Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1693/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Ochrona dóbr kultury
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, , Sędzia WSA Tomasz Stawecki (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, , Protokolant st. sekr. sąd. Sylwia Rosińska- Czaykowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zwany dalej "Ministrem Kultury", decyzją z [...] maja 2017 r., znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku z [...] lutego 2017 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez J. G., zwaną dalej "skarżącą", orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] stycznia 2017 r., znak:

[...], odmawiającej skreślenia z rejestru zabytków budynku mieszkalnego przy ul. [...] w [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

2. Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z [...] marca 1965 r., znak: [...], wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] dom mieszkalny położony w [...] przy ulicy [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ww. budynek wzniesiony na przełomie XVIII i XIX wieku "reprezentuje interesujący przykład architektury mieszczańskiej tego okresu oraz zawiera w sobie cenne walory zabytkowe charakterystyczne dla budownictwa środkowego [...]". Przedmiotowy budynek mieszkalny został wpisany do rejestru zabytków pod adresem ul. [...]. W wyniku późniejszego podziału nieruchomości wydzielono dwie części oznaczone numerami [...] i [...]. Postępowanie w sprawie dotyczy nieruchomości nr [...], czyli budynku posadowionego na działce nr ewid. [...] i usytuowanego szczytowo do ulicy [...]. Budynek nr [...], położony na działce nr ewid. [...] w wyniku katastrofy budowlanej utracił wartości zabytkowe i został skreślony z rejestru zabytków decyzją Ministra Kultury z [...] października 2009 r.

Po rozpatrzeniu wniosku z [...] kwietnia 2016 r. wniesionego przez skarżącą, tj. właścicielkę budynku przy ul. [...] w [...], Minister Kultury decyzją z [...] stycznia 2017 r. odmówił skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowego budynku. Rozstrzygnięcie organu zostało oparte na art. 13 ust. 1, 5 i 6 oraz art. 89 ust. 1 u.o.z.o.z.

W decyzji z [...] stycznia 2017 r. Minister Kultury stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na jego skreślenie z rejestru zabytków. Uzasadniając odmowę skreślenia z rejestru zabytków tego budynku wskazano, że zachował on "wartość historyczną, jako element zabudowy dawnych przedmieść [...], a jego forma architektoniczna oraz charakterystyczna bryła z wysokim dachem naczółkowym, krytym dachówką, pozostają czytelne". Podkreślono przy tym: "Omawiany zabytek stanowi istotny składnik zabudowy ulicy, pozwalający na pełniejsze zrozumienie historii miasta i procesów urbanizacyjnych, jakie zachodziły tu od początku XIX w. Częściowe zniszczenie struktury budowlanej obiektu nie doprowadziło więc do utraty jego wartości zabytkowych, które zadecydowały o objęciu go ochroną prawną przez wpis do rejestru zabytków". Minister Kultury wyjaśnił, że stopień zniszczenia konstrukcji nie przesądza o utracie walorów zabytkowych przez dany budynek, nasuwa jednak wniosek o konieczności niezwłocznego przeprowadzenia odpowiednich robót budowlanych i prac konserwatorskich, które zahamują postępujący proces destrukcji". Minister Kultury dodał przy tym, że ustalenia dotyczące bardzo złego stanu technicznego omawianego obiektu pozostają bez wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ sam stan zachowania nie stanowi nigdy bezpośredniej przesłanki do podjęcia działań na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zm., zwanej dalej "u.o.z.o.z."). W tym kontekście odniesiono się do opinii technicznej K. P. z 2015 r. i ekspertyzy technicznej M. G. z 2016 r., podkreślając, że żadne z tych opracowań nie dotyczy przedmiotu postępowania, bowiem nie poddaje analizie aktualnych wartości zabytkowych obiektu. Wskazano przy tym, że ww. opracowania wykazują występowanie szeregu nieprawidłowości w omawianym zabytku w stosunku do aktualnych norm budowlanych, brakuje przy tym rzeczywistego rozpoznania możliwości wykonania remontu.

3. Pismem z [...] lutego 2017 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie ww. sprawy. Skarżąca zarzuciła Ministrowi Kultury, że wydając decyzję z [...] stycznia 2017 r. naruszył przepis prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z. poprzez jego błędną wykładnię oraz pominięcie okoliczności, że "w aktualnym stanie prawnym stopień zniszczenia zabytku kwalifikujący go do skreślenia z rejestru nie musi być całkowity, lecz wystarczy by zniszczenie (nawet częściowe) powodowało utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej". Ponadto we wniosku wskazano na naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 296 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.". W ocenie skarżącej błędy w ustaleniu stanu faktycznego polegają na:

1. przyjęciu, że do rejestru zabytków pod nr. [...] został wpisany budynek przy ul. [...], natomiast obiekt przy ul. [...] był wyłącznie dobudówką pozbawioną jakiejkolwiek samodzielnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej;

2. braku przywołania przesłanek, które zadecydowały o skreśleniu z rejestru zabytków budynku nr [...], decyzją Ministra Kultury z [...] października 2009 r.;

3. niczym niepopartym ustaleniu, że budynek nr [...] jest obiektem wcześniejszym niż budynek nr [...] (skreślony z rejestru zabytków);

4. uznaniu, że budynek nr [...] posiada samoistną wartość historyczną lub artystyczną przy braku ekspertyzy niezależnego fachowca;

5. pominięciu ekspertyz budowlanych złożonych przez skarżącą, według których stopień zniszczenia obiektu będącego przedmiotem wniosku jest tak daleki, że utracił on jakąkolwiek wartość historyczną, artystyczną lub naukową;

6. uznaniu, że obecna właścicielka nie podejmowała działań zmierzających do powstrzymania dewastacji budynku, pomimo treści ekspertyz budowlano-technicznych.

4. W rezultacie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Kultury wydał zaskarżoną decyzję. Podstawę aktu tworzyły art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 36 ust. 1, 5, 6, art. 89 pkt 1 u.o.z.o.z. oraz art. 18 pkt 1, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podstawą działania Ministra Kultury jest art. 13 ust. 5 u.o.z.o.z., zgodnie z którym skreślenie z rejestru zabytków następuje po ocenie, czy zachodzą ustawowe przesłanki do takiego działania.

Według organu w omawianej sprawie nie zaistniały żadne okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków budynku mieszkalnego przy ul. [...] w [...]. Natomiast argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia ww. budynku z rejestru, zostały dostatecznie wyjaśnione w decyzji Ministra Kultury z [...] stycznia 2017 r. i zachowały swoją aktualność.

Odnosząc się do argumentów podniesionych we wniosku z [...] lutego 2017 r. stwierdzono, że wątpliwości co do interpretacji zakresu ochrony konserwatorskiej wynikającej z treści decyzji z [...] marca 1965 r. są nieuzasadnione. Do rejestru zabytków pod nr. [...], zastał wpisany obiekt budowlany założony na planie w kształcie litery L, znajdujący się pod adresem: ul. [...]. Dla przedmiotowego budynku w 1959 r. opracowano kartę ewidencyjną, która potwierdza ten stan rzeczy. Podział ww. budynku z przypisaniem poszczególnym częściom budynku numerów "[...]" i "[...]" miał charakter wtórny i został dokonany po wpisaniu omawianego zabytku do rejestru. Organ ochrony zabytków obejmując ochroną prawną omawiany budynek ustalił i ocenił jego wartości zabytkowe oraz ramy wskazane w uzasadnieniu decyzji z [...] marca 1965 r. Okoliczność, czy omawiany budynek posiada samoistne wartości zabytkowe, jest zagadnieniem jednoznacznie rozstrzygniętym decyzją. Niniejsze postępowanie nie ma na celu jej weryfikacji, jego istotą jest ustalenie, czy w obecnym stanie zachowania obiekt ten nadal posiada wartości zabytkowe.

Kwestie datowania budynków nr [...] i [...] zostały wyjaśnione w treści opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Oddział Terenowy w [...] (dalej: "NID OT") z [...] października 2016 r. W opinii tej powołano się na pierwsze wzmianki na temat nieruchomości przy [...] (obecnie ul. [...]) w postaci projektów budowlanych z 1866 r., na których parcela budowlana zagospodarowana jest istniejącym już budynkiem o rzucie w kształcie litery L. Ustalono, że budynek ten mógł powstać w pierwszej połowie XIX w., przy czym najprawdopodobniej część o nr. [...] jest starsza niż nieistniejąca już część południowa o nr. [...], która mogła zostać wzniesiona jako dobudówka mieszkalna. Dach budynku nr [...] stanowił pierwotnie osobną konstrukcję. Dobudowana część (nr [...]) została przykryta dachem dwuspadowym, nieco wyższym od dachu nad starszą częścią, oznaczoną współcześnie jako nr [...].

Budynek nr [...] uległ katastrofie budowlanej, co spowodowało wykreślenie go w 2009 r. z rejestru zabytków jako części obiektu wpisanego do tego rejestru pod nr. [...]. W konsekwencji w rejestrze zabytków pozostała część budynku położona na działce nr ewid. [...], o nr. [...], która nadal reprezentuje wartości zabytkowe stanowiące podstawę wydania decyzji z [...] marca 1965 r., nawet jeśli są one obecnie uszczuplone.

Podkreślono, że materiał dowodowy wskazuje na znaczące zniszczenia substancji budowlanej obiektu nr [...]. Niemniej jednak w ocenie organu, skala tych zniszczeń nie przesądza o trwałej i nieodwracalnej utracie wartości zabytkowych budynku. Przedłożone przez skarżącą ekspertyzy techniczne w swojej treści ograniczyły się do ogólnikowych wskazań zniszczeń struktury budowlanej budynku nr [...], jego wartości użytkowej oraz – według organu - arbitralnych wniosków o braku możliwości przeprowadzenia jego remontu. Organ podkreślił, że kwestii utrzymania budynku nr [...], który jest wpisany do rejestru zabytków, nie można oceniać jedynie pod kątem warunków technicznych według obecnie obowiązujących standardów. Ocena taka powinna zawsze uwzględniać zasady ochrony zabytków.

Zły stan techniczny ww. budynku znany jest organom ochrony zabytków. Jego rozpoznania dokonano już w 2009 r. Do dalszych zniszczeń zabytku doszło w wyniku pożaru w 2014 r.

W materiale dowodowym, oprócz opracowań dotyczących stanu technicznego przedmiotowego obiektu znalazła się też opinia NID OT w [...] z 2016 r. Sformułowano w niej wniosek, że pomimo widocznej degradacji, budynek przy ul. [...] nie utracił wartości zabytkowych.

Reasumując, po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Kultury podtrzymał swoje stanowisko, że w odniesieniu do budynku przy ul. [...] w [...] nie zachodzą przesłanki określone w art. 13 u.o.z.o.z, pozwalające na skreślenie tego obiektu z rejestru zabytków. Stwierdzono również, że przedmiotowy budynek wymaga przeprowadzenia natychmiastowych prac budowalnych zmierzających do zabezpieczenia go przed trwałym i nieodwracalnym zniszczeniem. Konieczne jest więc podjęcie przez właściwy miejscowo organ ochrony zabytków zdecydowanych działań z zakresu nadzoru konserwatorskiego.

5. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła wymienionej decyzji naruszenie:

art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. polegające na sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji zawierającego rażącą sprzeczność ustaleń Ministra Kultury z wnioskami wynikającymi z opinii NID OT w [...] z [...] października 2016 r. Zdaniem skarżącej opinia kończy się jednoznaczną konkluzją: "zachodzą okoliczności zgodnie z ustawą (...) umożliwiające skreślenie z rejestru zabytków domu przy ul. [...] w [...]. Budynek będący przedmiotem opinii uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowych";

naruszenie art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na pominięciu faktu, że sporny budynek uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowych, o ile faktycznie miał on kiedykolwiek tego rodzaju wartość;

naruszenie przepisu art. 80 k.p.a., tj. zasady swobody oceny dowodów poprzez:

a) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że budynek przy ul. [...] posiadał i posiada nadal wartość historyczną, artystyczną lub naukową;

b) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu faktu, że w rozpatrywanej sprawie istnieją te same przesłanki, które zdecydowały o wykreśleniu z rejestru zabytków części budynku przy ul. [...];

c) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu treści złożonych przez wnioskodawczynię ekspertyz budowlanych wskazujących, że stopień zniszczenia obiektu będącego przedmiotem wniosku jest tak daleki, że utracił jakąkolwiek wartość historyczną, artystyczną lub naukową przy czym sama wartość zabytkowa części budynku oznaczonego jako ul. [...] nie była wysoka albowiem nie istnieje realny dowód powiązania tego budynku z historią miasta,;

d) pominięcie faktu, że większa część elementów konstrukcyjnych budynku została, w toku wielu przebudów oraz rozbiórek, została zastąpiona materiałami współczesnymi nie posiadającymi wartości historycznych;

e) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym stwierdzeniu, że obecna właścicielka budynku nr [...] nie podejmowała działań zmierzających do powstrzymania dewastacji budynku. Przeciwny wniosek wynika z ekspertyz budowlano – technicznych złożonych do akt sprawy. Jednoznacznie w ekspertyzach wskazano, że w budynku nie mogą być prowadzone żadne prace budowlane czy konserwatorskie, ponieważ naruszenie konstrukcji nośnej i podstaw fundamentowych grozi katastrofą budowlaną;

f) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że skarżąca dopuściła się zaniedbań przyczyniając się do dalszych zniszczeń;

naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez pominięcie dokumentacji archiwalnej odnoszącej się do prawdziwego przeznaczenia budynku oraz braku wartości historycznej lub artystycznej części tej nieruchomości;

naruszenie przepisu art. 77 § 2 k.p.a. poprzez faktyczną odmowę przeprowadzenia dowodów z opinii:

a) biegłego z dziedziny budownictwa, na okoliczność stanu technicznego obiektu będącego przedmiotem wniosku i faktycznych możliwości przeprowadzenia w nimi jakichkolwiek prac remontowych lub konserwatorskich bez narażenia życia czy zdrowia osób, które miałyby je wykonywać;

b) biegłego z dziedziny architektury ze specjalnością konserwatorską, na okoliczność faktycznej wartości historycznej bądź artystycznej obiektu o numerze [...], z uwzględnieniem faktu skreślenia z rejestru zabytków obiektu o numerze [...].

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a następnie po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, wydanie nowej decyzji w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków budynku posadowionego na działce o nr. ewid. [...], ewentualnie o uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania celem przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, bądź też o zmianę przez Sąd zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie wniosku o skreślenie przedmiotowego budynku z rejestru zabytków na podstawie art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z.

Skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

6. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury pismem z [...] lipca 2017 r. uznał, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

7. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), zadaniem Sądu jest dokonanie kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem jego zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

W niniejszej sprawie, Sąd stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

8. Kluczowe znaczenie dla rozpatrywanej sprawy ma odpowiedz na pytanie, czy Minister Kultury jako naczelny organ odpowiedzialny za ochronę zabytków jest upoważniony do odmowy skreślenia z rejestru zabytków obiektu, który uległ zniszczeniu w poważnym stopniu.

Rozstrzygnięcie wskazanej kwestii jest w istotnym zakresie, choć nie ostatecznie, przesądzone przez art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z. Przepis ten wskazuje, że skreśleniu z rejestru zabytków podlega zabytek wpisany do tego rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, jeśli wartość taka była stwierdzona w momencie dokonywania wpisu do rejestru. Powołany przepis zawiera wyraźnie wytyczne pozwalające na rozstrzygnięcie podstawowej kwestii. Z jednej strony, użycie zwrotu "zostaje skreślony z rejestru", a nie np. "może skreślić z rejestru", sugeruje, że Minister Kultury jest nie tylko upoważniony, ale jednocześnie zobowiązany do takiej czynności. Z drugiej wszakże strony, powołany przepis ma charakter zdania warunkowego: organ jest upoważniony i zobowiązany do skreślenia zabytku z rejestru, jeśli został spełniony warunek zniszczenia zabytku w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Należy przy tym podkreślić, że przepis posługuje się wyrażeniem "zniszczenie", a nie "uszkodzenie", "naruszenie" itp. Jednocześnie wskazane zniszczenie zabytku jest kwalifikowane przez skutek, jaki ów fizyczny fakt powoduje, a mianowicie musi nastąpić utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej zabytku. W tym zakresie organ konserwatorski bada, ocenia i rozstrzyga o dwóch kwestiach: czy ma miejsce stan fizycznego (technicznego) zniszczenia obiektu, a także, czy nastąpiła utrata wartości zabytkowej obiektu. Pierwsze kryterium jest zobiektywizowane w znacznym stopniu, drugie zaś jest wyrazem oceny co do wartości. Należy dostrzegać, że w odniesieniu do obu okoliczności przepis wskazuje sytuacje krańcowe, ostateczne. Zarówno bowiem zniszczenie, jak utrata są stanami, od których nie ma już odwrotu, i których nie można naprawić, zmienić na lepsze itp.

Biorąc pod uwagę brzmienie art. 13 ust.1 u.o.z.o.z. należy przyjąć, że przepis ten w bardzo wąskim zakresie udziela organowi konserwatorskiemu upoważnienia do swobodnego podjęcia decyzji. Jeśli bowiem nastąpiło zniszczenie zabytku i utrata jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, to powołany przepis należy interpretować w sposób ścisły i stwierdzić, że organ powinien skreślić zabytek z rejestru. Jeśli jednak obiekt zabytkowy istnieje, choćby z poważnymi uszkodzeniami, i jeśli organ może stwierdzić, że pewne wartości historycznej, artystyczne lub naukowe nadal występują, choćby w zakresie rozpoznawanym jedynie przez specjalistów, to należy przyjąć, że w świetle art. 13 ust.1 u.o.z.o.z. Minister Kultury nie ma prawa wykreślić zabytku z prowadzonego przezeń rejestru.

Rozstrzygając o tym, czy nastąpiło zniszczenie obiektu organ konserwatorski zobowiązany jest także wziąć pod uwagę art. 6 ust. 1 u.o.z.o.z., który wskazuje, że ochronie konserwatorskiej i opiece nad zabytkami podlegają zabytki "bez względu na stan zachowania". Oznacza to, że nawet poważne uszkodzenie budynku lub budowli wpisanej do rejestru zabytków nie powoduje, że mamy do czynienia ze zniszczeniem obiektu zabytkowego. Odnosząc powołany przepis do powszechnej wiedzy wystarczy przypomnieć, że w bardzo wielu krajach ochronie konserwatorskiej podlegają obiekty będące w ruinie, czyli zniszczone w istotnym stopniu. W takich przypadkach od organu konserwatorskiego zależy, czy nakaże wyremontowanie lub odtworzenie uszkodzonego obiektu zabytkowego, czy też nakazuje chronić obiekt w takim stanie, w jakim on obecnie znajduje się.

Należy przy tym podkreślić, że do dokonania obu wymienionych rodzajów ocen upoważniony jest określony organ konserwatorski, a z mocy art. 89 ust. 1 w zw. z art. 90 ust. 2 pkt. 4 oraz art. 13 ust. 5 u.o.z.o.z. kompetencję tę wykonuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. W postępowaniu w przedmiocie skreślenia zabytku z rejestru zabytków organ konserwatorski może posłużyć się specjalistycznymi opiniami, w tym w szczególności opiniami Narodowego Instytutu Dziedzictwa, który jest instytucją kultury, stanowiącą zaplecze eksperckie dla Ministra Kultury. Narodowy Instytut Dziedzictwa został powołany 1 stycznia 2011 r. zarządzeniem Ministra Kultury i zastąpił wcześniejszy Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków. Minister Kultury nie jest wszakże związany bezwzględnie opiniami przedstawionymi mu przez NID. W przypadku zabytków będących nieruchomościami Minister Kultury może także wziąć pod uwagę opinie o charakterze technicznym sporządzone przez osoby posiadające uprawnienia do pełnienia samodzielnych funkcji w budownictwie.

W rozpatrywanej sprawie należy przyjąć, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Ministra Kultury o odmowie skreślenia zabytku z rejestru zabytków, są prawidłowe i w pełni zgodne z prawem.

Sporny budynek mieszkaniowy zlokalizowany przy ul. [...] nadal istnieje i – można rzec: szczęśliwie – nadal jego bryła pozostała nienaruszona. Fakt poważnych uszkodzeń fundamentów, ścian i zadaszenia nie powoduje, że doszło do zniszczenia zabytku. Podobnie, nie ma mocnej podstawy, aby twierdzić, że nastąpiła całkowita utrata wartości historycznych i artystycznych obiektu. Można bowiem powtórzyć za uzasadnieniem wpisu do rejestru zabytków, że przedmiotowy budynek "reprezentuje interesujący przykład architektury mieszczańskiej [przełomu XVIII i XIX w.] oraz zawiera w sobie cenne walory zabytkowe charakterystyczne dla budownictwa środkowego [...]". Na podstawie dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w tym także materiałów fotograficznych, Minister Kultury miał podstawę uznać, że wbrew stanowisku skarżącej nie nastąpiło całkowite i ostateczne unicestwienie zabytku i jego wartości. Wbrew twierdzeniu skarżącej, wykładnia art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z. dokonana przez organ była prawidłowa i uzasadniona przyjętymi w polskiej kulturze prawnej zasadami rozumowania prawniczego. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału nie można również stwierdzić, że organ konserwatorski nie zbadał dostatecznie dokładnie okoliczności faktycznych sprawy. Sformułowany przez skarżącą zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. należy zatem uznać za nieuzasadniony.

Nie może też być wątpliwości, że Minister Kultury nie jest związany opinią Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Oddział Terenowy w [...] z [...] października 2016 r. Rzeczywiście, skarżąca słusznie wskazała w skardze, że konkluzja wymienionej opinii jest odmienna od przedstawionej w zaskarżonej decyzji. W opinii wskazuje się, że zdaniem NID OT w [...] "zachodzą okoliczności zgodnie z ustawą z dn. 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (...) umożliwiające skreślenie z rejestru zabytków domu przy ul[...] w [...]. Budynek będący przedmiotem opinii uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowych" (str. 5-6 opinii). Dysponując taką opinią Minister Kultury był wszakże upoważniony do odmowy skreślenia spornego budynku z rejestru zabytków. W samej opinii wskazuje się, że stan budynku "umożliwia skreślenie z rejestru zabytków", ale nie ma definitywnego stwierdzenia, że nastąpiło całkowite zniszczenie budynku. Oceny zaś, czy nastąpiła utrata wartości zabytkowych będących uzasadnieniem do wpisania obiektu do rejestru zabytków, dokonuje natomiast Minister Kultury.

Tym bardziej niezasadny jest zarzut skarżącej, że Minister Kultury naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 77 § 2 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie w wydanych przez siebie decyzjach opinii technicznych przygotowanych na zlecenie skarżącej. Jak wskazano wyżej stan techniczny obiektu wpisanego do rejestru zabytków nie może przesądzać o utrzymaniu ochrony konserwatorskiej wobec określonego zabytku.

Zdaniem Sądu stanowisko Ministra Kultury jest uzasadnione również ze względu na kryteria pozaprawne, a mianowicie kryteria kulturowe będące podstawą oceny, czy w sprawie mamy do czynienia z obiektem współtworzącym dziedzictwo narodowe. Minister Kultury mógł wziąć pod uwagę zarówno konsekwencje wykreślenia budynku z rejestru zabytków, jak i inwestycyjne zamiary skarżącej, a także fakt, że w końcowej fazie II Wojny Światowej oraz krótko po niej w Polsce [...]-[...] i [...] bardzo wiele miast uległo zniszczeniu w takim stopniu, że ich historyczny charakter i wartość zostały bezpowrotnie unicestwione. W takim kontekście ochrona istniejącego i choćby poważnie uszkodzonego budynku przy ul. [...] w [...] staje się działaniem racjonalnym i przekonującym.

Stanowiska i rozstrzygnięcia Ministra Kultury nie podważa również zarzut skarżącej, według której całkowicie niezasadna jest opinia o zaniedbaniu przez skarżącą prowadzenia prac remontowych i zabezpieczających. Sąd stwierdza, że z materiałów zgromadzonych w sprawie wynika przeciwny wniosek. W dniu [...] marca 2016 r. Prezydent Miasta [...], pełniący jednocześnie obowiązku Miejskiego Konserwatora Zabytków, wydał postanowienie, w którym uznał za nieuzasadnione zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zgłoszone przez skarżącą jako zobowiązaną (k. 116-117 akt admin. I instancji). Organ po przeprowadzeniu kontroli budynku przy ul. [...] ustalił, że skarżąca nie wykonała w całości i zgodnie z zasadami konserwatorskimi obowiązku o charakterze niepieniężnym określonego w decyzji konserwatorskiej z [...] kwietnia 2012 r.

Skarżąca nie uzyskała nawet pozwolenia konserwatorskiego na przeprowadzenie nakazanych jej prac. Faktycznie wykonane prace ograniczyły się jedynie do zamurowania otworów okiennych i drzwiowych na parterze i zamontowania części systemu odprowadzenia wód opadowych. Nie przeprowadzono jednak żadnych prac związanych z naprawą i uzupełnieniem pokrycia dachowego z dachówki ceramicznej.

Organ stwierdził również, że zaniechanie wykonania w całości nakazu konserwatorskiego powoduje dalszą degradację budynku oraz utratę jego walorów zabytkowych. W związku z tym w stosunku do skarżącej zostało wydane postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia i został wydany tytuł wykonawczy. W tym stanie rzeczy argumentacja skarżącej o prawidłowym wykonywaniu obowiązków nałożonych przez konserwatora zabytków jest nie tyle bezzasadna, co wprost oparta na nierzetelnie przedstawionych faktach.

Nieprzekonywujące są również argumenty skarżącej, że nie ma ona środków finansowych na przeprowadzenie poważnego remontu należącego do niej budynku. Z akt sprawy wynika, że nabyła ona przedmiotowy budynek w stanie zdecydowanie lepszym technicznie i fizycznie niż stan obecny. Niewątpliwe jest zatem, że do pogorszenia stanu budynku oraz do istotnego zmniejszenia się jego wartości historycznych i artystycznych doszło w okresie, kiedy skarżąca wykonywała uprawnienia i obowiązki właścicielskie wobec budynku wpisanego do rejestru zabytków. Nie ma zatem skarżąca mocnego tytułu do opierania swoich żądań na argumencie z faktycznego stanu budynku, gdyż w istotnym zakresie przyczyniła się, choćby przez zaniechanie, do takiego stanu. Zasadnie zatem wojewódzki konserwator zabytków nakładał na skarżącą obowiązki szczegółowo wskazanych robót budowlanych mających na celu zachowanie stanu technicznego i wartości historycznej przedmiotowego budynku. Skarżąca obowiązków tych nie wykonywała, co czyni jej obecną argumentację co najmniej nieprzekonującą.

Na zakwestionowanie zasługuje również twierdzenie skarżącej, że przeprowadzenie remontu przedmiotowego budynku jest niemożliwe z powodów technicznych, zwłaszcza uszkodzenia fundamentów. Sąd uznaje za przekonujący i w pełni podziela pogląd Ministra Kultury, że przedmiotowy budynek zachował oryginalne elementy konstrukcyjne pozwalające na wykonanie remontu konserwatorskiego. W odniesieniu do konstrukcji drewnianych wskazano dopuszczalność wymiany zniszczonych elementów, przy zachowaniu gatunku i parametrów użytego drewna. We współczesnym budownictwie istnieją również techniczne możliwości zabezpieczenia zdegradowanych konstrukcji murowanych, łącznie z partią fundamentów.

9. Biorąc pod uwagę przedstawioną analizę przepisów prawa znajdujących zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, zasady rozumowania prawniczego i okoliczności faktyczne istotne w sprawie, Sąd w pełni podzielił stanowisko organu, który wydał zaskarżone postanowienie. Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a skarga niezasadna.

Mając na względzie powyższe ustalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.