Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 198/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta m. st. Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem m.st. Warszawy a Wójtem Gminy Janów Podlaski w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. S. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta m.st. Warszawy jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Dyrektor Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Prezydenta m.st. Warszawy, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem m.st. Warszawy a Wójtem Gminy Janów Podlaski w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. S. w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Z. S. jest zameldowany przy ul. [...] w Warszawie, aktualnie zamieszkuje w miejscowości W. w Janowie Podlaskim. Powołując się na art. 59 ust. 1 i art. 101 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. – dalej "u.p.s.") oraz art. 25 K.c. wskazano, że Z. S. mieszkał z żoną oraz jej dziećmi w Warszawie przy ul. [...]. W lipcu 2022 r. jego żona trafiła do szpitala i wtedy córka Z. S., z pierwszego małżeństwa, zabrała go do siebie do miejscowości W.. w Janowie Podlaskim, aby zapewnić mu opiekę. W sierpniu 2022 r. żona zainteresowanego zmarła. Nie powrócił on do miejsca zameldowania. Organ podał, że jego zamieszkanie w Warszawie nie jest możliwe ze względu na konflikt z synami zmarłej żony.

Zdaniem organu wnioskującego, pomimo, że w dokumentacji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Janowie Podlaskim wskazana jest informacja, że pobyt zainteresowanego na terenie ich gminy ma charakter gościnny, to istotny w ocenie Prezydenta m.st. Warszawy jest fakt, iż nie jest to pobyt chwilowy, trwa bowiem od roku. Zaznaczono, że wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej Z. S. złożył w miejscu obecnego zamieszkania, tj. w gminie Janów Podlaski. Wskazano ponadto, że Z. S. realizuje swoje podstawowe czynności życiowe w Janowie Podlaskim, co potwierdza zgłoszenie od kwietnia 2023 r. do przychodni zdrowotnej i korzystanie z tamtejszej opieki lekarskiej. Wskazano, że podczas zamieszkania w Janowie Podlaskim, zostały mu zaproponowane usługi opiekuńcze, jednak nie wyraził zgody na oferowaną pomoc. Zwrócono uwagę, że we wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej Z. S. zwrócił się z prośbą o umieszczenie go w pierwszej kolejności w placówce znajdującej się w okolicach Janowa Podlaskiego (DPS w K.).

Organ wnioskujący podkreślił, że Z. S. nie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., zatem – w świetle okoliczności niniejszej sprawy – upoważnionym do wydania decyzji dotyczącej skierowania go domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy Janów Podlaski.

W odpowiedzi na powyższy wniosek, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Janowie Podlaskim, działając z upoważnienia Wójta Gminy Janów Podlaski wskazał, że Z. S. niejednokrotnie podkreślał, że w W. przebywa, a nie zamieszkuje. Jak zaznaczał w dokumentacji, jego pobyt w W. jest jedynie czasowy, związany z tym, że pasierbowie nie przyjęli go do jego miejsca zamieszkania w Warszawie przy ul. [...], gdzie chce wrócić i które uważa za swój dom.

W ocenie Wójta Gminy Janów Podlaski, skorzystanie z opieki lekarskiej w przychodni w Białej Podlaskiej (nie w Janowie Podlaskim) nie potwierdza tego, że czynności życiowe Z. S. koncentrują się na terenie gminy Janów Podlaski. Dowodzi to jedynie, że skorzystał z potrzebnej mu pomocy lekarskiej w pobliżu miejsca obecnego pobytu, co zgodnie z doświadczeniem życiowym zdarza się każdemu, kto chwilowo przebywa poza swoim stałym miejscem zamieszkania i wymaga pomocy medycznej.

Przyznano, że Z. S. chwilowo przebywa u córki K. Jednak, jak wynika z jego wypowiedzi i oświadczeń złożonych zarówno podczas wywiadu środowiskowego, jak i ostatniego oświadczenia z dnia 27 września 2023 r., to dom w Warszawie przy ul. [...] uważa za swoje stałe miejsce zamieszkania. Dom ten stanowi jego centrum życiowe, tam ma swoje rzeczy, tam pracował, prowadził działalność gospodarczą, miał przyjaciół i znajomych. Tam przesyłana jest jego korespondencja, tam jest zameldowany i tam chce wrócić. Podkreślono, że Z. S. nie ma zamiaru i nie chce przebywać na stałe u córki K., która go nie chce u siebie. Podano, że jego córka K. w dniu 27 września 2023 r. określiła pobyt ojca u niej jako chwilowy i oświadczyła, że pozwoliła mu być u niej na czas pobytu jego żony w szpitalu. Oświadczyła również, że nie chce go dłużej u siebie i zamierza zgodnie z jego wolą zawieźć go do Warszawy, gdyż nie czuje z nim żadnej więzi przez krzywdy wyrządzone w dzieciństwie.

Podano, że z wywiadu alimentacyjnego przeprowadzonego z córką zainteresowanego, wynika, iż chce on zostać umieszczony w DPS w Warszawie, a nie – jak podano we wniosku o rozstrzygnięcie sporu – w placówce znajdującej się w okolicach Janowa Podlaskiego (DPS w K.).

Wójt Gminy Janów Podlaski uznał zatem, że miejscem zamieszkania Z. S. jest dom przy ul. [...], gdzie ma największą aktywność zawodową (do czasu udaru mózgu) i życiową oraz gdzie cały czas deklaruje zamiar stałego pobytu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe, zatem spór ma charakter negatywny.

W niniejszej sprawie spór o właściwość powstał pomiędzy Prezydentem m.st. Warszawy a Wójtem Gminy Janów Podlaski w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. S. w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej.

W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie posiada art. 101 u.p.s. określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).

Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.

Z kolei, zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy, Z. S. ma 68 lat (na dzień orzekania przez NSA), jest osobą po udarze, schorowaną. Posiada orzeczenie o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności z dnia 5 lipca 2018 r. oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 15 października 2019 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jest na stałe zameldowany w Warszawie przy ul. [...]. Obecnie czasowo przebywa u córki z pierwszego małżeństwa w miejscowości W. w Janowie Podlaskim. Trafił tu w lipcu 2022 r. na czas pobytu w szpitalu jego drugiej żony, która do tej pory się nim opiekowała. Na pomoc ojcu – na czas pobytu jego żony w szpitalu – zdecydowała się jego córka z pierwszego małżeństwa. Na ten czas miał on zamieszkać u niej w Janowie Podlaskim. Jednak sytuacja się skomplikowała, gdyż żona Z. S. w sierpniu 2022 r. zmarła. Z powodu konfliktu z pasierbami, nie ma on możliwości powrotu do Warszawy, pomimo, że – jak podaje – chciałby tam wrócić i to z Warszawą wiąże swoją przyszłość, gdyż od 20 lat mieszkał w tym miejscu. Z kolei jego córka z pierwszego małżeństwa – u której obecnie przebywa w Janowie Podlaskim – z powodu urazów z dzieciństwa nie chce, aby dłużej z nią mieszkał.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy dojść do wniosku, że pobyt Z. S. w Janowie Podlaskim jest niejako wynikiem splotu okoliczności przez niego niezamierzonych. Jest on osobą starszą, schorowaną, niesamodzielną i wymagającą opieki. Opuszczenie Warszawy zostało więc wymuszone okolicznościami od niego niezależnymi – pobytem żony w szpitalu, a potem jej śmiercią. Zainteresowany wprawdzie zamieszkał u córki w Janowie Podlaskim, lecz jest to pobyt jedynie czasowy, gdyż jak sam wielokrotnie oświadczał, jego miejscem zamieszkania jest Warszawa, gdzie mieszkał ponad 20 lat przy ul. [...]. W oświadczeniu z dnia 29 czerwca 2023 r. Z. S. stwierdził, że: " Centrum mojego życia skupiało się zawsze w Warszawie – chciałbym tam wrócić, z Warszawą wiążę swą przyszłość". W tych okolicznościach sprawy nie sposób uznać, że miejscem zamieszkania zainteresowanego, w rozumieniu art.25 K.c., jest Janów Podlaski, gdzie przebywa czasowo u córki, która – według jej twierdzeń – nie czuje żadnej więzi z ojcem, jako że porzucił ją i brata w dzieciństwie.

Zatem należy uznać, że miejscem zamieszkania Z. S. - w rozumieniu art. 101 ust.1 u.p.s. w zw. z art. 25 K.c. – było m.st. Warszawa, a zatem organem właściwym do rozpoznania wniosku o skierowanie go do domu pomocy społecznej jest Prezydent m.st. Warszawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.