Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 495/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Finanse publiczne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: 107 § 1, art. 116 § 1, 2 i 4
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
article: art. 7, art.75 § 1, 77 § 1, art. 80, art 84 § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 60, 67 ust. 1, art. 206 ust. 1 i 2 oraz art. 207 ust. 1, 2 i 9
journal: Dz.U. 2024 poz 1530
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2024 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia 8 lipca 2024 r. nr RP-VIII.1511.8.2024.DP w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako prezesa zarządu spółki za zobowiązania spółki z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. W. (dalej: strona/skarżący) jest decyzja Zarządu Województwa Podkarpackiego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 2024 r. Nr RP-VIII. 1511.8.2024.DP, wydana wskutek ponownego rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zarządu Województwa Podkarpackiego w Rzeszowie z dnia 19 marca 2024 r.nr WP-lV.433.9.2023.MDK, w przedmiocie o odpowiedzialności strony jako prezesa zarządu spółki H. sp. z o.o. (dalej: Spółka/beneficjent) za zobowiązania tej Spółki z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz odsetek od tych środków, przyznanych na podstawie umowy o dofinansowanie projektu nr [...] pn. "Rozwój H. Sp. z o.o. poprzez wdrożenie innowacyjnych e-usług" z dnia [...] 2017 r.

Z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika następujący stan sprawy.

Spółka w oparciu o umowę zawartą w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata 2014 - 2020 nr [...], z dnia [...] 2017 r., w okresie od 12 stycznia 2018 r. do 28 grudnia 2018 r. realizowała projekt pn. "Rozwój H. Sp. z o.o- poprzez wdrożenie innowacyjnych e-usług".

Zarząd Województwa Podkarpackiego wydał w dniu 17 grudnia 2019 r. decyzję nr RPPK. IZ.00-W0044/19/00 określającą kwotę przypadającą do zwrotu przez Spółkę w wysokości [...] zł, a decyzją z dnia 2 marca 2020 r., nr RP-VIII. 1511.01.2020.MWK, Zarząd Województwa Podkarpackiego po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt: I SA/Rz 412/20 oddalił skargę złożoną przez beneficjenta, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2024 r., sygn. akt I GSK 1782/20 oddalił skargę kasacyjną od wyroku sądu I instancji .

Po uzyskaniu waloru ostateczności w/w decyzji zwrotowej organ wystawił w dniu 30 czerwca 2021 r. tytuł wykonawczy nr [...] i skierował sprawę do egzekucji administracyjnej.

W toku prowadzonej egzekucji administracyjnej w dniu 6 lipca 2021 r. organ egzekucyjny - Drugi Urząd Skarbowy w R. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego beneficjenta w [...] Bank S.A. Ponadto w/w bank poinformował o zbiegu egzekucji na rachunku bankowym oraz o "braku środków na całkowitą realizację zajęcia. Odzyskane środki w wysokości [...] zł zostały przekazane przez na rachunek Instytucji Zarządzającej RPO WP.

Dodatkowo w dniu [...] 2022 r. dokonano także zajęcia wierzytelności spółki W. sp. z o.o., która poinformowała o zakończeniu współpracy ze Spółką z dniem [...] 2022 r.

W związku z brakiem nowych środków finansowych na rachunkach bankowych, czynności egzekucyjne okazały się nieskuteczne. Ponadto ustalono, że Spółka nie posiada wierzytelności oraz nieruchomości, które mogłyby służyć zaspokojeniu wierzytelności.

Wobec bezskuteczności egzekucji Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w R., postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2023 r Nr 1822-SEE.7113.14.2023.30. umorzył postępowanie egzekucyjne.

Postanowieniem z dnia 17 października 2023 organ wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odpowiedzialności strony - prezesa zarządu Spółki za zaległości w/w Spółki z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz innych należności związanych z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetek od tych środków i od tych należności.

Wykazując zachowanie kompetencji do orzekania w niniejszej sprawie organ I instancji wykazał, że nie nastąpił upływ 5-letniego terminu przedawnienia z art. 66b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1270 z późn. zm., dalej: u.f.p.), bowiem decyzja określająca zobowiązanie Spółki do zwrotu środków stała się ostateczna w dniu 2 marca 2020 r. Nie upłynął również określony art. 66 b u.f.p. termin na wydanie decyzji o odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania do zwrotu środków, o których mowa w art. 60 pkt 6 u.f.p..

Jako podstawę prawną odpowiedzialności strony - prezesa zarządu Spółki wskazał organ art. 107 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2333 z późn. zm., dalej: O.p.) w zw. z art. 108 § 1 O.p. w zw. z art. 116 § 1 i § 4 O.p. w zw. z art 67 ust. 1 u.f.p. oraz art. 66b ust. 2 u.f.p. Przesłanką przeniesienia tej odpowiedzialności w myśl art. 116 ust. 1 O.p., w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. jest całkowita lub częściowa bezskuteczność egzekucji z majątku spółki, przy czym stosownie do art. 66b ust. 2 u.f.p. osoby trzecie odpowiedzialne za zobowiązania do zwrotu środków, o których mowa w art. 60 pkt 6, ustala się według stanu z dnia powstania naruszeń określonych w art. 207 ust. 1, tj. z dnia powstania nieprawidłowości.

Przenosząc te przepisy na okoliczności niniejszej sprawy organ I instancji podkreślił, że egzekucja administracyjna wobec Spółki okazała się bezskuteczna, a postępowanie egzekucyjne zostało umorzone ponieważ dalsza egzekucja z majątku Spółki oraz ze źródeł jej dochodu nie pozwalałaby na wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. W toku egzekucji wyegzekwowano na rzecz wierzyciela kwotę [...] zł.

Odnosząc się do momentu powstania nieprawidłowości w realizacji Projektu organ wskazał, że polegała ona na nieosiągnięciu przez beneficjenta celu Projektu w przewidzianym umową terminie. Według umowy o dofinansowanie zakończenie realizacji Projektu nastąpić miało w dniu [...] 2018 r. Beneficjent przedłożył wniosek o płatność końcową, jednakże - jak wykazały czynności kontrolne - nie ukończył i nie wdrożył dofinansowanych systemów informatycznych. Beneficjent nie był w stanie ukończyć Projektu również na etapie kontroli na zakończenie projektu, gdy Instytucja Zarządzająca ustaliła dla niego dodatkowe terminy (ostateczny — na dzień [...] 2019 r.). Wobec powyższego organ przyjął, że w analizowanym przypadku do powstania nieprawidłowości doszło w dniu [...] 2019 r. to jest wraz z niedochowaniem dodatkowego terminu, nie zaś z niedochowaniem terminu wynikającego z umowy o dofinansowanie.

Ustalił ponadto organ, że funkcję prezesa jednoosobowego zarządu od początku działalności spółki do dnia [...] 2021 r., a więc także na dzień powstania nieprawidłowości pełnił R. W..

W toku postępowania strona wskazała na majątek Spółki w postaci dwóch portali internetowych: [...] oraz [...] wnioskując o wycenę wartości rynkowej wskazanych wartości niematerialnych i prawnych stanowiących przedmiot dofinansowanego projektu, w celu udowodnienia istnienia mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Organ I instancji oddalił powyższy wniosek argumentując, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w związku z brakiem majątku Spółki umożliwiającego wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne, a wskazany przez stronę majątek Spółki nie stanowił żadnych nowych okoliczności. Podkreślił ponadto, że z wcześniejszych ustaleń organu wynika, że obydwa portale zostały uznane za nieukończone, co stanowiło podstawę zwrotu przyznanej dotacji.

W oparciu o powyższe organ I instancji decyzją z dnia 19 marca 2024 r. nr WP-lV.433.9.2023.MDK orzekł o odpowiedzialności strony jako prezesa zarządu Spółki za zobowiązania tej Spółki z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz odsetek od tych środków, przyznanych na podstawie umowy o dofinansowanie projektu i zobowiązał go do zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji kwoty [...] zł, na którą składają się:

1) [...] zł jako należność główna wykorzystana z naruszeniem procedur, stanowiąca środki finansowe w ramach płatności ze środków europejskich: która została wypłacona beneficjentowi. dnia [...] 2018 r.,

2) [...] zł jako odsetki określone jak dla zaległości podatkowych, liczone od dnia przekazania środków przez Bank [...], tj. od dnia [...] 2018 r. do dnia wydania decyzji,

3) [...] zł jako należność główna wykorzystana z naruszeniem procedur, stanowiąca środki finansowe w ramach płatności ze środków europejskich, która została wypłacona beneficjentowi dnia [...] 2018 r.,

4) [...] zł jako odsetki określone jak dla zaległości podatkowych, liczone od dnia przekazania środków przez Bank [...], tj. od dnia [...] 2018 r. do dnia wydania decyzji,

oraz kwoty dalszych odsetek od należności głównej wskazanej w pkt. 1 i 3, mają być naliczane od dnia [...] 2024 r. do dnia zapłaty, w przypadku niedotrzymania terminu płatności.

Strona wniosła do Zarządu Województwa Podkarpackiego o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że wskazała na istotny majątek Spółki, z którego można prowadzić egzekucję. Mianowicie Spółka posiada dwa rozbudowane funkcjonalnie portale, które zostały wytworzone za niemałe pieniądze i mają realną wartość rynkową.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zarząd Województwa Podkarpackiego co do zasady podzielił stanowisko organu I instancji. Podkreślił, że odpowiedzialność podatkowa członków zarządu oraz innych osób zgodnie z art. 116 O.p. jest uzależniona od spełnienia dwóch przesłanek pozytywnych jakimi są bezskuteczna egzekucja z majątku spółki oraz faktyczne pełnienie funkcji członka zarządu oraz braku istnienia jednej z przesłanek negatywnych, które taką odpowiedzialność wyłączają.

Organ podkreślił, że na instytucji zarządzającej spoczywa obowiązek wykazania bezskuteczności egzekucji wobec Spółki oraz okoliczności pełnienia przez stronę członka zarządu funkcji w dniu, w którym powstały naruszenia skutkujące koniecznością zwrotu środków, a członka zarządu (byłego członka zarządu) obciąża wykazanie, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, bądź wykazania, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, bądź wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości spółki w znacznej części.

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy organ uznał, że w decyzji organu I instancji prawidłowo wykazano przesłanki pozytywne to jest pełnienie przez stronę funkcji prezesa zarządu w okresie, w którym zostało udzielone dofinansowanie wykorzystane następnie niezgodnie z przeznaczeniem i z naruszeniem procedur, jak i w okresie, w którym powstały nieprawidłowości skutkujące powstaniem zobowiązań do zwrotu środków wynikających z ostatecznych decyzji administracyjnych. Wykazano także bezsprzecznie bezskuteczność egzekucji dotyczącej zobowiązań objętych zaskarżoną decyzją.

Jak podkreślił organ odwoławczy w rozpoznawanej sprawie nie doszło do otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, nie zatwierdzono układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu, ani nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości. Jego zdaniem strona nie wskazała taż mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części. Podkreślił organ, ze w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym możliwość uwolnienia się przez członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, istnieje wówczas, gdy wskaże on istnienie takiego majątku spółki, z którego egzekucja jest faktycznie możliwa, co w praktyce oznacza, że egzekucja ta musi być realna do przeprowadzenia i skutkująca zaspokojeniem wierzyciela. W jego ocenie takiego mienia nie mogą stanowić wskazane przez stronę portale, które nie zostały ukończone zgodnie z podpisaną umową o dofinansowanie. Faktyczna egzekucja z tej wierzytelności, skutkująca zaspokojeniem wierzyciela nie jest możliwa. Powołując na treść przepisu art. 116 § 1 O.p. organ podkreślił, że wskazane mienie musi być nie tyko realne (faktycznie istnieć w toku postępowania w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu), ale i nadawać się do efektywnej egzekucji, musi nadto przedstawiać identyfikowalną wartość finansową, gdyż jest to konieczne dla stwierdzenia, czy egzekucja z tego mienia umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowej Spółki.

Organ odwołał się do ustaleń zawartych w decyzji zapadłej wobec beneficjenta z dnia 2 marca 2020 r., nr RP-VIII. 1511.01.2020.MW. Wynika z niej, że po zakończeniu kontroli, a przed wydaniem decyzji o zwrocie środków, przeprowadzono kolejną analizę przedmiotu projektu. Zdiagnozowano błędy, wskazujące na nieprawidłową realizację projektu. Po zalogowaniu się i wyemitowaniu vouchera próbowano dokonać jego wymiany na inny i wówczas pojawił się komunikat: "Aby dokonać wymiany, musisz posiadać voucher na wymianę. Zgłoszenie wymiany możesz dokonać z poziomu swoich otrzymanych voucherów (Menu CASH)". Następnie próbowano odnaleźć menu CASH, lecz nie było w menu takiej nazwy. Po wejściu w menu "Drukuj", pojawiła się karta CASH i komunikat, że nie można wyemitować vouchera przed zrealizowaniem obecnych. W żadnej podzakładce nie znaleziono opcji umożliwiającej zgłoszenie vouchera do wymiany. Analizę zakończono, gdyż wykazano nieprzydatność portalu dla użytkownika. Ponadto stwierdzono problemy w tłumaczeniu stron (w każdej z wersji językowych panelu przetłumaczone było jedynie menu, a podstrony gdzie umieszczony był regulamin serwisu czy też opisy serwisu znajdowały się jedynie w języku polskim. W trakcie przeprowadzonej kontroli trzykrotnie spisywano protokół z oględzin, w którym to za każdym razem wykazywane zostały błędy w działalności i funkcjonalności obu portali, co wszytko opisano w dziale III w/w decyzji.

Odwołując się z kolei do orzecznictwa dotyczącego pojęcia "zaspokojenie w znacznej części", organ wskazał, że przyjmuje się, że oznacza ono, że można przewidzieć z dużą dozą pewności, że egzekucja będzie skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania należności, a ich wysokość będzie miała wartość stanowiącą znaczny (duży) odsetek w porównaniu z wysokością zaległości podatkowych spółki. Zauważył natomiast, że wskazywanie przez stronę portali internetowych, które zawierają błędy, braki w funkcjonowaniu oraz które nie zostały uznane za ukończone zgodnie z umową o dofinansowanie, nie rokuje przeprowadzenia egzekucji pozwalającej na zaspokojenie zaległych kwot w znacznej części. Jego zdaniem wskazanie mienia Spółki musi być przede wszystkim wskazaniem mienia kompletnego, realnego, dostępnego do natychmiastowego wyegzekwowania, o wiarygodnej, niebudzącej wątpliwości wartości pieniężnej, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. Nie jest zatem wystarczające wskazanie mienia, z którego egzekucja jest jedynie potencjalnie możliwa, tak jak w przypadku zgłaszanych przez stronę portali internetowych.

Odnosząc się do wniosku strony o powołanie biegłego, który miałby się zająć wyceną zgłoszonych przez niego portali internetowych, organ odwoławczy podkreślił, że zasada zupełności materiału dowodowego z art. 187 § 1 O.p. nie wymaga, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia. Samo zgłoszenie wniosków dowodowych przez stronę nie powoduje automatycznie konieczności ich uwzględnienia i przeprowadzenia. Organy podatkowe nie mają obowiązku dopuszczenia każdego dowodu proponowanego przez stronę, jeżeli dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego adekwatne i wystarczające są inne dowody. Wskazując na orzeczenie NSA z 6 maja 2016 r., sygn. akt II FSK 1771/14, organ podkreślił, że ciężar wykazania przesłanek uwalniających od odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki spoczywa na stronie. Nie może on domagać się od organów podatkowych, by prowadziły postępowanie zmierzające do odnalezienia dowodów przemawiających na jego korzyść, a w szczególności, by pomimo zakończenia postępowania egzekucyjnego wobec jego bezskuteczności dalej poszukiwały nieznanego wcześniej majątku Spółki.

Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego a zebrany materiał dowodowy był wystarczający do orzeczenia o odpowiedzialności strony za zaległości Spółki, w sprawie zaistniały bowiem przesłanki pozytywne warunkujące odpowiedzialność członka zarządu za zaległości spółki kapitałowej.

W swoim rozstrzygnięciu organ odwoławczy dokonał jedynie korekty decyzji organu I instancji, a to w związku z koniecznością uwzględnienia i rozliczenia kwoty w wysokości [...] zł wyegzekwowanej przez Urząd Skarbowy od dłużnika. Mianowicie dokonał pomniejszenia kwoty [...] zł, przekazanej beneficjentowi w ramach refundacji w dniu [...] 2018 r. o ściągniętą kwotę stanowiącą należność główną. W oparciu o tak wyliczoną kwotę obliczono odsetki określone jak od zaległości podatkowych liczone od dnia przekazania środków tj. od dnia [...] 2018 r. do dnia wydania decyzji przez Organ I instancji.

Skargę do tut. Sądu na opisaną wyżej decyzję Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia 8 lipca 2024 r., za pośrednictwem fachowego pełnomocnika – radcy prawnego, wniosła strona.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

1. naruszenie art. 81a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 t. j., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpoznania sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na podstawie nieusuniętych wątpliwości dotyczących rzeczywistej wartości portali internetowych [...] oraz [...];

2. naruszenie art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. , poprzez niezwrócenie się przez organ do biegłego lub biegłych o wydanie opinii, podczas gdy prawidłowa wycena wartości portali internetowych wymagała wiadomości specjalnych, a organ tego nie uwzględnił, jak również nie przeprowadził tego dowodu z urzędu;

3. naruszenie art. 7, 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienia rzeczywistej wartości portali internetowych [...] oraz [...];

4. naruszenie art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. polegające na niedopuszczeniu wniosku dowodowego skarżącego, gdy przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, tj. oddalenie wniosku dowodowego skarżącego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu wyceny portali internetowych [...] oraz [...] w celu ustalenia ich aktualnej wartości rynkowej;

5. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na częściowym utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji w całości.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 116 § 1 pkt 2 O.p. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. poprzez błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłanki wyłączające solidarną odpowiedzialność członka zarządu za niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, pomimo że skarżący wskazał majątek Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie w znacznej części.

Wywodząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej Il punktu decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Zarządowi Województwa Podkarpackiego w Rzeszowie.

W uzasadnieniu skarżący przedstawił rozwinięcie podniesionych zarzutów z odwołaniem się do argumentacji tożsamej z prezentowaną na etapie postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu a zarzuty skargi nie są w ocenie Sądu uzasadnione.

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w którym wskazano, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Zarządu Województwa Podkarpackiego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 2024 r. o przeniesieniu na skarżącego odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, której był prezesem zarządu w relewantnym czasie, z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz odsetek od tych środków, przyznanych na podstawie umowy o dofinansowanie Projektu. W zasadzie w powyższej sprawie sporne jest tylko to, czy organy w sposób prawidłowo zweryfikowały starania skarżącego o uwolnienie się od tej odpowiedzialności poprzez wskazanie mienia Spółki, z którego możliwe jest zaspokojenie w znacznej części wierzyciela należności ciążących na Spółce.

Na wstępie należy zauważyć, że orzeczenie o odpowiedzialności osób trzecich nie uwalnia dłużnika od tej odpowiedzialności, tylko poszerza krąg podmiotów, od których organ podatkowy może dochodzić zaspokojenia zaległych zobowiązań. Odpowiedzialność osób trzecich w Ordynacji podatkowej ma charakter subsydiarny w stosunku do odpowiedzialności podatnika (zobowiązanego). Zależna jest nadto od istnienia zobowiązania podatkowego oraz od jego realizacji przez podatnika (a w zasadzie braku realizacji zobowiązania, w całości lub w części). Ma zatem charakter akcesoryjny.

W tego rodzaju sprawach jak niniejsza odnoszących się do stosowania przepisu art. 116 § 1 O.p. (tu w zw. z art. 67 u.f.p.) organ jest zobowiązany wskazać przesłanki odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości podatkowe oraz zbadać, czy nie zachodziły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. W razie orzeczenia odpowiedzialności byłych członków zarządu tych spółek badanie przesłanek wyłączających tę odpowiedzialność ze względu na podstawy ogłoszenia upadłości lub wszczęcia postępowania układowego może dotyczyć wyłącznie okresu, w którym osoby te pełniły obowiązki członka zarządu, i zobowiązań podatkowych powstałych w tym okresie (art. 116 § 2 O.p.).

W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną dochodzenia zwrotu dotacji jako środków publicznych był art. 206 ust. 1 i 2 oraz art. 207 ust. 1, 2 i 9 u.f.p. Samo postępowanie prowadzone jest wg reguł postępowania administracyjnego, bowiem art. 67 ust. 1 u.f.p. w związku z art. 60 u.f.p. stanowi, że do spraw dotyczących należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz innych należności związanych z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także do odsetek od tych środków i od tych należności, nieuregulowanych przedmiotową ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu II ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Jak stanowi art. 107 § 1 O.p. za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, osoby trzecie odpowiadają również za odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych (§ 2). Wyjątkiem od wyłącznej odpowiedzialności podatnika jest to, że podmiotami odpowiedzialnymi solidarnie za zaległości podatkowe spółki są członkowie jej zarządu. Katalog podmiotów ponoszących odpowiedzialność ze spółką ma charakter zamknięty i niedopuszczalne jest rozciąganie tej grupy; podobnie jak uwarunkowania spełnienia szeregu przesłanek materialnych do zastosowania art. 116 O.p.. Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.). Ma również zastosowanie do byłego członka zarządu (art. 116 § 4 O.p.).

Prawidłowe i niesporne są ustalenia organu co do czasu sprawowania funkcji przez skarżącego, zarówno w relacji do zadysponowania obecnie dochodzonymi środkami publicznoprawnymi jak i powstanie nieprawidłowości stanowiącej podstawy jej dochodzenia, które to ustalenia pozwalają na przypisania skarżącemu odpowiedzialności za określone w decyzji zaległości powstałe w tym czasie, w ujęciu art. 116 § 2 O.p. Bezsporne jest także to, że egzekucja administracyjna wobec Spółki okazała się co do zasady bezskuteczna, a postępowanie egzekucyjne zostało umorzone ponieważ dalsza egzekucja z majątku Spółki oraz ze źródeł jej dochodu nie pozwalałaby na wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

W przekonaniu Sądu prawidłowe jest stanowisko organu, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uwalniających go od tej odpowiedzialności.

Pierwszą z przesłanek wyłączających odpowiedzialność członka zarządu jest wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, lub, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. Nie ulega wątpliwości, że żaden z powyższych wniosków nie został złożony.

Pozostaje zatem ewentualna przesłanka egzoneracyjna polegająca na wskazaniu mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części, na która powołał się skarżący. Co do sposobu rozumienia przepisu art. 116 § 1 pkt 2 O.p. statuującego w/w przesłankę wielokrotnie, w sposób jednolity wypowiadały się sady administracyjnego. Przyjmuje się więc, jak prawidłowo to interpretuje organ, że wskazane mienie musi faktycznie istnieć i nadawać się do egzekucji pozytywnie rokującej na wyegzekwowanie znacznych kwot, odnosząc to do wysokości zaległości podatkowych, oraz przedstawiać realną wartość finansową, co jest niezbędne dla oceny, czy egzekucja z danego mienia umożliwi zaspokojenie długów, m.in. zaległości podatkowych spółki (vide wyrok NSA w z 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt I FSK 366/14). Określenie "zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części" oznacza, że można przewidzieć z dużą dozą pewności, że egzekucja będzie skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania należności, a ich wysokość będzie miała wartość stanowiącą znaczny (duży) odsetek porównując ją z wysokością zaległości podatkowych spółki (por. wyroki NSA z 15 lipca 2011 r., sygn. akt I FSK 899/10, z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II FSK 2426/10). Musi to być mienie z którego egzekucja jest faktycznie możliwa, co w praktyce oznacza, że egzekucja ta musi być realna do przeprowadzenia i skutkująca zaspokojeniem wierzyciela (wyrok NSA z 26 listopada 2010 r., sygn. akt 1667/09). Musi to być mienie które ma "egzekwowalną" wartość spełniającą przesłankę znaczności w porównaniu z wysokością zaległości podatkowych spółki (wyrok NSA z 11 grudnia 2019 r., II FSK 2089/19).

Kolejnym aspektem sprawy jest to, że zgodnie z komentowanym przepisem od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością członek zarządu tej spółki może uwolnić się wskazując mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Oznacza to, że to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania przesłanki egzoneracyjnej i nie może przy tym ograniczać się do wskazania jakiegokolwiek mienia, ale takiego, które ma realna wartość ekonomiczna i jest kompletną, a więc spełniającego przedstawione wyżej kryteria.

W realiach sprawy skarżący tymczasem ogranicza się do wskazania dwóch portali internetowych [...] oraz [...], które de facto stanowiły przedmiot realizacji Projektu. Nie uprawdopodobnia jednocześnie w żaden sposób, że portale te mają wartość ekonomiczną, która pozwoli na wyegzekwowanie dochodzonej zaległości w znacznej części.

W ocenie Sądu organ miał wszelkie przesłanki do uznania, że nie zaistniała przesłanka do uwolnienia się skarżącego od odpowiedzialności za zaległości Spółki w związku ze wskazanymi niematerialnymi składnikami mienia. Po pierwsze pomija skarżący, że wszczęcie niniejszego postępowania poprzedziło postepowanie egzekucyjne, w ramach którego prowadzone czynności wobec Spółki nie doprowadziły do ustalenia majątku, z którego można by prowadzić skutecznie egzekucję. Postanowienie o umorzeniu egzekucji stało się prawomocne.

Po drugie, co nie mniej ważne, organ dysponował dowodami, że wskazane portale internetowe nie spełniały swojego przeznaczenia i posiadały liczne nieprawidłowości, których Spółka jeszcze na etapie kontroli realizacji projektu, pomimo wydłużania do tego terminu, nie potrafiła usunąć i co ostatecznie skutkowało obowiązkiem zwrotu przyznanego dofinasowania Projektu. Główny cel Projektu polegać miał na wdrożeniu innowacyjnych e-usług w postaci dwóch serwisów internetowych - [...] oraz [...], lecz nie został osiągnięty z powodu dysfunkcjonalności tych portali. W ostatecznym terminie realizacji to jest w dniu [...] 2019 r. portale nie funkcjonowały nieprawidłowo a charakter tych nieprawidłowości został stwierdzony przez pracowników Instytucji Pośredniczącej w ramach kontroli realizacji Projektu, co szczegółowo opisano w ostatecznej decyzji Zarządu Województwa Podkarpackiego w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2019 r. nr RPPK.IZ.00-W0044/19/00, do której odwołuje się organ. Skarżący w żaden sposób nie starał się wykazać, że stan rzeczy zmienił się w przeciągu 5 lat i portale funkcjonują prawidłowo oraz, że przedstawiają obecnie realną, określoną wartość. Z pewnością wyznacznikiem wartości wskazanych portali nie może być to jakie środki weń zainwestowano, jak przekonuje skarżący.

W świetle powyższych uwag nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko skarżącego, że wskazane przez niego portale internetowe przedstawiają "mienie spółki", o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 2 O.p.

Zdaniem Sądu organy rozpoznające kontrolowaną sprawę nie naruszyły art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.,, w związku z tym, że nie przeprowadziły dowodu z opinii biegłego mimo, że jak twierdzi skarżący, same nie dysponują wystarczającą wiedzą z zakresu informatyki w stopniu umożliwiającym ustalenie wartości w/w portali internetowych. Niezależnie od wskazanego wyżej uwarunkowania sprawy związanego z tym, że ciężar wykazania przesłanek egzoneracyjnych leży po stronie skarżącego, stwierdzić należy, że potrzebę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego uzasadnia konieczność skorzystania z "wiadomości specjalnych" przez organ administracji publicznej w toku rozpatrywania indywidualnej sprawy, to jest wtedy, gdy przy jej rozpoznaniu wyłoni się zagadnienie mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, którego wyjaśnienie przekracza zakres wiadomości i doświadczenia życiowego osób mających wykształcenie ogólne i nie jest możliwie bez posiadania wiadomości specjalnych w określonej dziedzinie nauki, sztuki, rzemiosła, techniki, stosunków gospodarczych itp., z którą wiąże się rozpatrywane zagadnienie. Wszakże biegły nie jest powołany do ustalenia stanu faktycznego, lecz naświetlenia i wyjaśnienia okoliczności wskazanych przez organ administracji publicznej z punktu widzenia posiadanych przez niego wiadomości specjalnych. Ocena całości zgromadzonego materiału dowodowego i dokonanie na jego podstawie ustaleń faktycznych należy do obowiązków organów administracji prowadzących postępowanie, wynikających z zasad zawartych w przepisach art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., i nie może ich w realizacji tego obowiązku zastępować biegły. Opinia biegłego jest jednym z dowodów, o przeprowadzeniu którego decyduje wyłącznie organ w trybie art. 84 § 1 k.p.a. jeżeli uzna, że dla wyjaśnienia sprawy niezbędne jest wykorzystanie wiadomości specjalnych posiadanych przez biegłego. To organ administracji jest gospodarzem prowadzonego przez siebie postępowania, stąd zakres i kierunek podejmowanych czynności dowodowych wyznaczany jest właśnie przez niego, na podstawie stanu rozpatrywanej sprawy, tj. jej zakresu przedmiotowego oraz potrzeb dowodowych, determinowanych obrazem stanu faktycznego. W ramach przyznanej mu swobody w ocenie dowodów (pomijając w tym miejscu rozkład ciężar dowodu co do danej okoliczności) decyduje więc, czy konkretna okoliczność, w tym wypadku realna wartość ekonomiczna portali, na tle zgromadzonych dowodów, została wykazana, czy też nie. W kompetencjach organu mieści się zatem analiza i ocena realnej wartości i kompletności wskazywanych składników mienia. W świetle art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuści wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W sposób oczywisty organy w niniejszej sprawie mogły sięgnąć do ustaleń z decyzji Instytucji Pośredniczącej z dnia 17 grudnia 2019 r., którą określono kwotę do zwrotu z tytułu dofinasowania Projektu, opartej na wynikach kontroli Projektu dokonanych przez jej pracowników, posiadających w tym zakresie odpowiednią wiedzę i doświadczenie. W powiązaniu z ustaleniami z postępowania egzekucyjnego oraz brakiem jakiegokolwiek uprawdopodobnienia zgłaszanych przez skarżącego tez i twierdzeń, organy w niniejszej sprawie władne były więc do oceny, że wskazane przez niego portale internetowe nie spełniają przesłanki z art. 116 § 1 pkt 2 O.p. i nie miały obowiązku posiłkować się w tej ocenie opinią biegłego.

Z przedstawionych powyżej powodów skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a.