Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1766/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Dnia 7 sierpnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1121/22 w sprawie ze skargi H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz H. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 1121/22), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W motywach w/w wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że decyzją z dnia 10 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615) – po rozpatrzeniu odwołania H. M. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr [...] odmawiającej przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na brata –T. B. – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem bowiem organów, wprawdzie T.B. istotnie wymagał pomocy a siostra – H. M. tej pomocy mu udzielała – ale z poczynionych w tej sprawie ustaleń nie można było wywnioskować, iżby faktycznie zakres opieki, jakiej wymagał T. B. (i jaki faktycznie wykonywała wnioskodawczyni) był tego rodzaju, że uniemożliwiał opiekunce podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wskazywało przy tym Kolegium, T. B., orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 17 stycznia 2003 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji od dnia 18 grudnia 2002 r. oraz legitymował się orzeczeniem z dnia 25 lutego 2016 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...].

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w tej sprawie wynikało, iż H. M. mieszkała i prowadziła wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem oraz niepełnosprawnym bratem - T. B.. H. M. nie podejmowała zatrudnienia, ponieważ sprawowała opiekę nad chorym bratem, który chorował na ataksję rdzeniowo-móżdżkową i w związku z tym miał problemy z utrzymaniem równowagi, a więc cierpiał na zaburzenia chodu i nie był w stanie samodzielnie przemieszczać się w obrębie domu, gdyż musiał się podtrzymywać lub podpierać, a po schodach wchodził z pomocą osób drugich. Miał również problemy z wymową oraz ze spożywaniem posiłków, które przyjmował w formie raczej płynnej ponieważ często zdarzały się zadławienia.

Z treści wywiadu środowiskowego wynikało także, iż T. B. nie był wprawdzie osobą obłożnie chorą, gdyż nie był osobą leżącą (stan na dzień 22 marca 2022 r.), tym niemniej borykał się z wykonywaniem najprostszych czynności takich jak: mycie, ubieranie się, przygotowywanie posiłków, wykonywanie prac w gospodarstwie domowym a co było spowodowane zachwianiem równowagi oraz niedowładem rąk i nóg. Faktyczną pomoc zapewniała mu siostra - H. M., która wykonywała czynności związane z codzienną egzystencją osoby wymagającej opieki. W ramach sprawowanej opieki pomagała ona bratu: w ubieraniu się, w myciu (utrzymaniu higieny osobistej), w domowej rehabilitacji, asekurowała go podczas chodzenia przy barierkach w ogrodzie, przygotowywała posiłki o odpowiedniej konsystencji, podawała leki, dowoziła na wizyty lekarskie i rehabilitację, załatwiała sprawy urzędowe, dbała o czystość odzieży i pomieszczeń zajmowanych przez brata. W wywiadzie wskazano zatem, że w takiej sytuacji wnioskodawczyni nie była w stanie podjąć pracy w niepełnym wymiarze czasu, gdyż musiała być przez cały dzień w pobliżu brata i sprawować nad nim osobistą opiekę.

Rozstrzygając sprawę w trybie instancji odwoławczej, Kolegium zwróciło jednak uwagę na fakt, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki. Ponadto sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności była różna. W grupie tej znajdowały się bowiem osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji mimo wszystko są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być zatem wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna, tymczasem z normy zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy przy tym traktować niepodejmowanie pracy ważne jednak było by zakres opieki wykluczał możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Odnosząc powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, Kolegium podkreśliło więc, że osoba wymagająca opieki, tj. T. B. nie był osobą: obłożnie chorą, leżącą, niekontaktową, niezdolną do samodzielnego przemieszczania się w małych odległościach. Z zasad doświadczenia życiowego wynikało przy tym, że czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowanie i podanie posiłków, podanie leków, organizowanie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, pranie, sprzątanie – nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad np. starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo, czy prowadzące gospodarstwo rolne. Czynności te nie mają zatem tego rodzaju charakteru, że należało je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach – z reguły rano i wieczorem – a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwiało wnioskodawczyni podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Poza tym wskazano też, iż oprócz H. M., osobą zobowiązaną do alimentacji na rzecz T. B.a była jeszcze jego druga siostra – K. L.. Wprawdzie osoba ta mieszkała poza granicami RP, ale okoliczność ta nie pozwalała na swoiste "anulowanie" w tym przypadku obowiązku alimentacyjnego, gdyż realizacja tego obowiązku nie musiała polegać na osobistym staraniu, lecz mogła ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. W opiece mogło również pomóc uzyskanie wsparcie ze strony usług opiekuńczych prowadzonych w ramach polityki społecznej państwa i w ten sposób osoba sprawująca opiekę nad osobą jej wymagającej nie musiałaby rezygnować z zatrudnienia lub mogłaby podjąć pracę w ograniczonym zakresie czasowym.

Na wyżej przedstawioną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 czerwca 2022 r. H. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a.

Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że nie była ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiadała prawu.

W uzasadnieniu stanowiska Sąd przytoczył na wstępie treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b oraz ust. 5 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) i stwierdził, że podziela stanowisko organów obu instancji co do tego, że nie została w tym przypadku spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, jak również co do tego, że zakres czynności, podejmowanych przez skarżącą nie miał znamion opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 w/w ustawy, to jest uniemożliwiającej zatrudnienie. Zdaniem Sądu, spełnienie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki powinno być bowiem oceniane przy uwzględnieniu ogółu okoliczności sprawy. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musiał być: bezpośredni, ścisły i aktualny.

Przenosząc powyższe do analizowanego stanu faktycznego, Sąd Wojewódzki zgodził się zatem z oceną organu, że skoro T. B. nie był osobą: obłożnie chorą, leżącą, niekontaktową, niezdolną do samodzielnego przemieszczania się w małych odległościach a czynności, jakie w związku z pomocą bratu wykonywała skarżąca, nie musiały być wykonywane w sposób ciągły, lecz o określonych porach to skarżąca pomoc świadczoną bratu mogła łączyć z pracą zawodową. Świadczenie takiej pomocy nie wymagało zatem rezygnacji z zatrudnienia ani nie było przeszkodą w jego podjęciu.

Poza tym znamienne w niniejszej sprawie okazały się także ustalenia co do dotychczasowej aktywności zawodowej skarżącej.

Ponadto Sąd zgodził się także z organem, że w niniejszym przypadku istniała też możliwość uzyskania wsparcia ze strony usług opiekuńczych świadczonych przez państwo oraz istotne także było, że T. B. posiadał jeszcze drugą siostrę – K.L., a która również była obowiązana przyczyniać się do opieki nad bratem. Zamieszkiwanie za granicą, spłacanie kredytu na zakup domu za granicą czy też udział w finansowaniu studiów syna za granicą – nie były zaś – wg Sądu - okolicznościami, które z tego obowiązku ją zwalniały.

Ostatecznie zatem Sąd Wojewódzki uznał, że (cyt.): " organ prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej), prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy (w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa materialnego powołanych w skardze. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych został przez organ prawidłowo zinterpretowany i prawidłowo zastosowany".

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, H. M. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie – na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nad bratem nie wypełnia w/w dyspozycji, podczas gdy - jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - skarżącą sprawuje nad bratem opiekę w pełnym zakresie, pomagając bratu nawet w czynnościach samoobsługowych, a w rozumieniu w/w przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

Zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad bratem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

Wskazując na powyższe podstawy, kasacyjne skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, alternatywnie - przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Ponadto oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy i wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutu, przytoczonego w w/w skardze, a który to zarzut okazał się uzasadniony.

W niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego,

o którym mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze. zm.; dalej: "u.ś.r."), wystąpiła jedna z sióstr osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z niekwestionowanych zaś ustaleń faktycznych, dokonanych przez organy administracji publicznej wynikało, że osoba wymagająca wsparcia – T. B. (którego rodzice już nie żyli) posiadał dwie siostry, z których jedna – H. M. sprawowała nad nim opiekę a druga – K.L. zamieszkiwała wraz z mężem i synem w Wielkiej Brytanii. W rozpoznawanej sytuacji niesporne też było, że T. B. istotnie wymagał pomocy a siostra – H. M. tej pomocy mu udzielała. Spornym natomiast pozostawało, czy zakres opieki, jakiej wymagał T. B. (i jaki faktycznie wykonywała skarżąca) był tego rodzaju, że uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem organów obu instancji a który to pogląd podzielił następnie Sąd Wojewódzki, skoro skarżąca - w ramach sprawowanej opieki - pomagała bratu: w ubieraniu się, w myciu (utrzymaniu higieny osobistej), w domowej rehabilitacji, asekurowała go podczas chodzenia przy barierkach w ogrodzie, przygotowywała posiłki o odpowiedniej konsystencji, podawała leki, dowoziła na wizyty lekarskie i rehabilitację, załatwiała sprawy urzędowe, dbała o czystość odzieży i pomieszczeń, to należało uznać, że T. B. nie był osobą: obłożnie chorą, leżącą, niekontaktową, niezdolną do samodzielnego przemieszczania się w małych odległościach. Z zasad doświadczenia życiowego wynikało bowiem, że takie czynności, jakie wykonywała jego siostra, nie odbiegały od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad np. starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo, czy prowadzące gospodarstwo rolne. Czynności wykonywane przez skarżącą nie miały zatem takiego charakteru, że należało je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach, to jest z reguły rano i wieczorem. W takiej więc sytuacji możliwe było by skarżącą podjęła zatrudnienie chociażby w ograniczonym zakresie. Poza tym, jak Sąd Wojewódzki wskazał, trafny był także pogląd, iż skoro osobą zobowiązaną do alimentacji na rzecz T. B. była jeszcze jego druga siostra – K. L., to również ona mogła (powinna) być włączona ( np. finansowo) w opiekę nad bratem. Wreszcie pomoc taka mogła być także wspomagana ze strony opieki publicznej.

Z tym stanowiskiem nie zgadzała się skarżąca, która w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zwracała uwagę, iż T. B. wymagał i nadal wymaga opieki oraz pomocy w codziennych czynnościach. Chorując na ataksję rdzeniowo - móżdżkową, ma problemy: z utrzymaniem równowagi, ma zaburzenia chodu, ma problemy z wymową. Spożywa pokarmy w formie płynnej, gdyż ma utrudnione problemy ze spożywaniem posiłków (często zdarzają się zadławienia). Ma kłopoty z wykonywaniem najprostszych czynności, gdyż ma zachwiania równowagi oraz niedowład nóg i rąk. Powyższe naraża go na upadki i złamania a co powoduje niemożność pozostawiania go bez opieki. Ponadto stan jego zdrowia, z uwagi na liczne schorzenia, jedynie pogarsza się. Tymczasem Sąd I instancji przyjął, że w takiej sytuacji organy zasadnie uznały, że czynności wykonywane przez opiekuna osoby niepełnosprawnej nie muszą być wykonywane w sposób ciągły, lecz o określonych porach a w dalszej kolejności doprowadziło to Sąd do wniosku, że zakres wykonywanych czynności przez skarżącą nie umożliwiał jej podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie a zatem, że brak było w tym przypadku związku pomiędzy sprawowaniem opieki przez stronę nad bratem a rezygnacją przez nią z zatrudnienia.

Biorąc powyższe pod uwagę skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powyższy przepis nie zawiera legalnej definicji pojęcia: "sprawowania stałej lub długotrwałej opieki", a zatem istotna była w tym przypadku wykładnia tych pojęć stosowana od szeregu lat przez orzecznictwo sądowe. Zgodnie zaś z tą wykładnią, sprawowanie długotrwałej lub stałej opieki nad osobą jej wymagającą powinno być utożsamiane z rozumieniem tego zwrotu w języku potocznym, ale przy jednoczesnym przyjęciu, iż zapewnienie tego rodzaju opieki podopiecznemu musi polegać na sprawowaniu przez opiekuna osobistych starań i na tyle wypełniać jego czas, że nie jest on w stanie podjąć żadnej innej, stałej aktywności, wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania czyli aktywności zawodowej.

Dokonując przy tym oceny, czy w danym przypadku zachodzi przedstawiona wyżej sytuacja, nie można zapominać o tym, iż oceny tej nie można odnosić tylko do rodzajów czynności, które wykonuje opiekun, ale ocenę tę trzeba ponadto wiązać z konkretną sytuacją. Istotne jest zatem m. in. na jakie schorzenie cierpi osoba wymagająca opieki i w związku z tym, czy sprawowana nad nią opieka nie musi spełniać szczególnych wymagań. W pewnych bowiem sytuacjach, choć czynności wykonywane przez opiekuna mogą wydawać się z pozoru podobne do czynności wykonywanych standardowo, analogicznie w życiu codziennym w przypadku innych rodzin, w specyficznych sytuacjach czynności te mogą przybierać jednak inny charakter.

Zdaniem składu orzekającego, taka sytuacja zachodziła w rozpoznawanej sprawie. Istotne znaczenie miał bowiem w niej fakt, że choroba na którą cierpiał brak skarżącej wymagała istnienia stałego nadzoru ze strony opiekuna.

Jak ustaliły organy, T. B. chorował na szczególną chorobę neurologiczną jaką jest ataksja rdzeniowo-móżdżkową. Z uwagi na niedowład rąk i nóg nie mógł on utrzymać równowagi a to skutkowało niebezpieczeństwem jego upadku podczas poruszania się nawet w obrębie własnego mieszkania. Ponadto, z uwagi na zwiotczenie mięśni, które w tym schorzeniu występuje, T. B. musiał przyjmować pokarmy w zasadzie w formie płynnej a i tak istniało niebezpieczeństwo zadławienia się chorego. W takiej więc sytuacji należało przyjąć, że prawidłowo sprawowana opieka nad niepełnosprawnym winna polegać na stałej, całodobowej obecności przy nim opiekuna. Trudno bowiem wymagać by chory przez kilka godzin dziennie (kiedy opiekun by pracował) nie mógł np. spożywać płynów albo był narażony na upadek podczas niezbędnego poruszania się po własnym mieszkaniu.

Podkreślenia także wymaga, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma niejako zastępować otrzymywanie przez opiekuna wynagrodzenia za pracę, które otrzymywałby, gdyby pracował. Podejmując decyzję o rezygnacji z zatrudnienia lub o jego niepodejmowaniu opiekun podejmuje zatem w tym zakresie decyzję indywidualnie. Nie musi jej uzgadniać z innymi członkami rodziny i uzależniać od otrzymywania od nich jakiegokolwiek wsparcia. Rezygnacja z formy aktywności, jaką jest wykonywanie określonego zawodu i możliwość w związku z tym wystąpienia o przyznanie świadczenia opiekuńczego nie jest więc – w tym sensie – uwarunkowana strukturą czy liczebnością danej rodziny. W związku z tym odmowa przyznania świadczenia opiekuńczego nie może być uzasadniania faktem, że w danym przypadku istniały jeszcze inne osoby, które mogłyby zaangażować się w pomoc w opiekę nad osobą niepełnosprawną. Czym innym bowiem jest obowiązek alimentacyjny, uregulowany w art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego a czym innym - prawo do otrzymywania świadczenia opiekuńczego. W rezultacie, w sytuacji w której jeden z członków rodziny podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i z tego powodu występuje o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy tego świadczenia tylko z tego powodu, że w danej rodzinie istnieją jeszcze inne osoby, które taką opiekę mogły sprawować albo partycypować w kosztach wynagrodzenia dla opiekuna. W konsekwencji, choć w danym przypadku obowiązek alimentacyjny może obciążać kilka osób jednocześnie (jak miało to miejsce w niniejszej sprawie), to ponieważ brak jest regulacji prawnej, która przewidywałaby, że w takiej sytuacji wyłączone byłoby prawo do ubiegania się przez osobę sprawującą opiekę o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, argumentacja oparta na istnieniu obowiązku alimentacyjnego K.L. wobec jej brata -T. B. nie miała żadnego znaczenia.

Takiego znaczenia nie miało także twierdzenie, że sprawująca opiekę nad bratem H. M. mogła być w obowiązkach opiekuńczych wspomagana przez pomoc publiczną. Skoro bowiem istnieje podstawa prawna by osoba bliska mogła w związku ze sprawowaną osobiście opieką nad chorym członkiem rodziny ubiegać się o przyznanie świadczenia opiekuńczego, to uzasadnianie odmowy przyznania tego rodzaju świadczenia faktem, że skoro w opiece nad niepełnosprawnym opiekun mógłby uzyskać wsparcie ze strony pomocy państwowej i w związku z tym nie był zmuszony rezygnować w całości z zatrudnienia, nie miało podstaw prawnych. Żaden bowiem przepis nie wprowadza bowiem takiej zależności.

Nie w pełni przy tym było również zrozumiałe stanowisko organów i Sądu Wojewódzkiego uzasadniające stwierdzenie braku występowania związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad bratem.

Z ustaleń organów wynikało, że skarżąca w związku z koniecznością zapewnienia opieki bratu zrezygnowała z zatrudnienia z dniem 31 maja 2011 r. Następstwem tego było zatem to, że w okresie od dnia 1 czerwca 2011 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne a następnie w okresie od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 31 października 2020 r. wypłacano jej specjalny zasiłek opiekuńczy. Okoliczność natomiast, że od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 13 kwietnia 2022 r. strona nie ubiegała się o przyznanie jej stosownych świadczeń z tytułu opieki nad bratem nie mogło - samo w sobie - przesądzać o braku powiązania faktu rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia z faktem sprawowania przez nią omawianej opieki. Wystąpienie o przyznanie świadczenia opiekuńczego z uwagi na sprawowanie opieki nad osobą, która jej wymaga jest bowiem prawem a nie obowiązkiem opiekuna. Skoro więc organy nie kwestionowały ani sytuacji zdrowotnej T. B., ani faktu, że skarżąca sprawowała nad nim cały czas stosowną opiekę to sama okoliczność, że przez pewien okres czasu strona nie występowała z wnioskiem o przyznanie jej z tego tytułu należnego świadczenia, nie mogło przemawiać przeciwko niej.

Przy ponownym zatem rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany przyjąć, że (oczywiście w przypadku braku poprawy stanu zdrowia T. B.) choroba na którą dotąd cierpi i z powodu której stwierdzono u niego znaczną niepełnosprawność powoduje, że w/w wymaga stałego nadzoru opiekuna. Jeśli by zaś (w związku z faktem dotyczącym niewystępowania przez skarżącą w okresie od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 13 kwietnia 2022 r. o przyznanie stosownego świadczenia) organ nadal miał wątpliwości, co do powodu dla którego strona obecnie nie podejmuje zatrudnienia, to nic nie stoi na przeszkodzie by kwestia, w jaki sposób T. B. miał zapewnioną opiekę w okresie zasiłkowym 2020/2021 i 2021/2022, została w toku niniejszego postępowania zbadana.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną i – z mocy art. 188 w zw. z art. 193, w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za obie instancje oparto na art. 203 pkt 1 p.p.s.a.