Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 842/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. c, art. 88 ust. 1 pkt 1, pkt 2, ust. 2, art. 89 ust. 1, ust. 4, ust. 7
journal: Dz.U. 2022 poz 916
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j)
article: art. 7, art. 10, art. 14 ust. 1a, art. 68, art. 77, art. 79 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1964
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 19 stycznia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.), Asesor WSA Tomasz Porczyński, Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 roku sprawy ze skargi P. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 4 lipca 2023 roku nr KO.4113.13.2023 w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie bez zezwolenia drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia 13 lutego 2023 roku, nr SRL.6131.91.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach na rzecz skarżącego P. F. kwotę 908 (dziewięćset osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 4 lipca 2023 r., znak: KO.4113.13.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach po rozpatrzeniu odwołania P.F. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z 13 lutego 2023 r. znak: SRL.6131.91.2022 wydaną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1, pkt 2, art. 89 ust. 1, ust. 4 w zw. z art. 85 ust. 1 - 5 ustawy z dnia 16.04.2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 916 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.o.p." zw. z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. poz. 1330), powoływanego dalej jako: "rozporządzenie MŚ" oraz art. 104, art. 107 i art. 189 f § 1 pkt 1 k.p.a. o wymierzeniu P.F. administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 14 265,00 zł (czternaście tysięcy dwieście sześćdziesiąt pięć złotych 00/100) za usunięcie bez zezwolenia 5 sztuk drzew gatunku sosna zwyczajna o obwodach pni 59 cm; 59 cm; 67 cm; 64 cm; 68 cm z nieruchomości położonej w miejscowości B. gm. C., działka nr [...].

Z akt sprawy wynika, że 21 lipca 2022 r. do organu I instancji wpłynęło pismo M.Ł. informujące, że P.F. – posiadacz jej nieruchomości usunął ze stanowiącej jej własność działki położonej w B. [...] około 100 sztuk drzew w wieku powyżej 10 lat, głównie gatunku sosna oraz bliżej nieokreśloną ilość krzewów. Nadto poinformowała, że działania te miały szczególne nasilenie na jej nieruchomości wzdłuż linii granicy (drogi wewnętrznej) z domem należącym do państwa F.

Przeprowadzona 12 września 2022 r. wizja lokalna potwierdziła na podstawie świeżych pni, że z działki nr [...] obręb B. usunięto drzewa wymagające uprzedniej zgody organu na ich usunięcie. Ustalono również, że właściciel tej nieruchomości M.Ł. nie występowała o wydanie takiego zezwolenia. Ponadto oświadczyła, że nie wyrażała zgody na wycinkę, nie miała o niej wiedzy, a także nie mogła jej zapobiec, w związku z tym, że nie mieszka na terenie gminy C. i na działce przebywa sporadycznie. Obecny przy oględzinach P.F. potwierdził, że dokonywał usunięcia drzew w obrębie działki nr [...], poinformował, że nie występował o zgodę do właściciela nieruchomości. W ocenie P.F. usunięcie drzew miało zapobiec niebezpieczeństwu jakie stwarzały on dla znajdujących się na jego działce nr [...] ludzi oraz mienia. W trakcie oględzin ustalono, że usunięto 8 sztuk drzew gatunku sosna zwyczajna o obwodach pni mierzonych na wysokości 5 cm: 59 cm; 55 cm; 55 cm; 59 cm; 67 cm; 64 cm; 68 cm; 50 cm wymagających uprzedniego zgłoszenia zamiaru wycięcia drzew przez właściciela Wójtowi Gminy C.. Do protokołu z oględzin P.F. oświadczył, że łącznie wyciął kilkadziesiąt drzew – trzydzieści pare i miał świadomość, że część z wycinanych drzew, z uwagi na obwód pnia, wymagała zgody organu na wycięcie. Jak oświadczył część z usuniętych drzew dokonana została w trybie "prewencyjnym", choć w jego ocenie w chwili ścięcia nie zagrażały ludziom. Z uwagi na istniejący konflikt z M. Ł. dotyczący jego praw do działki nr [...], nie rozważał wystąpienia do właściciela o wyrażenie zgody na wycinkę tych drzew, które w jego ocenie zagrażały bezpieczeństwu ludzi czy mienia.

29 września 2022 r. organ wszczął postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia. 19 października 2022 r. organ przeprowadził przesłuchanie świadków tj. W.P. oraz J.G.. W ocenie W.P. nie ma możliwości, aby ktoś trzeci wykonywał wycinkę. W związku z tym, że mieszka w bliskim sąsiedztwie często słyszy prace piły mechanicznej. Natomiast, J.G. oświadczył, że był świadkiem wycinki w drugiej połowie kwietnia ubiegłego roku. Wycinka ta dokonywana była przez P.F. w towarzystwie 3 innych osób. Czynności jakie wykonywał w tym czasie P.F. polegały głównie na wydawaniu poleceń prowadzącym wycinkę. Ścięte drzewa zostały ułożone na pryzmach na działce [...] oraz na sąsiednich działkach. Dodatkowo świadek nie ma wiedzy co do przechodzących w tym okresie lub poprzedzającym - wyładowaniach atmosferycznych. Także nie potwierdził, że drzewa były w złym stanie zdrowotnym.

Następnie 7 grudnia 2022 r. odbyło się przesłuchanie H.G., P.K. i A. S. A.S. oraz H. M. oznajmili, że nie mają wiedzy na temat prowadzonej wycinki w omawianym okresie. Potwierdzili, że występują na tym obszarze wichury, których skutkiem mogą być powalone drzewa, a ponadto uznają, że drzewa rosnące w tym obszarze są w złym stanie zdrowotnym. P.K. uczestniczył w wycince drzew, pomagał P.F. pociąć i ułożyć powalone, suche drzewa pochodzące z działki [...], a także pomagał przy usuwaniu złamanych oraz pochylonych drzew. Prace te wykonywane były w okresie zimowym, 3-4 dni po wichurze. Nie miał świadomości do kogo należą drzewa, przekonany był, że stanowią własność P.F.. Usuwane drzewa to przede wszystkim sosny. Potwierdził występowanie różnego rodzaju wyładowań atmosferycznych np. silnych porywów wiatru (wichury) a stan drzewostanu ocenił jako zły.

W świetle powyższych ustaleń w ocenie organu I instancji nie ma przesłanek do odstąpienia od wymierzenia pieniężnej kary administracyjnej, gdyż sprawca nie działał w stanie wyższej konieczności. Zdaniem organu nie występowało bezpośrednie zagrożenie dla ludzi lub mienia, a dobro poświęcone (drzewo) nie przedstawiało wartości niższej od dobra ratowanego. Organ na podstawie materiału dowodowego wskazał, że wycinka trwała kilka dni, a wynik przeprowadzonych oględzin nie wskazuje, że usuwane drzewa były w złym stanie zdrowotnym lub ich statyka była na tyle zaburzona, aby drzewa stwarzały realne zagrożenie. Ponadto organ stwierdził, że miejsce, w którym rosły drzewa to zwarta powierzchnia, pokryta gęsto posadzonymi drzewami, przypominająca uprawę leśną, a miejsce wycinki nie jest miejscem użytku publicznego lub wzmożonego ruchu osób pieszych. Organ nadmienił, że odległość usuwanych drzew od miejsca budowy i budynku wynosiła od ok. 7 m do ok. 20 m. W ocenie organu nie był to stan realnie zagrażający ludziom lub mieniu uzasadniający usunięcie drzew w trybie natychmiastowym bez powiadomienia organu oraz właściciela nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył P.F. zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 7, art. 8 § 1 i § 2, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i § 2, art. 80, art. 84 k.p.a, art. 89 ust. 6 i ust. 7 u.o.p. wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, ewentualnie zmianę zaskarżonej decyzji i odstąpienie od wymierzenia kary administracyjnej pouczając go jak należy postępować wobec podobnych sytuacji w przyszłości lub zmianę zaskarżonej decyzji i wymierzenie kary administracyjnej ograniczając ją do kwoty 500 zł.

18 maja 2023 r. do organu wpłynęło pismo M.Ł. zawierające jej stanowisko co do złożonego odwołania. Jej zdaniem ilość drzew o obwodzie powyżej 50 cm oraz wysokość nałożonej kary jest niewspółmiernie niska w odniesieniu do rzeczywistej skali wycinanych w pięciu etapach drzew bez uprzedniego zgłoszenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 88 ust. 1, art. 89 ust. 1, ust. 4, ust. 6 u.o.p. wskazało, że bezsporny jest fakt usunięcia przynajmniej 8 sztuk drzew gatunku sosna zwyczajna o obwodach pni mierzonych na wysokości 5 cm wynoszących odpowiednio: 59 cm; 55 cm; 55 cm; 59 cm; 67 cm; 64 cm; 68 cm; 50 cm z ww. nieruchomości przez P.F. - posiadacza, bez uzyskania zgody jej właścicielki M.Ł.. Powyższe fakty potwierdzają m.in. ustalenia z oględzin przedmiotowej działki przeprowadzonych przez pracowników organu I instancji w trakcie których stwierdzono obecność świeżych pni. Niekwestionowany jest fakt, że M.Ł. nie występowała o wydanie takiego zezwolenia, nie wyrażała zgody na wycinkę, nie miała o niej wiedzy, a także nie mogła jej zapobiec. P.F. potwierdził, że dokonywał usunięcia drzew na działce nr [...] i nie występował o zgodę do właściciela nieruchomości. Jednocześnie stwierdził, że usunięcie drzew miało zapobiec niebezpieczeństwu, jakie stwarzały one dla znajdujących się na jego działce nr [...], ludzi oraz mienia, a część drzew usunięta została w trybie "prewencyjnym", choć w jego ocenie w chwili ścięcia nie zagrażały ludziom. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że przesłuchany w charakterze świadka sąsiad - J.G. zeznał, że był świadkiem wycinki przeprowadzanej w drugiej połowie kwietnia ubiegłego roku (2021 r.) przez P.F. w towarzystwie 3 innych osób, które głównie wydawały polecenia prowadzącym wycinkę. Świadek ten zeznał również, że ścięte drzewa zostały ułożone na pryzmach na działce nr [...] oraz na sąsiednich działkach. Świadek ten nie wie o przechodzących w tamtym okresie wyładowaniach atmosferycznych. Nie potwierdza, żeby drzewa były w złym stanie zdrowotnym. Świadek W.P. zeznał, że nie jest możliwe, żeby ktoś trzeci wykonał wycinkę, a ponieważ mieszka w bliskim sąsiedztwie to często słyszy pracę piły mechanicznej. Świadkowie A. S. i H.M. zeznali, że nie wiedzą o prowadzonej wycince w omawianym okresie, natomiast potwierdzili, że występują na tym obszarze wichury, których skutkiem mogą być powalone drzewa oraz ich zdaniem drzewa rosnące w tym obszarze są w złym stanie zdrowotnym. Z kolei świadek P.K., który uczestniczył w wycince drzew zeznał, że pomagał skarżącemu pociąć i ułożyć na kupkę powalone, suche drzewa pochodzące z działki nr [...], a także pomagał przy usuwaniu złamanych oraz pochylonych drzew. Zeznał, że prace te wykonywane były w okresie zimowym, 3-4 dni po wichurze, nie wiedział on, do kogo należą przedmiotowe drzewa, był przekonany, że stanowią one własność P.F.. Świadek ten zeznał że usuwane drzewa to przede wszystkim sosny oraz potwierdził występowanie różnego rodzaju wyładowań atmosferycznych, silnych porywów wiatru (wichury), a stan drzewostanu ocenił jako zły.

Z uwagi na powyższe organ przyjął, że P.F. jako posiadacz nieruchomości był osobą uprawnioną do wystąpienia do organu o zgodę na usunięcie przedmiotowych drzew z powyższej nieruchomości lub ewentualnie do zgłoszenia organowi zamiaru wycięcia tych drzew w trybie przytoczonych powyżej przepisów. Jest również osobą, która może być adresatem decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej za nielegalne usunięcie tych drzew.

W ocenie Kolegium brak jest przesłanek do odstąpienia od wymierzenia kary administracyjnej, gdyż sprawca nie działał w stanie wyższej konieczności. Nie występowało bezpośrednie zagrożenie dla ludzi lub mienia, bowiem z zebranego materiału dowodowego wynika, że wycinka trwała przynajmniej kilka dni, nie była nagła i niespodziewana. Brak jest podstaw do przyjęcia, że usunięte drzewa były w złym stanie zdrowotnym stwarzającym realne zagrożenie. Nie znaleziono podstaw do powoływania przez organ na tym etapie biegłego dendrologa w celu oceny stanu zdrowotnego przedmiotowych wyciętych drzew. W ocenie organu najwłaściwsze byłoby załączenie opinii takiego specjalisty do wniosku o zezwolenie na usunięcie lub do ewentualnego zgłoszenia zamiaru wycięcia drzew. Ponadto ustalono, że miejsce, w którym rosły drzewa to zwarta powierzchnia, pokryta gęsto posadzonymi drzewami, a miejsce wycinki nie jest miejscem użytku publicznego lub wzmożonego ruchu osób pieszych. Odległość usuniętych drzew od miejsca budowy i budynku wynosząca od ok. 7 m do ok. 20 m nie przemawia za przyjęciem stanowiska, że konieczność usunięcia drzew podyktowana była stanem realnie zagrażającym zdrowiu i życiu ludzi oraz mieniu, uzasadniającym usunięcie drzew w trybie natychmiastowym, bez powiadomienia organu oraz właściciela nieruchomości.

Organ nadmienił, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy działu IV A k.p.a., a w szczególności art. 189a § 1 i 2 k.p.a. stanowiące o odstąpieniu od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej m.in. ze względu na znikomą wagę naruszenia, która jest przesłanką do zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., tj. odstąpienia od nałożenia kary, poprzestając na pouczeniu, skoro przepisy u.o.p. przewidują możliwość odstąpienia od wymierzania kary lub umorzenia wymierzonej kary regulując już tożsamą kwestię.

Podstawą do wyliczenia kary były zebrane podczas oględzin nieruchomości pomiary obwodów pozostających w ziemi 8 sztuk pni. Z powodu braku kłody, każdy zmierzony obwód pomniejszono o 10 % w wyniku czego otrzymano 5 obwodów, które kwalifikowały się do uzyskania zezwolenia, a zarazem nałożenia kary pieniężnej za ich usunięcie. Wyliczenie obwodu pnia nastąpiło na podstawie art. 89 ust. 4 u.o.p., tj. w ten sposób, że opłatę za usunięcie drzewa ustalono mnożąc liczbę cm obwodu pnia drzewa i stawkę opłaty wynikającą z rozporządzenia MŚ. Stawka za usunięcie 1 cm sosny do 100 cm w obwodzie na wys. 130 cm wynosi 25 zł. Kwota wyliczonej kary za usunięcie pojedynczej sztuki stanowi iloczyn obwodu (każdy obwód pnia pomniejszono o 10%) oraz stawki opłaty (25 zł za 1 cm). Wysokość kary pieniężnej stanowi dwukrotność wyliczonej opłaty.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P.F. zaskarżył w całości decyzję organu II instancji zarzucając naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu sprawy, dokonanie oceny dowodów w dowolny a nie swobodny sposób, co doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez zaniechanie powołania dowodu z opinii biegłego z zakresu dendrologii w sytuacji gdy z akt sprawy wynika, że drzewa były połamane na skutek działania sił przyrody, a pracownicy Urzędu Gminy nie posiadają odpowiednich kwalifikacji i uprawnień do dokonywania oceny stanu zdrowia drzew lub ich statyki, co wymaga wiedzy specjalistycznej;

2. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nierozpatrzenie całego materiału zgromadzonego w sprawie, w szczególności informacji przekazywanych przez skarżącego, a także oględzin nieruchomości z których wynika, że drzewa stanowiły zagrożenie dla osób i mienia znajdujących się na budowie w bliskim sąsiedztwie powalonych drzew;

3. art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i brak zlecenia wydania opinii biegłemu o specjalności dendrologicznej, który w oparciu o posiadaną wiedze a także przeprowadzone badania ustaliłby stan zdrowotny drzew pod względem fizycznym i parazytologicznym, ich wysokość, w jakich okolicznościach skarżący podjął decyzję o konieczności ich ścięcia i usunięcia z pobliża placu budowy i z samego placu gdy już tam upadły;

4. art. 89 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej w celu ustalenia okoliczności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, w szczególności czy powalone na skutek sił przyrody drzewa zagrażały budowie oraz częstotliwości poruszania się po tym terenie pieszych;

5. art. 75 § 1 i 2 k.p.a. poprzez oparcie w sprawie ustaleń faktycznych w zakresie stanu zdrowia drzew na oględzinach nieruchomości bez powołania biegłego z zakresu dendrologii, w oparciu o wiedzę osób nieposiadających kierunkowego wykształcenia, praktyki i doświadczenia w badaniu stanu drzew;

6. art. 84 kpa poprzez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dowodu z opinii biegłego dendrologa w celu ustalenia stanu usuniętych drzew, tj. czy miały szanse na przeżycie czy były złomem lub wywrotem;

7. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niewskazanie w uzasadnieniu decyzji jakie fakty organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także niewyjaśnienie podstawy prawnej odmówienia przez organ obniżenia kary o 50 %;

8. art. 89 ust. 7 u.o.p. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy na skutek okoliczności uzasadnionych stanem wyższej konieczności, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej w sytuacji gdy z zeznań skarżącego oraz świadków wynikało, że działania skutkujące usunięciem drzew spowodowane było zjawiskami atmosferycznymi oraz stanem zdrowotnym drzew, podczas gdy w sprawie nie przeprowadzono dowodu z opinii biegłego, który miałby potwierdzić bądź wykluczyć podnoszone okoliczności oraz nie zwrócono się do Instytutu Meteorologicznego i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy o uzyskanie informacji jakie zjawiska atmosferyczne przechodziły w miejscowości B. w okresie kiedy doszło do usunięcia przewróconych drzew, a tym samym wystąpienia nadzwyczajnego zdarzenia za które skarżący nie ponosi winy;

9. art. 89 ust. 6 u.o.p. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy z zeznań świadków oraz moich wynika, że drzewa były chore i uszkodzone na skutek zjawisk atmosferycznych a tym samym w stanie nierokującym na przeżycie, będąc złomem leśnym lub wywrotem, co należało ustalić poprzez wydanie opinii przez biegłego dendrologa oraz poprzez zwrócenie się do Instytutu Meteorologicznego i Gospodarki Wodnej Państwowego Instytut Badawczego w celu ustalenia stanu drzew oraz zjawisk atmosferycznych jakie przechodziły przez miejscowość B. w okresie poprzedzającym usuwanie uszkodzonych drzew, a tym samym poprzez nieobniżenie kary administracyjnej o 50 %.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego wszelkich kosztów postępowania.

Skarżący nie zgodził się z organami obu instancji, że w sprawie nie pojawiły się okoliczności wskazujące na konieczność usunięcia drzew, a tym samym do odstąpienia od wymierzania kary ewentualnie do jej obniżenia o 50%. Skarżone decyzje nie uwzględniły faktu, w jakim stanie zdrowotnym pod względem fizycznym i parazytologicznym były ścięte sosny i w jakich okolicznościach podjął decyzję o konieczności ich ścięcia i usunięcia z pobliża placu budowy i z samego placu, gdy już tam upadły. Bez ekspertyzy biegłego dendrologa takie wyrokowanie nie jest oparte na faktach. Zdaniem skarżącego organ administracyjny winien powołać biegłego dendrologa na okoliczność zbadania stanu drzew, czy są one złomem czy wywrotem a następnie zastosować przepisy o obniżeniu o 50 % kary administracyjnej, jeśli doszedłby po ponownej analizie stanu faktycznego sprawy, że nie zachodził stan wyższej konieczności spowodowany stanem drzew i warunkami atmosferycznymi w danym czasie. Organ powinien również zwrócić się do Instytutu Meteorologicznego i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie o przesłanie danych odnośnie zjawisk atmosferycznych jakie występowały w miejscowości B. w okresie poprzedzającym i aktualnym usuwanie przeze mnie drzew. O podnoszonych przeze okolicznościach organ wiedział już w toku postępowania, o czym również zeznawali zgłoszeni przeze mnie świadkowie. Organ powinien również dokonać pomiarów odległości powalonych sosen od terenu, na którym odbywała się budowa domu i ruch pieszych czego nie uczyniono.

Wycinanie drzew odbyło się w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, zaś jego tempo było związane z odpowiedzialnością za pracowników budowy i gospodarzy tego miejsca przez co nie były poprzedzone zgłoszeniem w Urzędzie Gminy. W ocenie skarżącego niepomiernie większą szkodą jest wycięcie rachitycznej sosny niż szkoda z uderzenia człowieka pniem padającego drzewa, a nawet uszkodzenie cennych materiałów i sprzętu budowlanego.

Skarżący nie zgodził się jednocześnie ze stanowiskiem M.Ł. stwierdzając, że konfabuluje jakoby usuniętych drzew (sosen powyżej 50 cm obwodu) było znacznie więcej. Ponadto kreuje niesprawdzone a nawet fizycznie niemożliwe do zaistnienia fikcje twierdząc o usunięciu niezliczonej ilości krzewów. W ocenie skarżącego dla M.Ł. nie liczy się prawda materialna, a jej celem w tym postępowaniu jest maksymalne zaszkodzenie skarżącemu i jego rodzinie.

Skarżący dodał jednocześnie, że Kolegium oparło się też na błędnych wyliczeniach, że zagrażające sosny są ok 20 m od domu (w budowie), gdyż faktycznie są w odległości od 7 do 13 m, zaś ich wysokość sięga 20 m. Ponadto stwierdził, że jako aktywista ekologiczny i zasadźca (założyciel i organizator) [...] B. dba o przyrodę i w latach 2014-2017 uchronił od degradacji chaotycznie zadrzewioną rolę na obszarze ok. 7,8 ha, kreując tam teren o charakterze parkowym z polankami i poletkami porośnięty drzewami, które sobie nawzajem nie zagrażają. Wziąwszy to pod uwagę, organ powinien odstąpić od nakładania kary pieniężnej i ewentualnie pouczyć, aby zawczasu zgłosić zamiar usunięcia wszystkich zagrażających drzew na terenie [...] B., w miejscach, gdzie trwają obecnie budowy oraz są planowane.

Jednocześnie skarżący nadmienił, że prawo własności do rzeczonego zagajnika jest sporne. Organ nie powinien rozpatrywać kwestii własności zagajnika, żywych i martwych sosen tam się znajdujących.

Zdaniem skarżącego zważywszy więc na nikłą szkodliwość społeczną działania, którego zaniechanie mogło spowodować wielkie niebezpieczeństwo dla ludzi, przez padające drzewa, oraz zniszczenia na budowie w tym zgromadzonych tam materiałów i narzędzi należałoby odstąpić od wymierzenia kary pieniężnej. Skarżący dodał, że byłby skłonny zaakceptować wymierzenie kary administracyjnej po 100 zł za każdą z ponadwymiarowych sosen, w sumie karę 500 zł.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Dodać trzeba, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy zasadności wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej, na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r., poz. 916 z zm. - u.o.p.), za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia.

Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p. usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości. W art. 83f u.o.p. ustawodawca wskazał w jakich przypadkach nie stosuje się art. 83 ust. 1 u.o.p. a w art. 83f u.o.p. ust. 4 – ust. 19 ustawodawca opisał procedurę zgłoszenia usunięcia drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Stosownie zaś do art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p., wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia, nadto za usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości (pkt 2);. Kara, o której mowa w ust. 1 art. 88, jest nakładana na posiadacza nieruchomości albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., albo na inny podmiot, jeżeli działa bez zgody posiadacza nieruchomości - art. 88 ust. 2 u.o.p. Zgodnie z przepisem art. 89 ust. 1 ustawy, karę ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Natomiast w art. 89 ust. 4 ustawodawca wskazał, że jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%.

Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że wydanie rozstrzygnięcia w sprawie o nałożenie kary pieniężnej za nielegalne usunięcie drzew musi być zawsze poprzedzone następującymi ustaleniami: czy zostały wycięte drzewa, jakie obwody pni miały wycięte drzewa, kto dokonał wycięcia oraz, czy miał do tego podstawę w postaci stosownego zezwolenia właściwego organu.

Jednoznaczne i właściwe ustalenie wskazanych okoliczności jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania przepisu prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p. Z uwagi na to, że decyzja o wymierzeniu kary pieniężnej za delikt administracyjny ma charakter decyzji związanej, zatem istotne znaczenie ma to, aby stan faktyczny nie budził jakichkolwiek wątpliwości, co wymaga od organów przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zgodnie z rygorami procedury administracyjnej.

Przepisy ustawy o ochronie przyrody, dotyczące wysokości i zasad wymierzania kar pieniężnych za usunięcie drzew bez zezwolenia mają niezwykle restrykcyjny charakter. Zatem aby wymierzyć taką karę z tytułu dokonania nielegalnej wycinki drzew, a zatem deliktu administracyjnego, organ jest zobligowany do ustalenia - w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości - przesłanek zaistnienia odpowiedzialności, w tym, że na usunięcie drzewa konieczne było uzyskanie zezwolenia, datę ścięcia drzewa. Konieczne jest również niewątpliwe ustalenie, że nie zachodzą wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew, a także wyłączenie naliczania opłat za usunięcie drzew (por. wyrok WSA w Białymstoku z 28 sierpnia 2014 r., II SA/Bk 659/14; wyrok WSA we Wrocławiu, II SA/Wr 539/14). Trudności z ustaleniem tych okoliczności nie zwalniają organu z obowiązku dokonania takich ustaleń i nie dają podstaw do orzekania na podstawie przypuszczeń i domniemań. W orzecznictwie przyjmuje się, że ustalenia organu można uznać za poprawne tylko wtedy, gdy organ środkami przewidzianymi przez k.p.a. dowiedzie wskazanych okoliczności (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2013 r., II GSK 2001/11).

Zgodnie z zasadami unormowanymi w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego to organy administracji publicznej są zobowiązane do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiał dowodowego (art. 77) oraz ocenienia na podstawie jego całokształtu czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80), co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3).

Sposób dokonania oględzin, przez organy administracji publicznej, w sposób szczegółowy został określony w kodeksie postępowania administracyjnego. Przede wszystkim, regulacja art. 79 § 1 k.p.a,, wskazuje, iż strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed ich terminem. Zgodnie z ust. 1 tej normy, strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. Reguła taka ściśle wiąże się z ogólną zasadą wysłuchania w postępowaniu administracyjnym. W myśl art. 10 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. "Naruszenie prawa strony do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, które to prawo stanowi jedną z gwarancji procesowych zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), uprawnia organ odwoławczy do uchylenia decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji'' - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2002r., sygn. V SA 1227/01. Zgodnie z art. 14 ust 1a k.p.a. Sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Pisma utrwalone w postaci papierowej opatruje się podpisem własnoręcznym. Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią. Sprawy mogą być załatwiane ustnie, telefonicznie, za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344) lub za pomocą innych środków łączności, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji. Natomiast art. 68 kpa mówi, że protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole.

W ocenie sądu, w rozpoznawanej sprawie organy administracji nie uczyniły zadość obowiązkowi wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym naruszyły art. 7, art. 68, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.

W pierwszej kolejności Sąd pragnie zauważyć, że z protokołu z dnia 12 września 2022r. nie wynika kto i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny. Zdaniem Sądu nie wystarczy w protokole napisać przedstawiciele urzędu gminy i złożyć nie czytelny podpis. Jednocześnie z treści zgłoszenia wynika, że usunięto około 100 drzew natomiast w protokole na stronie pierwszej wskazano cyt. "Dokonano wycinki drzew gatunku sosna na dowód tego wskazała pozostawione na gruncie pnie drzew oraz miejsca złożenia pozyskanego w ramach wycinki drewna. Na 5 pryzmach znajdują się różnej długości kawałki o różnej średnicy. Dokonano obmiaru kilku kawałków pod kątem zweryfikowania czy ich wycięcie wymagało uprzednio zgody administracyjnej. W kilkunastu przypadkach obwód przekraczał 50 cm co może sugerować iż drewno to winno uzyskać uprzednią zgodę na wycięcie." Po za tym, że fragment ten zawiera wewnętrzną sprzeczność należy zauważyć, że w protokole nie umieszczono żadnych wymiarów obwodów drzew. Nie wiadomo też dlaczego organ I instancji zdecydował się na obmierzenie tylko kilku bądź kilkunastu kłód. Załączone do akt zdjęcia zawierają co prawda wymiary obwodów pieńków i kłód ale zdjęcia te nie są w żaden sposób opisane. Gdyby przeliczyć wprost zdjęcia to wynika, że z fotografowano 17 pieńków i 24 kłody. Sąd dopatrzył się, że część pieńków i kłód została z fotografowana co najmniej 2 razy nie mniej ani z treści decyzji organów administracji ani z akt sprawy nie wynika dlaczego obmierzono kilka bądź kilkanaście drzew skoro zgłoszenie dotyczyło około 100 drzew. Żaden dokument w aktach sprawy nie wyjaśnia dlaczego postępowanie faktycznie dotyczyło jednie 8 drzew którym obmierzono pieńki całkowicie pomijając kłody drzew. Sam skarżący twierdzi, w skardze na str. 4 że pocięte pnie i ułomki nadal znajdują się na nieruchomości.

Powyższe błędy w zebranym materiale dowodowym same w sobie kwalifikują decyzje administracyjne do uchylenia.

Sąd jednak pragnie zauważyć, że organy błędnie powiązały art. 83f ust 1 pkt 3 lit. c) u.o.p. z art. 89 ust 4 u.o.p. Bez podstawy prawnej wydały decyzję w której karę nałożono jedynie za pięć drzew a nie na osiem. Art. 89 ust 4 u.o.p. służy wyliczeniu hipotetycznego obwodu drzewa na wysokości 130 cm. Dotyczy nakładania kary za wszystkie drzewa wycinane bez wydania zgody zarówno te na których wycięcie potrzebna jest decyzja wydana na podstawie art. 83 u.o.p. jak i na te które powinne zostać zgłoszone do wycinki na podstawie art. 83f ust 4 u.o.p. Artykuł 89 ust 4 u.o.p. obowiązywał na długo przed wprowadzeniem przez ustawodawcę normy zawartej w art. 83f ust 1 pkt 3 lit. c) u.o.p. jak i normy zawartej w art. 83f ust 4 u.o.p. Przy czym obie normy operują pojęciem obwodu pnia mierzonego na wysokości 5 cm a nie pojęciem obwodu na wysokości 130 cm. Za taką interpretacją art. 89 ust 4 u.o.p. przemawia także treść rozporządzenia Ministra Środowiska, która wprost operuje opłatami na wysokości 130 cm.

Zaznaczyć należy, że nie zależnie od powyższego błędu organy faktycznie nie wyjaśniły matematycznie sposobu wyliczenia kary. Nie mniej z opisu zawartego w decyzjach wynika, że organy nie prawidłowo zastosowały art. 89 ust 4 u.o.p. gdyż pomniejszyły one o 10% wielkość zmierzonych obwodów pni na wysokości 5 cm. Przepis wprost wskazuje, że do wyliczenia kary w przypadku braku kłody przyjmuje się najmniejszą średnicę pnia, wylicza matematycznie obwód a następnie pomniejsza wyliczony obwód o 10%. Zebrany materiał dowodowy nie zawiera żadnego pomiaru średnicy, któregokolwiek pieńka.

Odnosząc się do skargi sąd pragnie zauważyć, że przekonanie o niebezpieczeństwie może być usprawiedliwione gdy zachodzi obiektywny stan wyższej konieczności, ale nie oznacza to, że samo ogólne powołanie się na przesłankę z art. 89 ust. 7 u.o.p. obliguje organ do poszukiwania faktów za tym przemawiających. Gdy strona z danej okoliczności wywodzi dla siebie określone skutki prawne, to powinna aktywnie uczestniczyć w wyjaśnianiu sprawy i z własnej inicjatywy przedstawiać konkretne fakty oraz ewentualne dowody uzasadniające swoje twierdzenia. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., nie oznacza bowiem nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony i uwzględnienia wszelkich wniosków strony zgłoszonych w tym zakresie. Skarżący w niniejszej sprawie poprzestał jedynie na swoich twierdzeniach niepopartych żadnymi innymi dowodami uzasadniającymi przyjęcie stanu wyższej konieczności, o jakim mowa w art. 89 ust. 7 u.o.p. i niewymierzenie administracyjnej kary pieniężnej. W toku wizji lokalnej skarżący sam stwierdził, że część drzew postanowił ściąć prewencyjnie, czego żałuje, ponieważ nie groziły bezpośrednim niebezpieczeństwem. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, by stan wyższej konieczności zaistniał. Nie wystarczy ogólnikowe powoływanie się na zły stan drzew, który nie jest okolicznością, pojawiającą się z dnia na dzień, chyba że zaistniało jakieś nadzwyczajne zdarzanie, którym nie jest silny wiatr. Ponadto nie ma jakiejkolwiek dokumentacji świadczącej o stanie wyższej konieczności – chociażby zdjęć sprzed wycinki, informacji o telefonie do straży pożarnej a sama wycinka trwała kilka dni co zgodnie potwierdzają świadkowie.

Sąd podziela pogląd skarżącego, że w sprawie prawdopodobnie potrzebna będzie opinia biegłego w zakresie oceny stanu zdrowotnego usuniętych drzew jak i ewentualnego ustalenia ilości usuniętych drzew na podstawie znajdujących się pociętych kłód drzew. Ustalenia dotyczące stanu zdrowotnego drzew zostały dokonane praktycznie wyłącznie na podstawie opinii pracowników organu administracji i świadków, którzy – jak wynika z akt sprawy – nie posiadają fachowej wiedzy w tym zakresie, zatem nie było możliwości weryfikacji prawidłowości wyciągniętych przez nich wniosków w przeciwieństwie do opinii specjalistycznej, niezbędnej do stwierdzenia stanu żywotności drzew zwłaszcza w sytuacji, w której argumentacja skarżącego co do stanu drzew ma częściowe pokrycie w zeznaniach świadków.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

W przedmiocie kosztów postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).