Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3217/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi [...] w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 października 2021 r. nr GZ.rn.625.63.2018 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w [...], decyzją z 27 października 2021 r. nr GZ.rn.625.63.2018, w pkt 1) uchylił w całości decyzję Wojewody Łódzkiego z 24 stycznia 2018 r. nr GN-II.7511.2.2017.RP, w pkt 2) orzekł, że część nieruchomości ziemskiej pn. [...], położonej w gminie [...], powiat [...], stanowiącej zespól [...], obejmującej obecne działki nr: [...] oraz działkę nr [...], w części dotyczącej użytków określonych jako Lz, N i W o łącznej pow. 7,67 ha, jednostka ewidencyjna [...], obręb [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w pkt 3) orzekł, że pozostała część nieruchomości ziemskiej pn. [...], położonej w gminie [...], powiat [...], wchodząca w skład żądania wnioskodawcy, obejmująca obecne działki nr: [...], w części dotyczącej użytków określonych jako Rllla oraz Br-RIVa o łącznej pow. 1,9697 ha, jednostka ewidencyjna [...], obręb [...] podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 24 września 2014 r., [...] wystąpili o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem" orzekającej, że zespół dworsko-parkowy, wchodzący w skład [...], położonych w gm. [...], powiat [...], których ostatnim właścicielem był [...], nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) – dalej zwanego "dekretem".

Decyzją z 21 czerwca 2016 r. nr GN-11.7511.22.2014.KŁ Wojewoda Łódzki umorzył postępowanie z uwagi na fakt, że osoby występujące z wnioskiem nabyły aktem notarialnym z [...] kwietnia 2014 r. Rep. A Nr [...], od spadkobiercy byłego właściciela [...] przysługujące mu prawa i roszczenia do [...], nie były zaś spadkobiercami byłego właściciela.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 18 listopada 2016 r. nr GZ.rn.625.237.2016 utrzymał w mocy decyzję Wojewody Łódzkiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 61/17 oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie prowadzone było postępowanie [...], jako spadkobierca byłego właściciela majątku [...], złożył wniosek o stwierdzenie, że zespół dworsko-parkowy, wchodzący w skład majątku pn. [...], obejmujący aktualne działki nr: [...], nie podlegał przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Wojewoda Łódzki decyzją z 24 stycznia 2018 r. nr GN-II.7511.2.2017.RP stwierdził, że zespół dworsko-parkowy, zlokalizowany na działkach nr: [...] w obszarze zaznaczonym na kopii mapy ewidencyjnej, stanowiącej załącznik nr 1 do decyzji, wchodzący w skład [...], położony w gm. [...], pow. [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w [...] zarzucając naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu poprzez niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy. W ocenie odwołującego się pomimo ustalenia, że park będący przedmiotem wniosku był również wykorzystywany jako ogród jagodowy i warzywny (a więc miał przeznaczenie stricte rolnicze) Wojewoda Łódzki uznał, że owoce i warzywa z tego ogrodu były wykorzystywane na własne potrzeby właściciela dworu, co jest sprzeczne z aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 27 października 2021 r., w pkt 1) uchylił w całości decyzję Wojewody Łódzkiego z 24 stycznia 2018 r., w pkt 2) orzekł, że część nieruchomości ziemskiej pn. [...], położonej w gminie [...], powiat [...], stanowiącej zespól dworsko-parkowy, obejmującej obecne działki nr: [...] oraz działkę nr [...], w części dotyczącej użytków określonych jako Lz, N i W o łącznej pow. 7,67 ha, jednostka ewidencyjna [...], obręb [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w pkt 3) orzekł, że pozostała część nieruchomości ziemskiej pn. [...], położonej w gminie [...], powiat [...], wchodząca w skład żądania wnioskodawcy, obejmująca obecne działki nr: [...] oraz działkę nr [...], w części dotyczącej użytków określonych jako Rllla oraz Br-RIVa o łącznej pow. 1,9697 ha, jednostka ewidencyjna [...], obręb [...] podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (w pierwotnym brzmieniu) na cele reformy rolnej przeznaczone miały być nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące własność albo współwłasność osób ﬁzycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych w ramach tej powierzchni.

Minister podał, że zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania przepisów dekretu ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska". Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 wskazał, że na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu.

Nieruchomość ziemska, w rozumieniu dekretu to taka, która ma charakter rolniczy (por. wyroki NSA z: 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I OSK 851/05, 4 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 287/08, 23 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 906/08 oraz uchwała NSA z 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10).

Organ odwoławczy stwierdził, że wniosek złożony został na podstawie § 5 rozporządzenia. Zgodnie z jego treścią dotyczy on oceny podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu części majątku ziemskiego pn. [...], stanowiącego byłą własność [...], obejmującego obecne działki nr: [...]. Zgodnie z zapisem w księdze hipotecznej nr [...], majątek pn. [...], stanowiący własność [...] przeszedł na własność Skarbu Państwa w trybie postanowień art. 2 ust. 1 dekretu. Zarówno z wpisu w księdze hipotecznej, jak i pisma Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z 27 czerwca 1946 r. (stanowiącego wniosek do Sądu Grodzkiego w [...] o przepisanie w księdze wieczystej tytułu własności) nie wynika, jaka była dokładna podstawa przejęcia - we wskazanych dokumentach podano jedynie ogólnie, że był to art. 2 ust 1 dekretu.

Minister zauważył, że w aktach sprawy znajduje się dokument przekazany przez Archiwum Akt Nowych w Warszawie, stanowiący "Ewidencję nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dn. 6 IX 1944 r. o przeprowadzeniu refonny rolnej", z którego wynika, że majątek [...] został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Podczas kompletowania materiału dowodowego nie udało się odnaleźć protokołu z przejęcia [...] na rzecz Skarbu Państwa. Z ww. dokumentu przekazanego przez Archiwum Akt Nowych w Warszawie wynika, że powierzchnia tych dóbr wynosiła 775,5 ha, a w ich skład wchodziły następujące grunty: orne 393 ha, łąki 185 ha, pastwiska 102,5 ha, ogrody warzywne i sady owocowe 14 ha, pod zabudowaniami 38 ha, wody 43 ha.

Z powyższego wynika zatem, że na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przejęto majątek pn. [...] o powierzchni przekraczającej 100 ha powierzchni ogólnej.

Dokonując oceny przydatności na cele reformy rolnej części majątku pn. [...], obejmującego zespół dworsko-parkowy, organ odwoławczy odwołał się do opracowania konserwatorskiego. Z dokumentu pn. "Ewidencja parku zabytkowego w [...], gm. [...]", wynika, że "(...) Park został założony w I poł. XIX w. (...) Dwór był drewniany, usytuowany w południowo-wschodniej części parku. (...) Na początku XX w. zabudowano ganek, a nad nim umieszczono dodatkowe pomieszczenia mieszkalne. (...) Od strony północnej dworu znajdował się duży staw, przy którym wykopano od strony południowej kanał, odcinający dwór od parku. Przez kanał przerzucono dwa drewniane mostki, łączące dwór z układem alejek parkowych oraz z główną drogą prowadzącą od centrum wsi do gospodarstwa, wzdłuż północnej granicy parku. Równolegle do tej drogi na terenie parku zostały poprowadzone dwie alejki, pomiędzy którymi znajdował się ogród jagodowy i warzywny. (...) W północno - zachodniej części parku znajdował się drugi dość duży staw (...)".

Z "Metryczki parku - ogrodu" wynika, że powierzchnia parku wynosiła 5,5 ha, w tym 0,6 ha wód. W innym miejscu dokumentacja konserwatorska podaje, że wewnątrz parku znajdowały się skupiny drzew składające się z dębów, jesionów, wierzb płaczących, robinii i klonów oraz drzew iglastych. W centralnej części parku zachowała się grabowa alejka, biegnąca równolegle do drogi obiegającej park. Na terenie parku znajdowała się również ﬁgura Matki Boskiej. Przeprowadzona przez konserwatora "Analiza stopnia zachowania układu zabytkowego" wskazuje, że: "Układ zabytkowy zespołu dworsko - parkowego pochodzący z pocz. XIX w., pomimo upływu lat, został bardzo dobrze zachowany. Elementy układu dobrze zachowane to drewniany dwór, układ stawów, kanał wodny /fosa/, mostki nad kanałem, układ alejek parkowych, granice parku, podwórze gospodarcze, drzewostan oraz ﬁgura Matki Boskiej (...)". Z ewidencji parku zabytkowego wynika również, że po przejęciu majątku w 1945 r. dwór również pełnił funkcję mieszkalną.. Po wojnie na terenie dawnego warzywnika wybudowano domy mieszkalne dla pracowników, pozostawiając część tego terenu w formie polany trawnikowej. (...) Na terenie sadu znajdującego się pomiędzy parkiem i folwarkiem wybudowano szereg budynków gospodarczych, budowanych i socjalnych, służących pracownikom majątku (...)".

Przeprowadzone 18 marca 2016 r. oględziny terenu objętego wnioskiem wykazały, że do chwili obecnej zachował się budynek dworu, usytuowany wśród stawów oraz park. W południowo-wschodniej części zespół odgrodzony jest od budynków gospodarczych ogrodzeniem betonowym, w którym znajduje się furtka prowadząca na dziedziniec gospodarczy.

Wojewoda Łódzki w zaskarżonej decyzji podał, że w sprawie nie udało się ustalić świadków mogących potwierdzić stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości w dniu jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa.

W sprawie został natomiast przesłuchany [...], który jest stroną niniejszego postępowania. [...] podkreślił, że "(...) Zespół dworsko - parkowy był ogrodzony murem kamiennym od strony budynków gospodarczych, na jego terenie znajdowały się 3 stawy. Stawy były rekreacyjne i nie miały charakteru hodowlanego. Na terenie zespołu rosły głównie buki i dęby, a na jego terenie, oprócz parku i pałacu nie było żadnych innych budynków. Budynki gospodarcze oraz mieszkania pracowników majątku znajdowały się na zewnątrz parku, poza parkiem. Właściciel miał zarządcę (...)". [...] podał, że właściciele posiadali kamienicę w Warszawie, która utrzymywała pałac.

Z "Metryczki parku - ogrodu" wynika, że powierzchnia parku wynosiła 5,5 ha, w tym 0,6 ha wód. Znajdująca się w aktach sprawy karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, sporządzona 7 czerwca 1967 r. przedstawia plan założenia dworsko-folwarcznego, z którego wynika, że zespół ten składał się z dwóch wyraźnie oddzielonych od siebie części: pierwsza część z parkiem, dworem, stawami oraz z obszarem określonym jako "pole", natomiast w skład drugiej części wchodziły budynki gospodarcze (m.in. rządcówka, magazyn-cielętnik, obory, stodoła, kuźnia, czworaki) oraz sad. Park sąsiaduje z podwórzem folwarcznym od wschodniej części.

Z dokumentacji konserwatorskiej wynika, że w części dworsko-parkowej znajdują się 3 stawy. W południowej części większego stawu znajduje się otoczona fosą niewielka wyspa, na której znajduje się dwór. Na wyspę droga prowadzi przez zwodzony mostek. Poza dworem, w tej części założenia nie ma żadnego innego budynku. Zarówno dwór, jak i park, zostały wpisane do rejestru zabytków w 1967 r., natomiast w 1989 r. sporządzono szczegółowy plan zespołu, z którego wynika, że dawna granica parku pokrywa się z granicą aktualną. Na planie naniesiono m.in. masywy starodrzewi, szpalery drzew oraz drzewa proponowane jako pomniki przyrody (w tym trzy usytuowane w pobliżu rzeźby parkowej - ﬁgurki Matki Boskiej).

W południowo-zachodniej części założenia znajduje się wyraźnie wydzielony obszar oznaczony jako "dawny sad" otoczony od południa, zachodu i północy szpalerem drzew. Ta część zespołu pokrywa się z terenem określonym na karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa, sporządzonej 7 czerwca 1967 r., jako "pole". Również na mapie przekazanej przez Wojskowe Biuro Historyczne w Warszawie, sporządzonej w 1951 r. widać, że na terenie tym nie ma roślinności potwierdzającej istnienie parku.

Z dokumentacji konserwatorskiej wynika natomiast, że na terenie parku znajdował się ogród jagodowy i warzywny, usytuowany pomiędzy dwiema alejkami, położonymi równolegle do drogi prowadzącej od centrum wsi do gospodarstwa.

Porównując aktualną mapę ewidencji gruntów ze szczegółowym planem zespołu dworsko-parkowego, sporządzonym w 1989 r. Minister stwierdził, że dawny ogród jagodowy i warzywny, znajdujący się na południowy-zachód od dworu, obejmuje aktualne działki ewidencyjne nr: [...] (oznaczonej jako użytek Rllla). W skład tego obszaru wchodzi również szpaler drzew otaczający teren ogrodu.

Z uwagi na położenie tego zadrzewienia, nie można jednak – w ocenie organu odwoławczego - stwierdzić, że wchodził on w skład parku, lecz stanowił łączność z terenem sadu.

Wojewoda Łódzki w zaskarżonej decyzji stwierdził, że "(.. .) W obrębie parku nie znajdowały się użytki rolne w rozumieniu § 4 powołanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w postaci gruntów ornych, łąk, pastwisk, ogrodów warzywnych i owocowych. Choć dokumentacja konserwatorska wskazuje, że na terenie parku znajdował się "ogród jagodowy i warzywny", to należy zauważyć, że ten teren wewnątrz parku otoczony był roślinnością typowo parkową". Na poparcie tego twierdzenia przywołany został wyrok WSA w Warszawie z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 987/15 stanowiący o tym, że "ogród warzywny i łąka mogłyby - jako enklawa w zespole pałacowo - parkowym - służyć wyłącznie na potrzeby pałacu i jego mieszkańców, ale nie były dostępne dla innych osób. Taka okoliczność również powodowałaby brak możliwości objęcia takiej enklawy przepisami o reformie rolnej (...)".

Zdaniem Ministra w omawianej sprawie nie można jednak stwierdzić, że ma miejsce taka sytuacja. Sama powierzchnia ogrodu - prawie 1,7 ha świadczy o tym, że nie można mówić o małym ogrodzie, który mógł służyć wyłącznie na potrzeby dworu i jego mieszkańców. Nie można również twierdzić, że teren ten był niedostępny dla innych osób - był on wprawdzie otoczony szpalerem drzew, lecz od południowej strony sadu był obszar na którym tego zadrzewnienia nie było (co jest widoczne zarówno na planie zespołu dworsko-parkowego z 1989 r., jak i na mapie przekazanej przez Wojskowe Biuro Historyczne w Warszawie), z bezpośrednim dostępem do drogi.

Minister zauważył, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że skoro ogrody warzywne i owocowe zaliczone zostały, na mocy § 4 rozporządzenia, do użytków rolnych, to sad przeznaczony był na cele reformy rolnej i to niezależnie od tego, czy owoce wykorzystywane były na użytek własny rodziny właściciela majątku, czy też przeznaczano je na sprzedaż (np. wyrok WSA w Warszawie z 20 września 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 141/181).

Mając powyższe na uwadze Minister stwierdził, że obszar zespołu dworsko-parkowego w [...], obejmował aktualne działki nr: [...] oraz działkę nr [...], w części oznaczonej jako użytki: Lz, N oraz W. Na tym terenie znajdował się park, dwór oraz stawy, nie znajdowały się natomiast budynki gospodarcze, w szczególności takie, które mogły służyć do działalności rolniczej. Park nie był miejscem, w którym prowadzona była działalność rolnicza. Odnośnie stawów Minister wskazał, że żaden dokument zgromadzony w sprawie nie potwierdza, aby miały charakter hodowlany. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało by zespół dworsko-parkowy w [...] był w jakikolwiek sposób wykorzystany do prowadzenia działalności rolniczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy sadowniczej. Pod względem przestrzennym i funkcjonalnym zespół dworsko-parkowy w [...] stanowił odrębną od gospodarstwa część.

Minister stwierdził, że dawny dwór był wykorzystywany jedynie do celów mieszkalnych, a żaden ze zgromadzonych dokumentów nie świadczy o prowadzeniu działalności rolniczej, w szczególności dotyczącej sprawowania zarządu majątkiem z tego miejsca. W majątku znajdowała się rządcówka zlokalizowana poza terenem dworsko-parkowym.

Organ odwoławczy zaznaczył, że badając związek funkcjonalny istotne jest to, czy możliwe było prawidłowe funkcjonowanie zespołu dworsko-parkowego bez gospodarstwa rolnego i odwrotnie.

Zdaniem Ministra z akt sprawy nie wynika, aby taki związek w niniejszej sprawie zachodził. Postępowanie dowodowe nie wykazało, aby właściciel majątku zarządzał gospodarstwem z dworu i aby we dworze były wydzielone odrębne pomieszczenia przeznaczone na potrzeby sprawowania zarządu przez właściciela. Sporny zespół dworsko-parkowy pełnił funkcję mieszkalną, w żaden sposób nie był organizacyjnie, czy też funkcjonalnie powiązany z pozostałą częścią nieruchomości, stanowiącą gospodarstwo rolne, zaś wszelka działalność rolnicza, odbywała się poza tą nieruchomością. Zespół ten mógł funkcjonować samodzielnie bez gospodarstwa rolnego służąc jako miejsce zamieszkania dla rodziny właściciela.

Związek funkcjonalny to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwieckiego, t. 1, str. 783, Warszawa 1998 r).

W ocenie Ministra z faktu, że właściciel miał decydujący głos w sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz że czerpał z niego pożytki, nie można wyprowadzać oceny, że funkcjonowanie gospodarstwa rolnego było uzależnione od funkcjonowania zespołu dworsko-parkowego. Ta część majątku nie służyła produkcji rolniczej i funkcjonowała bez części majątku ziemskiego wykorzystywanego do produkcji rolniczej, nie podpadała zatem pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Natomiast przeprowadzone postępowanie wykazało, że działki nr: [...] oraz część działki nr [...] (oznaczonej jako użytek Rllla) stanowiły dawny ogród jagodowy i warzywny, podpadały zatem przejęciu na cele reformy rolnej.

Odnośnie działki nr [...], w części dotyczącej użytków oznaczonych jako BR-RIVa Minister stwierdził, że z akt sprawy wynika, że ta część majątku stanowiła sad i była położona poza terenem dworsko-parkowym, podpadała więc pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Powyższe działki miały w dniu wejścia w życie dekretu charakter rolny i mogły być wykorzystane do realizacji celów reformy rolnej.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 27 października 2021 r. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w Warszawie wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w części dotyczącej pkt 2) rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: I. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie wyrażającej się sprzeniewierzeniem się zasadzie dążenia do prawdy obiektywnej, a w konsekwencji nie wyjaśnienie w sposób dokładny stanu faktycznego sprawy, tj. przeznaczenia zlokalizowanych w parku stawów, jako potencjalnie hodowlanych i poprzestaniu na fakcie, że skoro brak jest w tej mierze w aktach sprawy stosownych dowodów, przyjąć należy, że miały charakter inny aniżeli produkcyjny, podczas gdy jest to tak samo prawdopodobne jak koncepcja odmienna, tj. że służyły działalności hodowlanej, 2) art. 8, art. 76 § 1, art.107 § 3 kpa polegające na dowolnej ocenie dowodu w postaci opracowania konserwatorskiego zespołu dworsko-parkowego w kwestii odmiennej oceny przeznaczenia zlokalizowanych na nieruchomości stawów i ich przydatności w produkcji rolnej z punktu widzenia reformy rolnej, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; II. przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu poprzez stwierdzenie niepodlegania wskazanych w zaskarżonej decyzji działek nr: [...] oraz części działki nr [...] dotyczącej użytków określonych jako Lz, N i W wchodzących w skład majątku [...] pod działanie ww. przepisu, a tym samym niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego, który legł u podstaw zaskarżonej decyzji pojęcia "nieruchomość ziemska". W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o: I. uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w części, co do pkt 2 rozstrzygnięcia; II. wstrzymanie wykonania wyżej wymienionej decyzji w zaskarżonej części; III. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia. W sprawie przeprowadzono szeroko zakrojone poszukiwania dokumentów dotyczących omawianego majątku, a strona nie wskazała dokładnie o jakie dokumenty należałoby uzupełnić materiał dowodowy i gdzie należy ich szukać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja, w części dotyczącej pkt 2), nie narusza prawa.

Sąd podziela stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że część nieruchomości ziemskiej pn. [...], położona w gminie [...], powiat [...], stanowiąca zespól dworsko-parkowy, obejmująca obecne działki nr: [...], w części dotyczącej użytków określonych jako Lz, N i W o łącznej pow. 7,67 ha, położonych w [...], nie podpadała po działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Z ewidencji parku zabytkowego z 1989 r. wynika, że park wraz z dworem i położonymi w granicach parku 3 stawami usytuowanymi na działkach nr [...] stanowiły teren, który nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej, skoro nie miał charakteru rolniczego. Drogi południowa i północna oddzielały tę część spornej nieruchomości od centrum wsi [...] i zabudowań folwarcznych. Na terenie parku znajduje się starodrzew w wieku ok. 150 lat. Dwór był połączony dwoma drewnianymi mostkami z alejkami parkowymi i główną drogą (południową) prowadzącą do centrum wsi. Równolegle do tej drogi poprowadzono dwie alejki. Dwór służył właścicielowi celom mieszkalnym. Dworek otacza park o walorach krajobrazowych tworzący masyw starych drzew liściastych z pojedynczymi drzewami iglastymi usytuowanymi w części południowej i centralnej koło dużego stawu. Rządcówka położona w folwarcznej części parku jest oddalona w linii prostej od budynku dworu o ok. 200 m.

Mapa pn. [...] Woj. [...] 1:500 (podkład sporządzony na podstawie pomiarów z 1989 r.) obrazuje, że sporny teren (pkt 2 osnowy zaskarżonej decyzji) obejmuje obszar typowo parkowy. Na terenie parku znajduje się staw w części północno-zachodniej. W części północno-wschodniej znajduje się duży staw. W części południowo-wschodniej mały staw. Teren zielony pomiędzy stawem północno-zachodnim, a dużym stawem jest poprzecinany dwoma alejkami biegnącymi względem siebie prawie równolegle. Alejki są otoczone masywami drzewostanu młodego, a w nim wkomponowane są pojedyncze stare drzewa liściaste i iglaste. W części południowej względem dużego stawu i pobliskiego małego stawu znajduje się układ alejek prowadzących m.in. do parku i do dworu. Z legendy mapy wynika, że na terenie parku i wokół dworu wraz z otaczającymi go dwoma stawami nie ma starych drzew owocowych.

Przedmiotowy dwór drewniany zbudowany w 2 poł. XVII w. i park podworski, jako park krajobrazowy z XIX w. wpisane zostały do rejestru zabytków odrębnymi decyzjami WKZ w [...] z 7 czerwca 1967 r.

W nadesłanej przez Archiwum Akt Nowych w Warszawie dokumentacji – Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi odnotowano, że w majątku [...] znajdują się grunty pod wodami, jednakże w "uwagach" nie odnotowano, że wody te były zarybione (zarybiane) i nadają się do produkcji rolniczej. W nadesłanym przez Archiwum Państwowe w [...] Załączniku nr 1 do protokołu przejęcia przez PGR-y majątków administrowanych w 1949 r. przez PNZ w "uwagach" także brak powyższej informacji. Stawy te nie są obecnie zarybione (protokół oględzin z 18 marca 2016 r.).

Z wyjaśnień udzielonych przez [...] (protokół z 14 stycznia 2016 r.) wynika, że stawy znajdujące się wewnątrz parku były rekreacyjne, a nie hodowlane. Park był zalesiony głodznie drzewami bukowymi i dębami. Pomiędzy drzewami były alejki. Właściciel zatrudniał ekonoma, który mieszkał w rządcówce. W parku nie zamieszkiwali pracownicy rolni. Na terenie dworsko-parkowym nie było, poza dworem, innych budynków. Decyzje w sprawie majątku podejmował właściciel, ale konsultował decyzje w sprawie działalności rolniczej z zarządcą. Właściciele posiadali kamienicę w Warszawie przy [...] i ta kamienica utrzymywała pałac.

Dane na temat zamieszkiwania we dworze właścicieli, a w rządcówce administratora i księgowej majątku, potwierdzają też ustalenia zapisane we Wkładce do Karty Ewidencyjnej Zabytków Architektury i Budownictwa.

Rację ma zatem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że część majątku [...] wskazana w pkt 2) osnowy zaskarżonej decyzji nie miała charakteru rolniczego, ani nie była funkcjonalnie związana z częścią folwarczną tego majątku w dacie wejścia w życie dekretu.

Przedmiotowa część dworsko-parkowa nie była wykorzystywana rolniczo. Nie mieszkali tam pracownicy rolni. Nie było tam, poza dworem, żadnych budynków, w tym typowo rolniczych. Nie było też terenu typowo rolniczego, np. sadu, ogrodu owocowego, pastwiska. Stawy nie były stawami przynoszącymi pożytki naturalne - nie prowadzono w nich zawodowej hodowli ryb. Był to teren wykorzystywany przez właściciela dla własnych celów mieszkalno-wypoczynkowych. Rodzina właściciela majątku nie utrzymywała się z dochodów, które przynosiła część majątku wskazana w pkt 2) osnowy zaskarżonej decyzji. Z dworu nie prowadzono bieżącego zarządu folwarkiem. Była na terenie folwarcznym osobna rządcówka w której mieszkał zarządca majątku. Część rolna majątku mogła zatem funkcjonować samodzielnie (były tam budynki gospodarcze) i odwrotnie teren dworsko-parkowy był samodzielnie funkcjonującą częścią.

Sąd podziela stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, który udało się uzyskać, był wystarczający do wydania decyzji orzekającej w sprawie, co do jej istoty i że organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego – art. 2 ust. 1 lit. e w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu oceniając charakter części nieruchomości określony w pkt 2) osnowy zaskarżonej decyzji, w tym istnienie związku funkcjonalnego z częścią folwarczną majątku [...].

Organy obu instancji prowadziły postępowanie wyjaśniające zwracając się o przesłanie dokumentacji potwierdzającej wystąpienie przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu do: Wójta Gminy [...], Starosty Powiatowego w [...], Sądu Rejonowego w [...], Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Akt Nowych w Warszawie, WKZ w [...], Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie, pełnomocnika wnioskodawców.

Wójt Gminy [...] wskazał, że nie ma wiedzy na temat świadków, którzy mieliby informację na temat przejęcia spornego majątku na cele reformy rolnej (pismo z 20 lipca 2015 r.).

Zgodzić należało się z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że zarzuty skargi są bezzasadne. Jeżeli Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa posiadał jakiekolwiek materiały dotyczące przedmiotu niniejszej sprawy lub miał wiedzę, gdzie one mogą się znajdować, czy też potrafił wskazać osoby mogące złożyć zeznania w charakterze świadków, winien czynnie uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym (skoro wnosił odwołanie) i przedłożyć stosowne dokumenty, czy informacje. Skoro skarżący tego nie zrobił, to organy obu instancji, przy wykorzystaniu dostępnych dowodów, ustaliły stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy na ile to było możliwe i te okoliczności legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.