Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 779/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6165 Nasiennictwo i ochrona roślin uprawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1 pkt 5, art. 74, art. 3 ust. 2 pkt 1 i  ust. 3, art. 34 ust. 1, art. 36, art. 41, art. 43 pkt 1, art. 73 ust. 1, art. 81 ust. 1 pkt 7 i 8,  art. 40, art. 49 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 129
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie (t. j.)
article: art. 3 par. 2 pkt 4, art. 52 par. 1-3, art.146 par. 1, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi [...] Spółka z o.o. Sp. k. w D. na akt Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Koszalinie z dnia 17 lipca 2024 r., nr 32/02/065/24 w przedmiocie dyskwalifikacji materiału siewnego po ocenie polowej I. uchyla zaskarżony akt, II. zasądza od Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Koszalinie na rzecz strony skarżącej [...] Spółki z o.o. Sp. k. w D. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

P. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w D. M. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca"), w dniu 20.05.2024 r. złożyła do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Koszalinie, Oddział w Choszcznie (dalej także jako: "WIORiN"), wniosek o ocenę polową plantacji nasiennej wyki siewnej odmiany "Greta". Wniosek został zarejestrowany przez organ pod numerem ewidencyjnym [...] Zgodnie z wnioskiem plantację miał oceniać kwalifikator akredytowany Ł. K., który odebrał arkusz oceny polowej w dniu 19.06.2024 r.

W trakcie działań urzędowych związanych z nadzorem nad pracą kwalifikatora akredytowanego w gospodarstwie rolnym u producenta T. B., podczas oględzin w dniu 14.06.2024 r. stwierdzono w obecności producenta T. B., że plantacja nasienna wyki siewnej odmiany "Greta" została założona z zastosowaniem rośliny podporowej w postaci gorczycy. Obecny podczas lustracji plantacji producent przyznał, iż jako roślinę podporową zastosował gorczycę białą odmiany "Litember", którą uzyskał od Skarżącej, dla której w ramach umowy kontraktacyjnej produkuje materiał siewny wyki siewnej odmiany "Greta" oraz gorczycy białej odmiany "Litember".

O fakcie, że plantacja nasienna nie spełnia wymagań powiadomiono Skarżącą oraz kwalifikatora akredytowanego Ł. K., którego zgłoszono jako dokonującego oceny polowej plantacji.

Po wpłynięciu do WIORiN Oddział w Choszcznie w dniu 11.07.2024 r. dokumentów z oceny polowej plantacji tj. arkusza oceny polowej przeprowadzonej przez kwalifikatora akredytowanego Ł. K. oraz kopii świadectwa oceny polowej o nr [...] z dnia 06.07.2024 r. przeprowadzono weryfikację zawartych w dokumentach danych. Organ ustalił, iż plantacja wyki siewnej odmiany "Greta" została założona z użyciem rośliny podporowej niezgodnej z § 5 ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 kwietnia 2013 r. w sprawie terminów składania wniosków o dokonanie oceny polowej materiału siewnego poszczególnych grup roślin lub gatunków roślin rolniczych i warzywnych oraz szczegółowych wymagań w zakresie wytwarzania i jakości materiału siewnego tych roślin (Dz.U. z 2013 r. poz. 517 ze zm., dalej przywoływane jako: "rozporządzenie"), gdyż na arkuszu oceny polowej w miejscu notatki kwalifikator wpisał, że plantacje wyki założono wraz z wsiewką gorczycy białej odmiany "Litember".

W związku z powyższym w dniu 16.07.2024 r. inspektor WIORiN Koszalin Oddział w Choszcznie weryfikująca dokumentację, zwróciła się do Skarżącej o przesłanie etykiet nasion gorczycy wysianej jako roślina podporowa. W odpowiedzi zwrotnej przesłane zostały etykiety gorczycy białej odmiany Litember.

WIORiN w Choszcznie w dniu 17.07.2024 r. sporządził protokół kontroli znak sprawy: OCH.7110.7.5.2024.AŻ, który przesłano wraz z kopią świadectwa oceny polowej nr 32/02/065/24/A z dnia 06.07.2024 r. do WIORiN w Koszalinie celem anulowania. Jednocześnie wystawiono informację o dyskwalifikacji materiału siewnego po ocenie polowej nr [...] z dnia 17.07.2024 r. wskazując za powód dyskwalifikacji niespełnienie wymagań dla materiału siewnego z powodu zastosowania gorczycy białej odmiany "Litember" jako rośliny podporowej niezgodnie z rozporządzeniem.

WIORiN w Koszalinie pismem WNN.7110.1.14.2024.MK z dnia 22.07.2024 r. powiadomił Skarżącą, że w wyniku kontroli plantacji z uwagi na zastosowanie niezgodnej z rozporządzeniem rośliny podporowej wystawiono informację o dyskwalifikacji materiału siewnego po ocenie polowej nr [...] z dnia 17.07.2024 r. i jednocześnie zażądał zwrotu oryginału świadectwa nr [...] z dnia 06.07.2024 r., w celu anulowania i wycofania z obrotu prawnego.

Skarżąca nie złożyła wniosku o ponowne dokonanie oceny do Głównego Inspektora.

Następnie Skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na Informację nr [...] z dnia 17 lipca 2024 r. wydaną przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Koszalinie, Oddział w Choszcznie, o dyskwalifikacji materiału siewnego po ocenie polowej.

Zaskarżonemu aktowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy:

1) § 5 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 kwietnia 2013 r. w sprawie terminów składania wniosków o dokonanie oceny polowej materiału siewnego poszczególnych grup roślin lub gatunków roślin rolniczych i warzywnych oraz szczegółowych wymagań w zakresie wytwarzania i jakości materiału siewnego tych roślin (dalej jako: "rozporządzenie") poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że gorczyca biała nie może zostać zastosowana jako roślina podporowa dla wyki siewnej, podczas gdy gorczyca biała odmiana Litember spełnia wszystkie przesłanki do uznania możliwości jej stosowania jako rośliny podporowej dla wyki siewnej;

2) art. 73 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie (t.j. Dz. U. 2021 poz. 129, dalej przywoływana jako: "u.o.n.") poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy oceniany materiał siewny spełniał wymagania określone dla stopnia C/1 i dawał podstawy do wydania świadectwa oceny polowej.

Mając powyższe na względzie Skarżąca wniosła:

1. na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. o uwzględnienie niniejszej skargi i uchylenie w całości Informacji nr [...] z dnia 17 lipca 2024 r. wydanej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Koszalinie, Oddział w Choszcznie, o dyskwalifikacji materiału siewnego po ocenie polowej;

2. na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. o rozważenie przez Sąd uznania w wyroku, że plantacja obsiana materiałem siewnym w stopniu PB/II z partii nr [...] na polu: [...] u producenta T. B. spełnia wymagania określone dla stopnia C/1;

3. o załączenie akt postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Koszalinie, w ramach którego dokonano oceny polowej materiału siewnego w stopniu PB/II z partii nr [...] na polu: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] u producenta A. G., w którym stwierdzono, że spełnia on wymagania określone dla stopnia C/1, a w konsekwencji wydano następujące świadectwa oceny polowej materiału siewnego: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] celem wykazania następujących faktów: zastosowania na polu[...], [...], [...],[...],[...], [...], [...], [...] i [...] gorczycy białej odmiana Litember jako rośliny podporowej dla wyki siewnej; dokonania przez organ administracji publicznej oceny polowej materiału siewnego w stopniu PB/II z partii nr [...] na polu: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], w którym stwierdzono spełnienie wymagań określonych dla stopnia C/1; zmienności poglądów organu administracji publicznej w odniesieniu do tego samego adresata, pomimo że stan faktyczny i stan prawny nie uległ zmianie;

4. na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W ocenie Skarżącej, Organ dokonał niewłaściwej wykładni § 5 ust. 6 Rozporządzenia przyjmując, że gorczyca biała odmiana Litember nie może zostać zastosowana jako roślina podporowa dla wyki siewnej. Tymczasem, jak wskazuje Skarżący, prawidłowa wykładania wskazanego wyżej przepisu prawa prowadzi do wniosku, że gorczyca biała odmiana Litember spełnia wszystkie przesłanki do uznania możliwości jej stosowania jako rośliny podporowej dla wyki siewnej.

Po pierwsze, w ocenie Skarżącej, dokonana przez Organ wykładnia przepisu § 5 ust. 6 Rozporządzenia jest sprzeczna z wykładnią językową.

Wymienione w przepisie rośliny w postaci roślin zbożowych (z wyłączeniem kukurydzy) oraz gorczycy sarepskiej nie stanowią katalogu zamkniętego roślin mogących stać się roślinami podporowymi. Posłużenie się przez ustawodawcę określeniem "mogą stanowić", zdaniem Skarżącego prowadzi do wniosku, że wymienione w § 5 ust. 6 Rozporządzenia rośliny stanowią jedynie przykład roślin mogących pełnić taką funkcję. Zdaniem Skarżącej, sam brak wymienienia gorczycy białej w § 5 ust. 6 Rozporządzenia nie wyklucza jej zastosowania jako rośliny podporowej dla wyki siewnej.

Po drugie, w ocenie Skarżącej, dokonana przez Organ wykładnia przepisu § 5 ust. 6 Rozporządzenia jest sprzecza z wykładnią funkcjonalną. Skarżąca zwróciła uwagę na fakt, że brak jest jakichkolwiek sformułowań wskazujących na to, że gorczyca biała nie może być stosowana jako roślina podporowa. W ocenie Skarżącej, gdyby ustawodawca miał faktyczny zamiar wyłączenia stosowania innych roślin (w tym gorczycy białej) jako roślin podporowych dla wyki siewnej to dokonałby tego wprost, tak jak to uczynił w przypadku kukurydzy.

Co więcej, przesłanki negatywne dla kwalifikacji roślin jako roślin podporowych, zawiera zdanie drugie rzeczonego przepisu. Należy zatem przyjąć, że rośliny są dyskwalifikowane jako rośliny podporowe gdy uniemożliwiają dokonanie oceny polowej zgodnie z metodą, o której mowa w § 5 ust. 5 Rozporządzenia, oraz sprawdzenie spełnienia szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości. Stąd w ocenie Skarżącej, przepis § 5 ust. 6 Rozporządzenia nie wyklucza zastosowania gorczycy białej jako rośliny podporowej dla wyki siewnej.

Po trzecie, w ocenie Skarżącej, dokonana przez Organ wykładnia przepisu § 5 ust. 6 Rozporządzenia jest sprzecza z wykładnią systemową. Skarżąca podkreśliła, że ustawodawca w zdaniu drugim § 5 ust. 6 Rozporządzenia, w którym określa przesłanki negatywne dla kwalifikacji roślin stosowanych jako rośliny podporowe, odnosi się do innego przepisu prawa, mianowicie § 5 ust. 5 Rozporządzenia.

Tymczasem, w § 5 ust. 5 Rozporządzenia legislator nie odnosi się do roślin zbożowych czy gorczycy sarepskiej, ale wskazuje na:

- rośliny oleiste i włókniste, takie jak: rzepak, gorczyca biała, konopia,

- rośliny pastewne, takie jak: facelia błękitna i groch siewny,

- buraki.

Mając na uwadze powyższe, gdyby celem ustawodawcy było zawężenie katalogu roślin podporowych do roślin zbożowych (z wyłączeniem kukurydzy) i gorczycy sarepskiej, to w przepisie § 5 ust. 5 Rozporządzenia byłaby mowa o metodzie oceny polowej dla wskazanych wyżej roślin. Tymczasem, wskazuje się w nim inne rośliny.

Po czwarte, w ocenie Skarżącej, dokonana przez Organ wykładnia przepisu § 5 ust. 6 Rozporządzenia jest sprzecza z wykładnią celowościową. Zdanie drugie § 5 ust. 6 Rozporządzenia zawiera warunek jaki musi spełniać roślina podporowa, mianowicie nie może ona uniemożliwiać dokonania oceny polowej zgodnie z metodą, o której mowa w § 5 ust. 5 Rozporządzenia, oraz sprawdzenia spełnienia szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości. Gorczyca biała należy do rodziny krzyżowych, jest gatunkiem jednorocznym, o korzeniu palowym. W praktyce rolniczej, z uwagi na posiadane właściwości, jest cenioną rośliną podporową przy zasiewie grochu lub wyki. W ocenie Skarżącej skoro Organ nie wykazał, by gorczyca biała odmiana Litember miała uniemożliwiać dokonanie oceny polowej zgodnie z metodą, o której mowa w § 5 ust. 5 Rozporządzenia, czy sprawdzenia spełnienia szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości, to brak jest podstaw do dyskwalifikacji materiału siewnego.

W ocenie Skarżącej Organ naruszył przepis art. 73 ust. 1 pkt 5 u.o.n. poprzez jego zastosowanie. Gorczyca biała może być stosowana jako roślina podporowa dla wyki siewnej a oceniany materiał siewny spełniał wymagania określone dla stopnia C/1 oraz dawał podstawy do wydania świadectwa oceny polowej.

Powyższe, jak zauważył Skarżący, potwierdza także stanowisko Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Koszalinie, które zajął w innej sprawie. Organ dokonując oceny polowej materiału siewnego w stopniu PB/II z partii nr [...] na polu: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] u producenta A. G., przyjął że gorczyca biała może być zastosowana jako roślina podporowa dla wyki siewnej i wydał świadectwa oceny polowej materiału siewnego: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]. Skarżąca zaznaczyła, że zaskarżona Informacja została wydana ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej oraz na tle takiego samego stanu faktycznego sprawy jak ocena polowa materiału siewnego w stopniu PB/II z partii nr [...] na polu: [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...] u producenta A. G.. Skarżący uwypuklił, że w sprawie nie zachodziły żadne uzasadnione podstawy prawne lub faktyczne, by Organ mógł w jednym przypadku uznać gorczycę białą odmianę Litember jako roślinę podporową a w innym już nie. Tego rodzaju zmienność poglądów Organu w odniesieniu do tego samego adresata nie budzi zaufania do władzy publicznej.

W odpowiedzi na skargę Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa wniósł o jej odrzucenie, w oparciu o art. 52 § 1 i 2 w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a z uwagi na niewyczerpanie przysługujących Skarżącej środków zaskarżenia ewentualnie, oddalenie skargi w całości w oparciu o art. 151 p.p.s.a.

Organ nie zgodził się przy tym z zaprezentowanym w skardze poglądem, jakoby katalog roślin podporowych wskazany w § 5 ust. 6 rozporządzenia nie był katalogiem zamkniętym, gdyż stoi to w jasnej sprzeczności z literalną treścią przepisu, który stanowi, że roślinami podporowymi dla plantacji nasiennych wyki siewnej i wyki kosmatej mogą być tylko (1) rośliny zbożowe (z wyłączeniem kukurydzy) lub (2) gorczyca sarepska. Gorczyca biała odmiany "Litember", nie należy do żadnej z ww. kategorii roślin.

Odnośnie twierdzeń Skarżącej o rzekomej niekonsekwencji Organu w odniesieniu do oceny polowej materiału siewnego i wydawania świadectw oceny polowej z gorczycą białą, jako rośliną podporową dla wyki siewnej wyjaśnił, iż przywołane w skardze postępowania, dotyczyły innej materii (obniżenie plonów w rezultacie przeprowadzonej kontroli pracy kwalifikatora akredytowanego) i z załączonej do nich dokumentacji nie wynikało, aby oceniane w nich plantacje wyki siewnej odmiany "Greta" założone zostały z rośliną podporową. Na arkuszach oceny sporządzonych przez akredytowanego kwalifikatora nie było żadnej informacji na ten temat. Przeprowadzone przez Organ kontrole stanu ocenianych plantacji również nie wykazały występowania rośliny podporowej, ale stwierdzono, że plantacje są zachwaszczone w stopniu wyraźnie wpływającym na rozwój ocenianego gatunku, a co za tym idzie uznano, że plon oszacowany przez kwalifikatora akredytowanego nie jest możliwy do uzyskania.

W związku z powyższym unieważniono wyniki oceny polowej kwalifikatora akredytowanego oraz wystawiono nowe świadectwa oceny polowej materiału siewnego o kolejnych numerach od [...] do [...] z dnia 18.07.2024 r. w których to wskazano mniejszy szacowany zbiór. Skarżąca poinformowana została przez organ, o przyczynach wystawienia nowego świadectwa oceny polowej materiału siewnego o kolejnych nr [...] do [...] z dnia 18.07.2024 r. i zobowiązana została do zwrotu oryginału świadectw wystawionych przez kwalifikatora akredytowanego o kolejnych nr [...] do [...] z dnia 28.06.2024 r., w celu anulowania i wycofania z obrotu prawnego.

Na rozprawie pełnomocniczka organu oświadczyła, że nie jest w stanie odpowiedzieć na pytanie dlaczego roślina podporowa gorczyca biała odmiany Litember nie może stanowić rośliny podporowej pod uprawę wyki siewnej. Dalej pełnomocniczka podała, że nie potrafi powiedzieć z jakiej przyczyny została wpisana do rozporządzenia jako roślina podporowa tylko gorczyca sarepska.

Prezes Skarżącej spółki wyjaśnił, że gorczyca sarepska odmiana małopolska była kiedyś wpisana do Krajowego Rejestru Odmian prowadzonym przez Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych jednak została z niego wykreślona około 15- 20 lat temu.

Nadto Sąd postanowił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadzić dowód z dokumentów dołączonych do pism pełnomocnika Skarżącej z dnia 2 grudnia 2024 r. oraz 28 listopada 2024 r. zawierających m.in. wniosek A. G. o przyznanie płatności na rok 2024 r. celem wykazania zastosowania przez A. G. gorczycy białej jako rośliny podporowej dla wyki siewnej oraz wymienionych świadectw oceny polowej materiału siewnego celem wykazania uzyskania przez Skarżącą świadectw oceny polowej materiału siewnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje, między innymi, orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 1 oraz § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy i odnieść się do wniosku Organu o odrzucenie skargi.

W ocenie Sądu zaskarżona informacja podlega kontroli sądowej, przysługuje na nią skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wskazać trzeba, że stanowiąca przedmiot rozpoznawanej w sprawie skargi - informacja Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Koszalinie o dyskwalifikacji materiału siewnego po ocenie polowej nr [...] z dnia 17.07.2024 r. - nie stanowi decyzji administracyjnej. Wspomniana informacja o dyskwalifikacji materiału siewnego zgłoszonego do oceny polowej przez Skarżącą, wydana została na podstawie art. 73 ust. 1 pkt 5 u.o.n. Z powołanego przepisu, ani innych przepisów ustawy nie wynika, aby informacja o dyskwalifikacji materiału siewnego miała być wydawana w formie decyzji administracyjnej czy też zaskarżalnego postanowienia. Co więcej, z treści art. 74 cytowanej ustawy wprost wynika, że do wydawania świadectw i informacji, o których mowa w art. 73 ust. 1, i świadectw ISTA, o których mowa w art. 73 ust. 3, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Podzielając stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2022 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1087/22) oraz wyroku WSA w Szczecinie z dnia 19 stycznia 2023 r. (sygn. akt II SA/Sz 597/22), wskazać należy, że jest to akt (czynność) podjęty w sprawie indywidualnej, skierowany do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego ten akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Informacja kontrolowana przez wspomniany Sąd dotyczyła co prawda odmowy dokonania ponownej oceny materiału siewnego, jednakże podobnie jak informacja poddana kontroli w niniejszej sprawie stanowiła część procedury kontrolnej w ramach sprawowanego przez służby Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa nadzoru nad wytwarzaniem i obrotem materiałem siewnym.

Jak bowiem wynika z treści art. 3 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 tej ustawy, działania wykonywane przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa, obejmują w szczególności badania odrębności, wyrównania i trwałości lub badania wartości gospodarczej odmiany, sporządzanie opisu odmian, ocenę materiału siewnego, pobieranie prób materiału siewnego oraz kontrolę materiału siewnego.

Z uwagi na powyższe, zaskarżona informacja o dyskwalifikacji materiału siewnego, zdaniem Sądu, stanowi akt władczy wydany przez ww. organ związany ze sprawowaniem nadzoru i kontroli nad wytwarzaniem i oceną materiału siewnego oraz obrotem tym materiałem.

Zgodnie z art. 34 ust. 1 u.o.n., materiał siewny podlega ocenie polegającej na sprawdzeniu, czy spełnia on wymagania w zakresie jego wytwarzania, lub czy materiał ten odpowiada określonym wymaganiom w zakresie jakości.

W myśl art. 36 u.o.n. ocena polowa materiału siewnego przeprowadzana jest na wniosek m.in. zachowującego odmianę lub upoważnionej przez niego osoby, która będzie prowadzić obrót materiałem siewnym - w przypadku odmian chronionych wyłącznym prawem do odmian.

Stosownie do art. 42 ww. ustawy oceny materiału siewnego roślin rolniczych i warzywnych dokonuje, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, wojewódzki inspektor właściwy ze względu na położenie plantacji.

Zgodnie z art. 43 pkt 1 ww. ustawy oceny polowej materiału siewnego roślin rolniczych mogą dokonywać osoby fizyczne, które uzyskały akredytację wojewódzkiego inspektora, zwane dalej "akredytowanymi kwalifikatorami".

Z kolei w myśl art. 73 ust. 1 tej ustawy, na podstawie wyników poszczególnych ocen materiału siewnego, z wyłączeniem oceny, o której mowa w art. 53 ust. 1 i art. 54 ust. 1, oraz oceny, o której mowa w art. 70 ust. 5-9, podmiot dokonujący oceny wydaje:

1) świadectwo oceny polowej - w przypadku uznania, że plantacja spełnia wymagania w zakresie wytwarzania, jakości lub zdrowotności;

2) świadectwo oceny laboratoryjnej - w przypadku uznania, że oceniana partia materiału siewnego spełnia wymagania w zakresie jakości lub zdrowotności;

3) świadectwo oceny weryfikacyjnej - w przypadku uznania, że oceniana plantacja sadzeniaków ziemniaka spełnia wymagania w zakresie zdrowotności;

4) świadectwo oceny cech zewnętrznych - w przypadku uznania, że oceniana partia sadzeniaków ziemniaka spełnia wymagania w zakresie jakości;

5) informację o dyskwalifikacji - w przypadku dyskwalifikacji materiału siewnego w poszczególnych ocenach, gdy oceniany materiał nie spełnia wymagań w zakresie wytwarzania, jakości lub zdrowotności;

6) informację o wynikach badania - w przypadku dokonania okresowej oceny laboratoryjnej, o której mowa w art. 48.

Na podstawie art. 81 ust. 1 wojewódzki inspektor sprawuje nadzór nad pracą urzędowych i akredytowanych kwalifikatorów w zakresie przestrzegania przepisów, w szczególności dotyczących obowiązujących metodyk oceny materiału siewnego oraz wymagań w zakresie wytwarzania i oceny materiału siewnego. W oparciu o art. 81 ust. 3 ustawy o nasiennictwie upoważniony jest do:

1) uczestniczenia w ocenie polowej, dokonywanej przez te podmioty lub sprawdzania prawidłowość wykonywania tych czynności;

2) sprawdzania dokumentacji dotyczącej dokonanej oceny

3) żądania od kontrolowanego podmiotu udzielania, w wyznaczonym terminie, pisemnych lub ustnych wyjaśnień w sprawach objętych przedmiotem kontroli.

Zgodnie z art. 81 pkt 7 i 8 u.o.n. jeżeli w trakcie przeprowadzania kontroli wojewódzki inspektor stwierdzi, że plantacje nasienne, zostały ocenione nieprawidłowo przez akredytowanych kwalifikatorów, unieważnia wynik oceny polowej, przekreślając świadectwo oceny polowej i umieszczając na nim wyraz "anulowano" oraz opatrując je podpisem osoby kontrolującej i datą oraz wydaje nowe świadectwo lub informację.

Nie ulega też wątpliwości, że wyniki oceny polowej mają daleko idące konsekwencje dla Skarżącej, dotyczą jej uprawnień i obowiązków. Z uwagi na dyskwalifikację materiału siewnego została ona pozbawiona możliwości wprowadzenia go do dalszego obrotu, a w konsekwencji wywiązania się ze swoich obowiązków.

Jeżeli składający wniosek o dokonanie oceny polowej lub oceny cech zewnętrznych materiału siewnego roślin rolniczych lub warzywnych nie zgadza się z wynikiem oceny dokonanej przez wojewódzkiego inspektora, może złożyć wniosek o ponowne dokonanie oceny do Głównego Inspektora za pośrednictwem tego wojewódzkiego inspektora w terminie 3 dni od otrzymania informacji o dyskwalifikacji (art. 49 ust. 1, 5 i 6 u.o.n.). Powyższe nie oznacza jednak, jak oczekuje tego organ, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlega odrzuceniu.

W myśl art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (...), zaś przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§2). Jeżeli natomiast stronie przysługuje prawo zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa (§ 3). Literalne brzmienie przepisu art. 52 § 3 p.p.s.a. odnoszące się wyłącznie do decyzji, a nie do innych aktów nie ma żadnego wpływu na wynikający z treści art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. wniosek, że w obecnym stanie prawnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest już środkiem zaskarżenia, którego wyczerpanie jest koniecznym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Ocena polowa dokonana przez inny organ pozostaje dalej oceną materiału na polu, stąd nie może być utożsamiana ze środkiem zaskarżenia, o jakim mowa w art. 52 § 1 i § 2. Wniosek o ponowną ocenę kierowany jest także nie do tego samego organu, który wydał informację o dyskwalifikacji, stąd instrument ten nie może być także uznany za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o ponowne dokonanie oceny, o którym mowa w art. 49 ust. 1 u.o.n. nie stanowi zdaniem Sądu takiego środka zaskarżenia, o jakim mowa w art. 52 p.p.s.a.

W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę powyższe, w tej sprawie znajduje zastosowanie art. 53 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym - jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności.

Przechodząc do oceny prawidłowości wykładni przepisów prawa dokonanej przez Organ wskazać trzeba, że podstawą wydania informacji o dyskwalifikacji materiału siewnego, było ustalenie przez Organ, że materiał siewny nie spełnia wymagań z powodu zastosowania gorczycy białej odmiany "Litember" jako rośliny podporowej niezgodnie z rozporządzeniem.

Należy zaznaczyć, że powyższe ustalenia znajdują swoje odzwierciedlenie w treści protokołów kontroli przeprowadzonych przez inspektorów Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Koszalinie Oddziału w Choszcznie – w sprawie nie jest sporne, że na plantacji jako roślinę podporową dla wyki siewnej odmiany "Greta" zastosowano gorczycę białą w odmianie "Litember".

Skarżąca zakwestionowała zastosowanie przez Organ § 5 ust. 6 rozporządzenia, powołując się na treść rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 czerwca 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie terminów składania wniosków o dokonanie oceny polowej materiału siewnego poszczególnych grup roślin lub gatunków roślin rolniczych i warzywnych oraz szczegółowych wymagań w zakresie wytwarzania i jakości materiału siewnego tych roślin (Dz. U. z 2022 r poz. 1445).

Delegację ustawową do wydania rozporządzenia stanowi art. 40 u.o.n., zgodnie z którym minister właściwy do spraw rolnictwa określi, w drodze rozporządzenia m.in:

3) szczegółowe wymagania w zakresie wytwarzania materiału siewnego roślin rolniczych i warzywnych, z uwzględnieniem w szczególności:

a) terminów dokonywania i liczby ocen stanu plantacji nasiennej w odniesieniu do poszczególnych grup roślin i gatunków,

b) izolacji przestrzennej od innych upraw, czystości gatunkowej i odmianowej, zdrowotności, określenia przedplonu oraz zmianowania roślin na plantacjach nasiennych,

c) czasu prowadzenia plantacji wieloletnich roślin rolniczych,

d) sposobu oznaczania plantacji nasiennych,

4) szczegółowe wymagania w zakresie jakości materiału siewnego roślin rolniczych i warzywnych, z zastrzeżeniem pkt 8.

Zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 kwietnia 2013 r. (przepis został dodany rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 czerwca 2022 r.), plantacje nasienne powinny być wolne od gatunków roślin uprawnych innych niż gatunek uprawiany, z wyjątkiem roślin podporowych, które pozwalają na właściwy wzrost i rozwój odmiany gatunku uprawianego. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 6 rozporządzenia, (który pozostał niezmieniony) plantacje nasienne wyki siewnej i wyki kosmatej mogą być zakładane z wsiewką innej rośliny (rośliną podporową), którą mogą stanowić rośliny zbożowe, z wyłączeniem kukurydzy, lub gorczyca sarepska. Rośliny podporowe nie mogą uniemożliwiać dokonania oceny polowej zgodnie z metodą, o której mowa w ust. 5, oraz sprawdzenia spełnienia szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości.

W ocenie Sądu, który w tym zakresie podziela stanowisko Sądu w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 775/24, regulacja kwestionowanego przez Skarżącą § 5 ust. 6 rozporządzenia wprowadza w istocie zakaz stosowania jako rośliny podporowe innych, niż wskazane w tym przepisie, co wykracza poza ramy ustawowego upoważnienia oraz narusza postanowienia dyrektyw, które rozporządzenie wdraża: dyrektywę Rady z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin pastewnych (66/401/EWG, dalej przywoływana jako: "dyrektywa ws. roślin pastewnych"), dyrektywę Rady z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin zbożowych (66/402/EWG, dalej przywoływana jako: "dyrektywa ws. roślin zbożowych") a ponadto dyrektywę Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin oleistych i włóknistych (2002/57/WE dalej przywoływana jako: "dyrektywa ws. roślin oleistych"). Zmiana § 4 ust. 2 pkt 1 w rozporządzeniu, polegająca na tym, że dotychczasowy zakaz zgodnie z którym, "plantacje nasienne powinny być wolne od gatunków roślin uprawnych innych niż gatunek uprawiany", zastąpiła możliwość stosowania roślin podporowych, powinna być interpretowana jako odnosząca się do całości tekstu rozporządzenia wespół z dyrektywą ws. roślin pastewnych, która odnosi się w Załączniku II do warunków, jakie ma spełniać materiał siewny, zapewniając tym samym spójność systemu, logikę samego aktu ale co najważniejsze – możliwość zastosowania jego postanowień.

Zgodnie bowiem z Tabelą A zawartą w pkt 2 wskazanego Załącznika II do dyrektywy: "Materiał siewny spełnia następujące normy lub inne warunki w odniesieniu do kiełkowania, czystości laboratoryjnej i zawartości materiału siewnego innych gatunków roślin, włącznie z obecnością gorzkich nasion w słodkich odmianach Lupinus spp. określono maksymalną zawartość nasion innych gatunków roślin (% wagowo), w tym spośród gorczyc ujęto jedynie Sinapis arvensis (gorczyca polna) dla Vicia sativa (wyka siewna). Skutkować musi to uznaniem, że prawodawca europejski dostrzega ograniczenie dla obecności w uprawie wyki siewnej jedynie gorczycy polnej, nie odnosi się natomiast wcale do gorczycy sarepskiej ani białej. Zatem ograniczenie wprowadzone, jak tego oczekuje Organ, przez polski akt wykonawczy wykracza poza ramy dyrektywy i nie znajduje w niej uzasadnienia, co skutkować powinno odmową zastosowania § 5 ust. 6 rozporządzenia, jako ustanawiającego nadmiarowy zakaz oraz sprzecznego z postanowieniami dyrektywy europejskiej, którą polski prawodawca miał obowiązek transponować do porządku prawnego polskiego.

Podsumowując – przepisy prawa europejskiego, które zostały wdrożone przez ustawę o nasiennictwie oraz rozporządzenie nie przewidują zakazu uprawy gorczycy białej (jasnej) jako rośliny podporowej.

Zastosowanie w sprawie zatem winien mieć jedynie § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, zaś Organ dokonując oceny polowej uprawy wyki siewnej, powinien się skoncentrować na spełnieniu przez plantację warunków, o których mowa w tym przepisie.

Zagadnienie spójności systemu, na którą wskazuje Sąd powyżej ma znaczenie także w aspekcie dopłat bezpośrednich, w tym rolnośrodowiskowej, w ramach programu "Rolnictwo ekologiczne", które przysługują rolnikowi w ramach systemu wspólnej polityki rolnej UE.

Jak Sądowi wiadomo z urzędu, co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy oraz wyjaśnieniach Skarżącej złożonych na rozprawie w tej sprawie oraz na rozprawach w tożsamym przedmiocie (sygn. akt II SA/Sz 776/24, 780/24), uprawa wyki siewnej wraz z rośliną podporową podlega systemowi unijnych dopłat bezpośrednich.

Znajduje to także odzwierciedlenie w poszczególnych aktach prawnych dedykowanych dopłatom. I tak, przykładowo w wykazie roślin objętych płatnością ekologiczną zawartym w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 kwietnia 2017 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, znajdują się: gorczyca biała, gorczyca czarna, gorczyca sarepska (poz. 8-10), a także wyka siewna na materiał siewny (w tym z rośliną podporową). W rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 kwietnia 2017 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w załączniku Nr 1. 1. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone obejmuje następujące uprawy także znajdują się gorczyca biała, czarna i sarepska oraz wyka siewna (w tym z rośliną podporową); w pkt 1a Pakiet 2. wskazano, że Rolnictwo ekologiczne obejmuje następujące uprawy: gorczyca biała, czarna i sarepska oraz wyka siewna (w tym z rośliną podporową). Z kolei w § 8 ust. 3 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego przewiduje się, że płatność związana do powierzchni upraw roślin pastewnych przysługuje również w przypadku uprawy roślin gatunków określonych w załączniku nr 2 do rozporządzenia w formie mieszanek, (...) z tym że w przypadku wyki siewnej (Vicia sativa L.) i wyki kosmatej (Vicia villosa Roth.) płatność ta przysługuje także w przypadku ich uprawy z rośliną podporową.

Z przywołanych przepisów wynika, że pomoc finansowa przyznawana w ramach poszczególnych programów wsparcia UE dla rolnictwa przysługuje na wskazane w wykazach rośliny, zaś wykazy te obejmują zarówno gorczycę sarepską jak i gorczycę białą.

System zgłaszania upraw do dopłat jest systemem elektronicznym prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Z oświadczenia Skarżącej wynika, że uzyskuje ona dopłaty na uprawę wyki siewnej wraz z gorczycą białą jako rośliną podporową. Biorąc zatem pod uwagę powyżej przytoczone przepisy prawa uprawniające na pozyskanie dopłat do produkcji rolnej w związku z uprawą wyki (wraz z rośliną podporową) oraz gorczycy m.in. białej, stąd można wyprowadzić wniosek, że system unijnych dopłat nie wyklucza a wręcz dopuszcza kwestionowaną przez Organ roślinę, jako podporową (co oprócz tego, że wynika z przepisów dotyczących dopłat wynika także z możliwości zaznaczenia odpowiedniego boxu w kwestionariuszu elektronicznym). Do tego, w sprawach kontrolowanych przez tut. Sąd o sygn. akt II SA/Sz 776/24 oraz 780/24, Skarżąca oświadczyła, że nie ma możliwości zaznaczenia w tym systemie dopłat (w kwestionariuszu) jako rośliny podporowej gorczycy sarepskiej (mimo, że jest ona w wykazie roślin, do których uprawny można uzyskać dopłaty, przyp. sąd).

Ponadto na stronie internetowej rządowej agencji - ARiMR oraz na stronach Ośrodków Doradztwa Rolniczego (ODR – np. Podlaski ODR) widnieją informacje, że uprawa wyki z rośliną podporową jest zaliczana do płatności wysokobiałkowych, zatem z tego tytułu oprócz tego, że wzrasta bilans białka w produkowanej paszy w gospodarstwie, przysługuje dodatkowa płatność. Jednocześnie jako roślina podporowa o dobrych właściwościach fitosanitarnych i innych dla wyki rekomendowana jest właśnie gorczyca biała (nie sarepska).

Stąd zdaniem Sądu – unijny system w ramach wspólnej polityki rolnej jest i powinien być spójny: zakłada uprawę wyki siewnej i z tego tytułu przewiduje rozmaite dopłaty bezpośrednie; jeśli zaś uprawa wyki występuje wraz z rośliną podporową w postaci gorczycy białej, to dopłata jest odpowiednio wyższa, co oznacza, że prawodawca unijny nie tylko dopuszcza uprawę gorczycy białej jako rośliny podporowej ale także taką uprawę premiuje (np. w ramach płatności dodatkowej za rośliny miododajne, gdzie nie występuje już gorczyca sarepska). Nielogiczne byłoby zatem z perspektywy prawodawcy unijnego dotowanie uprawy roślin, które są w systemie dopłat dozwolone i z punktu widzenia ich właściwości wręcz pożądane, a następnie odbieranie dopłaty z tego powodu, że organ dyskwalifikuje materiał siewny tylko dlatego, że polski prawodawca nieprawidłowo transponował dyrektywę do porządku prawnego polskiego ograniczając katalog roślin podporowych do uprawy konkretnego gatunku i odmiany, której nie przewidują przepisy unijne.

Argumenty wskazujące na brak spójności kwestionowanego przepisu § 5 ust. 6 rozporządzenia z przepisami UE idzie w parze z niedostosowaniem tego przepisu do warunków i wymogów w zakresie obrotu materiałem siewnym oraz kwestiami tzw. "technicznymi".

Rolnik, chcąc działać zgodnie z przepisami prawa musi wysiewać tylko materiał siewny kwalifikowany. Wskazują na to postanowienia przywoływanych już dyrektyw: ws roślin pastewnych, zbożowych i oleistych. I tak, zgodnie z art. 2 ust. 1 Ca dyrektywy ws. roślin pastewnych (dodany przez art. 2 pkt 4 dyrektywy nr 98/95/WE z dnia 14 grudnia 1998 r. (Dz.U.UE.L.99.25.1) zmieniającej nin. dyrektywę z dniem 21 lutego 1999 r.), Kwalifikowany materiał siewny, materiał siewny pierwszego pokolenia (Lupinuspp., Pisum sativum, Vicia spp. i Medicago sativa) to taki:

a) który został wyprodukowany bezpośrednio z elitarnego materiału siewnego lub, na wniosek hodowcy, z nasion wyhodowanych z elitarnego materiału siewnego, które określono w drodze urzędowej inspekcji jako zgodne z warunkami ustanowionymi w załącznikach I i II dla elitarnego materiału siewnego;

b) które są przeznaczone są do produkcji materiału siewnego kategorii "kwalifikowany materiał siewny, drugie pokolenie" lub do celów innych niż produkcja materiału siewnego roślin pastewnych;

c) który, zgodnie z art. 4 lit. b), spełnia warunki wymienione w załącznikach I i II dla kwalifikowanego materiału siewnego; i

d) który w trakcie urzędowego badania lub w trakcie badania przeprowadzonego pod nadzorem urzędowym został uznany za spełniający warunki określone w pkt. a)-c).

Z kolei, zgodnie z art. 2 ust. 1 Cb (dodany przez art. 2 pkt 4 dyrektywy nr 98/95/WE z dnia 14 grudnia 1998 r. (Dz.U.UE.L.99.25.1) zmieniającej nin. dyrektywę z dniem 21 lutego 1999 r.).Kwalifikowany materiał siewny, materiał siewny drugiej generacji (Lupinus spp., Pisum sativum, Vicia spp. i Medicago sativa) to taki:

a) który został wyprodukowany bezpośrednio z elitarnego materiału siewnego, z kwalifikowanego materiału siewnego pierwszego pokolenia, lub, na wniosek hodowcy, z rozmnożeń przed elitarnym materiałem siewnym, które określono w drodze urzędowej inspekcji jako zgodne z warunkami ustanowionymi w załącznikach I i II dla elitarnego materiału siewnego;

b) który został przeznaczony do celów innych niż produkcja materiału siewnego roślin pastewnych;

c) który, zgodnie z art. 4 lit. b), spełnia warunki ustanowione w załącznikach I i II dla kwalifikowanego materiału siewnego; oraz

d) który w trakcie urzędowego badania lub w trakcie badania przeprowadzonego pod nadzorem urzędowym został uznany za spełniający warunki określone w pkt. a)-c).

Do uprawy wyki w postaci kwalifikowanego materiału siewnego odnosi się także art. 5a dyrektywy (dodany przez art. 2 pkt 13 dyrektywy nr 98/95/WE z dnia 14 grudnia 1998 r. (Dz.U.UE.L.99.25.1) zmieniającej nin. dyrektywę z dniem 21 lutego 1999 r.), stanowiąc, że Państwa Członkowskie mogą ograniczyć kwalifikację nasion Lupinus spp., Pisum sativum, Vicia spp. i Medicago sativa do "kwalifikowanego materiału siewnego" pierwszego pokolenia.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy ws. roślin pastewnych, Państwa Członkowskie zapewniają, że materiał siewny wymienionych w tym przepisie roślin pastewnych nie może być wprowadzany do obrotu, jeśli nie został urzędowo zakwalifikowane jako: "elitarny materiał siewny" lub "kwalifikowany materiał siewny", natomiast zgodnie z ust. 2 - Państwa Członkowskie zapewniają, że materiał siewny roślin pastewnych z rodzajów i gatunków innych niż te wymienione w ust. 1 nie może być dopuszczony do obrotu, jeżeli nie został urzędowo zakwalifikowany jako "elitarny materiał siewny" lub "kwalifikowany materiał siewny" lub jeżeli nie jest handlowym materiałem siewnym.

Ponadto, zgodnie z dyrektywą Rady 2002/57/WE z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin oleistych i włóknistych (6) Z reguły materiał siewny roślin oleistych i włóknistych powinien zostać dopuszczony do sprzedaży jedynie, jeśli został urzędowo przebadany i zakwalifikowany jako elitarny materiał siewny lub kwalifikowany materiał siewny zgodnie z zasadami kwalifikacji. Wybór terminów "elitarny materiał siewny" oraz "kwalifikowany materiał siewny" jest oparty na już istniejącej terminologii międzynarodowej. Powinno się umożliwić, z zastosowaniem szczególnych warunków, wprowadzenie na rynek wyhodowanego materiału siewnego z pokoleń wcześniejszych niż elitarny materiał siewny oraz materiał siewny o parametrach wymaganych.

Zgodnie z art. 1 dyrektywy ws. roślin oleistych niniejsza dyrektywa stosuje się do produkcji w celu wprowadzania do obrotu oraz w celu obrotu we Wspólnocie materiałem siewnym roślin oleistych i włóknistych, przeznaczonym do produkcji rolnej, a nie do celów ozdobnych.

Na podstawie art. 2 ust. 1 do celów niniejszej dyrektywy:

b) "rośliny oleiste i włókniste" oznaczają rośliny następujących rodzajów i gatunków:

Brassica juncea (L.) Czern Gorczyca sarepska

Brassica nigra (L.) W.D.J. Koch Gorczyca czarna

Sinapis alba L. Gorczyca biała;

e) "kwalifikowany materiał siewny" (rzepa, gorczyca sarepska, rzepak, konopie dwupienne, szafran, gorczyca czarna, kminek zwyczajny, słonecznik zwyczajny, mak, gorczyca biała) oznacza materiał siewny

i) wyprodukowany bezpośrednio ze elitarnego materiału siewnego lub, na wniosek hodowcy, z pokoleń wcześniejszych niż elitarny materiał siewny, który spełnia, co zostało stwierdzone w wyniku urzędowego badania, warunki ustanowione w załącznikach I i II dla elitarnego materiału siewnego;

ii) przeznaczony głównie do produkcji roślin oleistych i włóknistych;

iii) który, z zastrzeżeniem przepisów art. 5 lit. b), spełnia warunki ustanowione w załącznikach I i II dla kwalifikowanego materiału siewnego;

iv) który w trakcie urzędowego badania lub w trakcie badania przeprowadzonego pod nadzorem urzędowym został uznany za spełniający warunki określone w pkt. i), ii) i iii).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy ws. roślin oleistych, Państwa Członkowskie zapewniają, że materiał siewny wymienionych w tym przepisie roślin oleistych nie może być wprowadzony na rynek, jeśli nie został zakwalifikowany urzędowo jako "elitarny materiał siewny" lub "kwalifikowany materiał siewny", natomiast zgodnie z ust. 2 - Państwa Członkowskie zapewniają, że materiał siewny roślin oleistych i włóknistych innych niż wymienione w ust. 1 nie może być wprowadzony na rynek, jeśli nie został zakwalifikowany urzędowo jako "elitarny materiał siewny" lub "kwalifikowany materiał siewny", lub jeśli nie jest handlowym materiałem siewnym.

Centralny Ośrodek Badań Odmian Roślin Uprawnych – rządowa agenda mająca w kompetencji prowadzenie Krajowego Rejestru Odmian, nie odnotowuje gorczycy sarepskiej a jedynie gorczycę białą. Oznacza to, że w polskim obrocie gorczyca sarepska nie występuje jako materiał siewny kwalifikowany, co z kolei powoduje, że jej zastosowanie byłoby sprzeczne z normami z rozdz. 3 u.o.n., które wprost odwołują się do uprawnień Dyrektora Centralnego Ośrodka w zakresie czystości i tożsamości odmianowej a także z normami przywoływanych dyrektyw ws. roślin pastewnych oraz ws. roślin oleistych.

Ostatnim argumentem, choć bardziej jako wspomniana kwestia "techniczna" jest fakt fizycznej możliwości uprawy wyki siewnej z gorczycą sarepską. Okres wegetacji wyki siewnej i gorczycy białej wynosi 110-120 dni, czyli dla obu roślin jest podobny, co sprzyja łącznemu zebraniu nasion i jednocześnie umożliwia ich rozdzielenie (z uwagi na różnicę w ich wielkości). Z kolei okres wegetacji gorczycy sarepskiej to zaledwie ok 90 dni. Jej uprawa wraz z wyką spowodowałaby szybsze niż w przypadku gorczycy białej jej dojrzewanie, osypanie nasion i w następstwie zachwaszczenie uprawy wyki, co nie jest z pewnością pożądane.

Mimo, że podniesione zagadnienie ma charakter pozaprawny, to jednak nie może być także pominięte przez Sąd w całościowym oglądzie sprawy i jedynie wzmacnia dotychczasowe argumenty o nieprawidłowości zastosowania § 5 ust. rozporządzenia. Nie tylko bowiem wykracza on poza ramy dyrektywy ws. roślin pastewnych i ws. roślin oleistych, ale także jawi się jako przepis martwy, niemożliwy do zastosowania w praktyce.

Z przepisów unijnych, wdrażanych rozporządzeniem mającym zastosowanie w sprawie oraz z norm dyrektywy Rady 2002/57/WE z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin oleistych i włóknistych nie wynikają żadne zakazy dotyczące uprawy jako rośliny podporowej gorczycy białej.

Podsumowując, zdaniem Sądu w sprawie winien mieć zastosowanie przepis § 4 ust. 2 rozporządzenia, zaś § 5 ust. 6 rozporządzenia należy w sprawie pominąć i odmówić jego zastosowania z uwagi na wykroczenie poza delegację ustawową, sprzeczność z normami zawartymi w rozdziale 3 u.o.n., oraz z normami art. 2 ust. 1 Ca, Cb, art. 3 oraz art. 5a dyrektywy Rady 66/401/EWG z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin pastewnych oraz art. 2 i 3 dyrektywy Rady 2002/57/WE z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin oleistych i włóknistych.

Biorąc pod uwagę powyższe należało uchylić skarżoną informację na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.