Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1770/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 39
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1770/22 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 września 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Renata Czeluśniak, Sędziowie: WSA Ewa Michna, Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.), , Protokolant: Starszy Referent Monika Kostecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2023 r., sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 września 2022 r., znak SKO.PS/4110/504/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 września 2022 r., znak SKO.PS/4110/504/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia 23 czerwca 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania A. B. (dalej: "skarżący") zasiłku celowego w formie wykupienia leków na podstawie przedłożonej recepty. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 2, art. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, dalej: "u.p.s.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 30 maja 2022 r. skarżący zwrócił się do Gminno-Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o wykupienie stałych leków skarżącego na podstawie przedłożonej recepty wystawionej przez lekarza rodzinnego, które powinny być wykupione bez zbędnej zwłoki, aby zachować ciągłość leczenia. Skarżący wskazał, że nie ma własnych środków na pokrycie kosztów wykupienia recepty, ponieważ zamuszony jest ponosić koszty opłat za hostel, mieszkanie i media. W związku z odmowami udzielenia skarżącemu pomocy przez organ, jest on zobligowany do zaciągania pożyczek na życie.

W aktach znajduje się wezwanie z dnia 14 lutego 2022 r. skierowane do skarżącego celem wyjaśnienia, z jakiego źródła posiada kwotę 7500 zł, którą przeznaczył na opłacenie zakwaterowania w hostelu B. Dołączono również pismo z dnia 23 lutego 2022 r., w którym skarżący wskazał, że brak jest podstaw do wzywania go o udzielenie takich informacji.

W dniu 24 maja 2022 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy w stałym miejscu zamieszkania skarżącego przy ul. A. w W. Wskazano w nim, że skarżący otrzymuje pomoc w postaci zasiłku okresowego, celowego oraz rządowego programu pomocy z przeznaczeniem na zakup żywności, w łącznej kwocie 747,50 zł. Skarżący podał, że jest osobą samotną, po rozwodzie, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, oddzielne gospodarstwo prowadzi J. K. Skarżący nie pracuje zawodowo, ani dorywczo, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Pozostaje w stałym leczeniu z powodu schorzeń kręgosłupa. W części "C" formularza wywiadu środowiskowego wskazano, że skarżący mieszka z J. K., jednakże deklarują, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Nie uległa zmianie sytuacja zdrowotna skarżącego. Najemcą lokalu w W. jest w dalszym ciągu J. K., jednakże umowa najmu została wypowiedziana. Skarżący nie pracuje, ani dorywczo, ani zawodowo. Nie posiada zasobów finansowych, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Skarżący podniósł, że w mieszkaniu przy ulicy A. nie da się mieszkać, panuje tam wilgoć, pleśń i odór. Skarżący przychodzi do mieszkania na około 3 godziny, żeby coś ugotować, zrobić pranie. Skarżący partycypuje w kosztach utrzymania tego lokalu- wydatki skarżącego za miesiąc kwiecień wyniosły 998.86 zł. Pomoc finansowa OPS obejmuje kwotę 747,59 zł (zasiłek stały i zasiłek okresowy). W kwietniu otrzymał pomoc finansową w postaci zasiłku celowego na sfinansowanie opłat za media (100 zł) oraz celowego na środki czystości (30 zł). Skarżący deklaruje, że z otrzymanych środków pokrył koszt pobytu w hostelu, wskazał również, że pożycza pieniądze od znajomych. Pracownik socjalny wskazał, że istnieje duża dysproporcja pomiędzy wydatkami skarżącego a posiadanymi dochodami, zatem możliwe jest samodzielne przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem pracownika socjalnego na podstawie okoliczności sprawy należy stwierdzić, że skarżący prowadzi razem z J. K. wspólne gospodarstwo domowe. Wynika to z faktu, że udzielają sobie wzajemnie pełnomocnictw, upoważnień do występowania przed różnymi instytucjami, zawierania umów, dowiadywania się o stan zdrowia, wynajmują razem pokój w hostelu, wspólnie pojawiają się w mieszkaniu. Łączny dochód skarżącego wskazany w wywiadzie środowiskowym obejmuje kwotę 747,50 zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie pracuje ani zawodowo, ani dorywczo. Nie pobiera świadczeń z ZUS, ani KRUS. Jest osobą schorowaną, stale zażywającą leki, leczy się u różnych specjalistów, został zakwalifikowany do operacji kręgosłupa i cieśni lewej ręki, jest zadłużony o wielu osób z uwagi na sytuację mieszkaniową.

Pismem z dnia 2 czerwca 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy W. zawiadomił skarżącego, że postępowanie w sprawie zostało zakończone. Na podstawie art. 79a k.p.a. wskazał, że odmowa współpracy z pracownikiem socjalnym ma miejsce w szczególności wówczas, gdy strona nie ujawnia pełnych informacji dotyczących dochodów. Organ podniósł, że zachodzi istotna dysproporcja pomiędzy ujawnionym przez skarżącego dochodem, a jego stanem majątkowym wynikającym z faktu, że opłaca on gotówką pobyt w hostelu w kwocie 1550 zł.

Pismem z dnia 28 czerwca 2022 r. skarżący wskazał, że jest zmuszony się zadłużać, aby zaspokoić swoje potrzeby. Podniósł, że niezaprzeczalny jest fakt, że skarżący nie może bezpiecznie przebywać w lokalu przy ulicy A. ze względu na znajdującą się w nim pleśń i odór wydobywający się spod podłogi. Okoliczność tę potwierdził pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym, a także inspektorzy sanitarni i opinia mykologiczna z 2019 r.

Decyzją z dnia 23 czerwca 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy W. odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego w formie wykupienia leków na podstawie przedłożonej recepty. Organ wskazał, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu 24 maja 2022 r. Dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 745,50 zł, a zatem nie przekraczał kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku celowego organ wziął pod uwagę potrzeby beneficjentów ośrodka pomocy społecznej, możliwości finansowe ośrodka oraz okoliczność, że brak jest spójności pomiędzy deklarowaną przez skarżącego wysokością dochodów a wnioskami wynikającymi z analizy zgromadzonego materiału dowodowego. Organ wziął też pod uwagę, że skarżący systematycznie korzysta z pomocy społecznej. Zdaniem organu skarżący wydatkuje co miesiąc kwotę 1550 zł za noclegi w hostelu, a równocześnie nie zabezpiecza środków na zaspokojenie podstawowej potrzeby bytowej, jaką jest zakup leków. Według organu I instancji opłata za pobyt w hostelu nie jest niezbędną potrzebą bytową skarżącego. Organ zwrócił uwagę, że skarżący posiada nieograniczony dostęp do lokalu przy ulicy A. w W. Podnosi on, że lokal nie nadaje się do zamieszkania ze względu na znajdującą się w nim pleśń oraz odór, nie zezwolił jednak pracownikom ZBK na dokonanie oględzin lokalu. W związku z tym nie zostało wykazane w toku postępowania, że lokal nie nadaje się do zamieszkania. Organ zwrócił uwagę, że przepisy u.p.s. nie dopuszczają uczynienia z pomocy społecznej źródła utrzymania. Organ odwołał się ponadto do ogólnych zasad udzielania pomocy społecznej. Zwrócił również uwagę na treść art. 12 u.p.s. W ocenie organu okoliczność, że skarżący od października 2021 r. uiszcza opłatę za hostel oraz za lokal przy ulicy A. w W., daje podstawę do stwierdzenia, że jego dochody są odmienne od oświadczonych przez skarżącego. Skarżący wskazuje, że jest zmuszony zaciągać pożyczki, ale nie wskazuje od kogo, ani w jakich kwotach i na jakich zasadach. Organ zwrócił uwagę, że równocześnie skarżący składa skargę na pracownika, który dążył w toku wywiadu do wyjaśnienia, skąd pochodziły pożyczki. W rezultacie w ocenie organu skarżący udziela organowi wykluczających się informacji dotyczących źródła finansowania pobytu w hostelu. Burmistrz Miasta i Gminy W. podniósł, że to na osobie wnioskującej o przyznanie świadczenia ciąży obowiązek wykazania wszystkich okoliczności, od których zależy jego przyznanie. Organ ustalił ponadto, że wbrew twierdzeniom skarżącego, prowadzi on wspólne gospodarstwo z J. K.

W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił:

- naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej;

- art. 7, 8, 10, 11, 23, 77, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dogłębnego zbadania okoliczności sprawy;

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, że organ wydając decyzję powołuje się na art. 12 u.p.s. co miało istotny wpływ na wydanie właściwej decyzji;

- poświadczenie nieprawdy w uzasadnieniu wydanej decyzji poprzez wskazanie, że wywiad został przeprowadzony w sposób prawidłowy przez pracownika socjalnego, który dokonał manipulacji na stronie C kwestionariusza wywiadu;

- poświadczenie nieprawdy poprzez twierdzenie, że nie ma dokumentacji poświadczającej, że stan mieszkania przy ulicy A. nie nadaje się do zamieszkania.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji, przyznanie zasiłku celowego, powiadomienie skarżącego o zakończeniu postępowania, aby skarżący mógł przeglądnąć akta sprawy, wyciągnięcie konsekwencji prawnych wobec osób, które dopuściły się oświadczenia nieprawdy w sprawie. Skarżący podniósł, że bezpodstawne są twierdzenia organu, że brak jest w sprawie dokumentów potwierdzających zły stan techniczny lokalu, jest bowiem w posiadaniu dokumentacji na tę okoliczność. Skarżący podniósł, że organ powinien wykupić leki bez zbędnej zwłoki, tymczasem czas trwania postępowania naraził go na brak pomocy i konieczność zadłużenia się celem zakupu leków. Skarżący wniósł ponadto o udzielenie pomocy w postaci bezpiecznego miejsca zamieszkania, a także o skierowanie sprawy do prokuratora ze uwagi na manipulacje organu pierwszej instancji, potraktowanie sprawy zgodnie z art. 227 k.p.a.

Decyzją z dnia 22 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. Organ wskazał, że przedmiotem postępowania było przyznanie zasiłku celowego w postaci zakupu leków na podstawie przedłożonej przez skarżącego recepty. Organ zwrócił uwagę, że decyzja wydawana w oparciu o art. 39 u.p.s. jest decyzją uznaniową. Organ II instancji podzielił stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że wydatkowanie kwot na pokrycie kosztów pobytu w hostelu i braku środków na zakup lekarstw, w sytuacji gdy skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, stanowi o nieracjonalnym gospodarowaniu zasobami finansowymi. Jednocześnie nie zostało wykazane, że lokal nie nadaje się do zamieszkania, ponieważ J. K. nie wpuściła do lokalu pracowników ZBK. W ocenie Kolegium zasadnie organ I instancji odwołał się do treści art. 12 u.p.s., ponieważ zostało wykazane, że skarżący posiada środki na zabezpieczenie swoich potrzeb. Organ podzielił również ustalenia organu pierwszej instancji, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z J. K. Kolegium wskazało, że pomoc społeczna nie powinna stanowić źródła utrzymania osób wnioskujących o jej udzielenie. Ma bowiem jedynie spełniać funkcję subsydiarną, pomagać osobom i rodzinom w trudnych sytuacjach, wspierając osobę korzystającą z pomocy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Kolegium podkreśliło, że decyzja została wydana w ramach uznania administracyjnego, nie naruszając jednocześnie granic tego uznania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:

- naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy:

– art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych;

- naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ zawiadomienia skarżącego o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów;

- naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy- art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącemu przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania;

- naruszenie art. 227 k.p.a. poprzez zaniechanie zapewnienia udziału prokuratora w postępowaniu, czego skarżący domagał się w odwołaniu;

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji – mający istotny wpływ na wynik sprawy polegający na przyjęciu, że skarżący wnosił o zasiłek celowy w formie wykupienia leków na podstawie załączonej recepty, co miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji.

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji poprzez wydanie decyzji bez zbadania akt tj. pominięcie dowodów, które świadczą o braku możliwości zamieszkiwania w lokalu przy ulicy A.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie z nakazem dokładnego zebrania akt i wskazanych dowodów, o udział prokuratora w sprawie, przeprowadzenie szczegółowej kontroli SKO w Krakowie, przyznanie skarżącemu pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata Ł. W., zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 28 września 2023 r. skarżący podniósł, że w wywiadzie środowiskowym nie znalazły się żadne adnotacje dotyczące stanu lokalu, podczas gdy takie uwagi znalazły się w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym z J. K. tego samego dnia, przez tego samego pracownika socjalnego. Skarżący przedłożył do akt następujące dokumenty wnosząc o przeprowadzenie dowodu na okoliczność ich treści: zaświadczenie lekarskie z dnia 5 września 2023 r., pismo z MOPS w W., kartę informacyjną leczenia szpitalnego, zaświadczenie lekarskie, pismo z PINB w W. z dnia 24 października 2022 r., pismo skarżącego z dnia 3 października 2022 r., adnotację urzędową z dnia 23 września 2021 r., protokół z przyjęcia ustnej skargi, pismo z PPIS w W. z dnia 23 lipca 2019 r., opinię mykologiczną z października 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 39 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być w szczególności przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Art. 8 ust. 1 u.p.s. stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Decyzja wydawana na podstawie art. 39 u.p.s. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14).

W toku postępowania o przyznanie zasiłku celowego organ powinien zatem ustalić, czy wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe przyznania pomocy, czy wnosi o zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Konieczne jest również ustalenie, czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej, jakie są możliwości finansowe OPS oraz potrzeby innych osób wnioskujących o udzielenie świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika: "Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz pomoc ta ma stanowić wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Dlatego też, rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i możliwości finansowe organu. Winien on uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenie, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres pomocy udzielonej mu ze środków publicznych. Treść art. 39 ust. 1 u.p.s., mówiąca, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy wyraźnie wskazuje, iż decyzja w powyższym zakresie zapada w ramach uznania administracyjnego. Wskazuje na to wyraźnie zwrot "może" odnoszący się do uprawnienia organu administracji" (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1377/31).

Na wstępie należy wskazać, że organy w niniejszej sprawie orzekały w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego. W świetle treści art. 107 ust. 4 u.p.s., w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. W rezultacie, skoro organ przeprowadził ze skarżącym wywiad środowiskowy sześć dni przed złożeniem wniosku, a równocześnie brak było podstaw do przyjęcia, że nastąpiła zmiana w sytuacji skarżącego, dopuszczalne było w ocenie Sądu rozstrzygnięcie w oparciu o powołany w zaskarżonych decyzjach wywiad środowiskowy.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie zostały poprzedzone wszechstronną oceną okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu decyzji organy wskazały, że skarżący posiada zaspokojoną potrzebę mieszkaniową, a zatem niezasadne i zbytkowne jest ponoszenie wydatków na hostel, przy równoczesnym braku zapewnienia przez skarżącego środków na zakup leków. Organy podniosły, że w toku postępowania nie zostało wykazane, aby lokal przy ulicy A. w W. nie nadawał się do zamieszkiwania. Tymczasem, skarżący w toku postępowania administracyjnego oraz sądowego podnosił, że organy dysponują dokumentami potwierdzającymi istnienie pleśni w lokalu, a nadto konsekwentnie twierdził, że nie może przebywać na stałe w lokalu ze względu na pleśń oraz nieprzyjemny zapach wydobywający się spod paneli (tak m. in. pismo skarżącego z dnia 28 czerwca 2022 r., k. 98 akt administracyjnych). Dokonując sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że w aktach administracyjnych nie ma żadnej dokumentacji dotyczącej stanu mieszkania przy ulicy A. w W. Ani organ I, ani II instancji nie odniosły się do niej w uzasadnieniach decyzji. Co więcej, w aktach brak jest również dokumentów, do których odwołują się organy, a dotyczących prób podejmowanych przez pracowników ZBK zmierzających do dokonania oględzin lokalu. Podnieść ponadto należy, że w przeprowadzonym w lokalu przy ulicy A. w W. w dniu 24 maja 2022 r. wywiadzie środowiskowym, brak jest opisu mieszkania, a także brak jest jakiegokolwiek odniesienia przez osobę przeprowadzającą wywiad do podnoszonych przez skarżącego okoliczności dotyczących stanu lokalu i możliwości zamieszkiwania w nim. Tymczasem, okoliczność ta była istotna dla rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na sfinansowanie zakupu leków, ponieważ organy zarzuciły skarżącemu, że wadliwie gospodaruje środkami finansowymi, przeznaczając je na sfinansowanie noclegu w hostelu, w sytuacji gdy dysponuje - zdatnym do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych - lokalem przy ulicy A. w W.

W tym zakresie zaskarżone decyzje nie poddają się kontroli Sądu, ponieważ Sąd nie ma możliwości zweryfikowania zawartych zarówno w decyzji organu I instancji, jak i II instancji twierdzeń, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, iż stan techniczny lokalu uniemożliwia zamieszkiwanie w nim. Nie ma również możliwości zweryfikowania twierdzeń skarżącego, że lokal nie nadaje się do zamieszkania.

Mając na względzie powyższe, należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., który mógł mieć wpływ na wynik sprawy – organ nie dokonał wszechstronnych ustaleń dotyczących jednej z kluczowych dla sprawy okoliczności - ustalenia, czy lokal przy ulicy A. ze względu na swój stan techniczny nadaje się do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącego, w oparciu o całokształt dokumentów będących w dyspozycji organu. Co więcej, przeprowadzając kluczowy w sprawie dowód z wywiadu środowiskowego, pracownik socjalny miał możliwość rozeznania warunków mieszkaniowych skarżącego (występowania pleśni, grzyba, czy nietypowego zapachu), jednakże nie znalazły się w nim żadne twierdzenia osoby przeprowadzającej wywiad. Podniesiono jedynie, że skarżący zwraca uwagę na brak możliwości zamieszkiwania w lokalu ze względu na istniejącą w nim pleśń oraz trudny do wytrzymania zapach, w żaden sposób jednak nie zweryfikowano tych twierdzeń.

W rezultacie, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, ze względu na brak dokonania przez organy kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych w oparciu o całokształt dowodów będących w dyspozycji organu, a także znanych organowi z innych toczących się z wniosku skarżącego postępowań. Organy bowiem, odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup leków, powołały się na nieracjonalne gospodarowanie przez skarżącego posiadanymi zasobami majątkowymi, odwołując się do nieuzasadnionych w ocenie organu, wydatków na hostel.

Odnosząc się do pozostałych podniesionych w skardze zarzutów, Sąd wskazuje, że zasadnie przyjęto w zaskarżonych decyzjach, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ma służyć przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie ma natomiast stanowić stałego źródła utrzymania osób o nią wnioskujących (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2023 r., I OSK 1106/22). Zasadnie organy, dokonując oceny możliwości przyznania skarżącemu pomocy społecznej, wzięły pod uwagę możliwości finansowe organu, dotychczasową pomoc przyznaną skarżącemu oraz potrzeby innych osób wnioskujących o tę pomoc.

Sąd podkreśla również, że w świetle przepisów u.p.s., skarżący jest zobowiązany do współpracy z organem pomocowym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wynika to w szczególności z treści art. 4 u.p.s., art. 11 ust. 2 u.p.s. oraz art. 12 u.p.s. Art. 4 u.p.s. stanowi, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s.a., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z powołanym przez organy w zaskarżonych decyzjach art. 12 u.p.s., w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Sąd podkreśla, że współpraca skarżącego w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, powinna polegać zarówno na przedłożeniu organom wszelkich dokumentów, jak i wyjaśnień pozwalających na ocenę spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej, jak i również na aktywnej postawie skarżącego zmierzającej do jej przezwyciężenia.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że brak współpracy skarżącego z organem może stanowić podstawę odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy. Zdaniem Sądu organy zasadnie wskazały skarżącemu, że oświadczenia skarżącego nie są wystarczające do wykazania okoliczności istotnych dla oceny możliwości przyznania zasiłku celowego. Zasadnie organy dostrzegły, że z akt sprawy wynika dysproporcja pomiędzy wykazywanymi przez skarżącego dochodami, a rzeczywistymi możliwościami majątkowymi skarżącego. Wynika to bowiem z faktu, że skarżący dokonuje opłat za mieszkanie w hostelu gotówką, a równocześnie suma wydatków skarżącego przekracza kwotę wynikającą z oświadczenia skarżącego. Zdaniem Sądu, organ powinien dążyć do ustalenia sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej skarżącego, a skarżący powinien współpracować z organem w ustalaniu tych okoliczności.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z 5 lipca 2023 r. III SA/Gd 1015/22)

Dokonując ustaleń w zakresie sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i dochodowej skarżącego, organy dysponują różnymi środkami prawnymi. Zgodnie z art. 107 ust. 5 u.p.s. pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy, może domagać się od osoby wnioskującej o przyznanie pomocy złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia takiego oświadczenia jest podstawą odmowy przyznania świadczenia. Dodatkowo, organy dążąc do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej skarżącego, powinny wezwać skarżącego do wykazania źródeł finansowania opłaty za pobyt w hostelu, ustalić, czy skarżący podejmuje próby przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, jak choćby poprzez poszukiwanie pracy, ewentualnie zastosować art. 75 § 2 k.p.a. Organy mogą również rozważyć przesłuchanie skarżącego, jeżeli spełnione zostaną przesłanki określone w art. 86 k.p.a. Dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, organy w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, dokonają ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, a w braku współpracy skarżącego w ustalaniu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, rozstrzygną zgodnie z przepisami u.p.s.

Sąd podziela pogląd przyjmowany w orzecznictwie, że występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, skarżący musi akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowany jest on do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1628/21), na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, a także zatajają swe dochody, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie podania o pomoc (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1629/21).

W ocenie Sądu prawidłowe są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, w świetle których całokształt okoliczności faktycznych sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K. Zasadnie przyjęły organy, że okoliczność wspólnego dbania o zabezpieczenie potrzeb bytowych, wspólnego zamieszkiwania, korzystania z urządzeń domowych, wynajmowania wspólnego pokoju w hostelu oraz zastępowania się w postępowaniach oraz przed organami, daje podstawy do stwierdzenia, że skarżący wbrew twierdzeniom podnoszonym w toku postępowania, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 347/18), w którym przyjęto: "O prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest więc ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Wyjaśnienia w związku z tym wymaga, czy codzienne sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, załatwianie bieżących spraw życia codziennego (m.in. załatwienie spraw urzędowych, opieka nad dziećmi) odbywają się wyłącznie z udziałem jednej osoby, czy też przy współpracy innych osób przebywających w danym gospodarstwie dla osiągnięcia wspólnych celów bytowych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych".

Sąd zwraca uwagę, że ustalenia organów dotyczące prowadzenia przez skarżącego wspólnego gospodarstwa z J. K., powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania zasiłku celowego. Tymczasem, z zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, wynika, że organy z jednej strony uwzględniały kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, a następie w dalszej części decyzji wskazywały, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z J. K. W rezultacie, również w tym zakresie wadliwa jest zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja organu I instancji.

Odnosząc się do zarzutu skargi w przedmiocie wniosku o udział prokuratora, wskazać należy, że zgodnie z art. 183 k.p.a. prokuratorowi służy prawo udziału w każdym stadium postępowania w celu zapewnienia, aby postępowanie i rozstrzygnięcie sprawy było zgodne z prawem, natomiast organ administracji publicznej zawiadamia prokuratora o wszczęciu postępowania oraz o toczącym się postępowaniu w każdym przypadku, gdy uzna udział prokuratora w postępowaniu za potrzebny. Zauważyć należy, że decyzja organu, co do zawiadomienia prokuratora jest fakultatywna, gdyż to organ ma za zadanie ustalić czy udział prokuratora w postępowaniu jest konieczny. Należy także pamiętać, że udział w toczącym się postępowaniu jest prawem, a nie obowiązkiem prokuratora i zależy od jego oceny.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zgromadzą materiał dowodowy istotny dla ustalenia mających znaczenie w sprawie okoliczności faktycznych- dotyczących rzeczywistej sytuacji majątkowej, zdrowotnej, osobistej skarżącego, stanu technicznego mieszkania przy ulicy A. W tym celu organy wykorzystają możliwości przewidziane przepisami k.p.a. oraz u.p.s., wzywając skarżącego do wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Następnie, w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, z uwzględnieniem obowiązku współdziałania skarżącego z organem, wydadzą rozstrzygnięcie zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., które uzasadnią zgodnie z art. 107 k.p.a. Organy prowadząc postępowanie zapewnią stronie prawa określone w art. 10 k.p.a.

Sąd zapoznał się z przedłożonymi przez skarżącego na rozprawie w dniu 28 września 2023 r. dokumentami i zgodnie z art. 106 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") uwzględnił je przy ocenie legalności zaskarżonych decyzji.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.