Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 330/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1  i art. 17  ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdzejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2023 r. sprawy ze skargi S. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 5 stycznia 2023 r., znak: SKO-NP-4115-551/22, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez S. U., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 5 stycznia 2023 r., znak: SKO-NP.-4115-551/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 3, ust. 4, ust. 5, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta N. z dnia 25 listopada 2022 r. znak: [...] o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną B. U.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 25 listopada 2022 r., znak: [...], Prezydent Miasta N. orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną.

Organ pierwszej instancji ustalił, że osoba wymagająca opieki jest żoną skarżącego. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodziny

i opiekuńczy na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do żony. Dołączone do wniosku dokumenty potwierdzają niepodejmowanie zatrudnienia

w związku z koniecznością sprawowania opieki skarżącego nad wymagająca opieki żoną. Fakt sprawowania opieki został potwierdzony wywiadem środowiskowym z dnia 4 listopada 2022 r. Zakres wykonanych czynności związanych z osobistą opieką obejmuje pomoc w myciu i higienie, nadzór nad zażywanymi lekami, uczestniczenie podczas wizyt lekarskich i zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy z dnia 3 listopada 2022 r. uniemożliwiają mu one podjęcie zatrudnienia. Z przedłożonych dokumentów wynika, że zobowiązane do alimentacji na rzecz wymagającej opieki są dzieci, które nie są w stanie podjąć się tej opieki ze względu na fakt zamieszkania poza granicami kraju (Węgry) oraz nie utrzymują kontaktu z matką, nie interesują się jej stanem zdrowia. Wobec powyższego skarżący jest jedyną osobą która może zapewnić swojej żonie opiekę, a zakres wymaganej opieki uniemożliwia ww. podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze godzinowym. Pracownik socjalny zaproponował wymagającej opieki usługi opiekuńcze. Żona skarżącego nie jest jednak zdolna do samodzielnej egzystencji, a wsparcie w formie przyznania usług opiekuńczych byłoby niewystarczające.

Żona skarżącego wymaga stałej pomocy i opieki ze strony męża w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Pozostaje w leczeniu specjalistycznym z powodu przewlekłych schorzeń. Orzeczeniem lekarza Orzecznika ZUS została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 października 2025 r. jednakże niepełnosprawność ta istnieje od 1 kwietnia 2021 r., tak więc powstała ona w momencie gdy żona skarżącego miała 57 lat.

Zgodnie z art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Jak wskazał organ pierwszej instancji znana mu jest treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 lecz przepisy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie uległy zmianie.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że żona wymaga całodobowej opieki. Zdarzają się bowiem napady padaczki oraz paniki kończące się omdleniem. Żona ma zaniki pamięci, zapomina o stałym zażywaniu leków, myli pory dnia. Skarżący musi czuwać, by nie wyszła z domu. W związku z tym nie ma on możliwości podjęcia zatrudnienia

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że w istniejącym stanie faktycznym i prawnym sprawy, z punktu widzenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Wynika to z wyżej wskazanego stwierdzenia, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, miały obowiązek zbadać, czy odwołująca jako wnioskodawca, spełniała warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, a więc art. 17 ust.1 b ustawy.

Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.

Z normy art. 17 ust. 1 ww. ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W związku z powyższym Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie ustalono, iż skarżący pozostaje bierny zawodowo z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Świadczy jej pomoc w przygotowywaniu posiłków, prowadzeniu gospodarstwa domowego, utrzymywaniu higieny osobistej, załatwianiu spraw urzędowych i placówkach służby zdrowia, w zakresie przemieszczania się oraz utrzymywaniu kontaktów z otoczeniem. Sprawowanie opieki zajmuje wnioskodawcy kilkanaście godzin dziennie i uniemożliwia podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie skarżący oświadczył, że żona nie wymaga wsparcia w formie przyznania usług opiekuńczych. Nie jest bowiem zdolna do samodzielnej egzystencji; wymaga stałej pomocy i opieki w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Pozostaje w leczeniu specjalistycznym z powodu przewlekłych schorzeń (stan po rozległym krwotoku podtwardówkowym i śródmózgowym lewej półkuli mózgu, wodonercza, marskości nerki prawej i padaczki). Utrzymuje się niedowład prawostronny z afazją mieszaną (leczenie neurochirurgiczne). Ma problemy z pamięcią. Jest również konsultowana psychiatrycznie z powodu lęków i zaburzeń depresyjnych (boi się zostać sama w domu). Porusza się w obrębie własnego mieszkania w miarę samodzielnie, jednak na zewnątrz wychodzi zawsze z mężem.

Kolegium nie zakwestionowało faktu, że żona skarżącego ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy i opieki, a opiekę tą zapewnia jej mąż. Niemniej jednak według organu w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością opieki nad osobą wymagającą opieki. Z materiału dowodowego, w tym z kwestionariusza okresów składkowych i nieskładkowych dotyczącego skarżącego oraz z załączonego świadectwa pracy z dnia 31 grudnia 2020 r. wystawionego przez S. SP. Z O.O. w K. wynika, że ostatnie zatrudnienie ww. ustało z dniem 31 grudnia 2020 r., a stosunek pracy ustał w wyniku upływu okresu na który była zawarta umowa (art. 30 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy; Dz. U. z 2022 r., poz. 1510). Następnie - jak wynika z zaświadczenia [...] Urzędu Pracy w N. – skarżący od 2 lipca 2021 r. do nadal jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna (w okresie od 2 lipca 2021 r. do 1 lipca 2022 r. ww. pobierał zasiłek dla bezrobotnych). Z kolei - jak wynika z załączonego do akt sprawy orzeczenia z dnia 7 października 2021 r. Lekarza Orzecznika ZUS w N. żona wnioskodawcy jest niezdolna do samodzielnej egzystencji od 1 kwietnia 2021 r. W związku z powyższym nie sposób przyjąć, iż skarżący zrezygnował z pracy zawodowej w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną żoną, zważywszy na fakt, iż zatrudnienie to ustało z upływem okresu, na który była zawarta umowa.

W ocenie Kolegium z ustaleń faktycznych sprawy nie można wnioskować, że faktyczny zakres opieki jaki wykonuje odwołujący względem niepełnosprawnej żony, był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym, przy jednoczesnym wsparciu w postaci usług opiekuńczych. Jak wynika z treści art. 17 ww. ustawy obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie sposób przyjąć, iż odwołujący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną żoną, zatem nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która jak już wcześniej wspomniano ma być trwała. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: przygotowywanie posiłków, prowadzenie gospodarstwa domowego, pomoc w utrzymywaniu higieny osobistej, załatwianie spraw urzędowych i w placówkach służby zdrowia - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką np. nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Dodatkowo zauważyć należy, że zasadnicza część wymienionych czynności podejmowana przez skarżącego w gospodarstwie domowym, nie ma bezpośredniego związku tylko ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Pewne czynności związane z "prowadzeniem domu", tj. robienie zakupów, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków - wnioskodawca wykonuje nie tylko specjalnie dla żony, ale również i dla siebie, chociażby z racji wspólnego zamieszkania i gospodarowania. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć więc, iż odwołujący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną żoną a tym samym uznać należy, iż nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która jak już wcześniej wspomniano ma być trwała.

Podsumowując Kolegium podniosło, że fakt posiadania przez żonę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez skarżącego opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po jego stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie przyznanie świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na mężu osoby wymagającej opieki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że decyzja jest dla niego krzywdząca, ponieważ z uwagi na stan zdrowia, jego żona wymaga całodobowej opieki. Dodał, że żona ma częste ataki padaczki i omdlenia, do tego dochodzą stany lekowe, dlatego ani na chwil nie może sama zostać w domu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - mąż, a opieka sprawowana jest nad żoną, legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 31 października 2025 r. Niepełnosprawność wymagającej opieki istnieje od 1 kwietnia 2021 r., a więc powstała w momencie gdy wymagająca opieki miała 57 lat.

Z powyższego wynika, że rzeczywiście niepełnosprawność żony skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, niemniej jednak zasadnie, zdaniem Sądu, podniosło orzekające w drugiej instancji Kolegium, iż nie mogło to stanowić samodzielnej podstawy do odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia.

Zasadnie zarzuciło Kolegium organowi pierwszej instancji, że ten nie uwzględnił przy interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443).

Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Trafne były więc uwagi Kolegium w tej kwestii.

Nie ulega też wątpliwości, że pomimo tego, iż Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje wprost istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami, to bezsprzecznie wynikający z art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.) obowiązek wzajemnej pomocy małżonków, w tym obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka, uzasadnia uwzględnienie tych regulacji przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, obok art. 128 i 129 k.r.o.

Niemniej Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Kolegium, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest jednak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, a w konsekwencji uznanie, iż podjęte rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącemu żądanego świadczenia było prawidłowe.

Trafnie zaakcentowało Kolegium, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Podkreślić trzeba, że nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Każdy przypadek wymaga w tym względzie, rzecz jasna indywidualnej, wnikliwej oceny. Organ musi więc stwierdzić, czy rzeczywiście czynności opiekuńcze przy niepełnosprawnym są tak absorbujące wnioskującego o przyznanie tego świadczenia z uwagi na niepełnosprawność podopiecznego i w związku z tym na jego możliwość samodzielności w życiu codziennym, że wykluczają podjęcie bądź wymuszają rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.

W ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnia przez skarżącego, jak należy zakwalifikować poprawnie ten stan rzeczy, a koniecznością sprawowania opieki nad chorą żoną. Wprawdzie rzeczywiście ostatnie zatrudnienie skarżącego ww. ustało z dniem 31 grudnia 2020 r., a stosunek pracy ustał w wyniku upływu okresu na który była zawarta umowa (art. 30 §1 pkt 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy; Dz. U. z 2022 r., poz. 1510), to niemniej jednak z akt wynika, że następnie skarżący od 2 lipca 2021 r. został zarejestrowany i posiada do nadal status osoby bezrobotnej (zaświadczenia [...] Urzędu Pracy w N.). W takim razie, zdaniem Sądu wcześniejsze okoliczności nie mają znaczenia. Posiadanie statusu osoby bezrobotnej oznacza ciągłą gotowość do podjęcia pracy lub innego rodzaju zatrudnienia, a skoro skarżący tego nie czyni, bo jak podnosi, musi opiekować się zoną, to należało przyjąć, że pozostaje to w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, co wypełnia jedną z przesłanek warunkujących przyznanie prawa do żądanego świadczenia. W tym więc aspekcie Sąd nie podziela stanowiska Kolegium

Kolegium jednakże dokonało prawidłowej oceny zakresu i charakteru czynności opiekuńczych, jako elementu istnienia bądź nie związku przyczynowo - skutkowego.

Z ustaleń faktycznych sprawy nie wynika, aby zakres opieki jaki wykonuje skarżący względem niepełnosprawnej żony był tego rodzaju, że uniemożliwia mu rzeczywiście podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym przy jednoczesnym wsparciu w postaci usług opiekuńczych. Tymczasem z treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: przygotowywanie posiłków, prowadzenie gospodarstwa domowego, pomoc w utrzymywaniu higieny osobistej, załatwianie spraw urzędowych i spraw w placówkach służby zdrowia nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieka np. starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach – z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Rację ma też Kolegium, że zasadnicza część wymienionych czynności podejmowanych przez skarżącego w gospodarstwie domowym, nie ma bezpośredniego związku tylko ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną. Zasadnie podniosło Kolegium, że czynności takie jak: robienie zakupów, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków - wnioskodawca wykonuje nie tylko specjalnie dla żony, ale również i dla siebie, chociażby z racji wspólnego zamieszkania i gospodarowania. Wiążąc powyższe ze stanem zdrowia żony skarżącego, która pozostaje w leczeniu specjalistycznym z powodu przewlekłych schorzeń (stan po rozległym krwotoku podtwardówkowym i śródmózgowym lewej półkuli mózgu, wodonercza, marskości nerki prawej i padaczki), ma niedowład prawostronny z afazją mieszaną (leczenie neurochirurgiczne), problemy z pamięcią, odczuwa lęki i ma zaburzenia depresyjne, nie można było przyjąć inaczej. Schorzenia te i dolegliwości, czy też nawet ograniczenia w sprawnym operowaniu kończynami i koordynacją ciała, nie oznaczają, że czynności opiekuńcze jakie w związku z tym muszą być wykonywane przy żonie są tak absorbujące czasowo, że wykluczają jakąkolwiek pracę zawodową, nawet tą w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie można zatem pomijać okoliczności, że ustaleń wynika, iż żona skarżącego porusza się w obrębie własnego mieszkania w miarę samodzielnie. Zwrócić zatem należy uwagę, że sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej, ciągłej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności i takie, które umożliwiają egzystowanie i funkcjonowanie organizmu w życiu codziennym, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do samodzielnej egzystencji, jak to potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, są jednak w stanie w miarę samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie, umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W tej drugiej sytuacji czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Zdaniem Sądu pomimo stanu zdrowia żony skarżącego w stanie faktycznym i prawnym sprawy mamy do czynienia z tą drugą sytuacją. Żona skarżącego niewątpliwie potrzebuje pomocy, ale nie w takim zakresie i nie takiego charakteru, żeby skarżący nie mógł choćby w ograniczonym czasie pracy podjąć jakąś pracę, być może np. na umowę zlecenie. Problemy związane ze stanami lekowymi i depresyjnymi, zdarzające się napady padaczkowe, czy omdlenia, da się też przezwyciężyć w inny sposób. Sąd zdaje sobie z trudności z tym związanych. Ma też świadomość braku poczucia bezpieczeństwa osoby nimi dotkniętej, ale powołując się na ogólną wiedzę z chorobą epilepsji dobrze rozpoznaną, zdiagnozowaną i co kluczowe prawidłowo, dobrze leczoną, można żyć. Taki sposób leczenia powoduje też zaniki stanów lękowych.

Możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wynika więc już z faktu wykonywania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności o określonej treści (którego nie mogą negować organy administracji publicznej), ale z konieczności rezygnacji, czy też podejmowania pracy lub innego rodzaju zatrudnienia z uwagi na niemożność pogodzenia z konieczną opieką nad osobą niepełnosprawną. Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą więc organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale, co istotne i decydujące, weryfikacja zakresu wymagającego rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Kolegium miało wystarczające podstawy, do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Nawet bowiem w sytuacji sprzeczności, czy też niewłaściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, decydujące znaczenie ma jego zasadność i prawidłowość. Kolegium mogło więc skorzystać ze swych kompetencji, przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; Dz. U. z 2023 r., poz. 775).

Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku, gdyż Sąd nie stwierdził takich uchybień przepisom postępowania i prawa materialnego, które by skutkowały koniecznością uchylenia kontrolowanych decyzji.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.