Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1014/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Andrzej Góraj, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi P.W. na postanowienie Dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej na rzecz P.W. kwotę 16,30 zł (szesnaście złotych i trzydzieści groszy), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

P.W. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej (dalej, jako: DWOT lub organ) z dnia [...] maja 2023 r. Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że w dniu 22 marca 2023 r. do DWOT wpłynęło pismo skarżącego, zatytułowane jako odwołanie w sprawie zwolnienia skarżącego z terytorialnej służby wojskowej rozkazem dziennym nr [...] z dnia [...] marca 2023 r. Dowódcy [...] Brygady Obrony Terytorialnej (dalej, jako: Dowódca [...]. [...]BOT).

Organ podniósł, że już na etapie wstępnej kontroli ww. pisma, złożonego tytułem środka zaskarżenia (zatytułowanego jako "odwołanie"), stwierdził, że odwołanie jest niedopuszczalne, gdyż brak jest substratu zaskarżenia – w sprawie nie doszło do wydania decyzji administracyjnej, a ponadto żaden przepis prawa nie przewiduje załatwienia tego typu spraw w drodze decyzji administracyjnej.

Dalej wyjaśniono, że na gruncie obowiązujących przepisów (art. 128 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny - Dz. U. z 2022 r. poz. 2305, dalej także jako: ustawa) żołnierza pełniącego służbę wojskową można zwolnić ze służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej, obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej oraz służby pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, w przypadku zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych. Stosownie do art. 128 ust. 4 ustawy żołnierza zwolnionego z czynnej służby wojskowej oraz służby w aktywnej rezerwie dowódca jednostki wojskowej przenosi do pasywnej rezerwy.

W wykonaniu dyspozycji art. 128 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny z dniem [...] marca 2023 r. Dowódca [...]. [...]BOT zwolnił skarżącego z terytorialnej służby wojskowej i przeniósł go do pasywnej rezerwy. Fakt ten został zaewidencjonowany w rozkazie dziennym z dnia [...] marca 2023 r. Nr [...]. Zdaniem organu, rozkaz dzienny nie jest decyzją administracyjną, zatem przepisy procedury administracyjnej nie znajdują zastosowania w tego typu sprawach.

Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje stosowanie przepisów K.p.a. wyłącznie do decyzji - zgodnie z art. 122 ust. 1 ustawy, i wyłącznie od decyzji wydanych przez właściwe organy w sprawach określonych w ustawie żołnierz może wnieść odwołanie do organu wyższego stopnia, na zasadach określonych w K.p.a., i skargę do właściwego sądu administracyjnego, na zasadach określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie w art. 2 pkt 3 ustawy o obronie Ojczyzny pojęcie decyzji zostało zdefiniowane jako decyzja wydawana przez właściwy organ wojskowy oraz rozkaz personalny. A contrario od rozkazu innego niż rozkaz personalny odwołanie nie przysługuje i nie stosuje się doń przepisów K.p.a.

Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz decyzji Dowódcy [...]. [...]BWT z dnia [...] marca 2023 r. i przywrócenie skarżącego do służby w z zachowanie ciągłości, a także zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania w kwocie 361,40 zł.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 2 pkt 3 oraz art. 128 ust. 2 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny.

W uzasadnieniu skargi skarżący opisał swoje życie zawodowe, a także okoliczności dołączenia do wojsk obrony terytorialnej. Podał również, iż zawsze miał pozytywne opinie służbowe, został wybrany mężem zaufania, jest honorowym dawcą krwi. Następnie skarżący opisał okoliczności związane ze spotkaniem z Dowódcą [...] [...]BWT w dniu [...] marca 2023 r., a następnie wskazał, że w dniu [...] marca 2023 r. odebrał rozkaz dzienny z dnia [...] marca 2023 r. o zwolnieniu ze służby na podstawie art. 128 ust. 2 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny. Następnie skarżący oczekiwał na doręczenie mu uzasadnienia takiej decyzji lecz bezskutecznie. Skarżący odwołał się od tego rozstrzygnięcia wskazując, iż jest to w istocie decyzja administracyjna. W odpowiedzi otrzymał zaskarżone postanowienie o niedopuszczalności odwołania.

Zdaniem skarżącego zaskarżone postanowienie dotknięte jest trzema podstawowymi błędnymi. Po pierwsze zwolnienie żołnierza niezawodowego stanowi decyzję administracyjną, nawet kiedy jest ona ubrana w formę rozkazu dziennego, a od niej przysługuje odwołanie. Po drugie decyzja o zwolnieniu żołnierza niezawodowego wymaga uzasadnienia zgodne z ustawą. I po trzecie stan faktyczny musiałby wypełnić ustawowe przesłanki uzasadniające zwolnienie. Nic z tych rzeczy nie miało jednak miejsca w tej sprawie.

Skarżący podkreślił, że przyjęcie poglądu organu prowadziłoby do sytuacji, w której żołnierz byłby tylko bezwolnym przedmiotem rozstrzygnięć bez prawa do odwołania. Taka dowolność byłaby nie tylko urągająca konstytucyjnie zagwarantowanej podmiotowości obywateli polskich wobec swojego Państwa, ale także wobec obywatelskiego charakteru Wojsk Obrony Terytorialnej. Sam fakt ustanowienia ustawowych przesłanek zwolnienia przemawia za istnieniem ustawowego mechanizmu kontroli tychże przesłanek i ich zgodności z Konstytucją RP.

Dalej skarżący rozwinął argumentację odnoszącą się do stanowiska, że zwolnienie żołnierza niezawodowego stanowi decyzję administracyjną, a także podniósł, iż jego zwolnienie ze służby nie było zasadne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2024 r. skarżący podtrzymał zarzuty i wnioski skargi, powołując się na orzecznictwo sądowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej stwierdzające niedopuszczalność odwołania złożonego przez skarżącego od decyzji Dowódcy [...] [...]BOT w przedmiocie zwolnienia z terytorialnej służby wojskowej.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 134 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Odwołanie, zgodnie z art. 127 § 1 K.p.a., służy od decyzji wydanej w pierwszej instancji.

Instytucja niedopuszczalności odwołania ma na celu zapobieżenie sytuacjom, w których organ odwoławczy przystąpiłby do merytorycznego rozpoznania sprawy bez uprzedniego przesądzenia o dopuszczalności prowadzenia postępowania administracyjnego. Postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania nie ma więc charakteru merytorycznego, lecz jest jedynie formalnym stwierdzeniem, że odwołanie nie może zostać rozpoznane przez organ.

Niedopuszczalność może wynikać z przyczyn przedmiotowych, jak też z przyczyn podmiotowych. W pierwszej grupie wymienić można brak przedmiotu zaskarżenia, wyłączenie możliwości wniesienia środka odwoławczego lub wyczerpanie przysługujących środków odwoławczych. Odwołanie (wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy) przysługuje od decyzji, a zatem jest niedopuszczalne w sytuacji, gdy czynność organu administracji nie jest decyzją administracyjną, a stanowi np. czynność materialno-techniczną. Do podmiotowych przyczyn niedopuszczalności zalicza się przypadki wniesienia środka zaskarżenia przez osobę niemającą do tego legitymacji bądź przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych (por. M. Jaśkowska, A Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz LEX, 4. wydanie, Warszawa 2011, str. 766 oraz powołany tam wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1661/06, LEX nr 425381).

W sprawie niniejszej organ powołał się na przyczynę przedmiotową i stwierdził niedopuszczalność odwołania od decyzji o zwolnieniu skarżącego z terytorialnej służby wojskowej. Organ uznał mianowicie, że brak jest substratu zaskarżenia, albowiem nie doszło do wydania decyzji administracyjnej, a ponadto, jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu, żaden przepis prawa nie przewiduje załatwiania tego typu spraw w drodze decyzji administracyjnej.

Istotą sporu w sprawie pozostaje zatem, czy w odniesieniu do zwolnienia skarżącego z terytorialnej służby wojskowej mamy do czynienia z "rozkazem dziennym", czy jednak z decyzją administracyjną. Oceny Sądu, z uwagi na poddane kontroli sądowej postanowienie o niedopuszczalności odwołania, wymagało zatem, czy wymieniony "rozkaz dzienny", od którego wniesione zostało odwołanie stanowi decyzję administracyjną o zwolnieniu z terytorialnej służby wojskowej, od której przysługuje prawo wniesienia odwołania do organu wyższego stopnia. Przy czym to nie nazwa nadana określonemu aktowi decyduje o jego charakterze.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż w aktach administracyjnych znajduje się wyciąg z "rozkazu dziennego" Dowódcy [...] [...]BOT nr [...] z dnia [...] marca 2023 r. (opatrzony datą [...] marca 2023 r.), w którym pkt 4.2/ ubycia ewidencyjne dotyczy skarżącego. Dowódca [...] [...]BOT stwierdził w nim, że zwalnia skarżącego z dniem [...] marca 2023 r. z Terytorialnej Służby Wojskowej (TSW) i przenosi do pasywnej rezerwy na podstawie art. 128 ust. 2 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny. Jednocześnie organ wskazał w "rozkazie dziennym" (wyciągu z "rozkazu dziennego"), że poleca rozliczyć żołnierza do dnia [...] marca 2023 r. z pobranych przedmiotów umundurowania i wyekwipowania, i z dniem [...] marca 2023 r. zdjąć z zaopatrzenia finansowego. Jednocześnie wskazał, że Dowódcy pododdziału poleca poinformować żołnierza o zwolnieniu przez przesłanie stosownej dokumentacji, wraz z wyciągiem z rozkazu dziennego; listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru.

Sąd nie kwestionuje twierdzenia organu zawartego w zaskarżonym postanowieniu, że rozkaz dzienny nie jest decyzją administracyjną i że od rozkazu dziennego nie przysługuje odwołanie w trybie K.p.a. Jednakże Sąd rozpoznający sprawę niniejszą w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w (nieprawomocnym) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1429/23 i przyjmując wyrażony tam pogląd za swój wyjaśnia, co następuje.

Służba wojskowa dzieli się, zgodnie z art. 129 ustawy o obronie Ojczyny na: 1) czynną służbę wojskową; 2) służbę w rezerwie. Zgodnie z art. 130 ust. 1 ustawy czynna służba wojskowa polega na pełnieniu: 1) zasadniczej służby wojskowej; 2) terytorialnej służby wojskowej; 3) służby w aktywnej rezerwie w dniach tej służby oraz odbywaniu ćwiczeń wojskowych w ramach pasywnej rezerwy; 4) zawodowej służby wojskowej; 5) służby w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.

Zatem terytorialna służba wojskowa, z której skarżący został zwolniony, tak jak m.in. zawodowa służba wojskowa, jest jednym z rodzajów czynnej służby wojskowej (rozdział 2, dział IX ustawy "Służba wojskowa"). Jednocześnie wskazania wymaga, że zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 5 ustawy w skład Sił Zbrojnych wchodzą Wojska Obrony Terytorialnej. Dowódca Wojsk Obrony Terytorialnej jest jednym z dowódców rodzajów Sił Zbrojnych (art. 15 ust. 3 ustawy).

Podstawę zwolnienia skarżącego ze służby stanowił art. 128 ustawy o obronie Ojczyzny. W ust. 1 przepis ten wskazuje w jakich przypadkach żołnierza pełniącego służbę wojskową zwalnia się ze służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej, obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej oraz służby pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, w przypadku: 1) upływu czasu jej pełnienia; 2) osiągnięcia wieku, w którym przestaje podlegać obowiązkowi służby wojskowej; 3) utraty albo zrzeczenia się obywatelstwa polskiego; 4) ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do służby wojskowej; 5) utraty stopnia wojskowego albo degradacji; 6) prawomocnego orzeczenia kary dyscyplinarnej usunięcia ze służby; 7) wybrania na posła, w tym do Parlamentu Europejskiego, senatora, na kierownicze stanowisko państwowe obsadzane na podstawie wyboru oraz do organów wykonawczych samorządu terytorialnego; 8) prawomocnego orzeczenia środka karnego pozbawienia praw publicznych; 9) skazania prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności, pozbawienia wolności lub karę aresztu wojskowego bez warunkowego zawieszenia jej wykonania; 10) otrzymania w opinii służbowej ogólnej oceny niedostatecznej; 11) nieukończenia szkolenia podstawowego lub niezłożenia przysięgi wojskowej w przypadku żołnierzy, o których mowa w art. 173 ust. 1; 12) niewyrażenia zgody na zmianę stanowiska służbowego na stanowisko w innej jednostce wojskowej w przypadku rozformowania jednostki wojskowej, w której pełnił tę służbę; 13) niewyrażenia zgody na zmianę stanowiska służbowego w przypadku skreślenia w etacie jednostki wojskowej stanowiska służbowego, na które był wyznaczony; 14) odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej lub na badania psychologiczne, niezgłoszenia się do tej komisji lub na te badania w określonym terminie i miejscu albo niepoddania się badaniom, do których żołnierz został zobowiązany.

Przepis art. 128 ust. 2 ustawy wskazuje zaś, w jakich przypadkach żołnierza, o którym mowa w ust. 1, można zwolnić ze służby wojskowej przed upływem czasu jej trwania w przypadku: 1) zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych (ten właśnie przepis zastosowany został wobec skarżącego); 2) odmowy wydania lub cofnięcia żołnierzowi poświadczenia bezpieczeństwa, lub niewyrażenia przez żołnierza zgody na przeprowadzenie postępowania sprawdzającego; 3) braku możliwości wyznaczenia żołnierza na inne stanowisko służbowe w tej samej lub innej jednostce wojskowej, odpowiadające jego przygotowaniu zawodowemu oraz kwalifikacjom i umiejętnościom przydatnym w Siłach Zbrojnych; 4) otrzymania w opinii służbowej ogólnej oceny dostatecznej; 5) złożenia przez niego, drogą służbową, pisemnego wniosku uzasadnionego szczególnie ważnymi względami osobistymi lub rodzinnymi; 6) zachowania naruszającego godność i honor żołnierza lub nielicującego z powagą służby; 7) zachowania godzącego w dobre imię lub interes Sił Zbrojnych. Zgodnie z art. 128 ust. 3 ustawy, osobę, która sprawuje mandat radnego, można zwolnić z czynnej służby wojskowej oraz aktywnej rezerwy przed upływem czasu jej trwania również w przypadku, gdy prowadzona przez nią aktywność polityczna lub społeczna godzi w dobre imię lub interes Sił Zbrojnych.

Stosownie zaś do art. 128 ust. 4 ustawy, żołnierza zwolnionego z czynnej służby wojskowej oraz służby w aktywnej rezerwie dowódca jednostki wojskowej przenosi do pasywnej rezerwy. Ustawa określa też w art. 128 ust. 10 przypadki, gdy stosunek służbowy żołnierza wygasa. Wówczas też skreśla się żołnierza z ewidencji wojskowej (art. 128 ust. 11 ustawy).

Z treści art. 128 ust. 2 ustawy wynika zatem jednoznacznie, że przepis ten określa przypadki fakultatywnego zwolnienia ze służby wojskowej, przed upływem czasu jej trwania.

Dowódca [...] [...]BOT zdecydował o zwolnieniu skarżącego z terytorialnej służby wojskowej przed upływem czasu jej trwania i przeniesieniu do pasywnej rezerwy z uwagi na zaistnienie potrzeb Sił Zbrojnych.

Rację ma organ wskazując, iż ustawa nie określa w art. 128 ani w dalszych swoich przepisach w jakiej formie następuje zwolnienie żołnierza z terytorialnej służby wojskowej (czynnej służby wojskowej). Podkreślić jednak należy, że Dział IX tej ustawy zatytułowany "Służba wojskowa" w rozdziale pierwszym, w art. 122 ust. 1 zawiera generalną regulację, zgodnie z którą od decyzji wydanych przez właściwe organy w sprawach określonych w ustawie żołnierz może wnieść odwołanie do organu wyższego stopnia, na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, i skargę do właściwego sądu administracyjnego, na zasadach określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, 655, 1457 i 1855).

Zgodnie z art. 122 ust. 2 przepisu, o którym mowa w ust. 1, nie stosuje się w sprawach: 1) mianowania na stopień wojskowy; 2) przeniesienia do innego korpusu osobowego lub do innej grupy osobowej; 3) skierowania do wykonywania zadań służbowych poza jednostką wojskową; 4) powierzenia czasowego pełnienia obowiązków służbowych na innym stanowisku. Przepis art. 122 ust. 3 stanowi, że skarga do właściwego sądu administracyjnego nie może być wniesiona na decyzje w sprawach: 1) powołania do obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej; 2) powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych; 3) wyznaczenia i przeniesienia na stanowisko służbowe oraz zwolnienia ze stanowiska służbowego, a także przeniesienia do dyspozycji; 4) delegowania do pełnienia obowiązków.

Zgodnie z art. 122 ust. 4 ustawy, wystąpienia w sprawach wynikających ze stosunku służbowego, z wyjątkiem spraw wymienionych w ust. 1, oraz przypadków określonych w ustawie, żołnierz może wnosić tylko drogą służbową. Stosownie do art. 122 ust. 5 ustawy w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, nie stosuje się obowiązku doręczenia korespondencji przy wykorzystaniu publicznej usługi hybrydowej albo publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego, o których mowa w ustawie z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 569 i 1002).

Przepis art. 122 ust. 6 ustawy stanowi zaś, że decyzje i rozkazy personalne wydaje się w formie indywidualnej lub zbiorowej. W przypadku sporządzenia decyzji lub rozkazu personalnego w formie zbiorowej, wyciąg z tej decyzji lub rozkazu jest z nimi równoznaczny. W przypadkach sporządzenia decyzji lub rozkazu personalnego albo wyciągu z tej decyzji lub rozkazu personalnego, ich wydruk wykonany z ewidencji wojskowej prowadzonej w postaci elektronicznej, o której mowa w art. 70 ust. 1, jest, z wyjątkiem spraw związanych z powołaniem do zawodowej służby wojskowej oraz zwolnienia z tej służby, z nimi równoznaczny.

Zgodnie z art. 123 ustawy, organem właściwym w postępowaniu administracyjnym oraz stroną w postępowaniu cywilnym, w sprawach związanych z wykonywaniem zadań na podstawie niniejszej ustawy, jest dowódca jednostki wojskowej, z której działalnością jest związany przedmiot postępowania.

Zdaniem Sądu, uwzględniając powyższe regulacje ustawy o obronie Ojczyzny przyjąć należy, że zwolnienie skarżącego z terytorialnej służby wojskowej nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie, na zasadach określonych w K.p.a., do organu wyższego stopnia (art. 122 ust. 1 ustawy).

Podkreślenia wymaga przy tym, że sprawa zwolnienia żołnierza ze służby wojskowej w tym terytorialnej służby wojskowej (służby czynnej), przed upływem czasu jej trwania, nie jest sprawą mianowania na stopień wojskowy; przeniesienia do innego korpusu osobowego lub do innej grupy osobowej; skierowania do wykonywania zadań służbowych poza jednostką wojskową; powierzenia czasowego pełnienia obowiązków służbowych na innym stanowisku, a zatem nie należy do kategorii tych spraw, do których nie stosuje się art. 122 ust. 1, a tym samym nie stosuje się formy decyzji, a w konsekwencji K.p.a.

Skoro sprawa zwolnienia żołnierza terytorialnej służby wojskowej (jednego z rodzajów czynnej służby wojskowej) należy do spraw określonych w ustawie o obronie Ojczyzny, jak wskazuje art. 122 ust. 1 w zw. z zastosowanym przez Dowódcę 16. DBOT art. 128 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 128 ust. 4 ustawy, to nie ma żadnych podstaw, aby twierdzić, że rozstrzygana jest w innej formie niż decyzja.

W szczególności nie ma podstaw, w świetle powołanych przepisów, aby twierdzić, że tego rodzaju zwolnienie z terytorialnej służby wojskowej miałoby się odbywać poprzez wydanie "rozkazu dziennego". Pomijając już nawet, że ustawa nie definiuje pojęcia rozkazu dziennego, to nie ma żadnych wątpliwości, że ustawodawca wprost wskazał, że w sprawach określonych w ustawie (a zatem m.in. w sprawie zwolnienia żołnierza z terytorialnej służby wojskowej na podstawie art. 128 ust. 2 pkt 1), poza przypadkami wymienionymi w art. 122 ust. 2, które w tej sprawie nie zachodzą, stosuje się formę decyzji, od której przysługuje następnie odwołanie.

Sąd nie podziela zatem twierdzenia organu zawartego w zaskarżonym postanowieniu, że nie mamy do czynienia w tym przypadku z decyzją administracyjną o zwolnieniu skarżącego z terytorialnej służby wojskowej. Zwolnienie skarżącego z terytorialnej służby wojskowej stanowi akt wywołujący skutki w sferze zewnętrznej, albowiem zmienia sytuację prawną skarżącego. Nie mamy w tym przypadku do czynienia jedynie z "zarejestrowaniem" jakiegoś zdarzenia, które skutkuje np. wygaśnięciem stosunku służbowego żołnierza. Ustawa o obronie Ojczyzny nie daje podstaw do zastosowania formy rozkazu dziennego w sprawie zwolnienia żołnierza z terytorialnej służby wojskowej i nie przewiduje takiego rozwiązania jak ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r., poz. 372), gdzie w art. 98u ust. 1 wprost wskazano na prawna formę rozstrzygnięcia.

Wskazania wymaga przy tym, ze zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy o obronie Ojczyzny, ilekroć w ustawie jest mowa o decyzji należy przez to rozumieć decyzję wydawaną przez właściwy organ wojskowy oraz rozkaz personalny. Ustawa jednoznacznie wskazuje też, że ilekroć jest w niej mowa o żołnierzu należy przez to rozumieć osobę pełniącą czynną służbę wojskową, a zatem także osobę pełniącą terytorialną służbę wojskową. Natomiast ilekroć w ustawie jest mowa o żołnierzu zawodowym należy przez to rozumieć żołnierza pełniącego zawodową służbę wojskową (art. 2 pkt 40). Przepis art. m.in. 122 ustawy odnosi się do żołnierza (rozdział 1 Dział IX służba wojskowa), a zatem osoby pełniącej czynną służbę wojskową, w tym terytorialną służbę wojskową.

W sprawie nie ma zatem żadnych podstaw, aby twierdzić, że zwolnienie żołnierza terytorialnej służby wojskowej na podstawie art. 128 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 4 nie następuje w drodze decyzji.

Kwestia zwolnienia z czynnej służby wojskowej jest jedną ze spraw określonych (uregulowanych) w ustawie o obronie Ojczyzny i organ rozstrzyga o pozbawieniu jednostki prawa do kontynuowania czynnej służby wojskowej ze ściśle określonego powodu. Organ – dowódca jednostki wojskowej rozstrzyga zatem w indywidualnej sprawie, dla której ustawodawca przewidział formę decyzji (art. 122 ust. 1 w zw. z art. 128 ust. 2 i ust. 4 ustawy), od której przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia, na zasadach określonych w K.p.a. Wbrew twierdzeniom organu wymienione przepisy prawa wskazują na obowiązek załatwiania sprawy zwolnienia żołnierza z terytorialnej służby wojskowej, w drodze decyzji.

Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej taka decyzja administracyjna została przez organ wydana. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż pisma zawierające rozstrzygnięcie w sprawie załatwianej w drodze decyzji są decyzjami, pomimo nie posiadania w pełni formy przewidzianej w art. 107 § 1 K.p.a., jeśli tylko zawierają minimum elementów niezbędnych do zakwalifikowania ich jako decyzji. Do takich elementów należy zaliczyć: oznaczenie organu administracji państwowej wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji (v. wyrok NSA w Warszawie z dnia 20 lipca 1981 r. sygn. akt SA 1163/81, OSPiKA 1982 z. 9-10, poz. 169 str. 351).

Znajdujący się w aktach administracyjnych wyciąg z "rozkazu dziennego" dotyczący zwolnienia ze służby wojskowej skarżącego nie pozostawia wątpliwości, że pochodzi od Dowódcy [...] [...] Brygady Obrony Terytorialnej, decyzja podpisana została przez Dowódcę, nie budzi wątpliwości, że decyzja rozstrzyga w sprawie zwolnienia ze służby wojskowej skarżącego, zwalnia go bowiem ze służby wojskowej z dniem [...] marca 2023 r., wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia. Treść wyciągu z wymienionego aktu pozwala na zakwalifikowanie go jako decyzji o zwolnieniu skarżącego z terytorialnej służby wojskowej. Okoliczność, że decyzja nie zawiera pouczenia o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia odwołania nie pozbawia tego aktu charakteru decyzji.

Jak już była o tym mowa, od "rozkazu dziennego" odwołanie nie przysługuje, albowiem rozkaz dzienny nie jest aktem rozstrzygającym w przedmiocie praw czy obowiązków jednostki. Rozkaz dzienny nie jest indywidualnym aktem administracyjnym. W tej sprawie jednakże błędna nazwa aktu w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o zwolnieniu ze służby wojskowej, nie pozbawia tego aktu charakteru decyzji. Rozkaz dzienny można w tej sprawie odnosić ewentualnie do pozostałych ujętych w wyciągu z tego "rozkazu dziennego" kwestii, tj. polecenia rozliczenia żołnierza, jak też zdjęcia z zaopatrzenia. Warto przy tym zauważyć, że ustawa o obronie Ojczyzny pojęciem rozkazu dziennego posługuje się jedynie w kilku przypadkach – w art. 2 pkt 18, w art. 546 ust. 2 i w art. 546 ust. 3. Na gruncie ustawy o obronie Ojczyzny nie sposób wyprowadzić wniosku, aby zwolnienie skarżącego z terytorialnej służby wojskowej nastąpiło "rozkazem dziennym". Rozkaz dzienny, jak wynika z powyższego, nie służy do rozstrzygania w sprawie zwolnienia z terytorialnej służby wojskowej.

Sądowi rozpoznającemu sprawę niniejszą znane jest orzecznictwo wypracowane na gruncie obowiązującej wcześniej ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (np. wyrok NSA z dnia 17 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 1692/16). Jednakże sprawa niniejsza nie dotyczy zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby, jak również żadnego z przypadków, które na gruncie tej ustawy pragmatycznej ujmowane były jako zdarzenie powodujące zwolnienie ze służby, dokumentowane jedynie rozkazem personalnym wydawanym dla celów ewidencyjnych.

Obowiązująca ustawa reguluje odrębnie zwolnienie ze służby wojskowej żołnierza pełniącego służbę wojskową (art. 128) i żołnierza zawodowego (art. 226, 228). Sąd zauważa, że przepis art. 229 ust. 1 ustawy określa wprost, że zwolnienie z zawodowej służby wojskowej w przypadkach, o których mowa w art. 226 pkt 2, 4, 6-10 i 16 oraz art. 228 ust. 1, następuje decyzją organu wymienionego w art. 186 ust. 1. Określa zatem jednoznacznie formę aktu, którym następuje zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Przepis art. 228 ust. 2 stanowi zaś, że zwolnienie z zawodowej służby wojskowej w przypadkach, o których mowa w art. 226 pkt 1, 3, 5 i 11-15, następuje z mocy prawa z dniem uprawomocnienia się odpowiedniego orzeczenia lub z dniem, w którym decyzja stała się ostateczna, albo z dniem zaistnienia okoliczności stanowiącej podstawę zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby, z zastrzeżeniem art. 233. Zgodnie z art. 228 ust. 3 ustawy, w przypadkach, o których mowa w ust. 2, dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy pełni służbę, stwierdza fakt zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej rozkazem personalnym, wydanym do celów ewidencyjnych. Stosownie do art. 228 ust. 4 ustawy, zwolnienie z zawodowej służby wojskowej w przypadkach niewymienionych w ust. 2 następuje z dniem określonym w decyzji organu, o którym mowa w art. 186 ust. 1.

Zatem, także w aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział wydanie (wobec żołnierza zawodowego) rozkazu personalnego stwierdzającego fakt zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, dla celów ewidencyjnych.

Niniejsza sprawa przypadku takiego jednak nie dotyczy. W sprawie nie mamy do czynienia ze zwolnieniem skarżącego z mocy prawa z terytorialnej służby wojskowej, jak również z żadnym innym przypadkiem, który wymagałby jedynie zaewidencjonowania.

Jak wskazano już wyżej, ustawodawca przewidział w ustawie o obronie Ojczyzny możliwość wydawania decyzji i rozkazów personalnych zarówno w formie indywidualnej, jak i zbiorowej (art. 122 ust. 6). Zatem wyciąg z decyzji z dnia 10 marca 2023 r. o zwolnieniu skarżącego z terytorialnej służby wojskowej jest równoznaczny z decyzją, której błędnie nadano w tym zakresie nazwę "rozkazu dziennego". Sama nazwa aktu nie pozbawia tego aktu cech decyzji administracyjnej.

Z uwagi na powyższe zaszła podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia, albowiem wydane zostało ono z naruszeniem art. 134 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. W sprawie nie mamy do czynienia z przeszkodą przedmiotową w postaci braku decyzji administracyjnej.

W związku z wnioskami skargi, wyjaśnienia jeszcze wymaga, że przedmiotem oceny Sądu było postanowienie z dnia [...] maja 2023 r. wydane na podstawie art. 134 K.p.a. o niedopuszczalności odwołania. W tym postępowaniu nie było zatem dopuszczalne rozstrzyganie kwestii legalności zwolnienia skarżącego z terytorialnej służby wojskowej.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną. Organ uwzględni również, że w świetle przepisów ustawy obowiązkiem organu jest doręczenie wyciągu z decyzji z dnia [...] marca 2023 r. o zwolnieniu z terytorialnej służby wojskowej i przeniesieniu do pasywnej rezerwy. W zakresie doręczenia stosuje się przepisy K.p.a. Ustawodawca zaznaczył przy tym w art. 122 ust. 5 ustawy, że w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, nie stosuje się obowiązku doręczenia korespondencji przy wykorzystaniu publicznej usługi hybrydowej albo publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego, o których mowa w ustawie z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 569 i 1002). Obowiązek doręczenia listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru wyciągu z decyzji nazwanej "rozkazem dziennym" wprost określony został przez Dowódcę [...] [...]BWT w samej decyzji z dnia [...] marca 2023 r. Z zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby organ dokonywał ustaleń, czy decyzja (wyciąg z decyzji) o zwolnieniu skarżącego z terytorialnej służby wojskowej została doręczona listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparte zostało o treść art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. Na koszty te złożyła się opłata pocztowa za nadanie skargi do Sądu w kwocie 16,30 zł (dowód: koperta, w której nadano skargę ze wskazaniem Poczty Polskiej kwoty pobranej opłaty). Wyjaśnić trzeba skarżącemu, iż pozostałe koszty wskazane w skardze poniesione zostały przez stronę w postępowaniu administracyjnym, stąd też brak podstaw do zasądzenia ich jako zwrotu kosztów postępowania sądowego.