Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 656/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a, art. 64 ust. 7, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2024 r., znak: [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy L. z dnia 12 października 2023 r., znak: [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium) decyzją z dnia 4 lipca 2023 r. [...] po rozpatrzeniu odwołania I. M. (dalej jako: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 12 października 2023 r., Nr [...] w przedmiocie: ustalenia kwoty należności za pobyt L. M. w Domu Pomocy Społecznej im. M. R. w K. począwszy od dnia 7 lutego 2023 r. w wysokości 639,41 zł za 22 dni pobytu w miesiącu lutym 2023 r., 774,70 zł od dnia 1 marca 2023 r. do 31 marca 2023 r., 744,18 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2023 r.; częściowego zwolnienia z odpłatności za pobyt L. M. w Domu Pomocy Społecznej im. M. R. w K. w okresie od dnia 07 lutego 2023r. - do dnia 31 grudnia 2023, r. i ustalenia miesięcznej odpłatność w wysokości 550,00 zł oraz określenia terminu płatności ustalonych należności.

Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

L. M. na podstawie decyzji z dnia 7 lutego 2023 r. umieszczona została w Domu Pomocy Społecznej im. M. R. w K.. Zgodnie z zarządzeniem Nr 6/23 Starosty [...] z dnia 31 stycznia 2023 r. w sprawie średniego miesięcznego koszty utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej w 2023 r. (Dz. Urzęd. Woj. Lubel. z 2023 poz. 631) średni koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej im. M. R. w K. wynosi 5 400,00 zł.

L. M. od dnia umieszczenia w placówce opiekuńczej do 28 lutego 2023 r. wnosiła opłatę [...] zł, w miesiącu marcu 2023 r. opłata wynosiła 1 528,01 zł, a od kwietnia 2023 r. - 1 679,10 zł. Różnica pomiędzy kosztem utrzymania w DPS, a wniesioną opłatą wynosiła do marca 2023 r. 4 068,98 zł (średni miesięczny koszt utrzymania 5 400,00 zł - 1 331,01 zł = 4068,98 zł), od marca 2023 r. wyniosła 3 871,99 zł ( 5 400,00 zł koszt utrzymania - 1 528,01 zł = 3 871,99 zł), a od kwietnia 2023 r. wynosi 3 720,90 zł (koszt utrzymania 5 400,00 zł- 1 679,10 zł = 3 720,00 zł).

Ponieważ uiszczana przez L. M. opłata nie pokrywa kosztów jej pobytu w DPS, pozostała do uregulowania kwota obciążająca zstępnych. Organ pierwszej instancji podjął czynności zmierzające do ustalenia osób zobowiązanych do ponoszenia opłat ze względu na stopień pokrewieństwa. Zauważyć należy, że w świetle regulacji wynikających z art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901, ze zm., dalej jako: u.p.s.) wyłącznie w przypadku, gdy osoba zobowiązana ze względu na sytuację dochodową nie kwalifikuje się do ponoszenia ww. opłat zobowiązania te zastępczo przejmuje gmina. Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest obowiązkiem ustawowym, zaś kolejność podmiotów zobowiązanych w sposób jednoznaczny została określona w art. 61 ust. 1 u.p.s., przy czym obowiązek zstępnych wyprzedza obowiązek gminy.

W wyniku podjętych czynności ustalono, że do zstępnych zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt L. M. w domu pomocy społecznej należą jej dzieci: K. M., P. M., A. K., [...] M. i I. M.. W przypadku K. M. i [...] doszło do zawarcia na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. umowy określającej wysokość opłat i zasady jej wnoszenia. Wysokość zobowiązania w odniesieniu do każdej z tych osób ustalono w kwocie 813,80 zł, a od miesiąca marca 2023r. - 774,40 zł a od, a kwietnia 2023 r. - 744,18 zł. W przypadku córek L. M. nie zostało zakończone postępowanie prowadzone w oparciu o art. 61 ust. 2d u.p.s.

W wyniku prowadzonego postępowania organ I instancji decyzją z dnia 12 października 2023 r. ustalił kwoty należności, które ma ponosić I. M. za pobyt jej matki L. M. w Domu Pomocy Społecznej im. M. R. w K., jednocześnie częściowo zwolnił ją od ponoszenia odpłatności, co wynika z powołanej powyżej sentencji decyzji Wójta Gminy L..

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej na powyższą decyzję Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji stosowne do unormowań wynikających z art. 8 u.p.s. w oparciu o złożone przez stronę zaświadczenia pracodawcy L. W. "B." S. A. w B. oraz "G. M. K." i oświadczenia ustalił wysokość dochodu I. M.. Przedstawione przez organ szczegółowe wyliczenia wysokości uzyskiwanego dochodu, zdaniem Kolegium, w pełni znajdują potwierdzenie w zgromadzonej w sprawie dokumentacji, jak i treści art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

W grudniu 2022 r. I. M. uzyskał dochód w wysokości [...] zł, w styczniu 2023 r.- [...] zł, lutym 2023 r., [...] zł, marcu 2023 r. - [...] zł, w kwietniu 2023 r. - [...] zł, w maju 2023 r. - [...] zł, w czerwcu 2023 r. - [...] zł, w lipcu 2023 r - [...] zł, sierpniu 2023 r. - [...] zł. Ponieważ przeprowadzone postępowanie wykazało, że dochód I. M. przekraczał 300 % kryterium dochodowego o którym mowa z art. 8 ust. 1 u.p.s., wynoszącego od 1 stycznia 2022 r. - [...] zł, zasadnym stało się ustalenie przedmiotowych opłat w wysokości ustalonej zaskarżoną decyzją. Jednocześnie uwzględniając możliwości finansowe, zasoby majątkowe w kontekście czasu postępowania organ częściowo zwolnił stronę z ponoszenia opłat w okresie od 7 lutego 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.

Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż nie zachodzą w sprawie przesłanki uzasadniające zwolnienie z ponoszenia przedmiotowych opłat w oparciu o art. 64 pkt 7 u.p.s. W myśl ww. przepisu warunkiem zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca DPS jest wykazanie na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku rażącego naruszenie przez osobę skierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Ustawa nie precyzuje pojęcia "rażące" natomiast na gruncie prawa cywilnego oraz stosowanej wykładni "rażący" znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży"

Zdaniem organu odwoławczego przedstawione we wniosku z dnia 9 marca 2023 r. okoliczności nawiązujące do złego traktowania strony przez matkę oraz wskazujące na złe relacje, nie zostały poparte żadną dokumentacją, a złożone do akt sprawy zaświadczenie z dnia 6 marca 2023 r. wystawione przez psychologa, psychotraumatologa, psychoterapeutę o korzystaniu od dnia 8 lutego 2023 r. z psychoterapii indywidualnej w nurcie poznawczo-behawioralnym z elementami EMDR oraz podjęciu uczestnictwa w psychoterapii i sesjach psychoterapeutycznych nie jest wystarczającym środkiem dowodowym, gdyż nie pozwala na ocenę kwestii dotyczących wypełniania obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Zdaniem Kolegium organ I instancji przeanalizował poczynione ustalenia stosownie do art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w zakresie możliwości skarżącej do ponoszenia przedmiotowych zobowiązań, a podnoszone w tym zakresie zarzuty są nieuzasadnione. Kolegium wskazało, iż nawet w przypadku uwzględnienia wydatków związanych ze spłatą kredytu z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych - [...] zł oraz w wysokości 28,50 zł miesięcznie w związku z ubezpieczeniem mieszkania, strona dysponować będzie kwotą pozwalającą na zaspokojenie własnych potrzeb. Nie można pomijać, iż w kwietniu 2024 r. oraz czerwcu 2024 r. zakończyła spłatę kredytów konsumpcyjnych na zakup roweru oraz stołu i krzeseł, co ma wpływ na sytuację finansową. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy świadczy o stabilnej sytuacji dochodowej i nie daje podstaw do stwierdzenia, iż występują takie okoliczności życiowe, rodzinne, czy też osobiste, które rzutowały by na brak możliwości ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS. Oceny takiej nie zmianie fakt jednorazowych wydatków związanych z wykupieniem leków czy też płatności za wizytę w placówce medycznej, na dowód czego strona złożyła dwie faktury z dnia 10 października 2023 r. na łączną kwotę 134,14 zł oraz z dnia 14 października 2023 r. [...] na kwotę 214 zł.

W świetle poczynionych w sprawie ustaleń w ocenie Kolegium podnoszone w odwołaniu zarzuty należy uznać za bezzasadne, a zaskarżona decyzja znajduje umocowanie w treści przytoczonych przepisów i nie narusza prawa.

W skardze do na powyższą decyzję I. M. zarzuciła naruszenie:

a) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy:

• Decyzja jest niezgodna z prawem i zawiera błędne określenia niezgodne z aktualną wykładnią prawa, na co wskazuje orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2022 r. znak: I OSK 1187/21: "zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Oznacza to, że od 4 października 2019 r. w przypadku osoby, która odmówiła zawarcia umowy ale jednocześnie zgodziła się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przy ustalaniu wysokości opłaty organy winny uwzględniać nie tylko kryteria, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. ale również możliwości osoby zobowiązanej. W przypadku natomiast osób, które odmówiły przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uwzględnia się jedynie kryteria dochodowe."

• 64 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej, poprzez pominięcie wyjaśnienia o jakie dokumenty chodzi w ustawie.

b) przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:

• art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż skarżąca nie przedstawiła stosownych dokumentów świadczących o rażącym zaniedbaniu przez jej matkę obowiązków rodzicielskich, gdy organ nie wymienił dokładnie jakich dokumentów oczekuje;

• art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez niezrealizowanie obowiązku czuwania organu, aby w toku postępowania Skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, a w szczególności poprzez niepoinformowanie skarżącej jakich dokumentów organ wymaga, aby udowodnić rażące zaniedbanie rodzica względem dziecka;

• art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia w szczególności wobec treści art. 139 k.p.a.;

• art. 35 § 3 k.p.a. z uwagi na opieszałość urzędniczą, długoterminowe rozstrzyganie sprawy oraz przekroczenie terminu rozpatrzenia odwołania. SKO odnosi się do teraźniejszej hipotetycznej sytuacji skarżącej, mając wyłącznie dane zebrane w toku postępowania do wydanej decyzji;

• art. 74 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - każdy obywatel ma prawo żądać od organów władzy ochrony dziecka przed przemocą okrucieństwem wyzyskiem i demoralizacja.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W obszernym uzasadnieniu skarżąca opisała stan faktyczny sprawy oraz przedstawiła argumenty świadczące, jej zdaniem, o zasadności złożonego środka zaskarżenia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).

Skarga podlega uwzględnieniu, ponieważ część argumentów skargi okazała się zasadna.

Zdaniem tut. Sądu wydane w sprawie decyzje organów administracji obu instancji naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który nakazywał ich uchylenie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. oraz 135 p.p.s.a.

Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 61 u.p.s. – organy przytoczyły jego treść, jednak dla porządku Sąd również je przytacza. Tak więc zgodnie z tym przepisem – obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: (..) małżonek, zstępni przed wstępnymi (...) a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie" (art. 64 ust. 2 pkt 2 ). Z treści tego przepisu wynika także, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: (...) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 (art. 64 ust. 2), zaś w przypadku odmowy (...) zawarcia umowy (...) wysokość ich opłaty (...) ustala w drodze decyzji organ (...) z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2" (art. 61 ust. 2d). Zgodnie natomiast z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych (...) ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca jako zstępna (córka) L. M. umieszczonej w Domu Pomocy Społecznej, należy do kręgu osób wskazanych w tym przepisie. Obecnie skarżąca nie kwestionuje też wysokości odpłatności ponoszonej przez matkę, ani tego, że matka nie ponosi w całości kosztów swego utrzymania w DPS.

Skarżąca natomiast podnosi, że organy nie ustaliły w wystarczającym stopniu jego możliwości ponoszenia tych kosztów, a przede wszystkim przesłanki do zwolnienia z tej opłaty określonej w art. 64 ust. 7 u.p.s. Zarzut ten okazał się trafny, gdyż organy nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania zgodnie z regułami postępowania administracyjnego, łamiąc art. 7, 8, 75, 77, 79a, 80, 107 § 3 k.p.a.

Jednakże nie można zgodzić się z zastrzeżeniami strony, co do zastosowania art. 61 ust. 2 pkt 2 lit a) u.p.s. w zw. z art. z 103 ust. 2 u.p.s. Organy bowiem prawidłowo ustaliły sytuację dochodową i majątkową skarżącej, a także uznały, że zasadniczo istnieją podstawy odnoszące się do kryterium dochodowego na obciążenie skarżącej opłatą za pobyt jej matki w DPS. Zestawienie wszystkich dochodów strony osiąganych w 2023 r. z jej wydatkami niewątpliwie wskazuje, że ma ona możliwość (finansowe) ponoszenia przedmiotowej odpłatności. W tym zakresie istniały więc podstawy do ustalenia odpłatności.

Należy jednak zauważyć, że skarżąca w trakcie postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt L. M. w DPS (zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 5 stycznia 2023 r., k. 1 akt I inst.) żądała zwolnienia z odpłatności za pobyt jej matki w DPS na podstawie przesłanki określonej w art. 64 ust. 7 u.p.s. W piśmie z dnia 9 marca 2023 r. skarżąca przedstawiła cały szereg okoliczności, które jej zdaniem, przemawiają za zastosowaniem tego rodzaju zwolnienia.

Zgodnie z powołanym przepisem - osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

W orzecznictwie sądowym dopuszcza się złożenie i rozpatrzenie wniosku na podstawie tego przepisu już w postępowaniu w przedmiocie ustalenia odpłatności, a więc nie jest konieczne zwlekanie z wnioskiem do zakończenia takiego postępowania. Co więcej, przyjmuje się, że przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty, o których mowa w art. 64 u.ps. (a więc także w pkt 7) mieszczą się w pojęciu "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. (zob. w/w wyrok NSA sygn. akt I OSK 318/22, a także wyrok NSA z 12 lipca 2023r., sygn. akt I OSK 1588/22).

Z akt sprawy wynika, że organy obu instancji prowadząc postępowania skupiły się wyłącznie na ustaleniach odnoszących się do sytuacji dochodowej, wydatkowej i majątkowej strony, a w ogóle nie starały się zweryfikować wystąpienia przesłanki określonej w art. 64 ust. 7 u.p.s. Wprawdzie konieczne jest podkreślenie, że przepis ten przenosi częściowo ciężar dowodu na osobę, która na podstawie tej regulacji wnosi o zwolnienie z odpłatności, jednakże stwierdzenie to nie świadczy o tym, że organ nie powinien dokonywać żadnych czynności wyjaśniających. W szczególności na organie ciążył bowiem obowiązek, wynikający z art. 79a, zwrócenia się przed wydaniem rozstrzygnięcia do skarżącej o przekazanie organowi dowodów świadczących o ziszczeniu się przesłanki określonej w art. 64 ust. 7 u.p.s. Zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Dlatego też brak wezwania skarżącej do przedstawienia dodatkowych dowodów (poza jej oświadczeniami i zaświadczeniami o leczeniu psychiatrycznym i psychoterapii) świadczy o naruszeniu przepisów postępowania.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że z punktu widzenia wykazania wystąpienia przesłanek określonych w art. 64 pkt 7 u.p.s. należy przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe i wezwać skarżącą do dostarczenia odpowiednich dowodów, na przykład poprzez wskazanie świadków, którzy mogą potwierdzić określone okoliczności, złożenia odpowiednich oświadczeń. Należy przy tym pamiętać, że rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty nie może polegać tylko na zerwaniu kontaktów z rodzicami, ale musi być czymś cięższym gatunkowo. Musi mieć charakter drastycznego, ewidentnego i jaskrawego naruszenia obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci. Należy bowiem pamiętać, że zastosowanie ulgi określonej w art. 64 u.p.s. ma mieć charakter wyjątkowy, z uwagi na fakt, że wówczas ciężar utrzymania osoby w DPS-ie przerzucany jest na barki społeczeństwa. Co więcej, to osoba wnosząca opłatę za pobyt mieszkańca w DPS ma wykazać rażące naruszenie przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty. Powyższe "wykazanie" nie musi następować wyłączenie na podstawie dokumentów, mając na uwadze treść art. 75 § 1 k.p.a., który dopuszcza jako dowód wszystko co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, można to uczynić na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, w tym także zeznań świadków (zob. wyrok WSA w Krakowie z 10.09.2024 r., III SA/Kr 1007/24, LEX nr 3758532, wyrok WSA w Olsztynie z 23 kwietnia 2024 r., II SA/Ol 88/24, LEX nr 3714268).

W realiach przedmiotowej sprawy nie jest w ogóle wiadomo jaki okoliczności przemawiały za częściowym zwolnieniem skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt jej matki w DPS. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji pojawia się w zasadzie jeden, dość niejasny argument dotyczący częściowego zwolnienia z odpłatności. Organ podniósł, że: "w oparciu o złożony wniosek i posiadane dokumenty w sprawie uwzględniając czas trwania postępowania organ postanowił zwolnić Panią z ponoszenia kosztów utrzymania mamy w DPS", ustalając odpłatność w kwocie 550,00 zł miesięcznie. Okoliczności przedstawione przez organ nie odnoszą się do żadnej przesłanki zwolnienia z opłaty określonej w art. 64 u.p.s. Równocześnie organ ten podkreślił, że nie mógł w pełni uwzględnić podnoszonych argumentów w oparciu o art. 64 ust. 7 u.p.s. Organ odwoławczy wskazał natomiast, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie z ponoszenia przedmiotowych opłat w oparciu o art. 64 ust. 7 u.p.s. Oba organy nie poczyniły jednak żadnych własnych ustaleń w tym względzie, a także nie wystąpiły do skarżącej o przedstawienie stosownych dowodów lub wniosków dowodowych. Wprawdzie organy nie musiały, wbrew twierdzeniom skarżącej, żądać od strony konkretnych dokumentów to jednak powinny wystąpić do niej o wskazania jakie dowody posiadane przez stronę albo konieczne do przeprowadzenia przez organ (np. przesłuchanie świadków) mogą świadczyć o spełnieniu się przesłanki określonej w art. 64 ust. 7 u.p.s. W tym zakresie konieczne jest więc przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego.

Sąd podkreśla równocześnie, że nawet wykazanie okoliczności określonych w art. 64 ust. 7 u.p.s. nie przekłada się na obowiązek całkowitego zwolnienia strony z ponoszonej odpłatności, gdyż pozostawiono to do uznania organów pomocy społecznej. Niemniej jednak prawidłowe działanie organów w ramach uznania administracyjnego zakłada rzetelne zebranie całego materiału dowodowego, a następnie rozpatrzenie go zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. O prawidłowym działaniu organu w ramach uznania świadczy również uzasadnienie wydanych rozstrzygnięć, które powinno spełniać standardy określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze w ramach ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ powinien wystąpić do skarżącej o wykazania okoliczności pozwalających na zastosowanie art. 64 ust. 7 u.p.s.

W związku z powyższym Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c i art. 135 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy uwzględnią rozważania Sądu dotyczące stosowania art. 64 ust. 7 u.p.s. i dokonają dokładnych ustaleń w zakresie przesłanek wskazanych w tych przepisach.