Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 728/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 111n § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Karolina Niemiec, po rozpoznaniu w dniu 31 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. W. i R. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Go 326/23 w sprawie ze skargi M. W. i R. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 3 lipca 2023 r., nr 0801-IEE-1.7192.23.2023.22 UNP: 0801-23-036901 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. W. i R. W. solidarnie na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 11 stycznia 2024 r., I SA/Go 326/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę M. W. i R. W. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 3 lipca 2023 r., nr 0801-IEE-1.7192.23.2023.22 UNP: 0801-23-036901, w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że sąd podzielił stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze, że w postępowaniu egzekucyjnym, dotyczącym udzielenia przybicia na rzecz licytanta, organ egzekucyjny dokonuje oceny okoliczności faktycznych jedynie pod kątem przepisów z art. 111m i art. 111n ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."). Kwestionowanie wcześniejszych czynności egzekucyjnych nie może mieć miejsca na tym etapie postępowania. W kontekście powyższego sąd wskazał, że zarzuty Skarżących wniesione do opisu i oszacowania wartości nieruchomości zostały ostatecznie rozstrzygnięte przez organ pierwszej instancji postanowieniem z 23 listopada 2021 r. Postanowienie to nie zostało przez stronę zaskarżone. Wniesienie kolejnych zarzutów na opis i oszacowanie wartości nieruchomości również nie wywołało zamierzonych skutków. Powyższe oznacza, że nie stwierdzono naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik licytacji. Sąd nie podzielił też zarzutu naruszenia art.111c § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że w sprawie Skarżących licytację przeprowadziła osoba nieuprawniona.

Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Skarżących. Zaskarżonemu w całości wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."), zarzucił naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisów:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c i § 2 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 111n § 1 u.p.e.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi Skarżących na zaskarżone postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Zielonej Górze z 9 stycznia 2023 r., w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta, podczas gdy istniały podstawy do uwzględnienia skargi Skarżących, albowiem postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Zielonej Górze z 9 stycznia 2023 r., wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, gdyż w sprawie Skarżących ziściły się warunki do wydania postanowienia o odmowie przybicia, czego nieprawidłowo nie uwzględnił Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze, co stanowi o rażącym naruszeniu prawa przez ww. organy a w konsekwencji WSA w Gorzowie winien stwierdzić podstawy do uchylenia w całości obu ww. orzeczeń, bądź stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń w całości;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi Skarżących na zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Zielonej Górze z 9 stycznia 2023 r., w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta, podczas gdy istniały podstawy do uwzględnienia skargi Skarżących, albowiem postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Zielonej Górze 9 stycznia 2023 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, gdyż w sprawie Skarżących w licytacji brała udział osoba nieuprawniona a mianowicie zamiast poborcy skarbowego licytację prowadził ekspert skarbowy, czego nieprawidłowo nie uwzględnił ani DIAS w Zielonej Górze, co stanowi o rażącym naruszeniu prawa przez ww. organy a w konsekwencji WSA w Gorzowie winien stwierdzić podstawy do uchylenia w całości obu ww. orzeczeń, bądź stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił także na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie przepisów:

a) art. 111n § 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji w sytuacji gdy w sprawie Skarżących ziściły się warunki do wydania postanowienia o odmowie przybicia,

b) art. 111c § 2 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu I instancji w sytuacji gdy w sprawie Skarżących licytację przeprowadziła osoba nieuprawniona.

Na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 oraz 185 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik Skarżących wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie, innemu sądowi. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Względnie, na podstawie przepisów art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 188 p.p.s.a. w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., na wypadek uwzględnienia skargi kasacyjnej i uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi zgodnie z żądaniami Skarżących zawartymi w skardze. Ponadto, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 209 p.p.s.a. i art. 210 § 1 p.p.s.a., wniósł o zasądzenie na rzecz Skarżących kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów ustanowienia w sprawie pełnomocnika, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz w piśmie procesowym z 24 października 2024 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od strony skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zarzuty kasacyjne są niezasadne.

Na wstępie należy podkreślić, że postępowanie egzekucyjne w administracji nie ma jednolitego charakteru. Elementem składowym tego postępowania jest egzekucja administracyjna, w której organ podejmuje różnorakie czynności zmierzające do wyegzekwowania wymaganego obowiązku. Jednocześnie ustawa daje zobowiązanemu oraz innym uczestnikom tego postępowania możliwość kwestionowania tych czynności w ramach odrębnych środków odwoławczych, najczęściej w postaci zażaleń (zob. wyrok NSA z 10 września 2024 r., III FSK 1660/23). W przypadku egzekucji z nieruchomości dającą się wyodrębnić czynnością jest opis i oszacowanie wartości nieruchomości (art. 110m § 1 u.p.e.a.). Z czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny sporządza protokół w którym między innymi określa wartość nieruchomości z podaniem jego podstaw (art. 110r § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone zarzuty przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje odrębne zażalenie (art. 110u § 1 u.p.e.a.).

Po zakończeniu opisu i szacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny może przejść do następnego etapu, tj. licytacji, która kończy się przybiciem najwyższej ceny. W tym zakresie organ również wydaje postanowienie (art. 111m § 1 u.p.e.a.), na które służy odrębne zażalenie (art. 111r § 2 u.p.e.a.). Z tego względu w orzecznictwie dość jednolicie prezentowany jest pogląd, że zarzuty adresowane wobec postanowienia o przybiciu nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz postępowania dotyczących zajęcia nieruchomości, w tym do opisu i oszacowania nieruchomości. Zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia dotyczyć może wyłącznie tych kwestii, które odnoszą się do samej czynności przybicia (zob. np. wyroki NSA: z 24 maja 2018 r., II FSK 3150/17; z 22 czerwca 2022 r., III FSK 5089/21; z 13 grudnia 2023 r., III FSK 1172/23). Podobny pogląd prezentowany jest też w piśmiennictwie, gdzie w ślad za stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11 lutego 2000 r., III CKN 1072/99, wskazuje się, że przedmiotem zaskarżenia mogą być tylko uchybienia popełnione przez organ egzekucyjny na danym etapie postępowania. Nie można zatem na każdym etapie kwestionować czynności dokonanych w poprzednich fazach (zob. Wł. Grześkiewicz [w:] D.R. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX 2015, komentarz do art. 111r).

W tej sprawie przedmiotem sądowej kontroli było postanowienie o przybiciu. Jak już wspomniano, zgodnie z art. 111m § 1 u.p.e.a., po zamknięciu licytacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę. Zgodnie zaś z art. 111n § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny odmawia przybicia, jeżeli ostateczne rozstrzygnięcia skarg lub zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego potwierdzą naruszenie przepisów postępowania w toku licytacji i jeżeli uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik licytacji albo, jeżeli uczestnik nie otrzymał zawiadomienia o licytacji, chyba że będąc na licytacji nie wystąpił ze skargą na to uchybienie.

Odnosząc te regulacje do okoliczności faktycznych tej sprawy należy stwierdzić, że bezsporne jest udzielenie przez organ przybicia licytantowi, który zaoferował najwyższą cenę. Żadne ostateczne rozstrzygnięcia skarg lub zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego nie potwierdziły też naruszeń przepisów postępowania w toku licytacji. Zarzuty dotyczące opisu i szacowania wartości nieruchomości, wniesione przez Skarżących 25 października 2021 r., zostały rozpoznane przez organ pierwszej instancji jako niezasadne postanowieniem z 23 listopada 2021 r. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że postanowienie to zostało doręczone Skarżącym 13 grudnia 2021 r. (k. 126 i k. 131 akt administracyjnych), lecz nie zostało przez nich zaskarżone. W odpowiedzi na kolejne zarzuty Skarżących z 27 grudnia 2021 r. organ pierwszej instancji wydał postanowienie z 17 lutego 2022 r., w którym odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem organu odwoławczego z 25 maja 2022 r.. Wyrokiem z 13 października 2022 r., I SA/Go 286/22, WSA w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę na to postanowienie, a wyrokiem z 7 grudnia 2023 r., III FSK 236/23, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Skarżących. Ponadto postanowieniem z 19 grudnia 2022 r. organ odwoławczy orzekł o oddaleniu skargi na czynność organu egzekucyjnego dotyczącą obwieszczenia o pierwszej licytacji. Prawomocnym wyrokiem z 14 czerwca 2023 r., I SA/Go 61/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę na to postanowienie.

Z tych względów niezasadny jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 111n § 1 u.p.e.a.

Niezasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art.111c § 2 u.p.e.a. Z treści tego przepisu wynika, że licytację prowadzi poborca skarbowy. W myśl art. 1a pkt 9 u.p.e.a. przez poborcę skarbowego rozumie się pracownika obsługującego organ egzekucyjny, uprawnionego do dokonywania czynności egzekucyjnych w egzekucji obowiązku o charakterze pieniężnym. Jak słusznie wskazał sąd pierwszej instancji z protokołu licytacji sporządzonego 19 października 2022 r. wynika, że licytację prowadził ekspert skarbowy pod nadzorem kierownika Referatu Egzekucji Administracyjnej w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Zielonej Górze (komornika skarbowego). Nie ma podstaw do kwestionowania uprawnień tych osób do przeprowadzenia licytacji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

SNSA Jolanta Sokołowska SNSA Wojciech Stachurski SNSA Bogusław Dauter