Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1813/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3, art. 206, art. 207
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 29 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 10 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 473
law: Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli  Komunikacyjnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Po 1279/21 w sprawie ze skargi D. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 22 lipca 2021 r. nr 3001-IEE.711.232.2021 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z 27 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Po 1279/21 oddalił skargę D. G. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: organ lub Dyrektor IAS) z dnia 22 lipca 2021 r., nr 3001-IEE.711.232.2021 w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za bezzasadne.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, w której zaskarżył orzeczenie w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) zarzucono:

• naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 106 § 3, art. 131 § 1, art. 134 § 1 i art. 135, art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne ograniczenie oceny stanowiska (postanowienia) wierzyciela do okoliczności wiadomych wierzycielowi do czasu wyrażenia stanowiska i z tego względu pominiecie wniosków i dowodów w postaci kopii 7 umów kupna-sprzedaży pojazdów, wskazanych w piśmie z dnia [...] marca 2022 roku, a w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że z ustaleń wierzyciela prawidłowo wynikało, że w dniu kontroli (tj. [...] lipca 2019 roku) skarżący był właścicielem wszystkich pojazdów, że postanowienie wierzyciela na dzień jego wydania było zgodne z prawem, a zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, jak również bezzasadne zaniechanie wezwania wierzyciela do zajęcia ponownego stanowiska w sprawie z uwzględnieniem okoliczności wskazywanych przez skarżącego w zakresie nieistnienia obowiązku zapłaty opłat objętych tytułami wykonawczymi i z uwzględnieniem podstaw do umorzenia opłat;

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym w dniu wszczęcia egzekucji (dalej: u.p.e.a.), art. 33 § 1 pkt 1 i art. 34 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 23 ust. 1, art. 31 ust. 1, art. 88 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych poprzez nieuwzględnienie zarzutów, wniosków i dowodów zawartych w piśmie z dnia [...] marca 2022 roku, a potwierdzających nieistnienie obowiązku zapłaty opłat w wysokościach wskazanych w tytułach wykonawczych z uwagi na zbycie pojazdów oraz poprzez nieuwzględnienie podstaw do umorzenia należności przez UFG z urzędu pomimo istnienia ku temu przesłanek, a także poprzez niezwrócenie się do wierzyciela z wnioskiem o ponowne zajęcie stanowiska w sprawie z uwzględnieniem okoliczności wskazywanych przez skarżącego w zakresie nieistnienia obowiązku zapłaty opłat objętych tytułami wykonawczymi i z uwzględnieniem podstaw do umorzenia opłat.

• naruszenie prawa materialnego, tj. art. 23 ust. 1, art. 31 ust, 1, art. 88 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu faktu zbycia pojazdów w trakcie okresu ubezpieczenia i istnienia podstaw do umorzenia opłat z urzędu, a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcia istnienia obowiązku zapłaty opłat w wysokościach wskazanych w tytułach wykonawczych będących podstawą egzekucji.

W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zrzeczono się z przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekła się z przeprowadzenia rozprawy.

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny jako uczestnik postępowania wniósł w swojej odpowiedzi na skargę kasacyjną o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie kosztów postępowania. Zrzekł się też przeprowadzenia rozprawy niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ i uczestnik nie zażądały jej przeprowadzenia.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.

Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu punktach powołanego przepisu.

Z uwagi na konstrukcję zarzutu określonego w petitum skargi kasacyjnej jako zarzut naruszenia prawa materialnego oraz korespondującego z nim uzasadnienia nie zasługiwał on na rozpoznanie merytoryczne. W jego ramach bowiem autor skargi kasacyjnej kwestionuje przyjęte przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne, wskazując na nieuzasadnione – jego zdaniem – przyjęcie istnienia obowiązku zapłaty opłat, o których mowa w art. 88 ust. 1-3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Zabieg taki nie mógł przynieść skutku z przyczyn formalnych. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego zakłada bowiem, co stanowi jego konieczny wymóg, potrzebę wykazania i wyjaśnienia, jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na ustalony stan faktyczny sprawy albo dlaczego, ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być w sprawie zastosowany, co innymi słowy polega na zarzuceniu błędu subsumcji. Ocena zaś tego zarzutu - co istotne na tle sformułowanego zarzutu w rozpoznawanej skardze kasacyjnej - może być dokonana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy.

Nieusprawiedliwione są zarzuty naruszenia przepisów postępowania, których istota sprowadza się do kwestionowania prawidłowości postępowania Sądu I instancji dotyczącego: 1) nieuwzględnienia zgłoszonych wniosków dowodowych, które miałyby wykazać nieistnienie obowiązku zapłaty opłat objętych tytułami wykonawczymi Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (UFG) ze względu na zbycie pojazdów (a zatem z uwagi na nieistnienie obowiązku ich ubezpieczenia); 2) zaniechania zwrócenia się do wierzyciela z wnioskiem o ponowne zajęcie stanowiska w sprawie nieistnienia obowiązku, oraz 3) nieuwzględnienia podstaw do umorzenia należności przez UFG z urzędu, pomimo istnienia ku temu podstaw.

Odnosząc się do powyższych należy mieć na względzie, że podstawową zasadą w postępowaniu egzekucyjnym jest to, że organy egzekucyjne nie badają merytorycznej prawidłowości aktu będącego podstawą tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z przytoczonego przepisu wynika, że organ egzekucyjny nie weryfikuje podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji. Tym samym ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego dotyczą wyłącznie przesłanek podmiotowych i przedmiotowych dopuszczalności egzekucji administracyjnej, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w ostatecznej decyzji administracyjnej.(zob. np. wyroki NSA: z 15 grudnia 2022 r., II OSK 2044/21; z 6 września 2022 r., II OSK 2277/19; z 29 marca 2022 r., III FSK 546/21; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W realiach rozpoznawanej sprawy niekwestionowane jest to, że organ egzekucyjny uzyskał od wierzyciela, tj. Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego stanowiska w sprawie. W stosownych postanowieniach UFG (które stały się ostateczne wobec nie złożenia przez skarżącego zażalenia) uznał zarzuty zobowiązanego w zakresie nieistnienia obowiązku uregulowania zaległych opłat za brak zawarcia umów ubezpieczenia obowiązkowego pojazdów wymienionych w tytułach wykonawczych za niezasadne oraz dokonał ich uzasadnienia w kontekście poczynionych ustaleń faktycznych. Podnieść należy, że wierzyciel bezskutecznie wezwał skarżącego do przedstawienia dokumentów, które wskazywałyby na zawarcie umów OC bądź na brak istnienia takiego obowiązku w przypadku pojazdów których dotyczyły należności wskazane w tytułach egzekucyjnych. W realiach sprawy wyrażone w postanowieniach wierzyciela stanowiska były wiążące dla organu egzekucyjnego. Tym bardziej, że – co istotne – skarżący powoływał się na brak istnienia obowiązku ubezpieczenia pojazdów (z uwagi na ich zbycie), a zgodnie z dyspozycją art. 10 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK "ustalenia spełnienia lub nieistnienia obowiązku ubezpieczenia można dochodzić przed sądem powszechnym". Owo uprawnienie może być realizowane także po nałożeniu opłaty pieniężnej na podstawie art. 88 (por.: M. Serwach (red.), Komentarz do ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych, Lex/el 2010; in fine komentarza do art. 10). Skoro zatem skarżący chciał skutecznie – wobec stanowiska wierzyciela – wykazać nieistnienie obowiązku uregulowania zaległych opłat ustalonych za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, które spowodowane było zbyciem pojazdów (a w związku z tym brakiem obowiązku ich ubezpieczenia), powinien był wystąpić ze stosownym wnioskiem do sądu powszechnego.

Podstawowa (w sensie: wyjściowa) dla wszystkich wyartykułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych jest sporna kwestia nieistnienia obowiązku ubezpieczenia pojazdu/ów. Nie mogła być ona jednak przedmiotem jakichkolwiek ustaleń sądu administracyjnego i to z kilku względów. Przede wszystkim ustawodawca jednoznacznie wyznaczył do rozstrzygania w tym przedmiocie sąd powszechny (zob. wyżej przywołany art. 10 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK).

Należy też mieć na uwadze, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym (którego oczekiwał skarżący przedstawiając kopie umów zbycia pojazdów, których to dotyczyły opłaty objęte tytułami egzekucyjnymi), o którym traktuje art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może być wykorzystywane do dokonywania przez ten sąd samodzielnych ustaleń w przedmiocie okoliczności faktycznych, które legły u podstaw wydania kontrolowanego aktu. Oczywiście, jednym z warunków prowadzenia postępowania dowodowego jest wystąpienie w sprawie "istotnych wątpliwości", których wyjaśnienie jest niezbędne dla wyjaśnienia sprawy. Jednakże przyjęcie, że w sprawie wystąpiły istotne wątpliwości wymaga uwzględnienia dyspozycji art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej: p.u.s.a.), w świetle którego kontrola działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między wskazanymi organami sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kryterium legalności jest innego rodzaju indykatorem realizacji wymiaru sprawiedliwości niż kryterium prawdy (materialnej/obiektywnej). To zaś oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym może zmierzać wyłącznie do weryfikacji spełnienia przez organ określonych przepisami prawa zasad oraz metod dokonywania ustaleń faktycznych lub prawidłowości w odniesieniu do zastosowania przepisów prawa materialnego do ustalonych przez organ okoliczności faktycznych. Ewentualne przyjęcie szerszej koncepcji prowadzenia dowodowego przez sąd administracyjny – i w konsekwencji uznanie, że może on dokonywać własnych ustaleń faktycznych – byłoby nie tylko sprzeczne z dyrektywą zawartą w art. 1 § 2 p.u.s.a., ale także oznaczałoby w istocie, że sąd w sposób nieuprawniony zastępuje organ administracyjny w wyznaczonych temu ostatniemu kompetencjach.

W kontekście powyższych ustaleń w zakresie postępowania dowodowego przed Sądem I instancji, jak i kompetencji ustalania w przedmiocie nieistnienia obowiązku ubezpieczenia pojazdu, niezasadne jest kwestionowanie w niniejszej sprawie postępowania WSA w zakresie dwóch pierwszych z wymienionych wyżej kwestii.

W odniesieniu zaś do zarzutu nieuwzględnienia przez WSA podstaw do umorzenia należności przez UFG z urzędu, pomimo istnienia ku temu podstaw, jego bezprzedmiotowość ma naturę przede wszystkim formalną. Sąd I instancji bowiem, niezależnie od innych względów (UFG samodzielnie decyduje o ewentualnym umorzeniu należności – zgodnie z dyspozycją art. 94 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK oraz Statutem UFG), rozstrzygając w granicach sprawy oraz przysługujących mu kompetencji (o czym mowa wyżej) nie miał żadnych podstaw ku temu aby uwzględnić ewentualne podstawy umorzenia przez wierzyciela z urzędu należności z tytułu zaległych opłat za brak zawarcia umów ubezpieczenia obowiązkowego pojazdów.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 206 i art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, mając na uwadze charakter rozpoznawanej sprawy oraz wynikającą z akt sprawy trudną sytuację życiową skarżącego, który miałaby zostać obciążony kosztami postępowania sądowego.

O kosztach postępowania kasacyjnego dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącej nie orzeczono, ponieważ według art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.