Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 130/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 107 ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: par. 23 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 763
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu  terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.), Asesor WSA Marcin Olejniczak, , Protokolant asystent sędziego Robert Latek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2024 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 28 grudnia 2023 r. znak: KO.440.115.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adw. E. S., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. lp


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 28 grudnia 2023 r., znak: KO.440.115.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpatrzeniu odwołania Z. S. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z 31 października 2023 r., znak: PS.4102.1712.2023 wydaną na podstawie art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 107, art. 109, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 901), powoływanej dalej jako: "u.p.s.", Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296) oraz art. 104, art. 108 i art. 129 k.p.a. o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnej wizyty u okulisty.

Z akt sprawy wynika, że 15 września 2023 r. Z. S. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnej wizyty u okulisty. Pracownicy socjalni 27 września 2023 r. udali się pod wskazany we wniosku adres zamieszkania celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak nikogo nie zastano. Wywiad został przeprowadzony 4 października 2023 r. podczas drugiej wizyty pracowników socjalnych w środowisku. Skarżący odmówił podpisania wywiadu, oświadczenia majątkowego oraz oświadczenia o jednorazowym dochodzie. 6 października 2023 r. zawiadomiono Z. S. o konieczności dostarczenia zaświadczenia od lekarza, że wizyta u okulisty nie może odbyć się w ramach NFZ oraz przedstawienia zaświadczenia, że wada wzroku wnioskodawcy uniemożliwia podpisywanie dokumentów.

Organ ustalił ponadto, że Z. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w rodzinnym domu, zajmuje pokój z kuchnią, który jest własnością byłej żony. Skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym, dzierżawi gospodarstwo rolne o powierzchni 0,7742 ha przeliczeniowego, które jak twierdzi nie przynosi dochodu i pobiera z MOPS zasiłek stały z powodu niepełnosprawności w wysokości 719,00 zł.

W uzasadnieniu przywołanej na wstępie decyzji organ stwierdził, że na osobie, która ubiega się o pomoc spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wnioskodawca zobowiązany jest do udzielenia informacji w ustaleniu faktycznej sytuacji życiowej, a organ posiada uprawnienie do nałożenia obowiązku wykazania sytuacji majątkowej i finansowej poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Sam fakt rozpoczęcia umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przy jednoczesnej odmowie złożenia oświadczenia majątkowego, odmowie złożenia oświadczenia o jednorazowym dochodzie odmowie podpisania wywiadu środowiskowego, jest traktowany jako odmowa przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Odmowa podpisania wywiadu nie jest uwarunkowana stanem zdrowia ponieważ skarżący składa kolejne liczne wnioski opatrzone własnoręcznym czytelnym podpisem z imienia i nazwiska. Ubiegający się o pomoc społeczną jest zaś obowiązany do udzielenia organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Z uwagi na niedostarczenie dokumentów, odmowę podpisania wywiadu, oświadczenia o stanie majątkowym oraz oświadczenia o jednorazowym dochodzie organ odmówił przyznania świadczenia. 18 października 2023 r. zawiadomiono skarżącego odnośnie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań, jednak Z. S. nie skorzystał z ww. możliwości.

Od powyższej decyzji Z. S. złożył odwołanie w którym nie zgodził się z rozstrzygnięciem stwierdzając, że z winy Burmistrza kolejny rok jako rolnik utracił wszystkie uprawy polowe, czyli jego jedyny dochód z którego utrzymywał się od lat, kiedy nie korzystał z pomocy społecznej. W jego ocenie organ nie dopełnił obowiązków służbowych i celowo naraził go na utratę dochodu oraz zrobił z niego inwalidę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium po przywołaniu treści art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, ust. 4, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1-3, art. 106 ust. 1, ust. 4, art. 107, art. 119 ust. 1, ust. 2 i art. 121 ust. 2 u.p.s. wskazało, że instytucja pomocy społecznej działa na zasadzie pomocniczości. Nie powinna ona zastępować osoby i rodziny w podejmowaniu własnymi siłami działań mających na celu zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb życiowych, gdy nie jest to konieczne.

Następnie organ wyjaśnił, że skarżący jest co do zasady osobą uprawnioną do przyznania wsparcia, gdyż spełnia tzw. kryterium dochodowe. Z akt sprawy wynika, że 27 września 2023 r. miała miejsce pierwsza próba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, jednak po przybyciu na miejsce w domu nikogo nie zastano. Wywiad po konsultacji ze skarżącym został przeprowadzony 5 października 2023 r., jednak skarżący odmówił jego podpisania. Jednocześnie odmówił podpisania oświadczenia majątkowego wskazując na niedowidzenie. Podczas wywiadu skarżący włączał telefon celem nagrywania pracowników socjalnych podczas wykonywania czynności służbowych. Organ zaznaczył, że skarżący składa wnioski o pomoc, które opatrzone są jego własnoręcznym podpisem z imieniem i nazwiskiem, jak również odbiera kierowaną do niego pocztę, gdzie na potwierdzeniu odbioru widnieje jego czytelny podpis. W sprzeczności pozostaje zatem powód odmowy podpisania dokumentów niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Pracownik socjalny w trakcie wywiadu poinformował, że z uzyskanych telefonicznie w przeddzień wywiadu informacji z Przychodni [...], czas oczekiwania na wizytę u lekarza okulisty w ramach NFZ to ok. 1 miesiąc, jednak Z. S. stwierdził, że sam będzie decydował o leczeniu. Skarżący został również poproszony o przedstawienie dokumentów potwierdzających, że wizyty u lekarzy: ortopedy, reumatologa, nefrologa, kardiologa czy okulisty nie mogą być odbywane w ramach NFZ, jednak dokumentów takich nie przedstawił. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego uczestniczyła żona Z. S., która oświadczyła, że nie będzie go utrzymywała i nie będzie opłacała za niego energii oraz ogrzewała pomieszczeń, które zajmuje. Poproszona o przedstawienie dokumentów lub napisanie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej o wysokości partycypowania skarżącego w kosztach, M. S. nie przedstawiła żadnego dokumentu ani oświadczenia.

Organ nadmienił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w części domu jednorodzinnego, który aktualnie jest własnością byłej żony. Jest dłużnikiem alimentacyjnym. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z tego tytułu pobiera zasiłek stały w wysokości 719 zł. Dzierżawi także gospodarstwo rolne o powierzchni 0,7742 ha przeliczeniowego, które jak twierdzi nie przynosi zysków.

W wyznaczonym czasie będąc poinformowanym o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek oraz o fakcie, że niewykazanie ww. przesłanek zależnych od strony może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z jego żądaniem skarżący nie przedłożył dokumentów ani nie skorzystał z ww. możliwości.

W ocenie Kolegium pasywna postawa skarżącego, który nie wyraził zgody na podpisanie wywiadu środowiskowego, podpisanie oświadczenia o dochodach, odczytanie oświadczenia przez pracownika, które mógłby podpisać, przedstawienia żądanych dokumentów świadczy o tym, że nie współpracuje on z pracownikiem socjalnym. Odmowa udzielenia wskazanych przez pracownika socjalnego informacji, uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Wątpliwość organu budzi też fakt, że podczas wywiadu środowiskowego Z. S. oświadczył, że jeżdżąc samochodem widzi dobrze, jednak wywiadu środowiskowego i innych dokumentów nie będzie podpisywał, ponieważ nie widzi.

Pracownicy MOPS w ramach obowiązków służbowych muszą podejmować niezbędne czynności w celu ustalenia i wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby (lub rodziny) występującej o pomoc społeczną. Następuje to w formie wywiadu środowiskowego (bądź jego aktualizacji), który wymaga czynnego udziału takiej osoby. Skarżący swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwił pracownikom socjalnym zebranie pełnych informacji koniecznych do załatwienia sprawy.

Nie kwestionując trudnej sytuacji skarżącego Kolegium dodało, że rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie jak i możliwości finansowe w zakresie udzielania pomocy. Winien on uwzględniać sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, jej zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej jej ze środków publicznych pomocy. Stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest bowiem zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych. W okolicznościach sprawy odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnej wizyty u okulisty nie narusza granic uznania administracyjnego ani obowiązującego prawa. Istotnym jest przy tym, że skarżący, jako będący ubezpieczony w KRUS, ma możliwość korzystania z publicznej służby zdrowia gwarantującej dostęp do opieki oraz świadczeń zdrowotnych. Może korzystać z niezbędnej bezpłatnej opieki zdrowotnej na zasadach ogólnych dotyczących osób objętych powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Okoliczność, że skarżący nie zamierza korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych w całości ze środków publicznych, lecz chciałby korzystać z prywatnej opieki specjalistycznej nie uzasadnia sfinansowania tego rodzaju oczekiwań strony ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną, a więc na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zaskarżył w całości decyzję organu II instancji nie zgadzając się z jej treścią.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z zm.), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Mając powyższe na uwadze sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, że została ona wydana zgodnie z przepisami obowiązującego prawa.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm. - u.p.s.).

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 39 ust. 1-3 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opalu, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. W przypadku tego świadczenia organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także, że zostanie przyznana w formie i wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Innymi słowy spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej wysokości.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3).

Z powyższych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. m.in. wyroki NSA: z 23 września 2008 r., I OSK 1511/07; z 5 września 2017 r., I OSK 2031/16; wyrok WSA w Warszawie z 23 marca 2022 r., I SA/Wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2022 r., II SA/Gl 571/22 – orzezcenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 11 ust. 2 wymienia szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że brak aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Odmowa udzielenia pomocy społecznej może być następstwem negatywnych zachowań świadczeniobiorcy. (por. przykładowo wyrok NSA z 17 listopada 2009 r., I OSK 554/09; wyrok WSA w Rzeszowie z 25 maja 2022 r., II SA/Rz 84/22).

W myśl art. 107 ust. 5 u.p.s., pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Wskazana forma postępowania wyjaśniającego wymaga od osoby zainteresowanej uzyskaniem świadczeń z pomocy społecznej czynnego udziału w postępowaniu o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Wobec tego osoba zainteresowana musi się liczyć z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego

Uwzględniając powyższe rozważania w okolicznościach niniejszej sprawy, sąd uznał, że orzeczona przez organ pierwszej instancji i utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją odmowa przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnej wizyty u okulisty znajduje uzasadnione podstawy i tym samym mieści się w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego.

Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie to zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji przepisami postępowania.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Utrzymuje się z zasiłku stałego, w kwocie 719 zł oraz z gospodarstwa rolnego o pow. 2,265 ha fiz. co stanowi 0,7742 ha przeliczeniowego. W świetle powyższych okoliczności nie budzi wątpliwości, że sytuacja życiowa skarżącego jest obiektywnie trudna. Z tego też względu skarżący został objęty wskazanym wsparciem organu pomocy społecznej.

Po złożeniu przez skarżącego wniosku o przyznanie przedmiotowego zasiłku celowego przeprowadzony został wywiad środowiskowy, który nie został przez skarżącego podpisany. Skarżący nie wyraził także zgody na podpisanie oświadczenia o dochodach, nie przedstawił żądanych dokumentów mających uzasadnienie dla złożonego wniosku uzasadniających konieczności odbycia prywatnej wizyty u okulisty. Skarżący nie odpowiedział także na wystosowane doń wezwanie o konieczności przedstawienia zaświadczenia, że wizyta u okulisty nie może odbyć się w ramach NFZ, jak również zaświadczenia, że wada wzroku wnioskodawcy uniemożliwia podpisanie dokumentów. Skarżący nie zareagował na pismo organu którym organ, działając na podstawie art. 79a 1 i 2, w zw. z art. 10 k.p.a., poinformował o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W konsekwencji sąd aprobuje stanowisko Kolegium, że postawa skarżącego, który nie wyraził zgody na podpisanie: wywiadu środowiskowego i oświadczenia o dochodach, a także nie przedstawił żądanych dokumentów, świadczy o tym, że nie współpracuje on z pracownikiem socjalnym. Odmowa udzielenia wskazanych informacji, uniemożliwiała tym samym organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy w oparciu o przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. Podkreślić należy, że obowiązek współdziałania dotyczy realizacji tej funkcji pomocy społecznej, jaką jest (art. 2 ust. 1 u.p.s.), umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej nie jest dostarczanie środków bieżącego utrzymania i pokrywania kosztów wydatków związanych z utrzymaniem wnioskodawcy, ale właśnie działanie na rzecz przezwyciężenia okoliczności, które powodują, że osoba nie jest w stanie samodzielnie swoich potrzeb zaspokoić. Pomoc społeczna, poprzez świadczenia wspiera osoby w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia potrzeb, ale jej zadaniem jest zapobieganie sytuacjom generujących potrzebę wsparcia i podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin (art. 3 ust. 2 u.p.s.). W wyroku z 13 czerwca 2017 r. I OSK 331/16 NSA stwierdził, że organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy. Ustalenie sytuacji osobistej oraz stanu majątkowego ma zasadnicze znaczenie dla możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej.

Z kolei uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej (por. wyroki: WSA w Łodzi z 7 marca 2019 r., II SA/Łd 111/18, WSA we Wrocławiu z 21 maja 2019r., IV SA/Wr 53/19 oraz z 17 listopada 2022 r., IV SA/Wr 124/22; WSA w Gliwicach z 21 sierpnia 2023 r., II SA/Gl 1184/22).

W tym kontekście zasadnicze znaczenie w rozpoznawanej sprawie mają okoliczności związane z brakiem reakcji skarżącego na podejmowane przez organ pomocy społecznej próby uzyskania od skarżącego dokumentów świadczących że wizyta u okulisty nie może odbyć się w ramach NFZ. Zaniechanie w tym zakresie zostało opisane w uzasadnieniach organów, a sąd podzielił stanowisko, że zachowanie skarżącego jest przejawem braku dążenia do wyjaśnienia kluczowej dla przyznania wnioskowanego zasiłku okoliczności, co wypełnia hipotezę art. 11 ust. 2 u.p.s. Podkreślić należy, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie pomocy spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Aby otrzymać pomoc społeczną, osoba zainteresowana zobowiązana jest do udzielenia organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej.

Skarżący nie wykazał, że faktycznie oczekiwanej przez niego opieki medycznej nie może uzyskać w ramach przysługującemu mu ubezpieczenia (NFZ). Fakt, że mimo dostępu do świadczeń z publicznej opieki zdrowotnej, skarżący z nich nie zamierza skorzystać, stanowi wybór skarżącego. Nie odbierając stronie prawa do takiego kierowania swym postępowaniem, należy zwrócić uwagę, że wybór skarżącego powinien być poprzedzony analizą wszystkich okoliczności, w tym także możliwości finansowych rodziny. Strona powinna mieć świadomość, że jej decyzja niesie ze sobą w konsekwencji konieczność wyłożenia odpowiedniej kwoty pieniężnej. O kwotę tę w pierwszej kolejności powinna wystarać się strona. Z subsydiarnego charakteru pomocy społecznej wynika bowiem, że jej celem jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Jeżeli zatem skarżący rezygnuje z należnych mu świadczeń z opieki zdrowotnej, a następnie wnioskuje o przyznanie pomocy na korzystanie z tych świadczeń prywatnie, to za uzasadnione należy uznać konstatacje organów uznające powyższe za jeden z powodów wydania decyzji odmawiającej przedmiotowego zasiłku celowego. Podobne stanowisko podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku 9 maja 2018 r., II SA/Po 816/17. Sąd ten podkreślił, że sytuacja, w której skarżący nie zamierza korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych w całości ze środków publicznych, lecz chciałby korzystać z odpłatnych porad lekarskich nie uzasadnia w żadnym razie sfinansowania tego rodzaju oczekiwań strony ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną, a więc na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Wyjaśnić należy, że po stronie wnioskodawcy ubiegającego się o wnioskowaną pomoc z pomocy społecznej, nie istnieje roszczenie o przyznanie tegoż świadczenia, w tym także w żądanej wysokości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 listopada 2001 r., SK 15/01)

Nie kwestionując trudnej sytuacji życiowej skarżącego, przytoczone wyżej regulacje ustawy o pomocy społecznej nie pozostawiają wątpliwości, co do tego, że aby organ miał w ogóle szansę rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych, co zostało uniemożliwione brakiem współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym.

W cenie sądu stwierdzić należy, że rozstrzygnięcia organów administracji w pełni odpowiadają wymogom z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest realizowane w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej, ukształtowane w art. 78 k.p.a., prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. Skarżący brał udział w postępowaniu, wobec czego nie sposób stwierdzić, że prowadząc postępowanie organy rozpoznające sprawę uchybiły przepisom art. 7 i art. 77 § 1, art. 78, czy art. 80 k.p.a., albowiem w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważyły cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu tego uprawnienia.

Reasumując, zdaniem sądu fakt, że materiał dowodowy zebrany w sprawie został odmiennie od woli skarżącego oceniony przez organy administracji nie świadczy o naruszeniu zasad postępowania administracyjnego zawartych w k.p.a.

W ocenie sądu przeprowadzone w sprawie niniejszej postępowanie nie naruszyło przepisów procedury administracyjnej w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stąd też, ustalony w sprawie stan faktyczny uznać należy za prawidłowy. Organy w sposób właściwy dokonały subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod odpowiednie normy prawa materialnego.

Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

W pkt 2 sentencji wyroku Sąd orzekł w zakresie zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu na mocy art. 250 p.p.s.a. w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2024 r., poz. 763).

ds