Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 578/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2, art. 7, art. 8, art. 14, art. 19
journal: Dz.U. 2015 poz 1551
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Dnia 3 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (sprawozdawca) Protokolant : st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2023 roku sprawy ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 21 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] (dalej: Dyrektor WOR ARiMR) decyzją z 21 czerwca 2023 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. G. (dalej: strona/skarżący) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. (dalej: Kierownik BP ARiMR) z 4 stycznia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie wydano w następującym stanie faktyczno-prawnym.

D. G. reprezentowany przez pełnomocnika A. J. 1 czerwca 2016 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016. We wniosku zadeklarowano do płatności działki:

- w województwie d. : nr [...], [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...], [...] - obr. O. , gm. O.; nr [...] obr. P. , gm. O.; nr [...], [...], [...] obr. C., gm. J. S., nr [...], obr. J. , gm. J. S., nr [...] obr. J. , K. G.; nr [...], [...] obr. S. , gm. M.; nr [...] obr. M. , gm. G. ; nr [...] obr. P. , gm. L.; nr [...], obr. B., gm. M., nr [...], [...], [...], [...], [...] obr. P. , gm. M.; nr [...]. [...] obr. B. , gm. W.; nr [...], [...], [...], [...] obr. B. , gm. P.; nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr. S. , gm. P.;

- w województwie z. o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr. L. , gm. W..

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego decyzją z 21 października 2016 r. Kierownik BP ARiMR w O. odmówił D. G. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016.

Wskutek odwołania strony Dyrektor WOR ARiMR decyzją z 26 stycznia 2018r. uchylił ww. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Kierownik BP ARiMR w O. postanowieniem z 26 kwietnia 2018 r. zawiesił postępowanie. Dyrektor WOR ARiMR uwzględnił zażalenie strony i postanowieniem z 13 lipca 2018 r. uchylił ww. postanowienie oraz postępowanie w tym zakresie umorzył.

Organ I instancji decyzją z 19 września 2018 r. ponownie odmówił stronie wnioskowanych płatności. W wyniku odwołania strony Dyrektor WOR ARiMR decyzją z 25 marca 2019 r. uchylił ww. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Na wniosek organu I instancji Dyrektor WOR ARiMR postanowieniem z 17 lutego 2021 r. wyłączył z postępowania Kierownika BP ARiMR w O. i przekazał sprawę do rozpatrzenia Kierownikowi BP ARiMR w O.. Ten zaś decyzją z 4 stycznia 2023 r. odmówił stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016.

D. G. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

Dyrektor WOR ARiMR [...] decyzją z 21 czerwca 2023 r. (jak wskazano na wstępie) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji na wstępie przywołano przepisy art. 1, art. 8, art. 19 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1551 ze zm., dalej: u.p.s.w.b.) oraz art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Unię Europejską (Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2; Dz. U. 2009 r. Nr 203, poz.1567, dalej: TUE) wyjaśniając, że system dopłat został ustanowiony dla wyrównywania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie, a środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu nr 2988/95. Zgodnie z przepisami tego rozporządzenia środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności. Prawo wspólnotowe nakłada bowiem na Komisję Europejską i Kraje Członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/05 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. W myśl art. 7 ww. rozporządzenia środki administracyjne i kary Wspólnoty mogą być stosowane wobec podmiotów gospodarczych wymienionych w art. 1, tzn. wobec osób fizycznych lub prawnych i innych jednostek posiadających zdolność prawną na mocy prawa krajowego, które popełniły nieprawidłowość. Mogą być także stosowane wobec osób, które uczestniczyły w nieprawidłowości oraz wobec tych osób, na których ciąży obowiązek poniesienia odpowiedzialności za nieprawidłowości lub obowiązek zapobiegania im. Art. 1 rozporządzenia nr 2988/95 definiuje zaś owe "nieprawidłowości" jako jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot.

Dyrektor WOR ARiMR zważył, że podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie. Powołał się na wykładnię dokonaną przez TSUE w pkt 29 wyroku wydanym w sprawie C-434/12 odnośnie regulacji dotyczącej obchodzenia prawa – art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Wskazał również, że z pkt 13. preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013 wynika, że cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie beneficjentów, a więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Wypełnienie celu wsparcia poprzez zapewnienie konkurencyjności w sensie indywidualnym służyło wprowadzenie dofinansowania, a w sensie szerszym zapewnić miał mechanizm modulacji (limitów powierzchni), co miało przeciwdziałać koncentracji małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. W tym kontekście istotny jest –art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, zgodnie z którym działanie skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności, godzące w cele prawodawstwa regulującego przyznawanie tychże płatności, jest działaniem określanym przez unijnego prawodawcę (pkt 39 preambuły rozporządzenia nr 1306/2013) mianem nieprawidłowości, którym państwa członkowskie są zobligowane zapobiegać, wykrywać je, a następnie zwalczać, korzystając z możliwości przewidzianych w rozporządzeniu nr 2988/95.

Dyrektor WOR ARiMR zważywszy na niedookreśloność zwrotu "warunki sztucznie stworzone" wyjaśnił, że jego znaczenie ustalane jest w ściśle ustalonym stanie faktycznym. Wskazał na cel "sztucznego stworzenia warunków", jakim jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Przywołał następnie istotny na tym tle fragment wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 odnoszący się do konieczności wykazania w sprawie, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w regulacjach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).

Reasumując powyższą kwestię organ II instancji wskazał, że stworzenie sztucznych warunków w obu aspektach winno być rozpatrywane w kierunku stwierdzenia podjętych przez grupę podmiotów czy osób fizycznych, powiązanych w różny sposób, pewnych. zamierzonych i skoordynowanych działań, prowadzących do osiągnięcia przez nie korzyści sprzecznych z celami sektorowego prawodawstwa rolnego, wśród których szczególne miejsce zajmuje wspieranie konkurencyjności. W tę zasadę godzi unikanie ograniczeń kwotowych i obszarowych poszczególnych płatności poprzez stworzenie warunków tylko temu służących oraz umożliwiających osiągnięcie tego rodzaju efektu. Dlatego konieczne jest rozpatrywanie mechanizmu stworzenia sztucznych warunków w odniesieniu nie tylko do konkretnego rolnika, ale i jego funkcjonowania w ramach stwierdzonych powiązań, podejmowanych czynności i uzyskanych korzyści.

Konsekwencją stwierdzenia wystąpienia sztucznego mechanizmu jest sankcja w postaci pozbawienia – zgodnie z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 – jakichkolwiek korzyści płynących z sektorowego prawodawstwa rolnego. Przez owe korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia rozumieć należy zaś podział gospodarstwa, czy tworzenie odrębnych gospodarstw w sposób pozorny, tj. dokonany wyłącznie w celu uniknięcia zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowo-klimatycznych w ramach PROW 2014-2020, limitów powierzchniowych w przypadku płatności ONW, limitów sztukowych w przypadku płatności zwierzęcej, płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej oraz ekologicznej w ramach PROW 2014-2020 oraz płatności ZGR, płatności dla młodych rolników, płatności do roślin wysokobiałkowych, stworzenie pozorów prowadzenia działalności rolniczej dla uzyskania pomocy, podział gospodarstwa dokonany w celu uzyskania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych do pakietów lub zobowiązań wzajemnie wykluczających się z przyznania płatności. Warunkiem przyznania płatności jest posiadanie działek rolnych, bowiem celem wprowadzenia systemu Wspólnej Polityki Rolnej jest wsparcie dochodów tych podmiotów, które faktycznie prowadzą działalność rolniczą.

Zdaniem Dyrektora WOR ARiMR istota sporu w sprawie koncentruje się wokół kwestii udziału D. G. w stworzeniu sztucznych warunków mających na celu maksymalizację uzyskanych płatności przez uczestniczące w mechanizmie osoby i podmioty prawne. Spór powstał odnośnie dochodzonych w 2016 r. przez stronę jako rolnika "rzekomo" samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne płatności bezpośrednich, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) oraz płatności rolnośrodowiskowych. Organ odwoławczy przypomniał, że Kierownik BP ARiMR stwierdził, że doszło do spełnienia obiektywnej i subiektywnej przesłanki warunkującej przyjęcie zaistnienia sztucznych warunków. Pierwsza sprowadza się do stworzenia mechanizmu, który prowadzi do uzyskania korzyści, w sposób sprzeczny z założonymi celami płatności, polegającego na odpowiednim rozdysponowaniu gruntów, poprzez zawarcie w istocie pozornych umów dzierżawy, głównie z utworzonymi w tym celu spółkami i osobami fizycznymi, w warunkach istniejących powiązań osobowych pomiędzy wspólnikami tychże spółek i członkami ich zarządów. Druga oznacza wolę osiągnięcia tego rodzaju korzyści po stronie osób fizycznych i podmiotów uczestniczących w tym mechanizmie. Dlatego organ I instancji uznał za zasadne zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.

Zdaniem Dyrektora WOR organ I instancji potwierdził na podstawie obszernego materiału dowodowego uczestnictwo D. G. w sztucznym mechanizmie zmierzającym do uzyskania niezasadnych korzyści w odniesieniu do wnioskowanych płatności, wskazując na jego powiązania z grupą osób i spółek występujących o przyznanie płatności w tych samych schematach pomocowych. Organ I instancji wykazał obiektywne możliwości uzyskania korzyści z całego mechanizmu przez wszystkie partycypujące w nim podmioty i osoby, a także wolę ich uzyskania. Ustalenia te są pełne, konkretne i precyzyjne, a wyciągnięte na ich podstawie wniosku wskazują na kreowanie sztucznych warunków przez stronę i powiązane z nią osoby fizyczne i spółki.

Weryfikacja wniosków ww. osób i spółek wykazała istnienie ścisłych powiązań nie tylko osobowych, ale zwłaszcza ekonomiczno-kapitałowo-organizacyjnych. Osoby fizyczne z utworzonymi podmiotami prawnymi tworzyły sztuczne warunki celem zmaksymalizowania wysokości otrzymywanych płatności w różnych schematach pomocowych oraz w celu uzyskania płatności do działek, do których na mocy przepisów szczegółowych płatność nie zostałaby przyznana z powodu przekroczenia maksymalnej powierzchni. Działki ewidencyjne wskazane przez stronę do płatności w 2016 r. stanowią część dużego, rozproszonego, ale sprawnie zarządzanego gospodarstwa rolnego. Podkreślono, że organy ARiMR badały jedynie aspekty ściśle związane z faktycznym użytkowaniem gruntów, ich zarządzaniem oraz współdziałaniem osób je użytkujących i deklarujących do płatności. Oceniały, czy poszczególne osoby i utworzone przezeń spółki były samodzielnymi, odrębnymi gospodarstwami rolnymi pod względem technologicznym i ekonomicznym.

Analizą objęto gospodarstwo D. G. oraz powiązanych z nim: M. K. (pracodawca strony), sióstr M. K. – R. S., K. K., K. L., a także A. J. (kuzyn rodzeństwa K. i pełnomocnik strony i innych osób), M. K. (ojciec M. K. i jego ww. sióstr), B. M. (druga żona M. K.), H. C. (żona M. K.), E. G. (matka rodzeństwa K. ), B. O., a także utworzonych przez ww. osoby w różnych konfiguracjach spółek z ograniczoną odpowiedzialnością: R.-A., F.-A., P.-E.-S., G. R. M.-C., E.-E.-N., K., A.-K., E.-E.-D., A., K., T.-A., T.-A., G., P. P.-H. A.-S., P., E., B.-A., R.-A., E., E.-A., E., A., R., A., P. L., A.-A., N., U.-A., F.-A., H., S., R., S., D.-A., S.-T., O.-C. oraz P.. Dla zobrazowania procederu analizą objęto nie tylko 2016 r., ale i lata 2004-2015.

Dyrektor Agencji zważył, że wspólne zarządzanie przejawiające się nie tylko w tworzeniu spółek, tworzeniu nowych projektów w celu zakupu nowych gruntów dzięki kredytom preferencyjnym oraz wydzierżawianiu przez wskazane osoby fizyczne i spółki swoich gruntów lub przekazywaniu ich osobom trzecim, pozwoliło na uzyskanie większych korzyści majątkowych również w ramach innych działań wspierających rolników, a realizowanych przez ARiMR, tj. płatności ONW i rolnośrodowiskowych. Te czynności prawne miały charakter pozorny i stanowiły jedynie formalny tytuł, nie tylko do zakupu gruntów, ale i do ubiegania się o płatności w różnych schematach pomocowych do określonego areału, gwarantującego uzyskanie jak najwyższego dofinansowania. Jest to zaś sprzeczne z celami prawa wspólnotowego i ma na celu ich ominiecie.

Zdaniem organu II instancji to pracodawca strony – M. K. wraz z siostrami - K. L., K. K. i R. S., z żoną - H. C., kuzynem - A. J., matką - E. G., ojcem – M. K., drugą żoną ojca – B. M., a także z B. O. zarządzali wzajemnie nie tylko swoimi gospodarstwami rolnymi, ale i spółek utworzonych przez ww. osoby w różnych konfiguracjach osobowych, jak też działkami ewid. wskazanymi do płatności przez stronę w 2016 r. Grunty zgłoszone do płatności przez wskazane osoby i spółki nie stanowiły odrębnych i samodzielnych gospodarstw, niepowiązanych ekonomicznie, czy technologicznie.

Organ odwoławczy powyższe powiązania szczegółowo opisał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności wyjaśnił, że gospodarstwo D. G. zarejestrowano w 2008 r. pod adresem: G. [...], [...]., a jako adres do korespondencji podano ul. [...], [...]. – adres pełnomocnika A. J.. Gospodarstwo to w 2016 r. miało charakter ekstensywny - ekologiczny. Nie stosowano żadnych środków ochrony roślin i nawozów. Deklarowane działki były dzierżawione od M. K., R. S., K. L., B. M. – osób, które jednocześnie ubiegały się o płatności w Agencji jako osoby fizyczne i wspólnicy ww. spółek. Grunty dzierżawione nie były zbyt dobrej klasy, były to często łąki, pastwiska, położone na terenach górskich lub leśnych. Jak wskazała strona zabiegi na deklarowanych działkach wykonywali okoliczni rolnicy, którzy w porozumieniu ze stroną kosili i zbierali plony. W zamian za dokonaną usługę mieli prawo zabrać sobie pozyskane siano, pokos zielonki, co było korzystne dla obu stron. Strona podała, że niektóre grunty wykaszała sama, a siano zostawiała na skraju działki, informując o tym leśniczych lub lokalnych rolników, bowiem transport balotów przedrażał ewentualny zysk. W pracach polowych stronie miał pomagać ojciec – R. G., również pracownik M. K.. Pomoc polegała na przewożeniu sprzętu, koszeniu łąk, poradach rodzinno-ojcowskich. Skarżący w 2016 r. nie posiadał parku maszynowego, a niezbędne maszyny pożyczał od ojca, teściowej i od M. K.. W zamian świadczył pracę na rzecz M. K.. Nadto – jak wskazał – w l. 2016-2017 używał sprzętu rolniczego należącego do jego żony A. G. (ciągnik rolniczy [...], [...], przyczyna S., kosiarka rotacyjna [...]) i własnej zgrabiarki. ustalono, że A. G. w związku z przekazaniem jej gospodarstwa po śmierci ojca Z. J. jest od 13.05.2015 r. właścicielką ww. sprzętu rolniczego, a nadto pługa obrotowego dwuskibowego, agregatu uprawowego, brony, włóki polowej, opryskiwacza, rozsiewacza nawozu. Wyjaśniła, że do 2015 r. wnioski składał jej ojciec, w l. 2016/2017 po śmierci ojca wnioski o płatności składała jej mama I. J., a od 2018 r. jej mąż. Wskazano, że skarżący wyjaśnił, iż w 2016 r. ponosił koszty związane z zakupem paliwa, naprawą maszyn, zakupem narzędzi, jedzenia podczas wyjazdów i noclegów, lecz nie przedłożył na potwierdzenie tych okoliczności stosownych dokumentów.

Z kolei pracodawca strony – M. K. rozpoczął działalność rolnicza w 2003 r. Jego gospodarstwo rolne zarejestrowano pod adresem ul. [...], [...]., a jako adres do korespondencji wskazano ul. [...], [...]. Wyjaśnił że działki ewid., które stanowiły jego własność w l. 2006-2015 kupował, sprzedawał, dzierżawił i brał w dzierżawę od wielu podmiotów, w tym od Skarbu Państwa. Zatrudniał w gospodarstwie od 2014 r. 2 pracowników – skarżącego i jego ojca na podstawie umów o pracę. W ramach swych obowiązków mieli oni wykonywać wszelkie zlecone im prace np. polowe, transport sprzętu, naprawy maszyn i sprzętu rolniczego. Nadto prace polowe na deklarowanych gruntach wykonywały także podmioty zewnętrzne, co potwierdzają liczne umowy barterowe. M. K. posiadał liczny park maszyn, który wykorzystywał w swych gospodarstwie i użyczał swemu rodzeństwu oraz osobom powiązanym. Produkty rolne oddawał zaś wielu rolnikom za darmo lub w ramach barteru. Organ podał działki ewid. zadeklarowane przez M. K. do płatności.

Następnie Dyrektor WOR ARiMR przedstawił szczegółowo sytuację gospodarstw rolnych prowadzonych przez pozostałe ww. osoby i spółki powiązane ze skarżącym (k. 15-36 zask. dec.).

Reasumując zważył że ww. osoby fizyczne i spółki (ich gospodarstwa) są powiązane z D. G., a zarazem ze sobą nawzajem, co wynika ze stosunku pracy, pokrewieństwa, powinowactwa, udzielonych pełnomocnictw, wspólnego zawiązywania podmiotów i zawieranych umów. Organ przypomniał powiązania rodzinne pracodawcy D. G. – M. K.. Wskazał, że z Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli Agencji wynika, że w 2004 r. wniosek o nadanie indywidualnego numeru producenta złożył: M. K., R. S., B. M., A. J., K. L., B. O. oraz poszczególne spółki z o.o. (wymieniono). W kolejnych latach (2005-2014) wnioski złożyły kolejne spółki oraz D. G. (2008), K. K. (2011), H. C. (2012) i E. G. (2014). Zatem wszystkie ww. spółki i osoby fizyczne otrzymały własne indywidualne nr ewid., dzięki którym każdy z nich odrębnie mógł ubiegać się o płatności w tym samym zakresie.

O powiązaniu ww. gospodarstw rolnych formalnie samodzielnych świadczą zdaniem Dyrektora WOR ARiMR następuje okoliczności:

1. Praca skarżącego u M. K. (od 2014 r. na podstawie umowy zlecenia, a od 2017 r. na podstawie umowy o pracę). Wyjaśniono, że w orzecznictwie TSUE przyjmuje się, że pracownika cechuje: rodzaj i sposób wykonywania czynności, więź łącząca prawnika z pracodawcą oraz wynagrodzenie za wykonaną pracę. Cechą stosunku pracy jest wykonywanie przez pewien okres czasu na rzecz innej osoby i pod jej kierownictwem świadczenia, za które otrzymuje wynagrodzenie. Istnieje więc podstawa do przyjęcia, że pracownikiem w znaczeniu unijnym może być także osoba wykonująca prace na podstawie innej umowy niż umowa o pracę. Wystarczy, że zachodzi świadczenie pracy, podporządkowanie i otrzymywanie w zamian za pracę wynagrodzenia. Skarżący co najmniej od 2014 r. wykonywał wszelkie prace zlecone mu przez M. K., nawet te zlecone na gruntach należących do jego rodzeństwa i powiązanych z nim osób. O powyższym świadczą wyjaśnienia skarżącego, jego ojca R. G. oraz B. M.. Trudno zatem uznać gospodarstwo strony za samodzielne.

1. Powiązania służbowo-kapitałowo-techniczne. Powołując zebrane dowody organ odwoławczy skonstatował, że strona nie prowadziła samodzielnie odrębnego gospodarstwa rolnego, bowiem wskazane przezeń działki stanowiły część dużego gospodarstwa rolnego zarządzanego przez jego pracodawcę oraz udziałowców powołanych spółek. Tezę tę potwierdza także brak nakładów strony na rzekomo odrębne gospodarstwo rolne, a także fakt podejmowania decyzji przez ówczesnego (od 2008 r. – od zarejestrowania gosp. rolnego), działającego nieodpłatnie, pełnomocnika strony A. J. (kuzyn i pełnomocnik pracodawcy i jego rodziny) np. odnośnie udziału w określonych programach realizowanych przez ARiMR. Działalność strony, a także części ww. osób i spółek opierała się zwłaszcza na zlecaniu osobom trzecim czynności agrotechnicznych na zasadach umów barterowych, gdzie lokalni rolnicy uzyskiwali korzyść w postaci zebranego plonu (siano), a strona i inni wnioskodawcy otrzymywali za to płatności. Usługi tego rodzaju wobec strony potwierdzili: G. S., T. D., A. C.. Tym samym powiązane gospodarstwa rolne były jedynie ukierunkowane na pobieranie dopłat do gruntów rolnych. Zdaniem organu odwoławczego zawieranie licznych omów barterowych przez stronę i części powiązanych nim kapitałowo i osobowo osób i spółek może wskazywać na brak zainteresowania produkcją rolniczą. Jedyne plony zbywane są bezgotówkowo wykonawcom usługi koszenia, a sama produkcja rolnicza stanowi nie potencjalne źródło przychodów, a swoisty "koszt", który powiązane osoby i spółki muszą ponieść w celu uzyskania dofinansowania. Co istotne otrzymywane dopłaty w różnych schematach były jedynymi przychodami nie tylko strony, ale i wielu powiązanych podmiotów. Zatem to dopłaty stanowiły ekonomiczny sens funkcjonowania ich gospodarstw.

3. Uznanie, iż ww. spółki (ich gospodarstwa) są powiązane ze stroną (jej gosp.), a także między sobą nawzajem, opierało się także na ustaleniu, że spółki te założył krąg tych samych osób powiązanych rodzinnie lub towarzysko. Analiza składu personalnego osób pełniących funkcje zarządcze w ww. spółkach na podstawie danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz danych zawartych w Zyzik wykazała, iż na 34 spółki – H. C. była prezesem zarządu w 4 (wymieniono), M. K. w 16 (wym.), B. M. w 3 (wym.), K. K. w 1 (wym.), E. G. w 2. nadto funkcje w zarządzie ww. spółek pełniły te same osoby: M. K., K. K., H. C., K. L., R. K. oraz E. G.. Gospodarstwa rolne spółek są zatem powiązane ze sobą zarządczo. Dlatego na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu zmiany własnościowe w spółkach i w ich funkcjonowaniu. Spółki z o.o. są bowiem tworzone przez wspólników, a za zobowiązania spółki wobec wierzycieli odpowiada sama spółka swoim majątkiem, jednak utworzonym z wkładów wspólników. To wspólnicy co do zasady wnoszą kapitał spółki i oczekują zysków, a każdy wspólnik może oddawać głos i tym samym wpływać na działalność spółki. Rolą wspólników w sp. z o.o. powoływanie i odwoływanie zarządu oraz decydowanie o strategicznych sprawach spółki np. o podziale jej zysku, sposobie pokrycia strat, zmianach w umowie spółki. Zgromadzenie wspólników ma kompetencje w szczególności do podejmowania ważniejszych decyzji w spółce. Zarząd w spółce pełni funkcje zarządzająco-reprezentacyjną. Jego rolą jest np. podpisywanie umów, czy prowadzenie spraw bieżących w imieniu spółki. Nie wystarczy więc, iż jednostka jest podmiotem odrębnym pod względem technologicznym i ekonomicznym, ale również winna być kierowana przez odrębne kierownictwo. Jednostka posiadająca odrębne środki produkcji, wyposażenie, nieruchomości, jednak zarządzana przez to samo kierownictwo musi być uznana za jedno gospodarstwo rolne. Nadto wspólny prezes zarządu kilku spółek stanowi jedynie o pozorności w odrębnym funkcjonowaniu gospodarstwo rolnych. Organ II instancji nie dał więc wiary oświadczeniom dotyczącym samodzielnego prowadzenia gospodarstw przez wszystkie wskazane osoby z uwagi na fakt, że osoby będące wspólnikami spółek ingerują wielokrotnie w działania tychże spółek, a wpływ osób fizycznych na utworzone spółki bądź na grunty wydzierżawione osobom trzecim pozwala przyjąć, że powstanie w różnym czasie spółek oraz kilku indywidualnych gospodarstw rolnych to wynik celowego działania nastawionego na pozyskanie wyższych płatności w różnych schematach realizowanych przez Agencję. Potwierdzają to wyjaśnienia M. K. z 3.04.2017 r. i jego pism z 11 i 17.04.2017 r. (przytoczono) oraz pismo R. S. z 14.04.2017 r. (cyt.), a także pismo H. C. z 19.04.2017 r. Podkreślono, że M. K. składając wyjaśnienia przed Kierownikiem BP ARiMR w O. 13.06.2016 r. odnośnie udziału w zarządach szeregu spółek wyjaśnił, że w "tamtym czasie" był prezesem w kilku spółkach, ponieważ był najbardziej kompetentną osobą do objęcia tej funkcji i posiadał zaufanie udziałowców. Z kolei zeznając 11.07.2016 r. jako prezes zarządu spółki E. wskazał, że był osobą decydującą i również w przypadku programów rolnośrodowiskowych podejmował decyzje w porozumieniu z doradcami rolnośrodowiskowymi, konsultował to też czasem z A. J.. Dodał też, że spółki mają odrębne rachunki bankowe do dopłat, a on jest upoważniony do dostępu do rachunków jako prezes. Wskazał, iż nie kojarzy, by poza nim ktoś inny miał być upoważniony, bowiem stara się uniknąć sytuacji, by inne osoby miały dostęp do rachunków bankowych. Organ odwoławczy stwierdził, że nie negując dobrych relacji rodziny Państwa K. jednak wspólne podejmowanie decyzji, brak odrębności pomiędzy podmiotami oraz skład osobowy spółek nakazują uznać za umyślne i mające na celu uzyskanie wyższych dopłat w różnych schematach realizowanych przez Agencję. Nie przekonała organu argumentacja strony o ponoszonych przezeń kosztach obsługi programu rolnośrodowiskowego. Wskazano, że warunkiem przyznania tych płatności jest prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym. Wskazywane koszty są zaś niejako standardowymi kosztami ponoszonymi przez beneficjentów ubiegających się o te płatności. Dowodem świadczącym o współdziałaniu spółek z gospodarstwem D. G. jest również faktura VAT nr [...] z 1.06.2015 r. na zakup gryki ekologicznej od H. sp. z o.o., której wspólnikami są K. L. i M. K.. Odnosząc się zaś do wyjaśnień M. K. Dyrektor WOR Agencji wskazał, że choć nabywanie własności gruntów rolnych na terenie całego kraju jest zgodne z prawem i taka działalność może niewątpliwie przynieść korzyści finansowe wynikające ze wzrostu cen gruntów rolnych spowodowane uwolnieniem obrotu gruntami, jak i legalne jest finansowanie takiej działalności ze środków pochodzących z kredytów bankowych, to celem systemu płatności rolniczych jest wspieranie podmiotów prowadzących działalność rolniczą. Sprzeczne z celami systemu płatności rolniczych jest kreowanie sztucznych warunków do uzyskania płatności po to tylko, aby uzyskać źródło finansowania dla obsługi kredytów bankowych zaciąganych na sfinansowanie zakupu gruntów rolnych. Z taka zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zakup gruntów za pomocą kredytów preferencyjnych, wydzierżawianie gruntów osobom trzecim przy jednoczesnym ich zarządzaniu i deklarowaniu do płatności przekładałoby się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne jedynie pod warunkiem, że wszystkie utworzone gospodarstwa faktycznie objęły w posiadanie działki i stały się w ten sposób faktycznie odrębnymi producentami rolnymi, co w sprawie nie miało miejsca. Gospodarstwo strony w 2016 r. nie było samodzielne, a wszystkie wskazane podmioty wspólnie zarządzały deklarowanymi gruntami.

4. Ustalono również, że gospodarstwo skarżącego i ww. osób i spółek miały zasadniczo zbliżone charakterystyki ekonomiczne. Złożone są w dużej części tylko z gruntów (sprzęt i budynki gosp. są wyjątkiem), a ich dochody to w zdecydowanej mierze płatności uzyskane z Agencji (stanowisko strony z 12.02.2019 r. i z 28.03.2017 r.). Ponadto sposób zgłoszenia gruntów do płatności polegał na odpowiednim rozdzieleniu deklaracji na różne podmioty i osoby, tak aby wsparcie dla wnioskodawców nie było objęte limitami. Przejawem takich działań było m.in. powstrzymania się przez M. K. oraz członków jego rodziny od zadeklarowania do płatności własnych gruntów i zadeklarowanie ich przez innych wnioskodawców (osoby fizyczne i spółki) w oparciu o zawierane w porozumieniu liczne umowy dzierżawy. Powiązania sprowadzały się do tego, że wnioskodawcami byli członkowie rodziny albo spółki reprezentowane przez ograniczony krąg osób. W tym miejscu organ odwoławczy przedstawił jakie osoby wydzierżawiły jakie grunty poszczególnym ww. spółkom. Dalej organ odwoławczy zwrócił uwagę, że wielokrotnie na położonych obok siebie działkach, będących w formalnym posiadaniu różnych podmiotów, uprawiano te same uprawy, co w połączeniu z brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami, prowadzi do wniosku, że jedynym racjonalnym wytłumaczeniem takiego "przekazywania" przylegających do siebie gruntów rolnych między różnymi podmiotami, była maksymalizacja dofinansowania w programie rolnośrodowiskowym oraz ONW. Analiza położenia geograficznego działek ewid. zadeklarowanych do płatności przez wszystkie ww. osoby i spółki ujawniła, że grunty te są zlokalizowane na terenie 8 województw: d. , o. , w. ., l. , w. , z. , p. i ł. . Gospodarstwa strony i innych podmiotów miały charakter rozproszony, ponieważ deklarowane działki położone były na terenie różnych obszarów administracyjnych. Przedstawiając wykaz działek i procesów ich przekazywania pomiędzy osobami i spółkami Dyrektor WOR ARiMR stwierdził, że deklarowane do płatności przez ww. osoby fizyczne grunty rolne w l. 2004-2016 były przedmiotem licznych przekazań, co nie miało charakteru incydentalnego i miało na celu uzyskanie maksymalnych kwot w ramach wnioskowanych płatności tj. dostosowanie powierzchni do założeń określonych programów. Wymienione osoby i spółki deklarowały działki położone w różnych województwach i powiatach, co potwierdza mechanizm tworzenia sztucznych warunków. nie ma bowiem ekonomiczno-technologicznego uzasadnienia takie postępowanie, mając możliwość takiego ułożenia stosunków, aby każdy z tych podmiotów miał swój areał w jednym bądź w dwóch zbliżonych do siebie obrębach. I w tym zakresie przedstawiono wykaz działek poszczególnych podmiotów.

Reasumując Dyrektor WOR ARiMR stwierdził, że zebrany materiał dowodowy wskazuje, że ekonomicznym uzasadnieniem deklarowania gruntów przez powiązane gospodarstwa rolne jest to, aby poprzez składanie odrębnych wniosków o przyznanie płatności przez osoby fizyczne i ww. spółki mogły zadeklarować grunty, które zgłoszone łącznie przez jeden podmiot (lub nawet jedynie przez osoby fizyczne) nie kwalifikowałyby się do przyznania pomocy ze względu na przekroczenie limitów, bądź skutkowałyby zastosowaniem najniższych stawek degresywnych (ONW, płatności rolnośrodowiskowe, multiplikacja otrzymanej płatności redystrybucyjnej). Jest to równoznaczne ze stworzeniem sztucznych warunków do otrzymania wsparcia w zakresie tych płatności. Stworzenie bowiem przez osoby powiązane służbowo, rodzinnie i kapitałowo wielu spółek ubiegających się w praktyce o tego samego rodzaju wsparcie do deklarowanych przez nie gruntów rolnych miało na celu umożliwienie objęcia tych gruntów wyższymi stawkami tam, gdzie obowiązuje system stawek degresywnych, a nawet zerowych po przekroczeniu określonej pow. gospodarstwa, co wskazuje na wykreowanie okoliczności sprzecznych z celami, dla których dane płatności ustanowiono.

Organ II instancji przywołał definicje "gospodarstwa rolnego" i "gospodarstwa" zawarte w art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1166/2008 wskazujące na wyodrębnioną jednostkę po d względem technicznym i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą wym. w zał. I na terytorium gosp. UE jako działalność podstawową lub drugorzędną. W załączniku II do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1200/2009 wyodrębniono zaś kategorie gospodarstw tj. osoba fizyczna jest wyłącznym użytkownikiem w przypadku, gdy gospodarstwo jest niezależne, jedna lub więcej osób fizycznych będących partnerami, w przypadku gdy gospodarstwo jest gospodarstwem grupowym. Tymczasem wszystkie wskazane podmioty wspólnie zarządzały deklarowanymi gruntami, a korzyścią było uzyskanie płatności do wszystkich wymienionych w decyzji gospodarstw w różnych realizowanych przez Agencję schematach pomocowych. Działanie ww. osób miało zatem na celu obejście przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej.

W ocenie organu II instancji Kierownik BP ARiMR w O. w zaskarżonej decyzji szczegółowo wykazał potencjalne korzyści majątkowe związane z tworzeniem sztucznych warunków. Z uwagi na okoliczności sprawy korzyść taka musiała zostać wykazana wobec grupy podmiotów, a nie tylko strony. Ustalenia organu I instancji nie naruszają też przepisów postępowania administracyjnego. W świetle zatem okoliczności sprawy Dyrektor WOR ARiMR uznał, że wszystkie wskazane gospodarstwa rolne nie stanowią odrębnych jednostek produkcyjnych i powstały wyłącznie w celu obejścia przepisów. Zatem przyznanie płatności na rok 2016 D. G. stałoby w oczywistej sprzeczności nie tylko z zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale zwłaszcza z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 39 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (omyłk. - art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego WE). Działalność spółek i powiązanych osób fizycznych w ramach szerszego organizmu gospodarczego centralnie i spójnie kierowanego nie miała w ocenie organu odwoławczego charakteru rzeczywistego i autonomicznego, a działalność rolnicza podmiotów zależnym miała charakter wyłącznie formalny, co świadczy o funkcjonowaniu "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. D. G. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Dyrektora WOR ARiMR zarzucił naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: K.p.a.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji w oparciu również o przepisy (m.in. art. 14 ust. 1 i 2) uchylonej w dniu 15 marca 2023 r. ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2021 poz. 2114 ze zm.), jako podstawy dla odmowy przyznania na rzecz skarżącego płatności;

2. art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a w zw. art. 80 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji i poczynienie dowolnej oceny materiału dowodowego. , tj. wyłącznie tak, aby uzasadnić odmowę przyznania płatności, bowiem odmówił znaczeniu te dowody, które obrazują na samodzielne prowadzenie przez skarżącego gospodarstwa rolnego, uznając, iż strona takiego prowadzenia nie wykazała.

3. art. 107 § 3 w zw. z art. 107 § 1 ust. 6 K.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji i brak oparcia twierdzeń o konkretne dowody, które miałyby potwierdzać, że:

a) istnieją powiązania pomiędzy podmiotami na tyle istotne, aby stwierdzić, że wystąpiło stworzenie sztucznych warunków gospodarowania;

b) istniało jedno gospodarstwo rolne wspólnie prowadzone przez większą ilość wnioskodawców, które zostało następnie podzielone na mniejsze jednostki - organ wysnuwa takie zapatrywania (samo zaś twierdzenie, nawet powtarzane kilkukrotnie, bez oparcia o konkretne dowody, pozostaje twierdzeniem, a nie odzwierciedleniem rzeczywistości), ale nie przedstawia ku temu dowodów, a jedynie twierdzenie, że skoro pomiędzy beneficjentami płatności występują jakiekolwiek powiązania i osoby te deklarują do płatności grunty, grunty te musiały wchodzić w skład jednego gospodarstwa rolnego;

c) miała pojawić się korzyści po stronie skarżącego, która jest sprzeczna z systemami wsparcia i która nie powstałaby bez istnienia powiązań pomiędzy poszczególnymi beneficjentami.

4. art. 107 § 3 w zw. z art. 80 K.p.a, poprzez oparcie się przy rozpoznawaniu sprawy za rok 2016 o zeznania różnych osób z lat 2012, 2014, podczas gdy przywoływanie wycinków zeznań (nawet wyrwanych z kontekstu, co jest nieprawidłowością zmierzającą do modyfikacji znaczenia takich zeznań) wypowiadanych kilka lat wcześniej aniżeli sprawa wniosku z 2016 r. oznacza swoiste "wróżenie z fusów", bowiem jak świadkowie wypowiadający się np. w 2012 r. mogliby mówić o stanie faktycznym z 2016 r.

5. art. 80 oraz art. 78 § 1 i 2 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego, nie dostrzegając przesłanek uznania strony za niezależnego rolnika, który posiada uprawnienie do otrzymania wnioskowanej płatności, zaś przedstawiane w decyzji okoliczności organ definiuje, jako stworzenie tzw. sztucznych warunków gospodarowania, tj. poprzez:

- uznanie, iż pomiędzy skarżącym a innymi rolnikami wymienionymi w decyzji istnieją ścisłe powiązania, podczas organ nie udowadnia, iż powiązania te miałyby mieć wpływ na prawa i obowiązki skarżącego oraz na jego gospodarstwo rolne; samo istnienie powiązań nie może stanowić podstawy do uznania, iż zachodzą tzw. sztuczne warunki gospodarowania, bowiem to dopiero wpływ jakie dane powiązanie ma na beneficjenta powinno być ocenione;

- uznanie, iż skarżący jest de facto niezdolny do samodzielnego funkcjonowania, jednak stawianie takiego twierdzenia oznacza brak wiedzy organu na temat zarządzania i ekonomii w produkcji rolnej, bowiem istnienie na rynku rolnym nie oznacza konieczności wypełniania całego łańcucha (procesu) produkcyjnego – technologicznego;

- uznanie, iż wszyscy lub znaczna większość przywoływanych w decyzji beneficjentów to podmioty działające w tym samym czasie, w ten sam sposób, przy zależności pomiędzy sobą, co stoi w sprzeczności z posiadanym przez organ materiałem dowodowym;

- uznanie, że skarżący stworzył sztuczne warunki gospodarowania np. ze spółkami prawa handlowego opisanymi w decyzji, podczas gdy skarżący, przed lekturą decyzji, w większości nawet nie był świadomy, że takie spółki istnieją, nie zasiada w ich organach, nie jest ich udziałowcem; organ w sposób nieuprawniony usiłuje połączyć skarżącego z takimi spółkami poprzez uznanie, że skoro skarżący pracował u M. K. lub M. K., to działał z nimi w jakiejś bliżej nieokreślonej zmowie, co jest mijaniem się z prawdą;

- uznanie, iż skoro rolnik pracował dla innego gospodarstwa rolnego, a jednocześnie dzierżawił od pracodawcy działki rolne, na których samodzielnie wykonywał prac i użytkował je, oznacza to działanie w ramach umowy dzierżawy pozornej; ocena, czy dana umowa jest pozorna nie należy do organu, lecz do właściwego sądu powszechnego;

- niewykazanie, że bez istnienia domniemanych powiązań skarżący nie otrzymałby płatności; tym bardziej, że skarżący prowadzi działalność rolniczą wyłącznie na gruntach, które użytkuje samodzielnie, na których decyzje w zakresie profilu działalności rolniczej dokonuje sam;

- oparcie oceny prawa skarżącego do przyznania płatności wbrew logicznym ocenom organów ARiMR dokonywanych uprzednio, co narusza zasadę budowania zaufania obywateli do organów państwowych; ponadto organ I instancji, przy istnieniu takiego samego stanu faktycznego w l. 2016 i 2017, w 2017 r. uznał, że skarżący ma prawo do wnioskowanej płatności i już nie tworzy sztucznych warunków;

- art. 27 ust. 1 pkt. 2 u.p.s.w.b. w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez przyjęcie za podstawę decyzji stanu faktycznego sprzecznego z zebranym materiałem dowodowym oraz z zasadami swobodnej oceny dowodów, przez co organ na częściowym tylko odtworzeniu stanu faktycznego sprawy wyciągnął błędne wnioski co do tego, czy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo rolne;

- art. 75 § 1 K.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia o stwierdzenia natury fachowej i specjalistycznej w sytuacji, w jakiej organ nie posiada wiedzy specjalnej, a którą to wiedzę mógłby uzupełnić w momencie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego w zakresie zarządzania i ekonomii;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez powoływanie się w sposób ogólnikowy na "pełen, konkretny i precyzyjny" "zgromadzony w sprawie materiał dowodowy" podczas gdy organ wyciąga konkretny wniosek powinien był wskazać konkretny dowód, na którym się oparł, podczas gdy w ten sposób nie uzasadnił decyzji, przez co strona nie jest w stanie ustalić na podstawie jakich dowodów dokonywał ustalenia, że istnienie umowy dzierżawy zawartej pomiędzy skarżącym a właścicielami działek rolnych jest pozorne, a funkcjonowanie strony jest pozorne, a w konsekwencji naruszył zasadę przekonywania.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 4 ust. 1 lit, a-c rozporządzenia nr 1307/2013 poprzez przyjęcie niezgodnej z wyraźnie sformułowaną w ww. przepisach definicji rolnika i działalności rolniczej w celu uzasadnienia postawionej przez organ I instancji tezy o rzekomym niespełnieniu przez stronę kryterium faktycznego użytkowania deklarowanych gruntów rolnych;

- art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez organ, iż skarżący miałby stworzyć sztuczne warunki gospodarowania z uwagi na prowadzenie działalności rolniczej i wzięcie w dzierżawę gruntów oraz wykonywanie pracy na rzecz wydzierżawiającego, podczas gdy strona takiego zamiaru nie miała, nie doszło do zdublowania płatności, strona nie uzyskała korzyści z faktu, iż inni rolnicy również deklarowali grunty do płatności;

- art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że warunki wymagane do uzyskania wnioskowanych płatności zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa i nałożenie przewidzianej w nim sankcji pomimo braku zaistnienia przesłanek, podczas gdy skarżący nie stworzył sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizował jako samodzielny podmiot cele określone w rozporządzeniu nr 1307/2013,

- art. 80 K.p.a. w zw. z art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. UE C115; dalej: Traktat) poprzez błędną ocenę kilku dowodów skutkującą uznaniem, że strona nie realizuje celów wspólnej polityki rolnej, podczas gdy strona realizuje cel polegający na:

. zwiększaniu wydajności rolnictwa poprzez racjonalny rozwój produkcji rolnej poprzez współpracę z różnymi podmiotami w zakresie zakupu materiału siewnego,

. zlecaniu wykonania usług agrotechnicznych podmiotom wyspecjalizowanym, przez co optymalnie wykorzystuje siłę roboczą na terenach wiejskich,

. gwarantowaniu bezpieczeństwa dostaw i zapewnianiu rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów poprzez racjonalizację kosztów wykonania zabiegów agrotechnicznych.

- art. 16 § 3 K.p.a. poprzez uznanie, że skarżący nie jest podmiotem samodzielnie funkcjonującym, podczas gdy taka teza wynika z ostatecznej i prawomocnej o nadaniu skarżącemu statusu producenta rolnego.

Mając na uwadze wskazane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wskazanie w wyroku o prawie skarżącego do otrzymania wnioskowanej płatności, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy nie w trybie uproszczonym. Skarżący wniósł również o przekazanie pytania prejudycjalnego zawartego w skardze do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej celem uzyskania wiążącej wykładni zasad oceny tego, czy w opisywanym przypadku możliwe jest uznanie lub nie, że doszło do stworzenia tzw. sztucznych warunków gospodarowania celem uzyskania przez stronę korzyści sprzecznych z systemami wsparcia.

W odpowiedzi Dyrektor WOR ARiMR wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądmi administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych powyżej zasad kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że wydano ją zgodnie z prawem.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżący wespół ze wskazanymi przez organ Agencji osobami fizycznymi i prawnymi (spółkami z o.o.) sztucznie stworzył warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami. Spór w tym zakresie powstał na gruncie dochodzonych w roku 2016 przez D. G. jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Organ ARiMR przyjął, że płatności te uznać należy za korzyść uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, co implikuje jego zdaniem konieczność odmowy ich przyznania.

Zmierzając do oceny, czy stanowisko organu odwoławczego jest prawidłowe powołania wymagają przepisy prawa materialnego stanowiące podstawę prawną przyznawania wnioskowanych przez skarżącego płatności bezpośrednich.

Na poziomie unijnym kwestia przyznawania płatności bezpośrednich uregulowana została w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 608 ze zm.; dalej: rozporządzenie 1307/2013). Z kolei na poziomie krajowym problematyka ta ujęta jest w ustawie z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 308 ze zm., dalej: u.s.w.b.).

W tym miejscu odpowiedzieć należy na zarzut skarżącego naruszenia przez organ odwoławczy przepisów art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w oparciu również o przepisy (m.in. art. 14 ust. 1 i 2) uchylonej 15 marca 2023 r. u.s.wb. jako podstawy dla odmowy przyznania na rzecz skarżącego płatności. Wprawdzie faktycznie w dacie wydania zaskarżonej decyzji (21.06.2023 r.) ustawa z 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego już nie obowiązywała, bowiem została usunięta z krajowego porządku prawnego z dniem 15 marca 2023 r. mocą art. 168-169 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. poz. 412), niemniej przepis przejściowy tejże ustawy - art. 167 pkt 1 określił, że do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego określonych w ustawie uchylanej w art. 168, a także do postępowań w sprawach dotyczących tych płatności wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Skoro zatem w dacie 15 marca 2023 r. postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie nie zakończyło się decyzją ostateczną zastosowanie znajdują – jak trafnie przyjął organ II instancji – przepisy u.s.w.b.

Wracając do meritum sprawy wskazać należy, że płatności bezpośrednie przyznawane są rolnikowi, jeżeli spełnione są warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 u.s.w.b. – w tym w rozporządzeniu 1307/2013 – w przepisach tej ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie (por. art. 6 u.s.w.b.). Płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, na co wskazuje już art. 7 ust. 1 u.s.w.b., jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.

Jednolita płatność obszarowa – która oznacza jednolitą płatność obszarową, o której mowa w art. 36 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 4 u.s.w.b.), płatność za zazielenienie – która oznacza płatność, o której mowa w tytule III rozdziale 3 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 7 u.s.w.b.), a także płatność dodatkowa – która stanowi z kolei płatność, o której mowa w tytule III rozdziale 2 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 9 u.s.w.b.) – zwane także łącznie z innymi płatnościami "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej: 1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013, zwanych dalej: "kwalifikującymi się hektarami", 2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, 3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, 4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowany obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (por. art. 8 ust. 1 u.s.w.b.).

Z prawa Unii Europejskiej wynika, że charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5% część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150.000 EUR (motyw 13 preambuły do rozporządzenia 1307/2013). Znalazło to wyraz w art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia, który przewiduje, że państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdziału 1 za dany rok kalendarzowy (w tym jednolitej płatności obszarowej – uw. Sądu), o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150.000 EUR. W konsekwencji, w przypadku jednolitej płatności obszarowej ustanowiono pod tym względem – na poziomie krajowym – współczynnik redukcji wynoszący 100% (art. 19 ust. 1 in fine u.s.w.b.).

Ponadto jednym z celów nowej wspólnej polityki rolnej (WPR) jest poprawa wyników w zakresie oddziaływania na środowisko poprzez obowiązkowy element "zazielenienia" zawarty w płatnościach bezpośrednich, który będzie wspierał w całej Unii praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska. W tym celu państwa członkowskie powinny przeznaczyć część pułapów krajowych dla płatności bezpośrednich, aby przyznawać, oprócz płatności podstawowej, płatność roczną, która może uwzględniać wewnętrzne ujednolicenie w danym państwie członkowskim lub regionie, z tytułu obowiązkowych praktyk rolniczych zgodnych z celami polityki dotyczącej zarówno klimatu, jak i środowiska. Praktyki te powinny polegać na prostych, ogólnych, pozaumownych i corocznych działaniach, które wykraczają poza zasadę wzajemnej zgodności i są związane z rolnictwem, takich jak dywersyfikacja upraw, utrzymywanie trwałych użytków zielonych, w tym tradycyjnych sadów, na których drzewa owocowe o niewielkim zagęszczeniu porastają powierzchnię użytku zielonego, oraz ustanowieniu obszarów proekologicznych. W celu lepszego osiągnięcia celów "zazielenienia" oraz aby umożliwić jego skuteczną administrację i kontrolę, praktyki takie powinny mieć zastosowanie na całym kwalifikującym się obszarze gospodarstwa rolnego (motyw 37 preambuły do rozporządzenia 1307/2013). Zatem na wszystkich kwalifikujących się hektarach w rozumieniu art. 32 ust. 2-5 rozporządzenia 1307/2013 rolnicy uprawnieni do płatności w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej muszą przestrzegać praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 43 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013), które są następujące: a) dywersyfikacja upraw; b) utrzymanie istniejących trwałych użytków zielonych; oraz c) utrzymanie na użytkach rolnych obszaru proekologicznego (art. 43 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013).

Z kolei co do płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) w myśl art. 14 u.s.w.b. płatność ta jest przyznawana rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej jest większa niż 3 ha (ust. 1). Płatność dodatkowa przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do jednolitej płatności obszarowej będących w posiadaniu rolnika: 1) nie większej niż 30 ha oraz 2) pomniejszonej o 3 ha (ust. 2 - por. art. 41 ust. 4 rozporządzenia 1307/2013).

Przechodząc do rozważań nad kwestią zastosowania przez organ ARiMR w niniejszej sprawie klauzuli dotyczącej przypadków obchodzenia prawa, wskazać należy, że klauzula ta ujęta została w przepisach unijnych. Stosownie do art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 549 ze zm., dalej: rozporządzenie 1306/2013) bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa (zob. także art. 11 ust. 4 oraz art. 41 ust. 7 rozporządzenia 1307/2013).

Zważyć należy, że problematyka klauzuli dotyczącej obchodzenia prawa była już przedmiotem szerszych rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Zgodnie z jego utrwalonym orzecznictwem podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (zob. m.in. wyrok z 12 maja 1998 r., w sprawie C-367/96 Kefalas i in., dostępny na stronie internetowej: https://curia.europa.eu). Przy interpretacji regulacji przewidującej klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa należy posiłkować się – co uczynił organ odwoławczy - wyrokiem TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12 Słynczewa siła (publ. CURIA), który odnosi się do uprzednio obowiązującego art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 – to jest przepisu o zbliżonym brzmieniu do aktualnego art. 60 rozporządzenia 1306/2013 – a który określał, że nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

W wyroku w sprawie C-434/12 Trybunał stwierdził, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. Wymaga to zatem zaistnienia po pierwsze, ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty (element obiektywny), a po drugie, woli uzyskania korzyści wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny; pkt 29 cytowanego wyroku, por. wyrok TSUE z 21 lipca 2005 r. w sprawie C-515/03 Eichsfelder Schlachtbetrieb, pkt 39, CURIA). Z orzeczenia TSUE wynika, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc

w ramach systemu wsparcia, w szczególności, gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku). Nie można jednak odmówić finansowania projektu, gdy dana inwestycja może mieć inne uzasadnienie niż tylko płatność w ramach systemu wsparcia (pkt 42, por. wyrok TSUE z 21 lutego 2006 r., w sprawie C-255/02 Halifax, pkt 75, CURIA).

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że Dyrektor WOR ARiMR prawidłowo - na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego - uznał, że skarżący działający wraz z podmiotami wskazanymi przez organ, wyczerpał przesłanki z art. 60 rozporządzenia 1306/2013 względem płatności bezpośrednich. Wprawdzie skarżący ubiegając się o płatności te formalnie spełnił wymogi do ich uzyskania, okoliczności te zostały sztucznie stworzone w sprzeczności z celami wynikającymi z powyżej przywołanych przepisów unijnych.

W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął, mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego w zgodzie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego, że chociaż skarżący oraz pozostałe wymienione przez ten organ podmioty formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa mające określonego zarządcę i własny numer ewidencyjny to jednak gospodarstwa te pozostają ze sobą ściśle powiązane.

W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 3 ust. 1 u.s.w.b. z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Przepis art. 3 ust. 2 u.s.w.b. określa zaś, że w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Z powyżej opisanymi obowiązkami procesowymi organu administracji publicznej koreluje uregulowany w art. 3 ust. 3 ab initio u.s.w.b. obowiązek strony oraz innych osób uczestniczących w postępowaniu przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Przy czym w zdaniu drugim tego przepisu ustawodawca zastrzega, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Oznacza to, że w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, odmiennie aniżeli w ogólnym postępowaniu administracyjnym, większy ciężar dowodowy spoczywa na stronie ubiegającej się o płatności.

W ocenie Sądu wbrew zarzutom skargi Dyrektor WOR ARiMR nie zignorował środków dowodowych prezentowanych przez stronę, a wszechstronnej oceny zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 rozporządzenia 1306/2013, dokonał na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego. Dołączenie do akt sprawy materiałów dowodowych opisujących gospodarstwa rolne innych osób m.in. M. K., M. K., H. C., K. K., R. S., K. L. i E. G. oraz powołanych przez ww. osoby spółek (wym. powyżej) miało na celu zobrazowanie istoty i charakteru powiązań osobowych i techniczno – ekonomicznych tychże podmiotów, w tym skarżącego. Co istotne skarżący miał możliwość zapoznać się z tym materiałem, o czym organy Agencji wielokrotnie zawiadamiały pełnomocnika strony. Skarżący jednakże nie przejawił aktywności procesowej przejawiającej się przedłożeniem dowodów na okoliczność samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego i swej niezależności jako rolnika. Jawią się zatem jako gołosłowne zarzuty strony naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania – art. 75 § 1, art. 78 § 1 i 2 oraz art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Zarzuty te tym bardziej wydają się niezasadne, jeśli weźmie się pod uwagę, że organy Agencji owe powiązania ww. podmiotów w 2016 r. badały celem ustalenia, czy warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z płatności bezpośrednich zostały sztucznie stworzone. Ponadto przepis art. 75 § 1 K.p.a. zezwala, by jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Zdaniem Sądu rację miał organ II instancji, iż opisane wydarzenia, które miały miejsce w roku 2016, tj. w roku, w którym skarżący ubiegał się o płatności, stanowiły próbę dostosowania wzajemnych relacji pomiędzy wszystkimi tymi podmiotami, aby uzyskać maksymalne wnioskowane dofinansowanie. Podmioty te pomimo istnienia pomiędzy nimi wykazanych przez organ ARiMR powiązań, zwłaszcza o charakterze osobowym, ekonomicznym oraz funkcjonalnym, wystąpiły do ARiMR z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności na rok 2016, działając formalnie jako samodzielni rolnicy.

Wbrew zarzutom skargi w celu uzasadnienia odmowy przyznania płatności dla skarżącego organ II instancji był zobowiązany do przedstawienia w uzasadnieniu decyzji bardzo szczegółowych rozważań dotyczących całego procesu tworzenia sztucznych warunków i opisu działania wszystkich podmiotów zaangażowanych w ten proces. W wyczerpującym i obszernym uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał nad wyraz szczegółowo na powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne D. G. oraz M. K. (pracodawca skarżącego), sióstr M. K. – R. S., K. K., K. L., a także A. J. (kuzyn rodzeństwa K. i pełnomocnik strony i innych osób), M. K. (ojciec M. K.), B. M. (druga żona M. K.), H. C. (żona M. K.), E. G. (matka rodzeństwa K. ), B. O., a także utworzonych przez część z tych osób 34 spółek z o.o. (R.-A., F.-A., P.-E.-S., G. R. M.-C., E.-E.-N., K., A.-K., E.-E.-D., A., K., T.-A., T.-A., G., P. P.-H. A.-S., P., E., B.-A., R.-A., E., E.-A., E., A., R., A., P. L., A.-A., N., U.-A., F.-A., H., S., R., S., D.-A., S.-T., O.-C. oraz P.). Zdaniem Sądu organ ten w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał prawidłowo i wyczerpująco na przesłanki uzasadniające tezy o tworzeniu sztucznych warunków:

- powiązania osobowo-kapitałowe pomiędzy powyższymi osobami i spółkami (ich pełnomocnikiem był A. J.);

- przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami;

- użyczanie parku maszynowego,

- zawieranie umów,

- zatrudnianie pracowników;

- powierzchni zgłaszanych do płatności w różnych schematach pomocowych.

Odnośnie skarżącego organ wskazał m. in., że jego gospodarstwo ma charakter ekstensywny – ekologiczny. Skarżący nie stosował żadnych środków ochrony roślin i nawozów. Działki tworzące to gospodarstwo, a zadeklarowane do płatności, były dzierżawione od M. K., R. S., K. L., B. M., tj. osób, które jednocześnie ubiegały się o te same płatności w Agencji jako osoby fizyczne i wspólnicy ww. spółek. Skarżący nie posiadał jednak własnego parku maszynowego, a prace na jego działkach mieli wykonywać okoliczni rolnicy – kosili i zbierali plony w zamian za pozyskane siano. Skarżący miał korzystać z maszyn rolniczych użyczonych mu od swojego ojca, teściowej, żony (przejęła gospodarstwo rolne w 2015 r. po swym zmarłym ojcu) i od M. K. - w zamian za pracę na jego rzecz. Był on od 2014 r. zatrudniony u M. K. na podstawie umowy zlecenia, a od 2017 r. na podstawie umowy o pracę.

Sąd podziela ocenę organu odwoławczego, iż w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej funkcjonuje szersze definiowanie pojęcia pracownika, które określa jego charakterystyczne cechy jak: rodzaj i sposób wykonywania czynności, więź łączącą pracownika z pracodawcą oraz wynagrodzenie za wykonaną pracę. Cechą stosunku pracy jest wykonywanie przez pewien okres czasu na rzecz innej osoby i pod jej kierownictwem świadczenia, za które otrzymuje wynagrodzenie. Kryteriami wskazującymi na wykonywanie samodzielnie działalności są: udział w zyskach i stratach, dowolne określanie czasu pracy, brak podporządkowania oraz swoboda doboru pracowników. Istnieje więc podstawa do przyjęcia, że pracownikiem w znaczeniu unijnym może być także osoba wykonująca pracę na podstawie innej niż umowa o pracę. Dlatego w przedmiotowym postępowaniu nie jest istotna umowa o pracę, lecz cechy stosunku prawnego, w oparciu o który D. G. miał obowiązek świadczyć pracę i z tego tytułu przysługiwały mu odpowiednio uprawnienia z tym związane. Skarżący co najmniej od 2014 r. wykonywał wszelkie prace zlecone mu przez M. K., nawet te zlecone na gruntach należących do rodzeństwa tego ostatniego i powiązanych z nim osób. Jak przedstawił to organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – świadczą o tym wyjaśnienia samego skarżącego, jak i jego ojca R. G. oraz B. M..

Ponadto należy wskazać, że strona nie ponosiła innych kosztów na gospodarstwo niż paliwo, nie kupowała środków ochrony roślin i nawozów. Jedynie w 2015 roku dokonała zakupu nasion gryki ekologicznej (faktura VAT nr [...] z 1.06.2015 r.) od H. sp. z o.o., której wspólnikami byli rodzeństwo K. L. i M. K.. Jak wynika ponadto z zebranych dowodów (szeroko opisanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) skarżący miał konsultować nieodpłatnie decyzje dotyczące płatności ze swym pełnomocnikiem A. J. – kuzynem M. K., jednocześnie pełnomocnik wielu innych powiązanych z M. K. osób (ww.). Niektóre działki skarżącego sąsiadują bezpośrednio z działkami R. S. i M. K.. Jak ustalono strona nie zatrzymuje dla siebie zbiorów, płaci dzierżawę i jednocześnie pobiera płatności.

Zdaniem Sądu prawidłowe i niezbędne ustalenia organu odnosiły się do powiązań rodzinnych, osobistych wskazanej wyżej grupy podmiotów (w tym skarżącego) oraz ich udziałów w spółkach prawa handlowego. Skarżący był powiązany umową zlecenia z M. K. de facto świadcząc na jego rzecz pracę. Ich wspólnym pełnomocnikiem był A. J., który był powiązany z wieloma spółkami i członkami rodziny M. K.. Organ w uzasadnieniu szczegółowo przeanalizował powiązania pomiędzy tymi podmiotami i odniósł je konkretnie do dochodzonych płatności.

W ocenie Sądu zarzuty skargi dotyczące błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz błędnej oceny materiału dowodowego stanowią jedynie polemikę z ustaleniami organów Agencji. Organy swe ustalenia dotyczące 2016 r. oparły na danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli.

Odpowiadając na zarzut strony posłużenia się przez organ odwoławczy również zeznaniami złożonymi w latach wcześniejszych (2012 i 2014) Sąd wskazuje, że to, iż przedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczyło roku 2016, a organ II instancji opisał schemat powiązań pomiędzy ww. osobami i spółkami za lata wcześniejsze, wynikało z charakteru przedmiotowej sprawy, aspektów poruszanych przez powiązane osoby w licznych pismach i miały na celu zaprezentowanie genezy i procesuj tworzenia sztucznych warunków mających na celu uzyskanie korzyści z płatności przyznawanych przez Agencję.

Jak wskazał TSUE w wyroku z 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20 SC Avio Lucos SRL przeciwko Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură – Centrul judeţean Dolj, Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură (APIA) – Aparat Central (pkt 72) pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia zaistnienia trzech przesłanek: po pierwsze stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności, po drugie wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści i po trzecie wykazanie sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia. W ramach badania elementu subiektywnego (zamiaru) organ posiada kompetencję do badania okoliczności związanych z powstaniem grupy producentów, a ponadto takie badanie może podejmować przed dokonaniem płatności oceniając, czy nie stworzono w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Organ może zatem oceniać zamiar stanowiący element towarzyszący czynnościom na etapie zawiązywania grupy oraz składania wniosków o płatność. Wobec tego to na ten moment należy rozważać intencje poszczególnych członków przyszłej grupy producentów, jak i oceniać okoliczności towarzyszące zawiązaniu danej grupy, które to okoliczności mogą wskazywać na sztuczne stworzenie warunków dla uzyskania wsparcia niezgodnie z celami systemu wsparcia (por. wyrok NSA z 28 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 138/17, publ: j.w.). Tak dokonana ocena powinna być przeprowadzona z uwzględnieniem całokształtu okoliczności mogących świadczyć o zamiarach beneficjenta, w tym także tych, które pojawiły się już po zawiązaniu grupy i po wystąpieniu z wnioskiem o dokonanie płatności (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt I GSK 1313/18, publ. j.w.).

W związku z powyższym Dyrektor WOR ARiMR zebrawszy wszechstronnie materiał dowodowy zobowiązany był do wskazania w zaskarżonej decyzji podmiotów (spółek), w których powiązane osoby pełniły funkcje zarządcze lub były wspólnikami. Miało to na celu ujawnienie rozmiarów powiązań osobowo-organizacyjnych tychże osób i spółek. Nadto wyjaśniono, że ubieganie się o pomoc przez te same osoby, nie tylko jako osoby fizyczne, lecz również w ramach kilkudziesięciu spółek kapitałowych, należy postrzegać jako skierowane na ominięcie kwotowego limitu dofinansowania w różnych schematach pomocowych przysługujących jednemu beneficjentowi.

W ocenie Sądu zakończone postępowanie wyjaśniające organów Agencji wykazało, że skarżący ubiegając się o płatności, choć formalnie spełnił wymogi do ich uzyskania, to okoliczności te zostały sztucznie stworzone. Prawidłowo uznano, że chociaż strona oraz pozostałe wymienione przez ten organ podmioty, formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, to jednak gospodarstwa te pozostają ze sobą ściśle powiązane. Ułatwiało to deklarowanie działek w taki sposób, aby możliwe było ominięcie limitów dotyczących płatności istotnych w niniejszej sprawie. Dzięki temu wszystkie opisane podmioty oraz skarżący uzyskaliby płatności w łącznej wysokości większej niż gdyby taka koordynacja deklaracji nie nastąpiłaby. Proceder ten ułatwiał również ograniczony i bliski stronie krąg osób zajmujących się gospodarstwami rolnymi ww. osób i podmiotów. Wszystkie wskazane osoby fizyczne w różnych konfiguracjach oraz podmioty prawne są od siebie zależne, a przez to współpracują ze sobą. Ma to miejsce zarówno w zakresie istnienia elementów obiektywnych, jak i subiektywnych, o których mowa w przytoczonym wyżej wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12. Działania opisanych wyżej osób fizycznych oraz jednostek prawnych (ich współdziałanie w różnych sferach) miało na celu obejście przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej. Mamy bowiem do czynienia z gospodarstwem o rozproszonej formie prowadzonym w formie wielu jednostek produkcyjnych zarządzanych przez tą samą grupę osób. Wbrew stanowisku zawartemu w skardze, nie ma przy tym znaczenia, czy sam skarżący zdawał sobie sprawę ze skali powiązań wszystkich opisywanych podmiotów i osób. Wystarczy jedynie, że jako jedna z wielu osób brał udział w tworzeniu sztucznych warunków celem uzyskania korzyści płynących z płatności.

Sąd jest również zdania, że jeżeli te same osoby są wspólnikami wielu spółek i jednocześnie członkami zarządu tychże spółek (jak ustalono, a czego skarżący skutecznie nie podważył), to nie może być mowy o samodzielności i niezależności każdej z nich. Stwierdzić należy, że jest to typowy przykład na tworzenie formalnych warunków, mających pozorować niezależność podmiotów i osób.

Wymaga w tym miejscu przypomnienia, że wypełnieniu celu wsparcia poprzez zapewnienie konkurencyjności w sensie indywidualnym służyło wprowadzenie dofinansowania dla podmiotów prowadzących działalność rolniczą. Konkurencyjność w sensie szerszym zapewnić miał natomiast mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez prowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw do których przysługują płatności. Wprowadzenie takich mechanizmów kształtowania płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Wprost do takich celów odwołano się również w punkcie 13 preambuły do rozporządzenia 1307/2013 (powołano wyżej). Dlatego też zasadna jest konstatacja organu odwoławczego, że osiągnięcie korzyści wynikających z obejścia przepisów wprowadzających do systemu wsparcia modulacje i stawki degresywne, pozostaje w sprzeczności z celami systemu wsparcia, do których należy zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej oraz poprawy konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i innowacji. Marginalnie zaznaczyć należy także, że skoro systemy płatności dla rolników są tak skonstruowane, że do tych samych gruntów (działek) można otrzymać płatności na postawie różnych tytułów prawnych, to oceniając działania polegające na utworzeniu przez te same osoby kilka odrębnych podmiotów należy mieć na uwadze całokształt możliwych płatności, a nie każdą z nich oddzielnie.

Słusznie również Dyrektor WOR ARiMR wyjaśnił, że prawo nie zabrania prowadzenia działalności gospodarczej w formie wielu spółek z tymi samymi udziałowcami. Jednak w sytuacji, gdy prawo ustala pewne ograniczenia (tu: limity powierzchniowe) lub cele, dla których ta pomoc jest przyzwana, organ ma prawo i wręcz obowiązek badać tak powody, dla których powstały określone podmioty (spółki), w skład których wchodzą osoby ze sobą powiązane oraz analizować przyczyny ubiegania się o określone płatności i sposób prowadzenia przez te podmioty działalności rolniczej. Samo przyznanie skarżącemu mocą ostatecznej decyzji administracyjnej statusu producenta rolnego nie podważa uznania działań osób wskazanych w zaskarżonej decyzji za działania mające na celu uniknięcie w 2016 r. skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów przysługujących w ramach wsparcia bezpośredniego oraz płatności z innych tytułów. Zgodzić należy się ze stanowiskiem judykatury, że wpis do rejestru producentów dokonywany w oparciu o przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2015 r. poz. 807) nie ma znaczenia konstytutywnego. Nie dlatego rolnik jest producentem rolnym, że został wpisany do rejestru, lecz dlatego, że spełnia warunki określone w przepisach prawa materialnego. Dokonanie wpisu ma charakter czynności materialno-technicznej i nie wywołuje skutków takich, jakie wywołują decyzje administracyjne (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 540/09, publ.: j.w.). Tym samym istnienie wpisu uznać można co najwyżej jako przyczynę powstania wzruszalnego za pomocą innych dowodów domniemania zgodności z rzeczywistym stanem faktycznym, takiego jakie odnosi się do dokumentów urzędowych (por. wyrok WSA w Gliwicach z 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 117/14, publ.: j.w.). W związku z powyższym nie można uznać, że fakt, iż skarżący na moment wydania zaskarżonej decyzji posiadał status producenta rolnego determinuje niemożność badania, czy łącznie z innymi zarejestrowanymi producentami rolnymi nie stworzył on sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 rozporządzenia 1306/2013.

Dodać należy, że organy krajowe mają obowiązek ustalenia w każdym czasie, czy podmiot ubiegający się o środki publiczne spełnia kryteria formalne przyznania takich płatności, ponieważ przyznanie wsparcia publicznego podmiotowi nieuprawnionemu stanowi istotną nieprawidłowość w świetle przepisów rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r, w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 Nr 312 poz. 1). Przepis art. 4 ust. 3 tegoż rozporządzenia wskazuje zaś jasno, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

W rezultacie Sąd nie podzielił zarzutów skargi naruszenia przez organ odwoławczy przepisów art. 4 ust. 1 lit. a-c rozporządzenia nr 1307/2013 poprzez błędne uznanie, że skarżący jako "rolnik", prowadzący "działalność rolniczą" nie spełnił kryterium faktycznego użytkowania deklarowanych gruntów rolnych. Przepis art. 4 ust. 1 lit. ww. rozporządzenia definiuje rolnika jako osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Zgodnie z lit. b) tego przepisu za "gospodarstwo rolne" uznaje się wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. Z kolei jak stanowi art. 4 ust. 1 lit. c) ww. rozporządzenia działalność rolnicza" oznacza:

(i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;

(ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub

(iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.

Sąd wskazuje, że z dokonanych przez organ odwoławczy ustaleń wynika, że gospodarstwo rolne D. G. miało charakter ekologiczny, działki tworzące to gospodarstwo (łącznie o pow. [...] ha, położone w dwóch województwach – d. i z. oraz w różnych powiatach) były dzierżawione od M. K., R. S., K. L. i B. M.. Z zeznań świadków oraz wyjaśnień skarżącego wynika, że nie posiadał on własnego parku maszynowego, a prace na jego działkach mieli wykonywać okoliczni rolnicy, którzy kosili i zbierali plony w zamian za pozyskane siano. Prace polowe były wykonywane przy pomocy maszyn rolniczych wypożyczanych od ojca, teściowej, żony (przejętych po zmarłym ojcu), a także od M. K., w zamian za pracę na jego rzecz, u którego był zatrudniony. Doświadczenie życiowe nakazuje jednak uznać, że nie jest możliwym prowadzenie gospodarstwa o tak dużej powierzchni i w tak oddalonych miejscach (z. i d. ) osobiście i bez udziału własnego parku maszynowego. Istotą dopłat ma być wspomaganie prowadzenia produkcji rolnej na danej działce, a nie dostarczanie jej posiadaczowi specyficznego źródła utrzymania siebie i swojej rodziny.

Dodatkowo należy wskazać, że skarżący nie ponosił kosztów z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, z wyjątkiem kosztów związanych z czynszem dzierżawnym, zakupem paliwa oraz zakupem gryki (w 2015 r.). Decyzje dotyczące płatności konsultował zaś z A. J. – swym pełnomocnikiem i który jak wykazało postępowanie zarządzał wraz z innymi powiązanymi rolnikami nie tylko swoim gospodarstwem, ale również innymi gospodarstwami utworzonymi przez te osoby. Gospodarstwo rolne skarżącego funkcjonowało w obrębie ww. grupy rolników – osób i spółek. Podmioty te, jak wykazało postępowanie wyjaśniające (szeroko opisane w zaskarżonej decyzji), były ze sobą powiązane ekonomicznie, osobowo i organizacyjnie. Organ II instancji ustalił też, że niektóre działki skarżącego sąsiadowały bezpośrednio z działkami R. S. i M. K., a więc osób, od których dzierżawił grunty rolne. Działki te nie były naturalnie wydzielone oraz miały ten sam profil upraw. Skarżący powyższych ustaleń nie zakwestionował. Świadczą zaś, jak trafnie przyjęły organy orzekające, że skarżący nie zarządzał samodzielnie swym gospodarstwem rolnym i de facto samodzielnie i niezależnie nie prowadził działalności rolniczej. Istotne jest to, w jaki sposób skarżący wszedł w posiadanie gruntów rolnych oraz sposób, w jaki nimi zarządzał.

W związku z powyższym Sąd podziela stanowisko organów Agencji, że bezpośrednim efektem podjętych przez wszystkie wymienione wyżej podmioty działań, w tym skarżącego, miało być uzyskanie płatności bezpośrednich, rolnośrodowiskowych oraz ONW, z pominięciem ograniczeń wprowadzonych przepisami regulującymi poszczególne płatności rolne, efektem czego byłoby uzyskanie płatności w zawyżonej wysokości.

Sąd tym samym nie podziela zarzutu naruszenia przez Dyrektora WOR ARiMR art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 oraz art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, jak i zarzutu naruszenia art. 39 ust. 1 TFUE. Dla oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunku nie ma znaczenia to, że skarżący formalnie mógł wykazać się posiadaniem gruntów rolnych uprawianych rolniczo, ani to, że posiadał wyodrębnione organizacyjno-prawnie gospodarstwo. Nie wyklucza to bowiem uczestniczenia w sztucznie stworzonym mechanizmie pozyskiwania płatności. Podejmowane przez wskazane wyżej podmioty czynności prawne i faktyczne, mimo że bezpośrednio nie były objęte zakazem prawnym, to zmierzały do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo.

W orzecznictwie TSUE uznaje się, że takie zachowanie nie może być objęte ochroną prawną i może być odpowiednio sankcjonowane (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości /druga izba/ z 16 marca 2006 r. w sprawie C-94/05 Emsland-Stärke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hannover; pkt 52 – 53). Wbrew więc twierdzeniom skarżącego, ocena gospodarstwa rolnego musi obejmować, w sytuacjach budzących wątpliwości, nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z jego funkcjonowaniem, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku. Ocena ta powinna również uwzględniać charakter zadań, jakie mogą być finansowane z budżetu UE na rozwój obszarów wiejskich (na podstawie krajowych planów strategicznych rozwoju obszarów wiejskich) i powinna niewątpliwie łączyć się z oceną dokonywaną w pozostałych płatnościach rolnych i obowiązujących w danym okresie rozliczeniowym modulacji.

Z okoliczności sprawy wynika, że na przestrzeni kilku lat – co opisał szczegółowo organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - tworzone były gospodarstwa rolne, względem których były składane odrębne wnioski o przyznanie różnych płatności rolnych, z pominięciem ograniczeń finansowych, jakie wynikają z przepisów unijnych regulujących wsparcie finansowe dla rolnictwa UE. W tej sytuacji istniała podstawa do odmówienia przyznania wnioskowanej płatności, ze względu na sztuczne stworzenie warunków do jej uzyskania. Zasadniczym celem wsparcia jest bowiem pomoc w przeprowadzeniu restrukturyzacji rolnictwa i poprawy warunków gospodarowania i życia na terenach wiejskich oraz pomoc w ochronie środowiska naturalnego przed dalszą jego degradacją. Wsparcie to jest oparte na mechanizmie mającym na celu stopniowe obniżanie płatności dla rolników na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, a także na zasadzie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Powołane wyżej przepisy prawa krajowego i unijnego sprzeciwiają się przyznaniu płatności podmiotom, których zasadniczym celem podejmowanych działań jest dążenie do uzyskania jak największej płatności, a nie realizacja jednego z celów polityki rolnej. Można założyć, że gdyby nie było takiego wsparcia finansowego ze strony Państwa czy UE, to działalność byłaby prowadzona na mniejszą skalę. Z tego względu nie ma uzasadnienia dla prowadzenia gospodarstwa rolnego na wydzierżawianych gruntach o powierzchni ok. [...] ha, położonych na obszarze dwóch województw, w różnych powiatach, w sytuacji, gdy strona jest zatrudniona, nie posiada sprzętu rolniczego i bez pomocy swojego pracodawcy, który prowadził działalność rolniczą w powiązaniu z wieloma innymi rolnikami nie jest w stanie sprostać obowiązkom związanym z obsługą gospodarstwa rolnego. Mimo więc, że wydzierżawianie gruntów rolnych, czy też powierzenie wykonania prac rolnych innemu podmiotowi są prawnie dopuszczalne, to jednak muszą one być skonfrontowane z przepisami regulującymi mechanizm przyznawania płatności, które wykluczają przyznawanie płatności podmiotom, które ukrywając faktyczny sposób i zakres prowadzonej działalności, de facto nie prowadzą działalności rolniczej opartej na zasadzie swobody i konkurencyjności, a więc nie spełniają zasadniczego kryterium pozwalającego na przyznanie jakiejkolwiek pomocy nie tylko w zakresie rolnictwa (por. wyrok NSA z 16 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 1912/18, publ.: j.w.).

Czynności prawne wspólnego zarządzania przejawiające się w tworzeniu spółek, nowych projektów w celu zakupu nowych gruntów dzięki kredytom preferencyjnym oraz wydzierżawianiu przez wskazane przez organ osoby fizyczne i spółki swoich gruntów lub przekazywaniu ich osobom trzecim, pozwoliło na uzyskanie większych korzyści majątkowych również w ramach innych działań wspierających rolników, a realizowanych przez ARiMR, tj. płatności ONW i rolnośrodowiskowych. Miały one zatem charakter pozorny i stanowiły jedynie formalny tytuł, nie tylko do zakupu gruntów, ale i do ubiegania się o płatności w różnych schematach pomocowych do określonego areału, gwarantującego uzyskanie jak najwyższego dofinansowania. Działanie takie zatem jest sprzeczne z celami prawa wspólnotowego i ma na celu ich ominięcie. To bowiem pracodawca strony – M. K. wraz z siostrami - K. L., K. K. i R. S., z żoną - H. C., kuzynem - A. J., matką - E. G., ojcem – M. K., drugą żoną ojca – B. M., a także z B. O. zarządzali wzajemnie nie tylko swoimi gospodarstwami rolnymi, ale i spółek utworzonych przez ww. osoby w różnych konfiguracjach osobowych, jak i działkami ewid. wskazanymi do płatności przez stronę w 2016 r. Grunty zgłoszone do płatności przez te osoby i spółki nie stanowiły odrębnych i samodzielnych gospodarstw, niepowiązanych ekonomicznie, czy technologicznie.

Powoływane przez skarżącego umowy dzierżawy gruntów miały w istocie charakter fikcyjny. Ich celem miało być pozyskanie większej kwoty płatności przez właścicieli gruntów (w tym przewyższających kwotę z art. 11 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013). Właściciele gospodarstwa rolnego o dużym areale ubiegający się o dopłaty uzyskują je w ograniczonym zakresie bowiem, co powyżej zostało stwierdzone, zastosowanie znajdują limity powierzchniowe, czy stawki degresywne. Zawierając zaś fikcyjne umowy dzierżawy, jak w niniejszej sprawie, uzyskują rzekomy czynsz dzierżawny, który de facto pochodzi z uzyskanych przez rzekomego dzierżawcę dopłat. Te zatem okoliczności faktyczne w sposób jednoznaczny potwierdzają stworzenie sztucznych warunków pomiędzy skarżącym i wskazanymi podmiotami. Nie budzi przy tym wątpliwości, zważywszy na przywołane na wstępie niniejszego uzasadnienia przepisy unijne, że stworzenie powyższych sztucznych warunków pozostaje w sprzeczności z wynikającymi z tych przepisów celami płatności bezpośrednich.

Powyższe pozwala bez cienia wątpliwości stwierdzić, co prawidłowo uczynił zresztą organ ARiMR, że doszło do stworzenia wskazanych sztucznych warunków w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego. Jednocześnie maksymalizacja płatności bezpośrednich była zamierzona przez podmioty tworzące sztuczne warunki, w tym również skarżącego. Wynika to nie tylko z przedstawionych już powiązań pomiędzy tymi podmiotami, lecz ponadto znajduje potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym.

Tym samym Sąd uznaje, że organ odwoławczy wykazał, że miały miejsce elementy obiektywne i subiektywne świadczące o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do otrzymania płatności (zgodnie z treścią wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12). Wskazane bowiem przez organ okoliczności: - powiązania osobowe pomiędzy podmiotami (osobami fizycznymi i spółkami); - formalnie odrębne gospodarstwa prowadzone przez wskazane podmioty były ze sobą ściśle powiązane; - pozorne wydzielenie gruntów o areale gwarantującym uzyskanie maksymalnych dopłat; - faktyczne zarządzanie wydzielonymi gruntami przez grupę osób; - wykonywanie prac agrotechnicznych przy użyciu tego samego parku maszynowego; - położenie deklarowanych przez wszystkie podmioty, w tym skarżącego działek w połączeniu z (częściowym) brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami – świadczą o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do uzyskania płatności, zaś z materiału dowodowego wynika ponadto, że działania skarżącego i pozostałych podmiotów miały powodować uniknięcie zastosowania limitów powierzchniowych.

Dlatego Sąd nie podzielił zarzutów skargi tak w zakresie naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego wskazywanych w skardze.

Organ ARiMR z urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu zbadania kwestii stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył tak zgromadzony materiał dowodowy, w tym ten dostarczony przez skarżącego, a na podstawie jego całokształtu ocenił wskazane powyżej okoliczności faktyczne, co przedstawił w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Ocena organu ARiMR jest racjonalna, logiczna i spójna, a co najważniejsze znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Skarga i zawarte w niej twierdzenia stanowią w istocie wyłącznie polemikę z tak dokonaną oceną, jednakże przez sam fakt niezgadzania się z nią przez skarżącego nie można wysnuć wniosku o istotnym naruszeniu przez organ ARiMR przepisów procesowych w rozważanym zakresie.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o przekazanie pytania prejudycjalnego do TSUE celem uzyskania wiążącej wykładni zasad oceny tego, czy w opisywanym przypadku możliwe jest uznanie lub nie, że doszło do stworzenia sztucznych warunków gospodarowania celem uzyskania przez stronę korzyści sprzecznych z systemami wsparcia Sąd pragnie wskazać, że stosownie do art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2) Trybunał Sprawiedliwości UE jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym o wykładni Traktatów oraz o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii. Interpretacja prawa Unii Europejskiej dokonywana jest w sposób zdecentralizowany, co oznacza, że każdy sąd krajowy państwa członkowskiego Unii Europejskiej, rozstrzygając sprawę, która regulowana jest prawem unijnym, dokonuje interpretacji tego prawa. Jednakże ostateczną kompetencję w tym zakresie posiada TSUE (por. wyrok NSA z 11 kwietnia 2019 r., sygn. I GSK 913/18, publ. j.w.) Każdy sąd państwa członkowskiego może zwrócić się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym, jeżeli uzna, że decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku (art. 267 akapit drugi TFUE). Sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, jest zobowiązany zadać pytanie prejudycjalne, jeżeli w rozpoznanej sprawie zachodzi uzasadniona wątpliwość, co do wykładni wskazanych przepisów prawa unijnego. Zwrócenia uwagi wymaga, że przepis ten nie formułuje dla sądu krajowego I instancji obowiązku zadania pytania, zwłaszcza w sytuacji, gdy wykładnia przepisów prawa wspólnotowego dokonana przez organy administracji nie budziła wątpliwości wojewódzkiego sądu administracyjnego. Takich wątpliwości nie ma orzekający w niniejszej sprawie Sąd. Po pierwsze w zawartym w skardze wniosku nie wskazano żadnego przepisu prawa unijnego, którego wykładni TSUE miałby się podjąć. Pełnomocnik strony ograniczył się do sformułowania pytań następującej treści:

1. Czy w przypadku, w jakim rolnik tworzy swoje gospodarstwo rolne w oparciu o umowę dzierżawy z innym/innymi rolnikami, którym następnie zarzucono stworzenie sztucznych warunków gospodarowania celem uzyskania korzyści sprzecznych z systemami wsparcia, to również takiemu rolnikowi należy zarzucić stworzenie sztucznych warunków gospodarowania?

2. Czy istnienie samych powiązań osobowych lub/i organizacyjnych stanowi bezwzględny wyznacznik zasadności postawienia rolnikowi, którego powiązania dotyczą, zarzutu stworzenia sztucznych warunków gospodarowania? Czy jednak w ocenie tej powinno badać się wpływ takich powiązań na danego rolnika?

3. Czy oparcie posiadania działek rolnych na podstawie umowy dzierżawy zawartej przez danego rolnika z jego pracodawcą oznacza stworzenie sztucznych warunków gospodarowania?

Ze sformułowanych w ten sposób pytań nie sposób de facto dekodować, wykładni jakiego przepisu prawa wspólnotowego skarżący oczekuje i sprzeczność z jaką normą tegoż prawa zarzuca. Po wtóre wobec bogatego orzecznictwa TSUE oraz NSA dotyczącego art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, a zwłaszcza dokonanej przez TSUE w wyroku C-434/12 wykładni pojęcia "sztucznie stworzonych warunków" (na gruncie uprzednio obowiązującego art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011) Sąd uznał, że nie zaistniały przesłanki do zwrócenia się do Trybunału Sprawiedliwości UE z pytaniem prejudycjalnym w niniejszej sprawie.

Stwierdzając, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.