Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 117/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31 zq ust. 3, art. 31zo ust. 1, art. 15zzs4 ust. 3, art. 31zo ust. 8, art. 15 zzzzzn pkt 1, art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2,   i art. 31 zq ust. 3,  art. 15zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 180, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 11, art. 9 , art. 10 § 1, 2, 3, art. 79a § 1, art. 12 § 1, art. 81a
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 123,
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r., nr [...]


UZASADNIENIE

Firma "[...]" s.c. K. Z. i A. Z. (dalej: "Strona", "Skarżący") złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") wniosek

z dnia [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za osoby ubezpieczone za marzec, kwiecień

i maj 2020 r. We wniosku Strona wskazała, że ubiega się o pomoc w związku z działalnością sklasyfikowaną symbolem PKD [...].

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.), dalej: "ustawa o COVID-19" w związku

z art. 83 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", ZUS odmówił Stronie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, na Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za kwiecień 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji ZUS przywołał brzmienie art. 31zo ust. 1 oraz art. 31 zq ust. 3 ustawy o COVID-19 i wyjaśnił, że jednym z warunków zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek było złożenie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za wnioskowane miesiące nie później niż do dnia

30 czerwca 2020 r., chyba że strona jest zwolniona z obowiązku ich składania.

ZUS podkreślił, że w wyniku analizy konta ustalono, że deklaracja rozliczeniowa za kwiecień 2020 r. do dnia wydania decyzji nie została złożona. W związku z tym Stronie nie przysługuje prawo zwolnienia z opłacenia należności z tytułu przedmiotowych składek.

W dniu [...] października 2020 r. wpłynął do ZUS wniosek Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy (nadany w dniu [...] października 2020 r.). W uzasadnieniu Strona wskazała, że rozstrzygnięcie nie jest zgodne z faktami i wskazała, że deklaracje rozliczeniowe za kwiecień 2020 r. wysłane zostały przesyłką poleconą w dniu

[...] maja 2020 r. (zgodnie z załączonym dowodem nadania). Strona podkreśliła, że pismem z dnia [...] maja 2020 r. została zawiadomiona, że dokumenty za miesiąc "kwiecień 2019 r." zostały unieważnione z powodu błędu w DRA. Strona wyjaśniła,

że w związku z taką okolicznością, skorygowała błąd w deklaracji DRA i w dniu

[...] czerwca 2020 r. wraz z deklaracjami rozliczeniowymi za miesiąc maj 2020 r. przesłała listem poleconym do ZUS. Deklaracje rozliczeniowe za miesiąc kwiecień

2020 r. i maj 2020 r. wysłane zostały za pismem przewodnim. W załączeniu znalazły się kopie: pisma przewodniego z dnia [...] września 2020 r. dotyczącego ponownego przekazania deklaracji za miesiąc maj 2020 r., pisma przewodniego z dnia

[...] czerwca 2020 r. dotyczącego przekazania poprawionej deklaracji DRA z załącznikami za miesiąc kwiecień 2020 r. oraz deklaracji rozliczeniowej za miesiąc maj 2020 r wraz z potwierdzeniem nadania przesyłki poleconej.

Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. ZUS zawiadomił Stronę o zakończeniu postępowania dotyczącego wniosku z dnia [...] października 2020 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności

z tytuł składek na ubezpieczenie społeczne. ZUS pouczył Stronę o prawie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawiadomienie doręczono Stronie

w dniu [...] listopada 2020 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1

ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

(Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: "k.p.a." oraz art. 31zq ust. 8 ustawy

o COVID-19, ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2020 r.

W uzasadnieniu ZUS przywołał brzmienie przepisu art. 31 zo, art. 31 zp ust. 1, art. 31 zq ust. 1 i ust. 8 i wyjaśnił, że deklaracja DRA za miesiąc kwiecień 2020, którą Strona złożyła w dniu [...] maja 2020 r. została unieważniona. ZUS podkreślił, że jako płatnik składek Strona nie złożyła deklaracji DRA za 2020 r. przed upływem terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą, tj. do 30 czerwca 2020 r. Brak deklaracji rozliczeniowych uniemożliwił dokonanie zawnioskowanego przez Stronę zwolnienia z opłacenia składek na zasadach, o których mowa w ustawie o COVID-19.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na ww. decyzję z dnia [...] listopada 2020 r., Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy

tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, polegającego na pominięciu jako dowodu w sprawie dowodu nadania korespondencji

kierowanej do ZUS.

Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie aktu pierwszej instancji, a także o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Skarżący wyjaśnił, że w dniu [...] maja 2020 r. wysłane zostały przesyłką poleconą deklaracje rozliczeniowe za miesiąc kwiecień 2020 r., a więc zostały doręczone w przewidywanym przepisami art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19. Skarżący wskazał, że ze względu na błąd w deklaracji DRA, korekta została przesłana przesyłką poleconą w dniu [...] czerwca 2020 r. wraz z pismem przewodnim do Oddziału ZUS w S.. Ponadto deklaracje ponownie zostały przesłane do ZUS w dniu

[...] września 2020 r. za pismem przewodnim.

Skarżący podkreślił, że posiada dowód nadania przesyłki poleconej

z dnia [...] maja 2020 r., natomiast pozostałych potwierdzeń nie posiada, ponieważ nie ma bezwzględnego obowiązku przechowywania dowodów nadania poleconych przesyłek.

Do skargi załączone zostały kopie dowodów nadania z dnia

[...] października 2020 r., z dnia [...] maja 2020 r. oraz pisma przewodniego

z dnia [...] czerwca 2020 r.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W uzasadnieniu ZUS przedstawił stan faktyczny sprawy, przepisy prawa oraz stanowisko przedstawione w skardze.

Końcowo ZUS stwierdził, że Skarżący nie tylko nie wykonał obowiązków obciążających płatników zatrudniających pracowników, polegających na złożeniu imiennych raportów miesięcznych o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach wraz z deklaracją rozliczeniową we właściwych ustawowych terminach,

lecz nadto nie złożył deklaracji rozliczeniowych w dłuższym w stosunku do ogólnego, wynikającego z art. 47 u.s.u.s., określonym ustawą terminie, tj. do 30 czerwca 2020 r.

Zdaniem ZUS, materiał dowodowy został prawidłowo zebrany oraz przeanalizowany i oceniony. Stan faktyczny sprawy został ustalony w oparciu

o dane zaewidencjonowane na tzw. kontach ubezpieczonego i płatnika (wskazał

na k. 17 akt administracyjnych). ZUS podkreślił, że postępowanie administracyjne było przeprowadzone prawidłowo i zgodnie z przepisami k.p.a., organ poinformował o zakończeniu postępowania administracyjnego, o prawie wglądu do akt oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (wskazał na zawiadomienie z dnia [...] listopada 2020 r. - k. 20 akt administracyjnych). ZUS uznał, że obie decyzje zostały podpisane przez osoby upoważnione

do wydawania decyzji w imieniu organu zgodnie z rejestrem upoważnień (wskazał

na BIP - www.zus.pl).

ZUS wyjaśnił, że z uwagi na unieważnienie deklaracji za kwiecień 2019 r. z powodu błędów rachunkowych, organ pismem z dnia [...] maja 2020 r. wezwał do złożenia prawidłowej deklaracji (za kwiecień 2020 r. a nie za kwiecień 2019 r., która została złożona) w terminie 7 dni (wskazał na k. 15 akt administracyjnych). ZUS podkreślił, że w odpowiedzi na wezwanie Skarżący doręczył w dniu

[...] czerwca 2020 r. ponownie błędną, tj. dotyczącą kwietnia 2019 r. deklarację rozliczeniową oraz również błędną deklarację rozliczeniową za maj 2019 r. wraz z miesięcznymi raportami imiennymi za maj 2020 r. ZUS stwierdził, że prawidłowa deklaracja za kwiecień 2020 r. nie została złożona.

Zdaniem ZUS zasadnie stwierdzono niespełnienie ustawowej przesłanki zwolnienia z obowiązku zapłaty należności z tytułu składek, tj. brak złożenia deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r. w wymaganym terminie, i nie było podstaw do udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek za ten okres.

Postanowieniem z dnia 22 września 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 746/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób

w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym

w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie ze względu na brak zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy na odległość Zastępca Przewodniczącej Wydziału I zarządzeniem z dnia [...] marca 2022 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem.

Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.), dalej: "p.p.s.a.",

lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji

(art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi, a tym samym przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja

ZUS z dnia [...] listopada 2020 r., którą utrzymał w mocy własną decyzję

z dnia [...] września 2020 r., odmawiającą Skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za osoby ubezpieczone za kwiecień 2020 r.

W motywach decyzji, odwołując się do brzmienia art. 31zo ust. 1

i art. 31 zq ust. 3 ustawy o COVID-19, ZUS stwierdził, że Skarżący nie ma prawa do zawnioskowanego zwolnienia, albowiem nie złożył wymaganej deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za kwiecień 2020 r. Ponadto ZUS wskazał, że złożona deklaracja DRA za kwiecień 2020 została unieważniona.

Wobec powyższego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień

30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Ponadto, na podstawie art. 31zq ust. 1-3 ustawy COVID-19: za marzec, kwiecień i maj 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1); Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa

w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym

niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2); warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo,

jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony

jest z obowiązku ich składania (ust. 3).

Z powyższych przepisów wynika zatem, że przedsiębiorcy przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za okres od 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli łącznie zostaną przez niego spełnione następujące warunki: 1) zgłoszenie w określonym czasie jako płatnik,

2) zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, 3) przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Wskazany w pkt 3 obowiązek złożenia w wyznaczonym terminie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych, jako warunek zwolnienia z opłacenia składek, nie dotyczy tylko tych płatników, którzy są zwolnieni z obowiązku ich składania.

Wskazać przy tym należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy k.p.a., stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.).

Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie,

i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody

(por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94).

Należało o tym wspomnieć, ponieważ o uchyleniu obu decyzji ZUS przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że na Skarżącym ciążył obowiązek złożenia dokumentów rozliczeniowych należnych za kwiecień 2020 r. w terminie

do dnia 30 czerwca 2020 r. oraz że jako przyczynę wydania decyzji odmownej

ZUS wskazał nie złożenie ww. dokumentów. Bowiem według twierdzeń ZUS zawartych w zaskarżonej decyzji, Skarżący złożył deklarację DRA za kwiecień 2020 r. w dniu [...] maja 2020 r. lecz została ona unieważniona. W efekcie ZUS uznał, że przedmiotowa deklaracja nie została złożona.

Podkreślić przy tym należy, że zarówno we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jak i w złożonej skardze, Skarżący konsekwentnie wskazywał, że dochował wymaganego prawem terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r., albowiem wymagane dokumenty zostały złożone, za pismem z dnia [...] maja 2020 r., następnie za pismem z [...] czerwca 2020 r. Jak wskazywał Skarżący poza potwierdzeniem nadania korespondencji z dnia [...] maja 2020 r. (oraz kopiami pism z dnia [...] czerwca 2020 r. i [...] września 2020 r.), nie posiada innych potwierdzeń nadania przesyłki, ponieważ nie ma bezwzględnego obowiązku przechowywania takich potwierdzeń. W aktach sprawy znajduje się kopia pisma Skarżących z dnia

[...] czerwca 2020 r., za którym przesłano deklaracje DRA z załącznikami za kwiecień 2020 r. oraz deklaracje rozliczeniowe za maj 2020 r., a także kopia pisma z dnia

[...] września 2020 r., za którym przesłane zostały deklaracje rozliczeniowe

za maj 2020 r., po raz pierwszy wysłane przesyłką poleconą (priorytet)

dnia [...] czerwca 2020 r.

ZUS w decyzji z dnia [...] września 2020 r. ograniczył się do wskazania, że prawidłowa deklaracja rozliczeniowa za kwiecień 2020 r. nie została złożona do dnia jej wydania. Natomiast w zaskarżonej decyzji stwierdził, że Skarżący złożył deklarację DRA za kwiecień 2020 r. w dniu [...] maja 2020 r., lecz została ona unieważniona. ZUS podkreślił, że w takich okolicznościach deklaracji za kwiecień 2020 r. Skarżący nie przedłożył, więc pomoc nie przysługuje.

Sąd dostrzega, że ZUS nie opisuje okoliczności wpływu przedmiotowej deklaracji deklaracji, a w aktach administracyjnych brak jest pisma przewodniego. ZUS nie przedstawił również okoliczności unieważnienia ww. deklaracji. Nie jest więc jasne, na jakiej podstawie i w jakich szczegółowych okolicznościach ZUS stwierdził o unieważnieniu deklaracji złożonej przez Skarżącego w dniu [...] maja 2020 r.

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że w uzasadnieniu zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji poprzedzającej, brak jakiejkolwiek analizy materiału dowodowego, a ZUS ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia braku deklaracji na dzień

30 czerwca 2020 r.

Szersze uzasadnienie ZUS zamieścił dopiero w odpowiedzi na skargę, które również jest niejasne i prezentuje stanowisko wcześniej przez organ nieprezentowane. ZUS wskazał bowiem, że z uwagi na unieważnienie deklaracji za kwiecień 2019 r. z powodu błędów rachunkowych, organ pismem z dnia [...] maja 2020 r. wezwał do złożenia prawidłowej deklaracji (za kwiecień 2020 r. a nie za kwiecień 2019 r., która została złożona) w terminie 7 dni (wskazał na k. 15 akt administracyjnych). ZUS podkreślił, że w odpowiedzi na wezwanie Skarżący doręczył w dniu

[...] czerwca 2020 r. ponownie błędną, tj. za kwiecień 2019 r. deklarację rozliczeniową oraz również błędną deklarację rozliczeniową za maj 2019 r. wraz z miesięcznymi raportami imiennymi za maj 2020 r. ZUS stwierdził, że prawidłowa deklaracja za kwiecień 2020 r. nie została złożona.

Analiza ww. treści nasuwa szereg wątpliwości. Nie jest jasne, czy doszło do dwukrotnego unieważnienia deklaracji DRA za kwiecień 2020 r., czy doszło do unieważnienia deklaracji za kwiecień 2019 r., a następnie w związku z ponownie błędną deklaracją DRA także za kwiecień 2020 r. Mowa jest również o złożeniu, po wezwaniu, deklaracji DRA za kwiecień 2019 r., mimo że Skarżący wskazuje, że za pismem z [...] czerwca 2020 r. złożył deklarację DRA za kwiecień 2020 r.

wraz z deklaracją za maj 2020 r.

Zdaniem Sądu, z akt sprawy wynika, że przedstawione przez ZUS stanowisko

(i to dopiero w odpowiedzi na skargę) nie zostało poparte wyczerpującym wyjaśnieniem okoliczności sprawy. Materiał zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala na przyjęcie, że w toku prowadzonego postępowania ZUS podjął wystarczające czynności, celem zbadania i oceny okoliczności podniesionej przez Skarżącego. Nie jest wystarczające wskazanie (w odpowiedzi na skargę), że w sprawie zebrano materiał dowodowy i dokonano jego analizy i oceny oraz że stan faktyczny ustalono w oparciu

o dane z zaewidencjonowane na tzw. kontach ubezpieczonego i płatnika (widocznych na karcie 17 akt). Sąd wyjaśnia nadto, że w odpowiedzi na skargę organ nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji. Odpowiedź na skargę nie może, jako pismo procesowe, być traktowana jako "aneks" do decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający powinien jedynie odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych, które powinny znaleźć się w decyzji. Przedmiotem kontroli Sądu nie są wywody zawarte w odpowiedzi na skargę, lecz prawidłowość wydanej przez organ decyzji (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 6 lutego 2020 r., III SA/Lu 366/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 lipca 2018 r., sygn. akt 452/18, WSA w Bydgoszczy z dnia 13 października 2020 r. I SA/Bd 458/20).

Sąd nadto zwraca uwagę, że ZUS w piśmie z dnia [...] maja 2020 r. poinformował Skarżącego o wpłynięciu do Oddziału kompletu dokumentów za "kwiecień 2019 r.", który jednak został unieważniony i wycofany z dalszego przetwarzania (błędnie wyliczona deklaracja DRA). Nie sposób więc uznać czy unieważnienie związane było z błędami rachunkowymi, czy też ze wskazaniem, iż w złożonej deklaracji wskazano, że dotyczyła ona kwietnia 2019 roku. Zgodnie z zwrotnym potwierdzeniem odbioru korespondencję doręczono Skarżącemu w dniu [...] maja 2020 r. ZUS nadto w przygotowanych przez siebie decyzjach nie wyjaśnił na jakiej podstawie prawnej i w jakim trybie dokonał unieważnienia deklaracji i z czego wywodzi, że nie mogła ona jako unieważniona przez organ, wywoływać pozytywnego skutku dla wnioskującej strony. Organ nie zgromadził w aktach sprawy kompletu 3 deklaracji dotyczących kwietnia które Strona miała złożyć za kolejnymi pismami w maju, czerwcu oraz wrześniu 2020 r. Sąd nie jest zatem w stanie ocenić jakie dane zawierały, jakich okresów (w tym którego roku) dotyczyły itd.

Sąd zwraca uwagę, że akta administracyjne, które obejmowały, jak wskazywał ZUS, prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy zawierają: wniosek Skarżącego o udzielenie pomocy, decyzje z dnia [...] września 2020 r. dotyczące kwietnia 2020 r. oraz maja 2020 r. wraz z ZPO, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z załącznikami i kopertą, pismo z dnia [...] maja 2020 r. wraz z ZPO, pismo wewnętrzne pt. "Informacja do wniosku RDZ-ODW" (wydruk), pisma z dnia [...] listopada 2020 r. z informacją o prawie wypowiedzenia przed wydaniem decyzji dotyczących kwietnia 2020 r. i maja 2020 r. wraz z ZPO, decyzje z dnia [...] listopada 2020 r. dotyczące kwietnia 2020 r. oraz maja 2020 r. wraz z ZPO, wydruk zrzutu z ekranu z tabelą "dokumenty zidentyfikowane (Firma Scala s.c.), pismo wewnętrzne z [...] stycznia 2021 r. Takie dokumenty ZUS uznał za wystarczające do przesądzenia o nieterminowym złożeniu przez Skarżącą wymaganej dokumentacji, a tym samym do podjęcia decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego zwolnienia.

W ocenie Sądu, w toku prowadzonego postępowania ZUS nie wykazał żadnej aktywności procesowej zmierzającej do wyjaśnienia, czy w istocie Skarżąca złożyła deklaracje DRA za kwiecień 2020 r., podczas gdy prezentuje sprzeczne wnioski w tym zakresie (nie jest jasne jakie deklaracje unieważniono i ile razy dochodziło do unieważnienia i na jakiej podstawie prawnej i faktycznej). Nie wyjaśniono jaka korespondencja do ZUS wpłynęła i w jakich okolicznościach, czy była poprzedzona pismami przewodnimi i co obejmowała, w jaki sposób została zaewidencjonowana. Wszystkie powyższe ustalenia powinny zostać przeprowadzone na podstawie kompletnego materiału dowodowego, a następnie znaleźć się w uzasadnieniu

wydanej decyzji.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w opisanym powyżej postępowaniu ZUS dostrzegł istotne naruszenie norm postępowania, przewidzianych w art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło również do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie

ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Wskazać bowiem należy, że w następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r., doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się wyrażoną w art. 9 k.p.a. organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona postępowania nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Organ jednak nie wyjaśnił Skarżącemu - przed 30 czerwca 2020 r., że warunkiem pozytywnego załatwienia Jego wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji), ograniczył się tylko do wydania

decyzji odmownej. Jedyne pismo informujące Stronę o nieprawidłowościach z dnia [...] maja 2020 roku w istocie niczego nie wyjaśniało, a tylko mogło Stronę wprowadzić w błąd. Informowało bowiem, że unieważniono komplet dokumentów za 04.2019 r., a powodem tego była "błędnie wyliczona deklaracja DRA". W związku z wskazaną wadliwością wezwano Stronę do przesłania poprawnych dokumentów. Nieprawdą jest stwierdzenie zawarte w odpowiedzi na skargę, że Stronę wezwano powyższym pismem do złożenia poprawnej deklaracji za kwiecień 2020 (zamiast 2019). Motyw błędnego wskazania roku w złożonej deklaracji w ogóle się w tym wezwaniu nie pojawił, jak wskazano wyżej, akcentowano w nim wyłącznie błędne wyliczenia. To zaś jakiej treści w istocie deklaracje składała Strona jest niemożliwe do weryfikacji, z uwagi na brak ich kompletu w aktach sprawy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę postępowania, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany

w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z dnia

25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Należy dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.).

Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W świetle art. 15 zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19 obowiązującego

od 18 kwietnia 2020 r., w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa. W badanej sprawie nie ustalono aby Strona zrzekła się tego prawa.

W ocenie Sądu, w sprawie doszło także do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania

tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego

(por. WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Z akt badanej sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji odmownej w I instancji z dnia [...] września 2020 r. ZUS umożliwił Skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również Skarżącemu przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed

30 czerwca 2020 r., wówczas Skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu wyjaśnić zaistniałą sytuację i – w razie konieczności – przedstawić wymaganą dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie

wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi

do jej załatwienia.

Mimo, że ZUS przed wydaniem decyzji drugoinstancyjnej skierował do strony postępowania ww. zawiadomienie, to nie zamieścił w nim istotnych elementów, na które Sąd wskazywał powyżej.

W okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd zwraca dodatkowo uwagę na obowiązujący od dnia 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2

ustawy o COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Dostrzec należy, że przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Sąd zauważa, że choć przepisy te weszły w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to obejmują zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii

(Dz. U. z 2020 r., poz. 491). Nie ulega wątpliwości, że w dacie wydania decyzji, których dotyczy niniejsza skarga (pierwszoinstancyjnej – [...] września 2020 r.; drugoinstancyjnej –[...] listopada 2020 r.) przepisy art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 nie obowiązywały, jednak wskazują one na dostrzeżenie przez ustawodawcę konieczności wprowadzenia tej regulacji prawnej mającej chronić wnioskodawców przed utratą m.in. zwolnienia.

Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości, że wolą Ustawodawcy było umożliwienie – od początku okresu epidemii – wypełnienia obowiązków przez płatników, aby mogli skorzystać ze zwolnienia. Tym samym przepisy te, pomimo że weszły w życie po wydaniu ww. decyzji, których uchylenia domaga się Skarżący, to jednak wyznaczają kierunek, który powinien być uwzględniany przy stosowaniu zwolnień przewidzianych ustawą o COVID-19. W konsekwencji ZUS powinien poinformować stronę postępowania o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia dokumentów, których zdaniem organu brakuje. Jeżeli bowiem byłyby złożone wszystkie wymagane prawem dokumenty (deklaracje), to niewątpliwie byłyby podstawy do udzielenia pomocy (por. prawomocny wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 19.10.2021 r. sygn. akt I SA/Bd 510/21).

Rozpoznając ponownie wniosek Skarżącemu z dnia [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności składkowych za kwiecień 2020 r., organ - będąc związany oceną prawną sprawy i wskazaniami Sądu w niniejszej sprawie, stosownie do art. 153 p.p.s.a. - podejmie stosowne działania w celu usunięcia istniejących wątpliwości odnośnie treści i terminu złożenia dokumentów rozliczeniowych koniecznych dla przyznania Skarżącemu zwolnienia od składek.

W przypadku zaś braku możliwości jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, ZUS rozstrzygnie na korzyść Skarżącego, stosownie do art. 81a k.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania.

W tym stanie sprawy, stwierdzając, że naruszenia wskazanych powyższej przepisów k.p.a. miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia

[...] września 2020 r.

Wszystkie powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne

są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.