Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2411/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 § 2 pkt 5, art. 203 pkt 2, art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jerzy Siegień sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa Protokolant starszy asystent sędziego Adrianna Tarłowska po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1132/21 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia 5 marca 2021 r., znak DOZ-OAiK.650.1324.2020.UB w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od [...] sp. z o.o. z siedzibą w G. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 13 lipca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1132/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w G. uchylił decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z 5 marca 2021 r. w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków fragmentów otoczenia historycznego zespołu budowlanego [...], [...] portierni i biura [...] przy [...]. [...], placu [...] oraz budynku [...] ( [...]).

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że Minister uchylił się od prawidłowej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, ograniczając się do zrelacjonowania stanowiska organu pierwszej instancji i przytoczenia obowiązujących przepisów prawa. Nie dokonał oceny zebranych w sprawie dowodów ani nie wyjaśnił dlaczego obecne formy ochrony (miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego) są niewystarczające.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że o ile można przyjąć, że kwestia "ochrony wartości widokowych" (art. 3 pkt 15 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2021 r. poz. 710 ze zm.; dalej: ustawa o ochronie zabytków) została przez organ odwoławczy w decyzji omówiona i oceniona (zabudowanie tego obszaru i przesłonięcie w ten sposób terenów [...]), o tyle kwestia "ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych" w żaden sposób nie została wyjaśniona, pomimo że stanowi istotną przesłankę orzekania o wpisie otoczenia zabytku do rejestru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwrócił uwagę, że w ramach oceny "ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych" nie jest możliwe powielanie argumentacji dotyczącej "ochrony wartości widokowych", a to w istocie czyni Minister, przy tym bardzo zdawkowo. Jeżeli organ nie jest w stanie bezsprzecznie i jednoznacznie wykazać jakie szkodliwe oddziaływanie czynników zewnętrznych występuje względem zabytku już do rejestru wpisanego lub niewątpliwie wystąpi w przyszłości, to nie może uznać, że przesłanka "ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych" zachodzi, a przez to, że wpis otoczenia zabytku do rejestru jest uzasadniony i prawnie możliwy. Organ nie może nadinterpretowywać stanu faktycznego po to tylko, aby objąć ściślejszą ochroną otoczenie zabytku, które wcześniej nie zostało wpisane do rejestru. Otoczenie, aby mogło zostać wpisane do rejestru musi spełniać wymagania ustawowe. Minister nie wykazał, aby zaszła przesłanka "ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych", co stanowi istotne naruszenie procesowe.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie jest jasne, na jakiej podstawie faktycznej organ w ogóle przyjmuje, że z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika konieczność wpisania do rejestru zabytków otoczenia zabytków omówionych w sentencji decyzji organu pierwszej instancji, zwłaszcza z czego wynika potrzeba "ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych". Przywołane obszernie powyżej dowody zebrane w sprawie wskazują na to, że należy raczej rozwijać formę ochrony przewidzianą w planie miejscowym niż tworzyć nowe formy ochrony, przekreślające dotychczasowe ustalenia.

Zdaniem Sądu, organ powinien jeszcze raz uwzględnić zgromadzone dowody i rzetelnie oraz jednoznacznie, a nie jedynie pobieżnie się do nich odnieść, gdyż nie wskazują one wprost na potrzebę wpisania otoczenia zabytku do rejestru. Jeżeli zaś Minister uważa, że dysponuje wystarczającymi dowodami wskazującymi na istnienie przesłanki "ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych" powinien je wykazać. Minister powinien także szczegółowo odnieść się do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w szerszej perspektywie być może rozważyć potrzebę wdrożenia procedury zmiany tego aktu, zamiast wpisu do rejestru otoczenia zabytku.

Wyrok ten został wydany na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lipca 2021 r. wyznaczonym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII z 21 czerwca 2021 r. na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) – dalej: ustawa covidowa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu. Wyrok zaskarżył w całości i zarzucił Sądowi pierwszej instancji:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 poz. 329 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania uzasadniające stwierdzenie nieważności toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie tj:

1. na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zarzucił rażące naruszenie art. 41 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 10 p.p.s.a. oraz art. 119 pkt 1-5 p.p.s.a. poprzez przeprowadzenie sprawy w trybie postępowania niejawnego, w sytuacji w której nie było ku temu ustawowych przesłanek, co powinno prowadzić do stwierdzenia nieważności postępowania toczącego się przed Sądem pierwszej instancji, wobec okoliczności, że strona została pozbawiona obrony swoich praw na rozprawie;

2. na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zarzucił rażące naruszenie art. 15 zzs4 ust. 2 i 3 ustawy covidowej poprzez przeprowadzenie sprawy w trybie postępowania niejawnego, w sytuacji w której nie było ku temu ustawowych przesłanek, co powinno prowadzić do stwierdzenia nieważności postępowania toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, wobec okoliczności, że strona została pozbawiona obrony swoich praw na rozprawie;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie przez Sąd pierwszej instancji wadliwej oceny, że organ administracji przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji naruszył wyżej wskazane normy przez brak dokonania oceny zebranych w sprawie dowodów oraz brak wyjaśnienia dlaczego obecne formy ochrony (miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego) są niewystarczające, kiedy to organ w uzasadnieniu swojej decyzji w sposób pełny wykazał na jakiej podstawie ustalił stan faktyczny oraz dokonał prawidłowej oceny przeprowadzonych dowodów, co wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji, znalazło pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji;

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez dokonanie wadliwych zaleceń do dalszego postępowania poprzez wskazanie, że w szerszej perspektywie należy rozważyć potrzebę wdrożenia procedury zmiany planu zagospodarowania przestrzennego, zamiast wpisu do rejestru otoczenia zabytku, kiedy to procedura zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie należy do kompetencji organów konserwatorskich, a Minister uznając potrzebę ochrony wyżej wskazanego widoku skorzystał z przewidzianych przepisami prawa form ochrony w postaci wpisania do rejestru zabytków otoczenia zabytku na podstawie art. 9 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 15 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami;

III. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, tj.

1. art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 9 ust. 2 oraz art. 3 pkt 15 ustawy o ochronie zabytków, poprzez niesłuszne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ wadliwie zastosował ten przepis, kiedy to zastosowanie tego przepisu w ocenie organu było konieczne, wobec dokonania przez organ ustaleń, że objęcie przedmiotowego terenu ustawową ochroną jest niezbędne z uwagi na fakt, iż obszar ten zasługuje na ochronę jako otoczenie zabytku;

2. art. 9 ust. 2 oraz art. 3 pkt 15 ustawy o ochronie zabytków w zw. z art. 5 Konstytucji RP oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy o ochronie zabytków, poprzez wadliwe niezastosowanie tych przepisów i uznanie, że organ w sposób arbitralny dokonał ograniczenia prawa własności skarżącego, kiedy to ograniczenie te znajduje swoje umocowanie w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz ustawie o ochronie zabytków oraz stanowi realizację obowiązków organu polegających na strzeżeniu dziedzictwa narodowego (zgodnie z art. 5 Konstytucji RP) poprzez zapewnienie warunków prawnych umożliwiających trwałe zachowanie i zagospodarowanie zabytku (art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków) oraz kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytku (art. 4 pkt 5 ustawy o ochronie zabytków), jak i zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków (art. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków);

3. art. 3 pkt 15 ustawy o ochronie zabytków poprzez jego błędną polegającą na tym, że Sąd pierwszej instancji wskazując, iż w przypadku "ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych" organ niesłusznie powielił argumentację dotyczącą "ochrony wartości widokowych", kiedy to Sąd pominął wyjaśnienia organu, zgodnie z którymi przesłanka ta ma charakter nieostry, a Minister wykazał, że "szkodliwe oddziaływanie czynników zewnętrznych" należy rozumieć także jako negatywny wpływ przyszłej inwestycji na odbiór zabytku i historyczny kontekst przestrzenny, ponieważ zaburzenie relacji przestrzennych może doprowadzić do utraty przez zabytek części jego wartości zabytkowych.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniesiono również o zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu z uwagi na nieważność postępowania wynikającą z pozbawienia skarżącej spółki i organu administracji możności obrony ich praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Wskazane strony zostały pozbawione możności obrony swych praw na skutek następujących okoliczności. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 czerwca 2021 r. strony zostały poinformowane, że istnieje możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek taki może – w razie braku żądania przeprowadzenia rozprawy – przyczynić się do szybszego rozpoznania sprawy. Wobec powyższego strona zainteresowana rozpoznaniem sprawy w takim trybie powinna złożyć wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Pełnomocnik skarżącej spółki oraz organ zostali jednocześnie poinformowani, że z uwagi na dynamiczny wzrost zakażeń, utrzymujący się stan epidemii i związane z tym ograniczenia liczby rozpraw jawnych sprawa może zostać skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej.

Przewodniczący Wydziału VII zarządzeniem z 21 czerwca 2021 r., powołując się na art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia rozprawy w systemie teleinformatycznym skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w dniu 13 lipca 2021 r.

Pismem z dnia 25 czerwca 2021 r. Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu poinformował, że nie wyraża zgody na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym i wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

Sąd pierwszej instancji w dniu 13 lipca 2021 r. wydał na posiedzeniu niejawnym zaskarżony wyrok.

2. Postępowanie sądowoadministracyjne jest postępowaniem kontradyktoryjnym, w którym występują dwie równouprawnione strony: skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Faktu tego nie zmienia okoliczność, że skarżącemu w niewielkim zakresie przysługują pewne dodatkowe uprawnienia procesowe (prawo wystąpienia z żądaniem ochrony tymczasowej – art. 61 § 3 p.p.s.a.), zaś organowi zarówno dodatkowe uprawnienia (prawo uwzględnienia skargi w trybie autokontroli – art. 54 § 3 p.p.s.a.), jak i obowiązki (udzielenia odpowiedzi na skargę i nadesłania akt sprawy – art. 54 § 2 p.p.s.a.). Wskazane uprawnienia i obowiązki nie różnicują bowiem możliwości obu stron w dowodzeniu przed sądem administracyjnym, że zaskarżony akt lub czynność jest lub nie jest zgodny z prawem (J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, art. 32, Lex/el.).

3. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Przez "pozbawienie strony możności obrony swych praw" należy rozumieć pozbawienie jej możności działania na skutek naruszenia przepisów prawa, wskutek czego strona była pozbawiona możliwości działania w postępowaniu. Skarżący nie musi wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania a wynikiem sprawy, ponieważ o nieważności postępowania decyduje przede wszystkim waga zaistniałych uchybień procesowych, a poza tym sąd tę przesłankę zobowiązany jest wziąć z urzędu (J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, art. 183, Lex/el.). W rozpoznawanej sprawie pismem z 25 czerwca 2021 r. Minister w odpowiedzi na pismo z Sądu, wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Zarządzeniem z 21 czerwca 2021 r., powołując się na art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, wyznaczono termin posiedzenia niejawnego oraz skład orzekający w sprawie. Nie zawiadomiono jednak stron o treści powyższego zarządzenia wraz z pouczeniem o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie.

4. W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną rozpoznania sprawy przed Sądem pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Zgodnie z tym przepisem w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania powołanego zarządzenia i tym samym rozpoznania sprawy przed Sądem pierwszej instancji, przewodniczący mógł zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Powołany przepis ustanawia szeroki margines uznania zasadności rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, jest dopuszczalne i samo w sobie nie stanowi naruszenia podstawowych uprawnień procesowych strony. Prawo do publicznej rozprawy nie ma bowiem charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu nie tylko na podstawie art. 45 ust. 2 Konstytucji, ale również ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skoro bowiem jednym z elementów prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) jest prawo do jawnego postępowania sądowego to należy uznać, że prawo to może być ograniczone na ogólnych warunkach przewidzianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, a zatem ze względu na m.in. zdrowie publiczne (wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1802/21). Odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej powinno jednak następować z zachowaniem wymogu rzetelnego procesu sądowego. Za najważniejsze dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego należy uznać zagwarantowanie prawa do obrony (wyroki NSA: z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3462/21; z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1802/21 – dostępne w CBOSA). W warunkach stanu epidemii, w jakich zostało wydane zarządzenie o przeprowadzeniu posiedzenia niejawnego w rozpoznawanej sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim poprzez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej (wyroki NSA: z 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1442/21; z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 1927/22). Skoro o rozprawie jawnej należy zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 p.p.s.a.), to tym bardziej należy przyjąć co najmniej taki termin na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoczęciem posiedzenia w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (wyroki NSA: z 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1142/21; z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3462/21).

5. W rozpoznawanej sprawie zarządzenie z 21 czerwca 2021 r. o wyznaczeniu, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, terminu posiedzenia niejawnego na dzień 13 lipca 2021 r. oraz wyznaczeniu składu orzekającego nie zawierało pouczenia o możliwości przedstawienia przez strony dodatkowego stanowiska w sprawie. Z akt sądowych sprawy nie wynika również, że takie zawiadomienie zostało wysłane. Istotne jest przy tym, że żadna ze stron w jakikolwiek sposób nie wyraziła zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Minister, co więcej, w piśmie z 25 czerwca 2021 r. wyraził sprzeciw na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W tych okolicznościach strony zostały zaskoczone rozpoznaniem sprawy na posiedzeniu niejawnym. Taka sytuacja wyczerpuje przesłankę nieważności postępowania określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., jako pozbawienie strony możliwości obrony jej praw. Podkreślić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym stanowi wyjątek od ogólnej zasady jawności posiedzeń sądowych (art. 90 § 1 p.p.s.a.), dlatego musi odbywać się w warunkach zapewniających stronie gwarancje prawa do sądu, w tym przede wszystkim możność obrony swoich praw.

6. Stwierdzenie podstawy nieważności postępowania polegającej na pozbawieniu strony możności obrony jej praw powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponowne rozpoznanie sprawy przez Sąd pierwszej instancji jest konieczne w celu usunięcia wady postępowania, która spowodowała jego nieważność. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji powinien zatem przeprowadzić rozprawę, w której udział będą mogły wziąć wszystkie strony postępowania. Taki cel ponownego rozpoznania sprawy powoduje, że Sąd drugiej instancji nie może odnieść się do przytoczonych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych. Odniesienie się do tych podstaw i tym samym ich prawna ocena powodowałoby, że Sąd pierwszej instancji związany byłby dokonaną przez NSA wykładnią prawa (art. 190 p.p.s.a.), co z kolei sprawiałoby, że przeprowadzenie ponownego postępowania z zapewnieniem stronom możności obrony swych praw na rozprawie w istocie byłoby nic nie znaczącą czynnością (wyrok NSA z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 1927/22).

7. W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaszła nieważność postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie ze względu na wystąpienie przesłanki określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Z tej racji, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji. Zwrot kosztów postępowania kasacyjnego zasądzono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji).