Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 432/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5 ust. 1, art. 2 ust. 1, art. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
article: art. 9, art. 79a par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2023 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] maja 2023 r. [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie decyzją z 8 maja 2023 r. nr [...], na podstawie art. 5 ust 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 388), dalej zwanej: "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej" lub u.d.o.a., w sprawie, w której stroną jest A. G. odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu organ wskazał, że A. G. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Do wniosku strona dołączyła decyzję Prezesa IPN-u, w której stwierdzono, że A. G. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza, że w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania przedmiotowego statusu.

Szef Urzędu zaznaczył, że wnioskodawca podniósł, że był działaczem NSZZ "Solidarność", zajmował się rozprowadzaniem wydawnictw opozycyjnych. W wyniku represji ze strony władz komunistycznych musiał zrezygnować z pracy w oświacie. W wyniku zapytania skierowanego do Archiwum IPN organ otrzymał informację, że w zasobach archiwalnych nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną lub doznane represje przez A. G.. W tym stanie rzeczy pismem z 29 marca 2023 r. strona została zawiadomiona o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 kpa oraz o tym, że nie spełnia przesłanek określonych w art. 2 oraz 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Jednocześnie stronie został wyznaczony dodatkowy termin do nadesłanie dowodów na okoliczność prowadzenia działalności opozycyjnej lub podlegania represjom. Strona nie odpowiedziała na powyższe zawiadomienie.

Dalej organ wskazał, że analiza zebranego w toku postępowania materiału dowodowego, nie dała podstaw do potwierdzenia spełnienia przez stronę przesłanek z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wnioskodawca nie przedstawił dowodów, które potwierdzałby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził, w zorganizowanych strukturach lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka lub, że doznał represji z powodów politycznych. Takich dowodów nie dostarczyła także kwerenda przeprowadzona w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej. Z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów nie wynika, że prowadził działalność opozycyjną lub wziął udział w wystąpieniu wolnościowym i w wyniku tego spotkały go represje wymienione przez ustawodawcę w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję A. G. stwierdził, że się z nią nie zgadza w całości, bo organ nie wziął pod uwagę jego dowodów. Skarżący podał, że załącza dowód na okoliczność prowadzenia działalności opozycyjnej w formie płyty CD, a także dokumentację fotograficzną odnośnie tej działalności. Autor skargi wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wszystkich dowodów.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że podnoszona przez stronę, niepoparta żadnymi dowodami, okoliczność kolportażu ulotek, nie może być podstawą do przyznania przedmiotowego statusu. Organ także zaznaczył, że wprawdzie skarżący przedstawił świadectwo pracy, które potwierdza rozwiązanie stosunku pracy strony w Zasadniczej Szkole Zawodowej Przyzakładowej Cementowni "O.", jednak wynika z niego, że stosunek pracy został rozwiązany przez stronę, a w aktach sprawy brak jest dowodów, że do zwolnienia doszło w sposób, o którym mowa w przepisach ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Strona nie wykazała również udziału w wystąpieniu wolnościowym, w związku z którym miała zostać zwolniona lub pozbawiona możliwości wykonywania zawodu.

Na rozprawie sądowej skarżący poparł skargę. Wyjaśnił, że w okresie zatrudnienia w Zasadniczej Szkole Zawodowej w O. tj. od 1 września 1981 r. do 31 października 1984 r. kolportował różnego rodzaju nielegalne wydawnictwa podziemne Solidarności, t.j. np. gazety i biuletyny informacyjne. Był w strukturach podziemnej Solidarności, bo skoro był członkiem Solidarności do stanu wojennego, to i później w tych strukturach pozostał. Materiały przewoził Pan R. i P. A. z Kielc, Rzeszowa i Warszawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023.1634 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w nim naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a przez to stało się powodem uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a.).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.d.o.a., który był podstawą zaskarżonej decyzji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W świetle przepisów ww. ustawy potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w drodze decyzji administracyjnej Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest warunkowane spełnieniem przesłanek pozytywnych z art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. oraz brakiem przesłanki negatywnej z art. 4 u.d.o.a..

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.o.a. działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 u.d.o.a.). Natomiast do osób represjonowanych z powodów politycznych cyt. ustawa zalicza m.in. osobę, która przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; (art. 3 pkt 2 u.d.o.a.).

Nabycie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest ponadto uzależnione od wykazania, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 4 u.d.o.a. Z decyzji Prezesa IPN wynika, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne określone w tym ostatnim przepisie.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 5 ust. 2 u.d.o.a.). Do wskazanego wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności (art. 5 ust. 3 pkt 1 i 2 u.d.o.a.).

Jednym ze wskazanych już we wniosku A. G. z 25 października 2022 r. przejawów prowadzonej przez niego w okresie zatrudnienia jako nauczyciel Zasadniczej Szkoły Zawodowej Przyzakładowej Cementowni "O.", działalności opozycyjnej, o jakiej mowa w art. 2 u.d.o.a., była dystrybucja nielegalnych wydawnictw.

Ponieważ po analizie tego wniosku organ uznał, że istnieją okoliczności, które wymagają dodatkowego wyjaśnienia, w piśmie z 20 lutego 2023 r. (k.20-21 akt administracyjnych) wezwał A. G. do przedstawienia wszelkich dowodów potwierdzających prowadzenie działalności - zagrożonej odpowiedzialnością karną - na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce bądź/oraz doznanie represji z powodów politycznych. W piśmie tym przytoczono treść art. 2 i 3 u.d.o.a., nie precyzując jednak, jakie konkretnie okoliczności wnioskodawca ma udokumentować. W piśmie tym nie został również wskazany termin, w jakim wnioskodawca miał przedstawić ww. dokumenty. Ponieważ złożone w odpowiedzi na to pismo kserokopie dokumentów, tj. świadectw pracy oraz umów o pracę (k. 22 – 27) - nie zostały przez organ uznane za wystarczające, w piśmie z 29 marca 2023 r. zawiadomił on A. G., że zostało zakończone postępowanie wyjaśniające oraz, działając na podstawie art. 79a § 1 k.p.a. poinformował wnioskodawcę, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie zostały spełnione lub wykazane następujące, zależne od strony, przesłanki prawa materialnego, których spełnienie jest niezbędne do wydania decyzji pozytywnej. Niewykazanie tych przesłanek będzie skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W dalszym ciągu tego pisma organ ponownie przytoczył pełną treść art. 2 i 3 u.d.o.a. wyjaśniając jedynie, że w przepisach tych znajdują się definicje działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Poinformował też, że strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa powyżej w terminie do 21 kwietnia 2023 r. Ponownie jednak organ nie sprecyzował, jakie konkretnie okoliczności wnioskodawca ma udokumentować. Ponieważ żadne dodatkowe dowody nie zostały przez skarżącego złożone, organ II instancji w dniu 8 maja 2023 r. wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą A. G. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W dniu 12 czerwca 2023 r. A. G. sporządził kierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach za pośrednictwem Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismo zatytułowane: "Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego". W jego treści stwierdził, że po otrzymaniu decyzji z 8 maja 2023 r. nie zgadza się z nią, ponieważ organ nie wziął pod uwagę jego dowodów jako linków do stron. Oświadczył, że załącza dowód jego działalności opozycyjnej w formie płyty CD, dokumentację fotograficzną i dwóch świadków, którzy wspólnie z nim działali w strukturach opozycyjnych. Do pisma rzeczywiście dołączył wskazane dokumenty, a wśród nich pisemne oświadczenie B. A. z 12 czerwca 2023 r., w którym oświadczyła między innymi, że "zna fakt, iż T. R. przygotowane wydawnictwa nielegalne przekazywał celem rozprowadzenia członkowi Związku Panu A. G., który pracował w ówczesnym czasie w szkole zawodowej przyzakładowej".

W piśmie z 16 czerwca 2023 r. wysłanym w dniu 19 czerwca 2023 r. organ wezwał A. G. do wyjaśnienia charakteru jego pisma z 12 czerwca 2023 r. Stwierdził przy tym, że pismo to wpłynęło z zachowaniem terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Szefa Urzędu z 17 stycznia 2023 r. jednak adresowane jest do WSA w Kielcach. Wobec tego wezwał do wskazania, czy chce aby Szef Urzędu zakwalifikował to pismo jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, czy jako skargę do Sądu na decyzję z dnia 8 maja 2023 r. Żadne inne wyjaśnienia, czy pouczenia w tym piśmie się nie znalazły. W odpowiedzi na nie A. G. w piśmie z 11 lipca 2023 r. oświadczył, że chce, aby Szef Urzędu zakwalifikował jego pismo jako skargę do WSA na decyzję z 8 maja 2023 r.

Odnosząc się do takiego sposobu przeprowadzenia przez organ postępowania zainicjowanego wnioskiem strony z 25 października 2022 r. należy stwierdzić, że organ naruszył przepis art. 79a § 1, art. 9 i art. 107 § 3 k.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z tym pierwszym przepisem, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W informacji, o której mowa wyżej, organ administracji powinien zatem wskazać, która z wymaganych prawem przesłanek nie została spełniona w stanie faktycznym i prawnym obowiązującym w dniu wysłania informacji lub nie została wykazana dowodami przedłożonymi przez stronę (Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 79a k.p.a. teza 8. Opublikowano: LEX/el. 2023). Nie wystarcza tu, w ocenie Sądu, przytoczenie w całości przepisów, które mają w takiej sprawie zastosowanie, bez wskazania, które z przewidzianych w nich przesłanek nie zostały wykazane. Dotyczy to zwłaszcza takich rozbudowanych i wieloprzesłankowych regulacji, jak te, które mają zastosowanie w niniejszej sprawie. Nawet jeśli organ uważał, że żadna z ustawowych przesłanek potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, nie została w sprawie spełniona, to wskazanie stronie, zwłaszcza działającej bez pomocy fachowego pełnomocnika jakie te przesłanki są, nie może polegać na przytoczeniu pełnej treści odnośnych przepisów. Skoro obowiązek przewidziany w art. 79a § 1 k.p.a. dotyczy konkretnego postępowania, to organ ma obowiązek dostosować wskazania przewidziane w tym przepisie do okoliczności tej właśnie sprawy i tych materialnoprawnych przesłanek dochodzonego przez stronę żądania, które nie są jeszcze wykazane.

Z wniosku A. G. wynikało, że domaga się potwierdzenia jego statusu zarówno jako działacza opozycji antykomunistycznej, jak i osoby represjonowanej z powodów politycznych. Co do tego pierwszego statusu organ nie wskazał stronie, które konkretnie z wskazywanych przez nią zdarzeń mogą mieć w sprawie znaczenie. Przykładowo, czy wskazana już we wniosku dystrybucja nielegalnych wydawnictw miała charakter zagrożonej odpowiedzialnością karną, działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, czy była on prowadzona w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, w jakim okresie miała miejsce. O tym, że te okoliczności mogły mieć znaczenie dla wyniku sprawy przekonuje treść pisemnego oświadczenia świadka B. A., którym organ dysponował jeszcze przed wyjaśnieniem, czy postępowanie zostało ostatecznie zakończone (o czym będzie jeszcze niżej mowa), a także wypowiedzi skarżącego do protokołu rozprawy przed WSA w Kielcach w dniu 11 października 2023 r. Odnośnie drugiego z przewidzianych w u.d.o.a. statusów potwierdzanych w trybie przepisów tej ustawy, organ nie wyjaśnił stronie, czy jej zaprezentowana w piśmie z 9 marca 2023 r. (k. 27 akt administracyjnych) argumentacja, dotycząca powodów jego rezygnacji z pracy w charakterze nauczyciela, może świadczyć o pozbawieniu go możliwości wykonywania swojego zawodu, czy też o tym, że został z nim rozwiązany stosunek pracy. Obie te przesłanki przewidziane są w art. 3 pkt 3 lit. c) i d) u.d.o.a. jako podstawa warunkująca uzyskanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, obok koniecznej do łącznego zaistnienia przesłanki brania udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nie wskazując, stronie, której z tych przesłanek nie spełnia, organ w istocie nie wywiązał się w należyty sposób z obowiązku wskazanie stronie przesłanek warunkujących wydanie decyzji zgodnej z żądaniem, które są od strony zależne, a które nie zostały na dzień wysyłania informacji spełnione lub wykazane. Organ uniemożliwił w ten sposób stronie zapobieżenie sytuacji, w której strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. W takim przypadku strona była zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. W tym kontekście niewystarczające jest informowanie strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań" (uzasadnienie projektu ustawy z 7.04.2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, VIII kadencja, druk sejm. nr 1183, s. 28). W ślad za tak ogólnikowym określeniem w piśmie organu z 29 marca 2023 r. przesłanek prawa materialnego, których spełnienie jest niezbędne do wydania decyzji pozytywnej, również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie znalazły się wystarczające wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś w jej uzasadnieniu prawnym – nie znalazło się wystarczające wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W uzasadnieniu tym bowiem również nie znalazło się szczegółowe wyjaśnienie, na czym polegało niespełnienie przez skarżącego przewidzianych w art. 2 ust. 1 i art. 3 pkt 3 lit. c) i d) u.d.o.a.p przesłanek warunkująca uzyskanie statusu działacza opozycji komunistycznej i (lub) osoby represjonowanej z powodów politycznych. Takie naruszenie obowiązków organu określonych w art. 107 § 3 k.p.a. również mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło stronie racjonalną ocenę, czy od tej decyzji powinna złożyć skargę do sądu administracyjnego, czy też zwrócić się do tego samego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Opisane wyżej naruszenia przepisów postępowania powiązane jest również z kolejnym naruszeniem dotyczącym art. 9 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Konsekwencją przedstawionych wyżej naruszeń przez organ przepisów art. 79a § 1, art. 9 i art. 107 § 3 k.p.a. było, w ocenie Sądu to, że skarżący został zaskoczony negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszony do zaskarżenia decyzji i przedstawiania dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Przy kwalifikowaniu pisma strony z 12 czerwca 2023 r., którego intencją było zaskarżenie niekorzystnego rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z 8 maja 2023 r., organ zasadnie wezwał stronę do sprecyzowania charakteru tego pisma. Przedstawiając jednak stronie alternatywne możliwości kwalifikacji tego pisma, organ – z naruszeniem art. 9 k.p.a. – nie poinformował strony o negatywnych konsekwencjach w zakresie możliwości wykazania przesłanek warunkujących uwzględnienie jej wniosku, wynikających z różnicy pomiędzy zakresem kognicji organu administracji rozpatrującego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i sądu administracyjnego rozpatrującego skargę na ostateczną decyzję administracyjną. Zgodnie bowiem z art. 127 § 3 w zw. z art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra (przez którego rozumie się również między innymi kierowników centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a więc, z mocy art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r.

o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - Dz.U.2022.2039 t.j. - również Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych), lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Oznacza to, że przy rozpoznawaniu takiego wniosku zastosowanie mają wprost przepisy regulujące postępowanie przed organem drugiej instancji co do zakresu ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Sprawa podlega zatem ponownej merytorycznej kontroli (por. Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 127 k.p.a. teza 6. Opublikowano: LEX/el. 2023), w toku której organ jest zobowiązany rozpatrzyć wnioski dowodowe złożone przez strony i jeśli dotyczą okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy - wnioski takie uwzględnić. W toku postępowania sądowoadministracyjnego natomiast, stosownie do treści art. 106 § 3 P.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W konsekwencji takiej regulacji nie jest dopuszczalne przeprowadzenie przed sądem administracyjnym dowodu z przesłuchania świadków. Tymczasem takie właśnie między innymi dowody zawnioskował A. G. w piśmie 12 czerwca 2023 r. zakwalifikowanym przez organ jako skarga. Skarżący wskazał też adresy tych świadków oraz okoliczności, które ich zeznania miały udowodnić. Z dołączonych do skargi pisemnych oświadczeń tych świadków wynika przy tym, że co najmniej jedna z okoliczności, o których świadkowie mieli zeznawać, może mieć istotny wpływ na wynik sprawy i nie została w sprawie należycie wyjaśniona. Chodzi o wspomnianą już wyżej kwestię wskazanej już we wniosku A. G. dystrybucji przez niego nielegalnych wydawnictw. Działalność taka w okresie stanu wojennego mogła co do zasady mieć cechy zagrożonej odpowiedzialnością karną, działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zasadne więc było w sprawie ustalenie, czy była ona prowadzona przez skarżącego w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi oraz w jakim okresie miała miejsce, a to w celu wyjaśnienia, czy taka działalność miała pozostałe wskazane w art. 2 ust. 1 u.d.o.a.p cechy działalności opozycyjnej warunkującej potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej, o który wnioskował w sprawie skarżący. Okoliczności te nie zostały przez organ wyjaśnione mimo tego, że z pisemnego oświadczenia świadka B. A., którym organ dysponował w toku postępowania, można było taki wniosek wysnuć, a z pewnością należało przesłuchać tego świadka celem wyjaśnienia wątpliwości, które to pisemne oświadczenie mogło rodzić. W przypadku bowiem wątpliwości co do pisemnych oświadczeń świadków, zachodzi konieczność przeprowadzenia dowodu z ich zeznań, tym bardziej, że w skardze, a także w treści oświadczeń tych świadków zostały wskazane dane personalne oraz adresy ich zamieszkania. Składanie zeznań pod rygorem odpowiedzialności karnej i możliwość zadawania świadkom szczegółowych pytań ma ścisły związek z realizacją zasady dochodzenia prawdy obiektywnej. Stosownie do dyspozycji art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Wyjaśnienie przesłanek, na których świadek B. A. opiera swoje twierdzenia odnośnie rozprowadzania nielegalnych wydawnictw przez skarżącego, w tym ustalenie czy bazują na własnych informacjach, czy też wiedzę w tym zakresie czerpią od innych osób - należy do istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie. Z tego względu powyższa kwestia wymagała bardziej wnikliwego wyjaśnienia i analizy w zestawieniu z innymi dokumentami zebranymi w niniejszej sprawie. Istotną okolicznością jest również rozważenie, czy roznoszenie ulotek było samodzielną inicjatywą skarżącego o charakterze incydentalnym, czy też było działaniem w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, jako jednego z warunków określonych w art. 2 u.d.o.a., którego spełnienie jest niezbędne dla uznania prowadzonej działalności za opozycyjną, oraz czy miało szerszy powtarzalny charakter (jak często, jak długo trwało).

Ubocznie trzeba zauważyć, że zasadność przedstawionych wyżej uwag dotyczących możliwości spełnienia przez A. G. określonych w art. 2 ust. 1 u.d.o.a.p przesłanek warunkującej potwierdzenie jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej, potwierdziło oświadczenie złożone przez skarżącego na rozprawie przed WSA w Kielcach w dniu 11 października 2023 r. Stwierdził on bowiem, że w okresie zatrudnienia w Zasadniczej Szkole Zawodowej w O. tj. od 1 września 1981 r. do 31 października 1984 r. kolportował różnego rodzaju nielegalne wydawnictwa podziemne Solidarności, t.j. np. gazety i biuletyny informacyjne. [...] Materiały przewoził Pan R. i P. A. z Kielc, Rzeszowa i Warszawy.

W przedstawionych okolicznościach organ, nie pouczając A. G. o konsekwencjach wybrania przez niego kwalifikacji jego pisma jako skargi, a nie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, naruszył ogólną zasadę postępowania administracyjnego wprowadzoną w art. 9 k.p.a., w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stwierdzone przez Sąd braki w postępowaniu dowodowym uniemożliwiają merytoryczną ocenę zaskarżonej decyzji i nakazują jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a., o czym Sąd orzekł w sentencji wyroku.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie uzupełni materiał dowodowy we wskazanym wyżej zakresie, a następnie da wyraz swojemu stanowisku w treści uzasadnienia decyzji, którą wyda. Dopiero całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego wnikliwa ocena pozwoli bowiem organowi w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy w aspekcie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 u.d.o.a. występują w sprawie określone w art. 2 i 3 u.d.o.a przesłanki umożliwiające potwierdzenie statusu skarżącego jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wydając stosowne rozstrzygnięcie organ będzie miał na względzie wszystkie przedstawione wyżej uwagi i wyeliminuje dotychczasowe naruszenia prawa.