Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 688/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 368 ust. 1, 9 i 12
journal: Dz.U. 2020 poz 75
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Tomasz Sałek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 23-26 czerwca 2020 r. z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 688/21

Uzasadnienie

M. K. (zwany dalej też "skarżącym", "zdającym") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę z dnia [...] grudnia 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego który został przeprowadzony w dniach [...] -[...] czerwca 2020 r. (dalej jako "Komisja Egzaminacyjna II stopnia") nr [...]. Zaskarżoną uchwałą, po rozpatrzeniu odwołania zdającego utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w G. w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazała art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 75) – dalej jako "u.r.p.", "ustawa o radcach prawnych" w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn zm.) – dalej jako "kpa".

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Komisja Egzaminacyjna przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w G. (dalej jako "Komisja Egzaminacyjna") uchwałą z dnia [...] lipca 2020 r. stwierdziła, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę bardzo dobrą, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą.

Powołując się na treść art. 366 u.r.p., który stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Zdający wniósł odwołanie od ww. uchwały zaskarżając ją w części dotyczącej wyniku egzaminu z prawa karnego.

W uzasadnieniu odwołania skarżący podniósł, że ocena niedostateczna z części egzaminu w zakresie prawa karnego została ustalona z naruszeniem przepisów art. 364 ust. 1 i 5 oraz 365 ust. 2 u.r.p., pomimo spełnienia przez zdającego warunków niezbędnych do uzyskania oceny pozytywnej świadczących o właściwym przygotowaniu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W szczególności, wybrał poprawny sposób rozwiązania zadania tj. sporządził apelację która spełnia wymogi formalne i w dużym stopniu opiera się na prawidłowo postawionych i zgodnych z wytycznymi zarzutach ponadto prawidłowo określił zakres zaskarżenia wyroku, a także wskazał na uchybienia natury procesowej oraz materialnoprawnej popełnione przez Sąd instancji, dokonując przy tym właściwej interpretacji zastosowanych przepisów.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 364 ust. 10, 365 ust. 2 oraz art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych - poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie przy ocenie zadania z zakresu prawa karnego pełnej skali ocen. Wystawiona ocena, przy uwzględnieniu opisanej we wspomnianych przepisach skali ocen, winna wyważać stwierdzone w rozwiązaniu zadania uchybienia, poprawne elementy pracy i właściwie podjęte czynności, co nie dawałoby podstaw do wystawienia zdającemu oceny najniższej ze wszystkich możliwych, lecz oceny co najmniej dostatecznej, a w konsekwencji pozytywnej oceny z całego egzaminu radcowskiego.

Skarżący zarzucił również naruszenie art. 364 u.r.p. poprzez bezpodstawne i arbitralne przyjęcie, że jego wiedza oraz znajomość przepisów prawa nie jest wystarczająca, by mógł on samodzielnie w wykonywać zawód radcy prawnego.

Jednocześnie skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów art. 7, art. 77, art. 80 kpa, poprzez jednostronne, nieobiektywne rozpoznanie sprawy, nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Po rozpatrzeniu odwołania Komisja Egzaminacyjna II stopnia uchwałą z dnia [...] grudnia 2020 r. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

Ustaliła, że zdający kwestionuje ocenę niedostateczną uzyskaną z pracy z zakresu prawa karnego. Powołała się na podstawę prawną rozpatrywania odwołań wynikającą z art. 368 ust. 9 w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych i procedurę odwoławczą, która na mocy art. 368 ust. 14 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP upoważniła Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy, obejmującego m.in. określenie trybu i sposobu działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 100).

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała na odpowiednio stosowane, na mocy art. 368 ust. 12 u.r.p., przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Dotyczy to m.in. postępowania odwoławczego, które jest postępowaniem szczególnym, a jego zakres strona określa w odwołaniu. Skoro Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę w odwołaniu, nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Jest to szczególne postępowanie odwoławcze, mające na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych.

Odnośnie kwestii kryteriów ocen zadań z poszczególnych części egzaminu radcowskiego organ wskazał, że dokonał oceny w świetle kryteriów art. 36 ust. 1 i art. 365 ust. 2 u.r.p. Przepisy te wskazują, że egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego; zaś oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.

Dokonując oceny trafności zarzutów odwołania, Komisja Egzaminacyjna II stopnia ustaliła, że egzaminatorzy ocenili jednolicie na ocenę niedostateczną opracowane przez zdającego rozwiązanie z zakresu prawa karnego w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 u.r.p. Pierwszy z egzaminatorów, sędzia, w sporządzonej ocenie pracy skarżącej wskazał, że praca powinna uwzględniać i uwzględniała następujące elementy formalne: określenie zaskarżonego orzeczenia; określenie zakresu zaskarżenia, sformułowanie zarzutów wraz z podaniem podstawy prawnej, określenie wniosków odwoławczych oraz uzasadnienie. Oceniając prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji ww. egzaminator wskazał, iż w wyroku, od którego zdający wywodził apelację na rzecz oskarżyciela posiłkowego naruszono przede wszystkim art 11 § 1 i 2 k.k., poprzez dokonanie podziału zarzuconego oskarżonemu przestępstwa na dwa czyny, co winno skutkować podniesieniem zarzutu naruszenia prawa materialnego. Wyrok dotknięty był także błędami w ustaleniach faktycznych poprzez brak ustalenia spowodowania przez oskarżonego nieumyślnie skutku w postaci obrażeń ciała stanowiących chorobę realnie zagrażającą życiu (skutek prawidłowo ustalony w opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej uznanej przez Sąd za wiarygodną), a także wadliwe ustalenie, że zachowanie oskarżonego zatrzymało się w fazie usiłowania, a także, że oskarżony dobrowolnie odstąpił od dokonania przestępstwa.

Kolejne uchybienie polegało na naruszeniu prawa materialnego tj. art. 69 § 1 k.k., zgodnie z którym uprzednie skazanie oskarżonego na karę pozbawienia wolności wyklucza zawieszenie wykonania kary i wynikające z tego naruszenia; prawa materialnego tj. art. 71 § 1 k.k. w zakresie kary grzywny wymierzonej obok kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

Egzaminator uznał, że zdający co do zasady nie zastosował prawidłowo przepisów prawa i nie zinterpretował ich należycie. W pracy nie dostrzeżono naruszenia prawa materialnego tj. art. 11 § 1 i 2 k.k. poprzez wadliwe uznanie przez Sąd, że czyn oskarżonego stanowi dwa przestępstwa podczas, gdy stanowi on jedno przestępstwo, które powinno być ocenione przy uwzględnieniu, kumulatywnej kwalifikacji prawnej. Zdający dostrzegł, że Sąd I instancji błędnie ustalił, że zakres obrażeń ciała spowodowany działaniem oskarżonego poprzez uznanie, że oskarżonemu można przypisać odpowiedzialność jedynie za naruszenie czynności narządów ciała pokrzywdzonego na czas poniżej 7 dni. Nie jest przy tym zrozumiałe stanowisko skarżącego, jakoby opinia biegłego z zakresu medycyny sądowej była niejasna i zawierała sprzeczności, zarzut ten został w uzasadnieniu apelacji powtórzony bez uargumentowania. Opinia biegłego wprost wskazuje, że pękniecie okolicy potylicznej czaszki i krwiak nadtwardówkowy mogły powstać w mechanizmie biernym wskazywanym w zeznaniach przez świadków. Zdający prawidłowo zauważył, że oskarżonemu nie można wymierzyć kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania z uwagi na jego uprzednią karalność na karę pozbawienia wolności. Zdający prawidłowo stwierdził, że Sąd wadliwie przyjął, iż przestępstwo rozboju zatrzymało się w formie stadialnej usiłowania, a oskarżony dobrowolnie odstąpił od jego dokonania. Za bezzasadne natomiast uznał wnioskowanie o dokonanie zmiany kwalifikacji prawnej przez przyjęcie postaci kwalifikowanej rozboju z art. 280 § 2 k.k. z uwagi na działanie sprawcy w sposób bezpośrednio zagrażający życiu. Takie ustalenia nie wynikają z opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej, który stwierdził, że doznane obrażenia należą do kategorii choroby realnie zagrażającej życiu tj. do kategorii z art. 156 §1 pkt 2 k.k. W punkcie 1a zarzutów zdający stwierdził, że zostały zrealizowane przesłanki z art. 282 § 2 (bez oznaczenia kodeksu), a konstrukcja i treść tego podpunktu nie pozwala kategorycznie przesądzić jaka była intencja skarżącego w tym zakresie. Skarżący nie zauważył naruszenia prawa materialnego tj. art. 69 §1 k.k. i art. 71 § 1 k.k. wykluczających warunkowe zawieszenie wykonania kary i w następstwie orzeczenie obok tak orzeczonej kary pozbawienia wolności kary grzywny w sytuacji, gdy oskarżony był uprzednio skazany na karę pozbawienia wolności, która nie uległa zatarciu, a taki stan faktyczny wystąpił w zadaniu egzaminacyjnym.

Egzaminator oceniając poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony wskazał, iż wniosek odwoławczy powinien zawierać żądanie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zdający wskazał, że zaskarża wyrok w całości. Jakkolwiek zdający wnioskował o uchylenie wyroku w zakresie obu czynów do ponownego rozpoznania, to brak dostrzeżenia naruszenia art. 11 § 1 i 2 k.k. skutkował wadliwymi wnioskami odnośnie punktu 1 o zmianę kwalifikacji prawnej czynu i skazanie go za czyn z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. oraz w zakresie czynu opisanego w punkcie 2 wyroku o przyjęcie kwalifikacji z art. 280 § 2 k.k. Nie sposób podzielić stanowiska autora pracy. Te same fragmenty czynu tj. spowodowanie obrażeń ciała z kategorii z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. nie mogłyby stanowić znamion dwóch odrębnych przestępstw. Brak refleksji co do naruszenia przez Sąd art. 11 § 1 i 2 k.k. skutkował wadliwymi wnioskami apelacyjnymi, co w połączeniu nadto z niezauważeniem naruszenia prawa materialnego tj. art. 69 §1 k.k. i wadliwym wnioskiem o zmianę kwalifikacji na art. 280 §2 k.k. wykluczyło pozytywne zaopiniowanie pracy.

Egzaminator dodał, iż zastosowany język i styl należy ocenić poprawnie, zdarzały się nieliczne błędy interpunkcyjne oraz błędy literowe, zarzut dotyczący wadliwości opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej nie został uzasadniony.

Drugi z egzaminatorów, radca prawny, w sporządzonej ocenie pracy skarżącej wskazał, że skarżący zastosował w części właściwe w sprawie przepisy prawa i wykazał się ograniczonymi umiejętnościami ich interpretacji. Autor apelacji nie dostrzegł naruszenia art. 11 § 2 k.k. Jednocześnie egzaminator podkreślił, że zdający słusznie podniósł kwestię błędu w ustaleniach faktycznych (choć poprzez art. 7 k.p.k.) co do uszczerbku na zdrowiu doznanego przez pokrzywdzonego zarówno przez pryzmat związku przyczynowego, jak i winy sprawcy, a w uzasadnieniu - co prawda dyskusyjnego - stanowiska o objęciu zamiarem sprawcy ciężkiego uszczerbku na zdrowiu uwzględniono, że przyjęcie umyślności prowadziłoby do zmiany właściwości sądu i wymagałoby uchylenia wyroku. Błędnie jednak skarżący upatruje trwałego uszczerbku na zdrowiu w trwałym zeszpeceniu, a nie w spowodowaniu choroby realnie zagrażającej życiu. Wskazał, że w zadaniu brak bowiem informacji o trwałym zeszpeceniu. Zdający trafnie zauważył, że czyn oskarżonego wypełnił wszystkie stadia przestępstwa rozboju, przy czym zarzut apelacji został oparty na naruszenia prawa materialnego, a nie błędu w ustaleniach faktycznych. Niesłusznie jednak wskazano, że skarżący dopuścił się kwalifikowanego typu rozboju z art 280 § 2 k.k. Uzasadnienie tego stanowiska jest nielogiczne, skoro wskazuje się w nim wyraźnie, że do przyjęcia typu kwalifikowanego konieczne jest użycie niebezpiecznego narzędzia w sytuacji, gdy sprawca używał jedynie pięści. Nie podniesiono zarzutu naruszenia art 69 k.k. Egzaminator dodał, że błędny w końcu jest zarzut naruszenia art. 167 § 1 k.p.k. w zw. z art 201 k.p.k., w którym nie wskazano braków opinii biegłego wymagających uzasadnienia i który nie został przekonująco uzasadniony.

Oceniając poprawność zaproponowanego przez skarżącego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminator wskazał, iż poza zastrzeżeniami wskazanymi w punkcie 2 powyżej, zakres zaskarżenia prawidłowy, a wnioski apelacji częściowo wadliwe.

O ile trafnie skarżący żąda uchylenia wyroku, to wbrew treści wniosku, brak jest podstaw do przyjęcia kwalifikacji z art. 280 § 2 k.k. i przekazania na tej podstawie sprawy do rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Zbędne jest wskazywanie we wnioskach apelacyjnych oczekiwań skarżącego co do dalszych rozstrzygnięć po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Dodatkowo egzaminator wskazał, że praca umiarkowanie staranna z błędami literowymi, interpunkcyjnymi i językowymi.

Uzyskana ocena niedostateczna z uwagi przede wszystkim na zbyt daleko idące braki rozwiązania, niepodniesienie zarzutów naruszenia art. 11 § 2 i 69 k.k., a także przyjęcie poglądów niemających żadnego uzasadnienia w treści zadania (rzekome trwałe zeszpecenie, kwalifikacja rozboju z art. 280 § 2 k.k., konieczność uzupełnienia opinii biegłego).

Komisja Egzaminacyjna II stopnia odnosząc się do argumentów odwołania oceniła, że skarżący zasadnie sporządził apelację, a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, co wskazuje na prawidłowy kierunek działania autora apelacji w interesie reprezentowanej strony. Apelacja co do zasady spełnia wymogi określone w art. 427 k.p.k. Uznała jednak, że fakt samego prawidłowo, pod względem formalnym, sporządzenia apelacji, której nadany zostanie bieg - nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej. Oceniając także poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, która zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje wskazała, iż sporządzona apelacja nie zasługuje na wystawienie oceny pozytywnej w tym zakresie.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, kardynalnym błędem pracy egzaminacyjnej skarżącego jest niepostawienie zarzutu obrazy art. 11 § 1 k.k. W przepisie tym jest uregulowana jedna z podstawowych instytucji prawa karnego, jaką jest jedność czynu i związany z tym tak zwany zbieg przepisów ustawy. Ustalony stan faktyczny ewidentnie dawał podstawy do przypisania oskarżonemu jednego przestępstwa, a nie dwóch. Oczywiste jest, że jeżeli sprawca używając przemocy, w wyniku której powoduje obrażenia ciała, zabiera pokrzywdzonemu mienie, popełnia jeden czyn zabroniony podlegający kumulatywnej kwalifikacji prawnej. Niedostrzeżenie tego przez zdającego świadczy albo o poważnych brakach w wiedzy z zakresu prawa karnego materialnego, albo o nieumiejętności stosowania przepisów prawa karnego. Brak zarzutu obrazy art. 11 § 1 k.k. rodzi poważne ujemne następstwa dla pokrzywdzonego, którego zdający, zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym, reprezentował. Uchylenie bowiem wyroku w części dotyczącej przestępstwa rozboju i przekazanie sądowi I instancji sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania nie mogłoby skutkować wydaniem wyroku skazującego. Sąd ponownie rozpoznający sprawę musiałby bowiem umorzyć postępowanie z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. Sprzeczne z podstawową regułą procesu karnego jest prowadzenie odrębnych postępowań odnośnie dwóch fragmentów tego samego czynu.

Tym samym uwzględnienie apelacji zdającego powodowałoby, że oskarżony w istocie nie poniesie żadnej odpowiedzialności za przestępstwo rozboju, co niewątpliwie jest niekorzystne dla pokrzywdzonego. Zdecydowanie niekorzystne dla oskarżyciela posiłkowego było również niepostawienie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na braku ustalenia nieumyślnego spowodowania skutku w postaci pęknięcia czaszki oraz powstania krwiaka nadtwardówkowego. W okolicznościach sprawy było nad wyraz ewidentne, że pomiędzy ciężkim obrażeniem ciała, a zachowaniem oskarżonego istnieje bezpośredni i adekwatny związek przyczynowy i że spowodowanie tego obrażenia było objęte co najmniej nieumyślnością oskarżonego. Skonstruowana przez zdającego apelacja spowodowałaby, że oskarżony nie poniósłby żadnej odpowiedzialności.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, bezzasadnie skarżący wskazuje na wypełnienie przesłanek wymuszenia rozbójniczego. Powołał się na różnice wynikające z dwóch przestępstw uregulowanych w art. 282 k.k. i art. 280 § 1 i § 2 k.k. i podkreślił, że dla przyjęcia kwalifikacji wynikającej z art. 280 § 2 k.k. wprowadzony jest wymóg, aby sprawca posługiwał się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym lub wspólnie z inną osobą, która posługiwała się taką bronią, przedmiotem, środkiem lub sposobem. W sprawie niniejszej zaś w żadnym wypadku nie można mówić o innym działaniu zagrażającym bezpośrednio życiu. Oceniła, że również twierdzenia zawarte w odwołaniu i jego uzupełnieniu nie mają znaczenia dla oceny tego zarzutu.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała za zupełnie niezrozumiały zarzut co do opinii biegłego, która miała być niepełna i zawierała sprzeczności z zasadami logiki, skoro kwestia ta nie została uzasadniona w pracy.

Oprócz wskazanych błędów apelacji dotyczących zastosowanych przepisów i poczynionych działań zarzuciła, że zdający całkowicie pominął naruszenie art. 69 § 1 k.k. i w konsekwencji art. 71 k.k. Z odpisu wyroku Sądu Rejonowego [...] w L. z dnia [...] grudnia 2012 r. w sprawie [...], a także z danych o karalności wynika, że oskarżony w czasie popełnienia czynu przypisanego mu w sprawie stanowiącej zadanie egzaminacyjne, był osobą skazaną uprzednio na karę pozbawienia wolności, a więc zachodziła negatywna przesłanka zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia oceniła, że sporządzona przez skarżącego w ramach egzaminu radcowskiego apelacja nie chroni interesu reprezentowanej strony procesu. Brak odpowiednich zarzutów może spowodować, że oskarżony nie poniesie odpowiedzialności ani za dokonanie rozboju, ani też za ciężkie obrażenia ciała. Sformułowane w apelacji zarzuty nie dają też gwarancji wymierzenia oskarżonemu bezwzględnej kary pozbawienia wolności. Oceniła, że taka apelacja świadczy o braku jakiejkolwiek fachowości osoby ją sporządzającej. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej egzaminatorzy i podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu komisja egzaminacyjna musi rozważyć ciężar gatunkowy popełnionych przez zdających egzamin błędów i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 u.r.p.

Komisja II stopnia podzieliła pogląd, że Komisja I stopnia uczyniła zadość powyższym wymaganiom, ponieważ ciężar gatunkowy popełnionych przez skarżącego naruszeń jest na tyle istotny, że nawet pozytywne elementy pracy zdającego, dostrzeżone przez Komisję I stopnia i niekwestionowane przez Komisję II stopnia, nie pozwalają na zmianę oceny z niedostatecznej na inną ocenę.

Na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia z [...] grudnia 2020 r. zdający wniósł skargę do tut. Sądu, w której zarzucił naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez całkowicie sprzeczne ze stanem faktycznym wskazanie przez Komisję II stopnia (s.18, akapit nr 3 uzasadnienia Uchwały nr 2), iż zdający nie postawił w swojej pracy zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na braku ustalenia przez sąd co najmniej nieumyślnego skutku w postaci pęknięcia czaszki oraz powstania krwiaka, pomimo iż zdający w sporządzonej apelacji sformułował zarzuty wskazujące wprost na wspomniane uchybienia.

2. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez całkowicie sprzeczne ze stanem faktycznym wskazanie przez Komisję II stopnia (s. 18, akapit nr 3 uzasadnienia Uchwały nr 2), iż zdający nie postawił w swojej pracy zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na wskazaniu, że pomiędzy zachowaniem oskarżonego, a obrażeniami ciała pokrzywdzonego istniał związek przyczynowy, pomimo iż w skarżący w sporządzonej apelacji sformułował zarzut wskazujący wprost na wspomniane uchybienie sądu, w szczególności.

3. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80, art. 15, 107 § 3 kpa poprzez nieznajdujące oparcia w stanie faktycznym sprawy ustalenie przez Komisję, że skarżący pominął wszystkie najistotniejsze kwestie, które błędnie zostały przyjęte przez Sąd.

4. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez niezasadne przyjęcie przez Komisję II stopnia, iż: "Bezzasadnie zdający wskazuje na wypełnienie przesłanek wymuszenia rozbójniczego" Skarżący wskazał tu na jednorazową omyłkę pisarską w numeracji artykułu w ramach zarzutu sformułowanego w pkt Ia apelacji.

5. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 oraz 107§1 pkt 6 i § 3 kpa w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez Komisję II stopnia oraz brak odniesienia się do wszystkich wskazanych w odwołaniu zarzutów, m.in. z uwagi brak jakiegokolwiek odniesienia się w uzasadnieniu do problematyki trwałego zeszpecenia.

6. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez jednostronne i nieobiektywne rozpoznanie sprawy, nieuwzględniające słusznego interesu zdającego, polegające na zastosowaniu przez Komisję II stopnia kryteriów arbitralnych, dopuszczających jak się zdaje za prawidłowe tylko takie rozwiązanie zadania z pierwszej części egzaminu które w pełni pokrywa się z opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego (na co wskazuje jak się wydaje wklejenie do treści uzasadnienia całości przykładowego opisu istotnych zagadnień egzaminacyjnych opublikowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości) i uznanie za prawidłowej tylko takiej pracy, w której znajdą się wszystkie zawarte w wytycznych założenia i to dokładnie tak opisane jak w wytycznych, pomimo, iż oczywistym jest, że w zadaniu egzaminacyjnym z prawa karnego właściwe było również takie rozwiązanie zadania, w którym nie muszą się znaleźć wszystkie założenia zgodne z kluczem zawartym we wskazanym opisie i nie muszą być dokładnie tak opisane jak w wytycznych, w szczególności zaś niezasadnym było nieuwzględnienie jako prawidłowego rozwiązania polegającego na przyjęciu kwalifikacji opisanej w art. 280§2 k.k. dot. rozboju kwalifikowanego.

7. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez niepełne, jednostronne i nieobiektywne rozpoznanie sprawy, nie uwzględniające słusznego interesu zdającego, polegające na niewłaściwym wyważeniu przez Komisję II stopnia elementów negatywnych w stosunku do elementów pozytywnych pracy egzaminacyjnej zdającego, powodujące uzyskanie przez zdającego oceny negatywnej z przeprowadzonego w dniach [...] - [...] czerwca 2020 r. egzaminu radcowskiego.

8. art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji (uchwały) organu I instancji, w sytuacji gdy organ II instancji winien był uchylić zaskarżoną uchwałę oraz orzec co do istoty sprawy, poprzez ustalenie pozytywnej oceny z zakresu prawa karnego u zdającego, a w konsekwencji ustalić pozytywy wynik pracy egzaminacyjnej skarżącego.

9. art. 364 ust. 1 i 5 oraz 365 ust. 2 u.r.p. poprzez nieprawidłowe przyznanie oceny cząstkowej pracy egzaminacyjnej zdającego z zadania z zakresu prawa karnego, wystawionej wbrew dyspozycji wskazanych przepisów i w konsekwencji niesłuszne utrzymanie w mocy Uchwały nr [...] o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego, pomimo spełnienia przez zdającego warunków niezbędnych do uzyskania oceny pozytywnej.

10. art. 364 ust. 10, 365 ust. 2 oraz art. 366 ust. 1 u.r.p. - poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie przy ocenie zadania z zakresu prawa karnego - pełnej skali ocen, a w konsekwencji wystawienie oceny niedostatecznej, pomimo, iż w świetle opisanej we wspomnianych przepisach skali ocen, wyważenie stwierdzonych w rozwiązaniu zadania uchybień oraz poprawnych elementów pracy i właściwie podjętych czynności nie dawały podstaw do wystawienia skarżącemu oceny najniższej ze wszystkich możliwych.

11. art. 364 ust. 1 u.r.p. poprzez niezasadne przyjęcie, iż wiedza zdającego wykazana przez niego znajomość przepisów prawa nie jest wystarczająca, by mógł on samodzielnie wykonywać zawód radcy prawnego; podczas gdy prawidłowy sposób rozwiązania zadania z zakresu prawa karnego z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony oraz analogicznie z pozostałych części egzaminu, świadczy o tym, iż zdający jest przygotowany do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

12. art. 365 ust. 2 u.r.p. - polegające na zaniechaniu wystawienia obiektywnej oceny przy zastosowaniu kryteriów przewidzianych w ustawie.

Przedstawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i zasadzenie id Komisji zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W obszernym uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął podniesione zarzuty.

Odpowiadając na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej Uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018, poz. 2107 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu, żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła w sprawie. Zaznaczenia wymaga przy tym rola sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach do oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy o radcach prawnych. Egzamin radcowski, stosownie do art. 36⁴ ust. 1 u.r.p., polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36⁵. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 36⁶ u.r.p.). Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 u.r.p.).

Tryb i sposób działania komisji odwoławczej, zgodnie z art. 36⁸ ust. 14 pkt 4 u.r.p., określił Minister Sprawiedliwości w wydanym rozporządzeniu z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 poz. 100 ze zm.). W powołanym przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia orzecznictwie istotnie utrwalony jest pogląd, że postępowanie odwoławcze przed tym organem jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Po sporządzeniu pisemnej opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem, głosowanie komisji odwoławczej jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją, w myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę. Odzwierciedleniem jego zachowania jest protokół.

Jak wynika z ustaleń faktycznych i protokołu z [...] grudnia 2020r. obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy został zrealizowany. Członek komisji odwoławczej radca prawny W. G. zreferował sprawę oraz przedstawił pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Po dyskusji członkowie komisji jednogłośnie poparli opinię referenta i po jawnym głosowaniu jednogłośnie podjęli uchwałę o nieuwzględnieniu odwołania. Także z orzecznictwa wynika, że rozpoznanie odwołania polega na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania (por. wyroki NSA: z dnia 13 grudnia 2011 r., II GSK 392/11 oraz z dnia 19 marca 2013 r., II GSK 2333/11).

Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowi ocena uzyskana przez skarżącego z pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa karnego, która była sporządzana w pierwszym dniu egzaminu radcowskiego. W materiałach egzaminacyjnych, na podstawie których skarżący miał sporządzić apelację bądź opinię prawną o braku podstaw do jej wniesienia, zdający uzyskał informację o zakresie zadania, w którym miał występować jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego i uwzględnić interes reprezentowanej strony. W informacji tej, dowodów z dokumentów i załączników wynikał opisany stan faktyczny sprawy i zalecenia co do przyjęcia w pracy egzaminacyjnej określonych w nim okoliczności.

W tej dziedzinie prawa, jak i w pozostałych objętych egzaminem ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuścił możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań, mimo że takim ogólnym szablonem prawidłowego rozwiązania, uwzględniającym zachowanie przez zdającego wymaganych kryteriów jest opis istotnych zagadnień sporządzony przez zespół przygotowujący zadanie pisemne z zakresu prawa karnego. Dotychczasowe orzecznictwo wypracowało pogląd, zgodnie z którym opis istotnych zagadnień stanowi materiał pomocniczy przy dokonaniu oceny pracy. Inne, zaproponowane i uzasadnione przez zdającego rozwiązania mogą być uwzględnione wówczas, gdy spełniają kryteria wynikające z art. 365 ust. 2 u.r.p.

W normie tej ustawodawca jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej).

Wskazane w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (vide: wyroki NSA: z dnia 11 lipca 2012 r., II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r., II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r., II GSK 1854/11).

Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (vide: wyrok NSA z dnia 19 marca 2013 r., II GSK 2333/11, wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., II GSK 195/12).

Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego egzaminatorzy prawidłowo kierowali się wskazówkami zawartymi w tym przepisie, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Komisja II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji I Stopnia i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów względem ocen egzaminatorów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną, a których to zastrzeżeń skarżący zdaje się nie dostrzegać, mimo że niedostateczna ocena pracy skarżącego z prawa karnego została prawidłowo uzasadniona przez organ poprzez wykazanie, że uchybienia jakich dopuścił się zdający w pracy z prawa karnego przeważają nad pozytywnymi aspektami jego pracy egzaminacyjnej.

Odnosząc się do meritum Sąd stwierdza, że organ prawidłowo uznał, że oceniana praca skarżącego z zakresu prawa karnego nie mogła uzyskać oceny wyższej niż niedostateczna. Samo zaś sporządzenie apelacji, będące słusznym rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego, nie daje podstaw do równoznacznego przyjęcia, że zdający otrzyma ocenę dostateczną. Bowiem sama propozycja poprawnego rozwiązania nie stanowi gwarancji prawidłowego merytorycznego przygotowania pracy egzaminacyjnej.

Prawidłowo organ zauważył, że skarżący w sporządzonej apelacji popełnił błędy, które dyskwalifikują przygotowaną apelację. Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że błędem dyskwalifikującym apelację było niepostawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 11 § 1 i 2 k.k. poprzez uznanie, że jeden czyn oskarżonego stanowi dwa przestępstwa, podczas gdy stanowi on jedno przestępstwo, które powinno być ocenione przy uwzględnieniu kumulatywnej kwalifikacji prawnej takiej, jaką zastosował prokurator w akcie oskarżenia, którego skutkiem było wydanie dwóch rozstrzygnięć co do jednego przestępstwa. Wydaje się oczywiste, że jeżeli sprawca używając przemocy, w wyniku której powoduje obrażenia ciała, zabiera pokrzywdzonemu mienie, popełnia czyn zabroniony podlegający kumulatywnej kwalifikacji prawnej. Gdyby skarżący dostrzegł błędne rozumowanie sądu, winien podnieść zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 11 § 1 i 2 k.k., zakładającego zarazem zaskarżenie wyroku w całości oraz w konsekwencji złożeniem wniosku o uchylenie tego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Brak zarzutu obrazy wspomnianego przepisu rodzi poważne ujemne konsekwencje dla skarżącego będącego w tej sprawie pełnomocnikiem pokrzywdzonego.

Pominięcie przez skarżącego tego zarzutu mogłoby wprawdzie prowadzić do podniesienia wskazanych niżej pozostałych zarzutów co do obu rozstrzygnięć, jednak błędnie musiałoby również skutkować wnioskiem o uchylenie wyroku w części dotyczącej rozstrzygnięcia o fragmencie czynu polegającym na rozboju i zmianą w pozostałej części, a także w części utrzymaniem w mocy.

Wprawdzie skarżący będący pełnomocnikiem w ten sposób teoretycznie mógłby doprowadzić do uprawomocnienia się wyroku w zakresie stwierdzonych obrażeń ciała, zmienionego i uwzględniającego także ciężkie obrażenia ciała, jednak takie rozwiązanie nie jest prawidłowe z prawnego punktu widzenia ani też korzystne dla pokrzywdzonego, którego reprezentuje. Uchylenie wyroku przez sąd okręgowy w części obejmującej fragment czynu i przekazujące sądowi I instancji sprawę do ponownego rozpoznania w tym zakresie nastąpiłoby wbrew zasadzie ne bis in idem, stanowiącej negatywną przesłankę procesu z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Postępowanie to sąd ponownie rozpoznający sprawę musiałby bowiem umorzyć, co z kolei prowadziłoby do zaistnienia takiej sytuacji procesowej, w której oskarżony nie mógłby zostać skazany za zachowanie polegające na rozboju, co nie jest w interesie pokrzywdzonego.

Należy podkreślić, że gdyby nawet zapadło rozstrzygnięcie skazujące za fragment czynu w postępowaniu ponownym, nastąpiłoby to wbrew przeszkodzie procesowej w postaci rei iudicatae, stanowiącej bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k., która mogłaby być podstawą kasacji lub wznowienia postępowania na korzyść oskarżonego bez ograniczenia terminem. Zaniechanie podniesienia zarzutu naruszenia art. 11 § 1 i 2 k.k. oraz wniosek o częściowe utrzymanie wyroku w mocy prowadziłyby zatem do stanu niepewności procesowej, niekorzystnego z punktu widzenia praw pokrzywdzonego, gdyż w każdym czasie powinien on skutkować wszczęciem postępowania mającego na celu uchylenie wyroku dotyczącego rozboju i umorzeniem postępowania w tym zakresie wobec oskarżonego.

Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że wyrok Sądu Rejonowego w pkt. 1 dotknięty jest błędem w ustaleniach faktycznych, polegającym na braku ustalenia nieumyślnego spowodowania skutku w postaci pęknięcia czaszki oraz powstania krwiaka nadtwardówkowego w wyniku zadanego uderzenia i uderzenia o twarde podłoże, o którym to skutku mowa w prawidłowo obdarzonej wiarą opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej.

W realiach sprawy oskarżyciel posiłkowy (skarżący) powinien postawić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na braku ustalenia nieumyślnego spowodowania skutku w postaci pęknięcia czaszki oraz powstania krwiaka nadtwardówkowego. Jest bowiem ewidentne, że pomiędzy ciężkim obrażeniem ciała a zachowaniem oskarżonego istnieje bezpośredni i adekwatny związek przyczynowy i że spowodowanie tego obrażenia było objęte co najmniej nieumyślnością oskarżonego. Skonstruowana przez skarżącego apelacja spowodowałaby, że oskarżony nie poniósłby żadnej odpowiedzialności.

Prawidłowo także, Komisja II stopnia zauważyła, że skarżący błędnie zakwalifikował zachowanie oskarżonego jako wypełnienie przesłanek art. 280 § 2 k.k. W świetle stanu faktycznego wynikającego z materiałów egzaminacyjnych, zmiana kwalifikacji na art. 280 § 2 k.k. była wnioskiem nieuprawnionym. Taki wniosek nie wynika również z opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej, który stwierdził, że doznane obrażenia należą do kategorii choroby realnie zagrażającej życiu, tj. z kategorii z art. 156 § 1 1 i 2 k.k.

W ocenie Sądu, za słuszne należy uznać stanowisko zawarte w zaskrzonej uchwale, że skarżący nie zauważył istotnej z punktu widzenia jego klienta oraz ważności samego zaskarżonego wyroku naruszenia przez sąd przepisu art. 69 § 1 k.k. i art. 7 § 1 k.k. Z akt sprawy jasno bowiem wynikało, że oskarżony w sprawie był uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności. Skoro kara ta nie uległa zatarciu, to zdający winien dostrzec, że zastosowanie przez sąd instytucji warunkowego zawieszenia kary było bezpodstawne. Niezauważenie przez skarżącego tego błędu zawartego w wyroku, świadczy o braku znajomości podstawowych zasad prawa karnego i procesowego.

Sąd stwierdza także, że Komisje Egzaminacyjne obu instancji dokonując oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej nie naruszyły zasady gradacji ocen, określonej w art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.p.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia oceniła bowiem ciężar gatunkowy popełnionych przez zdającego naruszeń za o tyle istotny, że uznała wprost niekwestionowane elementy pracy zdającego, jako nie pozwalające na zmianę oceny z niedostatecznej na inną ocenę.

Na ocenę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia ma wpływ uznanie za "kardynalny" błąd pracy egzaminacyjnej - niepostawienie zarzutu obrazy art. 11 § 1 k.k. Waga tego mankamentu została uzasadniona poprzez wskazanie, że przepis reguluje jedną z podstawowych instytucji prawa karnego, jaką jest jedność czynu i związany z tym tak zwany zbieg przepisów ustawy. Pominięcie powyższego w ustalonym stanie faktycznym dawało podstawy do przypisania oskarżonemu jednego przestępstwa, podlegającego kumulatywnej kwalifikacji prawnej, a nie dwóch.

Sąd zgadza się z oceną organu, że niedostrzeżenie tej kluczowej kwestii przez kandydata na radcę prawnego świadczy o poważnych brakach w wiedzy z zakresu prawa karnego materialnego, bądź o nieumiejętności stosowania przepisów prawa karnego. Konsekwencją braku zarzutu obrazy art. 11 § 1 k.k. jest działanie na niekorzyść dla pokrzywdzonego, którego zdający reprezentował, jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego. Chodzi bowiem o to, że uchylenie wyroku w części dotyczącej przestępstwa rozboju i przekazanie sądowi I instancji sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania nie mogłoby skutkować wydaniem wyroku skazującego. Jak trafnie podnosi Komisja odwoławcza, że Sąd ponownie rozpoznający sprawę musiałby umorzyć postępowanie z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. Sprzeczne z podstawową regułą procesu karnego jest prowadzenie odrębnych postępowań odnośnie dwóch fragmentów tego samego czynu.

Konsekwencją rozwiązania przyjętego wskutek uwzględnienia apelacji zdającego jest to, że oskarżony w istocie nie poniósłby żadnej odpowiedzialności za przestępstwo rozboju, a to jest niekorzystne dla pokrzywdzonego, jako oskarżyciela posiłkowego.

Słusznym zarzutem było również niepostawienie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na braku ustalenia nieumyślnego spowodowania skutku w postaci pęknięcia czaszki oraz powstania krwiaka nadtwardówkowego. W okolicznościach sprawy było nad wyraz ewidentne, że pomiędzy ciężkim obrażeniem ciała, a zachowaniem oskarżonego istnieje bezpośredni i adekwatny związek przyczynowy i że spowodowanie tego obrażenia było objęte co najmniej nieumyślnością oskarżonego. Skonstruowana przez zdającego apelacja spowodowałaby, że oskarżony nie poniósłby żadnej odpowiedzialności.

Bezzasadnie skarżący wskazuje na wypełnienie przesłanek wymuszenia rozbójniczego. Powołał się na różnice wynikające z dwóch przestępstw uregulowanych w art. 282 k.k. i art. 280 § 1 i § 2 k.k. i podkreślił, że dla przyjęcia kwalifikacji wynikającej z art. 280 § 2 k.k. wprowadzony jest wymóg, aby sprawca posługiwał się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym lub wspólnie z inną osobą, która posługiwała się taką bronią, przedmiotem, środkiem lub sposobem. W sprawie niniejszej zaś w żadnym wypadku nie można mówić o innym działaniu zagrażającym bezpośrednio życiu.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała za zupełnie niezrozumiały zarzut co do opinii biegłego, która nie została uzasadniona w pracy egzaminacyjnej.

Oprócz wskazanych błędów apelacji dotyczących zastosowanych przepisów i poczynionych działań, zdający całkowicie pominął naruszenie art. 69 § 1 k.k. i w konsekwencji art. 71 k.k. Z odpisu wyroku Sądu Rejonowego [...] w L. z dnia [...] grudnia 2012 r. w sprawie [...], a także z danych o karalności wynika, że oskarżony w czasie popełnienia czynu w sprawie stanowiącej zadanie egzaminacyjne, był osobą skazaną uprzednio na karę pozbawienia wolności, a więc zachodziła negatywna przesłanka zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary.

Sporządzona przez skarżącego w ramach egzaminu radcowskiego apelacja nie chroniła interesu reprezentowanej strony procesu. Brak odpowiednich zarzutów może spowodować, że oskarżony nie poniesie odpowiedzialności ani za dokonanie rozboju, ani też za ciężkie obrażenia ciała. Sformułowane w apelacji zarzuty nie dają też gwarancji wymierzenia oskarżonemu bezwzględnej kary pozbawienia wolności. Apelacja świadczy o braku jakiejkolwiek fachowości osoby ją sporządzającej. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej egzaminatorzy i podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu komisja egzaminacyjna musi rozważyć ciężar gatunkowy popełnionych przez zdających egzamin błędów i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 u.r.p.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem, że Komisja II stopnia uczyniła zadość powyższym wymaganiom, ponieważ ciężar gatunkowy popełnionych przez skarżącego naruszeń jest na tyle istotny, że nawet pozytywne elementy pracy zdającego, dostrzeżone przez Komisję I stopnia i niekwestionowane przez Komisję II stopnia, nie pozwalają na zmianę oceny z niedostatecznej na inną ocenę.

Należy zatem uznać, że zarzuty skarżącego mają w istocie charakter polemiczny. Sąd nie zgadza się bowiem z zarzutami procesowymi skargi naruszenia w zaskarżonej uchwale art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, art. 15, 107 § 3 kpa oraz 107 § 1 pkt 6 i § 3 kpa w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 Rozporządzenia, bowiem nie mają one istotnego wpływu na wynik sprawy.

Wprawdzie kwestię procesową zdający podniósł (w zakresie błędu w ustaleniach faktycznych co do uszczerbku na zdrowiu doznanego przez pokrzywdzonego zarówno przez pryzmat związku przyczynowego, jak i winy sprawcy ), ale poprzez art. 7 k.p.k. i przy okazji uwzględnienia nie do zaakceptowania stanowiska o objęciu zamiarem sprawcy ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, które prowadziłoby do zmiany właściwości sądu i wymagałoby uchylenia wyroku. Co więcej, zdający błędnie upatrywał trwały uszczerbek na zdrowiu w trwałym zeszpeceniu, a nie w spowodowaniu choroby realnie zagrażającej życiu w sytuacji, gdy w zadaniu brak było informacji o trwałym zeszpeceniu.

Z drugiej strony, zdający dostrzegł wprawdzie błędne ustalenia sądu w zakresie obrażeń ciała spowodowanego działaniem oskarżonego poprzez uznanie, że oskarżonemu można przypisać odpowiedzialność jedynie za naruszenie czynności narządów ciała pokrzywdzonego na czas poniżej 7 dni, ale w sposób nieuzasadniony w pracy egzaminacyjnej i niezrozumiały w świetle ustaleń faktycznych przyjął, że opinia biegłego z zakresu medycyny sądowej była niejasna i zawierała sprzeczności. Tymczasem z opinii biegłego wprost wynika, że pękniecie okolicy potylicznej czaszki i krwiak nadtwardówkowy mogły powstać w mechanizmie biernym wskazywanym w zeznaniach przez świadków.

Ponadto organ zauważył szereg pozytywnych aspektów pracy egzaminacyjnej, ale oceniając ich wagę i ciężar jej uchybień musiał uwzględnić interes społeczny ponad interes indywidualny skarżącego. Niekorzystne bowiem było dla oskarżyciela posiłkowego niepostawienie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na braku ustalenia nieumyślnego spowodowania skutku w postaci pęknięcia czaszki oraz powstania krwiaka nadtwardówkowego w sytuacji, kiedy pomiędzy ciężkim obrażeniem ciała, a zachowaniem oskarżonego istnieje bezpośredni i adekwatny związek przyczynowy i że spowodowanie tego obrażenia było objęte co najmniej nieumyślnością oskarżonego.

Tymczasem skonstruowana przez zdającego apelacja spowodowałaby, że oskarżony nie poniósłby żadnej odpowiedzialności, co odbyłoby się z oczywistą szkoda dla pokrzywdzonego, którego zdający reprezentował w warunkach egzaminu.

Z powyższych względów nietrafny jest zarzut braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez Komisję II stopnia oraz brak odniesienia się do wszystkich wskazanych w odwołaniu zarzutów, m.in. z uwagi brak jakiegokolwiek odniesienia się w uzasadnieniu do problematyki trwałego zeszpecenia.

Wbrew tym zarzutom, organ wskazywał na zagadnienie związane z zarzutem błędu w ustaleniach faktycznych i dokonał jego oceny przywołując w uzasadnieniu decyzji fragmenty, które wskazuje także skarżący. Jednakże zostały one odmiennie ocenione. Wynika to z k. 18 uzasadnienia zaskarżonej uchwały, gdzie Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, "Co prawda z uzasadnienia apelacji lakonicznie została poruszona ta kwestia, że "oskarżony powinien był liczyć się ze skutkami swoich działań" (str. 4 apelacji) niemniej jest to niewystarczające stwierdzenie. Nawet przy połączeniu z ogólnikowo przedstawionym zarzutem II b apelacji.

Ma zatem rację organ w odpowiedzi na skargę, że stan faktyczny został wyjaśniony i oceniony, zaś jako nadinterpretację odebrał wykazywanie w wadliwym zarzucie z pkt I 3 skargi, by omyłkowe użycie formy żeńskiej miałoby świadczyć o rozpoznaniu odwołania innej osoby. Przeczy temu jednoznacznie cała treść uzasadnienia uchwały. Nie można podzielić także zarzutu skargi, co to twierdzenia, że w żadnym miejscu zdający nie wskazywał na wypełnienie przesłanek wymuszenia rozbójniczego, a jedynie - zgodnie ze stanem faktycznym - na spełnienie przesłanek rozboju. Tymczasem należy odwołać się do pracy egzaminacyjnej z prawa karnego pkt I a, gdzie na stronie 6 widnieje zapis "przesłanki czynu opisanego w art. 282 § 1 zostały zrealizowane" i brak było jakichkolwiek podstaw dla uznania go za omyłkę pisarską. Z drugiej strony, zauważył także jeden z egzaminatorów, który zauważył, iż konstrukcja i treść tego podpunktu nie pozwala kategorycznie przesądzić jaka była w intencja skarżącego w tym zakresie W art. 282 k.k., co należy podkreślić, uregulowane jest przestępstwo wymuszenia rozbójniczego i różni się wyraźnie od przestępstwa rozboju przewidzianego w art. 280 § 1 k.k. lub z art. 280 § 2 k.k.

Jak trafnie podniósł organ w odpowiedzi na skargę, w przypadku przestępstwa z art. 282 k.k. wydanie mienia następuje nie od razu po grożeniu, lecz w przyszłości, a to, że pokrzywdzony sam "wydaje" (od łaje) mienie, a nie zostaje mu ono "zabrane" (odebrane) przez sprawcę (sprawców), nie ma żadnego znaczenia dla kwalifikacji przestępstwa rozboju (wyrok SA w Krakowie z 5 marca 2014 r., II AKa 9/14, LEX nr 1444741).

Sąd nie zgadza się także z zarzutami naruszenia prawa materialnego: art. 364 ust. 1, 5 i 10, art. 365 ust. 2 oraz art. 366 u.r.p. w zakresie niesłusznego utrzymania w mocy zaskarżonej uchwały pomimo spełnienia przez zdającego warunków niezbędnych do uzyskania oceny pozytywnej, nieuwzględnienia przy ocenie zadania z zakresu prawa karnego - pełnej skali ocen oraz niezasadnego przyjęcia, iż wiedza zdającego wykazana przez niego znajomość przepisów prawa nie jest wystarczająca, by mógł on samodzielnie wykonywać zawód radcy prawnego, polegające na zaniechaniu wystawienia obiektywnej oceny przy zastosowaniu kryteriów przewidzianych w ustawie.

Oprócz niepostawienia zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 11 § 1 i 2 k.k. trafne są także zarzuty Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] odnoszące się do uznania za nietrafną kwalifikację w ocenianej pracy kwalifikacji zachowania oskarżanego jako wypełniającego przesłanki art. 280 § 2 kk. Dla przyjęcia tej kwalifikacji wprowadzony jest wymóg, aby sprawca posługiwał się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym lub wspólnie z inną osobą która posługiwała się taką bronią, przedmiotem, środkiem lub sposobem.

Typ kwalifikowany przestępstwa rozboju został zatem zbudowany na podstawie kryterium stopnia zagrożenia życia pokrzywdzonego, wynikającego z użytego wobec niego środka lub sposobu napadu (por. uchwała SN z 24.01.2001 r., I KZP 45/00, Prok. i Pr.-wkł. 2001/3, poz. 7). Ponadto dodatkowe znamiona czynności wykonawczej z art. 280 § 2 k.k. wyłączają uwzględnianie w opisie przypisanego czynu ustaleń dotyczących pokrzywdzonego do stanu bezbronności, jeżeli stan tiki był wyłącznie skutkiem posłużenia się bronią palną (wyrok SA w Warszawie z 8.03.2017 r., II AKa 272/15, LEX nr 2278152). Z kolei dla przypisania współsprawstwa w przestępstwie określonym w art. 280 § 2 k.k. nie jest wymagane, aby każdy ze sprawców posługiwał się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem albo środkiem obezwładniającym. Wystarczy, że czyni to jeden ze współdziałających, zaś pozostali obejmują swoim zamiarem zespół przedmiotowych znamion przestępnego działania (wyrok SA we Wrocławiu z 17.08.2017 r., II AKa 204/17, LEX nr 2381 170). W analizowanym kazusie w żadnym wypadku nie można mówić o innym działaniu zagrażającym bezpośrednio życiu.

Ponadto, zdający całkowicie pominął w pracy art. 69 § 1 k.k. i w konsekwencji art. 71 k.k., co miało wpływ na ocenę. Chodzi o przewidzianą w art. 69 § 1 k.k. możliwość zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności w wymiarze nieprzekraczającym roku, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności. Tymczasem ze stanu faktycznego wynika (odpisu wyroku Sądu Rejonowego [...] w L. z [...] grudnia 2012 r. w sprawie [...]), że oskarżony w czasie popełnienia czynu przypisanego mu w sprawie stanowiącej zadanie egzaminacyjne był osobą skazaną uprzednio na karę pozbawienia wolności, a więc zachodziła negatywna przesłanka zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary.

Od osób zdających egzamin radcowski oczekuje się, że w zaprojektowanym projekcie apelacji zostaną zaproponowane takie rozwiązania, które będą w sposób jasny wynikać z obowiązujących przepisów, jak również będą korzystne dla strony, którą skarżący w danej sytuacji reprezentuje.

Zdaniem Sądu, dokonanie oceny pracy skarżącego z zakresu prawa karnego nie nastąpiło w sposób dowolny i wybiórczy. Uwzględniono wszystkie kryteria ocen wymienionych w ustawie o radcach prawnych. Oceny cząstkowe obu egzaminatorów były pełne, uwzględniają wszystkie, a nie wybiórczo i dowolnie wybrane, kryteria ocen wymienione w ustawie o radcach prawnych, z uwzględnieniem także oceny pozytywnej co do poprawnie skonstruowanych przez skarżącego elementów apelacji, czy zachowania właściwych wymogów formalnych.

W niniejszej zaskarżona uchwała zawiera zarówno uzasadnienie faktyczne, jak i prawne, wyjaśnia motywy i podstawy prawne rozstrzygnięcia. Komisja odniosła się również w sposób wystarczający do zarzutów i twierdzeń podnoszonych w odwołaniu od uchwały komisji I instancji, uzasadniając swoją opinię co do poprawności dokonanej oceny i wykazując niezasadność podniesionych zarzutów.

Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej egzaminatorzy i podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu komisja egzaminacyjna rozważyła ciężar gatunkowy popełnionych przez zdającego błędów i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Komisja I stopnia uczyniła zadość powyższym wymaganiom. Ciężar gatunkowy popełnionych przez skarżącego naruszeń był na tyle istotny, zwłaszcza w kontekście braku zarzucenia naruszenia prawa materialnego – art. 11 § 1 i 2 k.k., który skutkował wadliwymi wnioskami apelacji, co w połączeniu z niezauważeniem naruszenia prawa materialnego tj. art. 69 § 1 k.k. i wadliwym wnioskiem o zmianę kwalifikacji na art. 280 § 2 k.k., że nawet pozytywne elementy pracy zdającej dostrzeżone przez Komisję I stopnia i niekwestionowane przez Komisję II stopnia, nie pozwoliły na podwyższenie negatywnej oceny pracy z prawa karnego.

W tym kontekście należy podzielić stanowisko, iż opis istotnych zagadnień jest w istocie materiałem tylko pomocniczym do oceny pracy. Samo odniesienie pracy do wyników nie stoi na przeszkodzie i nie dyskwalifikuje go posiłkowania się nim przy ocenie pracy. Także rozwiązanie kazusu, odmienne od zaproponowanego w opisie istotnych zagadnień jest oczywiście dopuszczalne, ponieważ podlega normalnej ocenie, tak jak dokonano jej w niniejszej sprawie.

Niezasadny jest zarzut skargi w zakresie braku odniesienia się do wszystkich argumentów odwołania. W wyroku NSA z 2 grudnia 2011 II GSK 2333/11 wskazano bowiem, że nie narusza normy art. 107 § 3 kpa nieodniesienie się do wszystkich argumentów odwołania, jeżeli wskazane i objaśnione przez organ w uzasadnieniu decyzji okoliczności przesądzają o trafności decyzji. art. 69 § 1 k.k. i w konsekwencji art. 71 k.k.

Egzamin radcowski jest dla osoby pretendującej do zawodu radcy prawnego ostatnim sprawdzianem jej umiejętności. Skoro więc zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu radcy prawnego, zatem sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny oraz należycie chroniący interesy stron.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, skargę należało oddalić.

Z tych wszystkich względów Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekając w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 t.j.).