Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 388/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2024 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 stycznia 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/781/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej S. K. 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 17 stycznia 2024 r., nr SKO.ŚR/4111/781/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 21 czerwca 2023 r. odmawiającą przyznania S. K. świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023, poz. 775 ze zm.)

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

S. K. (dalej oznaczona jako skarżąca) wnioskiem z dnia 14 września 2022 r. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji decyzją z dnia 14 października 2022 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką A. B., wskazując na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W wyniku odwołania skarżącej, SKO w Krakowie w decyzji z dnia 27 grudnia 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Ponownie organ I instancji decyzją z dnia 14 lutego 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na art. 17 ust. 1b ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że Kolegium wskazało, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Następnie decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie ponownie uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Po raz kolejny rozpoznając przedmiotową sprawę Wójt Gminy S. w decyzji z dnia 21 czerwca 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w dalszym ciągu przywołując art. 17 ust. 1b ustawy, pomimo jednoznacznych wskazań organu odwoławczego odnośnie tej kwestii oraz ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych.

Nadto organ I instancji podał, że skarżąca nadal nie przedstawiła dowodów potwierdzających związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wskazano, że niepełnosprawna A. B. chorowała na covid w marcu 2021 r., a rezygnacja przez skarżącą z pracy nastąpiła od września 2022 r., czyli dopiero po 17 miesiącach. Zaznaczono, że w okresie tym nie ma żadnych dokumentów potwierdzających pogorszenie się stanu zdrowia niepełnosprawnej. Organ I instancji podkreśl też fakt, że skarżąca w tym czasie dokonała wpisu jako producent rolny. Ponadto z uwagi na to, iż skarżąca nie wyrejestrowała się z ubezpieczenia w KRUS, organ administracyjny uznał, że skarżąca nadal pracuje na gospodarstwie rolnym.

Dalej organ l instancji zaakcentował, że w pierwszej kolejności zobowiązana do alimentacji i opieki jest rodzina. Dopiero w sytuacji, gdy nie ma rodziny, albo osoby zobowiązane do alimentacji też są chore lub niepełnosprawne w stopniu uniemożliwiającym opiekę, to inne instytucje, w tym państwo przejmują ten obowiązek. W przeciwnym bowiem razie to ogół społeczeństwa przejmowałby za rodzinę obowiązek alimentacji, co z uwagi na interes społeczny, zdaniem organu, jest nie do przyjęcia.

SKO w Krakowie w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji wyjaśniło, że stosownie do art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym, skoro skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką w czasie, w którym obowiązywały wcześniejsze zasady przyznawania świadczenia, to należało dokonać oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.

Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem A. B. (matki). W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 30.03.1999 r. nr [...], z którego wynika, że A. B. jest trwale niezdolna do pracy i trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Pracownik socjalny w sporządzonym wywiadzie środowiskowym potwierdził, iż faktycznie skarżąca sprawuje opiekę nad matką. Ustalono też, że A. B. jest wdową, lat 91, która ze względu na swój wiek i schorzenia ma duże ograniczenia w poruszaniu się, wymaga kontroli przy funkcjonowaniu w domu. Przemieszczanie się niepełnosprawnej po domu wymaga asekuracji ze strony osoby drugiej.

Niemniej jednak organ II instancji nie przyznał wnioskowanego świadczenia, gdyż - w ocenie Kolegium trafnie organ I instancji uznał, że nie został wykazany związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreślono w tym miejscu, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica.

SKO za organem I instancji powtórzyło, że A. B. legitymuje się orzeczeniem Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 30.03.1999 r. nr [...], z którego wynika, że jest trwale niezdolna do pracy i trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 1999 r., a w oświadczeniu złożonym do akt, skarżąca podała, iż zaniechała pracy w gospodarstwie rolnym dopiero od września 2022 r. Z oświadczeń skarżącej wynika, że stan zdrowia matki pogorszył się od chwili zachorowania na Covid. Z posiadanych dokumentów wynika, że A. B. na covid chorowała w miesiącu marcu 2021 r., a skarżąca S. K. z pracy zrezygnowała od września 2022 r. czyli po siedemnastu miesiącach, w którym to okresie nie ma żadnych dokumentów potwierdzających pogorszenie się stanu zdrowia matki skarżącej. Nadto Kolegium podkreśliło, że skarżąca w tym okresie (w maju 2022 r.) została zarejestrowana jako producent rolny i pobrała dopłatę w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, a ponadto prowadziła działalność gospodarcza. Organ II instancji zaznaczył w tym miejscu, że praca w gospodarstwie rolnym, charakteryzuje się elastycznością czasu tej pracy. Jak bowiem trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r. (sygn. I OPS 5/12), przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną (wyrok WSA w Krakowie z 30 listopada 2023 r., III SA/Kr 1166/23). Taki zaś stan rzeczy, powiązany ze stwierdzonymi w postępowaniu wyżej przywołanymi okolicznościami, w ocenie Kolegium, nie pozwala przyjąć istnienia ścisłego związku przyczynowego między potrzebą zupełnej rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym uwarunkowaną opieką nad matką.

Pismem z dnia 17 lutego 2024 r. skarżąca złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy oraz art. 86, art. 83 par. 3 oraz 139 k.p.a. Zdaniem skarżącej, Kolegium w ogóle nie odniosło się do zawartych w odwołaniu zarzutów. Gdyby organ odwoławczy przeanalizował zebrane w sprawie dowody do doszedłby do wniosku, że skarżąca nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Wskazała, że jej matka przekroczyła grancie wieku, powyżej której człowiek zwykle traci sprawność fizyczną i psychiczną, opieka nad matką jest całodobowa, co potwierdził pracownik pomocy społecznej. Skarżąca zarzuciła organom orzekającym w sprawie nie zbadanie, czy rezygnacja skarżącej z prowadzenia gospodarstwa miała związek ze stanem zdrowia matki.

W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie wniosło o jej oddalenie, przytaczając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Na wstępie należy wskazać na prawidłowe stanowisko organu odwoławczego, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę wymagającą opieki, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 615), nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Organ I instancji w swoich decyzjach błędnie orzekał na podstawie art. 17 ust. 1b, czym naruszał w sposób istotny art. 170 p.p.s.a.

Należy w tym miejscu przypomnieć organowi I instancji, iż "dana kwestia prawna kształtuje się w ten sposób jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku, a podmioty wymieniony w przywołanym przepisie muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. Powyższe odnosi się do sentencji orzeczenia, a także do jego uzasadnienia zawierającego wykładnię zastosowanych w sprawie przepisów oraz tok rozumowania sądu orzekającego. W kolejnym postępowaniu kwestia objęta poprzednim wyrokiem, nie może być już ponownie badana. Zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przywołany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia polegającej na związaniu danym orzeczeniem określonych w tym przepisie podmiotów, którymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Związanie dotyczy zarówno związania dyspozycją zawartą w wyroku skonkretyzowanej normy prawnej wywiedzionej z norm generalnych zawartych w przepisach prawa, a także ustaleń faktycznych w rozumieniu ograniczenia dowodzenia określonych faktów stwierdzonych w orzeczeniu (tak WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 23 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1334/23).

Jakkolwiek związanie prawomocnym wyrokiem wiąże tylko w danej sprawie, może odnosić się do innych postępowań w zakresie, w jakim w wyroku tym rozstrzygnięta została określona kwestia prawna, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie jako zagadnienie wstępne, czy też dalszy element kształtujący proces stosowania prawa przez sąd (tak NSA w wyroku z dnia 5 czerwca 2024 r., sygn. akt III FSK 1029/23).

Prawidłowo, w podstawie materialnoprawnej podjętego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie rozstrzygnięcia, wskazano art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., stosownie do art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis ten określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo-skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Jednak zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczające do przyznania takiego świadczenia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego każdej osobie posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost by tak stanowił. Ze wskazanego przepisu wynika, że posiadanie takiego orzeczenia to tylko jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest ponadto wykazanie, że po pierwsze istnieje "konieczność" sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i po drugie, że jednocześnie ta "konieczność" wywołuje inną "konieczność", to jest rezygnację z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia (por. wyrok NSA z 6 maja 2022 r., I OSK 1472/21 i powołane tam orzecznictwo).

W sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne występuje rolnik (tak jak w przedmiotowej sprawie) – nie zaś osoba objęta zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, opisaną w art. 3 pkt 22 u.ś.r. – przyznanie tej formy pomocy uzależnione jest od zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w związku ze sprawowaną opieką. Ocenie organu podlega zatem nie kwestia korelacji pomiędzy zaprzestaniem pracy zawodowej a sprawowaną opieką, a związek pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego i opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Po wprowadzeniu do porządku prawnego art. 17b u.ś.r., ma on wiążące znaczenie w dokonywaniu oceny przesłanek z art. 17 u.ś.r., wobec osób prowadzących działalność rolniczą. Wymogu z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie spełnia bowiem rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest on osobą aktywną zawodowo. Z tego względu, rolnicy, ich małżonkowie i domownicy, ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne, są zobligowani do złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w tym gospodarstwie. W analizowanej sprawie norma art. 17b u.ś.r. miałaby więc zastosowanie w sytuacji dokonania przez organy administracji jednoznacznych ustaleń w zakresie uprzedniego prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego – rzutując tym samym na materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji. Zauważenia w tym miejscu wymaga, że ciężar dowodu wykazania zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej nałożony został na osobę wnioskodawcy (rolnika). Objęte art. 17b u.ś.r. oświadczenie stanowi bowiem dowód na okoliczność rezygnacji z opisywanej formy aktywności zawodowej, podlegający ocenie na zasadach ogólnych (vide NSA w wyr. z 28 czerwca 2024r., sygn. I OSK 1379/23).

NSA w wyroku z dnia 28 czerwca 2024r., sygn. I OSK 1379/23, wyjaśnił też, zgodnie z art. 7 ust. 1 u.ś.r., rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy, o ile nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty, albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Podlega więc – z mocy ustawy – ubezpieczeniu społecznemu rolników. Stosownie zaś do art. 37 ust. 1 u.ś.r., rolnik jest obowiązany zgłaszać Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności. W świetle powyższego, skarżąca zobligowana była do poinformowania KRUS o fakcie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co – w sytuacji dokonania takiego ustalenia przez organy – miałoby wpływ na dokonywaną ocenę złożonego przez nią wniosku, w aspekcie ustalenia przesłanki rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Ustalenia takie powinny zaś mieć odzwierciedlenie w zastosowaniu w sprawie art. 17b u.ś.r. Powyższe jest niezbędne do dla prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej z 14 września 2022 r.

Wskazać następnie też trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki" jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżąca, czy może ktoś z rodzeństwa, winien sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. (...) Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23, 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21).

Z uwagi na powyższe, wskazać należy, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ( tak NSA w wyroku z 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2243/23).

W kontrolowanej sprawie bezspornym pozostaje, że A. B. legitymuje się orzeczeniem Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 30 marca 1999 r. nr [...], z którego wynika, że jest trwale niezdolna do pracy i trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 1999 r. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż skarżąca S. K. jest córką A. B. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika natomiast z uzasadnienia zaskarżonej decyzji podstawą negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej stanowiło, że sprawie nie został wykazany przez skarżącą bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją przez S. K. z aktywności zawodowej (prowadzenia gospodarstwa rolnego), a opieką nad matką. Kolegium podało, że skarżąca zaniechała pracy w gospodarstwie rolnym dopiero od września 2022 r. choć z oświadczeń złożonych przez skarżącą wynika, że stan zdrowia matki pogorszył się od chwili zachorowania na Covid w marcu 2021 r. Zatem skarżąca z pracy zrezygnowała od września 2022 r. czyli po siedemnastu miesiącach, w którym to okresie nie ma żadnych dokumentów potwierdzających pogorszenie się stanu zdrowia A. B. Nadto skarżąca w tym okresie (w maju 2022 r.) została zarejestrowana jako producent rolny i pobrała dopłatę w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, a ponadto prowadziła działalność gospodarczą.

W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę powyższe stwierdzenie Kolegium uznać należy za co najmniej przedwczesne. W pierwszej kolejności należy zatem wyjaśnić, że w myśl art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). wiarygodność oświadczenia rolnika podlega weryfikacji przez organy administracyjne orzekające w przedmiotowej sprawie.

Jak trafnie wskazał WSA w Rzeszowie w wyroku z 31 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 522/24: Fakt pobierania dopłat bezpośrednich, jako korzyści finansowych z prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi przeszkodę w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne ponieważ stanowi niejako dowód prowadzenia gospodarstwa rolnego.Brak prowadzenia gospodarstwa rolnego związany jest z kryterium faktycznego działania i rzeczywistych korzyści. Wskazuje się, że jeśli dana osoba nie wykonuje określonych, konkretnych czynności związanych z typowymi pracami w rolnictwie w danym jego dziale, jak też nie uzyskuje w związku z powyższym jakichś konkretnych korzyści, w tym finansowych, to trudno twierdzić, że prowadzi gospodarstwo rolne. W sytuacji, gdy organy kwestionują przyjęty w tym zakresie przez ustawodawcę dowód w postaci, składanego przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to muszą przeprowadzić w tym przedmiocie należyte postępowanie wyjaśniające, które w sposób jednoznaczny wykaże, że oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia winny dotyczyć posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego, rzeczywistego wykonywania w nim czynności "rolniczych", uzyskiwania unijnych dopłat związanych z rolnictwem czy też zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolniczej. To bowiem wymienione okoliczności wskazują na fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podkreśla się, że mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie), nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego, w sytuacji gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. Sam fakt rejestracji jest obojętny prawnie, jeśli nie łączy się z uzyskiwaniem realnych korzyści z tym związanych. Nie można również uznać, jako przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, faktu podlegania przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Z objęcia takim ubezpieczeniem, wynika jedynie domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy.

WSA w Warszawie w wyroku z dnia 5 września 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 421/24 wskazało, że "Samo ustalenie przez organy, że skoro skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny, nie jest wystarczające do uznania, że nie zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organy powinny bowiem wyjaśnić czy skarżąca faktycznie prowadzi to gospodarstwo, czy też nie i ewentualnie kiedy zaprzestała jego prowadzenia w tym znaczeniu, jakie przestawiono wyżej. Zaniechanie wyjaśnienia tej kwestii w sposób nie pozostawiający wątpliwości świadczy o naruszeniu przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1 Kpa, a oparcie decyzji na dowodzie uzyskanym z ARiMR bez weryfikacji informacji ewidencyjnych z faktycznym stanem rzeczy w okresie po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego świadczy o naruszeniu art. 80 Kpa."

Zdaniem WSA w Krakowie, w sprawie nie zostało wyjaśnione czy po złożeniu wniosku przez skarżącą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (tj. 14 września 2022 r.), skarżąca nadal prowadziła gospodarstwo rolne. Przypomnieć bowiem należy, że skarżąca składając ww. wniosek oświadczyła jednocześnie, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 1 września 2022 r., będąc świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (k. 14, 15 a.a.). Z przedłożonego do akt wniosku do CEiIDG z 2 września 2022 r. wynika, że skarżąca wskazała, że zaprzestała działalności gospodarczej z dniem 31 sierpnia 2022 r. (k. 6,7 a.a.). W oświadczeniu złożonym w dniu 24 maja 2023 r. (k. 78 a.a.) skarżąca oświadczyła, że " w maju 2022 r zostałam zarejestrowana jako producent rolny i pobraliśmy z mężem 1 dopłatę w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Pozarolniczą działalność gospodarczą prowadziłam nadal (...) z dniem 31 sierpnia 2022 r. zrezygnowała z prowadzenia działalności pozarolniczej, a od 1 września 2022 r. zrezygnowałam również z pracy na roli. Pracą w gospodarstwie zajmuje się tylko i wyłącznie mąż" (k. 77, 78 a.a.).

W ocenie Sądu, fakt otrzymania dopłat do prowadzonego gospodarstwa rolnego wcale nie musi oznaczać tego, że skarżąca po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nadal prowadziła gospodarstwo rolne. Z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 19 maja 2022 r. wynika jedynie, że skarżąca została wpisana do ewidencji producentów z dniem 19 maja 2022 r.

W piśmie tym nie wskazano jednak w jakiej dacie skarżąca ubiegała się o przyznanie dopłat i za jaki okres należały się jej dopłaty. Kwestia ta nie została przez orzekające w sprawie organy administracyjne wyjaśniona. W żaden bowiem sposób nie zweryfikowano istotnych dla sprawy okoliczności w powyższym zakresie, co budzi poważne wątpliwości.

Wobec powyższego należy wskazać, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Jednak – mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie) – nie można traktować jako czynnika decydującego o niemożliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze aktywnego producenta rolnego – w sytuacji, gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych.

NSA w wyroku z dnia 13 sierpnia 2024 r. I OSK 2046/23 podał, że "w niniejszej sprawie zarówno organy, jak i Sąd I instancji dysponowały z jednej strony oświadczeniem skarżącej złożonym w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r., a więc pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, w świetle którego skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (pismo z dnia 30 czerwca 2022 r.), jak i dowodami potwierdzającymi, że korzysta ona ze wsparcia finansowego przewidzianego dla rolników prowadzących gospodarstwa rolne – choć sprawa dopłat za rok 2022 była jeszcze w trakcie postępowania administracyjnego – pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 29 września 2022 r. Z oświadczenia strony z dnia 16 września 2022 r. wiadomo też, że mąż skarżącej złożył wniosek o dopłatę do paliwa – tzw. dodatek akcyzowy. Należy natomiast podkreślić, że prawne przesłanki pobierania płatności bezpośrednich i zwrotu podatku akcyzowego są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dopłaty są bowiem przyznawane osobie, która nie tylko jest właścicielem, czy współwłaścicielem gruntu rolnego. Przysługują one osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne i wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą to być zarówno działania organizacyjne, czy kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej w gospodarstwie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, że ani organy ani Sąd I instancji nie naruszyły przywołanych przez skarżącą przepisów dokonując oceny złożonego przez skarżącą oświadczenia i uznając, że wbrew jego treści skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Faktycznie bowiem zarządzała gospodarstwem rolnym stanowiącym jej własność, nawet, jeśli nie wykonywała osobiście pracy fizycznej w tym gospodarstwie. Nie da się bowiem znaleźć racjonalnego uzasadnienia dla pogodzenia sprzeczności wyrażającej się w tym, że skarżąca oświadczyła, iż zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym, a jednocześnie pobiera dopłaty bezpośrednie, nadal też figuruje w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jako producent rolny, ustanawiając jedynie pełnomocnika w osobie swojego męża. Faktycznie zarządza więc gospodarstwem rolnym stanowiącym jej własność. Nie można więc uznać, aby zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Skoro więc, na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy skarżąca kasacyjnie była formalnie rolnikiem, to organ nie miał podstaw do przyjęcia, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego."

Należy podzielić pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12, w świetle której prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Jak wskazano w ww. uchwale, pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Jednak – mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie) – nie można traktować jako czynnika decydującego o niemożliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze aktywnego producenta rolnego – w sytuacji, gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych.

Należy podkreślić, że prawne przesłanki pobierania płatności bezpośrednich i zwrotu podatku akcyzowego są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dopłaty są bowiem przyznawane osobie, która nie tylko jest właścicielem, czy współwłaścicielem gruntu rolnego. Przysługują one osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne i wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą to być zarówno działania organizacyjne, czy kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej w gospodarstwie – tak NSA w wyr. z 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2046/23.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy - Kolegium w konstatacji swoich rozważań stwierdziło, że skarżąca nie wykazała istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Jednakże i w tym wypadku uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie jest przekonujące. Ponadto organ odwoławczy w swoim uzasadnieniu nie odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu, na co słusznie zwróciła uwagę skarżąca w skardze.

W związku z powyższym, podkreślenia wymaga, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca.

Należy jednocześnie podkreślić, że sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat wskazanego wcześniej celu tej regulacji. Wobec tego uznać należy, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie również spełniona, jeżeli stosownie do konkretnych okoliczności, w szczególności zakresu niepełnosprawności i wynikających z niego potrzeb osoby niepełnosprawnej, opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego.

W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. W zakres opieki, o której mowa w art. 17 u.ś.r. wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., II SA/Po 354/22, CBOSA). W aktach sprawy znajduje się wywiad środowiskowy przeprowadzony z dniu 22 września 2022 r. (k. 24 a.a.) w którym m.in. podano, że matka skarżącej choruje na [...] , ma problemy z poruszaniem się. Opieka polega na przygotowaniu i podawaniu posiłków, robieniu prania, sprzątaniu, pomoc przy higienie osobistej, zapewnienie opieki medycznej, załatwianie spraw urzędowych.

W oświadczeniu z 24 maja 2023 r. (k. 77, 78 a.a.) skarżąca podała, że: mamy nie można zostawić ani na chwilę samej ponieważ ma zawroty głowy, czasami zasłabnie, nic wyłączy gazu, odkręci kurki z wodą, lęki, zaniki pamięci, jest jak małe dziecko wymagające całodobowej opieki.

Zaznaczenia wymaga, że powyższe stwierdzenia skarżącej, obrazujące stan zdrowia podopiecznej, który determinuje wymiar i częstotliwość opieki, nie zostały w żaden sposób udokumentowane przez skarżącą. Nie można się zgodzić ze skarżącą, że sam wiek i pierwsza grupa inwalidzka wskazują w jakim jest stanie jest matka i są wystarczające dla wydania w tej sprawie rozstrzygnięcia. Przedłożona przez skarżącą dokumentacja medyczna niepełnosprawnej pochodzi z roku 2002, 2008, 2013, 2014 i 2021 (k. 80-88 a.a.) Również w toku postepowania sądowoadministracyjnego, podczas którego skarżąca była już reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie przedłożono stosowanej i aktualnej dokumentacji medycznej matki skarżącej.

Nie znając zatem dokładnego stanu zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej, wynikającego z dokumentacji medycznej z ostatnich lat leczenia, nie może organ oprzeć się jedynie na spostrzeżeniach pracownika socjalnego, odnotowanych w protokole z wywiadu środowiskowego, czy też jedynie na oświadczeniach samej skarżącej. Stan zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącej wymagający, wg skarżącej, całkowitej rezygnacji przez nią z zatrudnienia, musi zostać wykazany stosownymi dokumentami wystawionymi przez lekarzy.

Zatem w toku ponownego rozpoznania sprawy, to skarżąca powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko on może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie, w tym m.in. aktualną dokumentację medyczną obrazującą stan zdrowia niepełnosprawnej. Jeśli organ administracji publicznej dokona ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA). Zaznaczyć trzeba, że do tej pory nie przedłożono żadnej dokumentacji medycznej do sprawy na poparcie stanowiska, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki wskazuje na istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką.

Należy mieć na uwadze, że wskazane przez skarżącą schorzenia występujące u matki i ich leczenie może mieć różny przebieg u różnych osób. Dlatego tak ważne jest ustalenie stanu zdrowia matki skarżącej, a następnie – zakresu koniecznych czynności opiekuńczych skarżącej względem niej. Te dwie okoliczności z kolei pozwolą na ocenę, czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki w rzeczywistości wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przedmiotem jednoznacznych ustaleń powinno być zatem wyjaśnienie, czy matka skarżącej może samodzielnie, bez opieki, pozostać w domu przez dłuższy okres czasu. W związku z czym, o tym czy matka skarżącej wymaga nieprzerwanej przy niej obecności muszą wypowiedzieć się lekarze, którzy ją stale leczą. Również i w tym przypadku organ nie zweryfikował ww. twierdzeń. Z akt nie wynika nawet, czy faktycznie u matki skarżącej zdiagnozowano [...]. Brak jest na ww. okoliczność jakiegokolwiek opinii/zaświadczenia lekarza specjalisty (np. psychiatry) potwierdzającej ten stan rzeczy. Natomiast przedłożone do akt orzeczenie o niepełnosprawności jest bardzo lakoniczne. Tym bardziej, że wspomniane orzeczenie datowane jest na 30 marca 1999 r., a więc na ponad 23 lata przed złożeniem przez skarżącą wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Przy czym skarżąca nie została poinformowana w trybie art. 10 §1 oraz 79a k.p.a. o konieczności dostarczenia materiału dowodowego w postaci wszystkich kart szpitalnych, zaświadczeń, kartoteki z leczenia ambulatoryjnego, czy wykonania oceny stanu zdrowia matki wg skali Barthela. Jednocześnie należy podkreślić, że skarżąca w postepowaniu administracyjnym nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (profesjonalny pełnomocnik reprezentował skarżącą dopiero na etapie postępowania sądowego). W ramach wywiadu środowiskowego nie ustalono dokładnie w jakim stanie fizycznym i psychicznym znajduje się matka skarżącej i jakie dokładnie czynności opiekuńcze skarżąca wykonuje. Nie ustalono więc poprawnie, czy matka skarżącej może samodzielnie pozostać w domu, podczas gdy skarżąca mógłby pracować w gospodarstwie rolnym, które jak słusznie zwróciło uwagę Kolegium - praca ta charakteryzuje się pewną dozą elastyczności. Nie ustalono również częstotliwości uczęszczania do lekarza przez matkę skarżącej oraz ile czasu ta czynność zajmuje.

W odniesieniu natomiast do zgłoszonego przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie wniosku o "uzupełnienie postępowania dowodowego", bowiem imieniem skarżącej nie chce składać oświadczeń wiedzy dotyczących zakresu czynności dokonywanych przez skarżącą w ramach opieki nad matką wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone, stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a.

Podsumowując, zdaniem Sądu, organ nie rozważył wszystkich istotnych kwestii i nie dokonał należytej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji naruszone zostały przepisy art. 107 § 3 k.p.a. i art. 17 ust. 1 oraz art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Zwrócić należy również uwagę, że oceny przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dokonuje się na datę złożenia wniosku. W toku ponownego rozpoznania sprawy - zwracając się m.in. do ARiMR oraz KRUS - organ powinien wyjaśnić czy skarżąca faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne, czy też nie i ewentualnie kiedy zaprzestała jego prowadzenia w tym znaczeniu, jakie przestawiono wyżej. Organ ustali w jakiej dacie skarżącą była beneficjentem płatności przyznanych rolnikom.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie szczegółowo wskazanym powyżej w uzasadnieniu, dokonać oceny przesłanki – związku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i opieki nad matką, a następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, podjąć stosowne rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie organ obowiązany jest uwzględnić obowiązki wynikające z treści art. 9, art. 10 § 1 oraz art. 79a k.p.a.

Mając powyższe na uwadze sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji. O zwrocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono, na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.), poprzez zasadzenie od organu na rzecz skarżącej kwoty odpowiadającej stawce minimalnej wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru w osobie racy prawnego.