Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 352/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 4 października 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 marca 2023 roku, nr SKO Gd/4844/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej K. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 1 marca 2023 r., nr SKO Gd/4844/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpatrzeniu odwołania K. T. od decyzji inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Stawie, wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Nowy Staw, z dnia 29 sierpnia 2022 r. w sprawie odmowy przyznania K. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na B. P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 735 ze zm.) w skrócie k.p.a., oraz w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), dalej u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając decyzję, Kolegium wskazało, że zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił przyznania K. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na B. P. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, iż w sprawie istnieją przesłanki negatywne, uniemożliwiające przyznanie świadczenia, którymi są: data powstania niepełnosprawności B. P. oraz brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez stronę a sprawowaniem opieki nad matką.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej, w zakresie w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, rozpoznając odwołanie od ww. decyzji, na podstawie art. 136 k.p.a. zleciło organowi I instancji przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego. W wykonaniu wezwania SKO, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Nowym Stawie przekazał do Kolegium oświadczenie wnioskodawczyni z dnia 15 lutego 2023 r., w którym podała, iż ma troje rodzeństwa - brata A. pracującego i mieszkającego w Elblągu (około 40 km), brata S. pracującego i mieszkającego w Gdańsku (około 50 km), siostrę R. mieszkającą w B., która jednak nie może sprawować opieki nad matką, gdyż ma niepełnosprawnego męża i małoletnie dzieci. Rodzeństwo nie pomaga wnioskodawczyni w opiece nad matką, utrzymuje z nią kontakt telefoniczny, sporadycznie ją odwiedza. Z oświadczenia wynika też, iż matka wnioskodawczyni po pobytach w szpitalu zalecone ma: kontrole i leczenie w poradni POZ, kardiologicznej, endokrynologicznej, pulmonologicznej, systematyczny pomiar ciśnienia, tętna i masy ciała, okresowe kontrole morfologii, elektrolitów, kreatyniny i TSH, kontrolne wykonywanie USG jamy brzusznej, dietę z ograniczeniem soli i tłuszczów zwierzęcych, systematyczne przyjmowanie leków. Dalej wnioskodawczyni podała, iż matka jest osobą niesamodzielną, wymaga pomocy na przestrzeni całej doby, porusza się na wózku z pomocą innych (ma niesprawne ręce), wymaga pomocy w przesadzeniu z łóżka na wózek (i odwrotnie), samodzielnie spożywa posiłki (wymagana jest obecność osoby drugiej, gdyż może się zachłysnąć), nie może zostać sama w domu, gdyż to zagraża jej życiu i zdrowiu (próbuje wstawać, a ma niesprawne kończyny); czas trwania czynności opiekuńczych zależny jest od samopoczucia matki. Jako czynności opiekuńcze wnioskodawczyni wymieniła - pobudka, podawanie leków, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, mycie protezy, moczeniu nóg, przesadzanie z łóżka na wózek (i odwrotnie), zaprowadzanie do toalety i sadzanie na nią, podmywanie, kąpiele, wymiana pieluchomajtek, smarowanie kremami przeciwodleżynowymi, przygotowanie ubrań, ubieranie, ćwiczenia fizyczne, masaże, oklepywanie, przewracanie na drugi bok (zmiana pozycji ciała co 2 godz.), działania przeciwodleżynowe, przygotowywanie i podawanie posiłków wg diety zaleconej przez lekarza, ćwiczenia pamięci i rozwijania mowy, czytanie, układanie do snu, czuwanie nad bezpieczeństwem, spacery z matką na wózku, sprzątanie, pranie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, obcinanie paznokci, obcinanie włosów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, przyjmowanie księdza (pierwszy piątek miesiąca), przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, koszenie trawy. Wnioskodawczyni podała też, iż opieka ta trwa całodobowo, aby nie zostawiać matki samej, skarżąca robi zakupy przez internet, załatwia sprawy przez internet i telefon, podczas prac ogrodniczych bierze ze sobą matkę do ogrodu. Z oświadczenia wynika też, iż proponowane usługi opiekuńcze w poprzednim miejscu zamieszkania matki były dla wnioskodawczyni godzinowo niewystarczające. W oświadczeniu K. T. podała również, iż matką zajmuje się od marca 2022 r., pracowała do maja 2022 r., ale stan zdrowia matki ciągle się pogarszał i dlatego też musiała zrezygnować z zatrudnienia i wzięła matkę do siebie do domu. Obecnie - ze względu na opiekę nad matką, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, ma 30-letni staż pracy w zawodzie sprzedawcy i gdyby nie opieka nad matką pracowałaby nadal.

Mając powyższe na uwadze, Kolegium stwierdziło, że istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi – K. T. może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. w związku z opieką nad matką – B. P.

Jak zostało w sprawie ustalone, K. T. jest córką B. P. - osoby wymagającej opieki, wymienionej we wniosku z dnia 14 lipca 2022 r. o ustalenie prawa od świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym jest ona spokrewniona w pierwszym stopniu i należy do kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. B. P. posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji - zatem jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium podkreśliło, że choć ma świadomość, iż organy administracji publicznej są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa, to zdecydowało się przychylić się do stanowiska sądów administracyjnych, które coraz częściej wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W tym zakresie zatem organ I instancji błędnie przyjął, iż istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że w treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką w nim wskazaną jest istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej niepodejmowanie w tymże celu. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki i nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Uszczegóławiając, przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową.

Kolegium zwróciło uwagę na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W prowadzonym postępowaniu konieczne jest więc ustalenie związku między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy nie można utożsamiać z samą oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Niepełnosprawność w stopniu znacznym (ale też i niezdolność do samodzielnej egzystencji), obejmuje bardzo różne stany zdrowotne osób, wobec których taką niepełnosprawność orzeczono - niektóre z tych osób wymagają jedynie wykonywania pewnych czynności opiekuńczych, inne zaś nie są w stanie w ogóle bez takiej opieki funkcjonować. Ta właśnie sytuacja powoduje, że w sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest dokonanie obiektywnej oceny możliwości wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w zestawieniu z faktycznymi potrzebami opiekuńczymi osoby niepełnosprawnej.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Kolegium uznało, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez stronę a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką B.P.

Organ odwoławczy powtórzył, że przepis art. 17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Rozmiar tej opieki musi być natomiast na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają/nie podejmują aktywności zawodowej. Należy także podkreślić, że opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r., związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

Najistotniejszym jednak i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo -skutkowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Z dokonanych w toku postępowania ustaleń (w ramach wywiadu środowiskowego, złożonych oświadczeń) nie wynika, w ocenie SKO, by rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad B.P. wymuszał na K. T. rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowanie. Z akt sprawy wynika, że ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni odbywało się w ramach "Umowy uaktywniającej" zawartej w dniu 1 października 2021 r. pomiędzy wnioskodawczynią i jej córką A. T., dotyczącej opieki nad dzieckiem B. S.(ur. 16 września 2019 r.) w okresie od 20-go tygodnia życia do lat 3. Z zapisów umowy wynikało, iż opieka nad dzieckiem sprawowana była przez 5 dni w tygodniu w godzinach od 07.00 do 09.00 i od 15.00 do 17.00 w mieszkaniu Zleceniodawcy mieszczącym się pod adresem M. [...]. Zatem praca zarobkowa wykonywana była przez wnioskodawczynię wyłącznie przez 4 godziny dziennie i to w domu stanowiącym również miejsce zamieszkania jej oraz B. P. W ocenie Kolegium, wykonywanie pracy w tak ograniczonym zakresie czasu i jednocześnie w miejscu przebywania matki, w żaden sposób nie uniemożliwiało połączenia obu tych czynności, co wskazuje, iż rezygnacja przez Wnioskodawczynię z zatrudnienia nie miała związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Zdaniem Kolegium, biorąc pod uwagę obecny rozmiar tej opieki (zakres wymaganych i koniecznych czynności wspomagających matkę w funkcjonowaniu) nie można też przyjąć, iż to wyłącznie ona stanowi przeszkodę podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię.

Ponadto zakres samodzielności matki wnioskodawczyni, choć ograniczony, to jednak nie jest tego rodzaju, by wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z akt sprawy wynika, że B. P., pomimo swojej niepełnosprawności, nie jest osobą obłożnie chorą i stale leżącą, w związku z czym, jak wskazuje doświadczenie życiowe, nie wymaga przeciwdziałania odleżynom, czy przewracania na drugi bok, po domu i na zewnątrz porusza się na wózku inwalidzkim, nie jest też całkowicie niesprawna ruchowo w górnej części ciała, może samodzielnie siedzieć, nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki, może pozostać sama w domu na pewien czas, a choroby na które cierpi nie rodzą obowiązku czuwania nad nią przez 24 godziny na dobę. Czynności opiekuńcze związane z osobą niepełnosprawną wykonywane przez wnioskodawczynię regularnie to pomoc w wejściu na wózek inwalidzki i zejściu z niego, pomoc w dojściu do toalety, pomoc przy kąpieli oraz obcinaniu paznokci, pomoc przy wymianie pieluchomajtek, przygotowanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, przygotowywanie ubrań i pomoc w ubieraniu się, uczestniczenie w wizytach lekarskich i spacerach, masowanie oraz smarowanie maściami, pomoc w ćwiczeniach usprawniających, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru. W związku z tym czynności odnoszące się do opieki nad matką wykonywane przez wnioskodawczynię nie zajmują stale i codziennie jej czasu, są realizowane w pewnych odstępach czasowych i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawczyni. W ocenie Kolegium, wymienione przez wnioskodawczynię czynności, realizowane w ramach opieki nad matką, nie należą do czynności ekstraordynaryjnych, których wykonywania nie można by pogodzić z wykonywaniem pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez wnioskodawczynię (gotowanie, robienie zakupów, sprzątanie, pranie, prasowanie) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem przez nią zatrudnienia. Skoro zarówno wnioskodawczynię jak i jej mąż i dzieci zamieszkują z B. P., to przynajmniej część z ww. czynności domowych jest wykonywana w ramach gospodarstwa domowego, jakie niewątpliwie oni prowadzą i które i tak muszą być wykonywane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna - wymagająca stałej opieki, czy też nie, stanowiąc również codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę tych osób. Kolegium podzieliło zatem stanowisko organu I instancji, że opisany przez wnioskodawczynię zakres sprawowanej opieki wskazuje, że niewątpliwie wspiera ona w chorobie swoją matkę, jednakże w rozmiarze nie zajmującym nie tylko całego dnia, lecz także znacznej jego części.

Według organu odwoławczego, w okolicznościach niniejszej sprawy nie można pominąć też faktu, że wnioskodawczyni posiada jeszcze troje rodzeństwa, tj. osoby zobowiązane do alimentacji, które wspólnie winny realizować obowiązek alimentacyjny. Zaznaczyło przy tym, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki, czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem. Dodało też, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych.

Istotnym, według organu odwoławczego, jest również to, iż - jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Nowym Stawie zapewnia usługi opiekuńcze dla osób wymagających opieki w wymiarze do 8 godzin dziennie, co z pewnością umożliwiłoby skarżącej podjęcie zatrudnienia w czasie, gdy wobec matki realizowane byłyby usługi opiekuńcze.

W związku z tym organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem przez K. T. zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. W ocenie Kolegium, rozmiar zakresu opieki nie wymusza na niej całkowitego niepodejmowania pracy zarobkowej. Sprawowana opieka nad matką nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Z kolei z tego, że w treści orzeczenia wskazano, że B. P. jest osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji nie można wprost wywodzić, że wymaga ona opieki o takim zakresie i takiej intensywności, że jej opiekun jest zmuszony do niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowaną opiekę. Orzeczenie takie jest niewątpliwe dokumentem wymaganym dla stwierdzenia istnienia niepełnosprawności, natomiast ustalając zakres rzeczywiście sprawowanej opieki organ dokonuje ustaleń na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno dokumentu w postaci orzeczenia o niepełnosprawności jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Świadczenie pielęgnacyjne nie może bowiem zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej organizacji, zdecydowanej większości dnia, nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki wnioskodawczyni i konieczności wsparcia jej przez nią (do czego jest ona zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy) organ odwoławczy podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując, Kolegium stwierdziło, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, nie można uznać istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką z uwagi na rzeczywisty zakres i charakter sprawowanej opieki. Powyższe przesądza o niespełnieniu przesłanki do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. T. zaskarżonej decyzji organu odwoławczego zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą - w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze, strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową.

Zdaniem strony skarżącej, istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r,. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) dalej jako "p.p.s.a." - nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 1 marca 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Nowego Stawu z 29 sierpnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przy tym niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie skarżąca, jako córka, niewątpliwie była osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad matką.

Podkreślić jednocześnie należy, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy bez znaczenia pozostaje akcentowana przez organ okoliczność, że skarżąca posiada jeszcze troje rodzeństwa, czyli osoby zobowiązane do alimentacji, które powinny wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny. Organy winny bowiem badać okoliczności odnoszące się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką tylko w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca. Nie ma podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia rzeczonej niezbędnej opieki poprzez weryfikację sytuacji rodzinnej i finansowej pozostałych osób zobowiązanych względem niej do alimentacji, tj. rodzeństwa skarżącej, w sytuacji, gdy do sprawowania opieki zobowiązała się skarżąca. W orzecznictwie przyjmuje się, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki, znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r. II SA/GI 737/21, LEX nr 3221221, wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2022 r., II SA/Po 834/21, LEX nr 3339198). Organ nie jest upoważniony, by w tej kwestii decydować za stronę.

W sprawie niesporne jest także, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem z dnia 14 stycznia 1998 r. wydanym przez lekarza orzecznika ZUS, z którego wynika, że B. P. (ur. 25 października 1950 r.) została uznana za osobę trwale i całkowicie niezdolną do pracy oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji; w orzeczeniu nie wskazano kiedy niezdolność ta powstała.

W ocenie Sądu, dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez organy orzekające w sprawie ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką – w świetle przedstawionej przez organy argumentacji budzi uzasadnione wątpliwości co do jej zasadności. Podkreślić należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wszystkie przywoływane orzeczenia dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

W niniejszej sprawie organy oceniły, że nie zachodzi związek przyczynowo –skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, wskazując przy tym, że rozmiar i zakres opieki skarżącej nad matką nie wymusza na niej niepodejmowania zatrudnienia.

Ustosunkowując się do powyższego wskazać należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że od 20 czerwca 2022 r. - z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia – B. P. zamieszkała u córki, która prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem i siedemnastoletnim synem. Matka skarżącej urodziła się z wadą genetyczną – dziedziczny niedowład spastyczny (zespół Strumpella – Lorraina) - i choruje od dzieciństwa. Niezależnie od powyższego, matka skarżącej leczona jest na zatorowość płucną, niewydolność serca, stłuszczenie wątroby oraz trzustki, przewlekły zespół bólowy barków, zakrzepicę żył głębokich, migotanie przedsionków, POCHP, zwyrodnienie wielostawowe, nadczynność tarczycy, otyłość i dyslipidemię. Miała przeszczepianą mikrobiotę jelitową. W związku z nietolerancją laktozy musi mieć specjalną dietę i odrębnie przygotowywane posiłki. B. P. porusza się na wózku inwalidzkim, którego nie jest w stanie samodzielnie prowadzić, gdyż ma niesprawne ręce, jest pampersowana, wymaga pomocy osoby drugiej w czynnościach dnia codziennego. Skarżąca musi asystować matce przy spożywaniu posiłków, ponieważ niejednokrotnie matce zdarzało się zachłyśnięcie. W okresie od 31 maja do 11 lipca 2022 r. matka skarżącej, ze względu na pogorszenie stanu zdrowia, była trzykrotnie hospitalizowana. Podopieczna zamieszkuje w odrębnym pokoju, który jest wyposażony w łóżko rehabilitacyjne, toaletę przenośną i sprzęt rehabilitacyjny.

W związku z opieką nad matką skarżąca wykonuje szereg opisanych szczegółowo czynności, takich jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej (codziennie), prowadzanie do toalety, podmywanie i wymiana pieluchomajtek (kilka razy dziennie), przygotowanie ubrania, mierzenie ciśnienia i badanie poziomu cukru (codziennie), działania przeciwodleżynowe, podawanie leków (2 razy dziennie), przygotowanie i podawanie posiłków (kilka razy dziennie), sprzątanie, pranie i prasowanie (codziennie). W razie potrzeby wyprowadza matkę na spacery (na wózku), czyta jej książki i pisma urzędowe. W okresie grzewczym skarżąca przynosi opał i pali w piecu. Nadto skarżąca realizuje recepty, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie i opłaca rachunki. Niezależnie od powyższego, skarżąca codziennie układa matkę do snu i w razie potrzeby czuwa nad jej snem, czy też wykonuje masaże i oklepywanie.

Powyższe okoliczności potwierdza zarówno wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 26 lipca 2022 r., jak również oświadczenie skarżącej z dnia 15 lutego 2023 r.

Zdaniem Sądu, konfrontacja potwierdzonej w orzeczeniu niepełnosprawności B. P., wymagającej stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji, jej stanu zdrowia, znacznych ograniczeń ruchowych i jej wieku z częstymi sytuacjami, w których tak naprawdę dochodzi do zagrożenia jej zdrowia i życia (zachłyśnięcia w trakcie spożywania pokarmów, czy próby wstania z wózka inwalidzkiego, pomimo niesprawności kończyn), przesądza o tym, że stała i długotrwała opieka nad niepełnosprawną jest nie tylko zalecana, ale i konieczna, a zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze.

Należy zgodzić się z argumentacją strony skarżącej, podpartą ugruntowanym już orzecznictwem sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od świadczenia wobec bliskiej osoby niepełnosprawnej jedynie czynności pielęgnacyjnych sensu stricto, z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania pojęcia opieki i co za tym idzie naruszałoby istotę przedmiotowego świadczenia. Na gruncie niniejszej sprawy wartym podkreślenia jest, że skarżąca - oprócz pomocy matce przy wykonywaniu zwykłych czynności dnia codziennego oraz dbania o przestrzeń, którą wspólnie dzielą, pozostaje praktycznie przez całą dobę w gotowości do niesienia jej niezbędnej pomocy, z uwagi na jej wiek oraz schorzenia. Wobec wystąpienia w przeszłości licznych incydentów, w których niezbędna była natychmiastowa interwencja i pomoc opiekuna, założenie to nie jest czysto hipotetyczne.

Wobec powyższego konieczne było uznanie w rozpoznawanej sprawie, że skarżąca sprawuje nad matką opiekę przez znaczną część dnia oraz - co najważniejsze - pozostaje w gotowości do niesienia pomocy za każdym razem gdy jest ona niezbędna. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób dostateczny opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wymienione w wywiadzie środowiskowym czynności są konieczne, aby na obecnym etapie zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan, adekwatnie do wieku i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, zgodnie z którym strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Wskazać przy tym należy, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Zauważyć też trzeba, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano bowiem także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).

W ocenie Sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą jest zgodny z wymogami i jest w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Konieczne jest również podkreślenie, że fakt, iż przez pewien okres skarżąca godziła pracę zawodową (opiekę nad dzieckiem w ramach umowy uaktywniającej) z opieką nad matką, nie oznacza, że rzeczywista sytuacja, w której obecnie znajduje się skarżąca w związku z pogarszającym się stale stanem zdrowia matki, nie uprawniała jej do złożenia zasadnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć jednocześnie należy, że skarżąca wyjaśniła, że zakres proponowanych przez organ I instancji usług opiekuńczych realizowanych przez pomoc społeczną był niewystarczający dla podjęcia przez nią aktywności zawodowej, choćby w zakresie częściowym, a organ I instancji, poza ogólną informacją, że świadczy usługi opiekuńcze, nie wykazał aby zaoferował je skarżącej w takim wymiarze aby mogła ona podjąć pracę.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że dokonana przez organy w powyższym aspekcie ocena dotycząca braku związku przyczynowo – skutkowego pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. To samo dotyczy uznania przez organy, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymuszał niepodejmowania przez nią zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W tym miejscu należy dodać, że regulacja art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych dla złożenia przez zainteresowanego wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Wsparcie to jest przyznawane bowiem na wniosek i od wnioskodawcy zależy, czy i kiedy - po wystąpieniu przesłanek do jego przyznania - wystąpi o jego przyznanie. Dlatego też nie było podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Krakowie z 21 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1225/22, wyrok NSA z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1939/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1725/22). W orzecznictwie sądowym akcentuje się, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełnia przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia uwarunkowaną wskazywaną wyżej przyczyną. Fakt historii zatrudnienia skarżącej powstałej po dacie, w którym stwierdzona została niepełnosprawność jej matki, nie wykluczał więc istnienia związku przyczynowego między obecną pasywnością zawodową skarżącej, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Dostrzec w tym względzie trzeba, że cytowany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., na równi z rezygnacją z zatrudnienia, traktuje fakt jego niepodejmowania. W tej zaś sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w lipcu 2022 r., co miało miejsce w okresie, w którym jej matka - jak wynika z wywiadu środowiskowego i poczynionych na jego podstawie ustaleń organów obu instancji - niewątpliwie wymagała stałej opieki. Przyjmując - za powołanym wyżej poglądem - że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna być dokonywana jako aktualna tj. odnosząca się też do czasu orzekania przez organ administracji w danej sprawie stwierdzić należało, że zaprezentowana przez SKO w analizowanym zakresie argumentacja nie mogła mieć decydującego znaczenia dla kierunku rozstrzygnięcia tej sprawy. Konfrontacja potwierdzonej w orzeczeniu znacznej niepełnosprawności matki skarżącej - wymagającej stałej, długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi w sposób ciągły i stały przez skarżącą, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy aktualnie uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze.

Podsumowując należy stwierdzić, że na obecną chwilę skarżąca spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, i która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bliskim legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby skarżącą wnioskowanego świadczenia.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) poprzez ich błędną wykładnię, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno - reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca, a organ administracji publicznej nie zażądał w przewidzianym przepisami terminie rozpoznania sprawy na rozprawie.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.