Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1301/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6273 Świadczenia udzielane cudzoziemcom
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Dnia 9 grudnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska - Litwiniec Sędzia WSA Wanda Zielińska – Baran po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2016 roku w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2016r., numer [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy finansowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2015r. Nr [...].


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. T. (dalej "skarżącą"), od decyzji Prezydenta [...] (dalej "Prezydenta") z dnia [...] czerwca 2015 r. o numerze [...], orzekającej o odmowie udzielenia skarżącej pomocy mającej na celu wspieranie procesu integracji córki skarżącej, małoletniej A. K. (A. K., dalej "córka skarżącej") utrzymało decyzję Prezydenta w mocy.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez SKO zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] marca 2016 r., przedstawia się w następujący sposób:

1. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Prezydent odmówił udzielenia pomocy skarżącej w ramach realizacji indywidualnego programu integracji, o którą skarżąca wystąpiła w imieniu swojej małoletniej córki, która na mocy decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] uzyskała ochronę uzupełniającą. W uzasadnieniu organ powołał się na przepisy art. 91 ust. 1, 93 ust. 1, 91 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), dalej także "ustawy", podkreślając, iż w przeszłości skarżąca zrealizowała już program integracyjny, wraz z małoletnim synem E. T., trwający od [...] marca 2009 r. do [...] lutego 2010 r., otrzymując w ramach tego programu przewidziane ustawą świadczenia finansowe (decyzja Prezydenta m[...] nr [...] i nr [...] z dnia [...] maja 2009 r.). Okoliczność ta wyklucza możliwość ponownego objęcia tego typu programem.

2. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. skarżąca wniosła do SKO odwołanie od decyzji Prezydenta z dnia [..] czerwca 2015 r., kwestionując wykładnię przepisów ustawy o pomocy społecznej, zastosowaną przez organ.

III. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] marca 2016 r. SKO rozpatrzyło skarżącej, od decyzji Prezydenta z dnia [...] grudnia 2015 r., utrzymując tę decyzję w mocy. Uzasadniając orzeczenie odwoławcze, SKO wskazało w szczególności, co następuje:

Przedmiotem sporu jest kwestia, czy pomoc dla cudzoziemca, przewidziana przepisem art. 91 ustawy o pomocy społeczne, przysługuje również w sytuacji, gdy osoba objęta ochroną uzupełniającą, która już wcześniej korzystała z takiej pomocy, urodziła kolejne dziecko, które uzyskało ochronę uzupełniającą. Zdaniem odwołującej się, jego córka jest już samodzielnym wnioskodawcą i powinna jej być przyznana taka pomoc. Z przepisu art. 91 ust. 1, 3 i 4 ww. ustawy wynika, że cudzoziemcowi, który uzyskał w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą udziela się pomocy mającej na celu wspieranie procesu integracji, zwanej pomocą dla cudzoziemca. Pomocy dla cudzoziemca udziela się na wniosek cudzoziemca złożony do starosty, za pośrednictwem powiatowego centrum pomocy rodzinie, w terminie 60 dni od dnia uzyskania przez niego w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej. Wniosek obejmuje małoletnie dzieci cudzoziemca oraz jego małżonka, jeżeli uzyskali w RP status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą. Z przepisu art. 92 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wynika zaś, że pomocy dla cudzoziemca udziela się w okresie nie dłuższym niż 12 miesięcy.

Analiza treści przepisu art. 91 ustawy, prowadzi do wniosku, że pomoc cudzoziemcowi ma charakter pomocy jednorazowej. Jej celem jest bowiem wspieranie procesu integracji osób, które uzyskały status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą. Chodzi o to, aby w początkowym okresie pobytu w Polsce ułatwić takim cudzoziemcom przetrwanie od strony materialnej, zapewnić pomoc w nauczeniu się języka oraz w podjęciu pracy. Pomoc ta nie przysługuje jednak w każdym czasie, gdyż w przepisach ograniczono termin, w jakim można złożyć wniosek o przyznanie takiej pomocy (60 dni od dnia uzyskania statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej) a także 12 - miesięczny okres, w którym udziela się pomocy dla cudzoziemca. Kolegium podziela pogląd wyrażony m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 10 marca 2011 r., że termin określony w art. 91 ust. 3 ustawy jest terminem prawa materialnego (III SA/Lu 435/10). Niewątpliwie bowiem określa on czas, w jakim cudzoziemiec może dochodzić swoich uprawnień, wynikających z przepisów prawa materialnego.

Należy zauważyć, że wprawdzie ustalając wysokość pomocy uwzględnia się liczbę członków rodziny, jednak nie może budzić wątpliwości, że potrzeba i ciężar integracji koncentruje się przede wszystkim wokół osób, które właśnie przybyły na terytorium RP, nie zaś osób, które narodziły się w rodzinie, dla której okres pomocy na integrację zakończył się. W przepisach przewidziano, że wniosek składa cudzoziemiec, lecz obejmuje on również jego małoletnie dzieci i jego małżonka. Mając jednak na uwadze powyższe rozważania, w szczególności zaś ograniczony termin, w jakim cudzoziemiec może złożyć wniosek a także ograniczony okres, w jakim przysługuje pomoc dla cudzoziemca, należy przyjąć, że ustawodawca traktuje pomoc, o jakiej mowa w art. 92 ust. 1 ustawy jako pomoc jednorazową. Brak jest podstaw by przyjąć, że prawo do takiej pomocy może z określonych przyczyn powstać na nowo - np. w związku z urodzeniem kolejnego dziecka. Należy zatem podzielić pogląd wyrażony w wyroku WSA w Lublinie z 10 lutego 201 Ir., II SA/Lu 11/11, że skoro warunkiem udzielenia cudzoziemcowi pomocy mającej na celu wspieranie procesu jego integracji w społeczeństwie państwa, w którym się znajduje, jest złożenie wniosku o udzielenie tej pomocy w zakreślonym terminie, który jest terminem nieprzywracalnym oraz skoro wniosek ten z urzędu obejmuje małoletnie dzieci cudzoziemca oraz jego małżonka, jeśli uzyskali status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, to brak jest podstaw do udzielenia tej formy pomocy na każde urodzone w Polsce kolejne dziecko cudzoziemca, któremu została już wcześniej (przed narodzinami tego dziecka) udzielona tego typu pomoc. W kontekście powyższych rozważań Kolegium, nie podzieliło twierdzenia Odwołującej, że jej małoletnia córka, która uzyskała w Polsce ochronę uzupełniającą, powinna też otrzymać indywidualny program pomocy. Wskazać należy, że art. 91 a ustawy o pomocy społecznej znajduje zastosowanie jedynie w stosunku do sytuacji małoletnich, którzy znaleźli się w Polsce bez przedstawiciela ustawowego. Wskazać należy, że poglądy Składu Orzekającego w niniejszej sprawie znalazły odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym min. prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia z dnia 28 maja 2013 r. sygn.ll SA/Bk 25/13 czy prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. II SA/Bk 187/13.

IV. Skarżąca wniosła do tut. Sądu skargę na decyzję SKO z dnia [...] marca 2016 r., zarzucając tej decyzji naruszenie szeregu przepisów postępowania oraz prawa materialnego.

V. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia [...] maja 2016 r., SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Jednocześnie organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2016 r. racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.").

Zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Stosownie do art.119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Skargę należało uwzględnić, albowiem zarówno zaskarżona decyzja odwoławcza Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016 r., jak i utrzymana tą decyzją w mocy decyzja Prezydenta z dnia [...] czerwca 2015 r., zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 91 ust.1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez wadliwą ich wykładnię, w wyniku zastosowania której organy wadliwie uznały, że małoletniej córce skarżącej nie przysługuje pomoc, mająca na celu wspieranie procesu jej integracji. Z racji tego, że naruszenie to wpłynęło istotnie na wynik sprawy obie wskazane wyżej decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego.

VII. Kontrola legalności zaskarżonej do Sądu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016 r., prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w którym w drugiej instancji orzekło zaskarżoną decyzją SKO, było ewentualne udzielnie małoletniej córce skarżącej, będącej cudzoziemcem, pomocy mającej na celu wspieranie procesu jego integracji na zasadach określonych w art.91 i nast. ustawy o pomocy społecznej. Organy obu instancji uznały, że przeszkodą do udzielenia takiej pomocy córce skarżącej jest okoliczność, że w przeszłości, tj. przed urodzeniem się skarżącej, jej rodzina, tj. skarżąca oraz inne dziecko skarżącej korzystało już z tej formy pomocy. W ocenie organów jednokrotne skorzystanie przez danego cudzoziemca i jego rodzinę z pomocy mającej na celu wspieranie procesu jego integracji trwale wyczerpuje uprawnienia do tego rodzaju pomocy nie tylko wszystkich tych osób, ale także kolejnych członków rodziny (kolejnych małoletnich dzieci). Późniejsze urodzenie się w rodzinie cudzoziemca kolejnych dzieci nie rodziłoby zatem, po stronie tychże dzieci, odrębnych uprawnień do skorzystania z tego rodzaju pomocy. Stanowisko to jest błędne.

2. Przepisy Działu II Rozdział 5 ustawy o pomocy społecznej (art.91 - 95) regulują kwestię integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą.

Uwzględniając przedmiot niniejszej sprawy, niezbędnym jest zwrócenie uwagi na następujące uregulowania przywołanego rozdziału ustawy.

Cudzoziemcowi, który:

1) uzyskał w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą lub

2) przybywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach zwanemu dalej w niniejszym rozdziale "cudzoziemcem", udziela się pomocy mającej na celu wspieranie procesu jego integracji, zwanej dalej "pomocą dla cudzoziemca" (art.91 ust.1 ustawy)

Pomocy dla cudzoziemca udziela starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania cudzoziemca (art.91 ust.2 ustawy).

Pomocy dla cudzoziemca udziela się na wniosek cudzoziemca złożony do starosty, za pośrednictwem powiatowego centrum pomocy rodzinie, w terminie 60 dni od dnia uzyskania przez cudzoziemca w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej lub uzyskania przez niego zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (art.91 ust.3 ustawy).

Wniosek cudzoziemca, który uzyskał w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, obejmuje małoletnie dzieci cudzoziemca oraz jego małżonka, jeżeli uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą lub uzyskali zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (art.91 ust.4 ustawy).

Art. 92. 1. Pomocy dla cudzoziemca udziela się w okresie nie dłuższym niż 12 miesięcy i obejmuje ona:

1) świadczenia pieniężne w wysokości od 446 zł do 1175 zł miesięcznie na osobę przeznaczone na:

a) utrzymanie, w szczególności na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, środki higieny osobistej oraz opłaty mieszkaniowe,

b) pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego;

2) opłacanie składki na ubezpieczenie zdrowotne określonej w ustawie z dnia [...] sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych;

3) pracę socjalną;

4) poradnictwo specjalistyczne, w tym poradnictwo prawne, psychologiczne i rodzinne;

5) udzielanie informacji oraz wsparcia w kontaktach z innymi instytucjami, w szczególności z instytucjami rynku pracy, ze środowiskiem lokalnym oraz organizacjami pozarządowymi;

6) inne działania wspierające proces integracji cudzoziemca.

Z art. 93 ust. 1 ustawy wynika, że pomoc dla cudzoziemca jest realizowana w ramach indywidualnego programu integracji, uzgodnionego między powiatowym centrum pomocy rodzinie a cudzoziemcem, określającego wysokość, zakres i formy pomocy, w zależności od indywidualnej sytuacji życiowej cudzoziemca i jego rodziny, oraz nałożenia stosownych zobowiązań zarówno na powiatowe centrum pomocy rodzinie oraz cudzoziemca (przepis szczegółowo te zobowiązania określa).

3. Z akt sprawy wynika, że: (-) małoletnia córka skarżącej urodziła się w dniu [...] sierpnia 2011 r., a w dniu [...] maja 2015 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców udzielił córce skarżącej ochrony uzupełniającej, (-) w przeszłości skarżąca zrealizowała już program integracyjny, obejmujący skarżącą oraz małoletniego syna skarżącej E. T., trwający od [...] marca 2009 r. do [...] lutego 2010 r., otrzymując w ramach tego programu przewidziane ustawą świadczenia finansowe na każdą osobę (decyzja Prezydenta [...] nr [...] i nr [...] z dnia [...] maja 2009 r.)., (-) wniosek o przyznanie pomocy córce skarżącej złożyła skarżąca, działająca w jej imieniu w dniu [...] czerwca 2015 r. (data wpływu wniosku do organu I instancji).

4. Zdaniem Sądu kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma fakt, że w art.91 ust.1 ustawa uzależnia powstanie uprawnienia cudzoziemca od uzyskania przedmiotowej pomocy wyłącznie od faktu wcześniejszego uzyskania przez niego określonego tytułu do legalnego przebywania w Polsce (tj. uzyskania przez cudzoziemca w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej lub uzyskania przez niego zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach), zastrzegając jedynie stosowny, sześćdziesięciodniowy termin na złożenie wniosku w tym przedmiocie (w art.91 ust.3).

W ocenie Sądu z powyższych regulacji ustawowych wynika prosty wniosek, że każdy cudzoziemiec, który łącznie: 1) uzyskał jeden z tytułów do przebywania w Polsce, wymienionych w art.91 ust.1 ustawy, 2) w terminie 60 dni od dnia uzyskania tego tytułu wniósł o przyznanie pomocy, winien taką pomoc otrzymać. Trafnie podnosi skarga, że wywodzenie istnienia przeszkody do przyznania przedmiotowej pomocy, mającej polegać na tym, że cudzoziemiec jest członkiem rodziny, która przed urodzeniem się tego cudzoziemca, korzystała już z takiej pomocy, nie znajduje żadnego oparcia w przepisach ustawy o pomocy społecznej.

Przyjęta przez Sąd wykładnia art.91 ustawy odwołuje się nie tylko do literalnej redakcji tego przepisu, ale w logiczny sposób realizuje cele ochrony udzielanej cudzoziemcom na terytorium RP. Przy uwzględnieniu tych celów niemożliwym jest bowiem przyjęcie, że małoletni cudzoziemiec, który urodził się w rodzinie korzystającej w przeszłości z pomocy integracyjnej (tj. cudzoziemiec, który urodził się już po fakcie korzystania z tej pomocy), traci własne uprawnienia do otrzymania takiej pomocy. Wprawdzie nie można negować faktu, że z punktu widzenia perspektyw integracji ze społeczeństwem polskim sytuacja małoletniego cudzoziemca, który urodził się w rodzinie przebywającej już od jakiegoś czasu na terytorium RP, a tym samym poddanej już procesowi integracji, jest dużo korzystniejsza od sytuacji małoletniego cudzoziemca, który wraz z rodziną dopiero przybył na terytorium RP, niemniej nie wynika stąd, że w stosunku do tego "uprzywilejowanego" cudzoziemca integracja ta wystąpiła automatycznie, tak iż nie zachodzi konieczność poddania się różnego rodzaju działaniom integracyjnym, zasługującym na wsparcie ze środków publicznych. Za punkt wyjścia do oceny powyższej sprawy należy zatem przyjąć fakt, iż każdy cudzoziemiec, posiadający prawo do legalnego pobytu na terytorium RP, wyszczególnione w art.91 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, w obiektywny sposób nabywa własne potrzeby integracyjne, niezależne od potrzeb pozostałych członków jego rodziny (aczkolwiek równolegle występujące). Jednocześnie w oczywistym interesie społecznym pozostaje to, aby cudzoziemiec, o którym mowa w art.91 ust.1 ustawy, dysponował realnymi możliwościami integrowania się ze społeczeństwem.

Fakt zrealizowania przez rodzinę takiego małoletniego cudzoziemca programu integracyjnego przed jego urodzeniem, nie stoi na przeszkodzie temu, aby kolejny program integracyjny, dotyczący wyłącznie tegoż małoletniego, wdrożyć. Kategorycznego podkreślenia wymaga, że z racji różnego zakresu podmiotowego pomiędzy tymi dwoma programami integracyjnymi (tj. objęcia tymi programami różnych osób) ryzyko naruszenia oczywistej zasady tylko jednokrotnego obejmowania danego cudzoziemca tego rodzaju programem, nie występuje.

5. Odnosząc powyższe uwarunkowania prawne do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że małoletnia córka skarżącej spełniła warunki, wynikające z art.91 ust.1 i ust.3 ustawy, uprawniające ją do uzyskania pomocy. W świetle powyższego uznać należy, że decyzje organów obu instancji wydano z naruszeniem wskazanych na wstępie przepisów prawa materialnego, które to naruszenie wpłynęło istotnie na wynik sprawy. Z tej racji decyzje te należało wyeliminować z obrotu prawnego.

7. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Prezydent ponownie rozpatrzy wniosek skarżącej, działającej w imieniu swojej małoletniej córki z uwzględnieniem ocen wskazanych powyżej.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i art.135 p.p.s.a.

=