Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 403/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 uat. 1 pkt 4, aft. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 25 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.), , Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chrzanowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2024 roku sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 2 kwietnia 2024 roku nr SKO.4141.53.24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 kwietnia 2024 r., nr SKO.4141.53.24 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775) – dalej: k.p.a.; art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: u.ś.r.; art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Pajęczna z dnia 28 grudnia 2023 r., znak MGOPS.5211.99.2023 o odmowie przyznania P. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem H. S..

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący wystąpił wnioskiem z dnia 29 listopada 2023 r., do którego dołączył między innymi kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie z dnia 12 lipca 2022 r. zaliczającego H. S. do stopnia niepełnosprawności [...] ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji. Orzeczenie wydano do dnia [...] r.

W oparciu o przedłożoną dokumentację oraz przeprowadzony w dniu 18 grudnia 2023 r. wywiad środowiskowy ustalono, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym ojcem i matką (żoną H. S.). Skarżący od 2021 r. jest osobą bezrobotną, co wynika z konieczności sprawowania opieki nad ojcem, który jest po 5 poważnych operacjach z powodu schorzeń natury [...]. Niepełnosprawny H. S. wymaga żywienia [...], poprzedzanego każdorazowo szeregiem czynności przygotowawczo-dezynfekcyjnych, opisanych w sporządzonym wywiadzie środowiskowym, do których wykonywania został przeszkolony skarżący. Ojciec skarżącego jest osobą świadomą, komunikatywną, samodzielnie porusza się po domu. Ustalono również, iż niepełnosprawny H. S. pozostaje w związku małżeńskim z U. S., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże z uwagi na problemy zdrowotne – schorzenia neurologiczne nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wyżej wymieniona nie pracuje, pobiera świadczenie emerytalne ZUS, które jak wynika z załączonej dokumentacji stanowi jedyny dochód rodziny. Osobą, która jest w stanie sprawować przedmiotową opiekę, zgodnie z oświadczeniem skarżącego jest on sam, a opieka ta sprawowana jest przez całą dobę.

Decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. Burmistrz Pajęczna odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak spełnienia ustawowej przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest cezury czasowej powstania niepełnosprawności H. S..

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący ponowił argumentację, co do stanu zdrowie niepełnosprawnego H. S. oraz zakresu wykonywanych przez skarżącego czynności opiekuńczych względem ojca, w zakresie których przeszedł specjalistyczne szkolenie. Wskazał również, iż niezbędne czynności opiekuńcze nie mogą być wykonywane przez U. S. z uwagi na jej schorzenia natury [...], które wykluczają możliwość wykonywania precyzyjnych czynności, wynikających ze stanu zdrowia ojca. Zdaniem skarżącego kwestionowane przez niego rozstrzygniecie uznać należy za krzywdzące, a wniesione odwołanie za w pełni zasadne.

W toku postępowania między instancyjnego skarżący oświadczył, że niepełnosprawny H. S. nie występował o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. Strona przedstawiła nadto bardziej szczegółowe informacje, co do stanu zdrowia U. S., poparte przedłożoną dokumentacją medyczną, jak również wskazała na konieczność dowożenia ojca na szereg badań specjalistycznych, do różnych miast, w tym C., B., R. i Ł..

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 2 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium wskazało na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., określającego podmioty uprawnione do otrzymania przedmiotowego świadczenia, w tym pkt 4 przywołanego przepisu, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium przywołało nadto przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dalej, przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Kolegium wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie. Powyższe oznacza, że w obecnej sytuacji prawnej, wbrew stanowisku organu I instancji, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie 25 roku życia.

Niemniej jednak w ocenie Kolegium, pomimo wadliwego zastosowania w sprawie normy z art. 17 ust. 1b u.ś.r. negatywne rozstrzygnięcie żądania skarżącego uznać należy za prawidłowe. Organ odwoławczy wskazał bowiem, iż na gruncie niniejszej sprawy bezspornym pozostaje, że wymagający opieki H. S. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie z dnia [...] r. o [...] stopniu niepełnosprawności, jak również to, że wnioskodawca – P. S. sprawuje opiekę nad ojcem i jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem wyżej wymienionego, a co za tym idzie zalicza się do podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jednakże jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych H. S. pozostaje w związku małżeńskim z U. S., na której ciąży swoisty obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka, wynikający z treści art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 2809) - dalej: k.r.o., który to obowiązek, zgodnie z art. 130 wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych małżonka. Jednocześnie pomimo podnoszonych przez skarżącego, udokumentowanych problemów zdrowotnych U. s., które w ocenie strony uniemożliwiają sprawowanie opieki nad ojcem, wyżej wymieniona nie legitymuje się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności. Powyższe w ocenie Kolegium skutkuje stwierdzeniem, iż w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Na zasadność powyższego stwierdzenia organ odwołał się do uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 oraz ugruntowanego na jej tle orzecznictwa sądów administracyjnych.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucał naruszenie:

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie wadliwej decyzji organu I instancji w mocy;

- art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo, że zrezygnował z aktywności zawodowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ciężko chorym ojcem, wymagającym solidnej i specjalistycznej opieki;

- art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez uznanie, że wniosek skarżącego złożony w listopadzie 2023 r. nie uprawnia strony do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

W uzasadnieniu skarżący ponowił argumentację, co do stanu zdrowia niepełnosprawnego H. S. i wynikającego zeń zakresu czynności opiekuńczych, które wykonuje skarżący, jako osoba specjalnie w tym celu przeszkolona. Oświadczył, że żona niepełnosprawnego H. S. – U. S., ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem skarżącego. Podkreślił dodatkowo, że w/w w dniu 14 marca 2024 r. wystąpiła z wnioskiem do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Skarżący wskazywał nadto, iż aktualnie prezentowana linia orzecznicza, tak sądów administracyjnych, jak i Trybunału Konstytucyjnego nie uwzględniają trudnej sytuacji osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, a z uzasadnienia kwestionowanej skargą decyzji wynika, iż stwierdzenie niezgodności z Konstytucją RP przepisów, na podstawie których wydano ostateczną decyzję stanowi podstawę do wznowienia postępowania i uchylenia tej decyzji w trybie określonym odpowiednimi przepisami. Końcowo strona stwierdziła, iż w jej ocenie, uwzględniając zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.), jedynym wyjściem zapewnienia opieki niepełnosprawnemu H. S. jest opieka sprawowana przez syna, co czyni złożony wniosek zasadnym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują̨ wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią̨ inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postepowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć́ istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi P. S. uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 2 kwietnia 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Pajęczna z dnia 28 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem H. S..

Podstawę prawną kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Wskazać bowiem należy, iż z dniem 1 stycznia 2024 r., na podstawie art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.) – dalej: u.ś.w., ustawodawca dokonał nowelizacji przepisów u.ś.r., w tym między innymi jej art. 17 ust. 1, z treści którego wynika, iż w aktualnym stanie prawnym, o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby w nim wymienione sprawujące opiekę jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu [...] ojcem. Nie ulega zatem wątpliwości, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, uwzględniając wiek osoby wymagającej wsparcia ze strony bliskich, świadczenie to nie może być przyznane skarżącemu. Mając jednak na uwadze fakt, iż zarówno złożenie wniosku przez skarżącego o przyznanie przedmiotowego świadczenia, jak i podjęcie wydanej w sprawie decyzji organu I instancji miało miejsce przed dniem 31 grudnia 2023 r., niezbędnym jest odwołanie się do przepisów intertemporalnych, to jest do art. 63 ust. 1 u.ś.w., który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż ustalając zakres stosowania powołanego wyżej przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. uwzględnić należy art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie - świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożono skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Stąd też za nieuzasadniony uznać należało zarzut skargi, co do naruszenia art. 63 ust. 1 u.ś.w., gdyż wbrew argumentacji strony skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu rozpatrując odwołanie skarżącego, oceniło spełnienie przez stronę warunków uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

W rozpoznawanej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagający opieki H. S. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie z dnia 12 lipca 2022 r. uznającym wyżej wymienionego za osobę niepełnosprawną w stopniu [...], wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż skarżący P. S. jest synem wymagającego opieki H. S., a więc krewnym w linii prostej (zstępnym), na którym stosownie do treści przepisów art. 128 i art. 129 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 2809) - dalej: k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca. Skarżący nie legitymuje się także orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym uznać należy, iż skarżący spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Niemniej jednak wymagający opieki H. S. pozostaje w związku małżeńskim z U. S., której obowiązek alimentacyjny względem małżonka, co wynika z art. 130 k.r.o., wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącej względem ojca. Jednocześnie w sprawie pozostaje bezspornym, że U. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż bez wpływu na wynik sprawy pozostaje podnoszona w skardze okoliczność wystąpienia przez U. S., w dniu 14 kwietnia 2024 r. do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie, a więc przed datą podjęcia kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia z dnia 2 kwietnia 2024 r., z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż w dacie wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu w stosunku do matki skarżącego nie wydano orzeczenia zaliczającego w/w do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Wobec powyższego uznać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu prawidłowo uznało, iż w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania przedmiotowego świadczenia, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Zasadność powyższego stanowiska potwierdza pkt 2 podjętej w dniu 14 listopada 2022 r., na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w której jednoznacznie stwierdzono, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)." W uzasadnieniu powyższej uchwały, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że: "z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia". Jednocześnie wskazano, że "w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna - brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym". Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że "rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami".

Wobec powyższego należy stwierdzić, że z uwagi na kategoryczne i jednoznaczne wskazanie w przywołanej uchwale NSA, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych, co wynika z treści art. 269 § 1 p.p.s.a., który to przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z 27 listopada 2020 r., II GSK 3773/17; z 12 lutego 2019 r., I FSK 116/17; z 25 listopada 2022 r., I OSK 206/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zaznaczyć należy również, iż Sądowi rozpoznającemu niniejszą skargę wiadomo z urzędu, że postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 903/23 Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 269 § 1 p.p.s.a., postanowił przedstawić składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615, zm. poz. 1265 - dalej uśr) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia, zwłaszcza gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki ukończył 75 lat (art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 uśr)?"

Niemniej jednak, mając na uwadze przywołaną wcześniej, a wynikająca z art. 269 § 1 p.p.s.a., istotę mocy ogólnie wiążącej uchwał składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd rozpoznający przedmiotową skargę zajmuje stanowisko, iż dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować.

Reasumując, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, podzielając pogląd zaprezentowany w przywołanej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu prawidłowo wskazało na wystąpienie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co uniemożliwiało pozytywne rozpatrzenie żądania skarżącego.

Za prawidłowe uznać również należało stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jego ojca, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak trafnie wywiodło Kolegium, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Jednocześnie wskazać należy, iż oparcie wydanej w niniejszej sprawie decyzji organu I instancji o wadliwie zastosowany w/w przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., wbrew argumentacji skargi, nie skutkował koniecznością wszczęcia nadzwyczajnego trybu postępowania określonego przepisami k.p.a., celem wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego. Decyzja burmistrza Pajęczna z dnia 29 grudnia 2023 r. buła decyzją nieostateczną, od której strona korzystając z przysługującego prawa wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu. Następstwem powyższego, stosownie do art. 15 k.p.a było ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie przez organ odwoławczy.

Stąd też zarzut skargi, co do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. nie znajduje uzasadnienia.

Natomiast, co do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. wskazać należy, iż przepis ten nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie, co czyni zarzut niezasadnym.

Sąd stwierdza dodatkowo, iż procedujące w sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno pod kątem możliwości uznania skarżącego za podmiot uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jak i pod kątem wystąpienia przesłanek zarówno pozytywnych, jak i negatywnych przemawiających za jego przyznaniem. Prowadząc postępowanie organy działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienie kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

P.K.