Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 344/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 § 1 pkt 10; art. 26; art. 33 § 1 i § 2; art. 34 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: § 1 ; § 11
journal: Dz.U. 2023 poz 2077
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) Sędzia WSA Ewa Ibrom po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 21 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym sprawy ze skargi E. Ł. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 14 marca 2024 r. nr 9012.6.48.2024 w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adw. N. N.-P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z tytułu wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną stronie z urzędu kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym kwotę 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 marca 2024 r. nr 9012.6.48.2024 Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako "organ odwoławczy" lub "PWIS") – po rozpatrzeniu zażalenia E. Ł. (dalej jako "skarżąca") – utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. (dalej jako "organ I instancji" lub "PPIS") z dnia 29 grudnia 2023 r. nr ONS.PEp.907.3.12.2022 w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego dotyczącego uchylania się od obowiązku szczepień ochronnych u dziecka strony T. Ł..

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. wystawił 27 września 2023 r. w stosunku do E. Ł. tytuł wykonawczy nr ONS.PEp.907.3.12.2022, obejmujący obowiązek poddania jej małoletniego syna T. Ł. (urodzonego dnia [...] r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby (WZW typu B) – III dawka szczepienia podstawowego, błonicy, tężcowi i krztuścowi – III i IV dawka szczepienia podstawowego i I dawka szczepienia przypominającego, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (POLIOMYELITIS) – II i III dawka szczepienia podstawowego i szczepienie przypominające, odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) oraz różyczce – szczepienie podstawowe i przypominające.

W piśmie z dnia 1 grudnia 2023 r. skarżąca wniosła zarzuty do powyższego tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym, które obejmowały brak wymagalności objętego nim obowiązku z uwagi na to, że dziecko nie ukończyło jeszcze 19-roku życia oraz realną obawę o zagrożenie zdrowia lub życia dziecka, niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym ze względu na niewykonanie lekarskiego badania kwalifikacyjnego, prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny oraz błąd co do osoby zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2023 r. PPIS oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącą zażalenia, postanowieniem z dnia 14 marca 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924 – dalej jako "ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń"). Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych określa natomiast przepis art. 17 tej ustawy oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077). Organ wyjaśnił, że w czasie wydania zaskarżonego tytułu wykonawczego obowiązywał Program Szczepień Ochronnych wydawany na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i stanowił źródło obowiązku. Główny Inspektor Sanitarny ogłaszał go w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Program Szczepień Ochronnych na dany rok zawierał szczególne wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek, wynikające z aktualnej sytuacji epidemiologicznej oraz przepisów wydanych na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Obowiązek jego stosowania wynikał z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172, z późn. zm.). Organ wyjaśnił, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym przez osoby określone w rozporządzeniu aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu o miejscu i czasie badania kwalifikacyjnego do szczepienia i samego szczepienia. Jedynie lekarz dysponujący wiedzą medyczną (w określonym stanie faktycznym) jest w stanie ustalić wynikające ze stanu zdrowia i aktualnej wiedzy medycznej przeszkody lub przesłanki aktualizujące prawny obowiązek wynikający wprost z przepisów ustawy, nie zaś rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych.

Informację o braku przeprowadzonych szczepień ochronnych u T. Ł. wierzyciel otrzymał od lekarza z podmiotu leczniczego NZOZ S. ul. [...], [...], który przesyłając "Formularz zgłoszenia osób uchylających się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych" stwierdził upływ terminu do wykonania szczepień ochronnych przy jednoczesnym braku informacji o występowaniu przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania. Organ podkreślił, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu badania obecnego stanu zdrowia dziecka. Badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego przeprowadzane jest na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, który stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Oznacza to, że badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu. Niestawienie się do placówki medycznej z dzieckiem w celu przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego do szczepienia lub odmowa zgody na przeprowadzenie takiego badania uniemożliwiają wykonanie szczepienia, co jest równoznaczne z odmową poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Odnosząc się do zarzutów strony organ wyjaśnił, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, jako organ rządowej administracji zespolonej – na podstawie art. 10 ust 1 pkt 2, pkt 3 i pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416), posiada kompetencje w zakresie szczepień ochronnych. Do kompetencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej należy między innymi ustalenie zakresów i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym obszarze. Nadzór nad realizacją ustawowego obowiązku szczepień uprawnia i zobowiązuje organy Inspekcji Sanitarnej do jego egzekwowania. Organ zauważył, że tytuł wykonawczy zawiera prawidłową podstawę prawną wymagalności obowiązku, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, zgodnie z którym osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Wskazał, że wbrew twierdzeniom strony, w upomnieniu z dnia 20 stycznia 2023 r. PPIS w Ł. nie ustalił indywidualnych terminów szczepień, a jedynie wskazał na termin udania się z dzieckiem do lekarza, w celu ustalania terminu uzupełnienia brakujących obowiązkowych szczepień ochronnych. Odnosząc się natomiast do zarzutu błędnego oznaczenia osoby zobowiązanej do wypełnienia obowiązku organ wyjaśnił, że w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecka), odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ochronnych ponosi osoba sprawująca nad tą osobą pieczę prawną, albo jej opiekun faktyczny (w tym przypadku rodzic).

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca E. Ł. zaskarżyła postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazała, że w dacie wystawienia tytułu egzekucyjnego dziecko nie miało wykonanych badań kwalifikacyjnych w celu wykluczenia przeciwskazań do szczepień. Do skargi dołączyła wydruk z badania kwalifikacyjnego przeprowadzonego w dniu 15 marca 2024 r., w wyniku którego lekarz skierował dziecko do poradni specjalistycznej.

W odpowiedzi na skargę Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie było postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 14 marca 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji oddalające zarzuty skarżącej E. Ł. w sprawie egzekucji administracyjnej w związku z uchylaniem się przez skarżącą od obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm. – dalej jako "u.p.e.a."), egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru (art. 26 § 1 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie administracyjnej. Jak stanowi art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym oddala zarzut, uznaje zarzut w całości lub w części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia w dniu 27 września 2023 r. wobec skarżącej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. (wierzyciel) tytułu wykonawczego. Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń oraz przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2172m z późn. zm. – dalej jako "rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r."). Przed wystawieniem tytułu wierzyciel wystosował do skarżącej upomnienie z dnia 20 stycznia 2023 r.

Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy). Według art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną z dniem 1 października 2023 r., ministrowi właściwemu do spraw zdrowia udzielona została delegacja ustawowa do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4), trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5). W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172, z późn. zm.). Przepis § 5 tego rozporządzenia stanowił, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Rozporządzenie to uchylone zostało z dniem 1 października 2023 r.

Powyższe przepisy były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 9 maja 2023 r., w sprawie o sygn. akt SK 81/19, stwierdził, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia – jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował samego obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym (zob. pkt 5 uzasadnienia prawnego wyroku TK). Wprawdzie Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to zauważył jednak, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia. Jednocześnie Trybunał zdecydował się na określenie w wyroku innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, w celu zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Oznacza to, że realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych – na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu – stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (zob. wyrok TK z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04, OTK-A 2004 Nr 9, poz. 96). Z tych też przyczyn w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, zgodnie z którym, sądy dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (zob. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 87/18 i powołane w nim orzecznictwo).

Ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1938, z późn. zm.), która weszła w życie w dniu 1 października 2023 r., zmieniono treść art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, rozporządzenie, do wydania którego upoważniony został minister właściwy do spraw zdrowia, określa także schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a). Jednocześnie w art. 17 ust. 11 ustawy przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał w dniu 27 września 2023 r. rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077), które zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. Nowe rozporządzenie określa między innymi: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (§ 1 pkt 1, 2 oraz 3 rozporządzenia). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).

W świetle powyższych wyjaśnień należy stwierdzić, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, iż obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Obowiązek ten został skonkretyzowany w przepisach wykonawczych do ustawy, to jest rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego. Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy – Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niewykonanie aktualizuje zaś obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem jest przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W ocenie sądu okoliczność, że w chwili wystawienia tytułu wykonawczego wymagalny obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym był skonkretyzowany jedynie w Programie Szczepień Ochronnych, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, a w dacie orzekania przez organ I i II instancji obowiązywało już rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., nie miała wpływu na istnienie ustawowego obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Wymaga ponownego zwrócenia uwagi, że sam obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika wprost z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywała się według Programu Szczepień Ochronnych. Obowiązujące w dacie orzekania przez organy obu instancji rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, podstawowych i przypominających. Rozporządzenie jednoznacznie określa liczbę dawek szczepienia podstawowego, wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia i termin wykonania szczepienia oraz osoby objęte obowiązkiem poddania się szczepieniom przypominającym, dawki szczepionki i wiek, w którym są podawane oraz termin wykonania szczepienia przypominającego. Organy obu instancji uwzględniły wskazane zmiany prawne do jakich doszło oraz odniosły się do zarzutów strony w zakresie wymagalności obowiązku poddania dziecka w określonym terminie konkretnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, ujętym w załączniku nr 1 do wskazanego rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że syn skarżącej T. Ł., ur. w dniu [...]., do czasu wydania zaskarżonego postanowienia nie został poddany obowiązkowym szczepieniom, szczegółowo wskazanym w tytule wykonawczym. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, śwince i różyczce oraz przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B istnieje do ukończenia 19. roku życia (§ 3 ust. 1 pkt 2, pkt 4, pkt 5 i pkt 7 rozporządzenia z 27 września 2023 r.). Taki sam obowiązek przewidywał § 3 pkt 1a, pkt 2, pkt 5, pkt 6, pkt 7, pkt 9, pkt 10, pkt 11a i pkt 12a nieobowiązującego już rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. Wbrew twierdzeniom skarżącej, obowiązek ten jest wymagalny od momentu ukończenia określonego w wyżej wymienionych przepisach miesiąca życia dziecka do ukończenia 19. roku życia w przypadku wymienionych w tytule wykonawczym chorób.

Bezsporne jest oczywiście, że obowiązek poddania się szczepieniu stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich. W ocenie sądu, jest to jednak ograniczenie prawnie istotnie uzasadnione. Podkreślenia wymaga, że celami którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe jest zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, co zasadnie uznane została za dobro przewyższające wagę ograniczanych praw i wolności obywatelskich. Szczepienia ochronne polegają przecież na podaniu istniejącej i sprawdzonej szczepionki przeciwko chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia przeciwko danej chorobie. Ryzyko z tym związane pozostaje przy tym istotnie mniejsze, niż ryzyko zaistnienia samej choroby. Wskazać również należy, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, którego celem jest stwierdzenie, czy w danym indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). Zgodnie zaś z art. 17 ust. 2 tej ustawy, w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje zatem określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody, które wykluczają wykonanie szczepienia. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone tylko przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik przeprowadzonej konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r.).

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o występowaniu długotrwałych przeciwwskazań do szczepień ochronnych u dziecka. W szczególności, do dnia wydania postanowienia organu II instancji nie przedłożyła wyników wizyt w poradniach specjalistycznych, do których skierowania miała otrzymać podczas wizyty w dniu 10 marca 2023 r. u lekarza rodzinnego, a na które powoływała się w piśmie z dnia 11 marca 2023 r. (k. 32 akt adm.). Natomiast samo skierowanie do poradni specjalistycznej nie stanowi o istnieniu przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego. Podobnie należy ocenić informację z przeprowadzonej w dniu 15 marca 2024 r., a więc już po wystawieniu tytułu wykonawczego i wydaniu postanowień organów obu instancji, konsultacji lekarskiej dziecka, w wyniku której lekarz wystawił dla dziecka skierowanie do poradni kardiologicznej i okulistycznej. Poza gołosłownymi zatem twierdzeniami, skarżąca nie przedstawiła żadnego zaświadczenia lekarskiego, ani jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie długotrwałych przeciwwskazań do wykonania szczepień u jej syna.

Wątpliwości sądu nie budziła również okoliczność uchylania się przez skarżącą od obowiązku poddania syna szczepieniom, pomimo wezwań z przychodni (według formularza zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych rodziców – k. 9 akt adm.) i ze strony inspekcji sanitarnej (pismo z dnia 8 lipca 2022 r. – k. 18 akt adm.). Skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku również po otrzymaniu upomnienia z dnia 20 stycznia 2023 r. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżąca w ogóle nie stawiała się do przychodni POZ na badania kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.

W takich okolicznościach – w świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów – nie ulega wątpliwości, że syn skarżącej nie został zaszczepiony pomimo braku przeciwwskazań do szczepienia stwierdzonych przez lekarza, do czego w istocie przyczyniła się matka, kwestionując istnienie obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego. Ponownie należy więc podkreślić, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do podania szczepionki dziecku decyduje każdorazowo wyłącznie lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania lub inne względy sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Obowiązek skarżącej poddania małoletniego szczepieniom ochronnym cały czas istnieje i wbrew zarzutom skargi – jest wymagalny, także na dzień wniesienia skargi, co wynika wprost z jej treści i akt sprawy, a mimo tego nie został w dalszym ciągu wykonany. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Syn skarżącej podlega obowiązkowi szczepień ochronnych przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym z dnia 27 września 2023 r. Opiekę nad małoletnim synem sprawuje skarżąca jako jego matka. Dlatego to na niej spoczywa odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu zakażeń.

W konsekwencji, stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest całkowicie prawidłowe. Nie było tym samym żadnych uzasadnionych podstaw do kwestionowania możliwości prowadzenia egzekucji. W sprawie nie wystąpiły bowiem żadne okoliczności wskazane w art. 33 § 2 u.p.e.a.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia zasad i innych reguł proceduralnych prowadzonego postępowania administracyjnego. Organy podjęły wszelkie czynności, mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i ustalenie, w jakich okolicznościach doszło do niepoddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Materiał dowodowy był zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia, a stan faktyczny, jak i prawny nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia też wymogi art. 124 § 2 k.p.a., zawierając uzasadnienie faktyczne i prawne wraz z odniesieniem się do zarzutów zawartych w zażaleniu.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie obowiązany był oddalić skargę, o czym – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), orzekł w pkt I sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w pkt II sentencji wyroku uzasadniają przepisy art. 250 p.p.s.a. w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763).

Sprawa niniejsza została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym. W świetle art. 119 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy (pkt 2), a także, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (pkt 3). W sprawie niniejszej zachodziły przesłanki wymienione w obu przytoczonych przypadkach. Mianowicie organ w odpowiedzi na skargę zgłosił wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a skarżąca, mimo zawiadomienia o złożeniu tego rodzaju wniosku, nie żądała przeprowadzenia rozprawy (119 pkt 2 p.p.s.a.), a ponadto przedmiot skargi stanowiło postanowienie wymienione w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.