Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 880/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz- Kremis, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2022 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 30 września 2021r. nr SKO 4316/396/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wnioskiem M. T. K. (dalej: strona, skarżąca) z dnia [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym - mężem Zbigniewem J. K. ur. [...] ( dalej: mąż strony, skarżącej ).

Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 104 ustawy z 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ), (dalej: k.p.a.), art., 1 ust.1, ust. 2 pkt 1 i ust, 3, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11,15,21 lit. b, art.17 ust.1 pkt 4, ust.1a, ust. 3,3a i 3d, ust.5 pkt 1 lit.a, ust.6, art. 20 ust. 3, art, 23 ust. 1-3, 4 i 4aa, art. 24 ust. 1 i 4 art. 26 ust. 1, 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r, o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. poz. 111 z 2020 r. z poźn. zm.) (dalej: u.ś.r.) , działający z upoważnienia Wójta Gminy C. , Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: organ I instancji), odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia:

- strona wraz z mężem posiadają troje dzieci. Najstarsza córka prowadzi własną działalność gospodarczą i w związku z jej prowadzeniem często wyjeżdża do Niemiec. Młodsza córka zajmuje się niepełnosprawnymi dziećmi i z tego tytułu pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Syn pracuje jako kierowca. Dzieci niezbyt często pomagają w opiece nad ojcem. Wnuki są małoletnie;

- strona w całym życiu przepracowała 3,5 roku, ma ustalone prawo do emerytury od 2014 roku;

- mąż strony porusza się po mieszkaniu i po podwórku samodzielnie przy pomocy laski. Nie wymaga całodobowych zabiegów opiekuńczych, ani higienicznych. Czynności opiekuńcze strony związane z osobistą opieką nad mężem nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby strona przy należytej organizacji tych czynności nie mogła podjąć pracy zarobkowej gdyby chciała. Z uwagi na wiek strony i posiadane uprawnienie do emerytury przez oboje małżonków nie zachodzi konieczność zdobywania środków utrzymania, a tym samym pracy;

- czynności wykonywane przez stronę w zakresie sprawowania opieki nie wymuszają rezygnacji z podjęcia zatrudnienia chociażby na część etatu.

W świetle powyższych okoliczności organ I instancji stwierdził, że nie istnieje związek skutkowo-przyczynowy pomiędzy brakiem zatrudnienia strony, a sprawowaniem przez nią opieki. Brak takiego związku przesądza o niespełnieniu przesłanki pozytywnej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto organ I instancji przytoczył przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona nie wykazała posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnoprawności. Ustawodawca wśród osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, odmiennie aniżeli jest to w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego nie przewidział, aby o powyższe świadczenie ubiegali się małżonkowie osób niepełnosprawnych. Wręcz przeciwnie w przesłance negatywnej do przyznania świadczenia podkreślono brak uprawnień do ubiegania się o to świadczenie w przypadku gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co ma miejsce w przypadku małżeństwa strony.

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odwołującej;

Odwołująca się podniosła zarzuty naruszenia:

!/ prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 17 ust. 5 pkt. 1 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez odwołującą emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

- art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art.32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a emeryturą uzyskiwaną przez odwołującą, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ I instancji, że brak jest związku pomiędzy brakiem zatrudnienia przez odwołującą a sprawowaniem przez nią opieki podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

2/ przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. , poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez żonę dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

- art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń tj. emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń, tj. emerytury odwołującej w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia przyznanie tego świadczenia chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział

istnienie świadczenia pielęgnacyjnego;

W dniu [...] strona przedłożyła organowi decyzję ZUS z dnia [...] o wstrzymaniu na jej wniosek od [...] wypłaty emerytury.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wrocławiu (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji stwierdził, że z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. jednoznacznie wynika, iż osobie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, która ma ustalone prawo do emerytury nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Brzmienie przepisu dowodzi, że skutek ten dotyczy każdej emerytury, w tym emerytury pobieranej przez stronę, tj. emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Treść tego przepisu wskazuje również, że dotyczy on kolizji pomiędzy materialnym prawem do emerytury, a świadczeniem pielęgnacyjnym, a nie kolizji między realizacją prawa do emerytury w postaci jej wypłaty a prawem do świadczenia pielęgnacyjnego.

Według Kolegium przyznanie osobie mającej ustalone prawo do emerytury, nawet w razie zawieszenia realizacji tego prawa, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego byłoby sprzeczne z zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 k.p.a., który nakazuje organom administracji publicznej działać na podstawie przepisów prawa. Tym samym rezygnacja przez stronę z pobierania emerytury, za wyraz której uznać należy załączoną do akt sprawy decyzję organu rentowego z dnia [...] o wstrzymaniu wypłaty emerytury stronie od dnia [...], nie eliminuje negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.. Poza tym wskazać należy, za WSA w Poznaniu, że wszelkie działania podejmowane w orzecznictwie sądowym, zmierzające do wykreowania podstawie art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. normy ustanawiającej w razie zaistnienia sytuacji ujętej uprawnienia do wyboru świadczenia przez beneficjenta są przejawem działań prawotwórczych zastrzeżonych dla ustawodawcy (wyrok z dnia 12 sierpnia 2021 r, sygn. akt 11 SA/Po 194/21, LEX nr 3215404).

Poza tym, Kolegium wyraża zapatrywanie, że wyłączenie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do emerytury jest systemowo uzasadnione. Najogólniej rzecz ujmując emerytura jest świadczeniem dla osób, które nie mają społecznej powinności zarobkowania i poprzez nią zapewnienia sobie i rodzinie środków utrzymania. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z założenia dotyczy zatem osób w wieku produkcyjnym, na których ciąży społeczny obowiązek zarobkowania celem utrzymania siebie i rodziny. Strona osiągnęła już wiek emerytalny (2013 r.), co oznacza, że nie ciąży na niej już ów społeczny obowiązek zarobkowania. Wskazana wyżej istota świadczenia pielęgnacyjnego tłumaczy również przyjęcie przez ustawodawcę takiej a nie innej wysokości tego świadczenia, tj. wysokości niewiele niższej od minimalnego wynagrodzenia za pracę – wynagrodzenia ustawowo gwarantowanego z tytułu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy.

Organ II instancji podkreślił również , że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują jakiejkolwiek możliwości ustalania prawa do różnicy pomiędzy pobieraną emeryturą a obowiązującą wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle regulacji prawnej art. 17 u.ś.r. organy mogą modyfikować kwotę świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, w której prawo do niego przysługuje za niepełny miesiąc (art. 17 ust. 3 w zw. z ust. 4). Wobec tego przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z jej wnioskiem wymagałoby zatem uprzedniej interwencji ustawodawcy.

Zdaniem Kolegium, zaprezentowane powyżej stanowisko czyni bezprzedmiotowym odniesienie się do pozostałych zarzutów zawartych w odwołaniu. Istnienie okoliczności wyłączającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi przeszkodę w przyznaniu prawa do tego świadczenia, nawet w razie spełnienia wszystkich przesłanek pozytywnych, w tym istnienia związku przyczynowo--skutkowego między sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji;

2) zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu wydanym w niniejszej sprawie;

3) zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego;

4) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że fakt wstrzymania wypłaty emerytury jest jednoznaczny z pobieraniem przez skarżącą emerytury i tym samym pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ II instancji w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i przedstawioną w niej argumentację. Według Kolegium, jego stanowisko ma uzasadnienie w wykładni językowej, funkcjonalnej i systemowej przepisów art. 17u.ś.r. Uwzględnia nie tylko istotę świadczenia pielęgnacyjnego, ale również istotę świadczenia emerytalnego. Jest również adekwatne do roli organów administracji publicznej, których zadaniem nie jest zastępowanie działań ustawodawcy i kształtowanie w drodze wykładni i stosowania prawa systemu świadczeń socjalnych.

W tym zakresie Kolegium powołało się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 listopada 2021 r. sygn.. II SA/Sz 844/21 , w którym stwierdzono , że ustawodawca jasno wskazał, że przyczyną uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest "ustalone prawo do emerytury" i pojęcie to nie powinno być utożsamiane z pojęciem "pobierania emerytury". Oznacza to, że nawet ewentualne zawieszenie pobierania emerytury nie powinno eliminować negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. tj. ustalonego prawa do emerytury. W powołanym wyroku sąd uznał, że żaden z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a emeryturą. W przypadku osób posiadających prawo do emerytury, a więc tych, które zrezygnowały już z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i osiągnęły wiek emerytalny, trudno mówić o konieczności rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W omawianym wyroku wskazano także, że samodzielne uznanie przez sąd niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która w istocie prowadziłaby do eliminacji tego przepisu z porządku prawnego, byłoby zbyt daleko idące i wątpliwe pod względem przypisanych sądowi kompetencji. ,,Możliwość dokonywania prokonstytucyjnej wykładni prawa stanowi przywilej sądów pozwalający interweniować w sytuacjach, gdy zasada równości wobec prawa, na skutek działań prawodawcy została naruszona. Zabieg ten nie powinien prowadzić jednak do rozstrzygnięć będących w oczywistej sprzeczności z obowiązującym prawem. Tym bardziej nie może służyć tworzeniu alternatywnego porządku, nieznanego prawu pozytywnemu".

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć jedynie należy, że skoro jedynym kryterium wymiaru sprawiedliwości należącym do sądów administracyjnych jest zgodność z prawem ( legalność) przedmiotu zaskarżenia , to Sąd uchyla zaskarżony akt administracyjny w okolicznościach ściśle wskazanych przez art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2020, poz. 329 ) , dalej p.p.s.a. Jeżeli natomiast te okoliczności nie występują , Sąd ma obowiązek oddalić skargę. Nie mogą bowiem być brane pod uwagę względy słusznościowe. . Wskazać też trzeba, że podstawą uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną jest naruszenie przez organ wydający zaskarżony akt określonych przepisów prawa (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a ) . W przypadku naruszenia prawa materialnego i procesowego musi się ono wiązać z wpływem na wynik sprawy . Wymaga jednak podkreślenia , że ustawodawca przewidział dodatkowy kwalifikator dla określania podstaw uchylania decyzji w związku z naruszeniem przepisów o charakterze proceduralnym .Naruszenie przepisów proceduralnych może bowiem nastąpić wyłącznie , jeżeli wpływ na wynik sprawy był istotny ( art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.)

Oceniając pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. stwierdził ,że zaskarżony akt pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawa, natomiast ewentualne błędy w nim zawarte dotyczą wykładni prawa, czy nawet podstawy prawnej, a nie ulega wątpliwości, że po ich usunięciu rozstrzygnięcie w sprawie nie uległoby zmianie .

Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych , która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Świadczeniami rodzinnymi w rozumieniu wymienionej ustawy (art. 2 pkt 2) są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa przepis art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że rozstrzygając o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego organ nie działa w granicach uznania administracyjnego. Tym samym niespełnienie przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. nakłada na organ powinność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nawet w sytuacji wystąpienia po stronie wnioskodawcy szczególnie uzasadnionych okoliczności. Innymi słowy, uwarunkowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od obiektywnych kryteriów i zasad jego udzielania pozbawia organ możliwości przyznawania tego świadczenia z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego, czy słuszności. Żadne inne niż określone w przepisach ustawy kryteria nie mogą decydować o przyznaniu prawa do tego świadczenia. Wobec tego przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uzależnione jest od spełniania w tej dacie wszystkich przesłanek warunkujących jego uzyskania ,a więc zaistnienia zarówno tych pozytywnych ( art. 17 ust.1 u.ś.r.) jak i braku tych negatywnych , wymienionych w art.17 ust. 5 u.ś.r.

Jak wynika bowiem z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury ( ...) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. A zatem ustawodawca wyraźnie wskazuje czas, w którym znajduje zastosowanie powyższy przepis. Jest to moment, w którym osoba aplikująca o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do emerytury. .A zatem , gdy w dacie zainicjowania postępowania o przyznanie tego świadczenia funkcjonuje w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu emerytury , której wypłaty nie wstrzymano ( począwszy od daty wszczęcia postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) , to nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia od miesiąca , w którym wpłynął wniosek o to świadczenie . Nie jest bowiem dopuszczalna sytuacja , w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwa akty stosowania prawa - skierowane do tej samej osoby i obejmujące ten sam okres – wypłaty świadczenia emerytalnego oraz przyznający świadczenie pielęgnacyjne.

Zdaniem sądu , w świetle ugruntowanej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych całkowite wykluczenie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna uzyskującego dużo niższą emeryturę, a tym samym pozbawienie pomocy rodziny, która obarczona jest dodatkowymi kosztami związanymi z opieką nad osobą z niepełnosprawnością oraz pozbawienie pomocy wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny, stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie w obrębie osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje rozwiązanie tej kwestii , które znalazło odzwierciedlenie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego : z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 , w których stwierdzono ,że w tej sytuacji właściwszym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń emerytalno – rentowego przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz.U. 2018 poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Wprawdzie emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury.

Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

W realiach badanej sprawy o wspomnianej wyżej możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ poinformował stronę , która na etapie postępowania odwoławczego przedłożyła stosowną decyzję z ZUS o wstrzymaniu emerytury .Jednocześnie w rozpatrywanej sprawie organ I instancji w toku prowadzonego postępowania dopełnił obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalił wszystkie istotnych dla sprawy okoliczności z punktu widzenia podstawy materialno-prawnej decyzji, a mianowicie w zakresie spełnienia określonych w art. 17 ust. 1 pkt. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych , od których łącznego spełnienia uzależnione jest przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia. Przy czym organ rozpatrując materiał dowodowy, nie pominął jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu. W związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia, że w materiale dowodowym są takie braki lub luki, które uzasadniałyby konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Wobec tego prowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające i ocena zgromadzonego materiału dowodowego ma walor kompletności.

W ocenie Sądu , ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wyprowadzono merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art.80 k.p.a.).

Z kolei odnosząc się do zarzutów skargi nakierowanych na materialną treść rozstrzygnięcia zauważyć należy ,że w rozpatrywanej sprawie organ I instancji odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną mężem ze względu na brak związku między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia. W badanej sprawie pozostaje poza sporem , że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności , wydanym 18 września 1998r. z powodu stanu narządu wzroku , ze wskazaniem całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji.. Jak wynika z wywiadu środowiskowego mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowany , samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez skarżącą, potrafi samodzielnie załatwić potrzeby fizjologiczne . Z ustaleń organów obu instancji wynika, że skarżąca pomaga mężowi przy ubieraniu , myciu i toalecie, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, robi zakupy .

Kwestią sporną w analizowanej sprawie nie pozostaje zakres i charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawnym mężem , lecz właściwie jej ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem . Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje bowiem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Omawiana ustawa nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to , że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie ( por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny , gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku żony względem męża , lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji , gdy wymagający opieki mąż skarżącej nie jest osobą leżącą , wymagającą czynności pielęgnacyjnych, jest osobą samodzielnie spożywającą posiłki, załatwiająca potrzeby fizjologiczne , taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje.

W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem jedynie dwie z trzech określonych w tym przepisie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniem znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji oraz o pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Trafnie natomiast organ I instancji uznał, że odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki , a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki. Zważywszy ,że szereg obowiązków wykonywanych przez skarżącą ( np. przygotowanie posiłków , sprzątanie , pranie) związane jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym prowadzonym gospodarstwie domowym .

Zdaniem Sądu , omawiany przepis art.17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych , w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej . Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku.

W tym miejscu wymaga podkreślenia ,że w stanie gotowości do zapewnienia mężowi w podeszłym wieku ,wymagającemu opieki ze względu na stan zdrowia. , pozostaje każdy małżonek , co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak trafnie zauważył organ I instancji , w świetle bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad mężem przez skarżącą , nie jest na tyle absorbująca, że obiektywnie uniemożliwia jej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już wyżej definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r. Natomiast wbrew zarzutom skarżącej , z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawnym mężem skarżącej , określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu, jak też niesporny udział skarżącej w opiece nad mężem.

W związku z tym konkludując powyższe rozważania , należy zaaprobować stanowisko organów orzekających w sprawie , zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa ( art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych , skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ,określonego w art.17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. , bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawnym mężem nie jest opieką , wymagającą niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie powyższego oznacza, że skarga przedstawia się jako bezzasadna, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.