Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1131/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 189 poz 1598
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych
article: art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 145, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 107
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 8 listopada 2023 r., znak SKO.41/6028/OS/2023 w przedmiocie odstąpienia od zwrotu należności za specjalistyczne usługi opiekuńcze uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Niemce z dnia 10 października 2023 r., znak OPS 450.43.2023.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 listopada 2023 r., znak: SKO.41/6028/OS/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania Z. W. (dalej także jako: "skarżący" lub "wnioskodawca"), utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Niemce decyzję z dnia 6 października 2023 r., znak: OPS.450.43.2023 odmawiającą Z. W. odstąpienia od zwrotu kwoty za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 31 października 2020 r. w wysokości 2.322,24 zł.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskami z 14 czerwca 2023 r. i 10 lipca 2023 r. Z. W. zwrócił się o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 31 października 2020 r.

Po przeprowadzeniu postępowania organ I instancji decyzją z dnia 6 października 2023 r., znak: OPS.450.43.2023 odmawiającą Z. W. odstąpienia od zwrotu kwoty za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 31 października 2020 r. w wysokości 2.322,24 zł.

Zdaniem organu wnioskodawca nie spełnił żadnej z przesłanek o jakich stanowi § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, dlatego odmówiono zwolnienia z odpłatności na kwotę 2.322,24 zł.

W wyniku odwołania wniesionego przez Z. W. w sprawie orzekało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, które decyzją z dnia 8 listopada 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie odstąpienia od zwrotu kwoty za usługi specjalistyczne dla osób z zaburzeniami psychicznymi.

W pierwszej kolejności Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba zainteresowana może być, na jej wniosek lub na wniosek pracownika socjalnego, częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłatności na czas określony, zwłaszcza ze względu na: 1) konieczność korzystania co najmniej z dwóch rodzajów specjalistycznych usług; 2) konieczność ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej lub ośrodku wsparcia i za pobyt członka rodziny w placówce opiekuńczo-wychowawczej, leczniczo-rehabilitacyjnej, opiekuńczo-leczniczej lub pielęgnacyjno-opiekuńczej; 3) konieczność korzystania przez więcej niż jedną osobę w rodzinie z pomocy w formie specjalistycznych usług lub usług opiekuńczych, w tym co najmniej jedną przewlekle chorą; 4) zdarzenie losowe; 5) konieczność ponoszenia zwiększonych wydatków na leki, leczenie, rehabilitację własną lub członka rodziny.

Kolegium zaznaczyło przy tym, że kwestie dochodowe nie mają znaczenia w przedmiocie odstąpienia od zwrotu kwoty za usługi specjalistyczne dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Dochód wnioskodawcy miał znaczenie dla ustalenia odpłatności ze te usługi. Przedmiotowe odstąpienie może zostać zastosowane jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a zwłaszcza ze względu na okoliczności wskazane w cytowanych uregulowaniach powyższego rozporządzenia. W ustalonym przez organ stanie faktycznym takie okoliczności nie zachodzą. Zdaniem Kolegium nie zachodzą także inne okoliczności, które można by zakwalifikować do kategorii szczególnie uzasadnionych przypadków.

Kolegium stwierdziło, że słusznie organ pierwszej instancji opierając się na posiadanych danych wskazał, że sytuacja dochodowa i bytowa Z. W. nie pozwala w świetle zgromadzonego materiału dowodowego orzec o występowaniu szczególnie uzasadnionego przypadku. Prawidłowo organ zwrócił uwagę, że osoby znajdujące się w trudnej sytuacji dokumentują ją przedstawiając wszelkie dowody, które tą sytuację potwierdzają, jednak sytuacja Z. W. nie może być uznana za szczególną. Z. W. dysponuje stałym dochodem otrzymuje świadczenie z ZUS i winien uiszczać opłaty za usługi a kwota odpłatności za sierpień 2020 r. nie stanowiła niezmiernego obciążenia tym bardziej, że dysponował dodatkiem pielęgnacyjnym i świadczeniem uzupełniającym. Mając na uwadze, że pomoc społeczna finansowana jest ze środków publicznych, wszelkie wydatki wnioskodawcy winny być udokumentowane.

W konsekwencji też Kolegium stwierdziło, że podziela ustalenia i wnioski organu pierwszej instancji, który wydał prawidłowe rozstrzygnięcie, odmawiając odstąpienia od zwrotu kwoty za usługi specjalistyczne dla osób z zaburzeniami psychicznymi za okres od 1 czerwca 2020 r. do 31 października 2020 r. w kwocie 2.322,24 zł, zaś ustosunkowując się do zarzutów odwołania stwierdziło, że są one niezasadne i nie mogą zostać uwzględnione, gdyż stanowią jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem organu i pozamerytoryczne uwagi odwołującego skierowane do organu i treści wydawanych w sprawach wnioskodawcy rozstrzygnięć.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie została zaskarżona przez Z. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

We wniesionej skardze Z. W. wskazał, że patologia prowizyjna w GOPS N., np. usługi opiekuńcze, jest od lat tolerowana w SKO Lublin, a postępowanie I instancji rażąco narusza prawo.

Jak podniósł skarżący w sprawach ww inny rodzaj prowizyjny, tzn. prowizja albo molestowanie Policją z zagrożeniem życia. Socjalnych nie była w budynku (łazili? po posesji) w dacie napisanej – jeżeli byli obecni, bo widziano tylko Policję – wyłącznie za naruszenie podstaw prawa w czynności aktualizacji wywiadu, np. art. 107 ust. 4 UPS.

Końcowo skarżący zarzucił, że nie ustalono dochodu, kryterium dochodowego, wydatków na opłacenie opieki, stanu sytuacji życiowej, itd.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek nie przyczyn w niej podanych.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej uchylenie, gdyż przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu zasadnicza wadliwość orzekania w sprawie polegała na błędnym przyjęciu przez organy obu instancji, że prawnomaterialną podstawę rozstrzygnięcia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie powinien stanowić § 6 rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. z 2005 r. Nr 189, poz.1598 ze zm. – dalej jako: "rozporządzenie w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych" lub "r.s.u.o."), a nie – jak powinno być prawidłowo – art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm. – dalej jako: "ustawa o pomocy społecznej" lub "u.p.s.").

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie odstąpienia od zwrotu kwoty za usługi specjalistyczne dla osób z zaburzeniami psychicznymi, uznając to rozstrzygnięcie za prawidłowe oraz podzielając ustalenia i wnioski organu I instancji.

Organ odwoławczy jako podstawę prawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia wskazał § 6 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Do tego też przepisu Kolegium odwołało się w pierwszej kolejności w uzasadnieniu decyzji i do niego odnosiło merytoryczne wywody co do braku spełnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku.

Wprawdzie w dalszej części uzasadnienia skargi Kolegium przywołało także art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, jednakże dokonało tego jedynie w kontekście ogólnikowego stwierdzenia, że decyzje administracyjne wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. podejmowane są w ramach uznania administracyjnego oraz wyjaśnienia, in abstracto, dyskrecjonalnego charakteru decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego.

W podobny sposób w sprawie orzekał także organ I instancji, z tą różnicą, że organ ten w podstawie prawnej wydanej decyzji przywołał zarówno art. 104 ust. 4 u.p.s., jak i § 6 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, przy czym w uzasadnieniu decyzji organ powołał się i przytoczył wyłącznie treść § 6 r.s.u.o., jak też w kontekście tej regulacji dokonywał ocen i ustaleń co do braku spełnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku.

Z uwagi na powyższe należy przyjąć, że w sprawie organy obu instancji rozstrzygnęły w przedmiocie wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie na podstawie § 6 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, co nie była prawidłowe albowiem właściwą podstawę takiego rozstrzygnięcia powinien stanowić art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Regulacje zawarte w § 6 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych oraz art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, choć oparte na tożsamych przesłankach, normują dwa różne i odrębne od siebie stany.

§ 6 r.s.u.o. dotyczy sytuacji, w której osoba zainteresowana domaga się częściowego lub całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za specjalistyczne usługi, które mają być świadczone, a więc zwolnienia z ponoszenia odpłatności na przyszłość.

Art. 104 ust. 4 u.p.s. odnosi się zaś do sytuacji, w której strona wnosi o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, a więc wydatków już poniesionych (zaległych).

Hipotezy tych przepisów obejmują dwie różne i wzajemnie wykluczające się sytuacje. Przepisy te nie mogą być więc stosowane równocześnie, albowiem dotyczą odmiennych stanów faktycznych i prawnych.

Podkreślić należy, że w taki też sposób kwestia ta jest postrzegana w orzecznictwie innych sądów administracyjnych. I tak również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 118/17 wskazał, że regulacja zawarta w § 6 rozporządzenia z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych dotyczy tylko i wyłącznie zwolnienia z ponoszenia odpłatności na przyszłość, w związku z czym § 6 rozporządzenia nie może stanowić podstawy do rozstrzygania w przedmiocie zwolnienia z zaległej opłaty za usługi opiekuńcze, a podstawę taką powinien stanowić art. 104 ust. 4 u.p.s.

W sprawie skarżący pismami z 14 czerwca 2023 r. i 10 lipca 2023 r. zwrócił się o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi za okres od 1 czerwca 2020 r. do 31 października 2020 r., w związku z czym wniosek taki - jako wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie - powinien zostać rozpoznany na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a nie § 6 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Jak wskazywano już wyżej regulacje z § 6 r.s.u.o. oraz art. 104 ust. 4 u.p.s., choć są oparte na tożsamych przesłankach (kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku) to jednak nie mogą być stosowane zamiennie, czy też równolegle, albowiem normują dwie różne i odrębne od siebie sytuacje. Co więcej nie można także uznać, że mylne zastosowanie jednej z tych regulacji nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy z tej przyczyny, że wprawdzie wspólne dla obu stron są warunki, które muszą zostać spełnione dla ich zastosowania, to jednak różne są zakresy dyspozycji tych przepisów.

Jak trafnie zauważono bowiem w przywoływanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Bk118/17 art. 104 ust. 4 u.p.s. zawiera szerszy wachlarz środków, z których może skorzystać organ albowiem w § 6 rozporządzenia mowa jest tylko o zwolnieniu z ponoszenia odpłatności, natomiast na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy można umorzyć należności, odstąpić od żądania zwrotu należności, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Dodać należy do tego, że do umorzenia należności, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. może dojść tak na wniosek osoby zainteresowanej, jak i na wniosek pracownika socjalnego.

Nie jest więc prawnie irrelewantne na podstawie którego z tych przepisów zostanie rozpoznany wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie.

Podsumowując należy stwierdzić, że zasadnicza wadliwość orzekania w sprawie polegała na błędnym przyjęciu przez organy obu instancji, że prawnomaterialną podstawę rozstrzygnięcia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie powinien stanowić § 6 rozporządzenie w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, a nie – jak powinno być prawidłowo – art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Naruszenie to dotyczyło wadliwego niezastosowania przepisu, który warunkował możność odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, co sprawia, że kwalifikować należy je jako mające wpływ na wynik sprawy i skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Organy naruszyły także przepis art. 107 pkt 4 k.p.a. nie określając w decyzji w sposób właściwy i jednoznaczny podstawy prawnej wydanej decyzji. Naruszenia te kwalifikować należało jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy i skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Jako, że uchybień takich dopuściły się organy obu instancji, oprócz zaskarżonej decyzji, uchylono także decyzję organu pierwszej instancji (art. 135 p.p.s.a.).

Skutkiem wyroku Sądu będzie powrót sprawy do etapu postępowania przed organem I instancji, celem ponownego rozpatrzenia. Obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę będzie ponowne rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem przedstawionych wyżej ocen prawnych (art. 153 p.p.s.a.).

W ponowionym postępowaniu organ powinien więc rozpoznać zgłoszony wniosek o odstąpienie od zwrotu kwoty za usługi specjalistyczne dla osób z zaburzeniami psychicznymi na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Organy rozpatrzą cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i uwzględnią przy rozstrzyganiu sprawy wszystkie przeprowadzone dowody, dbając o to, by dokonane ustalenia faktyczne wynikały z przeprowadzonych w postępowaniu środków dowodowych. Sporządzając uzasadnienie decyzji organy zadbają w szczególności o to, by należycie i jednoznacznie wskazać podstawę prawną rozstrzygnięcia (art. 107 pkt 4 k.p.a.).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.