Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 805/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2024 poz 1267
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
article: art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 4 ust. 1 i 1a, art. 2 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 3 ust. 4 pkt 3, ust. 5, art. 26 ust. 1 pkt 2, ust. 3a, 3c, 3g, 3h i 3i
journal: Dz.U. 2024 poz 167
law: Ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojny na terytorium tego państwa
article: art. 7, art. 10 par. 1, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 8 pkt 24a lit. d
journal: Dz.U. 2024 poz 736
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi Y. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 sierpnia 2024 r. nr 010070/680/5085413/2023 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr 010070/680/5085413/2023.


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia 19 kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. D. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca") prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w dniu 27 maja 2022 r. i nie odnotowano ponownego wjazdu po ww. dniu.

2. W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji Skarżąca podniosła, że od 7 kwietnia 2022 r. cały czas mieszka z dzieckiem w Polsce. Skarżąca wyjaśniła, że wyjeżdżała ale nie było przekroczenia nawet 3 tygodnie oraz, że dziecko chodzi do szkoły drugi rok, Skarżąca pracuje i wynajmuje mieszkanie.

3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał odwołanie za nieuzasadnione i decyzją z dnia 5 maja 2024 r. znak: 010070/680/5085413/2023, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy Państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 810, z późn zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 19 kwietnia 2024 r. znak: 010070/680/5085413/2023 o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko N. D..

Organ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznania świadczenia z uwagi na to, że w dniu na który ustalił prawo do świadczenia wychowawczego Skarżąca oraz dziecko nie posiadali legalnego pobytu w Polsce na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej.

Za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ww. ustawy uznaje się pobyt obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022r. jeśli został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR" i został umieszczony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi.

Organ wyjaśnił, że dziecko Skarżącej posiada uprawnienia pobytowe w Polsce od 7 kwietnia 2022 r. do 25 maja 2022 r., ponieważ utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski w dniu 27 maja 2022 r. Według rejestru ewentualny przyjazd do Polski nie został odnotowany przez Komendanta Głównego Straży Granicznej jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku z działaniami wojennymi. Organ wskazał, że w dniu 26 stycznia 2024 r. Straż Graniczna zaktualizowała swój rejestr w ten sposób, że przyznała Skarżącej prawo do legalnego pobytu w Polsce od 18 sierpni 2023 r. do 30 czerwca 2024 r. ZUS zwracał się do Skarżącej z prośbą o wyjaśnienie niezgodności w Urzędzie Miejskim/Urzędzie Gminy w sprawie statusu "UKR" oraz o skontaktowanie się z jednostką Straży Granicznej za pomocą emaila, gdzie miało miejsce przekroczenie granicy i zaktualizowanie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, lecz Skarżąca nie dostarczyła informacji o podjętych przez Straż Graniczną działaniach.

W związku z powyższym Organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego określonych w art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej.

4. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Skarżąca wyjaśniła, że od dnia 4 maja 2022 r. nieprzerwanie wraz z synem posiada status UKR, został im nadany numer PESEL oraz zostali umieszczeni w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi przez Komendanta Straży Granicznej. Wskazała, że przekroczyła granicę przez Niemcy, państwo ze strefy Schengen i nie zostali poddani kontroli granicznej w Polsce, stąd nie było to widoczne w systemie sprawdzającym Straży Granicznej. Skarżąca wskazała, że w wyniku jej wniosku dnia 20 marca 2024r. zostały dodane właściwe dane uzupełniające poprzez dodanie kategorii "ewakuowany/uchodźca wojenny". Ponadto po rozpatrzeniu wniosku w sprawie przywrócenia statusu "UKR" synowi oraz drugiego wniosku o usunięcie niezgodności Urząd Miejski w P. poinformował Skarżącą, że status "UKR" przywrócono synowi w rejestrze PESEL z datą pierwotną od dnia 4 maja 2022r. w związku z błędnie zabranym statusem przez Straż Graniczną. Wyjazd dziecka nastąpił 27 maja 2022 r. a powrót do Polski w dniu 14 czerwca 2022 r, zatem nie przekroczył 30 dni.

Do skargi Skarżąca dołączyła informację z Urzędu Miejskiego w P. z dnia 5 sierpnia 2024 r., że syn Skarżącej posiada status UKR nieprzerwanie od dnia 4 maja 2022 r., maila od Straży Granicznej z dnia 20 lutego 2024 r., pismo z Placówki Straży Granicznej w Medyce z dnia 20 marca 2023 r., powiadomienie o nadaniu numeru PESEL, natomiast pismem z dnia 4 grudnia 2024r. wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów:

- oryginałów biletów lotniczych z dnia 14 czerwca 2022 r. Skarżącej i syna na okoliczność, że wracali w tej dacie z wakacji przez Niemcy do Polski i opuszczenie kraju trwało nie dłużej niż 30 dni;

- oryginału pisma z dnia 22 października 2024 r. kierowanego do Komendanta Głównego Straży Granicznej w W. na okoliczność, że Skarżąca podejmowała próby wyjaśnienia okoliczności dlaczego w rejestrze SG nie odnotowano powrotu syna do Polski w dniu 14 czerwca 2022 r.;

- pisma z dnia 12 listopada 2024 r. KGSG na okoliczność braku nieprawidłowości w zakresie prowadzonego rejestru oraz tego, że dane zaciągają się automatycznie po ich ujawnieniu przez organ gminy;

- pism z dnia 25 i 28 listopada 2024 r. Burmistrza P. na okoliczność przywrócenia ciągłości statusu UKR z datą 14 czerwca 2022 r. Skarżącej i jej synowi.

5. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.

6. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

7. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm., dalej: "ustawa"), obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 736, dalej: u.e.l.). Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, któremu numer PESEL nadano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nadaje się w rejestrze PESEL, na jego wniosek, o którym mowa w ust. 1, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, i wprowadza się jego dane do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 (ust. 1a). Przepis art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności stanowi zaś, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako UKR - w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 ustawy.

Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 czerwca 2024 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki. Uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (tj. legalnego pobytu) pozbawia obywatela Ukrainy wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni (art. 11 ust. 2 ustawy).

Kwestia rejestru została uregulowana w art. 3 cytowanej ustawy. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy (...). W rejestrze tym przechowuje się m.in. informację o dacie początkowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 (art. 3 ust. 4 pkt 3). Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej lub nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy Komendant Główny Straży Granicznej umieszcza dane w rejestrze, o którym mowa w ust. 3, w terminie 30 dni od dnia przekazania przez organy gminy informacji o złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1.

Jak wynika z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Stosownie do art. 26 ust. 3a ustawy, Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2.

Zgodnie z art. 26 ust. 3c, 3g, 3h i 3i ustawy, ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i z rejestru PESEL. Wypłata świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymujący te świadczenia obywatel Ukrainy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, lub dziecko, na które przysługuje świadczenie, wyjedzie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku gdy osoba, o której mowa w ust. 3g, wjedzie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, świadczenie wychowawcze wypłaca się od miesiąca, w którym wstrzymano ich wypłatę, o ile są spełnione warunki uprawniające do tego świadczenia.

8. Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego SG (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (w zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w ww. rejestrze, co miało miejsce w kontrolowanej sprawie. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy, czego rozpatrywana sprawa jest najlepszym przykładem.

Sąd podkreśla, że obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie jak zdaje się uważać Organ (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Krakowie z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 862/24, z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 806/24, z 10 września 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 974-981, w Białymstoku z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 478/24, w Kielcach z dnia 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 257/24, w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 304-305/24, w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24).

W ocenie Sądu rejestr ten ma niewątpliwie funkcję ewidencyjną, a z wpisem do rejestru ustawa wiąże określone skutki, jednak przepisy cytowanej ustawy nie wskazują, że warunkiem legalności pobytu obywatela Ukrainy (o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy) w Polce jest uzyskanie wpisu do rejestru Straży Granicznej.

Opierając się na błędnej wykładni art. 2 ust. 1 ustawy, zdaniem Sądu Organ przedwcześnie wydał negatywne dla Strony rozstrzygnięcie, nie poprzedzając go wnikliwym postepowaniem dowodowym w celu ustalenia istotnych w sprawie okoliczności.

9. W postępowaniu w ww. zakresie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują ani przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego, ani wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 316/23 i z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 8/24).

Z akt sprawy wynika, że zarówna Skarżąca jak i dziecko posiada status uchodźcy UKR - cudzoziemca, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy (powiadomienia o nadaniu nr PESEL z dnia 4 maja 2022 r.), a z przedłożonych przez Skarżącą dokumentów, m.in. z pisma z Urzędu Miejskiego w P. z dnia 5 sierpnia 2024 r. wynika, że syn Skarżącej posiada nieprzerwanie status "UKR" od dnia 4 maja 2022 r., w którym był pierwotnie nadany, zaś w przypadku przywrócenia nienależnie zabranego statusu UKR w trybie usuwania niezgodności, nie wprowadza się daty ponownego przekroczenia granicy do systemu Straży Granicznej. Nie jest to bowiem nadanie statusu, a jedynie przywrócenie ciągłości. Wprawdzie reszta dokumentacji pochodzi z dat po wydaniu decyzji przez Organ odwoławczy, ale nie sposób oprzeć się wrażeniu, że Organ postępowanie dowodowe w sprawie sprowadził jedynie do sięgnięcia do rejestru SG, przerzucając jego ciężar na Skarżącą, która, co wynika z akt sprawy "mierzyła" się z machiną biurokratyczną i była odsyłana od organu do organu (vide: pismo Placówki SG w Medyce z dnia 20 marca 2024 r., w którym Komendant Placówki informuje, że dane zostały właściwie uzupełnione, zaś w przypadku dalszych pytań Skarżąca ma się zwrócić bezpośrednio do administratora prowadzącego rejestr).

Z uzasadnienia decyzji Organu odwoławczego wynika, że Skarżąca była bierna w pozyskaniu informacji od Straży Granicznej, co nie odpowiada zgromadzonej dokumentacji. Już do odwołania załączyła bowiem korespondencję kierowaną do Placówki Straży Granicznej w Medyce zawierająca prośbę o odnotowanie wjazdu Skarżącej i syna jako osób ewakuowanych na teren RP (lotnisko G.) oraz wpisanie statusu ewakuacji w rejestrze. Natomiast z dokumentów dołączonych do skargi niezbicie wynika, że błędy w rejestrze zostały usunięte, zaś Skarżącej i synowi przywrócono poprzedni status.

10. Uwzględniając powyższe okoliczności nie sposób przyjąć, że orzekające w sprawie organy, dysponując wiarygodną informacją o statusie skarżącej z rejestru PESEL (powiadomienie o nadaniu numeru PESEL z adnotacją z dnia 20 marca 2023 r., że "osoba posiada status UKR od 4 maja 2022 r.), mogły oprzeć swoje decyzje wyłącznie na podstawie niezaktualizowanego rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Przedłożone przez Skarżącą dokumenty i wyjaśnienia potwierdzały istnienie jej uprawnienia do świadczenia wychowawczego, mimo że co innego wynikało z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Organy ZUS pominęły pochodzące od Skarżącej informacje i zaniechały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem weryfikacji uprawnienia Skarżącej do świadczenia wychowawczego. Organy ZUS oparły się wyłącznie na danych wynikających z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej, mając wiedzę, że dane w nim zawarte nie zostały zaktualizowane. Skoro Skarżąca kwestionowała odmowę przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego, organy ZUS miały obowiązek wyjaśnić okoliczności podawane przez Skarżącą z wykorzystaniem instrumentów przewidzianych zarówno w ustawie jak i k.p.a.

To ZUS powinien we własnym zakresie kontaktować się z Komendantem Głównym Straży Granicznej oraz Urzędem Miejskim celem wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości, a nie wyłącznie oczekiwać na działania Skarżącej, która każdorazowo po podjęciu takiego działania uzyskiwała informację, że w rejestrze posiada aktualny status "ewakuowany/uchodźca wojenny". Skarżąca nie miała bowiem realnego wpływu na zaktualizowanie danych w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej. Ponadto z art. 26 ust. 3i ustawy wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego "w szczególności" na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Oznacza to, że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24).

W ocenie Sądu, organy nie wdrożyły procedury wyjaśnienia wątpliwości, co stanowi naruszenie art. 26 ust. 3c, 3d, 3g ustawy w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

11. Dla przypomnienia - zgodnie z aktualnym brzmieniem ustawy (art. 26 ust. 1 pkt 2) - obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze lub otrzymuje świadczenie wychowawcze, realizuje odpowiednio obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny albo obowiązek nauki, zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 737), co także można było potwierdzić w wyniku weryfikacji dokonanej na podstawie art. 66b ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 152), chyba że dziecko jest w wieku, w jakim obowiązki te go nie dotyczą, albo obowiązki te zostały mu odroczone (Skarżąca wskazywała w odwołaniu, że syn chodzi do szkoły drugi rok).

12. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa ZUS.

13. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ administracyjny uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności w oparciu o wszelkie dostępne dokumenty ustali rzeczywisty status Skarżącej i dziecka, będącego pod jej opieką, w kontekście prawa od świadczenia wychowawczego.