Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 287/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 3, art. 100 ust. 1, art. 104 ust. 2, art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art.  7, art. 9, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2016 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku celowego; uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] 2015 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2015 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 6 pkt 16, art. 7 pkt. 2-15 art. 8, art.39, art.98. art.104 ust. 1, ust.3, art.109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tj. z 2013r. Dz.U. poz. 182 ze zm.) oraz art. 104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 2013 r. Dz.U. poz. 267 ze zm. dalej k.p.a.), Prezydent Miasta G. ustalił wysokość świadczenia nienależnie pobranego w kwocie łącznej 1950,- zł za okres od m-ca stycznia 2012 r. do m-ca kwietnia 2014 r., wynikającą z decyzji z dnia [...] 2014r. nr [...] (pkt 1) oraz orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 1950 zł - po 100,00 zł miesięcznie od m-ca października 2015r do czasu całkowitej spłaty. Termin spłaty raty ustalono na ostatni dzień każdego miesiąca na konto [...] (pkt 2). Decyzję skierowano do J. G.

W uzasadnieniu podano, iż J. G. w trakcie korzystania z pomocy w formie zasiłku stałego, nie poinformował pracownika socjalnego o zmianie sytuacji finansowej, zatajając fakt podjęcia pracy zawodowej i osiągania dochodów w postaci wynagrodzenia. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że J. G. od 14 listopada 2011 r. do 22 lutego 2014 r. pozostawał w zatrudnieniu, a jego wynagrodzenie wraz z innymi dochodami przekroczyło kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 542,00 zł. Organ ustalił wysokość dochodu, jaki ww. otrzymywał w poszczególnych miesiącach, począwszy od stycznia 2012 r. do kwietnia 2014 r. z tytułu wynagrodzenia (kwota netto) oraz wypłacanego zasiłku chorobowego z ZUS za okres od stycznia do kwietnia 2014 r. Ustalono, że J. G. otrzymywał także dodatek mieszkaniowy, który był dzielony na 2 środowiska z uwagi na prowadzenie odrębnego gospodarstwa ze wspólnie zamieszkałą byłą żoną. Podano wysokość tej dotacji na osobę w poszczególnych miesiącach od stycznia 2012 r. do kwietnia 2014 r.

Dnia 23 października 2014r na posiedzeniu Zespołu ds. rozpatrywania wniosków o odstąpienie od żądania zwrotu należności z. tyt. wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami pomocy społecznej oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, umorzenia, rozkładania na raty, odraczania terminów płatności nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego (dalej jako Zespół), była rozpatrywana sprawa J. G. dot. nienależnie pobranych zasiłków celowych i celowych specjalnych. Zespół ustalił, iż J. G. jest zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie łącznej 1950,- zł w ciągu 30 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, propozycja ta została zatwierdzona przez Dyrektora [ośrodka pomocy społecznej]. Decyzją z dnia [...] 2014r. Nr [...], Prezydent Miasta G. ustalił wysokość świadczenia nienależnie pobranego w kwocie łącznej 1950,- zł oraz orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 1950 zł .

Decyzją z [...] lipca 2015 r. ([...]) SKO w Poznaniu decyzje tę jednakże uchyliło w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Rozpoznając ponownie sprawę w dniu 31.08.2015r został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Ustalono, iż strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka wspólnie z byłą żoną i jest zobowiązana do ponoszenia połowy opłat mieszkaniowych. J. G. pracuje zawodowo, osiąga dochód z pracy zawodowej, w wysokości 574.02 zł netto bowiem z wynagrodzenia ma potrącane zaległości alimentacyjne w wys. 60% pensji. Posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do miesiąca maja 2016r, choruje przewlekle i pozostaje w stałym leczeniu, na co przedstawił zaświadczenie lekarskie.

Dnia [...] 2015r na posiedzeniu gminnego Zespołu ponownie była rozpatrywana sprawa J. G. odnośnie zwrotu zasiłków stałych w ratach w łącznej kwocie 1950,- zł. Zespół ustalił, iż wymieniony jest zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie łącznej 1950,- zł, w ratach po 100 zł miesięcznie, począwszy od m-ca października 2015 r. do czasu całkowitej spłaty zasiłku. Termin spłaty raty ustalono na ostatni dzień każdego miesiąca. Propozycja ta została zatwierdzona przez Dyrektora [ośrodka pomocy społecznej].

J. G. w odwołaniu od powyższej decyzji podniósł, iż jako osoba ze stwierdzoną niepełnosprawnością, mająca problemy ze zdrowiem z powodu [...], nie był świadomy, że powinien poinformować [ośrodek pomocy społecznej] o zmianie swojej sytuacji finansowej. Wyjaśnił, iż nie skonsultował tego również z inną osobą. Wskazał, że dokumentację medyczną potwierdzającą stan jego zdrowia przesłał w ubiegłym roku do SKO. Odwołujący wniósł o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] 2015 r. nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, iż podstawą do orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 163) - zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej. Organ przytoczył treść przepisów tej ustawy, mających zastosowanie w sprawie - art. 98, art. 104 ust. 3, art. 104 ust. 4.

Dalej organ wyjaśnił, iż świadczeniem nienależnie pobranym - w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej - jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Świadczenie pieniężne w formie zasiłków celowych zostało stronie przyznane na podstawie 12 decyzji wydanych w okresie od 1 stycznia 2012r. do 15 kwietnia 2014r. Dokumentacja sprawy wskazuje, że Klient od 2012 r. nie kwalifikował się do otrzymywania zasiłku celowego. J. G. nie poinformował pracownika socjalnego o podjęciu pracy zawodowej i osiągnięciu z tego tytułu dochodu J. G. miał przyznany zasiłek stały decyzją z dnia [...] 2011 r., uchyloną decyzją z dnia [...] 2014 r. Ponadto otrzymywał dodatek mieszkaniowy. Tym samym nie można było przyznać zasiłków celowych. Powyższe dowodzi, że zaistniała podstawa do stwierdzenia, że Strona nienależnie pobrała zasiłek celowy w łącznej kwocie 1950,- zł.

Mając na uwadze to, iż wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych z pomocy społecznej świadczeń musi poprzedzać postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby zobowiązanej pod kątem możliwości zastosowania dobrodziejstw przewidzianych w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, Prezydent Miasta G. ustalił, że Pan G. - lat [...], prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka wspólnie z [...] i jest zobowiązany do ponoszenia [połowy] opłat za mieszkanie. Pan G. pracuje zawodowo, jest zatrudniony w [...]. Z wynagrodzenia ma potrącane zaległości alimentacyjne ok. 60% wynagrodzenia. Posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności do maja 2016 r., choruje przewlekle. Na mieszkanie przyznany jest dodatek mieszkaniowy. Dochód Pana G. to:

- wynagrodzenie netto 514,46 zł,

- dodatek mieszkaniowy 59,56 zł, co łącznie daje kwotę 574,02 zł.

Jednocześnie, nawet przy tak niskim dochodzie, organ uznał, iż nieuzasadnione jest odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 1950,- zł, ponieważ strona pozostaje w zatrudnieniu, osiąga dochód z pracy zawodowej, posiada dodatek mieszkaniowy. Może tym samym w ustalonych ratach po 100 zł miesięcznic uregulować posiadaną zaległość.

Organ odwoławczy uznał, mając na uwadze zarówno stanowisko organu I instancji jak i to, że strona przez wiele lat nienależnie pobierała z pomocy społecznej nie tylko przedmiotowe zasiłki celowe, ale i zasiłki stałe, iż odstąpienie od żądania zwrotu tych zobowiązań byłoby pewnego rodzaju przyzwoleniem na tego rodzaju działania. Nie może bowiem stanowić podstawy do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, okoliczność, że w danym czasie zobowiązany osiąga niski dochód.

J. G. wywiódł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jej zmianę z uwagi na stan zdrowia. Wyjaśnił, iż poza podanymi wcześniej chorobami, stwierdzono u niego podejrzenie choroby nowotworowej, na dowód czego załącza do skargi opis badania tomograficznego z kontrastem. Załączył również powoływaną wcześniej dokumentację medyczną, potwierdzającą stan jego zdrowia. Skarżący wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji.

SKO w Poznaniu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do argumentacji skargi Kolegium wyjaśniło, iż choroba skarżącego oraz ustalony stopień niepełnosprawności nie są bez znaczenia, lecz wobec pobierania nienależnych przez wiele lat świadczeń z pomocy społecznej, odstąpienie od żądania zwrotu tych zobowiązań byłoby pewnego rodzaju przyzwoleniem na tego rodzaju działania. Zdaniem Kolegium udzielony ratalny system spłaty jest w świetle powyższego najwłaściwszą formą pomocy udzielonej zobowiązanemu.

Na wezwanie Sądu organ I instancji nadesłał kopie decyzji, na podstawie których J. G. wypłacono zasiłek celowy, a także dowody wypłat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje;

Skarga okazała się zasadna.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Powyższe oznacza, że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.). Zgodnie z art. 6 pkt 16 tej ustawy, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 ww. ustawy stosuje się odpowiednio (art. 98). Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Ustalenie wysokości i terminu zwrotu należności powinno poprzedzać postępowanie wyjaśniające aktualną sytuację osoby i rodziny, którym świadczenie zostało przyznane. Treść sentencji decyzji, określającej zasady zwrotu należności, pozostawiono uznaniu administracyjnemu.

W tym miejscu wskazać należy, że na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie weryfikacji decyzji ostatecznej, toczącego się w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, co oznacza, że w momencie wydania decyzji orzekającej zwrot takiego świadczenia nienależnie pobranego, nie jest wymagane istnienie ostatecznej decyzji uchylającej lub zmieniającej uprzednią decyzję ostateczną przyznającą to świadczenie (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 października 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 322/13, utrzymany w mocy wyrokiem NSA z dnia 10 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 224/14 – wyroki dostępne na stronach internetowych NSA w: CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, uznać należy, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym, stanowiącym łączną kwotę zasiłków celowych wypłacanych skarżącemu w okresie od m-ca stycznia 2012 r. do m-ca kwietnia 2014 r. W sprawie bowiem bezsporne jest, że w okresie korzystania z pomocy społecznej skarżący nie zgłaszał faktu zatrudnienia, co miało istotny wpływ na jego sytuację dochodową. W myśl przepisu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dochód to zatem suma miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. A więc, jak zasadnie stwierdziły organy orzekające w sprawie, dochód uzyskiwany z świadczonej pracy stanowi dochód w rozumieniu cyt. art. 8 ust. 3 ustawy. O dochodzie tym skarżący powinien był poinformować organ wypłacający mu zasiłek stały, czego jednak, jak wynika z akt sprawy i co jest okolicznością bezsporną, nie uczynił.

W tych okolicznościach faktycznych i prawnych zaskarżone rozstrzygnięcie ustalające, że pobrany przez skarżącego zasiłek celowy - we wskazanym w decyzji organu I instancji okresie, jest świadczeniem nienależnie pobranym, odpowiada prawu. Dokonując przeliczenia kwot wypłaconych skarżącemu na podstawie 12 decyzji, których kopie zostały nadesłane Sądowi, stwierdzić należy, że kwoty te nie korespondują z sumą do której zwrotu skarżący został wezwany. Z nadesłanych kopii decyzji wynika, że J. G. przyznano jedynie 1850,- zł tytułem zasiłku celowego. Z dowodów wypłaty wynika jeszcze niższa kwota: 1730,- zł. Ani w decyzji organu I instancji ani w decyzji organu odwoławczego nie wyjaśniono powyższych rozbieżności. Już ta okoliczność przesądza o naruszeniu przepisów art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a przez organ odwoławczy dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Naruszenie to skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zastrzeżenia Sądu dotyczą także tej części decyzji organu I instancji, która stanowi o zastosowanej na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, ulgi w spłacie przedmiotowych należności. W tej części decyzji orzeczono o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 1950,- zł oraz zastosowano ulgę w spłacie tej należności stanowiąc, iż począwszy od 1 października 2015 r. skarżący będzie spłacał przedmiotową należność ratami – po 100 zł miesięcznie.

Stosownie do treści art. 104 ust. 4 ww. ustawy w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie

z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Wydanie decyzji w przedmiocie ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia winno być poprzedzone oceną sytuacji zobowiązanego dokonaną na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Decyzja wydawana w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie należności pozostawiona jest uznaniu administracyjnemu. Zarazem wymieniony przepis odwołuje się do przypadku szczególnie uzasadnionego, w tym zwłaszcza wskazuje na konieczność oceny, czy żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. W świetle tego przepisu nie budzi wątpliwości, że udzielenie osobie lub rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej wsparcia w formie przewidzianej w tym przepisie, może nastąpić jedynie w przypadkach zupełnie wyjątkowych, ocenionych przez organy administracji publicznej jako "szczególnie uzasadnione". Oczywistym jest więc, że rozłożenie na raty czy odroczenie terminu spłaty wspomnianych należności, a tym bardzie definitywne rozstrzygnięcie o braku konieczności ponoszenia tych kosztów - jakim jest ich umorzenie w całości lub w części albo odstąpienie od żądania zwrotu, może być orzeczone wyłącznie w sytuacjach nadzwyczajnych. Dlatego też, jak zauważono w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w nauce prawa administracyjnego, organ rozstrzygający wniosek strony o udzielenia wsparcia ze środków publicznych na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, ma obowiązek każdorazowo dokonać szczególnie wnikliwej oceny, czy sytuacja strony ma charakter szczególny (por. S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor, Wrocław 2013, s. 728 wraz z przywołanym orzecznictwem).

Dokonując takiej oceny należy mieć przy tym na uwadze, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości - art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2008 r. I OSK 1863/2007, LexPolonica nr 1987280; wyrok NSA z 18 marca 2011 r. I OSK 2065/10, Lex nr 1079747).

W powołanym orzecznictwie podkreśla się, że celem ww. art. 104 ust. 4 jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń, co wiąże się z kolei z określoną w art. 100 ust. 1 zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób. Powyższe wskazuje, że wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych z pomocy społecznej świadczeń musi poprzedzać postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby zobowiązanej pod kątem możliwości zastosowania dobrodziejstw przewidzianych w art. 104 ust. 4. Należy podkreślić, że w związku z tym, iż ustawodawca w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przewidział obowiązek złożenia stosownego wniosku bądź przez pracownika socjalnego bądź przez samą stronę, a wniosku tego pierwszego brak, zadaniem organu jest wówczas udzielenie stronie stosownego pouczenia w tym zakresie. Nakaz takiego działania wynika bezpośrednio z art. 9 k.p.a. wyrażającego zasadę informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

W aktach administracyjnych niniejszej sprawy brak jest informacji, iż pracownik socjalny składał wniosek, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, jak też, aby strona skarżąca pouczana była o możliwości złożenia takiego wniosku. Wszystkie kierowane do skarżącego pisma informowały wyłącznie o stanie postępowania prowadzącego w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W opinii Sądu taki sposób procedowania mógł mieć wpływ na brak aktywności skarżącego, który nie dokumentował swoich wydatków oraz kosztów utrzymania, jak również nie informował o pogarszającym się stanie jego zdrowia.

Jak już wyżej wskazano, wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia winno być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego pracownik socjalny powinien dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia.

Z akt sprawy wynika, że skarżący poza dostarczeniem zaświadczeń o wynagrodzeniu, jakie uzyskiwał w okresie pobierania zasiłku stałego, nie wypowiadał się co do możliwości spłaty należności i nie przedkładał żadnych oświadczeń i dokumentów w tym zakresie. W tym miejscu wskazać należy, iż w okresie, którego dotyczy niniejsze postępowanie, skarżący korzystał z innych form pomocy Ośrodka. Równolegle organ I instancji wydał kilka innych decyzji, dotyczących właśnie tych świadczeń. Łącznie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń skarżący zobowiązany został do zwrotu kwoty ponad 12 tys. zł, co wynika z akt sprawy.

Z akt sprawy wynika, iż w dniu 31 sierpnia 2015 r. pracownik socjalny przeprowadził ze skarżącym wywiad środowiskowy na okoliczność ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego. W kwestionariuszu na k. akt admin. nr 117-118 odnotowano, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka wspólnie z byłą żoną i jest zobowiązany do ponoszenia polowy opłat czynszowych (czynsz 300 zł). Ma lat 59, pozostaje w zatrudnieniu, a z wynagrodzenia ma potrącane zaległości alimentacyjne w wys. 60% pensji. Miesięcznie dysponuje kwotą 574,02 zł. W opłatach mieszkaniowych stwierdzono brak zaległości. Ustalono, że mieszkanie jest wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego i nie wymaga remontu. Ustalono sytuację zdrowotną skarżącego – do maja 2016 r. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, leczy się w Poradni [...] oraz w Poradni [...]. Ze względu na stan zdrowia od miesiąca lipca 2015 r. jest objęty pomocą finansową Ośrodka. Skarżący dostarczył rachunki na leki na kwotę 70,67 zł. W takich uwarunkowaniach faktycznych organ I instancji, po uzyskaniu stanowiska gminnego Zespołu ds. rozpatrywania wniosków o odstąpienie od żądania zwrotu należności, umorzenia, rozkładania na raty, odraczania terminów płatności nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, rozłożył spłatę wszystkich tych należności na raty, ustalając w poszczególnych decyzjach kwoty rat i datę spłaty pierwszej raty. Co znamienne, w dwóch z decyzji wydanych w sprawie zwrotu świadczeń uznanych za nienależnie pobrane, datę tę określono na 1 października 2015 r. i w z nich każdej ustalono ratę w wysokości 100 zł. W drugiej z wymienionych decyzji skarżący zobowiązany został do zwrotu kwoty 10.951,72 zł. Zatem począwszy od 1 października 2015 r. przez okres kolejnych 19 miesięcy skarżący musiałby spłacać miesięcznie po 200 zł, co oznacza, że na życie pozostawałaby mu kwota 374 zł miesięcznie, zatem znacznie poniżej minimum socjalnego. Sąd nadto zauważa, że skarżący w dniu 31 sierpnia 2015 r. złożył oświadczenie (k. nr 132 akt admin.), w którym podał, że nie był świadomym, iż zasiłek mu nie przysługiwał, jak również, że został mylnie pouczony w tym zakresie przez koordynatorkę. Wyjaśnił, że musi konsultować się z drugą osobą. W opinii Sądu podnoszone okoliczności w powiązaniu z informacją o leczeniu w Poradni [...] nakazują ocenić, czy mogą stanowić podstawę do odstąpienia od żądania zwrotu należności, a już z pewnością podstawę do rozważenia zastosowania dalej idącej ulgi, aniżeli została w tym przypadku przyjęta. Może bowiem okazać się, że są to właśnie sytuacje szczególne, o jakich stanowi art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniach kontrolowanych decyzji nie ma odniesienia organów do tych okoliczności. Konsekwencją powyższego jest brak ustaleń, czy w niniejszej sprawie występują przesłanki powodujące, że mamy do czynienia z przypadkiem szczególnie uzasadnionym w rozumieniu przedmiotowego przepisu. Ponadto należy zauważyć, iż uznaniowy charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej oznacza, że do organu należy kwestia oceny, czy występujące w sprawie okoliczności przemawiają w wystarczającym stopniu za zastosowaniem przewidzianych w powołanym przepisie rozwiązań. Nie jest to jednak równoznaczne z dowolnością w tym zakresie. Uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia winno zatem zawierać na tyle dokładne rozważania w aspekcie przesłanek świadczących o występowaniu w sprawie szczególnego przypadku bądź też jego braku, by adresat był przekonany o wyjaśnieniu wszelkich istotnych okoliczności w tym względzie. Należy podkreślić, że wyżej zaprezentowane stanowisko jest zasadniczo ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 152/13 i WSA w Szczecinie z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1313/13 - dostępne CBOSA). Również w powyższym zakresie rozpoznające sprawę organy uchybiły zatem zasadom uregulowanym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., nakazującym wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego sprawy i jego przedstawienie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Dopiero zaś dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności pozwala na prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, w tym przypadku - art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z kolei okoliczność, iż braków tych nie dostrzegł organ odwoławczy świadczy o naruszeniu przez ten organ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji uwzględni powyższą argumentację Sądu. Organ prawidłowo wyliczy łączną kwotę z tytułu nienależnie pobranego zasiłku celowego, pouczy skarżącego o możliwości złożenia wniosku przewidzianego w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i jego udokumentowania, poczyni ustalenia w zakresie ewentualnego dodatkowego postępowania dowodowego. Dla oceny sytuacji materialnej skarżącego Sąd widzi potrzebę pozyskania dokumentów, z których wynikać będzie z jakiego tytułu skarżący ma potrącane 60% z pensji i jakich należności zajęcie komornicze dotyczy. Po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu organ wyda stosowne do dokonanych ustaleń rozstrzygnięcie, mając na uwadze ocenę sprawy w aspekcie przesłanek określonych wymienionym przepisem art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze Sąd uwzględnił skargę i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ww. ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. również poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] 2015 r. Nr [...].