Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 7144/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8a
journal: Dz.U. 2018 poz 132
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony  Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska, Sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski (spr.), po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2380/20 w sprawie ze skargi C.K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stosowania przepisów oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2380/20 oddalił skargę C.K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów.

Niniejsza sprawa była już przedmiotem rozstrzygania przez sąd wojewódzki, który wyrokiem z 13 maja 2019 r., sygn. II SA/Wa 1852/18 oddalił skargę C.K. Na skutek skargi kasacyjnej skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 4 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2246/19 uchylił ww. wyrok oraz decyzję administracyjną.

NSA stwierdził, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w zakresie w jakim uznał, że tylko łączne spełnienie przesłanek w nim wymienionych przy zaistnieniu "szczególnie uzasadnionego przypadku" umożliwia zastosowanie bardziej korzystnych zasad ustalenia wysokości świadczenia z zakresu zaopatrzenia emerytalnego. Zdaniem NSA o szczególnie uzasadnionym przypadku mogą świadczyć pewne wyjątkowe czy szczególne okoliczności związane z przesłankami zastosowania art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 tego przepisu ale również np. okoliczności związane ze służbą przed 31 lipca 1990 r. np. wyjątkowo krótki okres służby przed tą datą, czy rodzaj wykonywanych zadań.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ decyzją z [...] września 2020 r. orzekł o odmowie wyłączenia wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24 ustawy zaopatrzeniowej.

Analizując przesłankę "krótkotrwałości" pełnienia służby, organ wskazał, że w sytuacji skarżącego, nie można uznać, że została ona spełniona, z uwagi na fakt, że całkowity okres pełnienia służby wynosił 30 lat, 9 miesięcy i 15 dni a służba pełniona na rzecz totalitarnego państwa 14 lat i 9 miesięcy tj. ok. 47 % całego okresu służby.

W kontekście analizy szczególnego przypadku organ stwierdził, że wnioskodawca był świadomy przyjęcia go do służby w Służbie Bezpieczeństwa, w której m.in. był wywiadowcą w Sekcji Obserwacji Tajnej, nadto był on wielokrotnie awansowany w stopniu służbowym oraz wyróżniany za bardzo dobre wyniki w pracy, zaangażowanie i inicjatywę w działaniu.

W konsekwencji przyjęta przez wnioskodawcę postawa wobec ówczesnego systemu państwowego i zaangażowanie w służbę na rzecz Służby Bezpieczeństwa oraz niespełnienie przesłanki stypizowanej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej nie pozwalają na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

Badając ponownie sprawę Sąd I instancji uznając decyzję organu za prawidłową, podzielił stanowisko Ministra wywodząc, że w sytuacji skarżącego trudno mówić o spełnieniu przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł C.K. zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:

1/przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 1, 2, 7, 40, 67 ust. 1 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie;

- art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym polegające na błędnej wykładni i uznaniu, że w sprawie ziściła się dyspozycja tejże normy;

2/ przepisów postępowania, tj.:

- art. 190 p.p.s.a. albowiem Sąd, któremu przekazano sprawę, będąc związany wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez NSA wyszedł poza nią i powtórzył wykładnię z wyroku WSA z 13 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1852/18 de facto nie wykonując go;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak dostatecznego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za wszystkie instancje oraz kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych, jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Argumentacja skargi kasacyjnej sprowadza się do wykazania, że zarówno organ jak i Sąd I instancji będąc związane oceną prawną i wskazaniami co dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z 4 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2246/19 nie sprostały powyższemu, dokonując błędnej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym poprzez uznanie, że w sprawie nie ziściła się dyspozycja tejże normy. Twierdzenia te uzasadniają zarówno zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego jak i przepisów prawa materialnego, co w tej sytuacji czyni zasadnym łączne ich rozpoznanie.

Z uwagi na wspomniany fakt, że w niniejszej sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny oraz zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia dyspozycji art. 190 p.p.s.a. przypomnieć należy, że zgodnie ww. przepisem Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Nie można też oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA.

W orzecznictwie podkreśla się, że pojęcie "wykładnia prawa", użyte w art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć wąsko, tj. jako ustalenie znaczenia przepisów prawa. Związanie wykładnią prawa dokonaną w danej sprawie przez NSA oznacza, że Sąd I instancji, ponownie rozpoznając sprawę nie może nie dostosować się do zapatrywania prawnego wyrażonego przez NSA. W przypadku, gdy Sąd I instancji pominie w swym ponownym orzeczeniu wykładnię prawa dokonaną przez NSA, może to stanowić istotne uchybienie procesowe i doprowadzić do ponownego uchylenia zaskarżonego orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1290/07). Sąd I instancji tylko w wyjątkowych wypadkach może odstąpić od wykładni prawa dokonanej przez NSA. Pierwsza z tych sytuacji dotyczy zmiany stanu faktycznego. W judykaturze wskazuje się, że moc wiążąca wykładni NSA przestaje obowiązywać także w razie zmiany stanu prawnego. Można odstąpić od zastosowania art. 190 p.p.s.a. również z uwagi na podjęcie uchwały przez NSA w składzie siedmiu sędziów, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa, odmienne od wyrażonego w poprzednim wyroku NSA, do którego to stanowiska zastosował się wojewódzki sąd administracyjny. Podkreślić trzeba, że żadna z takich sytuacji nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, co oznacza, że Sąd I instancji związany był wykładnią prawa dokonaną przez NSA.

Powodem uchylenia przez NSA wyroku WSA w Warszawie z 13 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1852/18 było dokonanie błędnej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w zakresie uznania, iż "tylko łączne spełnienie przesłanek wymienionych w art. 8a ust. 1 ww. ustawy przy zaistnieniu "szczególnie uzasadnionego przypadku" umożliwia zastosowanie bardziej korzystnych zasad ustalenia wysokości świadczenia z zakresu zaopatrzenia emerytalnego". Zdaniem NSA, o szczególnie uzasadnionym przypadku mogą świadczyć pewne wyjątkowe, czy szczególne okoliczności związane z przesłankami zastosowania art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 tego przepisu. NSA podkreślił, że organ oceniając spełnienie przez skarżącego warunków do wydania wobec niego decyzji z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej powinien zbadać nie tylko występowanie okoliczności dotyczących krótkotrwałej służby i rzetelnego wykonywania zadań, ale ocenić również, w sytuacji, gdy nie zostaną one spełnione, czy nie występują inne szczególne okoliczności pozwalające na zastosowanie rzeczonego przepisu. Tymczasem w swoich rozważaniach zarówno organ jak i Sąd I instancji całkowicie pominęły przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Natomiast w ocenie NSA, WSA w Warszawie dokonał prawidłowej oceny przyjętego stanu faktycznego z punktu widzenia ustawowego kryterium "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r."

Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, zarówno organ jak i sąd wojewódzki, rozpoznały sprawę zgodnie z wymogami art. 190 p.p.s.a. oraz wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni realizując sformułowane w nim wytyczne co do dalszego postępowania. Dokonując oceny służby skarżącego WSA stwierdził, że sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Na poparcie powyższego stanowiska opisał przebieg służby skarżącego, wskazując, że był on świadomy przyjęcia do Służby Bezpieczeństwa, z której nie zrezygnował z własnej woli, lecz z powodu likwidacji i transformacji jej struktur związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce. Sąd wziął również pod uwagę, że skarżący był wywiadowcą w Sekcji Obserwacji Tajnej, gdzie stosował odpowiednią taktykę w uzyskaniu zachowania się osoby obserwowanej, właściwie ustalał i identyfikował kontakty, nadto był starszym wywiadowcą Wydziału B Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w O. gdzie zajmował się obserwacją operacyjną osób i obiektów, przeprowadzaniem wywiadów i ustaleń oraz wstępnym rozpoznaniem i zabezpieczeniem operacyjnym przebywających na terenie Polski dyplomatów i cudzoziemców, wykonując tym samym charakterystyczne zadania przypisane Służbie Bezpieczeństwa mające na celu utrwalenie systemu totalitarnego.

Zgromadzony materiał dowodowy i opisane okoliczności nie pozwalają stwierdzić, iż WSA arbitralnie uznał, że w okresie 14 lat i 9 miesięcy służby zakwalifikowanej jako służba na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, skarżący podejmował działania, które należy kwalifikować jako zindywidualizowane zaangażowanie bezpośrednio ukierunkowane na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji.

W świetle powyższych ustaleń w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego brak jest w niniejszej sprawie podstaw do uznania, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego i procesowego. Charakter służby skarżącego przed 31 lipca 1990 r., pozostawanie w niej przez okres ponad 14 lat świadczy o pełnej świadomości aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa. W tej sytuacji trudno mówić o spełnieniu przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku.

Tym samym za nieuzasadniony należało uznać również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Powyższy przepis jest przepisem procesowym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Dodatkowo podnieść należy, że zarzut naruszenia tego przepisu nie może sprowadzać się do polemiki z przedstawionym w uzasadnieniu stanowiskiem Sądu pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jaki stan faktyczny został w sprawie przyjęty przez Sąd I instancji, dokonano jego oceny, oraz zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Fakt, że strona skarżąca nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną nie oznacza, że został naruszony art. 141 § 4 p.p.s.a.

Mając powyższe na względzie, uznając, że skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw stosownie do art. 184 p.p.s.a. orzeczono o jej oddaleniu.