Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 258/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 86 § 1, art. 87 § 1 i 4
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 780/22 w sprawie ze skargi P.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr KO.441.203.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić skarżącemu termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 2 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 780/22 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 7 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 780/22 (dalej postanowienie z 7 kwietnia 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił P.T. (dalej skarżący) przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 2 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 780/22 (dalej wyrok II SA/Łd 780/22).

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, co wynika z akt sprawy. Jako przyczynę uchybienia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku wskazał, że "nie czuł się na siłach do dalszego samodzielnego występowania w postępowaniu sądowym" ze względu na swoją niepełnosprawność. Sąd podkreślił, że twierdzenie skarżącego nie zostało poparte wskazaniem żadnych nagłych, trudnych do przezwyciężenia okoliczności. Sam fakt, że jest on osobą niepełnosprawną w realiach niniejszej sprawy nie stanowił o braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie. W terminie otwartym do złożenia tego wniosku wniósł on skutecznie o przyznanie prawa pomocy. Skarżący, mimo swej niepełnosprawności, domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad swoją niepełnosprawną siostrą. Jest zatem osobą, która mimo swej niepełnosprawności, czuje się na siłach podjąć opiekę nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przez całe postępowanie skutecznie składał wnioski, odwołania, skargę, a także pismo procesowe. W tej sytuacji Sąd I instancji uznał, że orzeczony stopień niepełnosprawności nie miał sam w sobie wpływu na możliwość złożenia niesformalizowanego wniosku o uzasadnienie wyroku. Skarżący nie wskazał przy tym jakikolwiek innych okoliczności, które uniemożliwiły mu skutecznie złożenie wniosku przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku; za taką nie może być uznany "brak sił do samodzielnego prowadzenia sprawy". Skarżący nie dochował należytej staranności wymaganej od strony dbającej należycie o własne interesy. Brak było zatem podstaw do przyjęcia, że uchybił terminowi bez swojej winy, wobec czego Sąd uznał, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego przywrócenia i - na podstawie art. 86 § 1 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej ppsa), odmówił przywrócenia terminu (k. 9-9v, 27-27v, 29, 31-32, 37, 38, 40, 41, 42-55, 56, 58-63 akt sądowych).

Zażalenie na postanowienie złożył skarżący, reprezentowany pełnomocnika z urzędu przez r. pr. M.W., zaskarżając postanowienie z 7 kwietnia 2023 r. w całości, zarzucając postanowieniu naruszenie:

1. art. 86 § 1 w zw. z art. 87 ppsa przez błędne przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku;

2. art. 106 § 3 ppsa przez pominięcie powołanych do wniosku z 15 marca 2023 r. dokumentów świadczących o niepełnosprawności skarżącego, w tym opinii sądowo-psychiatrycznej z 20 stycznia 2015 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia (k. 75-81 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 zd. pierwsze ppsa). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 ppsa). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi (art. 87 § 3 ppsa). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 ppsa).

Odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym doręcza się stronom, jeżeli uzasadnienia wyroku nie sporządza się z urzędu (art. 139 § 4 ppsa). W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku (art. 141 § 2 ppsa).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w dniu 2 grudnia 2022 r. wydał wyrok oddalający skargę na posiedzeniu niejawnym (k. 29). Odpis sentencji wyroku doręczono skarżącemu 12 grudnia 2022 r. (k. 38). Termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upływał zatem dla skarżącego 19 grudnia 2022 r. Dnia 13 grudnia 2022 r., a więc w terminie otwartym do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 2 grudnia 2022 r., skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego jako pełnomocnika z urzędu, nadając wniosek przesyłką priorytetową w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego (art. 83 § 3 ppsa; k. 2-4 akt II SPP/Łd 207/22). Wniosek ten został uwzględniony postanowieniem z 21 grudnia 2022 r. II SPP/Łd 207/22. Dnia 23 lutego 2023 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Łodzi wyznaczyła pełnomocnika z urzędu dla skarżącego (k. 5, 15 akt II SPP/Łd 207/22). Pełnomocnik z urzędu dowiedział się o jego ustanowieniu w dniu 2 marca 2023 r. (k. 40 i 56 akt sądowych). Dnia 9 marca 2023 r. pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy i 16 marca 2023 r. wniósł o przywrócenie terminu dla skarżącego do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 2 grudnia 2022 r. (k. 41, 42-55 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela oceny dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odnośnie do nieuprawdopodobnienia przez skarżącego braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 2 grudnia 2022 r. Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim; symbol przyczyny niepełnosprawności - 02-P, przy czym niepełnosprawność istnieje w jego przypadku od wczesnego dzieciństwa (k. 9). Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 stycznia 2015 r. Tego dnia Biegła Sądowa przy Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Tryb. w dziedzinie medycyny – specjalność psychiatra X.Y. wydała opinię sądowo-psychiatryczną dla Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odnośnie do stanu zdrowia psychicznego skarżącego, z której wynika, że jest on ociężały umysłowo i występują u niego "organiczne zaburzenia osobowości, za czym przemawia występowanie u niego stałego nieprawidłowego wzorca zachowania i przeżywania pod postacią spowolnienia procesów psychicznych, apatii, stępienia emocjonalnego, wybiórczych zaburzeń poznawczych [...] podłożem stwierdzonych klinicznie fenomenów jest organiczne uszkodzenie OUN [ośrodkowego układu nerwowego - przyp. NSA]; Przyczyna niepełnosprawności - schorzenia psychiatryczne (organiczne zaburzenia osobowości) kod 02-P" (k. 49-53 akt sądowych). Wbrew ocenie Sądu I instancji stan zdrowia skarżącego winien był zostać wzięty pod uwagę przy rozstrzyganiu o kwestii winy w niedochowaniu przez niego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Skarżący, niezwłocznie po doręczeniu mu odpisu sentencji wyroku, złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten, w związku z trudną sytuacją zarobkową i majątkową skarżącego, został uwzględniony i ustanowiony pełnomocnik niezwłocznie po dowiedzeniu się o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego zapoznał się z aktami sprawy, stwierdzając uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W terminie 7 dni złożył wniosek o przywrócenie uchybionego terminu, dochowując jednocześnie terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 ppsa - co prawidłowo ustalił Sąd I instancji. Jeżeli Sąd uznał za zasadne przyznanie skarżącemu prawa pomocy w formie ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu, to konsekwentnie winien był uwzględnić czynność pełnomocnika polegającą na złożeniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zasadą jest, że Sądy administracyjne przywracają stronom termin do wniesienia skargi kasacyjnej w przypadku złożenia wniosku przez pełnomocnika z urzędu w przypadku ustanowienia pełnomocnika już na etapie do doręczeniu stronie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, gdy ustanowiony pełnomocnik we właściwym terminie sporządzi skargę kasacyjną i wniesie o przywrócenie terminu do jej wniesienia.

W przeciwnym razie przyznanie skarżącemu prawa pomocy stanowiłoby jedynie fikcyjną, pozorną czynność podjętą względem skarżącego. W istocie bowiem nie otrzymałby on pomocy prawnej od ustanowionego pełnomocnika z urzędu. Istotne jest, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 2 grudnia 2022 r.

To, że skarżący w toku niniejszego postępowania występował dotychczas samodzielnie; że przez całe postępowanie skutecznie składał wnioski, odwołania, skargę, a także pismo procesowe, nie może determinować oceny co do braku winy w uchybieniu terminu, o którym stanowi art. 141 § 2 ppsa. Odmowa przywrócenia terminu nie powinna zostać negatywnie oceniona jedynie przez pryzmat dotychczasowej postawy skarżącego jako strony w tym postępowaniu, który radził sobie z kolejnymi czynnościami procesowymi, w oderwaniu od jego stanu zdrowia. Doświadczenie życiowe nakazuje uznać, że schorzenia psychiczne skarżącego mogły spowodować u niego nieporadność i zagubienie w sytuacji procesowej, mimo otrzymanych pouczeń co do terminu i trybu złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, jak i złożenia przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Za nietrafną uznać należy ocenę Sądu I instancji, że skarżący, mimo swej niepełnosprawności, domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad swoją niepełnosprawną siostrą. Na tej podstawie Sąd uznał, że jest on osobą, która mimo swojej niepełnosprawności, czuje się na siłach podjąć opiekę nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sąd I instancji nietrafnie uznał, że sam fakt, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, nie stanowi o braku jego winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest czymś innym niż podejmowanie kolejnych czynności w postępowaniu administracyjnym, a następnie sądowoadministracyjnym. Gotowości skarżącego do opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą nie świadczy o jego pełnej zdolności do samodzielnego prowadzenia swej sprawy przed sądem administracyjnym. Ocena Sądu I instancji w tym zakresie była zbyt daleko idąca.

Sąd I instancji wskazał także, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Konstatację tę w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny. Jednakże, wskazać trzeba, że pojęcie ów "największego w danych warunkach wysiłku" należy analizować i oceniać indywidualnie w każdej sprawie - na co wskazuje zwrot "w danych warunkach". Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wskazał jakichkolwiek innych okoliczności, poza swą niepełnosprawnością, które uniemożliwiły mu skuteczne złożenie wniosku. Według Sądu, za okoliczność taką nie można uznać "brak sił do samodzielnego prowadzenia sprawy". W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie dochował należytej staranności wymaganej od strony dbającej należycie o własne interesy. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wniosków Sądu I instancji w tym zakresie, uznając, że schorzenie skarżącego i wynikająca z niego niepełnosprawność mogły stanowić przeszkodę, której nie mógł on usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Należy bowiem uznać za prawdopodobne, że schorzenie skarżącego mogło - po otrzymaniu przez niego odpisu wyroku z 2 grudnia 2022 r. - przejawić się pod postacią okresowego otępienia umysłowego skutkującego swoistą niemocą procesową z jego strony, a jedyną czynnością, do której był lub czuł się zdolny, było złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Nawet jeżeli było to wyłącznie subiektywne poczucie skarżącego, to - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - w tej sprawie należy uznać je za uzasadnione. Dlatego w warunkach tej sprawy zasadne było uznanie, że skarżący dochował należytej staranności w dbałości o własne interesy i nie sposób przypisać mu winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Rozpoznając niniejszą sprawę, należy mieć na uwadze także przedmiot postępowania. Skarżący domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez niego opieką na jego niepełnosprawną siostrą. Przedmiot niniejszej sprawy należy do niebagatelnych i dotyczących szczególnie wrażliwej materii życiowej. Odmowa przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ma dwojaki negatywny względem skarżącego skutek - uniemożliwia skarżącemu sposobność zapoznania się z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia w sprawie Sądu I instancji, który kontrolował decyzje organów administracji i którego ocena decyzji administracyjnych mogłaby przyczynić się do zrozumienia kontrolowanych decyzji przez skarżącego i jego sytuacji prawnej w kontekście żądanego świadczenia, a także zamyka mu drogę do ewentualnego zaskarżenia wyroku z 2 grudnia 2022 r. oddalającego skargę.

Z tych wszystkich względów zażalenie należało uwzględnić.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2, art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.