Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 595/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 26 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Marzenna Kosewska (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: Sekretarz sądowy Ewa Chybowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2023 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr UP - [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 16 sierpnia 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek M. K. (dalej także jako wnioskodawca, skarżący) o umorzenie należności z tytułu składek.

Decyzją z 29 kwietnia 2022 r. nr [...] (znak sprawy [...]) ZUS oddział w [...], rozpoznając wniosek M. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesiony od decyzji ZUS I oddział w [...] z 24 listopada 2021 r. nr [...] (znak sprawy [...]), powołując się na art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej także jako K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, zwanej dalej u.s.u.s.) – uchylił w całości ww. decyzję ZUS z 24 listopada 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek i na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 2.872,13 zł, w tym na:

a. ubezpieczenia społeczne z tytułu składek za okres od 10/2020 do 6/2021 w kwocie 264,76 zł;

b. ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 2.176,96 zł, w tym z tytułu: składek za okres od 8/2019 do 6/2021 -1.989,96 zł; odsetek za zwłokę liczonych na 16 sierpnia 2021 r. - 187,00 zł;

c. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z tytułu składek za okres od 3/2019 do 6/2021 w kwocie 430,41 zł;

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a oraz art. 32 u.s.u.s. i w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej Rozporządzeniem) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 9/2019 do 6/2021, w kwocie 2.176,96 zł.

Wyjaśniając uchylenie w całości decyzji pierwszoinstancyjnej i orzeczenie co do istoty sprawy organ napisał (na końcu uzasadnienia), że w sentencji decyzji z 24 listopada 2021 r. zostały błędnie wskazane kwoty zadłużenia widniejące na koncie wnioskodawcy, dotyczące ubezpieczenia zdrowotnego oraz Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Z kolei uzasadniając wydane rozstrzygnięcie ZUS oddział w [...] wskazał, że jak wynika z przedłożonego przez wnioskodawcę oświadczenia z 05 października 2021 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, wnioskodawca jest żonaty, jest mikroprzedsiębiorcą, nie pracuje zawodowo. Od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3.348,32 zł brutto, 2.780,97 zł netto. Nie posiada dochodu z innych źródeł, nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawca oszacował na łączną kwotę 1 150 zł w tym: 660 zł czynsz, 110 zł opłaty eksploatacyjne, 380 zł koszty związane z leczeniem. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która posiada dochód w wysokości 1.647,05 zł. Wnioskodawca posiada inne zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków w kwocie 849 zł; w bankach za okres 3 lat w kwocie 35.475,54 zł, po 2.014,62 zł miesięcznie, w ZUS. Zobowiązania w ZUS są spłacane są w formie układu ratalnego w kwocie 405 zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada ˝ części mieszkania o powierzchni 61,3 m2 i samochód marki [...] z 2005 r., nie posiada praw majątkowych i wierzytelności. Od 1976 r. choruje na serce z powodu częstoskurczu nadkomorowego; od 2011 r. choruje na astmę oskrzelową, ma skrzywiony kręgosłup, tzw. skoliozę. Pomimo wieku wnioskodawca ma chęci do pracy, a przyczyną sytuacji w której się znalazł jest pandemia COVID-19, trwająca już prawie 2 lata, która przyczyniła się spadku obrotów gospodarczych i zmniejszenia ilości klientów. Wnioskodawca wykonuje drobne prace budowlane w mieszkaniach u klientów. Dla ratowania firmy zaciągnął kredyt bankowy, który spłaca po 2.014,00 zł miesięcznie; brak dochodów pozbawia możliwości normalnego życia, a pandemia trwa zbyt długo.

Dalej ZUS napisał, że z dołączonej do akt sprawy dokumentacji finansowej wynika, że w roku 2019 dochód wyniósł 1.327,36 zł; w roku 2020 strata wyniosła 18.736,91 zł. Za okres od stycznia 2021 r. do czerwca 2021 r. strata wyniosła 11.815,16 zł.

Organ zaznaczył, że w celu rozpatrzenia sprawy skorzystał z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Z ustaleń ZUS wynika, że wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą jako [...]. Od 02 listopada 2015 r. wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne, które aktualnie wynosi 3.582,70 zł brutto, 3.076,26 netto i jest wolne od potrąceń egzekucyjnych. Żona wnioskodawcy od 18 czerwca 2014 r. pobiera świadczenie emerytalne, które aktualnie wynosi 2.098,90 zł brutto, 1.910,00 netto i jest wolne od potrąceń egzekucyjnych. Wnioskodawca posiada samochód osobowy marki [...] z 2005 r. oraz lokal mieszkalny o powierzchni 61,30 m2, położony w P., stanowiący współwłasność majątkową małżeńską, na którym ZUS nie dokonał zabezpieczenia. Wnioskodawca ma dwójkę dorosłych dzieci, przy czym córka zamieszkuje pod tym samym adresem co wnioskodawca, posiadając własne źródło dochodu z pracy wykonywanej na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy. W dniu 01 kwietnia 2021 r. wnioskodawca zawarł umowę ratalną, ostatnia wpłata została dokonana 10 sierpnia 2021 r. w kwocie 405 zł.

Następnie ZUS napisał, że celem rozstrzygnięcia wniosku dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 poz. 1540 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS zaznaczył, że przytoczone powyżej przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to jednak tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Następnie ZUS ocenił, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. także nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów: z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, z których wynikałoby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., bowiem wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, zaś Dyrektor I oddziału ZUS w P. nie prowadzi obecnie postępowania egzekucyjnego wobec zadłużenia na koncie wnioskodawcy. Na chwilę wydania decyzji nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy. Stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne na obecnym etapie byłoby przedwczesne.

Jednocześnie ZUS zaznaczył, że wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą, więc upatruje szansę na uzyskiwanie dochodu z tego tytułu. Pobiera świadczenie emerytalne wolne od potrąceń egzekucyjnych, posiada samochód osobowy i lokal mieszkalny stanowiący współwłasność majątkową małżeńską, posiada następców prawnych.

ZUS ocenił, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane i dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

ZUS podsumował, że skoro wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, to niemożliwe jest pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny; pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS stwierdził, oceniając czy w sprawie wystąpiły ww. przesłanki, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Zdarzenia losowe czy klęska żywiołowa nie były powodem likwidacji działalności, ponieważ działalność gospodarcza nadal jest prowadzona.

Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, ZUS wskazał, że wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wnioskodawca poinformował, że od 1976 r. choruje na serce z powodu częstoskurczu nadkomorowego, natomiast w 2011 r. zachorował na astmę. Cierpi także z powodu skrzywienia kręgosłupa - skoliozy. Z dokumentacji medycznej dołączonej do akt sprawy wynika, że w marcu 2021 r. przeszedł ostre zapalenie oskrzeli. ZUS podkreślił, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, co w przypadku wnioskodawcy nie występuje.

Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji. ZUS podkreślił, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, aktualny dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawcy wynosi około 4 428,02 zł netto miesięcznie i kształtuje się on na poziomie znacząco wyższym od minimum socjalnego w IV kwartale 2021 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.239,39 zł.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Ocenił, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest tendencyjne, jest to wyliczenie, co można zabrać skarżącemu i rodzinie skarżącego przed śmiercią. W latach 2020-2022 niczego się nie dorobił, pandemia szalała a pracy nie było, na koniec inflacja, która w przypadku mikroprzedsiębiorców jest trudna. Osoba która podpisała decyzję robi sobie kpiny ze stanu zdrowia skarżącego, nie jest lekarzem. Skarżący nie wymyślił sobie pandemii, i szalejącej inflacji, spadku obrotów gospodarczych, braku dochodów. Jest to sprawa losowa a traktowanie jak wroga.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 25 maja 2023 r., III SPP/Po 22/23 Sąd utrzymał w mocy zarządzenie referendarza sądowego WSA w Poznaniu z 04 kwietnia 2023 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy.

Na rozprawie w dniu 26 lipca 2023 r. skarżący na pytanie Sądu oświadczył, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, od maja bieżącego roku. Nie realizuje układu ratalnego z powodu braku środków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym (określającym prawa i obowiązki stron) oraz z prawem procesowym (regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej). Decyzja podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowią przepisy art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako P.p.s.a.). Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 29 kwietnia 2022 r. nr [...], którą ZUS uchylił w całości decyzję własną z 24 listopada 2021 r. i orzekł co do istoty sprawy, odmawiając umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wymienionych w decyzji, wraz z odsetkami. Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa, a tym samym skarga podlega oddaleniu. Sąd zaznacza przy tym, że decyzja pierwszoinstancyjna także była odmowna; powodem wydania decyzji merytoryczno-reformacyjnej było błędne wskazanie kwot zadłużenia widniejących na koncie wnioskodawcy.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane jest w przepisach art. 28 u.s.u.s., jak również w przepisach § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie to jest wyczerpujące, stanowi zamknięty katalog sytuacji w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te zostały sprecyzowane w przepisach § 3 ust. 1 Rozporządzenia, w myśl których Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powyższych przepisów wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3 u.s.u.s.) oraz w uzasadnionych przypadkach także pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia). Dopuszczenie w obu podanych regulacjach możliwości umorzenia należności przez ZUS wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Innymi słowy, jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności i taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Ze względu na powyższe regulacje sądowej kontroli podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocena. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. Istotne jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Podkreślenia również wymaga, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zawartą w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14 i z 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego, dalej jako CBOSA).

Należy mieć również na uwadze istotę Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego celem jest realizacja zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłata świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.

Odnosząc powyższe uwagi do kontrolowanej sprawy Sąd wskazuje, że sprawa dotyczy odmowy umorzenia należności: (i) z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych (ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) oraz (ii) z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek. Są to więc należności, co do których ustawodawca dopuścił ich umorzenie (por. art. 30 u.s.u.s.).

Dalej Sąd wskazuje, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie należności, bowiem sprawa dotyczy składek niezapłaconych za miesiące między marcem 2019 r. a czerwcem 2021 r. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem jednakże przepisów ust. 5-6 u.s.u.s.

W przedmiotowej sprawie organ wyczerpująco wyjaśnił, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co zresztą nie było kwestionowane przez skarżącego i w ocenie Sądu ustalenia organu były prawidłowe, tym samym nie wymagają ponownego przytaczania. Właściwa jest ocena organu, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki, pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie, na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez organ analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 Rozporządzenia. Z treści tej regulacji wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego, włączając ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym, celem wykazania przesłanek, określonych w przepisach § 3 ust. 1 ww. Rozporządzenia (por. wyrok NSA z 05 marca 2019 r., I GSK 3467/18; CBOSA). W konsekwencji, to strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w przepisach § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi pociągnęłaby dla niego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

W ocenie Sądu organ trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie wykazał również by istnienie przewlekłej choroby lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiały go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dochodem skarżącego jest emerytura, wypłacana niezależnie od stanu zdrowia. Ustaleń tych skarżący nie kwestionował.

Odnośnie przesłanki podanej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia w ocenie Sądu, stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącego nie wskazuje, że nie może on opłacić zaległych należności z tytułu składek. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Miesięczny budżet dwuosobowego gospodarstwa domowego w rodzinie skarżącego wynosił, w dacie wydania zaskarżonej decyzji 4 4428, 02 zł netto miesięcznie, zatem kształtował się na poziomie wyższym od ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego w drugim kwartale 2022 roku, wynoszącego 2 461,22 zł. Sąd zaznacza w tym miejscu, że przyjął do porównania minimum socjalne obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji, nie zaś obowiązujące w IV kwartale 2021 r. jak przyjęto w zaskarżonej decyzji, zapewne kierując się datą wydania decyzji pierwszoinstancyjnej (24 listopada 2021 r.).

Dalej Sąd wskazuje, że skarżący ponosi stałe opłaty związane z utrzymaniem domu w zadeklarowanej wysokości 660 zł. W kosztach tych powinna partycypować również mieszkająca ze skarżącym i jego żoną dorosła córka, prowadząca odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący spłaca zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków, w bankach i w ZUS, nie korzysta z pomocy społecznej. Sąd stwierdza, że organ trafnie wskazał, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone przez skarżącego jako jeden z głównych argumentów nie mogą być uznane za wystarczającą przesłankę umorzenia należności. Sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie wskazuje na zagrożenie bytu. Sąd podkreśla, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych a te w sposób nie budzący wątpliwości musza być przez stronę wykazane. Nadto, nawet posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Należności o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa przed regulowaniem należności składkowych. Skutkowałoby to w istocie przerzuceniem ciężaru finansowania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, na innych ubezpieczonych. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 czerwca 2019 r., I GSK 573/19 (CBOSA), przyznanie priorytetu w zaspokajaniu należnościom prywatnym prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż dochodziłoby do nieuprawnionego uprzywilejowywania podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli.

Sąd podziela przy tym pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 21 maja 2014 r., I SA/Bd 398/14 (CBOSA), że przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do trudności finansowych, ponieważ każda osoba indywidualnie, w ramach przysługującej jej samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Podeszły wiek skarżącego, jego stan zdrowia i wysokość zadłużenia w sytuacji ustalenia, że sytuacja życiowa i majątkowa nie ma charakteru nadzwyczajnego, nie stanowi podstawy do umorzenia zaległości publicznoprawnych. Instytucja umorzenia składek zarezerwowana jest dla sytuacji wyjątkowo trudnych a nie takich, jakie typowo występują u ludzi starszych (por. także wyroki: WSA w Krakowie z 07 czerwca 2023 r., I SA/Kr 197/23; WSA w Poznaniu z 09 maja 2023 r., III SA/Po 49/23; wyrok WSA w Kielcach z 01 grudnia 2022 r., I SA/Ke 408/22; CBOSA).

Z materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca posiada stały miesięczny dochód, miesięczny budżet dwuosobowego gospodarstwa domowego w rodzinie skarżącego kształtuje się na poziomie znacząco wyższym od minimum socjalnego, co wyklucza uznanie skarżącego za osobę ubogą. Nadto posiada majątek nieruchomy (lokal mieszkalny stanowiący współwłasność majątkową małżeńską) oraz ruchomy (samochód osobowy z 2005 r.). Co istotne zaś, konstrukcja przesłanek do przyznania ulgi, opisana w przepisach § 3 ust. 1 Rozporządzenia, za punkt wyjścia (dyrektywę) dla oceny ich spełnienia przyjmuje stan majątkowy i rodzinny osoby zobowiązanej. W realiach niniejszej sprawy stan ten pozwala uznać, że majątek skarżącego zabezpiecza jego podstawowe potrzeby.

Dalej należy stwierdzić brak zaistnienia ostatniej z przesłanek Rozporządzenia, opisanej w § 3 ust. 1 pkt 3. Sąd zaznacza, że dla jej spełnienia nie jest wystarczająca przewlekła choroba zobowiązanego, czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem (następstwem) choroby. Przy czym, jako trudny stan majątkowy uznać należy sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W realiach kontrolowanej sprawy z taką sytuacją nie mamy do czynienia. W przedmiotowej sprawie ZUS słusznie ocenił, że okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych ZUS prawidłowo przyjął, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia, uzasadniająca umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Odmowa uwzględnienia wniosku nie jest sprzeczna z powołanymi wyżej przepisami Rozporządzenia. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi uniemożliwi mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Konieczność uregulowania zadłużenia stanowi obciążenie budżetu domowego, jednakże skumulowanie kwoty zaległości jest wynikiem niewywiązywania się z obowiązku publicznoprawnego przez dłuższy czas i samo w sobie nie stanowi przesłanki uwolnienia od długu. To bowiem jest możliwe w razie wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację osobistą zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności bez wywołania dla niego zbyt ciężkich skutków, których przykładowe wyliczenie zawarto w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W ocenie Sądu ZUS prawidłowo ustalił, że nie wystąpiła żadna przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, określona we wskazanych przepisach. Obowiązkiem organu była więc odmowa umorzenia tych należności.

Sąd zaznacza, że argumenty skargi koncentrują się na daleko idącym pogorszeniu sytuacji finansowo-życiowej wywołanym pandemią, rozczarowaniu brzmieniem przepisów dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek jak i faktem, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosuje się do tych przepisów. W rezultacie skarga nie mogła zostać uwzględniona.

Z powyższych względów, nie dopatrując się naruszenia prawa, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną, na podstawie art. 151 P.p.s.a.