Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 324/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), , Sędzia WSA Tomasz Stawecki, Asesor WSA Karolina Kisielewicz, , Protokolant st. sekr. sąd. Sylwia Rosińska- Czaykowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wpisania do rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] kwietnia 2015 r. znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2003r. Nr 162, poz. 1568 ze zm.), dalej uoz – po rozpatrzeniu odwołania A.S. – utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] lutego 2015r. wpisującą do rejestru zabytków budynek dawnej synagogi - obecnie budynek gospodarczy - przy ul. [...]w [...].

Organ wskazał, że dla dawnej synagogi opracowano w 2007 r. kartę ewidencyjna obiektu, w której znajduje się jego krótka historia, opis, zdjęcia i orientacja na mapie. Ponadto Wojewódzka Rada Ochrony Zabytków poparła zamiar jej wpisania do rejestru zabytków.

Do rejestru zabytków wpisano ww. budynek w obrysie murów zewnętrznych, w granicach oznaczonych na załączniku graficznym. Organ I instancji podał, że budynek został wskazany do ujęcia w ewidencji zabytków, znajdujących się na terenie gminy [...]. Ponadto nieruchomość ta znajduje się w strefie "B" pośredniej ochrony konserwatorskiej, w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego terenów zainwestowanych i rozwojowych wsi [...] (uchwała Rady Gminy [...] nr [...]z [...] lipca 2001 r.). Strefa "B" obejmuje obszar podlegający rygorom w zakresie utrzymania zasadniczych elementów rozplanowania substancji o wartościach kulturowych. Strefa ta chroni zachowany czytelny układ ruralistyczny w typie wydłużonego wrzeciona z zabudową tradycyjną i kościołem na jednym z krańców.

Według organu I instancji budynek dawnej synagogi spełnia przesłanki art. 3 u.o.z., stanowi bowiem świadectwo minionej epoki, a jego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na wartość historyczną, artystyczną i naukową.

W ocenie organu odwoławczego wpisanie do rejestru zabytków dawnej synagogi jest w pełni uzasadnione, bowiem pomimo zniszczeń, m. in. usunięcia wieży z kopułą i symboli religijnych oraz wprowadzenia wtórnych podziałów we wnętrzach oraz nowej funkcji, zachowała podstawowe elementy architektoniczne, przesadzające o wyjątkowym charakterze stanowią o jego zabytkowej wartości. W ocenie organu budynek odpowiada definicjom legalnym zabytku art. 3 pkt 1 i 2 uoz, a jako taki podlega ochronie i opiece bez względu na stan zachowania, zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uoz, jako dzieło architektury i budownictwa.

Skargę na powyższą decyzję złożyła A.S., wnosząc o jej uchylenie.

Skarżąca zwróciła uwagę, że budynek jest w bardzo złym stanie technicznym i zagraża (ze względu na położenie) osobom trzecim - użytkownikom dróg publicznych, a właściciel nie jest w stanie zabezpieczyć go tak, aby nie stanowił zagrożenia dla zdrowia i mienia, a co dopiero jako obiektu zabytkowego. A. S. zarzuciła brak uzasadnienia prawnego i faktycznego. Podała, że ze względu na zły stan techniczny budynku organ nadzoru budowlanego prowadzi postępowanie. Dokumenty wskazują, że obiekt utracił funkcję i walory synagogi.

W uzupełnieniu skargi strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 9 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 7 pkt 1 uoz oraz art. 9 ust. 1 w zw. z art 3 pkt 1 ww. ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, gdyż stan faktyczny nie wskazywał, że budynek posiada wartość historyczną, artystyczną lub naukową, uzasadniającą ich zachowanie.

Wskazała również na naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 i 77 § 1, art. 107 § 3 oraz art. 85 i art. 68 k.p.a.

Wyrokiem z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 1240/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę A.S. i uchylił decyzję organów obu instancji.

Wyrokiem z 19 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 704/16 Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i uchylił powyższy wyrok.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pop ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył co następuje:

Na wstępie zaznaczyć należy, iż Sąd związany był wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2017r. sygn. akt II OSK 704/16, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 stycznia 2016r sygn. akt VII SA/Wa 1240/15 uchylający decyzje organów obu instancji.

Zgodnie bowiem z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) , dalej p.p.s.a. sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie Sądu w rozumieniu powyższego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku (zob. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2006r., sygn. akt I FSK 506/05, Nr LEX 187499).

Wskazać zatem trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny zakwestionował w szczególności brak wyjaśnień Sądu w zakresie naruszenia przez organy konserwatorskie przepisów k.p.a. w związku z nierozważeniem kwestii zniszczenia obiektu (w aspekcie zajścia przesłanki do wykreślenia z rejestru), w tym w oparciu o opinię, która została złożona do akt sprawy po wydaniu zaskarżonej decyzji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

NSA zwrócił uwagę na niewłaściwe zastosowanie przez Sąd art. 13 ust. 1 uoz poprzez błędne wskazanie, że rozpoznając sprawę wpisu do rejestru zabytków, organ winien jednocześnie analizować przesłanki wykreślenia. Sąd II instancji powołał art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uoz, podkreślając, że ochronie podlegają "dzieła architektury i budownictwa", "bez względu na stan zachowania". Ponadto dodał, że z definicji zabytku (art. 3 pkt 1 uoz) wynika, że chodzi o "nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową". Dalej NSA stwierdził, że art. 13 ust. 1 uoz odnosi się do obiektu już znajdującego się w rejestrze. Zaś negatywne przesłanki wpisu określił ustawodawca w art. 11 uoz.

Zdaniem NSA okoliczności stanowiące przesłanki do wykreślenia zabytku z rejestru, mogą mieć wprawdzie znaczenie przy podejmowaniu decyzji o wpisie, ale w kontekście przesłanek z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1 uoz. Organy oceniające zasadność wpisu do rejestru zabytków obiektu, który uległ zniszczeniu, powinny więc oceniać, czy jego stan zachowania jest na tyle zły, że nie przedstawia już żadnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.

Sąd wojewódzki, pominął przy tym oceny organów konserwatorskich odnośnie wartości i walorów prezentowanych przez budynek dawnej synagogi w [...], które pomimo jego stanu technicznego, nakazywały dokonać wpisu tego obiektu do rejestru zabytków.

Ponadto NSA uznał, że dowody z dokumentów (protokołu kontroli obiektu z [...] kwietnia 2017 r. oraz decyzji [...] WINB z [...] października 2017 r.) o których dopuszczenie wnosiła skarżąca, jako wytworzone po dacie podjęcia ww. wyroku, nie mają znaczenia z punktu widzenia istnienia "istotnych wątpliwości", o których mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a., a które są przesłanką ewentualnego prowadzenia postępowania dowodowego przez sąd. Zważywszy przy tym, że sąd administracyjny, co do zasady nie ma kompetencji do dokonywania ustaleń stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, które to zadanie należy do organu.

NSA wskazał, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd oceniając zaskarżoną decyzję, uwzględni wykładnię przepisów prawa materialnego prezentowaną w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekający ponownie, stwierdza brak podstaw do uwzględnienie skargi.

Zaznaczyć przede wszystkim trzeba, że na wartość obiektu, w zakresie ewentualnego objęcia ochrona konserwatorską składa się wiele różnych aspektów takich jak wartość historyczna, estetyczna, krajobrazowa, emocjonalna, użytkowa, autentyczność substancji, wyjątkowość, czy typowość zabytku. W niektórych przypadkach istnienie jednej z wartości ma tak ważkie znaczenie, że samo w sobie wystarcza, aby uzasadnić konieczność objęcia ochroną, nawet wówczas, gdy obiekt utracił już wartości estetyczne, czy architektoniczne.

Zdaniem Sądu taka sytuacja występowała w rozpatrywanej sprawie. Budynek dawnej synagogi, pomimo pozbawienia wieży z gwiazdą Dawida na kopule i wszystkich symboli religijnych oraz wykonania wtórnych podziałów we wnętrzach oraz nowej funkcji, bez wątpienia nadal posiada wartość historyczną, stanowiąc dokument i źródło wiedzy o przeszłości. Jest to osiemnastowieczne dzieło architektury i budownictwa. Jak ustalono w toku postępowania synagoga stanowi najstarszy zachowany dom modlitwy na [...]. Została wzniesiona przed 1812r. w stylu późnobraokowym. Wobec pozbawienia symboli religijnych, synagoga wprawdzie nie posiada wybitnych wartości artystycznych, niemniej posiada wybitne wartości historyczne i naukowe. Budynek został uratowany przez chrześcijańskiego mieszkańca wsi na kilka godzin przed przeprowadzeniem przez hitlerowców tzw. nocy kryształowej w 1938r. Ponadto stanowi rzadki przykład domu modlitwy wybudowanego we wsi a także jedyny zachowany przykład osiemnastowiecznego obiektu przestrzennego, w którym pomieszczenie sali głównej nie było podzielone podporami. Synagogę otacza , założony pod koniec XVII w. zachowany do dziś cmentarz żydowski, współtworząc wraz z budynkiem bardzo cenne świadectwo życia gminy żydowskiej (kahału) w[...].

Nie bez znaczenia pozostaje również to, że – jak wskazał organ I instancji – w Polsce zachowało się tylko trzysta synagog murowanych.

Powyższe ustalenia – zdaniem Sądu – stanowią wystarczająca podstawę do dokonania wpisu ponad dwustuletniego budynku dawnej synagogi w [...] do rejestru zabytków dla zachowania świadectwa kultury żydowskiej dla przyszłych pokoleń i dowód współistnienia różnych kultur.

Nieruchomość ta już w 2001r. została ujęta w strefie "B", to jest strefie pośredniej ochrony konserwatorskiej, określonej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego terenów zainwestowanych i rozwojowych wsi [...] - uchwała Rady Gminy [...] nr [...]z [...] lipca 2001 r. Strefa "B" obejmuje ochroną układ ruralistyczny w typie wydłużonego wrzeciona z zabudową tradycyjną i kościołem na jednym z krańców.

Należało zatem podzielić stanowisko organów konserwatorskich, że przedmiotowy budynek spełnia przesłanki wymienione w art. 3 u.o.z. i winien być objęty ochroną bez względu na stan zachowania, stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uoz. Tym samym dopóty, dopóki rozmiary zniszczenia nie wskazują jednoznacznie na całkowitą utratę walorów historycznych, artystycznych lub naukowych, zabytek nie może zostać rozebrany (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 832/16). A taka sytuacja nie miał miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Z podanych przyczyn zarzuty skargi, w tym w szczególności dotyczące złego stanu technicznego i prowadzonego postępowania przed organami nadzoru budowlanego, nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Co do zarzutu skargi dotyczącego ingerencji w prawo własności Sąd podkreśla, że odnośnie art. 64 Konstytucji Trybunał Konstytucyjny podkreślał wielokrotnie, iż ochrona własności nie ma charakteru absolutnego, albowiem samo prawo własności nie może być traktowane jako ius infinitum (zob. orzeczenie z 28 maja 1991 r., K. 1/91, OTK w 1991 r., poz. 4 oraz orzeczenie z 31 stycznia 1996 r., K. 9/95, OTK ZU Nr 1/1996, poz. 2). Tak więc art. 31 ust. 3 Konstytucji stanowi jednoznaczną i wyraźną konstytucyjną podstawę dla wprowadzania ograniczeń prawa własności, w tym ograniczeń koniecznych dla ochrony zabytków.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), skargę oddalił.