Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 301/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 3  . art, 134, art. 145, art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: Art. 2, art. 11, art. 50
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka ( spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2019 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji w sprawie usług opiekuńczych I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata B. C. – K. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 stycznia 2019 r. znak [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącą E. S. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r., Nr [...] (znak sprawy: [...]) orzekającej o odmowie zmiany decyzji w sprawie usług opiekuńczych przyznanych E. S., w części dotyczącej wymiaru i zakresu (zwiększenie) na podstawie art. 2, art. 3, art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1508), uchwały Rady Miasta K z dnia 26 września 2007 r., nr XXI/272/07 w sprawie określenia szczegółowych zasad przyznawania przez Gminę Miejską K pomocy w formie usług opiekuńczych, zakresu czynności wchodzących w skład usług opiekuńczych oraz szczegółowych zasad ustalania wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze ze zm. (Dz. Urz. Woj. Małop. z 2018 r., nr 714, poz. 5923) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zaskarżoną decyzją organ I instancji orzekł jak opisano na wstępie. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż w dniu 26 września 2018 r. skarżąca zwróciła się do MOPS o zwiększenie wymiaru i zakresu usług opiekuńczych. Z uwagi na powyższe w dniu 26 września 2018 r. przeprowadzono ze skarżącą wywiad środowiskowy oraz wypełniono ankietę potrzeb w zakresie usług opiekuńczych. Organ opisał sytuację osobistą i dochodową skarżącej. Zwrócono uwagę na treść art. 50 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. Wyjaśniono, że wymiar usług opiekuńczych jest przyznawany na podstawie ankiety potrzeb w zakresie usług opiekuńczych. Dalej wskazano, że ze względu na stan zdrowia do prawidłowego funkcjonowania w życiu codziennym skarżąca wymaga pomocy osób drugich. Dlatego organ I instancji na podstawie decyzji z dnia [...] 2017 r. Nr [...] zmienionej kolejnymi decyzjami, w tym decyzją z dnia [...] 2018 r. Nr [...] i z dnia [...] 2018 r. Nr [...], przyznał skarżącej pomoc w formie usług opiekuńczych gospodarczych i pielęgnacyjnych w wymiarze 3 razy w tygodniu po 3 godziny dziennie na stałe. Organ podniósł, iż obowiązujący wymiar i zakres usług został ustalony wspólnie ze skarżącą, w obecności pracownika socjalnego i przedstawiciela fundacji - realizatora usług opiekuńczych, na spotkaniu diagnostycznym w dniu 20.10.2017 r. Jak wynika z ustaleń podjętych podczas spotkania diagnostycznego w dniu 26.09.2018 r. w sprawie zwiększenia wymiaru i zakresu usług, dotychczasowy zakres czynności opiekunki nie uległ zmianie - nie zostały ustalone nowe czynności, które wymagałyby zwiększenia wymiaru godzinowego. Zaznaczono, że skarżąca jest objęta pomocą w formie usług opiekuńczych od 1998 r. w wymiarze i zakresie odpowiadającym jej potrzebom oraz możliwościom organu.

W dalszej kolejności organ I instancji, powołując treść art. 4 ustawy o pomocy społecznej, stwierdził, że w trakcie postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie ustalono, iż występują trudności w realizacji usług opiekuńczych, tj. skarżąca nie pozwala na wykonywanie czynności porządkowych określonych w decyzji, jednocześnie mając pretensje do opiekuna o bałagan panujący w mieszkaniu, często jest nieobecna w miejscu zamieszkania podczas realizowanych usług, oskarżając przy tym pozostającego opiekuna o kradzieże. Organ podkreślił, że taka postawa skarżącej wskazuje na brak współpracy w zakresie realizowanych usług. Organ wskazał na dowód w postaci zawartych w aktach notatek z dnia 13.09.2018 r. i 25.10.2018 r. dotyczących realizacji usług opiekuńczych.

Mając powyższe na uwadze organ wskazał, iż w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ stwierdził, że przyznany obowiązującą decyzją wymiar i zakres usług powoduje, iż podstawowe potrzeby skarżącej są zabezpieczone w wystarczającym stopniu oraz dostosowane do jej wieku, niepełnosprawności i stanu zdrowia, a zatem zwiększenie wymiaru i zakresu usług opiekuńczych nie znajduje uzasadnienia.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, wyrażając swoje niezadowolenie z treści decyzji i wskazując, iż jest ona dla niej krzywdząca. Skarżąca przedstawiła swoją sytuację zdrowotną i wyjaśniła, iż z uwagi na proces starzenia jej stan zdrowia się zmienia i systematycznie ulega pogorszeniu. Skarżąca załączyła także zaświadczenie lekarskie z 3.12.2018 r. wskazujące, iż wymaga pomocy osób drugich, a choroba oczu powodująca znaczne niedowidzenie jest kolejnym ograniczeniem w codziennym funkcjonowaniu.

Skarżąca podniosła, że zwiększenie wymiaru godzin usług opiekuńczych do co najmniej 3 razy w tygodniu po 4 godziny dziennie jest uzasadnione. Stwierdziła, że nie miała wpływu na ustalenia z 20.10.2017 r. co do zakresu usług opiekuńczych i zostały one jej narzucone. Następnie podniosła, iż nie rozumie zarzutów organu co do braku jej współpracy z pracownikiem socjalnym. Skarżąca wyjaśniła, iż jest osobą niedowidzącą - od 30 lat jest członkiem związku niewidomych, natomiast organ bardzo często zmieniał osoby wykonujące usługi opiekuńcze, co było dla niej dużym utrudnieniem, ponieważ nie poznawała dobrze tych osób, a po ich wizytach miała trudności z odnajdywaniem różnych rzeczy, które osoby świadczące usługi opiekuńcze odkładały w różne miejsca - w zależności od własnych przyzwyczajeń. Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia lub ewentualnie o zmianę przedmiotowej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie podkreśliło, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie określenia wymiaru godzin świadczenia usług opiekuńczych powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może przyznać ją w wymiarze i zakresie, który uzna za niezbędny. A zatem to nie oczekiwania skarżącej czy też ogólnikowe zalecenia lekarskie decydują w sprawie przyznania usług opiekuńczych. Decyzję w tej sprawie podejmuje organ w granicach uznania administracyjnego, uwzględniając stan faktyczny i prawny danej sprawy.

Organ wskazał, że szczegółowe zasady ustalania odpłatności za usługi opiekuńcze określa uchwała Rady Miasta K z dnia 26 września 2007 r., nr XXI/272/07 w sprawie określenia szczegółowych zasad przyznawania przez Gminę Miejską K pomocy w formie usług opiekuńczych, zakresu czynności wchodzących w skład usług opiekuńczych oraz szczegółowych zasad ustalania wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze z późniejszymi zmianami.

W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i w graniach uznania administracyjnego, jakie pozostawia organowi I instancji ustawa o pomocy społecznej. Uznaniem administracyjnym objęty jest zarówno zakres przyznanych usług, jak również ilość godzin takich usług (art. 50 ust. 5 ww. ustawy). Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji, iż zwiększenie wymiaru i zakresu usług - w aktualnej sytuacji życiowej skarżącej - jest nieuzasadnione.

Organ odwoławczy podkreślił, że nieodpłatnie przyznane usługi opiekuńcze wynikające z decyzji, o której mowa powyżej, obejmują szeroki wachlarz usług pielęgnacyjnych i gospodarczych: utrzymywanie w czystości otoczenia, tj. jednego pokoju i kuchni, utrzymywanie bieżącej czystości w pomieszczeniach sanitarnych, urządzeń sanitarnych i sprzętu codziennego użytku, utrzymywanie w czystości naczyń stołowych i kuchennych, pranie bielizny osobistej i odzieży, zakup podstawowych artykułów spożywczych i gospodarstwa domowego, pomoc przy sporządzaniu listy zakupów, informowanie o cenach towarów lub towarzyszenie podczas robienia zakupów, przygotowywanie posiłków z uwzględnieniem diety i zachowaniem dbałości o higienę żywności, załatwianie spraw urzędowych lub towarzyszenie podczas wizyt w urzędach lub innych instytucjach i organizacjach, opłacanie rachunków, zamawianie wizyt lekarskich i towarzyszenie w nich jeśli zachodzi taka potrzeba, kontakt z placówkami służby zdrowia w sprawach dotyczących zdrowia osoby objętej opieką, realizacje recept, organizowanie spacerów, podtrzymywanie kontaktów ze środowiskiem, prześcielanie łóżka i układanie chorego w łóżku.

Organ podkreślił, iż organ I instancji w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego - w związku ze spotkaniem diagnostycznym z dnia 26.09.2018 r. - dla dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy pismem z dnia 10.10.2018 r. zwrócił się do Fundacji na Rzecz Chorych [...], tj. realizatora przyznanych skarżącej usług opiekuńczych, z prośbą o ocenę dotychczasowej realizacji usług przez opiekunkę realizującą aktualny zakres czynności, w tym czy obecny wymiar usług jest wystarczający, czy zakres usług jest zgodny z decyzją oraz czy występują trudności w realizacji usług, a jeśli tak, to czego dotyczą. W odpowiedzi Kierownik Punktu Opieki A. M. pismem z dnia 25.10.2018 r. przedstawiła dotychczasowy przebieg realizacji usług opiekuńczych, wskazując na istniejące trudności w ich realizacji, a wynikające z braku właściwej współpracy skarżącej z osobą wykonującą usługi opiekuńcze pielęgnacyjne i gospodarcze. W piśmie tym wyraźnie zaznaczała, iż obecny wymiar usług opiekuńczych jest niezasadny, ponieważ opiekunka nie ma możliwości zrealizowania czynności wynikających z zakresu przyznanych skarżącej usług. Dalej wskazano, że skarżąca nie pozwala na wykonanie czynności porządkowych w koniecznym zakresie, jednocześnie mając pretensje o bałagan panujący w mieszkaniu. W ocenie realizatora usług opiekuńczych, czynności na których wykonanie zezwala skarżąca, mogą być realizowane w wymiarze 2 razy w tygodniu po 2 godziny dziennie. Z kolei pozostały czas to zdaniem Kierownika Punktu Opieki wysłuchiwanie oskarżeń skarżącej bądź oczekiwanie na jej powrót do domu. Z treści powyższego pisma wynika również, iż opiekunowie odmawiają realizowania usług u skarżącej, gdyż czują się upokorzeni jej traktowaniem, tj. podejrzeniami o przynależność do grup przestępczych, a także ciągłymi oskarżeniami o kradzieże. Skarżąca regularnie opuszcza mieszkanie, pozostawiając w nim opiekuna w celu jego pilnowania, w tym czasie spotyka się z koleżankami, chodzi do teatru, kościoła, na pocztę, do banku i robi zakupy. Zdarza się, że manipuluje opiekunką zmuszając ją do mówienia nieprawdy o sposobie realizacji u niej usług - nie pozwala otwierać domofonu lub odbierać telefonów, tak aby pracownik Fundacji nie dowiedział się, że skarżąca jest nieobecna w mieszkaniu w czasie realizowania usług. Takie postępowanie skarżącej jest niezgodne z regulaminem usług opiekuńczych, który został przez skarżącą podpisany i był wielokrotnie jej wyjaśniany, gdyż korzysta ona z pomocy społecznej w powyższej formie od 1998 r. Problemy i trudności w realizacji usług opiekuńczych u skarżącej zostały zasygnalizowane przez realizatora usług, tj. Fundację na Rzecz Chorych [...], już w notatce służbowej z dnia 13.09.2018 r. sporządzonej przez Kierownika Punktu Opieki A. M.

Mając powyższe ustalenia na uwadze organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że przyznany wymiar godzinowy usług - biorąc pod uwagę zakres niezbędnych do zabezpieczenie potrzeb skarżącej czynności - jest wystarczający. Przy przyznanych usługach opiekuńczych w wymiarze 3 dni w tygodniu po 3 godziny dziennie nie grozi skarżącej pogorszenie warunków życiowych. Ma ona możliwość w ramach przyznanych usług tak ułożyć ich harmonogram na poszczególne dni, by najbardziej odpowiadał jej aktualnym potrzebom. Organ podniósł, że w trakcie postępowania administracyjnego oraz w uzasadnieniu odwołania skarżąca nie wskazała, jakie potrzeby nie mogą być zaspokojone i jakich czynności, które są przyznane decyzją już obowiązującą, opiekunka nie jest w stanie wykonać w przyznanym wymiarze godzin. A zatem usługi opiekuńcze realizowane przez MOPS w powyższym zakresie zaspokajają wszystkie zgłaszane przez skarżącą potrzeby pielęgnacyjne i gospodarcze.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że przyznanie pomocy społecznej następuje na zasadzie uznania administracyjnego, a ustawa o pomocy społecznej (m. in. art. 11 ust. 2) stanowi, iż brak współpracy osoby lub rodziny korzystającej z pomocy społecznej z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła skarżąca E. S. W skardze skarżąca wniosła o ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy.

W uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 stycznia 2019 r. oraz o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji nr Prezydenta Miasta K z dnia [...] 2018 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 107 § 3 w zw. z art. 122 k.p.a. poprzez nie odniesienie się przez organ II instancji do zarzutów i twierdzeń podniesionych przez skarżącą w jej odwołaniu z 7 grudnia 2018 r.,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 3 ust. 3 i 4 w zw. z art. 50 ustawy o pomocy społecznej (poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta K z dnia 15 listopada 2018 r., w sytuacji, gdy dotychczasowy wymiar i zakres przyznanych usług opiekuńczych jest nieodpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy skarżącej, a jej potrzeby powinny zostać uwzględnione poprzez zwiększenie tych usług opiekuńczych do 3 razy w tygodniu po 4 godziny dziennie, gdyż odpowiadają one celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej,

- § 4 uchwały nr XXI/272/07 Rady Miasta K z dnia 26 września 2007 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad przyznawania przez Gminę Miejską K pomocy w formie usług opiekuńczych, zakresu czynności wchodzących w skład usług opiekuńczych oraz szczegółowych zasad ustalania wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze (załącznik do obwieszczenia Rady Miasta K z dnia 29 sierpnia 2018 r.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta K z dnia 15 listopada 2018 r., pomimo, iż zakres usług opiekuńczych określony w tej decyzji Prezydenta Miasta K odbiega od rzeczywistej sytuacji skarżącej, w tym w szczególności od stanu jej zdrowia oraz sytuacji rodzinnej oraz okoliczności, że skarżąca jest osobą wymagającą opieki w większym zakresie ze względu na stan zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Powołana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 stycznia 2019 r. znak [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K z dnia [...] 2018 r., Nr [...] orzekającą o odmowie zmiany decyzji w sprawie usług opiekuńczych przyznanych E. S., w części dotyczącej wymiaru i zakresu (zwiększenie).

Materialnoprawną podstawą kontrolowanej decyzji były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.; zwanej dalej "ustawą" lub "u.p.s."). W pierwszej kolejności wskazać należy, że art. 2 u.p.s. stanowi, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast art. 4 u.p.s. nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Art. 50 ust. 1-7 ustawy o pomocy społecznej stanowi, iż osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. Rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych i kwalifikacje osób świadczących te usługi oraz warunki i tryb ustalania i pobierania opłat za specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z tych opłat, ze względu na szczególne potrzeby osób korzystających z usług, uwzględniając sytuację materialną tych osób.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie trafnie orzekające organy - Prezydent Miasta K i SKO – uznały, że działania opisane w decyzjach mogą stanowić podstawę do odmowy zmiany decyzji w sprawie usług opiekuńczych przyznanych E. S., w części dotyczącej wymiaru i zakresu (zwiększenie).

Podkreślić należy, że ustawa o pomocy społecznej nie tylko przyznaje wnioskodawcom określone uprawnienia, lecz również nakłada na nich określone obowiązki, które przede wszystkim mają doprowadzić do przezwyciężenia trudnej sytuacji, w jakiej znaleźli się beneficjenci. Brak wykonania tych obowiązków, jak również brak współpracy z organami pomocy społecznej, może skutkować wydaniem decyzji odmawiającej przyznania lub zmiany wnioskowanej pomocy, lub odebranie przyznanej już pomocy.

W rozpoznawanej sprawie postawa skarżącej prezentowana w toku prowadzonego postępowania administracyjnego potwierdza słuszność stanowiska organów. Osoby zwracające się z wnioskiem o przyznanie pomocy ze środków publicznych na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współpracowania z pracownikiem socjalnym, nałożony na mocy art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Osoby, które takiej współpracy nie podejmują, muszą liczyć się z możliwością odmowy przyznania im świadczenia z pomocy społecznej.

Z analizy akt spraw administracyjnych niezbicie wynika, że skarżąca uniemożliwia i utrudnia udzielanie usług opiekuńczych. Z odpowiedzi Kierownik Punktu Opieki A. M. z dnia 25.10.2018 r., która przedstawiła dotychczasowy przebieg realizacji usług opiekuńczych, wynikają trudności w ich realizacji. W piśmie wskazano na problemy wynikające z braku właściwej współpracy skarżącej z osobą wykonującą usługi opiekuńcze pielęgnacyjne i gospodarcze. W piśmie tym Kierownik wyraźnie zaznaczała, iż obecny wymiar usług opiekuńczych jest niezasadny, ponieważ opiekunka nie ma możliwości zrealizowania czynności wynikających z zakresu przyznanych skarżącej usług. Dalej wskazano, że skarżąca nie pozwala na wykonanie czynności porządkowych w koniecznym zakresie, jednocześnie mając pretensje o bałagan panujący w mieszkaniu.

Sąd podkreśla, iż z pisma wynika ponadto, że w ocenie realizatora usług opiekuńczych czynności, na których wykonanie zezwala skarżąca, mogą być realizowane w wymiarze 2 razy w tygodniu po 2 godziny dziennie, a więc w mniejszym wymiarze niż skarżąca ma przyznane obecnie.

Z treści powyższego pisma wynika również, iż opiekunowie odmawiają realizowania usług u skarżącej, gdyż czują się upokorzeni jej traktowaniem, tj. podejrzeniami o przynależność do grup przestępczych, a także ciągłymi oskarżeniami o kradzieże. Skarżąca regularnie opuszcza mieszkanie, pozostawiając w nim opiekuna w celu jego pilnowania, w tym czasie spotyka się z koleżankami, chodzi do teatru, kościoła, na pocztę, do banku i robi zakupy.

Sąd zauważa, iż takie postępowanie skarżącej jest niezgodne z regulaminem usług opiekuńczych, który został przez skarżącą podpisany i był wielokrotnie jej wyjaśniany, gdyż korzysta ona z pomocy społecznej w powyższej formie od 1998 r. Należy również zaznaczyć, iż problemy i trudności w realizacji usług opiekuńczych u skarżącej zostały zasygnalizowane przez realizatora usług, tj. Fundację na Rzecz Chorych [...], już w notatce służbowej z 13.09.2018 r., sporządzonej przez Kierownika Punktu Opieki A. M.

Podkreślić należy, że ustawodawca rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy osoby ubiegającej się o takie świadczenie z organem pomocy społecznej. Analiza akt niniejszego postępowania daje podstawę do stwierdzenia, że skarżąca prezentuje postawę roszczeniową, jest negatywnie nastawiona do osób wykonujących usługi opiekuńcze oraz uniemożliwia i utrudnia realizowanie usług opiekuńczych już przyznanych. W takiej sytuacji przyznanie jej usług opiekuńczych w zwiększonym zakresie mijałoby się z celem.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

Na podstawie art. 250 § p.p.s.a. Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 18), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku.