Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1967/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6331 Zasiłek dla bezrobotnych
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 16 stycznia 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 31/23 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 18 maja 2023 r. VIII SA/WA 31/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. B. (Skarżący) na decyzję Wojewody M. (Wojewoda) z [...] sierpnia 2021 r. w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego.

Skarżący zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :

1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2035, tj. z późn. zm., dalej “p.p.s.a.") - dalej poprzez oddalenie przez Sąd I instancji skargi na decyzję organu II instancji tj. Wojewody z [...] sierpnia 2021 r. w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego (zwanej dalej Decyzją) pomimo, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 75, 77, 80 k.p.a. poprzez błędna ocenę materiału dowodowego polegającą na uznaniu przez Sąd I instancji, iż Skarżący nie poinformował Urzędu Pracy o swoim zatrudnieniu i uznaniu że jako osoba prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia a obowiązkiem Sarosty było orzeczenie o zwrocie przez niego nienależnie pobranego świadczenia, podczas gdy Skarżący poinformował pracownika Powiatowego Urzędu Pracy w R. o podjęciu przez niego okresu próbnego, które to zgłoszenie nie zostało odnotowane w jego aktach i na skutek powyższego skutkowało błędnym uznaniem, iż miał pełną świadomość pobierania świadczenia ze świadomością, że mu się ono nie należy, a w konsekwencji nie zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.,

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie także prawa materialnego tj.: art. 76 ust 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że w przypadku Skarżącego mamy do czynienia ze "świadczeniem nienależnym" z uwagi na brak świadomości Skarżącego w zakresie okoliczności, w której nie powinien pobierać przedmiotowego świadczenia, gdyż z uwagi na zagrożenia z ogłoszonym stanem epidemii wirusa Sars - Cov 2 i panujące w związku z powyższym obostrzenia i brak możliwości osobistego stawiennictwa w Powiatowym Urzędzie Pracy zgłaszał on telefonicznie możliwość podjęcia pracy na okres próbny w nowym miejscu pracy, co w konsekwencji skutkowało przyjęciem przez Sąd, iż w tej sytuacji mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnym.

Wskazując i zarzucając powyższe Skarżący wniósł na podstawie art. 185 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania zaś na podstawie art. 203 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od Wojewody na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości prawem przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę zaistniałego w sprawie sporu.

Zaskarżoną decyzją nałożono na Skarżącego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - zasiłku dl bezrobotnych za okres od 18 sierpnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 5.408,20 złotych.

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia było ustalenie, że Skarżący został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. (dalej: PUP) na podstawie decyzji Starosty R. (Starosta) z [...] lipca 2020 r. jako osoba bezrobotna. Od tego dnia przyznano mu również zasiłek dla bezrobotnych. Jednocześnie od 18 sierpnia 2020 r. do 17 listopada 2020 r. Skarżący był zatrudniony na umowę o pracę na okres próby w pełnym wymiarze pracy na stanowisku pracownika ochrony a zakład pracy odprowadzał składkę na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne. Skarżący wskutek podjęcia zatrudnienia przestał spełniać jeden z podstawowych warunków uzyskania i posiadania statusu osoby bezrobotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Organy zwróciły również uwagę, że Skarżący został pouczony o warunkach posiadania i zachowania statusu osoby bezrobotnej, w tym o obowiązku zawiadomienia PUP w ciągu 7 dni o podjęciu zatrudnienia, czego dowodem jest własnoręczny jego podpis złożony [...] lipca 2020 r. na dokumencie "Informacja dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy/STATUS BEZROBOTNY/". Skarżący otrzymał [...] lipca 2020 r. egzemplarz powyższej Informacji, a więc miał możliwość dokładnie zapoznać się z jej treścią.

Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. Starosta orzekł o utracie przez Skarżącego statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych od 18 sierpnia 2020 r. z powodu podjęcia zatrudnienia. Decyzja ta stała się ostateczna.

Organy uznały zatem, że w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 76 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1409 ze zm.. dalej "ustawa), a co za tym idzie do orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Ustalenia faktyczne organów i dokonaną przez nie ich ocenę prawną podzielił Sąd pierwszej instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i zarzuty naruszenia prawa materialnego. Obliguje to co do zasady Sąd kasacyjny do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Jednak w niniejszej sprawie w pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutu naruszenia prawa materialnego, bowiem od jego prawidłowej wykładni uzależniony jest zakres postępowania dowodowego.

Podstawą prawną decyzji organów obu instancji był, przywołany również jako wzorzec kontroli w skardze kasacyjnej, art. 76 ust 2 pkt 1 ustawy.

Stosownie do powyższego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.

Dla zastosowania powyższego przepisu konieczne jest zatem ustalenie, czy zaistniały podstawy skutkujące ustaniem prawa do pobierania jednego ze wskazanych w ustawie świadczeń, jak również, czy pobierający to świadczenie był pouczonym że zaistnienie tych okoliczności skutkuje utratą uprawnienia do pobierania owego świadczenia. Taka wykładnia analizowanego przepisu przedstawiona została przez Wojewodę, który dodatkowo wskazał również, że konieczne jest też ustalenie, czy świadczenie zostało wypłacone.

Wykładnia ta podzielona została przez Sąd pierwszej instancji, który, podkreślił, że w prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany jest jedynie ustalić, czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania zasiłku, czy zostały wypłacone świadczenia za okres po zaistnieniu tych okoliczności oraz czy pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Natomiast w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń.

Sąd Wojewódzki zwrócił również uwagę, że jeżeli okolicznością powodującą ustanie prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych jest utrata statusu bezrobotnego, to organ wydający decyzję w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia związany jest w tym zakresie ostateczną decyzją o odmowie uznania za osobę bezrobotną i przyznania prawa do zasiłku.

Sąd Wojewódzki wyjaśnił także, że o nienależnym pobraniu świadczenia możemy mówić nie tylko w sytuacji, gdy skarżący miał pełną świadomość tego, że mu się ono nie należy, ale także wówczas, gdy na skutek okoliczności mógł przewidzieć, że pobrane świadczenie może zostać uznane za nienależne.

Skarżący zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy uzasadniał natomiast okolicznością, że nie miał świadomości, iż nie powinien pobierać przedmiotowego świadczenia gdyż z uwagi na zagrożenia związane z ogłoszonym stanem epidemii i obowiązujące obostrzenia oraz brak możliwości osobistego stawiennictwa telefonicznie zgłaszał możliwość podjęcia pracy na okres próbny w nowym miejscu pracy.

Odnosząc się do tak uzasadnionego zarzutu wskazać należy, że kwestia ewentualnego powiadomienia organu o podjęciu zatrudnienia ma znaczenie dla ustalenia ewentualnego zaistnienia wykroczenia, o którym mowa w art. 119 ustawy nie zaś dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Okoliczności związane z rzekomym powiadomieniem pracowników organu o możliwości podjęcia przez Skarżącego zatrudnienia nie mają natomiast znaczenia dla możliwości zastosowania art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Podsumowując, tę część rozważań Sąd kasacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, które nie zostało skutecznie zakwestionowane w skardze kasacyjnej, co do wykładni art. 76 ust 2 pkt 1 ustawy a w konsekwencji, co do okoliczności, których zaistnienie skutkuje koniecznością uznania danego świadczenia za nienależnie pobrane.

W konsekwencji, zarzut naruszenia prawa materialnego uznać należało za niezasadny.

Podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania to jest art. 151 p.p.s.a poprzez oddalenie skargi pomimo, że decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, art., 75, art. 77 i art. 80 k.p.a. Skarżący dążył do wykazania, że wbrew ustaleniom poczynionym przez organy i zaakceptowanym przez Sąd poinformował o podjęciu zatrudnienia. W konsekwencji, w ocenie Skarżącego nie można przypisać mu świadomości pobierania świadczenia, które mu się nie należało. Jak już jednak wyżej wskazano, kwestia ewentualnego powiadomienia organu o podjęciu zatrudnienia ma znaczenie dla ustalenia, czy dana osoba dopuściła się wykroczenia, o którym mowa w art. 119 ustawy., nie zaś dla możliwości zastosowania art. 76 ust 2 pkt 1 ustawy.

Sąd kasacyjny zwraca również uwagę, że przyczyną dla której pobrany przez Skarżącego zasiłek dla bezrobotnych uznany został za świadczenie podlegające zwrotowi było ustalenie, że na skutek podjęcia pracy przestał spełniać podstawowy warunek pozwalający na uznanie go za bezrobotnego, co oznacza, że utracił prawo do zasiłku. Skarżący nie kwestionował faktu podjęcia zatrudnienia od 18 sierpnia 2020 r. Jak zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, fakt utraty przez Skarżącego statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych od 18 sierpnia 2020 r. z powodu podjęcia zatrudnienia w "[...]" [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy na umowę o pracę na okres próbny od 18 sierpnia 2020 r. do 17 listopada 2020 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pracownika ochrony wynika również z ostatecznej decyzji Starosty z [...] kwietnia 2021 r. Jak słusznie wskazał Sąd Wojewódzki, z decyzji tej wynika jednocześnie, że Skarżący przestał spełniać przesłanki zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Sąd kasacyjny podziela również stanowisko Sądu Wojewódzkiego, co do odebrania przez Skarżącego "Informacji dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie pracy/Status bezrobotnego". Okoliczność tę potwierdza podpis Skarżącego złożony na egzemplarzu informacji znajdującej się w aktach sprawy. Jak zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji w części II przywołanego dokumentu w punkcie 1 zawarta jest informacja, że osobą bezrobotną może być osoba, która nie jest zatrudniona, tzn. nie wykonuje pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą. W części III dokumentu zostały wymienione okoliczności, w których następuje utrata statusu bezrobotnego, a w punkcie 1, że przyczyną utraty statusu będzie niespełnienie przez bezrobotnego warunków określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, wymienionych w części II informacji.

Skarżący został zatem poinformowany przez organy, że w przypadku utraty statusu bezrobotnego utraci również prawo do zasiłku. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że za okoliczność powszechnie znaną można uznać fakt, iż pozostawanie w zatrudnieniu wyklucza możliwość uznania danej osoby za bezrobotną a co za tym idzie, uprawnioną do pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

W konsekwencji, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznać należy za niezasadne. Sąd pierwszej instancji postąpił prawidłowo podzielając ustalenia faktyczne organów, co do poinformowania Skarżącego o przyczynach skutkujących utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych, w tym w związku z utratą statusu bezrobotnego jak również o tym, że podjęcie zatrudnia skutkuje utratą tegoż statusu. Skarżący nie kwestionował faktu odjęcia zatrudnienia od 18 sierpnia 2020 r. a utratę przez niego statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku od tej daty potwierdza ostateczna decyzja Starosty z 22 kwietnia 2021 r. Fakt otrzymania zasiłku dla bezrobotnych nie był przez Skarżącego kwestionowany na żadnym etapie postępowania. Oznacza to, że spełnione zostały przesłanki pozwalające na uznanie pobranego przez Skarżącego świadczenia za nienależne, a co za tym idzie, na nałożenie na niego obowiązku jego zwrotu.

Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.