Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1684/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 12, art. 32, art. 33 par. 1, art. 183 par. 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Marek Sachajko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Gd 594/19 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 5 lutego 2019 r. [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz Prezydenta Miasta [...] 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 22 maja 2019 r. (sygn. akt III SA/GD 594/19) w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta [...] (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: organ) z dnia 5 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddalił skargę.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym:

Organ egzekucyjny - Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w G. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec T.B., na wniosek wierzyciela - Prezydenta Miasta [...]. Podstawą wszczęcia postępowania były tytuły wykonawcze z dnia 24 lutego 2015 r. oraz z dnia 1 marca 2016r.

W celu wyegzekwowania ww. należności organ egzekucyjny skierował do [...]1 S.A. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 21 września 2015 r. nr [...]. oraz do [...]2 S.A. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nr [...] z dnia 21 września 2016 r. W odpowiedzi z dnia 28 września 2016 r. Bank [...]2 S.A poinformował o zbiegu egzekucji na rachunku bankowym. Przedmiotowe zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego [...] doręczono T.B. w trybie art. 44 u.p.e.a w dniu 10 października 2016 r.

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2018 r. nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w G. na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 24 lutego 2015 r. oraz z dnia 1 marca 2016 r. W wydanym postanowieniu organ egzekucyjny wskazał, że podejmowane przez organ czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania należności, a zobowiązanie przedawniło się.

Pismem z dnia 4 stycznia 2019 r. wierzyciel - Prezydent Miasta [...] wniósł zażalenie na ww. postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości.

W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel podniósł, że zgodnie z art. 13 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2222) w skrócie u.d.p., korzystający z dróg publicznych zobowiązani są do ponoszenia opłat za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Natomiast z art. 40d ust. 3 ww. ustawy wynika, że obowiązek uiszczenia opłat przedawnia się z upływem 5 lat, licząc do końca roku kalendarzowego, w którym opłaty lub kary powinny zostać uiszczone. Wierzyciel wskazał, iż bieg terminu przedawnienia może zostać przerwany. Należności z tytułu opłat i kar za korzystanie z dróg publicznych zaliczane są do kategorii niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, do których stosuje się przepisy k.p.a. oraz Ordynacji podatkowej. Stosownie do treści art. 70 O.p., bieg terminu przedawnienia przerywa zastosowanie środka egzekucyjnego.

W związku z powyższym, wobec zastosowania skutecznego środka egzekucyjnego wobec skutecznego zajęcia rachunku bankowego opłata dodatkowa wyszczególniona w tytule wykonawczym [...] z dnia 1 marca 2016 r., pozostaje wymagalna.

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W ocenie organu II instancji, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w G., wydając postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie należności poprawnie stwierdził negatywną przesłankę kontynuowania postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie podzielił stanowiska wierzyciela w zakresie możliwości modyfikacji terminu przedawnienia opłaty dodatkowej za nieopłacony postój wskutek zastosowania skutecznych środków egzekucyjnych (zajęć z rachunków bankowych). W ocenie organu II instancji, omawiana opłata dodatkowa zgodnie z art. 40d ust. 3 u.d.p. uległa przedawnieniu z końcem roku 2016.

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2077), dalej jako "u.f.p.", nie zawiera żadnej regulacji odnośnie przedawnienia należności wymienionych w art. 60 tej ustawy, a zatem mogą mieć w tym zakresie generalnie zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej. Jeżeli jednak odrębne uregulowanie kwestii przedawnienia przewidziane jest w ustawach szczególnych, to uregulowania te jako lex specialis mają pierwszeństwo przed przepisami o charakterze ogólnym. Taką regulacją jest art. 40d ust. 3 u.d.p. Organ II instancji podniósł, że pogląd prezentowany przez wierzyciela prowadziłby do wniosku, że ustawodawca zamierzał celowo, poprzez ustawę o finansach publicznych, pogorszyć sytuację osób zobowiązanych do uiszczenia opłat wymienionych w art. 40d ust. 3 u.d.p. w stosunku do stanu prawnego obowiązującego w okresie od 2005 r.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że regulacja zawarta w art. 40d ust. 3 u. d. p. (dodana nowelą z dnia 29 lipca 2005 r.) w kwestii przedawnienia odnosi się do wszystkich dodatkowych opłat i kar pieniężnych za niepłacenie płatnego parkowania, przy czym ustawodawca ww. przepisem nie wprowadził, ani wprost, ani przez odesłanie do innych ustaw, możliwości przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Oznacza to, że przedmiotowe należności przedawniają się z upływem pięciu lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym opłaty lub kary powinny zostać uiszczone, a przerwanie, czy też prolongowanie biegu terminu przedawnienia, nawet na skutek zastosowania skutecznych środków egzekucyjnych, wymienionych w u.p.e.a., wbrew twierdzeniom strony, jest niemożliwe.

Tym samym, zdaniem organu II instancji, wolą ustawodawcy było określenie jednego, nie podlegającego wydłużeniu, pięcioletniego terminu przedawnienia obowiązku zapłaty należności wymienionych w art. 40d ust. 3 ww. ustawy. Analiza powyższego uregulowania dowodzi, że stanowi ono odrębne, a jednocześnie całościowe uregulowanie kwestii przedawnienia m.in. opłat pobieranych na mocy art. 13f u.d.p. Przy czym brak jest odesłania w tej ustawie do przepisów Ordynacji podatkowej lub jakiejkolwiek innej ustawy, oprócz poddania obowiązku uiszczenia tej opłaty przepisom o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zatem skoro ustawa o drogach publicznych zawiera uregulowanie zakreślające pięcioletni okres wymagalności opłaty dodatkowej bez powiązania z innymi ustawami w tym zakresie, to brak jest podstaw do stosowania wykładni rozszerzającej.

Prezydent Miasta [...], działający przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 5 lutego 2019 r.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 40d ust. 3 u.d.p., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu oraz art. 70 § 4 O.p., poprzez niezastosowanie tego przepisu, a w rezultacie powyższych uchybień naruszenie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji.

Wskazując na powyższe zarzuty, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w G. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że stanowisko organu II instancji jest rezultatem błędnej wykładni art. 40d ust. 3 u.d.p. Przepis ten, wbrew twierdzeniu organu II instancji, po dniu 1 stycznia 2010 r., tj. po dniu wejścia w życie przepisów u.f.p. nie reguluje już całokształtu zagadnień związanych z przedawnieniem należności, o których mowa w art. 40d ust. 3 u.d.p. Ww. przepis określa wyłącznie termin przedawnienia, natomiast nie określa, czy i kiedy może on zostać przerwany. W tej kwestii do ww. należności, po wejściu w życie powołanej wyżej ustawy o finansach publicznych znajduje pełne zastosowanie, na podstawie art. 67 ust. 1 tej ustawy, przepis art. 70 § 4 O.p. Przerwanie biegu terminu przedawnienia obowiązku zapłaty opłaty dodatkowej za parkowanie w roku 2012, poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym zobowiązany został powiadomiony wchodzi zatem w pełni w grę.

Ustawodawca wprowadzając 5- letni termin przedawnienia opłat i kar za zajęcie pasa drogowego i nie regulując jednocześnie w tej ustawie instytucji przerwania biegu terminu przedawnienia ani wprost ani przez odesłanie do innych ustaw, nie pozbawił się bowiem w przyszłości możliwości takiej regulacji w drodze przepisów innych ustaw. Strona skarżąca zaznaczyła, że art. 67 ust.1 u.f.p. nakazuje stosować odpowiednio, w zakresie nieuregulowanym tą ustawą, do wszystkich należności wymienionych w jej art.60, a zatem również do należności określonych w art. 40d ust. 3 u.d.p., przepisy działu III Ordynacji podatkowej.

Skoro ustawa o finansach publicznych nie reguluje kwestii przerwania biegu terminów przedawnienia niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym wymienionych w jej art. 60, to w tym zakresie należy stosować odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, w tym przepis art. 70 § 4 regulujący kwestię przerwania biegu terminu przedawnienia takich należności. W tym zakresie art. 70 § 4 O.p. uzupełnia bowiem począwszy od dnia 1 stycznia 2010 r. postanowienia przepisu art. 40d ust. 3 u.d.p., wprowadzonego ustawą wcześniejszą w roku 2005, w zakresie dotyczącym przerwania biegu terminu przedawnienia opłat i kar wymienionych w ww. przepisie ustawy o drogach publicznych. Zatem po wejściu w życie w dniu 1 stycznia 2010 r. u.f.p. uległ zmianie stan prawny w odniesieniu do należności określonych w art. 40d ust.3 u.d.p., których obowiązek zapłaty został ustalony po dniu 1 stycznia 2010 r.

W ocenie strony skarżącej, nie jest więc uzasadnione twierdzenie organu II instancji, że regulacja art. 40d ust. 3 u.d.p. w odniesieniu do kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia należności określonych w tym przepisie, stanowi szczególne i kompleksowe uregulowanie tej kwestii.

W związku z tym organ II instancji dokonał błędnej wykładni i niewłaściwie zastosował art. 40d ust. 3 u.d.p. W rezultacie błędnego rozumienia ww. przepisu organ instancji nie zastosował art. 70 § 4 O.p., co z kolei spowodowało wadliwe przyjęcie, że uzasadnione jest zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym art. 59 § 1 pkt 2 oraz art. 59 § 3 u.p.e.a. i umorzenie tego postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że art. 40d ust. 3 u.d.p. stanowi samodzielną, zupełną, wystarczającą i prawidłową podstawę do uznania, że z upływem pięcioletniego terminu w tym przepisie wskazanego, przedawnia się obowiązek zapłaty m. in. opłaty z art. 13f tej ustawy. W sprawie niniejszej opłata dodatkowa, ustanowiona na podstawie ustawy o drogach publicznych, powinna być opłacona przez zobowiązanego w terminie 7 dni od daty wystawienia zawiadomienia. Po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym opłata powinna być uiszczona, opłata ta uległa więc przedawnieniu. To z kolei spowodowało, że zaistniała w niniejszej sprawie przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Wobec powyższego – zdaniem WSA – nie ma możliwości zastosowania do ww. opłaty regulacji w zakresie przerwania biegu terminu przedawnienia, określonej w art. 70 § 4 O.p. WSA stwierdził, że nie ma racji strona skarżąca, iż termin przedawnienia przedmiotowej należności nie upłynął, bowiem doszło do przerwania jego biegu.

Konkludując WSA stwierdził, że organy dokonały prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 40 d ust. 3 u.d.p. Przyjęcie bowiem tego przepisu jako samodzielnej podstawy do uznania, iż z upływem 5- letniego terminu doszło do przedawnienia zobowiązania jest prawidłowe, zaś stwierdzenie upływu okresu przedawnienia dochodzenia należności obligowało organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu. Ponadto za pozbawione uzasadnionych podstaw uznać należy zarzuty naruszenia przepisów art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Podkreślić należy, że przeprowadzone przez organy postępowanie nie uchybiało przepisom k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.

Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – wywiódł skarżący, a zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

a) art. 40d ust. 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2018 r.poz. 2068) - dalej zwanej jako u.d.p., poprzez błędną jego wykładnię w wyniku przyjęcia przez Sąd, że przepis ten stanowi podstawę do uznania, że z upływem wskazanego w nim terminu przedawnia się obowiązek zapłaty opłaty dodatkowej, o której mowa w art. 13f ust. 1 u.d.p., bez względu na to czy w tracie biegu tego terminu, w toku postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania ww. należności, zastosowane zostały skutecznie wobec zobowiązanego środki egzekucyjne czy też nie,

b) art. 67 ust. 1 w zw. z art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 869 ) - dalej zwanej jako u.f.p., oraz w zw. z art.70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz.900 ) - dalej zwanej jako o.p., poprzez niezastosowanie tych przepisów w wyniku przyjęcia przez Sąd, że w rozstrzyganej sprawie nie mają odpowiedniego zastosowania przepisy działu III o.p.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne skarżący wniósł o:

a) rozpoznanie skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta [...] poprzez jej uwzględnienie i uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji - zgodnie z art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o:

b) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku - zgodnie z art. 185 § 1 p.p.s.a.,

c) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Prezydenta Miasta [...] kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Ponadto skarżący zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w niniejszej sprawie wystąpiła nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że art. 32 p.p.s.a. definiuje pojęcie strony postępowania. W postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Ponadto, na podstawie art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony.

Podkreślenia wymaga, że dla udziału podmiotu wskazanego w art. 33 § 1 p.p.s.a. nie jest wymagane złożenie przez niego jakiegokolwiek wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. To wojewódzki sąd administracyjny powinien z urzędu, dokonując analizy przedłożonych mu akt administracyjnych, zbadać krąg podmiotów uczestniczących na etapie postępowania administracyjnego, a następnie ustalić, czy wynik postępowania sądowego dotyczy ich interesu prawnego. W przypadku ustalenia, że w postępowaniu przed organem administracji publicznej uczestniczyła więcej niż jedna strona, zaś wynik postępowania ukształtuje sytuację prawną takiej osoby, czyli dotyczył będzie jej interesu prawnego, sąd powinien traktować ją jako uczestnika postępowania z wszelkimi tego konsekwencjami (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2022 r., III FSK 365/22, LEX nr 3413730).

Jednym z obowiązków normatywnych jakie ciążą na wojewódzkim sądzie administracyjnym, jest właściwe ustalenie kręgu stron postępowania sądowego, po uprzednim zweryfikowaniu stron postępowania administracyjnego. Wyraźnie zostało bowiem wskazane w art. 33 § 1 p.p.s.a., że osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Oznacza to, że taka osoba powinna zostać zawiadomiona o toczącym się postępowaniu przed sądem administracyjnym, otrzymywać odpisy składanych pism procesowych oraz być informowana o podejmowanych czynnościach przez sąd, jak również otrzymywać odpisy orzeczeń sądu. Dla udziału podmiotu opisanego w art. 33 § 1 p.p.s.a. nie jest wymagane złożenie przez niego jakiegokolwiek wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. To wojewódzki sąd administracyjny powinien z urzędu, dokonując analizy przedłożonych mu akt administracyjnych, zbadać krąg osób uczestniczących na etapie postępowania administracyjnego, a następnie ustalić, czy wynik postępowania sądowego dotyczy ich interesu prawnego. W przypadku ustalenia, że w postępowaniu przed organem administracyjnym uczestniczyła więcej niż jedna strona, zaś wynik postępowania ukształtuje sytuację prawną takiej osoby, czyli dotyczył będzie jej interesu prawnego, sąd powinien traktować ją jako uczestnika postępowania z wszelkimi tego konsekwencjami. Osoby takie stają się bowiem uczestnikami postępowania sądowego z mocy prawa i udział takich osób w tym postępowaniu jest obligatoryjny. Sam termin "postępowanie administracyjne" użyty w art. 33 § 1 p.p.s.a. rozumieć należy szeroko, czyli dotyczy wszelkich postępowań administracyjnych poddanych sądowej kontroli, czyli również postępowania egzekucyjnego (por. M. Niezgódka-Medek (w) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., komentarz do art. 33 § 1, nb. 2, LEX/el. 2021). Podkreślenia przy tym wymaga, że badanie interesu prawnego w rozumieniu powyższego przepisu przez sąd administracyjny ma ograniczony charakter, w przeciwieństwie np. do badania interesu prawnego skarżącego przy wnoszeniu skarg na akty prawa miejscowego. Użycie bowiem w art. 33 § 1 p.p.s.a. pojęcia "interesu prawnego" ma służyć odróżnieniu podmiotu, który będzie uczestnikiem na prawach strony, gdyż brał udział w postępowaniu administracyjnym (w szerokim tego słowa znaczeniu), którego wynik na podstawie art. 3 § 2, § 2a i § 3 p.p.s.a. podlega sądowej kontroli z uwagi na swój interes prawny (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I GSK 649/14 - orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosi się on zatem do podmiotów potencjalnie legitymowanych do wniesienia skargi, które jednak tego uprawnienia z różnych powodów nie zrealizowały (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2022 r., III FSK 365/22, LEX nr 3413730.

Zgodnie z art. 180 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków.

Na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę – jak już wyżej zostało wskazane - nieważność postępowania.

Na podstawie art. 183 § 2 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi:

1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;

2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany;

3) jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona;

4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;

5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw;

6) jeżeli wojewódzki sąd administracyjny orzekł w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny.

Jak wynika z analizy akt administracyjnych uczestnikiem postępowania egzekucyjnego (zobowiązanym) był T.B. Organ egzekucyjny - Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w G. - wszczął postępowanie egzekucyjne wobec T.B., na wniosek wierzyciela - Prezydenta Miasta [...]. Podstawą wszczęcia postępowania były zamieszczone w aktach administracyjnych tytuły wykonawcze z dnia 24 lutego 2015 r. oraz z dnia 1 marca 2016r. T.B. był też zawiadamiany o czynnościach egzekucyjnych.

Jednakże na etapie postępowania sądowego przed Sądem pierwszej instancji T.B. nie był zawiadamiany, do czasu wydania wyroku przez ten Sąd, o jakichkolwiek czynnościach procesowych. Po dokonaniu analizy akt sądowych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że T.B. nie uczestniczył w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Nie został tej osobie doręczony odpis skargi jak również odpis wyroku WSA z dnia 22 maja 2019 r.

Podkreślić należy, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna została zwrócona w celu usunięcia braków postępowania międzyinstancyjnego poprzez doręczenie uczestnikowi T.B. odpisu skargi kasacyjnej, a to w trybie art. 180 p.p.s.a.

Jak wynika z notatki urzędowej z dnia 20 września 2019 r. T.B. został wprowadzony do systemu OSO jako uczestnik postępowania, a następnie na podstawie zarządzenia z dnia 8 października 2019 r. – T.B. – jako uczestnikowi postępowania sądowego - został doręczony odpis odpowiedzi na skargę kasacyjną.

W niniejszej sprawie rozważenia wymagało to, czy zaistniała przesłanka nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przewidziana w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., a więc związana z pozbawieniem strony (uczestnika postępowania na prawach strony) możliwości obrony swych praw. Do sytuacji przewidzianej w wymienionym przepisie dochodzi wówczas, gdy wskutek wadliwości procesowych sądu strona (uczestnik postępowania na prawach strony) nie brała udziału w postępowaniu sądowym. Zastrzec przy tym należy, że powyższa regulacja odnosi się nie tylko do stron w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., ale też do podmiotów, które uzyskują status uczestnika na podstawie art. 33 § 1, § 1a i § 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 12 p.p.s.a., ilekroć w ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Oznacza to, że jeżeli uczestnik postępowania sądowego został wskutek uchybień proceduralnych pozbawiony udziału w sprawie, to zachodzi podstawa nieważności określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ponieważ Sąd pierwszej instancji nie zawiadomił o toczącym się postępowaniu osoby mającej status uczestnika postępowania o którym mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a., doszło do pozbawienia możności obrony jego praw, co wyczerpuje przesłankę nieważności o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 i art. 186 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania w toku którego Sąd ten będzie zobowiązany do zapewnienia podmiotowi spełniającemu normatywne wymogi do uznania tej osoby za uczestnika postępowania sądowego - na podstawie art. 33 § 1 p.p.s.a. - możliwości wzięcia udziału w tym postępowaniu. Ponieważ w sprawie zaistniała normatywna przesłanka nieważności, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odnoszenie się do zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej jest przedwczesne.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265 ze zm.), zasądzając od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. na rzecz Prezydenta Miasta [...] 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.