Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 60/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 i ust. 6 pkt 4, art. 88 ust. 1 (ust. 1 pkt 2) i ust. 2 w zw. z art. 85 ust. 1, art. 89 ust. 2 i 3, ust. 9
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
article: art. 5 pkt 4 lit. d
journal: Dz.U. 2010 nr 119 poz 804
law: Ustawa z dnia 21 maja 2010 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie  środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw.
article: art. 7, art. 10 par. 1, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 79 i art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 par. 1 i art. 135, art. 134 par. 2, art. 152, art. 200 w zw. z art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2011 r. sprawy ze skargi E. D. i J. P. wspólników spółki cywilnej [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2010r. Nr [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] 2009r. nr [...] znak [...] II. zasadza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżących kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwiecińska /-/ E. Podrazik /-/ W. Batorowicz


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] 2009 r. (znak [...]), w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Wójt Gminy D. wymierzył E. D. i J. P. - wspólnikom spółki cywilnej [...] - karę pieniężną w wysokości [...] zł ("2x13cm x 3,14=81,64-10%=73,476 cm x 77,77zł x 3") za usunięcie bez zezwolenia 1 sztuki drzewa gatunku wiąz o promieniu pnia 13 cm oraz (2 x 7cm x 3,14 = 43,96-10%= 39,564 cm x 77,77 zł x 3) za usunięcie bez zezwolenia 1 sztuki drzewa gatunku grab o promieniu 7 cm z nieruchomości położonej w miejscowości [...] gmina [...], działka nr [...], wyliczonej zgodnie z przepisami art. 89 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody (pkt 1). Ponadto określił termin uiszczenia kary (pkt 2).

W podstawie prawnej organ przywołał art. 88 ust. 1 i 2 oraz art. 89 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. nr 92, poz. 880 ze zm.) w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz.U. Nr 219, poz. 2229) oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. Nr 228, poz. 2306 ze zm.), a także art. 104 i art. 107 kpa.

W uzasadnieniu organ podał, następujący stan faktyczny.

E. D.i J. P. są właścicielami nieruchomości - działka nr [...] położonej w [...]. W dniu [...] marca 2008 r. Urząd Gminy otrzymał zawiadomienie z Komedy powiatowej Policji w Ś. [...] o wycince drzewa gatunku wiąz i grab, po 1 sztuce, bez wymaganego zezwolenia na działce nr [...] w [...]. W dniu [...] kwietnia 2008 r. pracownicy Urzędu Gminy przeprowadzili oględziny nieruchomości w obecności przedstawiciela gospodarstwa rolnego w osobie J. D., z której to czynności sporządzono protokół zgodnie z wyżej przywołanym rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r.; jednym z członków komisji z ramienia urzędu był inżynier leśnik. W trakcie oględzin ustalono, iż drzewa gatunku wiąz o promieniu pnia 13 cm i grab o promieniu pnia 7 cm (mierzone w najwęższych miejscach pni po ściętych drzewach) rosły na przedmiotowej nieruchomości. Ponadto ustalono usunięcie drzew gatunku grab i wiąz oraz promień pni pozostałych po ich ścięciu (brak kłody) oraz dane osobowe posiadacza nieruchomości.

Wskutek uchylenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. pierwszej decyzji wymierzającej karę pieniężną za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę zwrócił się do Komendy Powiatowej Policji w S. [...] z zapytaniem czy ustalono sprawcę bądź sprawców wycięcia przedmiotowych drzew i w dniu 31 grudnia 2008 r. uzyskano odpowiedź, iż wycinki drzew dokonała firma A na zlecenie Gospodarstwa Rolnego [...] E. D. i J. P. [..., zaś do zwożenia drzew pochodzących z wycinki skierowani zostali pracownicy tego Gospodarstwa Rolnego, w konsekwencji organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie co do zasadności nałożenia i wysokości kary pieniężnej, czemu dał wyraz w decyzji z dnia [...] 2009 r. Decyzja ta została również uchylona przez Kolegium decyzją z dnia [...] marca 2009 r. i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Organ I instancji zwrócił się do Komendy Powiatowej Policji w Ś. [...] o doprecyzowanie wcześniejszego pisma z dnia [...] grudnia 2008 r. i jednoznaczne stwierdzenie, kto dokonał wycinki drzew, na co uzyskał odpowiedź z dnia [...] kwietnia 2009 r., iż wycinki drzew dokonała firma A na zlecenie Gospodarstwa Rolnego [...], a "w skład drewna skradzionego podczas porządkowania parku wymienionego gospodarstwa po przeprowadzonej wycince, znajdowały się takie gatunki jak grab i wiąz.

W uzasadnieniu prawnym organ przywołał treść art. 83 ust. 1, art. 89 ust. 1 i art. 89 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody. Wyjaśnił, iż zastosował art. 89 ust. 3 tej ustawy wobec pozostania pni po ściętych drzewach, a na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 ustalono zgodnie z obowiązującymi stawkami opłat za rok 2008 karę pieniężną [...] zł za usunięcie bez zezwolenia drzewa gatunku wiąz o promieniu 13 cm oraz [...] zł za usunięcie bez zezwolenia drzewa gatunku grab o promieniu 7 cm, łącznie [...] zł.

Odwołanie od decyzji z dnia [...] 2009 r. wnieśli E. D. i J. P. zarzucając naruszenie: art. 88 ust. 1 pkt 2 o ochronie przyrody poprzez wymierzenie kary pomimo braku przesłanek, bowiem administracyjną karę pieniężną wymierza się za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, nie zaś za sam fakt bycia właścicielem nieruchomości, z której osoba trzecia usunęła drzewa lub krzewy bez wymaganego zezwolenia, co niewątpliwie nastąpiło w przedmiotowej sprawie; naruszenie art. 6 - 8 kpa oraz § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. poprzez niezgodne z obowiązującymi przepisami sporządzenie protokołu, co spowodowało niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego. Skarżący domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji jako bezzasadnej i przeprowadzenia dowodu z zeznań wskazanych w odwołaniu świadków oraz z opinii biegłego co do ustalenia kiedy dokonano wycinki drzew, bowiem istnieje uzasadniona podstawa do przypuszczenia, iż wycięcie drzew nastąpiło jeszcze przed nabyciem przez odwołujących przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy zgody z ustaleniami organu I instancji i dotychczasowy przebieg postępowania. Ponadto wskazało na fakt, iż Kolegium zleciło organowi I instancji przeprowadzenie w części postępowania dowodowego na podstawie art. 136 kpa. Pismem z dnia [...] września 2009 r. Komenda Powiatowa Policji w Ś. [...] poinformował, iż jedynym ustaleniem poczynionym w toku dochodzenia było, to, że usługę wycinki drzew wykonała firma A na zlecenie Gospodarstwa Rolnego [...] E. D., J. P. Przesłuchana przez organ I instancji w dniu [...] września 2009 r. D. S. - prezes zarządu firmy A stwierdziła, iż jej firma dokonała wycinki drzew objętych decyzją i nie jest w stanie wskazać osób, które faktycznie dokonały wycięcia drzew, jej zdaniem wycięto tylko drzewa objęte decyzją.

W uzasadnieniu prawnym Kolegium powołało się na art. 83 ust. 1 i art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody.

W ocenie Kolegium ze zgromadzonego materiału (zeznania stron i świadków, stanowiska Policji) wynika jednoznacznie, że przedmiotowe drzewa zostały usunięte z terenu nieruchomości należącej do skarżących. Kolegium wyjaśniło, że skarżący podnieśli argument co do objęcia terenu już bez usuniętych drzew dopiero po przeprowadzeniu postępowania w I instancji, tym samym bezzasadny jest wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia kiedy zostały usunięte przedmiotowe drzewa; osoba uczestnicząca w oględzinach za skarżących potwierdziła, iż przedmiotowe drzewa zostały usunięte z terenu posesji, tym samym musiało to nastąpić w czasie, gdy teren był w posiadaniu skarżących.

Zdaniem Kolegium najistotniejszą kwestią było ustalenie, czy skarżący mogli uzyskać zezwolenie na usunięcie drzew, a zatem czy można im wymierzyć karę pieniężną za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia. Powołując się na art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody i "utrwalone orzecznictwo" organ uznał, iż stroną postępowania w sprawie o wydania przedmiotowego zezwolenia jest posiadacz nieruchomości lub jej właściciel, a zatem skarżącym można wymierzyć administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia.

Zdaniem Kolegium skarżący nie wykazali, iżby ktoś inny, niedziałający na ich zlecenie i w czasie kiedy byli właścicielami nieruchomości, dokonał wycinki przedmiotowych drzew, a z akt sprawy wynika, ze jedynej wycinki drzew dokonano na ich zlecenie. W konsekwencji bez znaczenia pozostaje, w świetle art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, kto faktycznie dokonał wycinki drzew jeżeli działał na zlecenie właściciela. W ustalonym stanie faktycznym niewątpliwie przedmiotowe drzewa usunięto na zlecenie skarżących, a zarazem wydaje się niemożliwe ustalenie kto fizycznie dokonał ich usunięcia, gdyż zlecenie od skarżących przyjęła spółka z o.o., a nie osoba fizyczna, nie ma to jednak wpływu na odpowiedzialność skarżących za zlecenie wycinki drzew.

W odniesieniu do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, iż jedyną przesłanką wymierzenia przedmiotowej kary pieniężnej jest zaistnienie faktu usunięcia drzewa bez wymaganego zezwolenia i bez znaczenia pozostaje to, czy podmiot uprawniony do uzyskania zezwolenia sam usunął drzewo czy zlecił to osobie trzeciej (organ powołał się na wyrok tutejszego Sądu z dnia 23 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Po 54/09). W konsekwencji uznał za bezzasadne przeprowadzenie dowodu z zeznań M. W., gdyż prezes firmy A potwierdziła, że ta firma otrzymała zlecenie wycinki drzew objętych zezwoleniem, natomiast nikt nie jest w stanie ustalić kto fizycznie dokonał wycinki drzew objętych niniejszym postępowaniem; pewne jest jedynie to, że drzewa te zostały usunięte w czasie, gdy skarżący byli właścicielami nieruchomości i gdy dokonano wycinki drzew objętych zezwoleniem. Kolegium jednoznacznie określiło, iż przedmiotowe drzewa, których usunięcie objęte jest obowiązkiem uzyskania odpowiedniego zezwolenia, zostały usunięte na zlecenie skarżących.

W skardze na decyzję organu odwoławczego E. D. i J. P. zarzuci[...] analogiczne naruszenie przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody oraz art. 6-8 kpa, jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji i domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasadzenia kosztów postępowania tym kosztów zastępstwa procesowego.

W obszernym uzasadnieniu, tożsamym w swej treści z uzasadnieniem odwołania, skarżący podnieśli, iż przepisy ustawy o ochronie przyrody nie stanowią o tym, iżby sam fakt bycia posiadaczem lub właścicielem gruntu, z którego dokonano bezprawnego usunięcia drzew przesądzał automatycznie o zasadności wymierzenia takiemu podmiotowi administracyjnej kary pieniężnej, bowiem wykładnia wyżej powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że tego rodzaju karę nakłada się na tę osobę, która usunęła drzewa lub krzewy nie posiadając przy tym stosownego zezwolenia. Zarzucili, iż organy nie podjęły żadnych skutecznych działań, mających na celu jednoznaczne ustalenie sprawcy, poprzestały jedynie na ustaleniu samego faktu wycięcia drzew bez wymaganego zezwolenia oraz osoby właściciela nieruchomości, a Kolegium zupełnie abstrahuje od tego, że dla przypisania posiadaczowi lub właścicielowi nieruchomości odpowiedzialności za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia konieczne jest wykazanie związku przyczynowego pomiędzy działaniem określonego podmiotu a wycinką drzewa. Zdaniem skarżących Kolegium pominęło w ustaleniach istotną kwestię, że skarżący zlecili dokonanie jednej wycinki, przy czym zlecenie to dotyczyło wyłącznie wycinki drzew, na które uzyskali stosowne zezwolenie, a jeżeli organ miał co do tego wątpliwości, to winien był przeprowadzić dowód z zeznań wskazanego w odwołaniu świadka M. W. W ocenie stron, skoro organ uznał, że nikt nie jest w stanie stwierdzić kto fizycznie dokonał wycinki drzew objętych postępowaniem, to powinien był uchylić decyzję organu I instancji i postępowanie umorzyć. Sformułowanie swoistego domniemania faktycznego, że skoro skarżący zlecili podmiotowi trzeciemu wycinkę drzew objętych zezwoleniem, to z pewnością zlecili mu również wycinkę innych drzew jest niedopuszczalne. Uznanie przez Kolegium, że skarżący zlecili spółce A wycinkę również innych drzew pozostaje w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Skarżący podnieśli, iż z pism Komendy Powiatowej Policji w Ś. [...] z dnia [...] grudnia 2008 r., [...] kwietnia i [...] września 2009 r. nie wynika, jakie drzewa zostały wycięte z terenu ich nieruchomości. Ponadto sami skarżący w 2008 r. zgłosili kradzież drewna; Komeda Powiatowa Policji w Ś. [...] prowadząc postępowanie wyjaśniające nie ustaliła sprawcy kradzieży, a wraz ze skradzionym drewnem, znalezionym poza ich nieruchomością, pochodzącym z wycinki objętej zezwoleniem, znaleziono również inne, między innymi wiąz i grab, w żaden sposób nie ustalono jednak, że bezprawnej wycinki dokonali skarżący. W ocenie skarżących możliwe jest, że wycinki drzew dokonała ta sama osoba, która dopuściła się kradzieży drewna z nieruchomości skarżących. Dla obciążenia posiadacza lub właściciela nieruchomości kara administracyjną nie wystarcza samo ustalenie faktu wycięcia drzew czy krzewów i ustalenie osoby właściciela lub posiadacza nieruchomości, warunkiem koniecznym jest również wskazanie osoby, która dopuściła się wycinki drzew, bowiem hipoteza normy zawartej w przepisach art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody nie przewiduje odpowiedzialności właściciela lub posiadacza na zasadzie ryzyka. W ocenie skarżących nie mogą być oni uznani za sprawców nielegalnego wycięcia drzew, organy ścigania nie prowadziły postępowania w celu ustalenia sprawców nielegalnej wycinki dwóch drzew: grab i wiąz i nie wskazały sprawcy usunięcia przedmiotowych drzew. Powołując się na stanowisko orzecznictwa skarżący podnieśli, iż przedmiotowa kara może być wymierzona właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości jedynie wówczas, gdy taki podmiot dokonał wycięcia drzew osobiście albo zlecił wykonanie tej czynności innym osobom, a wykazanie tej okoliczności jest zadaniem organów administracji. Zarzucając niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy skarżący podkreślili, iż niedopuszczalne jest interpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść strony, gdy decyzja wymierzająca karę pieniężną ma charakter decyzji nakładającej obowiązek. W uzasadnieniu wskazano także na naruszenie art. 107 § 3 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie zaszły przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., bowiem postępowanie organów obydwu instancji wskazuje, iż zostały naruszone przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. Art. 83 ust. 6 pkt 4 powoływanej ustawy stanowi natomiast, że ust. 1 i 2 tego przepisu nie stosuje się do drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 5 lat. Zgodnie natomiast z art. 88 ust. 1 i 2 w zw. z art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, przy czym wysokość wymienionej kary uzależniona jest od obwodu pnia oraz rodzaju i gatunku drzewa.

Wobec powyższego dla wymierzenia kary administracyjnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia w niniejszej sprawie niezbędne było jednoznaczne ustalenie czy skarżący jako właściciele nieruchomości, z której usunięto dwa drzewa gatunku grab i wiąz dokonali - sami bądź posługując się innymi osobami - wycinki tych drzew. Istotne było również ustalenie wieku usuniętych drzew, jak również próba pozyskania kłód ściętych drzew, co miałoby znaczenie dla sposobu obliczenia kary pieniężnej.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż w niniejszej sprawie w istocie nie został zakwestionowany sam fakt usunięcia po jednym grabie i wiązie z nieruchomości należącej do skarżących. W czasie "lustracji" z dnia [...] kwietnia 2008 r. terenu parku położonego na nieruchomości skarżących, w obecności J. D. - przedstawiciela gospodarstwa rolnego prowadzonego przez skarżących w formie spółki cywilnej [...] przedstawiciele Urzędu Gminy D. stwierdzili fakt wycięcia tego rodzaju drzew i ich położenia w parku (vide protokół z dnia [...] kwietnia 2008 r. - k. 6 akt adm. I inst.). Skarżący w żadnej fazie postępowania nie zaprzeczyli tej okoliczności. Również przybliżony czas wycinki tych drzew w zasadzie nie budzi wątpliwości. Wprawdzie w odwołaniu od decyzji organu I instancji z dnia [...] maja 2009 r. skarżący próbowali sugerować, iż wycięcie drzew mogło nastąpić jeszcze przed nabyciem przez nich nieruchomości położonej w [...], jednakże na poparcie takiej tezy nie powołali żadnych okoliczności. Ani obecny przy tych czynnościach J. D. ani później skarżący nie przywołali żadnych okoliczności świadczących, że usunięcia drzew dokonano wcześniej, a jeśli tak to kiedy. Sąd zgadza się z Kolegium, iż skarżący jako właściciele wcześniej nie podjęli żadnych czynności związanych z ochroną ich praw w związku z objęciem nieruchomości, na której nie było już tych drzew, np. protokół inwentaryzacji parku lub zgłoszenia Policji faktu bezprawnego wycięcia tych drzew. W każdym razie nie przedstawili na to żadnego dowodu. Znamiennie, w odpowiedzi z dnia [...] kwietnia 2008 r. na zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia [...] kwietnia 2008 r. skarżący nie powołali żadnych okoliczności dotyczących czasu wycięcia drzew na działce nr [...] w [...], a jedynie stwierdzili, że nie usunęli tych drzew, nie ponoszą za to odpowiedzialności i nie mają żadnych informacji co do osób, które mogłyby usunąć drzewa z przedmiotowej działki (k. 9 akt adm. I inst.). Co więcej, jak wynika z treści odwołania (tożsamego w swej treści ze skargą), w ocenie skarżących możliwe jest, że wycinki drzew dokonała ta sama osoba, która dopuściła się kradzieży drewna z nieruchomości skarżących. W ten sposób podają sprzeczną argumentację, podnosząc, że wycinka mogła nastąpić jeszcze przed kradzieżą z ich posesji drzew, które zostały wycięte w I kwartale 2008 r. na zlecenie z dnia 1 października 2007 r., jak wynika z zeznań D. S. - prezes zarządu spółki A i dokumentu zlecenia (k. 34 akt I inst.). Ponadto skoro skarżący uzyskali zezwolenie Wójta Gminy D. z dnia [...] 2006 r. nr [...] na [...] wyszczególnionych w nim drzew (klonów i kasztanowca), które były zagrożeniem dla mienia i ludzi. Z tego faktu można zasadnie wywodzić, że skarżący przed uzyskaniem tej decyzji dokonali w 2006 r. inwentaryzacji czy innej formy oceny drzewostanu w ich parku i z dużym prawdopodobieństwem można założyć, że gdyby spostrzegli[...] wycięcie grabu i wiązu na ich szkodę, to tego rodzaju spostrzeżenie znalazłoby odzwierciedlenie w podjęciu działań nakierowanych na ochronę ich interesu prawnego. Nic takiego jednak w sprawie nie miało miejsca.

Wycięcie dwóch drzew - grabu i wiązu - nastąpiło niewątpliwie bez uzyskania przez skarżących stosownego zezwolenia na usunięcie drzew, bowiem posiadane zezwolenie nr [...] z dnia [...] 2006 r. na usunięcie drzew: [...] klonów i [...] kasztanowca.

Wobec tego zastosowanie zasady poprawnego rozumowania, poparte wskazaniami doświadczenia życiowego, uprawnia do stwierdzenia z dużym prawdopodobieństwem, iż z parku znajdującego się na nieruchomości gruntowej skarżących wycięto pomiędzy I kwartałem 2008 r. (marcem 2008 r.) a listopadem 2006 r. dwa drzewa: grab i wiąz, a skarżący nie uzyskali zezwolenia na usunięcie tych drzew.

Powyższe uwagi nie przełamują jednakże wniosku, iż w niniejszej sprawie organy dopuściły się szeregu uchybień w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego, w szczególności w odniesieniu do postępowania dowodowego. Wskutek tego, pomimo kontroli instancyjnej i uzupełniania tego postępowania o nowe dowody, wnioskowanie organów uznane być musi za nacechowane swoistym uproszczeniem i jednocześnie niepełne co do ustalenia wieku i parametrów fizycznych wyciętych drzew. Te ostatnie okoliczności miały znaczenie dla ustalenia wymogu uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew, jak i wysokości nałożonej kary pieniężnej, jak i co do tego, że skarżący w ogóle ponoszą administracyjną odpowiedzialność za wycinkę drzew (usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia).

W pierwszej kolejności trzeba podkreślić, iż organ I instancji nieprawidłowo w sensie formalnym przeprowadził jedną z podstawowych czynności postępowania dowodowego, jaką jest obowiązkowe przeprowadzenie oględzin, z których sporządza się protokół. Obowiązek przeprowadzenia tego rodzaju czynności, które winny być udokumentowane sformalizowanym protokołem wynika z treści przywołanego przez organ I instancji rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia (...), wydanego na podstawie art. 89 ust. 9 ustawy o ochronie przyrody.

§ 2 przywołanego rozporządzenia w ust. 1 stanowi, iż administracyjną karę pieniężną nakłada się po stwierdzeniu usunięcia drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia lub po zniszczeniu terenów zieleni, zadrzewienia, drzewa lub krzewu oraz po przeprowadzeniu oględzin, z których sporządza się protokół. Z kolei ust. 2 zawiera wymogi stawiane protokołowi, o którym mowa w ust. 1, to jest: 1) wskazanie miejsca oględzin; 2) daty oględzin; 3) imion i nazwisk oraz stanowiska służbowe sporządzającego protokół oraz uczestników oględzin; 4) ustalenia merytoryczne - dane dotyczące: a) rodzaju i gatunku usuniętego lub zniszczonego drzewa, b) obwodu pnia drzewa lub wielkości powierzchni pokrytej krzewami albo wielkości zniszczonych terenów zieleni, c) daty usunięcia lub zniszczenia, d) przyczyny usunięcia lub zniszczenia; 5) dane osobowe posiadacza nieruchomości; 6) dane osobowe sprawcy usunięcia lub zniszczenia, jeżeli jest to możliwe do ustalenia w trakcie sporządzania protokołu; 7) podpisy uczestników oględzin.

Co istotne, w ust. 3 podkreślono, iż wydając decyzję o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej, uwzględnia się ustalenia zawarte w protokole. Takie brzmienie § 2 ust. 3 powołanego rozporządzenia wskazuje na wagę znaczenia protokołu, którego ustalenia musza być wzięte pod uwagę w związku z wydaniem decyzji administracyjnej w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej. W konsekwencji przeprowadzenie obligatoryjnego (uznać należy, iż rozporządzenie w § 2 wyłącza zastosowanie art. 85 § 1 kpa przewidującego fakultatywne przeprowadzenie dowodu z oględzin) dowodu z oględzin powinno nastąpić w postępowaniu administracyjnym. Skoro dowód ten jest obowiązkowym i podstawowym elementem postępowania wyjaśniającego w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia, to obowiązki organu związane z zapewnieniem stronom czynnego udziału w trakcie czynności dowodowych, wynikające w szczególności z art. 10 i art. 79 kpa. W ocenie Sądu czynność ta powinna zatem nastąpić już po wszczęciu postępowania, a w przypadku wszczęcia postępowania z urzędu za datę wszczęcia postępowania należy przyjąć pierwszą czynność wobec strony, którą jest z reguły zawiadomienie o wszczęciu postępowania (art. 61 § 1 4 kpa). Wprawdzie można także uznać, że datą tą jest dokonanie przez organ pierwszej czynności w postępowaniu, jednakże w niniejszej sprawie z uwagi na charakter i znaczenie oględzin w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzew nie można uznać prawidłowości przeprowadzenia jako pierwszej czynności w sprawie właśnie oględzin, o których mowa w § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Tym bardziej, że w aktach brak jakiegokolwiek dowodu, iż skarżący zostali zawiadomieni o terminie przeprowadzenia tego dowodu. Fakt, że w tych oględzinach nazwanych w protokole z dnia [...] kwietnia 2008 r. "lustracją" wzięła udział osoba opisana jako przedstawiciel Gospodarstwa Rolnego [...] w [...] nie oznacza, że skarżący byli zawiadomieni o tej czynności. Przeciwnie, z faktu, iż skierowano do nich zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 11 kwietnia 2008 r. i z ich odpowiedzi na to zawiadomienie wynika, że dopiero z chwilą odbioru zawiadomienia dowidzieli się o wszczęciu postępowania. W ten sposób niewątpliwie zostali pozbawieni możliwości uczestniczenia w oględzinach, weryfikacji przeprowadzanych czynności i bezpośredniego odniesienia się do ustaleń czynionych w trakcie przeprowadzania tych czynności. W ocenie Sądu prawidłową kolejnością w sprawie było zawiadomienie stron o wszczęciu postępowania (poprzedzone ewentualnym pozyskaniem wiadomości uprawdopodobniających zaistnienie okoliczności wskazanych w piśmie Komendy Powiatowej Policji w Ś. [...] z dnia [...] marca 2008 r.), jak również wyznaczenie terminu oględzin z poszanowaniem wymogów art. 10 i art. 79 kpa. Oczywiście teoretycznie można rozważać, czy uprzedzenie strony o tego rodzaju czynności dowodowej nie rodzi ryzyka usunięcia dowodów lub innego rodzaju zacierania śladów nielegalnej wycinki (fakt ścięcia drzewa w zasadzie trudno ukryć, można jednak usunąć kłodę i wykarczować pień, co stanowi pewne utrudnienie w ustaleniu gatunku, wieku i obwodu usuniętego drzewa; trudności w określeniu kary pieniężnej w sytuacji braku kłody lub pnia przeciwdziała jednak unormowanie z art. 89 ust. 2 i 3 ustawy o ochronie przyrody). Niemniej jednak specyfika tego postępowania - mając na względzie obowiązujące w tym zakresie przepisy - prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie zbliżył charakterem tej czynności do niezapowiedzianej kontroli, którą przewiduje chociażby rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 sierpnia 2007 r. w sprawie sposobu przeprowadzania i zakresu kontroli systemu monitorowania bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych (Dz.U. Nr 146, poz. 1027) w § 2 ust. 1 pkt 3 i ust. 5.

Ponadto trzeba mieć na uwadze, że protokół z dnia [...] kwietnia 2008 r., który znajduje się w aktach sprawy, nie spełnia wymogów wyżej przywołanego rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r., bowiem nie wskazuje stanowisk służbowych osób sporządzających protokół oraz uczestników oględzin, a w ustaleniach merytorycznych brak danych dotyczących wieku drzew i obwodu pni usuniętych drzew, jak również nie zawiera żadnych informacji co do daty i przyczyny usunięcia tych drzew. Samo lakoniczne wskazanie, iż dokonano pomiaru drzew: "wiąz - średnica 26 cm; grab - średnica 14 cm" w świetle dołączonej do protokołu dokumentacji zdjęciowej i przepisu art. 89 ust. 2 powołanej ustawy nie stanowi należytego ustalenia danych dotyczących obwodu pnia drzewa. Po pierwsze w niniejszej sprawie pnie po ściętych drzewach nie mają okrągłego kształtu (obwód nie odpowiada kształtem okręgowi) zatem nie wiadomo którą średnicę (przez środek pnia przechodzą różniące się długością linie łączące punkty położone przeciwlegle na obwodzie pnia) zmierzono podczas oględzin. Po drugie w art. 89 ust. 3 ustawodawca wprost stanowi, iż obwód drzewa w razie braku kłody do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszy promień pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10 %. W konsekwencji w trakcie oględzin należało zmierzyć promienie tych pni, tak by móc ustalić, który z nich jest najmniejszy. Tymczasem zmierzone zostały średnice w sposób pozostawiający wątpliwość co do tego, czy na ich podstawie możliwe jest ustalenie najmniejszych promieni pni, a to właśnie w oparciu o te pomiary dokonano obliczenia promieni (ustaleń faktycznych) i naliczenia kwoty kary pieniężnej w decyzji organu I instancji.

Należy również zauważyć, iż niewątpliwie istotną okolicznością w sprawie w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzew bez zezwolenia jest także ustalenie wieku drzew. Wprawdzie wymagania dotyczące wyżej przywołanego protokołu oględzin nie wymieniają ustalenia tej okoliczności, jednak określenie wieku drzewa jest niezbędne dla oceny, czy podmiot odpowiedzialny za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia obowiązany był do uzyskania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie. Sąd zarazem dostrzega, że w licznych sytuacjach - wobec posiadania informacji co do tego, że dane drzewo rosło w określonym miejscu od wielu (kilkunastu, kilkudziesięciu) lat lub stwierdzenia znacznego wieku drzewa po średnicy pnia (np. kilkudziesięciu cm), osiągnięcie przez drzewo wieku, o którym mowa w art. 83 ust. 6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody, nie będzie budziło poważniejszych wątpliwości.

Jak trafnie zauważył K. Gruszecki w Komentarzu do art. 83 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody ([w:] K. Gruszecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, ABC, 2010, wyd. II. Stan prawny: 2009.10.01 - podano za informacją z bazy LEX) "ustawodawca wprowadzając ten wyjątek [wyjątek co do wieku drzew lub krzewów wyłączający obowiązek uzyskania zezwolenia – przy. własny] przyjął, że drzewa i krzewy poniżej tej granicy nie przedstawiają tak dużej wartości przyrodniczej, aby ich usunięcie wymagało zezwolenia. Jedynym elementem, na który należy zwrócić uwagę przy interpretacji tego wyjątku, jest posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem "wiek nie przekracza 5 lat". W związku z tym należy stwierdzić, że w przypadkach wątpliwych powinno się badać faktyczny wiek drzewa a nie okres, przez który rosło ono w określonym miejscu. Jest to o tyle istotne, że w pewnych sytuacjach sadzonki drzew mają już kilka lat i ten wiek powinien być brany pod uwagę".

W niniejszej sprawie bliższe ustalenia co do wieku wyciętych drzew są o tyle istotne, że art. 83 ust. 6 pkt 4 został zmieniony przez art. 5 pkt 4 lit. d ustawy z dnia 21 maja 2010 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 119, poz. 804) z dniem 20 lipca 2010 r. wskazując graniczny wiek drzewa lub krzewu na przekroczenie 10 lat. Wydaje się zatem, iż ustawodawca dostrzegając potrzebę urealnienia przepisu przyjął, że drzewa i krzewy poniżej tej zwiększonej granicy również nie przedstawiają takiej wartości przyrodniczej, by usunięcie drzewa obwarować obowiązkiem uzyskania zezwolenia.

Ponadto w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której pomiędzy wycięciem drzew (przełom 2007/2008 r.) i wydaniem decyzji w I instancji (11 maja 2009 r.) a datą wydania decyzji w II instancji (30 listopada 2010 r.) doszło do zmiany przepisów prawa. Znaczenie tego faktu dla rozstrzygnięcia sprawy zostanie przedstawione w dalszej części uzasadnienia.

Zdaniem Sądu w praktyce wątpliwości co do tego, czy wycięte drzewo osiągnęło graniczny wiek, o którym mowa w przepisie art. 83 ust. 6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody będą występowały w sytuacji określenia wieku drzewa z niewielkim marginesem błędu (np. w poprzednim stanie prawnym określenie wieku drzewa nieznacznie ponad 5 lat, a w nowym stanie prawnym nieznacznie ponad 10 lat). W konsekwencji niezbędne wydaje się poczynienie poniższego zastrzeżenia. Tutejszy Sąd podziela stanowisko orzecznictwa, iż dla wymierzenia kary administracyjnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia niezbędne jest jednoznaczne ustalenie wieku usuniętych drzew, zaś badanie wieku drzewa co do zasady wymaga wiadomości specjalnych. Niewątpliwie strona, która nie posiada wiedzy specjalistycznej, ma również prawo żądać weryfikacji ustaleń organu w zakresie wieku drzew z uwagi na możliwość zastosowania wobec niej dolegliwej sankcji. Za niedopuszczalne należy uznać oparcie się, przy ustalaniu kary pieniężnej za wycięcie drzew, na ustaleniach poczynionych przez pracowników organu administracji odnośnie wieku wyciętych drzew bez możliwości weryfikacji prawidłowości wyciągniętych przez nich wniosków (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 1766/07 LEX nr 509154 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Po 124/09 LEX nr 531583 - dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie oznacza to jednak bezwzględnej konieczności angażowania biegłego z zakresu dendrologii - specjalisty dendrometrii (jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej przywołanym wyroku). W sytuacji, w której nie budzi wątpliwości organu ani strony wiek wyciętego drzewa (a do tego wystarcza niewątpliwe ustalenie - np. z dowodu świadków ocenionego z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, że drzewo rosło w danym miejscu wiele lat) nie ma potrzeby uruchamiać w postępowaniu kosztownego i czasochłonnego środka dowodowego z opinii biegłego. Zasada szybkości i prostoty postępowania (ekonomiki postępowania) wyrażona w art. 12 kpa wymaga stosowania możliwie najprostszych środków służących załatwieniu sprawy, o ile zostaną zagwarantowane uprawnienia strony poprzez uwzględnienie innych zasad ogólnych postępowania (praworządności, prawdy obiektywnej, czynnego udziału strony w postępowaniu i przekonywania). Jeżeli jednak odstąpienie od przeprowadzenia opinii biegłego spowodowałoby naruszenie zasady prawdy obiektywnej prowadząc do niedokładnego, fragmentarycznego ustalenia stanu faktycznego sprawy, stanowiącego przeszkodę do jej należytego załatwienia, organ poprzestać na stosowaniu prostszych środków nie może. Zaniechanie wykorzystania określonych środków dowodowych może w konsekwencji prowadzić do naruszenia art. 75 § 1, art. 77, art. 79, art. 80 i art. 81 kpa całkowicie dyskwalifikując ustalenia faktyczne organu.

Niemniej jednak wobec zupełnego braku ustaleń organów obydwu instancji co do wieku wyciętych drzew (materiał dowodowy nie został należycie zgromadzony i oceniony pod tym kątem) aktualnie trudno przesądzić czy ustalenie tego faktu może nastręczać tego rodzaju trudności, że konieczne okazałoby się skorzystanie z pomocy biegłego.

Wracając do kwestii zmiany prawa w okresie pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I instancji a datą wydania decyzji w trybie odwoławczym należy zauważyć, iż okoliczność ta będzie miała znaczenie w sytuacji, gdy ustalony wiek wyciętych drzew będzie mniejszy niż 10 lat a większy niż 5 lat. W razie ustalenia, iż drzewa w chwili wycinki miały mniej niż 5 lat w ogóle odpadnie kwestia oceny odpowiedzialności administracyjnej skarżących za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia. Jeżeli jednak wiek ściętych drzew zostanie ustalony na mieszczący się w przedziale pomiędzy 5 a 10 lat, to rozpatrując sprawę ponownie organ powinien rozważyć zagadnienie dotyczące zmiany przepisu art. 83 ust. 6 pkt 4 powołanej ustawy.

W tym ostatnim zakresie organ winien mieć na uwadze, iż powszechnie przyjmuje się, że co do zasady stosuje się przepisy materialne obowiązujące w dacie wydania decyzji, o ile ustawodawca wyraźnie nie postanowi inaczej. Wynika to z ustanowionej w art. 7 Konstytucji RP, jak również w art. 6 kpa zasady praworządności, zgodnie z która organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Posiłkując się poglądami skompilowanymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie, przywołanymi w wyrokach z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Go 716/10 i z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/go 751/10 (dostępne w bazie orzeczeń pod adresem jw.) warto przypomnieć, że działanie na podstawie prawa to działanie na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu prawa w dniu wydania decyzji. Po ustaleniu mocy obowiązującej przepisu prawa, organy powinny podjąć czynności w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, do którego zastosowany zostanie przepis obowiązujący w dniu orzekania. Od tej reguły mogą zostać wprowadzone odstępstwa przepisami przejściowymi (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt l OSK 1080/06, LEX nr 342503 i z dnia 21 czerwca 2006 r. sygn. akt l OSK 942/05, LEX nr 265749). W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że w przypadku braku w akcie prawnym przepisów międzyczasowych w grę może wchodzić zastosowanie jednej z trzech zasad: po pierwsze - zasady bezpośredniego działania prawa (nowe prawo od momentu wejścia w życie reguluje wtedy także wszelkie zdarzenia z przeszłości); po drugie - zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą prawo to mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości; po trzecie - zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom (J. Mikołajewicz, Prawo intertemporalne. Zagadnienia teoretycznoprawne, Poznań 2000, s. 62 oraz m.in. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r. sygn. akt P 9/04 OTK-A 2005/1/9 i uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt l OPS 1/06, ONSAiWSA 2006/3/71).

Wskazana wyżej ustawa nie określiła w sposób jednoznaczny, jakie przepisy będą obowiązywały przy wymierzanych kar za nielegalne usunięcie drzew w wieku od 5 do 10 lat wyciętych w okresie do dnia 20 lipca 2010 r. To jest czy karę za wycinkę drzew starszych niż 10 lat należy stosować do drzew wyciętych tylko po wejściu w życie zmiany wyżej omówionego przepisu ustawy o ochronie przyrody, wprowadzonej ustawą z dnia 21 maja 2010 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko i niektórych innych ustaw, czy też można ją stosować także do zdarzeń dokonanych przed wejściu w życie ww. ustawy.

W tym miejscu warto zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. l OPS 1/06 (ONSAiWSA 2006/3/71) ustosunkował się do problematyki ewentualności stosowania nowego prawa, przedstawiając dorobek orzecznictwa odnoszącego się do omawianych zagadnień. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażone tam poglądy. Wobec tego, jeżeli decyzja organu administracji publicznej jest wydawana po wejściu w życie zmiany odpowiedniego przepisu, trzeba wziąć pod uwagę podstawową zasadę współczesnego prawa intertemporalnego, podkreślaną także w orzecznictwie (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2001 r. sygn. akt PRN 34/91, LEX nr 10905) regułę tempus regit actum, oznaczającą, że zdarzenie prawne należy oceniać wedle stanu prawnego obowiązującego w dacie, gdy miało miejsce, a bezpośrednie działanie nowego prawa uzależnione jest od wykazania ważnego interesu publicznego. Powyższe wynika, z faktu, że zasada niedziałania prawa wstecz nie ma charakteru absolutnego i odstępstwo od niej jest w wyjątkowych sytuacjach dopuszczalne, gdy jest to konieczne dla realizacji wartości konstytucyjnej, ocenianej jako ważniejsza od wartości chronionej zakazem retroakcji (por. wyrok TK z dnia 2 marca 1993 r. sygn. akt K 9/92, OTK 1993 i wyrok TK z dnia 3 października 2001 roku, K 27/01). Zagadnienia intertemporalne należy badać na gruncie zasad konstytucyjnych, a zwłaszcza zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasady ochrony praw nabytych, równości obywateli wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości, a w szczególności zakazu retroakcji. Zgodnie z tą ostatnią zasadą nie można ustanawiać przepisów prawa, które wiązałyby skutki prawne ze zdarzeniami prawnymi mającymi miejsce w przeszłości, a w razie wątpliwości co do czasu obowiązywania ustawy należy przyjmować, co wielokrotnie było wyrażane w orzecznictwie, że każdy przepis normuje przyszłość a nie przeszłość (por. uchwały NSA: z dnia 20 października 1997 r. sygn. akt FPK 11/97, ONSA 1998/1/10; z dnia 21 lutego 2000 r. sygn. akt OPS 6/99, ONSA 2000/3/89; z dnia 12 marca 2001 r. sygn. akt OPS 14/00, ONSA 2001/3/101 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 1991 r. sygn. akt l PRN 34/31, LEX 10905).

Powyższe uwagi teoretyczne mogą mieć dla organu doniosłe znaczenie praktyczne w sytuacji, gdyby wiek ściętych drzew został ustalony na mniej niż 10 lat. Wtedy też, kierując się przedstawionymi poglądami, organ odwoławczy rozstrzygnie, jakie przepisy prawne - czy te sprzed wejścia w życie ustawy z dnia ustawy z dnia 21 maja 2010 r. zmieniającej przepis art. 83 ust. 6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody czy też przepisy tej ustawy w brzmieniu obowiązującym aktualnie w dacie (nowego) orzekania - a dotyczące wieku wyciętych drzew będą miały zastosowanie w sprawie.

Kolejnym istotnym zagadnieniem jest również kwestia odpowiedzialności właściciela nieruchomości na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody. Otóż tutejszy Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 11 marca 2009 r. sygn. II OSK 329/08 (dostępne w bazie orzeczeń jw.), iż dla odpowiedzialności administracyjnej przewidzianej w art. 88 ustawy o ochronie przyrody nie jest konieczne osobiste działanie ukaranego. Ponosi on odpowiedzialność również za takie czynności osób trzecich, na które strona się godziła. Również K. Gruszecki w wyżej przywołanym komentarzu do ustawy stwierdza, iż w przypadku kar pieniężnych za usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia [art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody] odpowiedzialność została ograniczona do usunięcia drzew lub krzewów bez zezwolenia. W związku z tym w pierwszej kolejności organ administracji powinien dokonać ustaleń czy podmiot, który usunął drzewa lub krzewy, mógłby uzyskać zezwolenie na ich usunięcie, a zatem czy jest posiadaczem nieruchomości, na której one rosły. Tylko bowiem taki podmiot może ponosić odpowiedzialność za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia. W przeciwieństwie do poprzedniego przypadku [odpowiedzialności za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów, o którym mowa art. 88 ust. 1 pkt 1] odpowiedzialność w tym zakresie została zobiektywizowana, a do jej ponoszenia wystarczy samo wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew lub krzewów. Założenie to jest o tyle istotne, że bez niego posiadacz nieruchomości ponosiłby odpowiedzialność nawet w sytuacji, gdy usunięcie drzew lub krzewów było dokonane na skutek wykroczenia lub przestępstwa popełnionego przez osobę trzecią, o której działaniu posiadacz nieruchomości nie wiedział, i za którą nie ponosi odpowiedzialności (K. Gruszecki, Ochrona drzew..., s. 125).

W tym zakresie nietrafne są argumenty skargi, iż skoro organ uznał, że nikt nie jest w stanie stwierdzić kto fizycznie dokonał wycinki drzew objętych postępowaniem, to winien był uchylić decyzję organu I instancji i postępowanie umorzyć. To całokształt okoliczności sprawy powinien prowadzić organ do rozstrzygnięcia, czy fakt zlecenia przez skarżących spółce A wycinki drzew objętych zezwoleniem i powiązane czasowo wycięcie również drzew nieobjętych tym zezwoleniem pozwala na przyjęcie zobiektywizowanej odpowiedzialności skarżących za nielegalne usunięcie drzew.

Istotnie, jak podnieśli skarżący, z pism Komendy Powiatowej Policji w Ś. [...] z dnia [...] grudnia 2008 r., [...] kwietnia i [...] września 2009 r. nie wynika, jakie drzewa zostały wycięte z terenu ich nieruchomości, niemniej jednak fakt ścięcia dwóch drzew (grabu i wiązu) na terenie ich nieruchomości miał miejsce. Ustalenie sprawcy kradzież drewna (tak wyciętego legalnie, jak i nieobjętego zezwoleniem) nie jest rozstrzygający w sprawie. Organy ścigania sprawcy takiego nie ustaliły, co nie determinuje niemożności przypisania skarżącym odpowiedzialności za usunięcie drzew bez zezwolenia.

Przedstawiona przez skarżących hipoteza, iż to osoba trzecia, sprawca kradzieży drzew, za której działania skarżący nie ponoszą odpowiedzialności, dokonał również nielegalnej wycinki grabu i wiązu, winna być oceniona przez organy w powiązaniu z innymi dostępnymi dowodami w sprawie. W szczególności należy podjąć wysiłki w celu pozyskania od organów ścigania szczegółowych materiałów pisemnych dotyczących okoliczności znalezienia skradzionych drzew, w tym oględzin kłód wiązu i grabu, skoro organ śledczy ustalił jakie to były gatunki drzew. Ważne jest również uzyskanie odpowiedzi, czy Policja przeprowadziła jakieś czynności z udziałem świadków lub potencjalnych osób podejrzanych o kradzież tych drzew. Treść pisma z dnia [...] września 2009 r. może budzić pewne wątpliwości, czy istotnie jedyną informacją, jaką uzyskano w postępowaniu w przedmiocie kradzieży drzew było ustalenie, że wycinkę drzew przeprowadziła firma A na zlecenie Gospodarstwa Rolnego [...] prowadzonego przez skarżących. Tymczasem wskazanie osób, których zeznania mogłyby się przyczynić niekoniecznie do wskazania personaliów osób, które fizycznie wycięły drzewa, ale do ustalenia kontekstu, w jakim do tego wycięcia doszło. Okoliczności, w jakich doszło do wycinki drzew są istotne dla oceny, czy możliwe jest przypisanie skarżącym odpowiedzialności za usunięcie drzew bez zezwolenia.

W ocenie Sądu pozostają wciąż możliwości dowodowe w zakresie przesłuchania np. pracowników (w tym ewentualnie byłych) gospodarstwa rolnego skarżących, którzy mogą mieć wiedzę tak co do stanu drzewostanu w parku na nieruchomości skarżących, jak i dostarczyć innych informacji pozwalających na rozstrzygnięcie, czy okoliczności sprawy pozwalają na przypisanie skarżącym zobiektywizowanej odpowiedzialności za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia. Jednym z takich źródeł dowodowych jest chociażby osoba obecna przy oględzinach miejsca wycięcia drzew przeprowadzonych w dniu [...] kwietnia 2008 r., opisana jako przedstawiciel Gospodarstwa Rolnego [...] w [...]. Dalsze okoliczności dotyczące realizacji zlecenia wycinki drzew można próbować ustalić przy wykorzystaniu zeznań świadka wskazanego przez skarżących w odwołaniu i skardze.

W tym miejscu trzeba także podkreślić, iż jeżeli nadal możliwe jest pozyskanie kłód lub wyników oględzin tych kłód ze strony organów ścigania, to należy z tej sposobności skorzystać, z uwagi na treść art. 89 ust. 1 w powiązaniu z art. 85 ustawy o ochronie przyrody.

Wskazane powyżej źródła dowodowe nie wyczerpują możliwości organu rozpatrującego sprawę. Co oczywiste, organ powinien przeprowadzić prawidłowe oględziny miejsca wycinki drzew gwarantując stronom udział w tej czynności procesowej, po uprzednim rozważeniu składu komisji, w skład której powinny wchodzić osoby obeznane w sposób praktyczny z problematyką ochrony przyrody, w tym potrafiące identyfikować wiek i gatunki drzew. W razie wątpliwości organ powinien rozważyć udział w oględzinach biegłego odpowiedniej specjalności. Warto zauważyć, iż powołanie się przez organ na fakt, że jeden z członków komisji jest leśnikiem z wykształcenia nie dowodzi, że osoba ta posiada wiadomości pozwalające na uznanie za wiarygodne ustaleń poczynionych w trakcie oględzin z dnia [...] kwietnia 2008 r.

Sąd zdaje sobie również sprawę z upływu czasu, co w sposób oczywisty może do pewnego stopnia ograniczyć skuteczność postępowania dowodowego, jednakże to na organie spoczywa takie określenie zakresu i sposobu przeprowadzenia czynności dowodowych, by w takich okolicznościach sprawy podjął wszystkie uzasadnione, efektywne czynności mogące przyczynić się do poczynienia ustaleń faktycznych zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Jeszcze raz Sąd zauważa, iż w niniejszej sprawie nie chodzi o zastępowanie przez organy prowadzące postępowanie organów ścigania i poszukiwanie sprawcy kradzieży czy też fizycznej wycinki drzew, lecz do takiego ustalenia stanu faktycznego, w tym kontekstu wycinki drzew bez wymaganego zezwolenia, że możliwe będzie rozstrzygnięcie co do kwestii przypisania skarżącym zobiektywizowanej odpowiedzialności za nielegalne usunięcie drzew.

Reasumując stwierdzić należy, iż naruszenia procedury administracyjnej - art. 7, art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79, art. 80 kpa oraz § 2 ust. 1 i 2 przywołanego rozporządzenia wykonawczego Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r., jakich Sąd doszukał się po stronie organów prowadzących postępowanie (organ II instancji nie doszukał się uchybień w zakresie sporządzenia protokołu oględzin, pominął fakt braku ustaleń co do wieku ściętych drzew, jak i nieskutecznie próbował usunąć braki postępowania dowodowego organu I instancji), mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji konieczne okazało się uchylnie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

Ponownie rozpatrując sprawę organy obejmą niezbędnymi ustaleniami i rozstrzygnięciem wskazane wyżej kwestie, które zostały dotychczas pominięte, co w efekcie sprawiło, że stan faktyczny sprawy nie był należycie ustalony i uniemożliwił dokonanie pełnej oceny zgodności decyzji z prawem materialnym. Jednocześnie wskazać należy, iż w razie ponownego ustalenia zasadności wymierzenia skarżącym administracyjnej kary za usunięcie drzew bez zezwolenia ustalona kara nie może być wyższa niż ta, którą nałożono na skarżących w decyzji uchylonej niniejszym wyrokiem. Zastrzeżenie to podyktowane jest wymogiem przepisu art. 134 § 2 p.p.s.a. ograniczając sąd administracyjny co do możliwości orzeczenia na niekorzyść strony odwołującej się. Należy mieć także na uwadze wybór takiego przedstawienia działań matematycznych związanych z obliczeniem wysokości kary za usunięcie drzew, aby strony nie miały wrażenia nieprzejrzystości tych obliczeń i mogły łatwo prześledzić tok rozumowania organu administracji w tym zakresie.

Z przedstawionych powyżej względów należało uznać, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji. Po myśli przepisu art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja ostateczna nie może być wykonywana do czasu uprawomocnienia się wyroku (pkt III).

Orzekając o kosztach postępowania (pkt II) Sąd działał na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Przepisy te pozwalają na zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej, której skarga zostaje uwzględniona, zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Określając wysokość kosztów postępowania Sąd kierował się żądaniem zawartym w skardze i przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349), w tym § 6 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a.

/-/ M.Kwiecińska /-/ E.Podrazik /-/ W.Batorowicz