Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 177/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 33 § 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1b, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor WSA Agnieszka Kosowska Protokolant Starszy asystent sędziego Dorota Winiarczyk-Ożóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2023 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 31 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2022 r. nr [...] Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako "organ II instancji", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia S. B. (dalej jako "skarżąca"), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łęcznej z dnia 14 czerwca 2022 r. nr [...] w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Łęcznej w dniu 30 grudnia 2021 r. (nr [...]) wystawił na S. B. tytuł wykonawczy obejmujący obowiązek poddania jej małoletniej córki N. B. (ur. 16 listopada 2016 r.) szczepieniom ochronnym przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae typu B, poliomyelitis oraz odrze, śwince i różyczce.

Pismem z dnia 27 stycznia 2022 r., skarżąca wniosła zarzuty do powyższego tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym, które obejmowały brak wymagalności obowiązku szczepień.

Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Łęcznej uznał zarzuty skarżącej za nieuzasadnione.

W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że lekarz działający w ramach podmiotu leczniczego [...] uznał, że dziecko – N. B. – powinno zostać poddane szczepieniom ochronnym, zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych (dalej również jako "PSO"). Małoletnia była do ok. 6 miesiąca życia szczepiona w ww. przychodni zgodnie z PSO, zatem lekarz znał jej stan zdrowia i w jego ocenie brak było przeciwwskazań medycznych do szczepień. Po 6 miesiącu życia, pomimo kilkukrotnych powiadomień o szczepieniach S. B. nie zgłosiła się z dzieckiem na szczepienia. W związku z powyższym lekarz POZ zgłosił Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Łęcznej S. B. jako osobę uchylającą się od szczepień ochronnych dziecka. Organ wyjaśnił, że o kwalifikacji do szczepienia dziecka decyduje wyłącznie lekarz dysponujący wiedzą medyczną, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji, podczas wywiadu z rodzicem lub prawnym opiekunem. W niniejszej sprawie, po otrzymaniu od lekarza zgłoszenia osoby uchylającej się od szczepienia organ kilkukrotnie występował do matki dziecka z zapytaniem czy istnieją przeciwwskazania medyczne lub przesłanki do odroczenia terminu wymaganego szczepienia, udokumentowane zaświadczeniem lekarskim i wezwał do niezwłocznego przedłożenia takiego zaświadczenia. Skarżąca nie przedłożyła żadnego zaświadczenia lekarskiego, podważając normy kompetencyjne i podstawy prawne uprawniające organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku szczepień. Dopiero w reakcji na upomnienie organu z dnia 4 czerwca 2021 r. skarżąca poinformowała, że dziecko zostało poddane badaniu kwalifikacyjnemu w [...] w Ł., na podstawie którego lekarz kwalifikujący skierował małoletnią N. do Poradni Pediatrycznej Szczepień dla Dzieci Wysokiego Ryzyka. Następnie rodzice poinformowali, że w dniu 6 lipca 2021 r. odbyli wizytę z małoletnią w poradni, do pisma załączono zaświadczenie wystawione tego samego dnia przez lekarza Samodzielnego Publicznego Szpitala Wojewódzkiego w Lublinie Poradni Pediatrycznej Szczepień dla Dzieci Wysokiego Ryzyka, zgodnie z którym dziecko "nie wymaga aktualnie leczenia w poradni specjalistycznej", a w pozycji wskazówki dla lekarza kierującego wpisano "Proponuję kontynuację szczepień bez komponenty krztuścowej". Powyższe jednoznacznie wskazuje, że w stan zdrowia dziecka pozawala na jego zaszczepienie a jedyną wskazówką lekarza z uwagi na zgłoszenie przez rodziców wystąpienia NOP po wcześniejszym szczepieniu, jest stosowanie szczepionek bez komponenty krztuścowej (wystąpienie NOP nie potwierdzone w dokumentacji medycznej, nie zgłoszone przez rodziców).

W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącą zażalenia, postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2022 r. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Organ wyjaśnił, że obowiązek poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1284), dalej jako "ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń", przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, w stosunku do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m. in. dziecka), odpowiedzialność za wypełnienie tych obowiązków ponoszą rodzice.

Organ wskazał, że jedynie lekarz dysponujący wiedzą medyczną (w określonym stanie faktycznym) jest w stanie ustalić wynikające ze stanu zdrowia i aktualnej wiedzy medycznej przeszkody lub przesłanki, aktualizujące prawny obowiązek wynikający wprost z przepisów ustawy, nie zaś rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych. W niniejszej sprawie lekarz z przychodni [...], poinformował Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łęcznej, że dziecko, N. B., nie zostało poddane szczepieniom ochronnym, przesyłając "formularz zgłoszenia osób uchylających się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych" z dnia 18 marca 2019 r., co oznacza, że lekarz zgłaszający nie stwierdził przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień u dziecka, stwierdzając jednocześnie upływ terminu do ich wykonania. Wierzyciel zwracał się do podmiotu leczniczego, do którego zapisane jest dziecko, o udzielenie informacji na temat stanu zaszczepienia dziecka (pismo z dnia 12 lipca 2021 r.). Z otrzymanej odpowiedzi wynika, że w wyniku konsultacji specjalistycznej, której wyniki dostarczyli rodzice, u dziecka, zalecono kontynuację szczepień ochronnych szczepionkami bez komponenty krztuścowej, jednak lekarskie badanie kwalifikacyjne "nie spełnia oczekiwań rodziców". Lekarz nie stwierdził przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych, a wręcz przeciwnie – konsultacja specjalistyczna wykazała ich brak.

Organ wyjaśnił, że Program Szczepień Ochronnych jest wydawany na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i stanowi prawne źródło obowiązku. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczególnymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Jest to akt administracyjny wydawany przez właściwy i kompetentny organ administracji publicznej, realizujący określone zadania publiczne w zakresie zapobiegania chorobom zakaźnym, zawierający informacje oraz wytyczne dotyczące sposobu realizacji obowiązku szczepień ochronnych, w tym wskazujący wiek, w którym dane szczepienie powinno być przeprowadzone, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Komunikat jest aktem wiążącym dla obywateli, bowiem obowiązek jego stosowania wynika z § 5 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, zgodnie z którym, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń.

Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym dotyczy całej procedury, tj. badania kwalifikacyjnego oraz samego szczepienia ochronnego. Oznacza to, że badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu. O przebiegu badania kwalifikacyjnego decyduje każdorazowo lekarz kierując się aktualną wiedzą medyczną, nie zaś rodzic twierdząc, że badanie nie spełnia jego oczekiwań. Obowiązek wyszczególniony w tytule wykonawczym z dnia 30 grudnia 2021 r., znak: [...] został określony na podstawie informacji otrzymanych od lekarza. To lekarz, na podstawie obowiązującego w Polsce Programu Szczepień Ochronnych oraz aktualnej wiedzy medycznej, określił szczepienia, których termin upłynął, jednocześnie stwierdzając brak przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania.

S. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie. Skarżąca zarzuciła organowi II instancji naruszenie:

1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu i zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

2. art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy o zwalczaniu i zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje, z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

3. art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o zwalczaniu i zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżąca może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r.;

4. art. 124 § 1 i 2 ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.), dalej jako

"k.p.a." w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm.), dalej jako "u.p.e.a.", poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary, stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Ponadto strona wniosła o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11: Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. Nr 234, poz. 1570 tj. z dnia 19 kwietnia 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 947) z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami, dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie strona wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 sierpnia 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji oddalające zarzuty S. B. w sprawie egzekucji administracyjnej w związku z uchylaniem się przez skarżącą od obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Stosownie do art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru (art. 26 § 1 u.p.e.a.).

W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia w dniu 30 grudnia 2021 r. wobec skarżącej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łęcznej (wierzyciel) tytułu wykonawczego. Jako podstawę tytułu wykonawczego wskazano art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń. Egzekucję obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym prowadzi Wojewoda Lubelski.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Jak stanowi art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Jak wynika z ustaleń wierzyciela, skarżąca nie dopełniła obowiązku o charakterze niepieniężnym poddania małoletniego dziecka, N. B., obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżąca była dwukrotnie informowana o konieczności wykonania wskazanego obowiązku za pośrednictwem korespondencji organu I instancji – pisma z dnia: 8 kwietnia 2019 r. i z dnia 29 kwietnia 2019 r. Jednocześnie, z uwagi na zapewnienia strony, że realizuje obowiązek – dziecko zostało zapisane na szczepienie w dniu 2 lipca 2019 r. (pismo z dnia 6 maja 2019 r.), organ monitorował stan sprawy i kilkukrotnie zawracał się do przychodni, w której zarejestrowane jest dziecko o udzielnie informacji o aktualnym stanie jego zaszczepienia i ewentualnych przeciwskazaniach do szczepień (pisma z dnia: 24 maja 2019 r. i 20 kwietnia 2021 r.). Z uzyskanych wyjaśnień wynikało, że skarżąca nie stawiła się z dzieckiem na wizytę i nie uzupełniła brakujących szczepień. Wobec powyższego, wierzyciel wydał w dniu 4 czerwca 2021 r. upomnienie, w którym wezwał stronę do wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. W odpowiedzi na powyższe skarżąca poinformowała organ o wystawionemu dla dziecka skierowaniu do poradni szczepień dla dzieci wysokiego ryzyka oraz o wizycie w tej poradni, w trakcie której lekarz nie był w stanie wykluczyć przeciwwskazań do szczepień obejmujących wszystkie składniki szczepionki. Do pisma skarżąca dołączyła Informację dla lekarza kierującego/POZ, w której wskazano, że dziecko nie wymaga aktualnie dalszego leczenia w poradni specjalistycznej z zaleceniem kontynuacji szczepień bez komponenty krztuścowej. Mając na uwadze powyższe, organ ponownie zwrócił się do przychodni z prośbą o ustosunkowanie się do ww. informacji i zajęcie stanowiska, czy w przypadku małoletniego występują przeciwskazania do szczepień (pismo z dnia 12 lipca 2021 r.). W odpowiedzi kierownik przychodni wskazał, że zaleca się kontynuację szczepień bez komponenty krztuścowej, zaś badanie kwalifikacyjne nie jest w stanie spełnić oczekiwań rodziców i wykluczyć nadwrażliwości dziecka na składniki szczepionki. W tych okolicznościach organ wystąpił do organu właściwego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Z treści skargi wynika, że główny zarzut skarżącej został oparty na przesłance opisanej w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. i koncentruje się na twierdzeniu, że obowiązek wymieniony w tytule wykonawczym nie jest wymagalny, bowiem termin szczepień ochronnych wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, który nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Zdaniem skarżącej programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny.

Z powyższym stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Wbrew twierdzeniom skarżącej, obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z mocy przepisów ustawowych. Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Artykuł 17 ust. 1 ustawy tej stanowi, że osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

W art. 17 ust. 10 ustawy została udzielona delegacja ustawowa ministrowi właściwemu do spraw zdrowia do określenia, w drodze rozporządzenia min: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) i osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).

W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Przepis § 5 tego rozporządzenia stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy.

Z powyższego bezsprzecznie zatem wynika, że podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa, tj. wskazany wyżej art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ww. ustawy. Okoliczność, że zobowiązanie do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym zostało skonkretyzowane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie ma wpływu na istnienie ustawowego obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Maksymalna granica wieku dziecka, które powinno zostać zaszczepione konkretną szczepionką została określona w § 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Wyznaczenie maksymalnego terminu wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza jednak, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. W § 5 ww. rozporządzenia wskazano wprost, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP ustawa i rozporządzenie są źródłami prawa powszechnie obowiązującego. W Programie Szczepień Ochronnych ogłaszanym na dany rok przez Głównego Inspektora Sanitarnego zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia. Przyjęcie określonego kalendarza szczepień w formie komunikatu wynika z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych, w tym czasu oraz rodzaju podawanych dzieciom szczepionek. Określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego czas, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.

Sądowi znany jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 (opublikowany w Dz.U. z dnia 12 maja 2023, poz. 909). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł w pkt I, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie w pkt II wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie sądu, powyższy wyrok TK nie zmienia jednak zapatrywania na niniejszą sprawę. Wprawdzie Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to zauważył jednak, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia.

Jednocześnie Trybunał zdecydował się na określenie w wyroku innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, w celu zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Oznacza to, że realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych – na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu – stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (zob. wyrok TK z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04, OTK-A 2004 Nr 9, poz. 96). Z tych też przyczyn w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, zgodnie z którym sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (zob. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 87/18 i powołane w nim orzeczenia).

Z tych względów, biorąc pod uwagę przedmiot niniejszej sprawy i wskazaną w wyroku TK potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, należało uznać, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego był wymagalny.

Stosownie do art. 47 Konstytucji RP, każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Bezspornym jest, że obowiązek poddania się szczepieniu stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich. W ocenie sądu jest to jednak ograniczenie prawnie uzasadnione. Podkreślenia wymaga, że celem, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, jest zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Szczepienia ochronne polegają na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Szczepienie ochronne jest świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mającym działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych, regulujących zasady ich udzielania. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a ty samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób w społeczeństwie. Nie ulega zatem wątpliwości, że regulacja wprowadzająca szczepienia ochronne jest niezbędna dla ochrony wartości, jaką jest zdrowie i życie ludzi. Obowiązek podjęcia działań mających na celu zapobieganie epidemiom chorób zakaźnych wynika już z treści art. 68 ust. 4 Konstytucji RP. Nie można zatem uznać, że ograniczenie praw i wolności obywatelskich w tym konkretnym przypadku jest nieuzasadnione.

Wskazać również należy, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, którego celem jest stwierdzenie, czy w danym indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, wymaganym realizacją w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że córka skarżącej nie została poddana szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym. W toku postępowania skarżąca nie przedstawiła także zaświadczenia lekarskiego, ani jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień. Skarżąca miała nie tylko możliwość udokumentowania tej okoliczności w przeciągu kilku lat, ale przede wszystkim wykazania tej okoliczności w trakcie lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.

Z akt sprawy nie wynika jednak, aby tego rodzaju okoliczności wystąpiły w przypadku córki skarżącej. Pismem z dnia 18 marca 2019 r. specjalista medycyny rodzinnej, pediatra, poinformowała organ, że córka skarżącej nie została poddana szczepieniom ochronnym, przesyłając formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych. Lekarz nie wskazał w nim przeciwskazań zdrowotnych do wykonania brakujących szczepień u dziecka, podnosząc jednocześnie, że mimo rozmów telefonicznych i w trakcie wizyt w gabinecie lekarskim, rodzice nie przedstawili konkretnych powodów odmowy szczepień. Lekarka wskazała również, że mimo pisemnych wezwań na wizytę szczepienną rodzice nie zgłosili się z dzieckiem na wizytę. Wprawdzie po wystawieniu przez organy upomnienia skarżąca poinformowała organ o wystawionym dla dziecka skierowaniu do poradni szczepień dla dzieci wysokiego ryzyka oraz o wizycie w tej poradni, w trakcie której lekarz nie był w stanie wykluczyć przeciwwskazań do szczepień obejmujących wszystkie składniki szczepionki, to jednak okoliczność ta nie podważa ustaleń organu o braku przeciwskazań do wykonania szczepień. Jedynym dokumentem, jaki strona przedstawiła w tym zakresie jest wystawiona przez lekarza Poradni Pediatrycznej Szczepień dla Dzieci Wysokiego Ryzyka Wojewódzkiej Przychodni Chorób Zakaźnych dla Dzieci przy Samodzielnym Publicznym Szpitalu Wojewódzkim w Lublinie Informacja dla lekarza kierującego/POZ. Z dokumentu tego nie wynika jednak, aby istniały przeciwskazania do wykonania szczepień ochronnych u córki skarżącej. W dokumencie tym wskazano, że dziecko nie wymaga aktualnie dalszego leczenia w poradni specjalistycznej oraz zasugerowano kontynuację szczepień bez komponenty krztuścowej. Mając na uwadze otrzymany dokument organ dodatkowo zwrócił się do przychodni, do której zapisane jest dziecko, z prośbą o ustosunkowanie się do zawartych w nim informacji. Z uzyskanej odpowiedzi wynika, że zaleca się kontynuację szczepień bez komponenty krztuścowej, zaś badanie kwalifikacyjne nie jest w stanie spełnić oczekiwań rodziców i wykluczyć nadwrażliwości dziecka na składniki szczepionki. W tej sytuacji organ zasadnie wystąpił do organu właściwego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Jak wyjaśniono obowiązek poddania dziecka szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. Jednocześnie brak jest przepisu, który wyłączałby obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom tylko ze względu na możliwe hipotetyczne powikłania (por. wyrok WSA w Kielcach z 21 lutego 2013 r., sygn. II SA/Ke 7/13). W tych okolicznościach, w świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, nie ulega wątpliwości, że córka skarżącej nie była zaszczepiona mimo braku przeciwwskazań do szczepienia stwierdzonych przez lekarza, do czego de facto przyczyniła się matka kwestionując istnienie obowiązku z tytułu wykonawczego. Obowiązek skarżącej poddania małoletniej szczepieniom ochronnym istnieje i wbrew zarzutom skargi jest wymagalny i na dzień wniesienia skargi, co wynika wprost z jej treści i akt sprawy nie został wykonany. Przywołane powyżej regulacje przewidują obowiązek szczepienia z mocy prawa, a tym samym nie ma podstaw do przyjęcia nieistnienia obowiązku, jak i braku wymagalności obowiązku. Tym samym zarzuty skargi w tym przedmiocie są bezzasadne. Niewykonanie obowiązku stanowi natomiast podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.

Jednocześnie sam tytuł wykonawczy z dnia 30 grudnia 2021 r. spełnia wymogi z art. 27 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy został wystawiony według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 176 z późn. zm.). W tytule tym wypełniono wszystkie niezbędne pola w tym także podstawę prawną egzekucji oraz podstawę prawną obowiązku objętego tytułem.

Na uwzględnienie nie zasługują również pozostałe zarzuty skargi. W szczególności bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Przepis art. 8 Konwencji dotyczy ingerencji władzy publicznej w korzystanie z prawa do życia prywatnego i rodzinnego oraz mieszkania i korespondencji. Obowiązek dokonania szczepienia ochronnego nie narusza jednak norm tego przepisu. Jedynie bowiem nieusprawiedliwiony charakter ingerencji w prawa jednostki zawarte we wskazanych przepisach wiązałby się z ich naruszeniem. Jednoznacznego wyjaśnienia wymaga, że chroniona Konstytucją RP wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że - jak stanowi art. 95 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) – władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki (wyrok NSA z dnia 25 maja 202 r. sygn. akt II OSK 3130/19, wyrok NSA z 10 lutego 2021 r. sygn. akt II OSK 1622/18). Ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje uprawnienia pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, lecz odmiennie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki NSA: z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 338/13 i z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1509/13). Z tożsamych przyczyn sąd nie znalazł również podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Sąd nie znalazł także podstaw do wystąpienia do Trybunału Sprawiedliwości UE o wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wyjaśnić należy, że Trybunał Sprawiedliwości UE zajmuje się wyłącznie wykładnią aktów prawa unijnego, natomiast Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności formalnie nie stanowi części unijnego porządku prawnego. UE nie przystąpiła do tej Konwencji.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło także do naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania małoletniemu poszczególnych szczepionek.

Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako bezzasadną, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.