Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 453/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-07-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt  2 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Sp. z o.o. w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała na trudną sytuację finansową. Podniosła, że w chwili obecnej nie posiada wolnych środków na opłacenie wpisu od skargi. W tym zakresie podała, że za ostatni rok obrotowy odnotowała stratę w wysokości 320.673,10 zł. Wskazała, że posiada zadłużenie względem Skarbu Państwa z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku akcyzowym, w związku z czym na należących do spółki nieruchomościach zostały ustanowione hipoteki, co uniemożliwia ich sprzedaż. Z informacji podanych we wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi -322.660,39 zł, wartość środków trwałych wynosi 59.999,20 zł, stan rachunku bankowego wynosi 0 zł.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 czerwca 2015 r. odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W złożonym sprzeciwie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia wpisu sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie. Podniosła, że w chwili obecnej nie posiada wolnych środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Wskazała, że za ostatni rok obrotowy odnotowała stratę, z powodu braku spłaty zobowiązań przez kontrahentów, co z kolei skutkuje brakiem wypłacalności spółki za zakupione przez nią towary. Podniosła, że w celu utrzymania się na rynku musi ponosić koszty prowadzonej działalności gospodarczej w postaci wynagrodzeń dla pracowników, kosztów amortyzacji, zużycia materiałów i energii, opłat za usługi obce, wpłat podatków i opłat, ubezpieczenia społeczne i innych świadczeń oraz pozostałych kosztów rodzajowych,

co powoduje, że dochód uzyskiwany przez spółkę uległ obecnie znacznemu zmniejszeniu, a konieczność zapłaty sumy stanowiącej wpis od skargi może przyczynić się jeszcze bardziej do osłabienia funkcjonowania spółki. Skarżąca podała, że posiada zadłużenie względem Skarbu Państwa z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku akcyzowym, w związku z czym, na należących do niej nieruchomościach zostały ustanowione hipoteki, co uniemożliwia spółce ich sprzedaż w celu uzyskania środków na uiszczenie wymaganych opłat. Skarżąca zaznaczyła, że nie posiada także ruchomości, które mogłaby spieniężyć w celu opłacenia należnego wpisu sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 20 lipca 2015 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 czerwca 2015 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc.

W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia

10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo

od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać,

iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa

od tej generalnej reguły.

Zgodnie z treścią art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane

w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Należy zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.

Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie; skarżąca nie wykazała bowiem istnienia przesłanek wymienionych we wskazanych przepisach,

tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić przy tym należy, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe w niniejszej sprawie ograniczają się do kwoty wpisu od skargi w wysokości 1.936 zł.

Z informacji wiadomych Sądowi z urzędu wynika, że skarżąca przed tut. sądem do dnia dzisiejszego zainicjowała 16 spraw, w których łącznie wpis sądowy wynosi 17.350 zł.

W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) spółka podała, że za ostatni rok obrotowy odnotowała stratę w wysokości 320.673,10 zł, która była wynikiem rozliczenia strat z lat poprzednich. Wskazała, że posiada zadłużenie względem Skarbu Państwa z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku akcyzowym, w związku z czym na należących do niej nieruchomościach zostały ustanowione hipoteki, co uniemożliwia ich sprzedaż. Z informacji podanych we wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi -322.660,39 zł, wartość środków trwałych wynosi 59.999,20 zł, stan rachunku bankowego wynosi 0 zł. Ponadto do akt spraw o sygnaturach I SA/Bd 114-118/15 Spółka przedłożyła: CIT-8 za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższe okresy wykazała dochód w kwotach 291.293,30 zł (przychód 28.341.525,48 zł), oraz 276.647,06 zł (przychód 10.444.774,80 zł). Za powyższe okresy spółka jako podstawę opodatkowania wskazała kwotę 0 zł z uwagi na odliczenie od dochodu strat powstałych w latach 2010-2011. Ponadto przedłożyła: deklaracje VAT-7; wyciąg z rachunku bankowego; kserokopie tytułów wykonawczych; bilans za lata 2013-2014 oraz bilans sporządzony na dzień 28 lutego oraz na dzień 31 marca 2015 r.; rachunek zysków i strat za lata 2013-2014 oraz za okres od stycznia do marca 2015 r.; wykaz niezapłaconych faktur; oświadczenie z dnia 9 kwietnia 2015 r. o posiadaniu przez spółkę wymagalnych zobowiązań wobec Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Skarbowego w B. wynikających z deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do marca 2015 r. w łącznej kwocie 74.659 zł.

Z informacji przedstawionych przez spółkę wynika, że prowadzi ona działalność gospodarczą, której przychody kształtowały się na bardzo wysokim poziomie. W 2014 r. spółka osiągnęła przychód w kwocie 10.444.774,80 zł, natomiast w 2013 r. w kwocie 28.341.525,48 zł. Wprawdzie w latach tych spółka ponosiła również wysokie koszty uzyskania przychodów (odpowiednio 10.168.127,74 zł i 28.050.232,18 zł), jednak w obu latach odnotowała dochód w kwotach 276.647,06 zł (2014 r.) i 291.293,30 zł (2013 r.).

W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu,

że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Zatem sam fakt wykazania straty, będącej wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie może przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania prawa pomocy. Strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza bowiem realnego braku środków finansowych (por. postanowienia: NSA

z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11; NSA z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt II GZ 735/14; NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GZ 860/14, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie istotne jest, że spółka za ostatnie dwa lata podatkowe osiągała dochód w znacznej wysokości, co potwierdzają przedłożone zeznania podatkowe. Odliczenie od tego dochodu strat powstałych w latach 2010-2011 nie może przesądzać o tym, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi.

Podnieść również należy, że obowiązkiem strony jest partycypowanie

w kosztach postępowania. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe, tak jak to ma miejsce

w niniejszej sprawie, w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą. Spółka składając skargę, powinna więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, czy pieniężne zobowiązania umowne (por. postanowienie NSA z dnia 04 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 252/14; WSA w Opolu z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Op 807/14; WSA w Gliwicach z dnia 3 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 1417/13, dostępne j.w.). Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa, wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe.

W ocenie Sądu, bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych spółki pozostawało powołanie się na prowadzenie postępowań egzekucyjnych względem skarżącej, szczególnie w sytuacji, gdy nadal kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1589/14, dostępne j.w.). Dodać należy, że także wielość toczących się postępowań nie może przemawiać za przyznaniem prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Łodzi z 11 października 2012 r., sygn. akt I SA/Łd 1464/11, dostępne j.w.). Z przedłożonego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 9 marca 2015 r.) nie wynika również, aby spółka zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym.

Końcowo wskazać należy, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14, dostępne j.w.). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne j.w.). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14, dostępne j.w.). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika, aby zwróciła się z takim żądaniem.

Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.