Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 650/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8 par. 1, art.9, art. 64 par. 2 w zw. z art. 63 par. 2
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz-Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2024r. sprawy ze skargi J. U. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lipca 2024 r. nr 560500.71.55653.2024-UP w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 maja 2024r. nr 560500/71/37436/2024


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2024 r. J. U. (dalej także jako: "Skarżący") złożył do ZUS (dalej także jako: "ZUS") wypełniony formularz pn. Wniosek o umorzenie należności z tytułu składek.

W części "Zakres wniosku" Skarżący zaznaczył, że wniosek dotyczy: umorzenia należności z tytułu składek (tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej), umorzenia części zadłużenia z tytułu składek: należności za okres od [...] stycznia 1999 r. na Fundusz Ubezpieczeń i ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń – luty i czerwiec – grudzień 2020. W części "Uzasadnienie wniosku" Skarżący wskazał, że wnosi o zwolnienie z opłacania składek za okres styczeń-luty i czerwiec grudzień 2020. Wskazał, że składki za ten okres zostały zapłacone. Wniósł o przeksięgowanie ich na ewentualne zaległości i zwrócenie na konto pozostałej reszty wraz ze zwrotem pobranych z tytułu zaległości odsetek, opłat, kar i kosztów egzekucyjnych wraz z usunięciem informacji na ten temat w bazach lub np. na hipotekach oraz usunięcie ich skutków. Jako motywację wniosku Skarżący wskazał brak możliwości opłacania składek w tym okresie. Podał, że rok 2020 zakończył stratą, utracił płynność finansową. Ponadto w 2021 r. został potrącony przez autobus i również tego powodu utracił źródła dochodów. W ocenie Skarżącego nie może być mowy o regulowaniu składek ZUS w przypadku braku możliwości regulowania swoich minimalnych potrzeb życiowych.

ZUS ustalił, że na dzień wpływu wniosku o umorzenie na koncie Skarżącego nie figurowało zadłużenie z tytułu składek za wskazane okresy. W związku z tym decyzją z [...] maja 2024 r. ZUS odmówił wszczęcia postępowania we wskazanym zakresie.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przyznał, że ustalenia ZUS dotyczące salda są prawidłowe. Składki zostały opłacone, jednak Skarżący podtrzymał zarzut braku podstaw do ich poboru. Podał, że jego strata z jednoosobowej działalności gospodarczej nie była wynikiem zwiększenia kosztów w tamtym okresie tylko spadkiem przychodów. W jego ocenie skoro nie miał dochodu to nie było podstaw do opłacania składek. Podsumował, że oczekuje zwolnienia z opłacania składek za wnioskowane okresy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2024 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2024 r. Ponowna analiza sprawy doprowadziła organ do wniosku, że prawidłowo ustalono brak zadłużenia z tytułu składek za wskazane przez Skarżącego okresy na dzień wpływu wniosku o umorzenie. Należności z tytułu składek za okres od stycznia 2020 r. do lutego 2020 r. oraz od czerwca 2020 r. do grudnia 2020 r. zostały uregulowane przed złożeniem przez Skarżącego wniosku o umorzenie, tj. przed [...] maja 2024 r. Biorąc pod uwagę powyższe ZUS nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z [...] maja 2024 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2020 r. do lutego 2020 r. oraz od czerwca 2020 r. do grudnia 2020 r.

W skardze do tut. Sądu Skarżący zaskarżył w całości wydaną decyzję zarzucając jej brak merytorycznego rozpatrzenia wniosku i ustalenia, czy zaistniały okoliczności pozwalające na zastosowanie zwolnienia z opłacania składek. Podał, że zgodnie z procedurami ZUS złożył do jednostki jedyny dostępny druk wniosku o umorzenie należności z tytułu składek - RSU. W uzasadnieniu wniosku wpisał, że wnosi o zwolnienie z opłacania składek za okres styczeń-luty i czerwiec-grudzień 2020 oraz wskazał, że oczekuje przeksięgowania zapłaconych za ten okres składek na ewentualne zaległości oraz zwrotu pozostałej reszty. Skarżący opisał sposób przeprowadzenia egzekucji względem niego. Podkreślił, że przetrwał dzięki pomocy rodziny.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Podał, że w każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek niezbędne jest przede wszystkim ustalenie, czy istnieją wymagalne należności z tytułu składek, które mogą być przedmiotem umorzenia. Ustalenia takie są dokonywane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W niniejszej sprawie ustalono, że należności z tytułu zaległych składek za okres od stycznia 2020 r. do lutego 2020 r. oraz od czerwca 2020 r. do grudnia 2020 r. zostały opłacone, co zresztą przyznał Skarżący w toku postępowania. Zdaniem ZUS tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. W sytuacji, gdy brak jest zaległości w opłaceniu należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie, organ jest uprawniony do przyjęcia, że brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego w sprawie o umorzenie należności z tytułu powyższych składek.

W piśmie z [...] października 2024 r. Skarżący odniósł się do odpowiedzi na skargę i wskazał, że już na pierwszej stronie tego pisma została dokonana manipulacja. Jego wniosek dotyczył umorzenia należności z tytułu składek opłaconych. Nadmienił, że ZUS nie posiada innego druku adekwatnego do jego sytuacji. Tym samym skoro ZUS w swoim druku zostawia miejsce na uzasadnienie to powinien się z nim dokładnie zapoznać. W ocenie Skarżącego jego intencja od początku była jasna.

Podczas rozprawy w dniu [...] grudnia 2024 r. Skarżący podał, że odmawiając wszczęcia postępowania organ pobieżnie, w sposób niewystarczający ocenił sytuację w jakiej się znalazł, w szczególności kwestię jego płynności finansowej i płatności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji ostatecznej ZUS z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na rozprawie.

Dokonując badania legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja ZUS z [...] maja 2024 r. wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek - naruszają obowiązujące przepisy prawa.

Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej także jako: "k.p.a."), zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną (przesłanka o charakterze podmiotowym). Drugą natomiast jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania (przesłanka o charakterze przedmiotowym). Przesłanki te mają charakter samoistny, co oznacza, że wystąpienie jednej z nich zamyka dopuszczalność wszczęcia postępowania.

Przyczyny określone jako "inne uzasadnione" nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania. Chodzi więc zasadniczo o sytuacje jednoznaczne, oczywiste, dostrzegalne prima facie, możliwe do zidentyfikowania już na etapie wstępnej analizy zgłoszonego żądania, niewymagające prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu administracji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 12 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 2122/18; z 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 1210/23; z 28 maja 2024 r., sygn. akt II OSK 2163/21). Jeżeli natomiast kwestia ta wymaga poczynienia szerszych ustaleń, zwłaszcza w kontekście argumentów powołanych przez wnioskodawcę, bądź jest nieoczywista, to wówczas organ administracji jest zobowiązany wszcząć postępowanie w celu wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości. Następnie, w zależności od wyniku przeprowadzonych czynności, organ winien orzec merytorycznie co do zasadności wniosku bądź też, w przypadku stwierdzenia wystąpienia bezprzedmiotowości postępowania, umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ol 1147/23).

W przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu organ nie wykazał okoliczności umożliwiających zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. Wskazać bowiem należy, że we wniosku z [...] maja 2024 r. Skarżący na jednej stronie zaznaczył, że wnosi o umorzenie zadłużenia, zaś na kolejnej stronie formularza wskazał, że wnosi o zwolnienie z opłacania składek za okres styczeń-luty i czerwiec grudzień 2020. Następnie stwierdził, że składki za ten okres zostały zapłacone i podał, że oczekuje zwolnienia z opłacania składek za wnioskowane okresy. Tym samym zdaniem Sądu zaszła potrzeba wyjaśnienia przez organ co jest przedmiotem żądania strony stosownie do art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 2 k.p.a.

Tut. Sąd uznał, że ZUS wydając sporne decyzje dopuścił się - mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., a także art. 9 k.p.a., z uwagi na ich niezastosowanie i prowadzenie postępowania w sposób naruszający fundamentalne zasady postępowania administracyjnego, w tym m.in. zasadę prawdy obiektywnej i zasadę legalizmu, a także zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do organów władzy publicznej oraz zasadę informowania strony przez organ administracji. W analizowanej sprawie naruszenie to polegało na zaniechaniu zwrócenia się do Skarżącego o sprecyzowanie żądania zawartego we wniosku Skarżącego z [...] maja 2024 r. i arbitralnego uznania wniosku inicjującego postępowanie za wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, pomimo, że w treści tego wniosku Skarżący zawarł różne oświadczenia w zakresie przedmiotu wniosku.

Zdaniem Sądu, naruszenie powołanych wyżej przepisów procedury administracyjnej miało istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, a więc stanowią podstawę prawną do wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej z [...] maja 2024 r.

Przechodząc do rozważań prawnych, należy na wstępie zauważyć bardzo wyraźnie, iż zawarta w art. 8 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika bowiem przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Przyjmuje się jednocześnie, że tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do władzy publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań (tak m.in. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2019).

Niewątpliwie, uznać należy, że pogłębianiu zaufania obywateli do organów państwa służy podejmowanie wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, uwzględnianie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, udzielanie należytej i wyczerpującej informacji, zapewnienie stronom czynnego udziału na każdym etapie postępowania, wyjaśnianie zasadności przesłanek, którymi organ kieruje się przy załatwianiu sprawy, czy też szybkość postępowania organu (por. m.in. H. Knysiak-Sudyka [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. H. Knysiak-Sudyki, wyd. II, WKP 2019 i powołane tam orzecznictwo).

Zgodnie z art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Jednocześnie, przepis ten stanowi, że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Wskazany przepis art. 9 k.p.a. formułuje zasadę informowania stron, której stosowanie ma sprzyjać zarówno prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), jak i realizacji zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.).

Nie ulega wątpliwości, że obowiązek udzielania pełnej informacji stronom spoczywa na organie administracji w granicach określonych w art. 9 zdanie 1 k.p.a., a więc wtedy, gdy informacja dotyczy okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków stron będących przedmiotem postępowania. Wprawdzie, wspomniana zasada wyrażona w art. 9 k.p.a. nie może być utożsamiana z udzielaniem stronom pomocy prawnej, czy też zastępowaniem ich aktywności poprzez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania, niemniej uznać należy, że z omawianej zasady wynika bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli.

Zarówno w doktrynie, jak i judykaturze przyjmuje się, że powyższa regulacja prawna powoduje nie tylko wyłom w obowiązującej na ogół starej zasadzie ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi), lecz właściwie wręcz zupełne uchylenie tej zasady w zakresie spraw rozpatrywanych w postępowaniu administracyjnym uregulowanym przez k.p.a. (por. H. Knysiak-Sudyka [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. H. Knysiak-Sudyki, wyd. II, WKP 2019 i powołane tam orzecznictwo i poglądy doktryny).

Warto zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie i doktrynie z zasady informowania wywiedziono wiele szczegółowych obowiązków organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie.

Przyjmuje się m.in., iż w świetle art. 9 k.p.a., organ ma obowiązek zwrócenia się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska, jaki charakter i zakres żądania ma pismo złożone przez stronę, jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA 2188/00) czy też obowiązek dokładnego ustalania przedmiotu żądania zgłoszonego przez stronę (tak m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1428/09).

Wskazać przy tym należy, że przy ustaleniu charakteru pisma strony - jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie - nie ma decydującego znaczenia jego tytuł, ale ocena intencji strony dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności. O tym jaki charakter ma mieć ostatecznie pismo decyduje wszak strona. Stąd w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie w ramach obowiązku informacyjnego (art. 9 k.p.a.) informacji o przysługujących jej środkach obrony praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, przy jednoczesnym skierowaniu do niej wezwania, w trybie art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 2 k.p.a., o sprecyzowanie żądania zawartego we wniosku, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Zgodnie z art. 63 § 2 k.p.a. podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres, również w przypadku złożenia podania w postaci elektronicznej, i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Jeżeli podanie nie spełnia wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.).

W ocenie Sądu, warto również wskazać, że realizacja zasady informowania stron wyrażona w art. 9 k.p.a. wpływa w znaczący sposób na realizację innych zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności zasady praworządności, prawdy obiektywnej, przekonywania, czy też budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Naruszenie zasady informowania stanowi jednocześnie naruszenie zasady praworządności, gdyż nie realizując w prawidłowy sposób zasady informowania, organ administracji publicznej dopuszcza się naruszenia przepisów nakładających na niego obowiązki informacyjne.

Choć przepisy k.p.a. nie przewidują w sposób wyraźny sankcji, jaką pociąga za sobą naruszenie zasady informowania, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że takie naruszenie stanowi wystarczającą, samodzielną podstawę uchylenia decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 230/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 24 stycznia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 600/11). Ma to miejsce w szczególności wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że to właśnie błędna informacja lub jej brak spowodowały zachowanie strony przynoszące w rezultacie niekorzystne dla niej skutki (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 41/10).

W ocenie Sądu realizacji zasady informowania stron wyrażonej w art. 9 k.p.a. ZUS w kontrolowanej sprawie zaniechał, mimo, że z wniosku Skarżącego z [...] maja 2024 r. wynikały rozbieżne informacje i żądania. Skarżący we wniosku wnosił zarówno o umorzenie zadłużenia (str. 2 wniosku) jak i o zwolnienie z opłacania składek, które były już zapłacone, przy czym żądania te Skarżący odnosił do tego samego okresu, tj. styczeń-luty i czerwiec grudzień 2020 r. Na podstawie tak sformułowanego wniosku ZUS – w ocenie Sądu – co najmniej przedwcześnie przyjął, że przedmiotem wniosku Skarżącego jest żądanie umorzenia zadłużenia. Zdaniem Sądu – wobec wskazanych powyżej rozbieżnych oświadczeń we wniosku z [...] maja 2024 r. - organ zobowiązany był w sposób jednoznaczny wyjaśnić wszelkie niejasności, a nie w sposób arbitralny przyjmować, jako rzekomą intencję Skarżącego, że wniosek ten stanowił wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Według Sądu, jest to o tyle istotne, o ile zważy się, że zgodnie z respektowaną w postępowaniu administracyjnym zasadą da mihi factum, dabo tibi ius (daj mi fakty, a ja dam tobie prawo), nie należy do obowiązków strony wskazanie podstawy prawnej żądania. Przyjmuje się jednocześnie, że skoro już taka podstawa zostanie podana, powinna odpowiadać żądaniu, a więc oczekiwanemu przez stronę rezultatowi postępowania. Zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie przyjmuje się jednak, że dostrzegane przez organ rozbieżności w tym zakresie powinny zostać usunięte poprzez skierowanie do strony wezwania do sprecyzowania wniosku. Zaniechanie podjęcia ustaleń w tym zakresie i podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie wskazanych przez stronę przepisów prawa prowadzi do naruszenia art. 9 k.p.a. (tak również: m.in. J. Wegner [w:] W. Chróścielewski (red.), Z. Kmieciak (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WKP 2019 i powołane tam wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 października 2016 r., sygn. akt II GSK 905/15 oraz z 3 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2592/16). Warto jednocześnie zauważyć, że w orzecznictwie przyjmuje się ponadto, że w sytuacji, gdy z treści pisma strony wynika, że zawiera ono żądanie uruchomienia kilku różnych postępowań, których łączne prowadzenie nie jest możliwe, wezwanie do sprecyzowania wniosku powinno zawierać wszechstronne pouczenie o cechach charakterystycznych i konsekwencjach uruchomienia każdego z nich (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2013 r., sygn. akt II OSK 919/12).

W konsekwencji, zdaniem Sądu, uznać należy, że ZUS naruszył art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 61a §1, art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 2 k.p.a. bowiem ZUS arbitralnie przyjął, że żądanie Skarżącego stanowi wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek przy jednoczesnym zaniechaniu zwrócenia się do Skarżącego o sprecyzowanie niejasności wynikających z treści wniosku z [...] maja 2024 r.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy uznać należy, że ZUS - wbrew zasadom prawdy obiektywnej oraz informowania strony, jak również powiązanej z tymi zasadami zasadą legalizmu – już od początku postępowania nie przyjął właściwego trybu rozpoznania wniosku Skarżącego, co doprowadziło do wydania przez ten organ co najmniej przedwczesnego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Błędne zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. i niezastosowanie przez organ art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 2 k.p.a. mogło mieć zatem wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z [...] maja 2024 r.

Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przepis ten normuje tzw. głębokość orzekania i daje podstawę sądowi administracyjnemu do objęcia kontroli wszystkich aktów podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, pod warunkiem, że jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. W niniejszej sprawie Sąd uchylił decyzje organów I i II instancji ze względu na stwierdzone uchybienie organu I instancji w zakresie prawidłowego zakwalifikowania wniosku Skarżącego i rozpoznania go w odpowiednim trybie, które zostało zaakceptowane przez organ II instancji. Zdaniem Sądu ze względu na gwarancje procesowe strony, w tym zasadę dwuinstancyjności postępowania, konieczne było wyeliminowanie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej z obrotu prawnego tak, aby wniosek Skarżącego został zakwalifikowany i rozpatrzony w odpowiednim trybie przez organy obu instancji.

Rozstrzygając sprawę ponownie ZUS zobowiązany będzie dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy, w tym ustalić treść rzeczywistego żądania Skarżącego. W tym celu organ zwróci się do Skarżącego o sprecyzowanie żądania zawartego we wniosku, przy czym wezwanie do sprecyzowania wniosku będzie zawierać stosowne, adekwatne do realiów kontrolowanej sprawy, pouczenie. Następnie obowiązkiem organu będzie rozpoznanie wniosku Skarżącego z zastosowaniem trybu postępowania adekwatnego do żądania wniosku.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl

J. Ziołek M. Łent U. Wiśniewska