Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 159/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2023 r. nr SKO Gd/4682/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 grudnia 2023 r. nr SKO Gd/4682/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania M. Ł. (dalej: strona, skarżąca) od decyzji Burmistrza Skarszew (dalej: organ I instancji) z dnia 26 czerwca 2023 r., nr GOPS.ŚR.000575.06.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Skarżąca wystąpiła w dniu 19 kwietnia 2023 r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. Ł. W orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 30 listopada 2022 r. wskazano, że K. Ł. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 września 2022 roku, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Symbol niepełnosprawności to 02-P (choroby psychiczne), 08-T (choroby układu pokarmowego). Orzeczenie wydano do 30 listopada 2023 roku.

W sprawie przeprowadzony został wywiad środowiskowy. Wynika z niego, że K. Ł. mieszka z córką D. S. i synem P. D. S. nie pracuje, zajmuje się niepełnosprawnym czternastoletnim synem P., który uczęszcza do Szkoły Podstawowej [...]. Syn P. pracuje 10 godzin dziennie. W tym samym bloku, w klatce obok mieszka kolejna córka K. Ł., B. D., która zajmuje się niepełnosprawną córką I. w czasie, kiedy nie przebywa ona w Środowiskowym Domu Samopomocy w Skarszewach (od poniedziałku do piątku od 8.00 do 14.00). Z wywiadu środowiskowego wynika też, że córki D. i B. oraz syn P. pomagają w opiece nad matką sporadycznie, podczas nieobecności M. Ł. Opiekę nad matką od września 2022 r. po jej powrocie ze szpitala (trafiła tam z zakrzepicą, ponadto choruje na astmę, zapalenie błony śluzowej żołądka, ma uszkodzoną wątrobę) sprawuje natomiast M. Ł., która jest u matki trzy razy dziennie – rano, w południe i wieczorem. Pomaga jej w codziennym funkcjonowaniu, tj. robi zakupy, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, przy ubieraniu się, pilnuje przyjmowania lekarstw, załatwia sprawy urzędowe, wozi na wizyty lekarskie, wychodzi na spacery. Matka skarżącej porusza się po domu samodzielnie. Wymaga wsparcia przy wstawaniu z łóżka, z fotela, z toalety. Narzeka na ból kolan. Nie wychodzi z domu bez pomocy córki. K. Ł. w dużym stopniu jest uzależniona od pomocy innych osób, rzadko zostaje sama w domu. W czasie gdy córka M. nie sprawuje nad nią opieki to może liczyć na innych członków rodziny (wspólnie mieszka z synem P. oraz córką D., natomiast w tej samej klatce mieszka też córka B.). Stan zdrowia K. Ł. znacznie się poprawił od czasu wyjścia ze szpitala (od września 2022 roku). Spożywa posiłki samodzielnie. Korzysta z toalety przy pomocy (nie może wstać). Przy ubieraniu się wymaga wsparcia. Wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych. Skarżąca nie jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad matką, aczkolwiek inne osoby nie robią tego w sposób ciągły.

Pełnomocnik skarżącej w piśmie z 12 czerwca 2023 roku wskazał, że skarżąca zakończyła swoje zatrudnienie 17 kwietnia 2023 roku w związku z pogarszającym się stanem jej mamy K. Od tego czasu sprawuje całodobową i długoterminową opiekę nad matką. Opiekuje się matką od września 2022 roku kiedy wyszła ona ze szpitala. Istnieje konieczność asekuracji przy prowadzeniu matki do toalety, pomoc przy wstawaniu, pomoc w poruszaniu się po mieszkaniu. Pani K. nie jest w stanie wykonywać samodzielnie czynności dnia codziennego. Pani K. nie jest głównie osobą leżącą, posiłki czy lekarstwa spożywa sama po wcześniejszym przygotowaniu przez Panią M. U Pani K. wykryto zakrzepicę, bolą ją nogi. Dodatkowo cierpi na słabe ciśnienie, występują u niej bóle kolan, ma trudności z poruszaniem się. Pani K. ma astmę, konieczne jest podawanie inhalatora (pompki) oraz chorą wątrobę (stała kontrola lekarza). W związku z wykrytą zaćmą, kąt widzenia jest znacznie ograniczony, istnieje konieczność zakładania okularów. K. Ł. jest pod kontrolą okulisty, lekarza rodzinnego, chirurga, gastroenterologa. Do czynności skarżącej należą: codzienna pobudka, pomoc przy wstawaniu z łóżka, przygotowanie ubrań, pomoc w zażądaniu ubrań, procedury higieniczne, kilka razy dziennie prowadzi mamę do toalety. Pomaga mamie przy obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów, codziennej kąpieli, myciu głowy. Dwa razy dziennie podaje leki. Cztery razy dziennie gotuje posiłki, w międzyczasie podaje owoce, jogurty. Na spacer wychodzą w zależności od pogody z asekuracją mocodawczyni. Codziennie Pani M. wykonuje matce masaż, smaruje maściami przeciwbólowymi. Pranie, sprzątanie, prasowanie, codzienne robienie zakupów, realizacja recept, płacenie rachunków, układanie do snu wykonywane są przez panią M.

Decyzją z dnia 26 czerwca 2023 r. Burmistrz Skarszew odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec braku spełnienia dwóch przesłanek tj. rezygnacji z zatrudnienia w związku z faktem sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b ww. ustawy).

Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania M. Ł., opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Kolegium nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W ocenie Kolegium decyzję odmowną uzasadniał natomiast brak spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Z przepisu tego wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Kolegium stwierdziło, że wskazany przez skarżącą charakter wykonywanych czynności przy matce, ich intensywność oraz rozłożenie w czasie nie stanowi stałej opieki, a co za tym idzie nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka skarżącej bowiem pomimo posiadanych schorzeń tj. astmy, zapalenia błony śluzowej żołądka, uszkodzonej wątroby jest osobą w miarę samodzielną, samodzielnie poruszającą się po mieszkaniu, samodzielnie spożywającą posiłki. K. Ł. nie mieszka sama. Wraz z nią mieszka syn P. i córka D., w tej samej klatce mieszka też córka B. Córka D. zgodnie z wywiadem opiekuje się niepełnosprawnym synem, który uczęszcza do szkoły. Także gdy syn jest w szkole może pomagać matce. Córka B. opiekuje się niepełnosprawną córką, która w tygodniu od 8 do 14 przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy. Nie ma przeszkód aby w czasie gdy córka przebywa poza domem pomagała także matce. Z Panią K. mieszka też jej syn, który jakkolwiek pracuje, jednakże w godzinach wieczornych i nocnych pozostaje w domu. Z wywiadu nie wynika natomiast aby pomoc matce w nocy była potrzebna. Natomiast takie czynności jak "układanie matki do snu" mogą wykonywać osoby stale z nią zamieszkujące. Analogicznie pomagać w porannych czynnościach typu: pomoc w ubieraniu, czynnościach higienicznych mogą wykonywać osoby, które stale z matką zamieszkują. Z wywiadu wynika natomiast, iż skarżąca nie zamieszkuje z matką, a przychodzi do matki 3 razy dziennie. Skarżąca wskazuje, iż codziennie matce gotuje posiłki cztery razy dziennie, w międzyczasie podaje owoce, jogurty. Kolegium poddaje w wątpliwość powyższe oświadczenia skarżącej, iż gotuje ona osobno dla matki 4 posiłki dziennie w sytuacji gdy z wywiadu wynika, iż matka mieszka na stałe z dwojgiem swoich dzieci. Nie dało też wiary twierdzeniom pełnomocnika, że stan zdrowia K. Ł. się pogorszył, z wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że stan zdrowia uległ polepszeniu od września 2022 roku, kiedy to matka wyszła ze szpitala. Z wywiadu wynika również, że K. Ł. porusza się po mieszkaniu samodzielnie.

Ponadto Kolegium zwróciło uwagę na nieścisłość w twierdzeniu skarżącej, iż zrezygnowała ona ze świadczenia pracy z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki, podczas gdy z wywiadu wynika, iż od września 2022 roku stan matki uległ polepszeniu, a nadto, że absencja skarżącej w pracy nie była związana z opieką nad matką a ze zwolnieniami lekarskimi samej skarżącej. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony na poczcie 18 kwietnia 2023 roku, tj. w następnym dniu po utracie przez skarżącą zatrudnienia.

Zdaniem Kolegium, zakres sprawowanej opieki nad matką sprowadza się w istocie do częściowego prowadzenia gospodarstwa domowego. Czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich, przygotowywanie opału, rozpalanie w piecu należą do typowych czynności dnia codziennego, które są również wykonywane przez osoby aktywne zawodowo, opiekujące się innymi osobami, czy też wychowującymi dzieci. Powyższe czynności nie stanowią czynności wymagających stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiających podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu.

M. Ł., reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

W ocenie skarżącej organ nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia skarżącej odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka skarżącej potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Natomiast z wywiadu środowiskowego sporządzonego w niniejszej sprawie wynika, że osoba niepełnosprawna jest przewlekle chora. W wywiadzie szczegółowo opisano codzienne czynności wykonywane w ramach stałej, całodobowej opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką. Czynności te składają się na kompleksową opiekę i pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego dla osoby, która - jak orzekł uprawniony organ, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Obok przygotowywania i podawania leków, systematycznego mierzenia ciśnienia, organizacji wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, wskazano również takie najbardziej podstawowe i niezbędne, czynności egzystencjalne, wykonywane przy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, jak przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, ale również pranie, sprzątanie i prasowanie. W ocenie skarżącej, Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Kolegium nie zdołało podważyć wynikającej ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego potrzeby sprawowania przez skarżącą całodobowej i kompleksowej opieki nad matką niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Kolegium nie przedsięwzięło bowiem jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad matką, uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2023r., poz. 390), zwanej dalej "ustawą", a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (matką), w tym również rozważenie tego, czy wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wypełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 30 listopada 2022 r. w którym wskazano, że K. Ł. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 września 2022 roku, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Symbol niepełnosprawności to 02-P (choroby psychiczne), 08-T (choroby układu pokarmowego). Orzeczenie wydano do 30 listopada 2023 roku.

Z materiału dowodowego wynika, że K. Ł. w 2022 r. trafiła do szpitala z powodu zakrzepicy, choruje nadto na astmę, zapalenie błony śluzowej żołądka, ma uszkodzoną wątrobę. Ze szpitala wyszła we wrześniu 2022 r. Jej stan zdrowia po wyjściu ze szpitala uległ polepszeniu, co wynika z wywiadu środowiskowego. Matka skarżącej porusza się po domu samodzielnie. Wymaga wsparcia przy wstawaniu z łóżka, z fotela, z toalety. Narzeka na ból kolan. Nie wychodzi z domu bez pomocy.

Z oświadczenia skarżącej wynika, że w ramach sprawowanej opieki do jej obowiązków należy: codzienna pobudka, pomoc przy wstawaniu z łóżka, przygotowanie ubrań, pomoc w założeniu ubrań, procedury higieniczne, prowadzenie do toalety, pomoc przy obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów, codziennej kąpieli, myciu głowy, podanie leków (dwa razy dziennie), gotowanie posiłków (cztery razy dziennie), spacery, masaże, smarowanie maściami przeciwbólowymi, pranie, sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, realizacja recept, płacenie rachunków, układanie do snu.

Skarżąca nie zamieszkuje z matką, a według oświadczenia przychodzi do matki 3 razy dziennie. W orzecznictwie wskazuje się, że fakt osobnego zamieszkiwania osoby niepełnosprawnej i osoby sprawującej nad nią opiekę nie wyklucza związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Istotne są jednak okoliczności faktyczne danej sprawy. W tej sprawie natomiast istotne jest to, że K. Ł. nie mieszka sama. Wraz z nią mieszka syn P. i córka D., w tej samej klatce mieszka też córka B. Córka D., jak wynika z wywiadu środowiskowego, opiekuje się niepełnosprawnym synem, który uczęszcza do szkoły. Również córka B. opiekuje się własną niepełnosprawną córką, która z kolei w tygodniu od 8 do 14 przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy. Słusznie Kolegium nie dało wiary oświadczeniu skarżącej podnosząc, że takie czynności jak pomoc w ubieraniu, czynnościach higienicznych, układaniu do snu czy wstaniu z toalety mogą wykonywać osoby stale z nią zamieszkujące i niepracujące. Podobnie niewiarygodne jest oświadczenie skarżącej, że codziennie gotuje dla matki cztery posiłki, a w międzyczasie podaje owoce, jogurty, w sytuacji, gdy matka mieszka na stałe z dwojgiem swoich dzieci. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, z materiału dowodowego nie wynika też, że stan zdrowia K. Ł. się pogorszył. Przeciwnie, z wywiadu środowiskowego wynika, że stan jej zdrowia uległ polepszeniu od września 2022 roku po wyjściu ze szpitala.

W ocenie Sądu opisane czynności wykonywane przez skarżącą składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego nie mogą być w okolicznościach tej sprawy uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Czynności polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, myciu, czy podaniu leków, oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20). Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) - tym bardziej właśnie w sytuacji wspólnego zamieszkiwania z innymi domownikami - dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej (por. m.in. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21).

Zaznaczyć należy, że opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres musi wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną, faktyczną i konieczną opieką, musi być realny i bezpośredni. W rozpoznawanej sprawie stan zdrowia i związany z nim stan niepełnosprawności matki skarżącej oraz wsparcie w opiece nad matką przez innych członków rodziny, wyklucza istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Należy uznać, że zakres koniecznej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym, tym bardziej, że przy realizacji opieki nad matką skarżąca nie jest zdana wyłącznie na siebie, a wręcz przeciwnie, pomoc w jej sprawowaniu okazują (lub potencjalnie mogą okazywać) także inni członkowie rodziny wspólnie zamieszkujący z K. Ł. w przeciwieństwie do skarżącej, która z matką nie mieszka.

Słusznie też Kolegium zauważyło nieścisłość w twierdzeniu skarżącej, iż zrezygnowała ona ze świadczenia pracy z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki, ponieważ z wywiadu środowiskowego wynika, iż od września 2022 roku stan matki uległ polepszeniu, a nadto, że absencja skarżącej w pracy nie była związana z opieką nad matką a ze zwolnieniami lekarskimi samej skarżącej. Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności tej sprawy zgodzić się należy z Kolegium, że rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą w kwietniu 2023 roku nie miała związku z pogorszeniem się stanu zdrowia matki skarżącej i podjęciem się sprawowania nad nią opieki.

Zaznaczyć należy również, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021, I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19).

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).