Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1788/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2023 r. sprawy ze skargi P. W. (W.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 listopada 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3266/2022/18028 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 2 listopada 2022 r., na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r.") i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a."), wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., odmówiono P.W. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą D.S. (dalej: "osoba wymagająca opieki").

Organ ustalił, iż osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniami lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r., na mocy których została uznana za trwale niezdolną do pracy oraz trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga pomocy w zakresie przygotowywania posiłków, podawania leków, umawiania wizyt lekarskich, pomocy w wykonywaniu toalety bieżącej i myciu, utrzymania w czystości pomieszczeń użytkowanych oraz odzieży i bielizny pościelowej, jest całkowicie niesamodzielna poza domem, jest uczennicą szkoły specjalnej w S. Nauka odbywa się od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 15.30, jednak niejednokrotnie ze względu na stan zdrowia nie uczestniczy w zajęciach. Strona jest osobą bezrobotną, nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego, ostatnie zatrudnienie zakończyło się 11 lat temu, brak aktywności zawodowej wynika z konieczności sprawowania długotrwałej i całodobowej opieki nad siostrą. Opieka sprawowana przez Stronę ma charakter stały i ciągły, a zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej także w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomaga siostrze w czynnościach życia codziennego takich jak: szykowanie ubrań, przygotowywanie i podawanie leków, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, wizyty lekarskie, pomoc w nauce pisania, ćwiczenia logopedyczne. Organ ustalił ponadto, iż ojciec osoby wymagającej opieki nie żyje, a matka T.S. nie pracuje, nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, pobiera świadczenie rentowe z ZUS po zmarłym mężu, prowadzi osobne gospodarstwo domowe, z uwagi na chorobę alkoholową nie jest w stanie zadość uczynić swojemu obowiązkowi wobec niepełnosprawnego dziecka.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że Strona prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz niepełnosprawną siostrą, w ocenie pracownika socjalnego Strona wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, pomaga siostrze przy czynnościach pielęgnacyjnych, pomaga w funkcjonowaniu w środowisku społecznym.

Następnie w powołaniu na art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego organ stwierdził, że Strona nie spełnia przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności ciąży na matce osoby niepełnosprawnej, a jednocześnie nie zaistniała obiektywna przyczyna uniemożliwiająca uczynienie przez matkę swojemu obowiązkowi. Obowiązek alimentacyjny matki wyprzedza obowiązek alimentacyjny Strony względem osoby niepełnosprawnej.

Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Wskazała, że świadczenie to pobierała od 2013 r. do października 2020 r., matka nie chce sprawować opieki i nie może ze względu na chorobę alkoholową. Do odwołania Strona przedłożyła oświadczenie matki z dnia 31 października 2022 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/3266/2022/18028 z dnia 30 listopada 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy, przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, a następnie wyjaśnił, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji ma miejsce tylko w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu odwoławczego niewątpliwie charakter opieki Strony jest stały i ciągły, a jej zakres wyklucza podjęcie zatrudnienia, jednak obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki spoczywa w pierwszej kolejności na matce. Z akt sprawy natomiast nie wynika, aby wystąpiły obiektywne przesłanki uzasadniające, iż matka nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu wobec córki, nadto brak w sprawie dokumentacji stwierdzającej niemożność świadczenia przez matkę określonych sum pieniężnych tytułem obowiązku alimentacyjnego. W okolicznościach niniejszej sprawy Kolegium stwierdziło, że Stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżąca podkreśliła, że opiekuje się siostrą 24 godziny na dobę od 11 lat. Wskazała na stan zdrowia siostry, dla której była rodziną zastępczą, a aktualnie jest opiekunem prawnym. Podała, że matka nie jest w stanie opiekować się córką ani na nią łożyć, ponieważ jest uzależniona od alkoholu od wielu lat. Opieka uniemożliwia Skarżącej podjęcie pracy zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Podczas rozprawy w dniu 3 marca 2023 r. Skarżąca podtrzymała skargę, nadto podała, że jest opiekunem prawnym siostry, ale nie występowała o świadczenie alimentacyjne na jej rzecz od matki (protokół z dnia 3 marca 2023 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zarzuty skargi okazały się niezasadne.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 listopada 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta S. z dnia 2 listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności przepis art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a).

W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej orzekające w sprawie odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż osoba zobowiązana w pierwszej kolejności – matka osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nadto brak obiektywnych przyczyn, które uniemożliwiałyby sprawowanie opieki a dokumentacja nie potwierdza braku możliwości łożenia na utrzymanie córki (uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji).

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 12 października 2020 r. (karta nr 15-17 akt administracyjnych).

Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...]r. nr [...], którym ustalono trwałą całkowitą niezdolność do pracy, oraz orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...]r. nr [...], którym ustalono niezdolność do samodzielnej egzystencji (karta nr 11 i 12 akt administracyjnych).

Zgodnie z wynikami wywiadu środowiskowego osoba wymagająca opieki jest osobą ubezwłasnowolnioną, jej prawnym opiekunem jest Skarżąca, opieka jest sprawowana przez Stronę prawidłowo, w sposób stały i nieprzerwany, Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą oraz mężem, całkowitą opiekę sprawuje Strona, siostra Strony wymaga pomocy w zakresie: przygotowywania posiłków, załatwiania spraw urzędowych, podawania leków, zamawiania i uczestnictwa w wizytach lekarskich, wykonywania toalety bieżącej i mycia, utrzymania w czystości pomieszczeń, odzieży i bielizny pościelowej, Strona wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a także świadczy pomoc przy czynnościach pielęgnacyjnych oraz pomaga w funkcjonowaniu w środowisku społecznym. Osoba wymagająca opieki samodzielnie potrafi jedynie ubrać się w odzież wcześniej przygotowaną przez siostrę, spożyć przygotowany posiłek, załatwić potrzeby fizjologiczne. Uczęszcza do Zespołu Szkół Specjalnych Nr [...] w S., lecz jej stan zdrowia niejednokrotnie powoduje nieobecność na zajęciach (wywiad z dnia 10 października 2022 r., karta nr 34-35 akt administracyjnych). Skarżąca w oświadczeniu z dnia 26 września 2022 r. wskazała, że matka nadużywa alkoholu, rodzeństwo D.S., D.S1., P.S., N.S., N.S1. nie utrzymują kontaktów z osobą wymagającą opieki (karta nr 46 akt administracyjnych), natomiast w oświadczeniu z dnia 10 października 2022 r. zwróciła uwagę, że siostra wymaga stałej opieki, małżonek Strony pracuje w godzinach od 6:00 do 18:00 więc nie jest w stanie pomoc w opiece, natomiast rodzeństwo Strony i matka nie są zdolni do opieki nad niepełnosprawną siostrą (karta nr 36 akt administracyjnych), natomiast w oświadczeniu z dnia 25 października 2022 r. podała, że matka nie mieszka ze Stroną i jej siostrą, z uwagi na chorobę alkoholową nie jest w stanie zadość uczynić obowiązkom alimentacyjnym, nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i niezdolności do pracy (karta nr 47 akt administracyjnych).

Do odwołania Strona przedłożyła oświadczenie matki z dnia 31 października 2022 r. z w którym matka osoby niepełnosprawnej wskazuje, że nie może opiekować się córką, ponieważ "nie ma warunków" oraz "nadużywa alkoholu od wielu lat", nie jest w stanie zająć się córką ani na nią łożyć, od śmierci męża cierpi na depresję (karta nr 69 akt administracyjnych). Ojciec osoby wymagającej opieki nie żyje, natomiast matka (ur. [...] r.) nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności (karta nr 49-51 akt administracyjnych).

Przechodząc do podanej przez organy przyczyny odmowy, opartej o przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., Sąd zważył co następuje.

Na tle przywołanej regulacji prezentowano do tej pory w orzecznictwie sądów administracyjnych dwa stanowiska.

Jeden z prezentowanych poglądów uznawał, że legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie jest konieczne, jeżeli osoby te z przyczyn obiektywnych nie mogą realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W takiej sytuacji przyjmowano, że świadczenie może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby takiej opieki wymagającej (por. m.in. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2021 r. sygn. I OSK 364/21, z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. I OSK 744/21 i z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1139/21, z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. I OSK 829/16, z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 1939/18, z dnia 16 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 1115/19, z dnia 7 maja 2020 r. sygn. I OSK 2831/19 i z dnia 25 stycznia 2021 r. sygn. I OSK 2161/20). Podnoszono, iż formalistyczna wykładnia tych przepisów może prowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad osobą z niepełnosprawnością, uznając, iż dlatego formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna osoba, zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.

Odmienny pogląd opierał się natomiast na założeniu, że warunkiem koniecznym jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (por. m.in. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. I OSK 2164/20, z dnia 19 maja 2021 r. sygn. I OSK 229/21, z dnia 14 października 2021 r. sygn. I OSK 627/21 i sygn. I OSK 635/21, z dnia 26 października 2021 r. sygn. I OSK 700/21, z dnia 10 listopada 2021 r. sygn. I OSK 699/21 oraz z dnia 6 grudnia 2021 r. sygn. I OSK 815/21, z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. I OSK 3283/14, z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2462/19, z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. I OSK 2391/20, sygn. I OSK 2392/20 i sygn. I OSK 2422/20, z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. I OSK 371/21, z dnia 14 października 2021 r. sygn. I OSK 575/21, z dnia 2 lutego 2022 r. sygn. I OSK 997/21. W ramach tego stanowiska zwracano uwagę, że osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, jako zobowiązane na gruncie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do alimentacji w pierwszej kolejności, wyprzedzają w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnione w stopniu dalszym, chyba że są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Co jednak szczególnie istotne, w powyższej materii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny podejmując uchwałę w dniu 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22, stosownie do której "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)".

W uzasadnieniu podjętej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. w pierwotnym brzmieniu (od 1 stycznia 2010 r.) zawierał przesłankę odnoszącą się do braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą tej opieki wymagającą. Dopiero z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawodawca dokonał w tym zakresie zmiany i do przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadził przesłankę legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. W ten sposób ustawodawca odszedł od kryterium faktycznych możliwości sprawowania opieki przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. Ustawodawca zastąpił przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki na przesłankę legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, iż limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Regulacja ta nie jest również sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej.

Na gruncie niniejszej sprawy z niekwestionowanego stanu faktycznego wynika, że Skarżąca jest siostrą osoby wymagającej opieki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie ustalono, że matka osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie, w odniesieniu do Skarżącej jako osoby niespokrewnionej z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu, nie został spełniony wymóg, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r., zatem skarga musiała ulec oddaleniu.

Wobec związania Sądu stanowiskiem zaprezentowanym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, podnoszone przez Skarżącą okoliczności a dotyczące m.in. uzależnienia od alkoholu matki osoby wymagającej opieki, czy też braku możliwości uczynienia zadość obowiązkowi opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie. Powyższego nie zmienia przyznanie Skarżącej uprzednią decyzją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą, jak również faktycznie sprawowana przez Skarżącą opieka nad niepełnosprawną siostrą, która nie jest w sprawie kwestionowana. Organ w żaden sposób nie zanegował bowiem stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, konieczności udzielania jej pomocy i opieki oraz czynności sprawowanych przez Skarżącą w ramach tej opieki.

Jednocześnie wymaga odnotowania, iż zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej nie sposób utożsamiać z obowiązkiem sprawowania opieki przez matkę osoby tej opieki wymagającej. Realizacja obowiązku opieki poza formą świadczeń osobistych, może mieć bowiem wymiar finansowy, tj. sfinansowania osoby, która w miejsce rodzica i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego będzie opiekę sprawować.

Z przyczyn szczegółowo wskazanych powyżej, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisu art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Zaakcentować należy, iż wykładnia zawarta w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego ma moc wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych. Jak zauważa się w literaturze przedmiotu, powyższy stan powoduje, że strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną uchwał, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2021).

W sprawie nie była kwestionowana trudna sytuacja życiowa Skarżącej, której postawa z moralnego punktu widzenia zasługuje na aprobatę, jednakże fakt sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą, z uwagi na wyżej przedstawioną argumentację, nie pozwalała na odmienne rozstrzygnięcie sprawy.

Analiza dokonana przez Sąd prowadzi do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie oceny przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz nie wymagał w ocenie Sądu uzupełnienia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.