym zakresie. Dodatkowo od 2017 r. Strona sama korzysta z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i w dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również była do tego świadczenia uprawniona.

W ocenie organu I instancji w przypadku Strony przesłanki określone w art. 17 u.ś.r. nie zostały spełnione łącznie, co wyklucza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019r., sygn. akt. SK 2/17 oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO przytoczyło treść art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 lit. b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. i nie podzieliło argumentacji organu I instancji wspartej na art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przywołało orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, orzekającego o niezgodności ww. zapisu z zasadą równości, co uchyla możliwość jego powołania jako podstawy wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie. Zatem, na rozpatrzenie przedmiotowej sprawy nie może mieć wpływu okoliczność, iż matka Strony została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności w wieku 68 lat i w tym czasie powstała niepełnosprawność.

W dalszej kolejności wskazało, że z oświadczeń Strony zawartych we wniosku, odnośnie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 i art. 17b u.ś.r. wynika, że Strona nie jest zatrudniona i nie wykonuje innej pracy zarobkowej, ponadto nie jest rolnikiem lub małżonkiem, albo domownikiem rolnika, nie prowadzi gospodarstwa rolnego i nie pracuje w gospodarstwie rolnym. Jednocześnie Strona posiada prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z treści odwołania wynika, iż Strona nie zrezygnuje z pobierania renty, bowiem uważa, że przysługuje jej prawo zarówno do pobierania renty, jak też wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. SKO nie podzieliło tego stanowiska Strony i stwierdziło, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przesłanka negatywna do przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Odnosząc się do argumentacji odwołania w zakresie uprawnienia do jednoczesnego pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenia pielęgnacyjnego SKO przytoczyło stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt: SK 2/17 i stwierdziło, że analiza treści powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego prowadzi do wniosku, iż z istnienia prawnych mechanizmów ograniczenia czy wyłączenia możliwości pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy Trybunał wywiódł ocenę, iż osoby posiadające prawo do tego rodzaju renty są w podobnej sytuacji do osób posiadających prawo do dochodu z pracy i rezygnujących z tego dochodu w tym celu, aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozważanie przez Trybunał Konstytucyjny kwestii braku przepisów prawa, które pozwalałyby na wyrównanie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje, że uzasadnione jest dążenie do równego traktowania wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na zapewnieniu tym osobom wsparcia w tej samej wysokości, odpowiadającej kwocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie SKO, biorąc pod uwagę treść rozważań Trybunału Konstytucyjnego, można dojść do wniosku, iż jednoczesne pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenia pielęgnacyjnego byłoby sprzeczne zarówno z wynikającymi z art. 17 ust. 1 u.ś.r zasadami ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z których wynika, że w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymagana jest rezygnacja przez opiekuna osoby niepełnosprawnej z dotychczasowego źródła dochodu jakim jest dochód z pracy i zastąpienia tego dochodu świadczeniem pielęgnacyjnym, jak również byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości, bowiem osoby nie rezygnujące z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i uzyskujące jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne byłyby uprzywilejowane w stosunku do osób pracujących, które aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnują z dochodu z pracy. Ponadto zasada równości wobec prawa byłaby również naruszona w stosunku do osób ubiegających się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i pobierających jednocześnie emeryturę, również wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. jako świadczenie wykluczające możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyło SKO, iż powołane w w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepisy art. 103 -106 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504 z późn. zm.), w tym powołany w odwołaniu art. 104 ust. 7 tej ustawy, dotyczące możliwości jednoczesnego pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i uzyskiwana dochodów z pracy mają zastosowanie również do emerytów i osób pobierających rentę rodzinną. Wobec tego nie ma podstaw do przyjęcia, iż Strona znajduje się w innej sytuacji niż emeryt ubiegający się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc również w stosunku do emerytów, tak jak w przypadku osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie jest wyłączona możliwość jednoczesnego pobierania emerytury i podjęcia zatrudnienia, a przy tym w orzecznictwie jest prezentowana jednolita linia orzecznicza, iż uzyskanie przez emeryta prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od zawieszenia prawa do emerytury. Podkreśliło, że kwestia ta była rozważana przez sądy administracyjne, których orzeczenia szeroko przytoczyło.

W ocenie SKO nie jest uzasadnione stanowisko Strony, iż posiadanie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem strona znajdowałaby się w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne i jednocześnie posiadających świadczenia emerytalne, którzy również mogą podejmować zatrudnienie, pomimo pobieranego świadczenia emerytalnego, ale w stosunku do nich - zgodnie z utrwalonym stanowiskiem sądów administracyjnych - prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od rezygnacji z pobierania emerytury, co jest realizowane poprzez złożenie wniosku o zawieszenie wypłaty tego świadczenia.

Następnie SKO rozważyło czy spełnione są określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną przez Stronę nad niepełnosprawną matką. Organ przywołał ustalenia faktyczne dokonane w toku postępowania, w tym dokumentację medyczną z której wynika, że u matki Strony zdiagnozowano ok. 2016 r. chorobę Alzheimera, a ponadto z kart informacyjnych z leczenia szpitalnego wynika, że wystąpiło omdlenie i zapaść (27 maja 2018 r.) oraz uraz śródczaszkowy nieokreślony (2 listopada 2019 r.), omdlenie i zapaść (14 grudnia 2019 r.). Matka strony nie potrafi się skoncentrować (całkowita dekoncentracja), z powodu zaburzeń pamięci nie potrafiła wrócić do domu (w aktach sprawy karta medycznych czynności ratunkowych z dnia 19 maja 2018 r., w której stwierdzono w wywiadzie występowanie konfliktu z wnuczką i stwierdzono, że matka Strony wyszła z domu nie informując nikogo). W ocenie SKO z powyższego wynika, że z uwagi na chorobę Alzheimera i występujące zasłabnięcia matka Strony może wymagać stałego nadzoru innej osoby. Jednakże dla ustalenia, czy spełnione są przesłanki do świadczenia pielęgnacyjnego należy także poddać ocenie podstawową przesłankę, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowane koniecznością sprawowania ciągłej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca przewidział zatem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w dwóch odmiennych stanach faktycznych. Pierwszy z nich ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy. Natomiast drugi występuje, gdy dana osoba w ogóle nie podejmuje zatrudnienia. Przy czym wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna w obydwóch tych przypadkach musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną, co oznacza, że pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. SKO wskazało na istotę świadczenia pielęgnacyjnego odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych i podkreśliło, że obowiązkiem organu w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie SKO w świetle dokumentacji zebranej w przedmiotowej sprawie nie zachodzi sytuacja, w której Strona zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z treści złożonych przez Stronę dwóch świadectw pracy wynika, że Strona pracowała w Przedsiębiorstwie "A" Sp. z o. o. w B. na podstawie umów o pracę, w okresach: od 2 stycznia 1996 r. do 30 czerwca 1996 r. (5 miesięcy) oraz od 15 maja 1997 r. do 30 listopada 2001 r. (4 lata i 6 miesięcy). Strona dołączyła pismo, którego treść jest w znacznej części nieczytelna, jednakże może świadczyć o podjęciu zatrudnienia przez stronę u w/w pracodawcy w okresie od 1 czerwca 1994 r. do 31 listopada 1994 r. (5 miesięcy). Zatem okres pozostawania przez Stronę w zatrudnieniu wynosił łącznie 5 lat i 4 miesiące. Strona urodziła się [...] lutego 1974 r., ostatnie zatrudnienie Strony ustało w roku 2001 r., a zatem gdy była w wieku 27 lat. Z kolei z danych ewidencji urzędu pracy wynika, że Strona od 13 stycznia 2005 r. do 1 listopada 2010 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Następnie wykonywała prace społecznie użyteczne w okresach: 9 października 2006 r. do 30 listopada 2006r. (czyli ok. 2 miesiące), od 13 czerwca 2007 r. do 30 września 2007 r. (ok. 3 miesiące), od 1 kwietnia 2009 r. do 30 września 2009 r. (5 miesięcy) i od 1 kwietnia 2010 r. do 30 września 2010 r. (5 miesięcy).

W dalszej kolejności SKO przypomniało, że świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy tym pojęcie "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Natomiast zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 23a) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r. ,poz. 690 z późn. zm.), pojęcie "prace społecznie użyteczne" - oznacza prace wykonywane przez bezrobotnych bez prawa do zasiłku na skutek skierowania przez starostę, organizowane przez gminę w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, w tym na rzecz opiekunów osób niepełnosprawnych, w organizacjach lub instytucjach statutowo zajmujących się pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej. Prace społecznie użyteczne są wykonywane na podstawie skierowania starosty przez osobę posiadającą status bezrobotnego. Prace społecznie użyteczne nie mieszczą się w ustawowym pojęciu "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

W ocenie SKO w przypadku Strony nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, bowiem matka Strony została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności od 15 października 2008 r. a zatrudnienie Strony zakończyło się w roku 2001 r., tj. siedem lat wcześniej. Z uwagi na znaczny odstęp czasowy między ustaniem zatrudnienia, a powstaniem okoliczności uzasadniających konieczność sprawowania opieki nad matką niewątpliwym jest, że faktu zakończenia przez Stronę zatrudnienia nie można wiązać z celem sprawowania przez nią opieki nad matką, a przy tym z treści świadectwa pracy z dnia 30 listopada 2001 r. wynika, że to nie Strona zrezygnowała z zatrudnienia, ale pracodawca wypowiedział umowę o pracę z powodu zmniejszenia zatrudnienia.

Rozważając okoliczność, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nie tylko w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia z powodu rozpoczęcia sprawowania opieki, lecz także w sytuacji niepodejmowania zatrudnienia z tego powodu, SKO wskazało, że w jego ocenie Strona nie wykazała w toku postępowania, że jest zdolna i podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie sprawowała opieki nad matką. W przedmiotowej sprawie nie można pominąć, iż aktywność zawodowa Strony wynosi łącznie 5 lat i 4

miesiące, a brak tej aktywności jest długotrwały, bowiem zatrudnienie zakończyło się w roku 2001 r., a zatem Strona nie pozostaje w zatrudnieniu od 21 lat. Okoliczność ta nie przemawia za przyjęciem, że obecnie Strona podjęłaby zatrudnienie, ale jedyną przeszkodą jest konieczność opieki nad matką. Co więcej, oceniając ustalony stan faktyczny w świetle zasad doświadczenia życiowego trudno jest zdaniem SKO przyjąć za wiarygodne, że Strona kończąc swoją aktywność zawodową w wieku 27 lat, gdy nie była osobą niepełnosprawną, a zatem nie występowały żadne przeszkody zdrowotne do podjęcia zatrudnienia, podjęłaby pracę zawodową aktualnie, gdy legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i ma 48 lat.

SKO podzieliło pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.

Końcowo SKO wskazało, że w przedmiotowej sprawie nie można pominąć, że Strona nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji względem swojej matki, która ma jeszcze dwie córki, tj. A. C. i B. K.. SKO wskazało, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń nie tylko osobistych, czyli faktycznego sprawowania opieki, lecz też może mieć wymiar finansowy - sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanego (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego. Osoba wnioskująca o przyznanie tego świadczenia, swoje roszczenia finansowe winna kierować przede wszystkim do osób zobowiązanych prawnie do opieki i do alimentacji. Stwierdziło SKO, iż nie ma podstaw, by pomoc w opiece była finansowana ze środków publicznych, skoro są ustalone osoby zobowiązane do stosownej pomocy i nie można dopuszczać do sytuacji, że dana osoba nie poczuwa się do swoich obowiązków, jako syn, bądź córka, a obowiązki te za nich przejmuje Państwo (w postaci przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby podejmującej się opieki). Jeżeli więc najbliżsi krewni powierzają opiekę nad swoim bliskim danej osobie, to oni, jako osoby zobowiązane do alimentacji, a nie Skarb Państwa, winni zrekompensować utratę zarobków opiekunowi. Sprawowanie opieki jest prawnym i moralnym obowiązkiem dzieci względem rodziców a tylko uzasadnione, obiektywnie występujące przeszkody, mogą spowodować zwolnienie z niego osób zobowiązanych. Z akt sprawy wynika, że siostry Strony nie legitymują się orzeczeniami o niepełnosprawności, nie sprawują opieki nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, są aktywne zawodowo. Wobec tego nie wystąpiły obiektywne okoliczności powodujące brak możliwości wywiązania się przez A. C. i B.K. z obowiązku alimentacyjnego wobec matki czy to poprzez faktyczne wspomożenie Strony w opiece nad matką, czy poprzez przeznaczenie środków pieniężnych na finansowanie tej opieki.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 1 u.ś.r poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunatu Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt. SK 2/17

Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz Strony zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno Strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Poza zakresem rozważań należy pozostawić wykładnię i stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Sąd podziela korzystne dla Skarżącej stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażonym w decyzji przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.

Nie ulega również wątpliwości, iż Skarżąca jako córka osoby niepełnosprawnej należy do grona osób zobowiązanych co do zasady do jej alimentacji stosownie do art. 128 k.r.o., który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca jest krewnym osoby niepełnosprawnej w linii prostej w stopniu pierwszym. Z akt wynika, że matka Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co datuje się od 15 października 2008 r.

Zebrany materiał aktowy dowodzi jednak, że nie została spełniona kolejna z pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia, tj. istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowy. Konieczne jest zatem ustalenie istnienia powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem jej) a opieką nad osobą niepełnosprawną. W badaniu tym na pierwszy plan wysuwają się okoliczności dotyczące daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, przebieg kariery zawodowej osoby uprawnionej do świadczenia oraz okoliczności w jakich zrezygnowała ona z pracy (m.in. podstawa prawna ustania zatrudnienia) oraz zdolność i możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez osobę uprawnioną.

Taki sposób spojrzenia na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z celu tego zapisu. Jak słusznie wywodzi organ administracji istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2022r., sygn. akt III SA/Gd 319/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób niepodejmujących/rezygnujących z pracy zawodowej, które przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów. Takie rozwiązanie nie budzi zastrzeżeń, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo wychodzącej z rynku pracy oraz ponoszącej zwiększone wydatki na opiekę nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2021r., sygn. akt II SA/Łd 884/20, dostępne w CBOSA).

Zasadniczo zatem uprawnienie to adresowane jest do osób aktywnych na rynku pracy, mogących podejmować zatrudnienie a zmuszonych do rezygnacji z pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy i ustalonych okoliczności faktycznych podzielić trzeba przedstawiony w zaskarżonej decyzji pogląd organu wywodzący brak opisanego powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy przez Skarżącą, jak też niepodejmowaniem przez nią pracy – w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z zebranej w sprawie dokumentacji obrazującej przebieg zatrudnienia Strony w latach 1994 – 2001 (szczegółowo przedstawionej w zaskarżonej decyzji) wynika, że okres pozostawania przez Stronę w zatrudnieniu wynosi łącznie 5 lat i 4 miesiące. Strona urodziła się [...]lutego 1974 r., a ostatnie zatrudnienie Strony ustało w roku 2001 r., gdy była w wieku 27 lat. Następnie Strona od 13 stycznia 2005 r. do 1 listopada 2010 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W okresach: 9 października 2006 r. do 30 listopada 2006 r., od 13 czerwca 2007 r. do 30 września 2007 r., od 1 kwietnia 2009 r. do 30 września 2009 r. i od 1 kwietnia 2010 r. do 30 września 2010 r. (5 miesięcy) wykonywała prace społeczno – użyteczne, które nie mieszczą się w ustawowym pojęciu "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

Wobec powyższego, w sytuacji Strony, jak słusznie uznał organ w zaskarżonej decyzji, nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Niepełnosprawność w stopniu znacznym u matki Skarżącej datuje się bowiem od dnia 15 października 2008 r a zatrudnienie Strony zakończyło się w 2001 r., tj. siedem lat wcześniej. Z zestawienia tych dat wynika, że ustanie aktywności zawodowej Skarżącej pozostaje bez związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Ponadto jak wynika z treści świadectwa pracy z dnia 30 listopada 2001 r. umowa o pracę została rozwiązana nie przez Stronę, a przez pracodawcę z powodu zmniejszenia zatrudnienia. Strona nie wykazała również, że jest zdolna i podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie sprawowała opieki nad matką. Słusznie podkreśliło SKO, że w przedmiotowej sprawie nie można pominąć, iż aktywność zawodowa Strony wynosi łącznie 5 lat i 4 miesiące, a brak tej aktywności jest długotrwały, bowiem zatrudnienie zakończyło się w roku 2001 r., a zatem Strona nie pozostaje w zatrudnieniu od 21 lat. Niewątpliwie, jak trafnie uznał organ w zaskarżonej decyzji, okoliczność ta nie przemawia za przyjęciem, że obecnie Strona podjęłaby zatrudnienie, ale jedyną przeszkodą jest konieczność opieki nad matką. Trudno uznać, aby Strona kończąc swoją aktywność zawodową w wieku 27 lat, gdy nie była osobą niepełnosprawną, a zatem nie występowały żadne przeszkody zdrowotne do podjęcia zatrudnienia, podjęłaby pracę zawodową aktualnie, gdy legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i ma 48 lat. Skarżąca w toku postępowania, nie przedstawiła żadnych okoliczności, czy dowodów negujących ustalenia i wnioski organu, które wywiedziono z przedłożonych przez stronę dokumentów w postaci świadectw pracy. Nie wskazała, że podejmowała próby (skuteczne lub nie) podjęcia pracy po dacie ustania ostatniego zatrudnienia. Przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga, aby niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej miały miejsce wyłącznie w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą, o której mowa w tym przepisie. Na potwierdzenie powyższych okoliczności strona powinna przedstawić odpowiednie dowody i wyjaśnienia, gdyż w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1131/10). Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Przedstawione w decyzji fakty przemawiają zaś za słusznością przyjętych przez organ wniosków. Mają one także uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w szczególności wskazać trzeba na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1332/21 (dostępne w CBOSA) stwierdzające, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga (...) wykazania, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź ich niepodejmowanie miało miejsce w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W tej sprawie takiego związku nie można ustalić, co słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji.

Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest również, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji Skarżąca pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (od 2017 r.).

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W świetle zarzutów skargi, spór sprowadza się również do oceny jakie konsekwencje wywołuje powyższy wyrok TK. Zdaniem Skarżącej skutkiem tego wyroku jest utrata mocy regulacji czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca odwołała się w tym zakresie do wyroku NSA z 11 sierpnia 2022 r., I OSK 2052/21 w którym m.in. stwierdzono, iż uprawniony do takiej renty ma prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wydaniu bowiem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie wprowadzono ustawowych rozwiązań regulujących specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że obecnie uprawnienia takich osób wynikają wprost z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z sentencją wyroku TK o sygn. akt SK 2/17.

Sąd nie podziela tego stanowiska, lecz wykładnię powyższego przepisu w powiązaniu z powołanym orzeczeniem TK, przedstawioną przez NSA w wyroku z dnia 22 listopada 2022 r., I OSK 247/22. Mianowicie wskazano w nim, że wyrok TK w sprawie o sygn. akt K 2/17 jest wyrokiem zakresowym. Tego rodzaju wyroki są charakteryzowane jako orzeczenia, w sentencji których TK stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, czasowym lub przedmiotowym) zakresie jego zastosowania. W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego (por. T. Woś, Wyroki interpretacyjne i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, "Studia Iuridica Lublinensia" 2016, nr 3, s. 990). Wyrok w sprawie o sygn. akt SK 2/17 dotyczy zakresu podmiotowego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. rozstrzygając o konstytucyjności przepisu w stosunku do określonej grupy podmiotów, której ten przepis dotyczy, a mianowicie osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoby te mieszczą się w szerszej kategorii osób, którym przysługuje prawo do renty. Skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie podmiotowym jest utrata mocy obowiązującej nie przez cały przepis, w pełnym zakresie jego obowiązywania, ale wyłącznie w zakresie, w jakim stwierdzona została jego niezgodność z Konstytucją, w odniesieniu do wskazanej grupy podmiotów. Wydanie wyroku zakresowego w sprawie o sygn. SK 2/17 nie było przy tym skutkiem uznania przez Trybunał, że w pozostałym zakresie podmiotowym przepis nie budzi wątpliwości pod względem konstytucyjności. Wyraźnie TK zaznaczył w uzasadnieniu wyroku, że ze względu na konkretny charakter inicjującej postępowanie skargi konstytucyjnej, ocena konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. odnosi się do zakresu, jaki dotyczy osoby wnoszącej skargę, czyli w jakim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W piśmiennictwie dostrzega się, że wyroki zakresowe pociągają za sobą pewne komplikacje w procesie stosowania prawa, rozszczepianie regulacji prawnej w drodze orzeczenia niekonstytucyjności na część zgodną i niezgodną z Konstytucją narusza jej konstrukcję całościową i może jej nadać taki kształt, który jest całkowicie nieadekwatny do intencji prawodawcy (tak T. Woś, op. cit., s. 992). Taka sytuacja ma także miejsce w analizowanym przypadku.

Wyrok TK w sprawie o sygn. SK 2/17 usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie.

Ponieważ prawodawca pierwotnie co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez TK w uzasadnieniu wyroku, stwierdzono w nim, że "Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.

W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia". Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem TK jest ingerencja ustawodawcy. Jej brak powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego, funkcjonalnego.

Jak wyżej wskazano, wyrok w sprawie o sygn. akt SK 2/17 nie oznacza, że w pozostałym zakresie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy uznawać za zgodny z Konstytucją. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono uwagę na potrzebę uwzględniania kontekstu konstytucyjnego przy wykładni tego przepisu, w szczególności w odniesieniu do osób uprawnionych do emerytury, co skutkowało przyjęciem, że osoby takie (prawnie nie ograniczone w możliwości podjęcia zatrudnienia), nie są pozbawione możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Jest to stanowisko zbieżne ze stanowiskiem przedstawionym w wyroku SK 2/17, w którym wskazano, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc – a zatem jest w stanie – faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 u.e.r.f.u.s. Zdaniem Trybunału, "wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, aby znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne".

Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, znajdują się w analogicznej sytuacji względem siebie, a nie tylko względem opiekunów nie posiadających uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku w sprawie o sygn. akt SK 2/17, powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (teza 3.3.4. uzasadnienia wyroku).

Świadczenie pielęgnacyjne z założenia ustawodawcy ma funkcję kompensującą rezygnację przecież z zatrudnienia i związaną z tym utratę dochodów. Jest to warunek konieczny i bezwzględny dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna. Przyjęcie zapatrywania skarżącego oznaczałoby całkowite naruszenie i tej reguły. Nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki by w sposób uprzywilejowany traktować przypadki pobierania rent (w tym z tytułu częściowej niezdolności do pracy) w stosunku do emerytur, dając prymat tym pierwszym przy stosowaniu wypracowanej w judykaturze wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., przez uznanie w konsekwencji, że pobierający rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie musi dokonywać wyboru świadczenia korzystniejszego.

Powyższe stanowisko jest dominujące w aktualnym orzecznictwie (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2023 r., I OSK 448/22, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 26 października 2022 r, II SA/Go 302/22, wyrok WSA w Gdańsku z 11 stycznia 2023 r., II SA/Gd 615/22, wyrok WSA w Rzeszowie z 18 stycznia 2023 r., II SA/Rz 942/22, wyrok WSA w Lublinie z 5 stycznia 2023 r, II SA/Lu 658/22, wyrok WSA w Krakowie z 21 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1210/22, wyrok WSA w Kielcach z 16 grudnia 2022 r., II SA/Ke 614/22, wyrok WSA w Gliwicach z 7 grudnia 2022 r., II SA/Gl 1319/22, wyrok WSA w Bydgoszczy z 15 lutego 2023 r., II SA/Bd 1218/22, wyrok WSA we Wrocławiu z 28 lutego 2023 r., V SA/Wr 680/22. wyrok WSA w Olsztynie z 23 lutego 2023 r., II SA/Ol 872/22).

Organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo zastosował się więc do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. uznając, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi automatycznie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia, lecz osoba uprawniona winna dokonać wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego. Zatem Skarżąca winna w tym celu przedłożyć decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zawieszeniu pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Natomiast wolą Strony jest pobieranie zarówno renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zarówno w odwołaniu, jak i w skardze prezentuje bowiem stanowisko, że w świetle powołanego wyroku TK nie jest konieczne zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. Daje tym samym wyraz temu, że nie przejawia jakiejkolwiek woli podjęcia zabiegów w celu zawieszenia renty.

W takim kontekście, prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że spełniona została także przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., przesądzająca o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, której pobieranie powoduje, że otrzymuje świadczenie kolidujące z funkcją kompensacyjną świadczenia pielęgnacyjnego, którego przyznania się domaga.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznając, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które powodowałoby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, działając na podstawie przepisów art. 151.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.