Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 694/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 1 marca 2024 r. nr SKO.405.ŚR.453.256.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala –


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 1 marca 2024 r. nr SKO.405.SR.453.256.2024, wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Wnioskiem z 22 grudnia 2023 r. BB (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem – KL.

Decyzją z [...] stycznia 2024 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji podał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności KL nie wynika, aby niepełnosprawność u ojca skarżącej powstała przed ukończeniem przez niego 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Ponadto organ I instancji podniósł, że skarżąca była zatrudniona w okresie od 4 maja do 31 grudnia 2023 r., a zatem składając wniosek 22 grudnia 2023 r. nie spełniała warunku rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Decyzją z 1 marca 2024 r. nr SKO.405.ŚR.453.256.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy [...].

Kolegium wskazało, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Skoro wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u ojca skarżącej. W realiach opisywanej sprawy słusznie jednak wskazał organ I instancji, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wobec powyższego decyzję organu I instancji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, należało utrzymać w mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, BB wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędne przyjęcie, że nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga została oddalona w całości, bowiem nie okazała się zasadna.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez organy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli legalności stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Stan faktyczny sprawy został zatem ustalony zgodnie z wymogami stawianymi art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: "k.p.a.". Organy dokonały ustaleń adekwatnych do zakresu i przedmiotu postępowania wyjaśniającego determinowanego przepisami prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. Uwzględniły również specyfikę danej sprawy, która stanowi o stanie faktycznym. Ocena zgromadzonego materiału dokonana została natomiast zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a motywy którymi kierowały się organy zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji.

Sąd stwierdza, że wydanie decyzji odmownej w związku z datą, w której ustalono stopień niepełnosprawności u ojca skarżącej stanowiło naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., co zostało prawidłowo wykazane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu. Należy mieć bowiem na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lipca 2016 r. I OSK 223/16, z 2 sierpnia 2016 r. I OSK 923/16; z 7 września 2016 r. I OSK 755/16, z 21 października 2016 r. I OSK 1853/16, z 4 listopada 2016 r. I OSK 1578/16 i z 10 listopada 2016 r. I OSK 1512/16).

W ocenie Sądu prawidłowo również wskazało Kolegium, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa a art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu znajdujacym zastosowanie do rozpatrzenia niniejszej sprawy, Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w tej regulacji podmiotom, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym opiekun wystąpił o przyznanie świadczenia. Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku, opiekun spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) - wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia powinna być zatem odczytywana jako niepozostawanie w zatrudnieniu wynikające z konieczności sprawowania opieki, której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Istotny jest bowiem fakt obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia, nawet w ograniczonym wymiarze, z powodu sparowania opieki nad niepełnosprawnym. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Z nadesłanych akt administracyjnych wynika, że wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła 22 grudnia 2023 r. Natomiast w okresie od 4 maja 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. skarżąca była zatrudniona i z tego tytułu była objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Ponadto z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 9 stycznia 2024 r. wynika, że skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny i otrzymuje płatności z tytułu prowadzenia działalności rolniczej. Powyższe okoliczności prawidłowo skutkowały wydaniem decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu złożenia wniosku skarżąca pozostawała w zatrudnieniu oraz pobierała płatności z tytułu prowadzenia działalności rolniczej. Nie spełniała zatem przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że dopuszczalne byłoby ewentualne uwzględnienie zgłoszonego żądania i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od stycznia 2024 r. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Z powyższych przyczyn Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.