Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 22/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 22/22. [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 marca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Zięba Sędziowie: sędzia WSA Inga Gołowska sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. z dnia 6 października 2021 r., znak sprawy: [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; skargę oddala.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 2 czerwca 2021 r., nr [...] odmówił A. R. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...] zł oraz będących równocześnie płatnikiem składek w kwocie [...] zł, ponieważ nie wystąpiła żadna z przesłanek uznania należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej "u.s.u.s."), wnioskodawca nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniesiono zarzut przedawnienia należności z tytułu składek, nadto wnioskodawca podał, iż jest osobą [...], ponieważ w [...] r. uległ wypadkowi, w wyniku, którego doznał [...]. Poddany był operacjom, przez rok [...] i od tego czasu musi się poddawać stałej rehabilitacji. Po wypadku ma liczne dolegliwości i leczy się wobec czego nie ma obecnie możliwości zarobkowych, a jedyny dochód to świadczenie [...], które otrzymuje z ZUS. Z tego świadczenia opłaca alimenty na dziecko w kwocie [...] zł miesięcznie, a po ściągnięciu należności z tytułu składek i odsetek pozostaje niewielka kwota na utrzymanie. Wszystkie dokumenty z przebiegu leczenia, wniosku rentowego i decyzji rentowej znajdują się w posiadaniu organu rentowego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia 6 października 2021 r., znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w. mocy decyzję I instancji.

Wedle organu kwestia przedawnienia wobec zarzutu niepoprawnego kierowania do zobowiązanego tytułów wykonawczych wyjaśniono w postanowieniu Dyrektora Oddziału ZUS w K. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z 18 stycznia 2021 r., oraz w postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. o utrzymaniu w mocy ww. postanowienia z 10 marca 2021 r. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem, co do istnienia czy wymiaru składek i określenia wysokości wskazanego obowiązku. Istnienie obowiązku to postępowanie odrębne z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, podlegające kontroli sądu powszechnego, a organ nie ma kompetencji do badania istnienia należności z tytułu składek w tym postępowaniu - wyrok NSA z 13 czerwca 2017 r. II GSK 646/17, tj. dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek.

W zakresie przesłanek umorzenia składek organ podkreślił sytuację majątkową i osobistą wnioskodawcy, pobiera on rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy w wysokości [...] zł brutto, z której dokonywane są potrącenia na rzecz należności z tytułu składek w kwocie [...] zł i wypłacana jest kwota [...] zł. Jest właścicielem (na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej) gruntów ornych położonych w [...], dla których Sąd Rejonowy dla [...] w K. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...], jest właścicielem (na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej) [...] części nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] m2 położonej w [...], dla której Sąd Rejonowy dla [...] w K. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności, nie stwierdzono braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na następców prawnych, na obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ramach prowadzonego postępowania dokonano zajęcia świadczenia. Nie można zatem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ:

Wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy w wysokości [...] zł brutto, z której dokonywane są potrącenia. W ciągu ostatnich [...] miesięcy wyegzekwowano około [...] zł.

Zarówno w toku postępowania pierwszej instancji jak i obecnego postępowania pomimo wezwania nie przedłożono aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. W aktach znajduje się oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z 10 marca 2020 r. złożone w toku postępowania o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Jednak z uwagi na datę wypełnienia stwierdzić należy, że nie obrazuje ono aktualnej sytuacji. Jednak z uwagi na fakt, braku jakiejkolwiek innej dokumentacji ZUS opierać się musi na tym oświadczeniu. Z informacji zawartych w systemie informatycznym ZUS, wynika, że od 26 lipca 1986 r. wnioskodawca jest [...] z K. R., która pobiera świadczenie emerytalne oraz jest zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik wykonujący pracę na podstawie [...] w wymiarze czasu pracy [...] etatu. W [...] z 2020 r. wnioskodawca oświadczył, że sprawa podziału majątku jest w Sądzie w K.. Z ustaleń ZUS wynika, że syn M. R. ([...] lata), pracuje jako pracownik na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy [...] etatu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jedyny

dochód stanowi świadczenie rentowe, z którego wnioskodawca opłaca alimenty na dziecko w kwocie [...] zł miesięcznie, a po ściągnięciu należności z tytułu składek i odsetek pozostaje niewielka kwota na utrzymanie. W [...] z 2020 r. oświadczono, że wnioskodawca nie ponosi miesięcznych opłat, ani opłat eksploatacyjnych, ponosi jedynie koszty związane z leczeniem miesięcznie [...] zł. ZUS nie ma zatem wiedzy czy i jakie obecnie koszty ponosi. Jednak zobowiązany nie udowodnił, że ma zaległości w opłacaniu miesięcznych opłat - nie przedłożył żadnych upomnień, ani wezwań do zapłaty. W [...] z 2020 r. wykazał, że posiada zobowiązania alimentacyjne w miesięcznej kwocie [...] zł. Minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych za I kwartał 2021 r. zostało ustalone na kwotę [...] zł. Zatem jego dochód jest niższy od ww. kwoty minimum socjalnego. Jednak jest już wyższy od kwoty minimum egzystencji również ustalonej przez IPiSS, które za 2020 r. zostało ustalone dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na kwotę [...] zł. Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie przedłożył żadnej dokumentacji w sprawie, uniemożliwił on dokonanie rzetelnej analizy swojej sytuacji finansowej i życiowej. Ciężar wykazania istotnych, okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia którejś z przesłanek z § 3 rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek. Brak pełnej informacji na temat ponoszonych wydatków na utrzymanie wnioskodawcy uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy i stwierdzenie występowania bądź nie okoliczności określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się wnioskodawca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając:

-błędne przyjęcie, że doszło do skutecznego doręczenia tytułów wykonawczych, co zawiesiło bieg terminu przedawnienia,

- błędną wykładnię art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w konsekwencji czego błędnie przyjęto, że należności objęte powyższymi tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu,

- naruszenie art. 59 § 1 pkt. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nie zastosowanie tych przepisów w przedmiotowej sprawie,

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 4 oraz art. 80 kpa w szczególności poprzez uznanie, że nie wyjaśniona została sytuacja osobista i finansowa skarżącego z uwagi na fakt nie przedłożenia przez skarżącego oświadczenia RON oraz wyprowadzenie błędnej tezy iż skarżący nie żyje poniżej minimum egzystencji.

W uzasadnieniu szczególnie obszernie podkreślono przedawnienie spornych zaległości składkowych z racji nieprawidłowego doręczenia tytułu wykonawczego, a zatem w efekcie nie wszczęcia egzekucji, która nie doprowadziła do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Ponowiono argumentację z wniosku o ponowne rozpatrzenie co do trudnej sytuacji majątkowej i osobistej, oraz braku środków na utrzymanie, gdyż po potrąceniu [...] pozostaje skarżącemu [...] zł, a w posiadanym mieszkaniu zamieszkuje [...].

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

Skarga jest nieuzasadniona, nie doszło bowiem do naruszeń prawa ważących dla prawidłowości przyjętych przez organ rozstrzygnięć, a postępowanie wyjaśniające odpowiadało wymogom prawa, zwłaszcza wymogom proceduralnym określonym w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, respektując treść art. 107 § 3 k.p.a.

Wbrew argumentacji przedstawionej w skardze sporne, dochodzone w drodze egzekucji należności publicznoprawne, nie uległy przedawnieniu. Podzielić należy ocenę organu, że zastosowanie znalazł w sprawie art. 24 ust. 4 usus (w brzmieniu obowiązującym od stycznia 2012r.), wedle którego należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały one się wymagalne.

Z akt postępowania egzekucyjnego wprost wynika, iż zobowiązanie na dzień wystawienia tytułów wykonawczych nie uległo przedawnieniu, gdyż wobec treści art. 24 ust 5 "f" bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Uprawnione jest zatem stanowisko, że bieg terminu przedawnienia należności składkowych uległ zawieszeniu poczynając od daty odbioru postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia z tytułu składek , tj. od 3 02.2017 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji tj. 25.05.2017 r. Ponadto wobec wszczęcia w dniu 25.05.2017 r. postepowania egzekucyjnego przerwa w biegu terminu przedawnienia trawa nadal. Nie może odnieść skutku zarzut dotyczący niepoprawnego kierowania do zobowiązanego tytułów wykonawczych, co wyjaśniono już uprzednio w ostatecznym postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z 10 marca 2021 r., nr [...]

Z brzmienia art. 42 k.p.a. wynika, że ustawodawca nie ustalił wiążącej organ prowadzący postępowanie administracyjne kolejności miejsc, w której doręczenie może nastąpić. Uznać zatem należy, że wybór sposobu doręczenia należy co do zasady do organu administracji publicznej, przed którym toczy się sprawa, przy czym kierując się wytycznymi art. 12 § 1 k.p.a. i art. 8 k.p.a. organy powinny dążyć do tego, aby doręczenie było szybkie i skuteczne. Przy doręczaniu pism osobom fizycznym zasadą jednak jest, wynikająca z art. 42 § 1 k.p.a. powinność doręczania pism osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Rozwiązanie uregulowane w art. 42 § 2 i 3 k.p.a. stanowi tryb dodatkowy. Co do zasady z treści art. 42 k.p.a. nie wynika, aby adresat nie mógł z własnej woli zgodzić się na przyjęcie pisma w trybie dodatkowym, tj. w okolicznościach wymienionych w § 2 lub 3. Jednocześnie nie można przyjąć, że takie uprawnienie stwarza obowiązek doręczania korespondencji w ten sposób w każdym przypadku, gdy strona zgłosi tego rodzaju żądanie.

Ekspediując jakąkolwiek przesyłkę organ egzekucyjny zobowiązany był do starannego wykonania dyspozycji art. 42 Kpa. Przepis ten wskazuje tylko dwa miejsca, na jakie może być skierowana przesyłka – miejsce zamieszkania lub miejsce pracy. Adres wskazany jako ul. [...] w K. nie był miejscem zamieszkania skarżącego, czego nie zmienia fakt, że wskazywał go, jako "adres do doręczeń" w odrębnych pismach, składanych poza postępowaniem egzekucyjnym. Z różnych powodów, których podatnik, podmiot zobowiązany w postępowaniu egzekucyjnym lub jakakolwiek osoba kierująca korespondencję do organu podatkowego (egzekucyjnego) nie musi ujawniać temu organowi, dopuszczalne jest wskazywanie adresu do korespondencji innego, niż adres zamieszkania. Nie ma to jednak wpływu na obiektywny charakter miejsca zamieszkania, o którym mowa w art. 42 Kpa. Tylko pod ten właśnie adres miejsca zamieszkania, obok miejsca pracy, może być skierowana właściwa przesyłka dla zobowiązanego, jeśli jest to pierwsze pismo kierowane do niego w tym postępowaniu egzekucyjnym. Organ egzekucyjny zobowiązany byłby do respektowania wskazanego przez stronę miejsca do doręczeń, ale tylko wtedy, gdyby po prawidłowo skierowanym pierwszym piśmie postępowania egzekucyjnego (tytule wykonawczym wraz z zawiadomieniem o zastosowaniu środka egzekucyjnego) strona wyraziła takie żądanie.

Bieg terminu przedawnienia został więc zawieszony m.in. z powodu prawidłowego doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych, aż do dnia zakończenia tych postępowań egzekucyjnych.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że zobowiązany pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy w wysokości [...] zł brutto, z której dokonywane są potrącenia na rzecz należności z tytułu składek w kwocie [...] zł i wypłacana jest kwota [...] zł. Jest właścicielem (na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej) gruntów ornych położonych w [...], dla których Sąd Rejonowy dla [...] w K. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...], jest właścicielem (na zasadzie wspólności [...]) [...] części nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] m2 położonej w [...], dla której Sąd Rejonowy dla [...] w K. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] ZUS nie wyczerpał dochodzenia należności, nie stwierdzono braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na następców prawnych, na obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Ani Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można zatem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, tym bardziej, że w ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano około [...] zł.

W świetle powyższego organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Zasadnie także oceniono w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzą wobec skarżącego inne okoliczności wskazane w przywołanym wyżej przepisie przemawiające za umorzeniem. W szczególności podstawy takiej nie stanowią przesłanki z p. 2 i 4 ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie nastąpiło oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, ani też umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a należność Zakładu nie została zaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Analizując sytuację bytową zobowiązanego wskazano, że umorzenie zaległości byłoby nieuzasadnione i naruszałoby zasadę równego traktowania wszystkich dłużników.

Sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna lub uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie niż sytuacja innych płatników składek ZUS.

Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji, poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117).

W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności, nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o umorzeniu w całości owej zaległej należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanych nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

W toku postepowania, pomimo wezwania nie przedłożono aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. W aktach znajduje się oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z 10 marca 2020 r. złożone w toku postępowania o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Jednak z uwagi na datę nie obrazuje ono aktualnej sytuacji. Z uwagi na fakt braku jakiejkolwiek innej dokumentacji ZUS opierać się musiał na tym oświadczeniu. Z informacji zawartych w systemie informatycznym ZUS, wynika, że od 26 lipca 1986 r. wnioskodawca jest [...] z K. R., która pobiera świadczenie [...] oraz jest zgłoszona do ubezpieczeń, jako pracownik wykonujący pracę na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy [...] etatu. W [...] z 2020 r. wnioskodawca oświadczył, że sprawa podziału majątku jest w Sądzie w K.. Z ustaleń ZUS wynika, że [...] M. R. ([...] lata), pracuje jako pracownik na podstawie [...] w wymiarze czasu pracy [...] etatu. Jedyny dochód stanowi świadczenie [...], z którego wnioskodawca opłaca [...] na dziecko w kwocie [...] zł miesięcznie, a po ściągnięciu należności z tytułu składek i odsetek pozostaje niewielka kwota na utrzymanie. W [...] z 2020 r. oświadczono, że wnioskodawca nie ponosi miesięcznych opłat, ani opłat eksploatacyjnych, ponosi jedynie koszty związane z leczeniem miesięcznie [...] zł. ZUS nie ma zatem wiedzy czy i jakie obecnie koszty ponosi. Jednak zobowiązany nie udowodnił, że ma zaległości w opłacaniu miesięcznych opłat - nie przedłożył żadnych upomnień, ani wezwań do zapłaty. Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie przedłożył żadnej dokumentacji w sprawie, uniemożliwił on dokonanie rzetelnej analizy swojej sytuacji finansowej i życiowej. Ciężar wykazania istotnych, okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia którejś z przesłanek z § 3 rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek. Brak pełnej informacji na temat ponoszonych wydatków na utrzymanie wnioskodawcy uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy i stwierdzenie występowania bądź nie okoliczności określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 884/08 prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Nie sposób w powyższym kontekście tracić także z pola widzenia aktualnej sytuacji na rynku pracy, który stał się rynkiem pracownika, a stopa bezrobocia jest znikoma.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanego, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zassały, że nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, choć być może dopiero w dłuższej perspektywie czasowej.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje nie naruszają przepisów prawa, w tym norm materialnoprawnych. Analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Wobec tego decyzje organu o odmowie umorzenia zaległości nie noszą znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.