Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 937/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Protokolant Starszy Referent Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 sierpnia 2023 r. nr UP-626/2023 (480000/71/247122/2023) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 23 sierpnia 2023 r., nr UP- 626/23, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w Bielsku-Białej (dalej: organ, ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230), zwanej dalej "u.s.u.s.", uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 sierpnia 2022 r. nr [...] i na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił B. S. (dalej: skarżący, strona) umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 402.541,91 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres [...], [...], [...] oraz [...] w łącznej kwocie 298.337,29 zł, w tym z tytułu: składek-127.415,75 zł,

odsetek liczonych na 30 czerwca 2022 r. - 170.452,00 zł, kosztów upomnienia - 469,54 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres [...], [...], [...] oraz [...] w łącznej kwocie 90.294,54 zł, w tym z tytułu:

składek-43.506,94 zł,

odsetek liczonych na 30 czerwca 2022 r. - 46.322,00 zł, kosztów upomnienia - 465,60 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres [...], [...] oraz [...] w łącznej kwocie 13.910,08 zł, w tym z tytułu:

składek-5.764,28 zł,

odsetek liczonych na 30 czerwca 2022 r. - 7.689,00 zł, kosztów upomnienia - 456,80 zł;

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 349.223,49 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres [...], [...], [...] oraz [...] w łącznej kwocie 252.495,85 zł, w tym z tytułu; składek-118.258,31 zł,

odsetek liczonych na 30 czerwca 2022 r. - 133.768,00 zł,

kosztów upomnienia - 469,54 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres [...], [...], [...] oraz [...] w łącznej kwocie 8*4.974,54 zł, w tym z tytułu:

składek - 43.506,94 zł,

odsetek liczonych na 30 czerwca 2022 r. -41.002,00 zł,

kosztów upomnienia -465,60 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres [...], [...] oraz 7[...] w łącznej kwocie 11.753,10 zł, w tym z tytułu:

składek-5.091,30 zł,

odsetek liczonych na 30 czerwca 2022 r. - 6.205,00 zł,

kosztów upomnienia - 456,80 zł;

3. art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie pierwszej instancji w zakresie przedawnionych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...].

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób szczegółowy i wyczerpujący opisał podstawy jej wydania.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 30 czerwca 2022 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności całości zadłużenia z tytułu składek, z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i życiową.

Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 r., [...], ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.

Następnie w dniu 9 września 2022 r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 r.

Po ponownej analizie akt sprawy, ZUS decyzją z dnia 21 października 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia 18 sierpnia 2022 r.

Skarżący nie zgadzając się z powyższą decyzją, za pośrednictwem organu wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 30 maja 2023 r., o sygn. akt III SA/GI 936/22, uchylił ww. decyzję z dnia 21 października 2022 r. [...].

W związku z powyższym wyrokiem WSA w Gliwicach, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał zaskarżoną decyzję z 23 sierpnia 2023 r., nr UP- 626/23, w uzasadnieniu której wskazał m.in., że WSA w Gliwicach w ww. wyroku nakazał, aby ponownie rozpoznając sprawę organ ustalił daty wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczył termin przedawnienia każdej z nich, ustalił czy zaszły okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia i których należności dotyczyły oraz wskazał w uzasadnieniu decyzji z jakich okoliczności wywodzi wnioski co do braku przedawnienia dla poszczególnych należności. Nadto ZUS powinien włączyć w poczet materiału dowodowego dokumenty świadczące o zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminu przedawnienia składek, gdyż dopiero tak ustalony stan faktyczny i uzupełniony materiał dowodowy pozwoli na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

W związku z czym organ wskazał, iż od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W związku z powyższym tylko upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Natomiast skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (wyrok NSA z 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09). Na podstawie wskazanej wyżej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. dodano w art. 24 ust. 5a-5d regulujący przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w tym przepis ust. 5b zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Przepis art. 24 ust. 5b - z dniem 1 lipca 2004 r. - uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r, o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

W związku z powyższym przy określaniu terminu przedawnienia brać należy również pod uwagę ewentualne przerwy czy zawieszenie biegu przedawnienia.

Organ wskazał, iż art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. I tak, zgodnie np. z art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. la, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Zaś art. 24 ust. 5b u.s.u.s. wskazuje, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony, m.in. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Jednocześnie zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej, bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6,10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13. Wyjaśnia się, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony dla wszystkich składek, a nie tylko dla tych, które podlegają ewentualnemu umorzeniu na podstawie przepisów tejże ustawy.

Dodatkowo, zgodnie z zapisem art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia.

Szczegółowy wykaz przyczyn i okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia dla poszczególnych okresów zadłużenia wykazanych w sentencji zaskarżonej decyzji organ przedstawił w załączonych tabelach (od str. 9 do str. 25 decyzji), które szczegółowo określają zawieszenie biegu terminu przedawnienia tj.:

- od dnia zawarcia umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek (kolumna nr 12 ww. tabeli) do dnia jej zerwania (kolumna nr 13 tabeli),

zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s.;

- od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek (kolumna nr 7 tabeli), o której został skarżący zawiadomiony (tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych wykazanych w kolumnie nr 6 powyższej tabeli) do nadal (kolumna nr 8 tabeli), gdyż dla tych zaległości cały czas jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s.;

- od dnia złożenia wniosku (kolumna nr 9 powyższej tabeli) do dnia uprawomocnienia decyzji (kolumna nr 10 powyższej tabeli) w sprawie umorzenia należności na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej zgodnie z art. 1 ust. 15 tejże ustawy;

- od dnia odbioru decyzji określającej wysokość zadłużenia (kolumna nr 3 powyższej tabeli to nr decyzji, zaś kolumna nr 4 data jej odbioru) do dnia jej uprawomocnienia (kolumna nr 5 powyższej tabeli).

Wykazane w sentencji zaskarżonej decyzji zaległości z tytułu składek zostały także zabezpieczone przez ZUS wpisem do hipoteki, co przedstawiono w kolumnie 11 powyższej tabeli (por. orzeczenie z dnia 20 maja 2020 r. Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 2/18).

Wobec powyższego zdaniem ZUS wskazane w sentencji niniejszej decyzji zadłużenie widniejące na koncie strony jako płatnika składek jest aktualne i wymagalne. Nadto z uwagi na fakt, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, to nie ma możliwości wyliczenia daty przedawnienia zaległości. Natomiast przedawnieniu uległy składki, które wykazane były w decyzji ZUS z 18 sierpnia 2022 r. nr [...], tj. na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i FGŚP za miesiące [...].

Organ zaznaczył, że podejmując w sprawie niniejszą decyzję oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji o sytuacji rodzinnej i materialnej, a także rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie od dnia jego wpływu, tj. 30 czerwca 2022 r. oraz danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS i rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Nadto ZUS wskazał, że akta przedmiotowej sprawy zostały uzupełnione o następujące dokumenty:

- "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości" z 10 lipca 2023 r.;

- Zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego i wezwanie do zapłaty zadłużenia sporządzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. M. Z. z 22 maja 2023 r.;

- Wezwanie do zapłaty zaległych rachunków za prąd z 15 lutego 2022 r.;

- Informację o taryfie dla energii elektrycznej dla klientów z grup taryfowych G korzystających z prawa wyboru sprzedawcy;

- Oświadczenie z 10 lipca 2023 r.;

- Skierowanie do Poradni [...] z 26 czerwca 2023 r.;

- Skierowanie do Poradni [...] z 26 czerwca 2023 r.;

- przekaz pocztowy - potwierdzenie wypłaty emerytury za czerwiec 2023 r.;

- pokwitowanie złożenia w dniu 3 lipca 2023 r wniosku [...];

- Skierowanie do Poradni chirurgii onkologicznej z 31 lipca 2023 r.;

- Informację dla lekarza kierującego/POZ z 31 lipca 2023 r.;

- Wniosek do Urzędu Miasta R. o przeliczenie zobowiązań podatkowych;

- pismo z prośbą o rozliczenie wpłat dokonanych w ramach zawieranych z ZUS układów ratalnych.

W związku z powyższym ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przytoczone powyżej przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie

upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1

ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu

likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu

upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - według informacji widniejących w CEIDG 3 lipca 2023 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przez stronę zawieszonej 20 marca 2020 r. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, którego kwota pozwala na sukcesywne egzekwowanie zaległości z tytułu składek. Obecnie potrącenia windykacyjne z tego składnika majątkowego na rzecz organu prowadzącego łączną egzekucję, tj. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T., wynoszą 561,28 zł.

Równocześnie na podstawie ustaleń własnych ZUS stwierdził, że strona jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowej (zabudowanej budynkiem stacji transformatorowej i mieszkaniem służbowym murowanym o powierzchni [...] m2 oraz budynkiem gospodarczym murowanym o powierzchni [...] m2) o powierzchni [...] ha, położonej w miejscowości R., dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi KW nr [...]. Na przedmiotowej nieruchomości celem zabezpieczenia należności z tytułu składek ZUS dokonał wpisu do hipoteki na kwotę 414.441,41 zł;

- nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. - w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z 12 września 2022 r. o zakończeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie dalszych tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora ZUS Oddział w Z. W jego uzasadnieniu wskazano, że 6 września 2022 r. Poborca Skarbowy spisał protokół o stanie majątkowym, z którego wynika, że otrzymuje emeryturę, do której występuje zbieg z Komornikiem Sądowym. Ustalono także, że strona nie posiada żadnego pojazdu i majątku nieruchomego oprócz obiektu (stacji transformatorowej) o powierzchni 650 m2 mieszczącego się na działce o powierzchni 2.200,00 m2 w którym zajmuje 2 pokoje, a ich wyposażenie ponad 30-letnie, stanowi jedynie wartość użytkową. Powyższe nie oznacza jednak, że strona nie posiada majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z przepisu tego wynika, że przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi wówczas, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W powyższej ocenie nie została m.in. uwzględniona możliwość wszczęcia egzekucji z nieruchomości, której strona jest właścicielem. We wspomnianym wyżej postanowieniu Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. nie wskazał, aby egzekucja z nieruchomości o nr KW [...] nie była możliwa, ani tym bardziej niedopuszczalna.

Jednocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. prowadzący postępowanie egzekucyjne na wniosek Dyrektora Oddziału ZUS w Z. nie posiadał umocowania do wydania rozstrzygnięcia dotyczącego całego postępowania egzekucyjnego. Aktualnie wobec strony prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T.;

- nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie jest oczywiste, że w toku przymusowego dochodzenia należności nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. przymusowe dochodzenie zaległości w postaci zajęcia wypłacanej Panu emerytury pozwala na skuteczne egzekwowanie należności ZUS. Comiesięcznie dokonywane są potrącenia ze świadczenia strony na rzecz Komornika Sądowego, które obecnie wynoszą 561,28 zł. W okresie ostatnich miesięcy ([...]) wyegzekwowano w ten sposób i przekazano na poczet zaległości z tytułu składek łącznie kwotę 536,50 zł. Ponadto posiadany majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia.

Organ podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych to organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

W związku z powyższym w ocenie ZUS nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Organ wskazał, iż z wykładni funkcjonalnej i celowościowej przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika bowiem, że podjęcie działalności gospodarczej skutkuje powstaniem obowiązku ubezpieczenia. Bez znaczenia pozostaje tutaj okoliczność czy osoba, która podjęła się prowadzenia działalności faktycznie ją wykonuje i w jakim zakresie. Na każdym etapie prowadzenia działalności jako przedsiębiorca winien oceniać celowość jej kontynuacji, a także skutki niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek.

Zdaniem ZUS racjonalnym zachowaniem przedsiębiorcy, którego działalność nie dostarcza wystarczających dochodów do pokrycia składek jest przemyślenie jej zawieszenia, zamknięcia bądź restrukturyzacji, a nie rezygnacja z opłacania wszelkich składek i dalsze prowadzenie działalności. Promowanie tak nagannych postaw poprzez umorzenie długu w ZUS stałoby w jawnej sprzeczności z interesem społecznym i byłoby zwyczajnie nieuczciwe w stosunku do innych przedsiębiorców, którzy w owym czasie także prowadzili działalność i terminowo opłacali swoje składki na ZUS.

Podsumowując ZUS zaakcentował, że jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. W ocenie ZUS skarżący decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżacy wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Każdy przedsiębiorca ponosi ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i bierze na siebie obciążenia z tym związane i nie może tego ryzyka przerzucać żądając umorzenia zaległości. Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.

W składanych wnioskach i oświadczeniach skarżący wielokrotnie powoływał swój stan zdrowia podkreślając przy tym, że ulega on systematycznemu pogorszeniu, co zmusza do korzystania z porad specjalistycznych.

Na potwierdzenie chorób, z którymi zmaga się strona przedłożona została stosowna dokumentacja medyczna tj.:

- karty informacyjne z leczenia szpitalnego z 19 października 2021 r. i 24 listopada 2021 r., które potwierdzają rozpoznany [...], inne [...] i [...] wywołaną przez ekspozycję na pył zawierający krzem;

- wyniki badania z 13 października 2021 r. przeciwko [...];

- wynik badania z 15 października 2021 r. - [...];

- Skierowanie do Poradni [...] z 26 czerwca 2023 r. z powodu

[...] i [...];

- Skierowanie do Poradni [...] z 26 czerwca 2023 r. z uwagi na [...];

- Skierowanie do Poradni [...] z 31 lipca 2023 r. i informacja dla lekarza kierującego/POZ z 31 lipca 2023 r. ze wskazaniem rozpoznania [...].

Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że ww. problemy zdrowotne z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego ich opłacenie. źródłem utrzymania jest bowiem świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Uzyskiwany w ten sposób dochód pozwala na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego. Jednocześnie w ocenie organu kwota świadczenia daje możliwość przystąpienia do dobrowolnej spłaty zadłużenia, np. w układzie ratalnym, z ratą dostosowaną do możliwości finansowych.

ZUS zaznaczył, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb strony, czego po ponownej analizie sprawy nie można stwierdzić. Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone przez stronę jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną i wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie i w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

ZUS rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek nie jest bowiem zobowiązany do wyręczania strony i poszukiwania z urzędu dowodów wskazujących na zasadność jej twierdzeń.

Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżący nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło "oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym" strony z 10 lipca 2023 r. Z uwagi na fakt, że informacje tam zawarte obrazują najbardziej aktualną sytuację rodzinną i życiową, organ posłużył się nimi przy analizie w aktualnie rozpatrywanej sprawie.

Wynika z niego, że skarżący jest rozwiedziony i gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, pobiera emeryturę w wysokości 1.481,79 zł netto, a uzyskiwane w ten sposób dochody są aktualnie jedynym źródłem utrzymania gospodarstwa domowego.

ZUS we własnym zakresie ustalił, że od 1 listopada 2018 r. skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt, a kwota przyznanego mu świadczenia wynosi obecnie 2.245,13 zł brutto. Świadczenie pomniejszane jest m.in. o kwotę 561,28 zł tytułem miesięcznych potrąceń na rzecz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T., więc wypłacane świadczenie wynosi 1.481,79 zł netto.

ZUS uznał, że dochód strony nie jest wysoki, lecz fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległych składek. Uciążliwość wynikająca z postępowania egzekucyjnego nie zmienia bowiem faktu, że jest ono prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku osoby zobowiązanej tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.

Ww. dochody są regularne i zasadniczo nie różnią się od dochodów innych osób pobierających świadczenia.

Skarżący nie wskazał, aby korzystał ze wsparcia finansowego w formie zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej co zdaniem ZUS oznacza, że skarżący jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa, nawet mimo tego, że dochód po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych z emerytury (1.481,79 zł netto) kształtuje się na poziomie niższym od minimum socjalnego ustalonego 10 lipca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w I kwartale 2023 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego (1.650,22 zł). Pozwala on jednak na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych oszacowanych na 700,00 zł. miesięcznie (opłaty eksploatacyjne).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Zaś podniesione okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi.

ZUS wskazał, że osoba, która decyduje się na złożenie wniosku o umorzenie winna liczyć się z tym, że będzie musiała przedstawić swoją sytuację rodzinną i majątkową oraz, że te dane zostaną poddane szczegółowej analizie. Osoba, która domaga się przerzucenia kosztów działalności na ogół obywateli musi mieć świadomość, że jednocześnie decyduje się na wykazanie braku środków po swojej stronie nie tylko poprzez złożenie oświadczenia, ale poparcie tego oświadczenia stosownymi dokumentami. Natomiast rolą organu jest ocena czy złożone oświadczenia i przedstawione dowody są wystarczające do udzielenia stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie wpłynie też na poprawę sytuacji finansowej, bowiem zadłużenie wobec ZUS stanowi tylko część wszystkich zobowiązań, które bez względu na decyzję organu, wobec braku spłaty, nadal mogą być dochodzone przez innych wierzycieli. Przepisy, w oparciu o które ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

ZUS podkreślił, że skarżący swoją wieloletnią bierną postawą w stosunku do spłaty zadłużenia przyczynił się do tego, że na kwotę zadłużenia w znacznej mierze składają się odsetki za zwłokę, zaległości dotyczą bowiem okresu lat 2000-2019. Wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości (w czasie, gdy pozostawał w pełnej aktywności zawodowej i dysponował zapewne większymi środkami finansowymi) zależało tylko od dobrej woli. Z tej możliwości nie skorzystał.

Ponadto ZUS wskazał, że istniała także możliwość umorzenia części zadłużenia zgodnie z art. 1 ust. 13 pkt 2 ustawy abolicyjnej, ale skarżący nie uregulował w wyznaczonym terminie należności niepodlegających umorzeniu na podstawie przepisów tej ustawy. Obecnie zaś strona zakłada, że umorzenie zaległych składek na ZUS spowoduje, że będzie mógł rozpocząć nową działalność "z czystą kartą" i prowadzić normalną egzystencję. postawa dyskwalifikuje wprost wniosek, w świetle kategorii "ważnego interesu" strony, stanowiącego podstawowy wymóg zastosowania art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Skorzystanie z prawa do umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności.

W ocenie ZUS istnieje możliwość chociażby niewielkimi kwotami, np. w formie zawartego układu ratalnego, na wywiązanie się przez stronę z zobowiązań składkowych.

Zdaniem ZUS podjęcie decyzji o umorzeniu należności, biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. W interesie publicznym nie leży bowiem przyznanie ulgi w postaci umorzenia należności składkowych w przypadku nagannego zachowania wnioskodawcy.

Nadto ZUS wskazał, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanego nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też, gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin.

Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. osobie zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej, czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny - tak jak w sytuacji faktycznej, trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości.

Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Zakres odpowiedzialności płatnika został określony w przepisie art. 26 ustawy - Ordynacja podatkowa w związku z art. 31 u.s.u.s. Stanowi on, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym.

Rozpatrując wniosek o umorzenie, organ bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa ZUS zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego, bowiem środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur.

Końcowo ZUS wskazał, że każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległości z tytułu składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa, a względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. ZUS zauważył, że niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy, chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji.

Na marginesie ZUS dodał, że zmiana sytuacji i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji osoby zobowiązanej (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Skarżący nie zgadzając się z powyższą decyzją z dnia 23 sierpnia 2023 r. nr UP - 626/23, wniósł za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, (zaskarżając decyzję ZUS-u UP-626/2023, oraz pismo ZUS-u znak [...] dotyczące zaksięgowanie jego dobrowolnych wpłat ratalnych).

Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił brak wnikliwej obiektywnej oceny jego postawy tj.:

"2 Nie zajęcia jakiejkolwiek decyzji co do jego formy zrewanżowania się polskiemu społeczeństwu, pomimo faktu, że ZUS wypłaca mu emeryturę jedynie z funduszy, które otrzymał od niego, więc nikomu nie jest niczego winien.

3 Przytaczanie wyroków NSA i WSA bez refleksji, czy te sądy swoimi decyzjami utrąciłyby moje działania na rzecz poprawy w Polsce profilaktyki prozdrowotnej.

4 Procedowania jego wniosku o umorzenie składek w oparciu o przepisy ZUS, które nie przystają do rzeczywistości (wina za ten stan rzeczy nie może być przerzucana na społeczeństwo).

5 Dwubiegunowość decyzji UP-626/2023, z tonu zawartego w pierwszej części decyzji płynie wniosek, że w jego przypadku procedury prawne wykluczają możliwość umorzenia jego zobowiązań wobec ZUS".

Skarżący uzasadniając skargę m.in., wskazał, że wpłacił na konto ZUS systemem ratalnym sumę 29055,73zł. Otrzymał w tej sprawie pismo [...] informujące, że wpłaty z umowy ratalnej [...] zostały zaksięgowane na poczet zaległości roku 1998, oraz wpłaty z umowy ratalnej [...] zostały zaksięgowane na poczet zaległości za okres od 1 stycznia 1999r. do nadal. W piśmie zawarto również informację, że należność zabezpieczona jest hipoteką i nie ulega przedawnieniu.

Skarżący wskazał, że zgodnie z wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 30 maja 2023 r sygn. akt IIISA/GI936/22, ZUS ma obowiązek rozpatrzeć indywidualnie wszystkie jego zaległe zobowiązania. Natomiast lata 1998 oraz 1999 nie zostały przez ZUS w ten sposób zinterpretowane i nie otrzymał on również żadnego pisma o wpisie hipotecznym z tych lat. Uznaje więc, że ZUS działa niewłaściwie ponieważ do dnia dzisiejszego ZUS nie poinformował go, gdzie zaksięgowane są sumy, które wpłacił jako wymagalne w procedurze abolicyjnej ( rok 2014).

Według strony zaskarżona decyzja UP-626/2023 nie zawiera żadnych dowodów mogących być rozstrzygającymi w sprawie. Jest powieleniem poprzednich decyzji uzupełniona jedynie o wykaz przyczyn i okresów zawieszenia biegu terminów przedawnienia.

Wobec powyższego, również jego argumentacja zawarta w skardze do WSA w Gliwicach z dnia 21 listopada 2022r jest w dalszym ciągu aktualna.

Ponadto zdaniem strony ZUS w całości pomija sprawę najistotniejszą, czyli powód dla którego złożył do tej instytucji wniosek o umorzenie jego zaległości ponieważ strona rozpoczęła regulowanie zobowiązań wobec społeczeństwa.

Skarżący wskazał, że zakończył z dniem 3-go lipca 2023 działalność komercyjną i stał się animatorem projektu profilaktyki zdrowotnej. Nie czeka na rozstrzygnięcie jego wniosku o umorzenie przez ZUS jego zobowiązań lecz działa. Inicjującym elementem tego działania jest Inscenizacja "[...]" dająca przepustkę do realizacji kompleksu profilaktyki na terenie całej [...].

Pod opinię Sądu strona wnosi pytanie, czy ZUS przesyłając do niego dokumenty wstrzymujące bieg przedawnień, w żadnym z nich nie poinformował go, że tego typu dokument skutkuje wstrzymaniem biegu przedawnienia. Dotyczy to również procedury abolicyjnej oraz układu ratalnego.

Skarżący zaakcentował, że zgodnie z wyrokiem WSA w Gliwicach, tabela zamieszczona w decyzji ZUS-u UP-626/2023, powinna w przekonywujący sposób zamknąć procedurę o umorzeniu jego zobowiązań wobec ZUS.

Strona wskazała, że ZUS nie wzbudza u niej zaufania. Na tą okoliczność posiada dokumenty wskazujące na brak rzetelności ze strony ZUS-u, począwszy od procedury abolicyjnej w 2014r po obecne działania tej instytucji. Również pismo ZUS-u znak [...] budzi jego zastrzeżenia. Wizerunek ZUS-u jako instytucji zarządzającej finansami publicznymi nie jest dla niego transparentny.

Jednocześnie strona wskazuje, że istnieje art. 24 ust 5 u.s.u.s., który daje możliwość ZUS-owi ominięcia ustawy o przedawnieniach z zabezpieczeniem hipotecznym.

Strona wskazała, że przypadku jego obecnych możliwości finansowych, które ZUS sam wyliczył poniżej minimum socjalnego, oznacza, że maksymalna rata to 100 zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji, dodając, że

umorzenie należności w przypadku skarżącego naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

Na rozprawie w dniu 14 listopada 2024r. skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko dodając, że nadal prowadzi działalność wynalazczą w zakresie ochrony zdrowia lecz nie jest to działalność nastawiona na zysk.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Sąd rozpoznając sprawę miał na uwadze, że zaskarżona decyzja objęta jest dyspozycją art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wobec tego organ odwoławczy rozpoznając ponownie sprawę na skutek wyroku WSA związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym wyroku. Należy przy tym podkreślić, że użyte w przywołanym przepisie pojęcie "oceny prawnej" wykracza swym zakresem poza samą tylko "wykładnię prawa", gdyż zawiera się w nim nie tylko wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych, ale i sposobu ich stosowania (ewentualnie stwierdzenie niedopuszczalności ich zastosowania) w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt, zostało uznane za błędne. Z kolei "wskazania co do dalszego postępowania" - stanowiąc z reguły konsekwencję oceny prawnej - dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu (...), art. 153 p.p.s.a.).

Wobec powyższego skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie zobligowany był do zbadania czy organ odwoławczy wywiązał się ze wskazań i zaleceń zawartych w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 30 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 936/22. W tym orzeczeniu w konkluzji stwierdzono, że ponownie rozpoznając sprawę organ winien ustalić daty wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczyć termin przedawnienia każdej z nich, ustalić czy zaszły okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia i których należności dotyczyły oraz wskazał w uzasadnieniu decyzji z jakich okoliczności wywodzi wnioski co do braku przedawnienia dla poszczególnych należności.

Rozstrzygający Sąd uznał, że organ wywiązał się ze wskazań ww. wyroku WSA.

W ocenie Sądu brak jest podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu, bowiem w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego jak również nie miało miejsca naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdził, że do przedawnienia dochodzenia składek nie doszło.

Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Do 31 grudnia 2011 r. ten przepis stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., poz. 1378). Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zatem zawieszenie biegu przedawnienia następuje odrębnie w stosunku do każdej zaległości za poszczególne okresy składkowe, w stosunku do których wystawiono tytuły wykonawcze i następnie prowadzono egzekucję. Na gruncie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. przyjął, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległości. W ocenie Sądu taką czynnością jest doręczenie upomnienia z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 15 § 1 p.e.a.

Organ przedstawił wykaz wszystkich zaległości i wskazał, że zaległe należności są przedmiotem wszczętego i prowadzonego do nadal postępowania egzekucyjnego. Zatem bieg przedawnienia składek uległ zawieszeniu. Co więcej należności z tytułu składek zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości stanowiącej własność skarżącego. Przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s stanowi, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką. Wykładnia tego przepisu jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalona. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r., w sprawie sygn. SK 40/12 orzekł w pkt 2, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Jednak wśród wymienionych w art. 31 u.s.u.s. przepisów O.p., które mają odpowiednie zastosowanie, nie ma art. 70 O.p., którego dotyczy wspomniany wyrok TK. Zatem przy dokonywaniu wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ma podstaw do zastosowania (na zasadzie analogii) wspomnianego wyroku TK. Ponadto wyrokiem z 20 maja 2020 r. w sprawie P 2/18 TK orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. TK uznał, że wyłączenie to nie narusza zasady równej ochrony własności i innych praw majątkowych (por. m.in. wyrok NSA z 10 lutego 2021 r., w sprawie sygn. I GSK 2555/18, dostępny w bazie orzeczeń CBOiSA). Trybunał odnosząc się do swego poprzedniego wyroku z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12, w którym stwierdził niekonstytucyjność analogicznego rozwiązania obowiązującego względem należności podatkowych w art. 70 § 6 O.p., a który to wyrok wywołał wątpliwości, co do konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zasady równości, poprzez zróżnicowanie sytuacji płatników w zależności od tego, czy posiadają składniki majątkowe, na których można ustanowić hipotekę, czy też nie posiadają takich składników, Trybunał podniósł, że zróżnicowanie skutków prawnych stosowanych form zabezpieczenia jest w sposób naturalny związane z rodzajem składników majątkowych. Próba ich ujednolicenia, tak by doprowadzić do zrównania sytuacji podmiotów, oznaczałaby konieczność oparcia regulacji prawnych na fikcyjnym założeniu, że z punktu widzenia prawnych form zabezpieczenia wykonywania zobowiązań, sytuacja majątkowa tych, którzy posiadają różne składniki majątkowe, i tych, którzy ich w ogóle nie posiadają, jest taka sama. Trybunał spostrzegł przy tym, że choć ustanowienie hipoteki dla zabezpieczenia należności składkowych i jej skutki w postaci wyłączenia przedawnienia może być postrzegane, jako zróżnicowanie sytuacji płatników składek, to nie jest to bezpośrednią konsekwencją modyfikacji przez ustawodawcę terminów przedawnienia zobowiązań w odniesieniu do poszczególnych grup podmiotów, tylko pośrednim skutkiem wynikającym z możliwości stosowania różnych, przyjętych w prawie powszechnym, środków zabezpieczenia wierzytelności.

Trybunał nie uznał, aby powyższe zróżnicowanie było niedopuszczalne w świetle zasady równości. Rozważając zachowanie przez ustawodawcę granic swobody, przy zróżnicowaniu sytuacji podmiotów, wskazał, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. służy nie tylko ochronie konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki wynikającego z art. 67 Konstytucji, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek przekłada się na wysokość i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. W sytuacjach szczególnych ustawa systemowa umożliwia umorzenie należności składkowych (art. 28 u.s.u.s.). Natomiast przedawnienie tych należności nie powinno być wykorzystywane jako sposób wygasania stosunków zobowiązaniowych przez płatników. Trybunał wskazał jednocześnie, że uchylenie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ograniczyłoby w znacznym stopniu ściągalność składek ZUS. Brak przedawnienia w połączeniu z możliwością odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty jest rozwiązaniem korzystniejszym niż konieczność przeprowadzenia egzekucji przed upływem terminu przedawnienia. Dłużnik hipoteczny nadal pozostaje właścicielem nieruchomości. Może z niej korzystać, pobierać pożytki, może też nią rozporządzać. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pewnych sytuacjach może zatem chronić także właściciela przedmiotu zabezpieczenia przed wywłaszczeniem nieruchomości mieszkalnych, czy niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, w trybie postępowania egzekucyjnego. Nieprzedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie powinno z drugiej strony być traktowane i wykorzystywane przez organy, jako możliwość niewywiązywania się z ciążących na nich obowiązków w zakresie ściągalności zobowiązań, lecz jako inny środek stosowany wówczas, gdy istnieje możliwość spłaty bez konieczności dokonywania drastycznych czynności egzekucyjnych dla dłużnika. W związku z tym art. 24 ust. 5 u.s.u.s. stwarza bardziej elastyczne i dogodne możliwości w zakresie spłaty długu dla płatników składek i ZUS. Dlatego Trybunał uznał, że przepis ten w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2021 r., sygn. I GSK 5/21, stwierdził, że tracą na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, które odnosiły się do konieczności uwzględnienia, przy wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wytycznych zawartych w wyroku TK z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12 (por. wyrok NSA z 25 lutego 2021 r., sygn. I GSK 5/21 , CBOiSA

Zatem organ w kontrolowanej sprawie prawidłowo przystąpił do oceny zasadności wniosku skarżącego pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s oraz w oparciu o przepisy rozporządzenia.

Badając kwestię trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu zaznaczyć trzeba, że zapadło ono w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej, w ustalonych wyczerpująco okolicznościach rozpatrywanej sprawy, ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych w sprawie przepisach prawnych. Tak przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). Wydanie takiej decyzji poprzedzać musi należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu. Z kolei, sądowa kontrola legalności wydanej w następstwie tego decyzji ograniczona jest do zbadania jej zgodności z prawem. W szczególności Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż jest to wyłączna kompetencja organu administracji (organu ZUS). Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności nie oznacza oczywiście dowolności, bowiem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy i oceny wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wybór kierunku rozstrzygnięcia winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy doszło do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i czy zostały one poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie.

W realiach rozpoznawanej sprawy, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie może zostać uwzględniona, bowiem organ nie naruszył kryteriów wyżej wskazanych.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez organ, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W myśl art. 28 ust. 2 ustawy, w/w należności mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a. Ten z kolei przepis otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W tym przypadku należności mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. I tak, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4 nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego Prawo upadłościowe,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ stwierdził, że w stosunku do skarżącego nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a i 4b, 4c 5 i 6 u.s.u.s. Ustalenia ZUS w tym zakresie Sąd uznaje za prawidłowe. Organ szczegółowo przedstawił sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną skarżącego. Ustalając istnienie przesłanek miał na uwadze jego aktualną na dzień wydania decyzji sytuację życiową i majątkową. Tym samym, zdaniem Sądu, organ ZUS prawidłowo przyjął, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Przechodząc do oceny możliwości umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazać trzeba, że określone w tym przepisie przesłanki umorzenia zostały uszczegółowione w wydanym na podstawie art. 23 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z treści przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że regulacja ta obejmuje jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Innymi słowy, sformułowanie użyte w treści powyższego przepisu odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt III UK 84/06, publ. OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287; wyrok NSA z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07).

Zgodnie z art. 28 ust.3 a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli ubezpieczony wykaże ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną ubezpieczony nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Organ prawidłowo stwierdził, że skarżący nie wykazał zaistnienia okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 powołanego rozporządzenia.

Skarżący wprawdzie nie prowadzi już działalności gospodarczej, ale pobiera emeryturę. Przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, bowiem powstanie zaległości składkowej skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie było związane z wystąpieniem klęski żywiołowej bądź innego szczególnego zdarzenia. Zaległości są wynikiem niepłacenia składek. Odnosząc się natomiast do sytuacji majątkowej skarżącego organ stwierdził, że nie zaistniała obiektywnie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, pozwalająca przyjąć, że opłacenie zaległych składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Należy mieć na uwadze, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia i wyjątkowo trudną sytuację, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Skarżący jako inicjator postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją powinien wykazać, że opłacenie składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, wystąpiły nadzwyczajne zdarzenia lub też z uwagi na przewlekłą chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tymczasem organ ustalił, że skarżący jest właścicielem nieruchomości, obciążonej hipoteką na poczet zaległych należności składkowych.

W ocenie Sądu, przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności, w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, w celu ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ustalenia organu są prawidłowe i jako takie stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej decyzji o charakterze uznaniowym. Raz jeszcze przypomnieć trzeba, że decyzje uznaniowe podlegają ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. Kontroli podlega w istocie to, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdy dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Rozpoznając skargę we wskazanym wyżej zakresie Sąd uznał, że jest ona niezasadna.

Nadto zdaniem Sądu orzekającego organ wykonał wskazania i zalecenia z wyroku WSA w Gliwicach z dnia 30 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 936/22, tj.: organ ustalił daty wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczył termin przedawnienia każdej z nich, ustalił czy zaszły okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia i których należności dotyczyły oraz wskazał w uzasadnieniu decyzji z jakich okoliczności wywodzi wnioski co do braku przedawnienia dla poszczególnych należności. Nadto ZUS włączył w poczet materiału dowodowego dokumenty konieczne do ustalenia stanu faktycznego i pozwalające na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

W ocenie Sadu organ ustalił i zbadał wszystkie okoliczności istotne dla oceny wystąpienia przesłanek umorzenia należności. Zebrał i prawidłowo ocenił materiał dowodowy. Z ustaleń tych wynika, że nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności z tytułu składek wymieniona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ obszernie wyjaśnił również przesłanki umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 a ww. ustawy i § 3 ust. 1 pkt 1 -3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. i słusznie uznał, że nie miały miejsca w sprawie. Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera szczegółowe ustalenie faktów na których oparł się organ, a uzasadnienie prawne odnosi się do prawidłowo zastosowanych przepisów prawa. Ponadto w rozpoznawanej sprawie organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i wystarczający do podjęcia decyzji, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, nie naruszając zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., nie dopuścił się również naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 i art. 11 k.p.a. Decyzja organu nie narusza również zasady zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. W sprawie został zebrany materiał dowodowy, na podstawie którego właściwie, zgodnie z zasadami logiki i z poszanowaniem art. 80 k.p.a. oceniono wszystkie przewidziane prawem przesłanki umożliwiające podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności z tytułu składek.

Na marginesie Sąd zauważył, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Stąd też skarżący może wystąpić do organu rentowego z nowym wnioskiem, wskazując na nowe okoliczności sprawy, o ile takowe zaistniały po wydaniu zaskarżonej decyzji, a ich charakter wskazywałby na pogorszenie sytuacji życiowej, będącej podstawą dotychczas podjętej przez organ negatywnej decyzji.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.