Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 88/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 67a § 1 pkt 3, art. 121 § 1, art. 130 § 3, art. 132 § 2-3
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło, Sędziowie sędzia WSA Justyna Siemieniako, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 13 stycznia 2023 r. nr 405.537/D-AH/16/22 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym z tytułu II, III i IV raty za 2020 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku na rzecz J. B. kwotę 157, 44 (sto pięćdziesiąt siedem, czterdzieści cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

1. Wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2021 r. J. B. (dalej powoływany jako: skarżący, wnioskodawca), na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej jako: o.p.), wystąpił "o umorzenie zaległości podatkowych w łącznym zobowiązaniu pieniężnym tj. II, III, IV rata za 2020 r. I i II rata za 2021 r.". Przedmiotowy wniosek uzasadnił tym, że z dniem 17 lipca 2021 r. utracił prawo wykonywania zawodu hodowcy bydła, a z dniem 12 sierpnia 2021 r. decyzją Burmistrza Sokółki nastąpiło czasowe odebranie 11 sztuk bydła, wobec czego nie stać go na uiszczenie zaległości podatkowych.

2. Decyzją z dnia 29 października 2021 r., znak: F.0.3123.1.9.2021MJ, Burmistrz Sokółki (dalej powoływany jako Burmistrz, organ I instancji) umorzył zaległości z tytułu I, II i III raty podatku w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2021 r. w wysokości 1107,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 12,00 zł oraz umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie umorzenia zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym z tytułu II, III i IV raty za 2020 r.

3. Przedmiotowe rozstrzygniecie zostało zaskarżone w części dotyczącej umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowe. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej powoływane jako Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 22 lutego 2022 r. znak: 405.504/D-1/25/21, uchyliło ww. decyzję w zaskarżonej części i przekazało sprawę w tej części organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, wobec niewyjaśnienia okoliczności mających istotny wpływ na wynik sprawy.

4. Następnie, decyzją z dnia 22 kwietnia 2022 r., znak: F.0.3123.1.9.2021MJ, organ I instancji odmówił umorzenia zaległości podatkowej w łącznym zobowiązaniu pieniężnym z tytułu II, III i IV raty za 2020 rok, w kwocie 1097,00 zł, a także odmówił umorzenia należnych odsetek w wysokości 87,63 zł i kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł. Także to rozstrzygniecie, decyzją Kolegium z dnia 22 lipca 2022 r. znak: 405.359/D-l/XX/22, zostało uchylone, a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało na konieczność poczynienia ustaleń odnośnie aktualnej sytuacji finansowej podatnika, odniesienia się do wystąpienia w sprawie przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego oraz argumentów podniesionych w odwołaniu, a także przedstawienia w uzasadnieniu decyzji motywów, którymi kierował się organ przy jej wydaniu.

5. Pismem z dnia 23 sierpnia 2022 r. organ I instancji wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku, w terminie 7 dni, o następujące dokumenty:

(-) paragony, faktury i rachunki przedstawiające wydatki z ostatnich dwóch kwartałów 2022 roku, (-) paragony, faktury i rachunki przedstawiające "nieprzewidziane wydatki", tj. na opiekę psychoterapeuty, usługę adwokata, leki, koszty naprawy zniszczonych budynków lub inne wydatki ponoszone z budżetu domowego, (-) wszystkie dokumenty, które, według podatnika, mają istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, (-) zaświadczenie z banku, na dzień otrzymania wezwania, o posiadanych kredytach, lokatach, (-) aktualne oświadczenie majątkowe.

W odpowiedzi wnioskodawca wskazał, że nie ma pieniędzy na zapłacenie podatków i nie jest to wynikiem jego rozrzutności, co mogłaby potwierdzić chociażby analiza jego wydatków na wodę, paliwo czy prąd. Wyjaśnił, iż z uwagi na niezgodność ksiąg wieczystych z Ewidencją Gruntów i Budynków nie może uzyskać wyrysów i wypisów, niezbędnych do zawarcia aktu notarialnego sprzedaży gospodarstwa, jego przekazania czy wydzierżawienia. Ponadto obecnie nie ma chętnych na wydzierżawienie gospodarstwa. Odnośnie faktu, iż nie składa wniosków o dopłaty, podniósł z kolei, że jest osobą niepełnosprawną i nie potrafi złożyć wniosku w formie elektronicznej a ARiMR nie chce przyjąć jego wniosku w formie papierowej i przenieść danych "do formy elektronicznej", powołując się m.in. na niezgodność danych. Wnioskodawca zwrócił się ponadto o dopuszczenie dowodu z akt sprawy F.0.3120.2.2.2022IV1B, gdzie znajdują się kopie paragonów, faktur i rachunków, przedstawiające wydatki za ostatnie dwa kwartały, jak też aktualne oświadczenie majątkowe.

Dodatkowo, wraz z tym pismem, przedstawił paragony i faktury dokumentujące zakup środków produkcji i części niezbędnych do prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz doładowanie Internetu. Równocześnie oświadczył, że oprócz wydatków potwierdzonych paragonami, poniósł wydatki na: (-) usługę kombajnowania zbóż – 5.500 zł (pięćset zł za hektar), (-) zakup 10 litrów oleju napędowego na targowisku w Sokółce za 120 zł oraz 5 litów oleju hydraulicznego za 65 zł, (-) wysyłkę listów w sprawach urzędowych, w miesiącach: lipcu, sierpniu i wrześniu, ok. 100 zł. Końcowo wnioskodawca podniósł, iż powodu zajęcia przez Komornika na wniosek Burmistrza w 2021 r. pieniędzy pochodzących ze sprzedaży zbóż, bez pozostawienia kwot na niezbędne utrzymanie podatnika i gospodarstwa rolnego, nie wykupił recepty wystawionej przy wypisie ze Szpitala w Choroszczy, a także w dniu 6 czerwca 2022 r. wypowiedział upoważnienie do obrony w zakresie "nowej sprawy znęcania się nad zwierzętami, albowiem mimo wygrania sprawy II K 476/21 (wyrok nieprawomocny) Burmistrz odmawia wydania zwierząt i tym samym nie stać go na pokrywanie dalszych kosztów adwokata w sprawie (...)".

Ponadto na dzień 3 października 2022 r. ma wyznaczony termin badania przez biegłych sądowych w Lublinie na okoliczność oceny niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, przez co potrzebuje środków finansowych na pokrycie kosztów podróży swojej oraz opiekuna, gdyż sam nie jest w stanie stawić się na badanie lekarskie. Równocześnie Gmina Sokółka odmawia dobrowolnego naprawienia zniszczonych budynków inwentarskich, podczas wyprowadzania zwierząt, przerzucając ten obowiązek na Straż Pożarną, przy czym ustalenie kosztów przez biegłego spowoduje podwyższenie wartości sporu i konieczność uiszczenia wyższej opłaty od pozwu, na którą nie stać skarżącego.

Do przedmiotowego pisma załączono: (-) wyciąg z rachunku bankowego (stan na dzień 30 sierpnia 2022 r.), (-) 10 paragonów, (-) 2 faktury, (-) informację o wypowiedzeniu upoważnienia do obrony, (-) wezwanie na badanie lekarskie.

6. Postanowieniem z dnia 21 września 2022 r. Burmistrz włączył do akt sprawy, jako dowód, dokumenty zebrane w postępowaniu F.0.3120.2.2.2022MB: (-) informację Ośrodka Pomocy Społecznej w Sokółce z dnia 7 lipca 2022 r. w sprawie dodatku energetycznego i mieszkaniowego, (-) informację z KRUS z dnia 6 lipca 2022 r. w sprawie pobieranej renty rolniczej w 2022 roku, (-) informację z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 8.07.2022 r. w sprawie płatności do gruntów rolnych w 2022 roku, (-) informację z Urzędu Skarbowego z dnia 11 lipca 2022 r. o osiągniętym dochodzenie za 2021 rok, (-) oświadczenie z dnia 14 lipca 2022 r. o posiadanych lokatach i kredytach i wyciąg z rachunku bankowego, (-) formularz informacji przedstawianych przez wnioskodawcę, (-) oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy de minimis w rolnictwie w latach 2020, 2021 oraz 2022, (-) rachunki, (-) fakturę VAT za energię elektryczną i usługi dystrybucyjne za okres 05.2022 r. - 07.2022 r., (-) fakturę VAT za wodę z dnia 30 marca 2022 r. i 30 czerwca 2022 r., (-) oświadczenie o stanie majątkowym podatnika z dnia 20 czerwca 2022 r.

7. W dniu 10 października 2022 r. wnioskodawca wniósł o:

(1) umorzenie także III raty łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2022 w stosunku do działek: (-) w obrębie wsi K. (działka nr [...] w całości, działka nr [...] w całości, działka nr [...] w całości, działka nr [...] w całości), (-) w obrębie miasta Sokółka (działka nr [...] w całości, działka nr [...] w całości, działka nr [...] powyżej 0,5 ha gruntów podlegających podatkowi rolnemu), (-) w obrębie m. Sokółka – K.1 (działka nr [...] w całości, działka nr [...] w całości, działka nr [...] w całości), z uwagi na to, że "mimo wyroku uniewinniającego od zarzutu znęcania się nad zwierzętami Burmistrz odmówił zwrotu odebranych zwierząt, w następstwie czego zaniechano koszenia łąk i pastwisk znajdujących się na wskazanych wyżej działkach (...) przez co nie osiągnięto dochodu niezbędnego na uiszczanie podatków",

(2) wyłączenie Burmistrza, Skarbnika oraz podległych Burmistrzowi pracowników i przekazanie sprawy do innej gminy, "albowiem utracili oni zaufanie niezbędne do pełnienia funkcji publicznych".

8. Kolejną decyzją z dnia 12 października 2022 r. nr F.0.3123.1.9.2021MJ Burmistrz odmówił umorzenia zaległości podatkowej w łącznym zobowiązaniu pieniężnym z tytułu II, III i IV raty za 2020 r. w kwocie 1.097 zł, należnych odsetek w wysokości 87,63 zł i kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł.

9. Decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r. nr 405.537/D-AH/16/22 Kolegium utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że podziela ocenę Burmistrza w przedmiocie sytuacji skarżącego w aspekcie przesłanek udzielenia ulgi podatkowej. Odnotował, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 20 czerwca 2022 r. skarżący wskazał, iż posiada dom o pow. użytkowej 70 m2, na działce siedliskowej o pow. 616 m2, gospodarstwo rolne o pow. 20 ha fizycznych (9,1936 ha przeliczeniowych), las o pow. 3,6822 ha oraz maszyny rolnicze o wartości 20.000 zł. Otrzymuje rentę chorobową w wysokości 216,92 zł miesięcznie netto. Z kolei wydatki miesięczne to: "energia elektryczna 60 zł, telefon 50 zł (kwartalnie), Internet 25 zł, woda 20 zł (kwartalnie)". W przedmiotowym oświadczeniu wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Kolegium zauważyło, że w 2021 r. i 2022 r. z uwagi na stan zdrowia skarżący nie występował o dopłaty unijne do produkcji rolnej. W latach 2021-2022 skarżący nie składał wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego i energetycznego. Na podstawie informacji udzielonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sokółce stwierdzono, że w 2021 r. osiągnął dochód w wysokości 3.903,01 zł. Pobiera rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, przyznaną na stałe. Z informacji przekazanej przez KRUS wynika, że otrzymuje świadczenie rentowe wypłacane każdego pierwszego miesiąca kwartału, za kwartał z góry. W styczniu 2022 r. (około 25 stycznia) skarżący otrzymał rentę rolniczą za 1 kwartał 2022 r. (styczeń, luty i marzec) w wysokości 646,80 zł oraz kolejne dodatkowe roczne świadczenie pieniężne za 2021 r. w kwocie 1.118,88 zł. Łącznie do wypłaty w styczniu 2022 r. przysługiwało 1.765,68 zł. W kwietniu 2022 r. (około 25 kwietnia) ww. otrzymał rentę rolniczą za 11 kwartał 2022 r. (kwiecień, maj i czerwiec) w wysokości 650,76 zł, wyrównanie renty za marzec 2022 r. w kwocie 1,32 zł oraz dodatkowe roczne świadczenie pieniężne w kwocie 1218,44 zł. Łącznie do wypłaty w kwietniu przysługiwało 1.870,62 zł.

Odwołując się do obwieszenia Prezesa GUS z dnia 22 września 2021 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstw rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2020 roku (który wyniósł 3.819 zł), szacunkowy dochód skarżącego uzyskany z gospodarstwa rolnego wedle ustaleń organów wyniósł 31.703,05 zł rocznie, tj. 2.641,92 zł miesięcznie. Wskazano, że w dniu 3 sierpnia 2022 r. skarżący pobrał w kasie Urzędu Miejskiego w Sokółce zwrot podatku akcyzowego w wysokości 655,06 zł. Na dzień 30 sierpnia 2022 r. stan jego konta bankowego wynosił 3 688,43 zł. Z kolei z przedstawionych faktur i paragonów wynika, że wydatki od marca 2022 r. do sierpnia 2022 r. wyniosły 9.605,86 zł, a zgodnie z oświadczeniem (pismo z dnia 7 września 2022 r.) poniósł także wydatki nieudokumentowane w łącznej wysokości 5.785,00 zł (w tym 100 zł na wysyłkę listów w sprawach urzędowych w miesiącach; lipcu, sierpniu i wrześniu) - razem kwotę 15.390,86 zł.

Kolegium wyjaśniło, że nie traci z pola widzenia niskich dochodów skarżącego z tytułu renty chorobowej czy stanu jego zdrowia, a także wyjaśnień odnośnie przyczyn nieskładania w latach 2021-2022 wniosków o dopłaty bezpośrednie Niemniej zdaniem organu odwoławczego nie należy zapominać, że skarżący jest właścicielem dużego gospodarstwa rolnego. Fakt ponoszenia wydatków m.in. na zakup nawozów i paliwa rolniczego oraz usługę kombajnowania zbóż wskazuje na prowadzenie gospodarstwa. Niewątpliwie dochód z tego tytułu obliczony przez organ I instancji ma charakter szacunkowy. Nie sposób jednak w tym miejscu nie zauważyć, że to od skarżącego, w znacznej mierze zależy czy, i ewentualnie w jaki sposób, wykorzystuje potencjał gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielem. Umorzenie zaległości oznacza całkowitą rezygnację wierzyciela z wierzytelności podatkowej, a zatem w sytuacji, gdy istnieje potencjalne źródło zaspokojenia wierzytelności (podatnik dysponuje majątkiem, który może być przedmiotem egzekucji) byłoby działaniem przedwczesnym i stałoby także w sprzeczności z interesem publicznym.

W kontekście podnoszonej przez skarżącego okoliczności, iż odebrane mu zostały zwierzęta, co nie tylko pozbawiło go dochodów, ale też stało się źródłem wydatków związanych z ich czasowym umieszczeniem w gospodarstwie rolnym wskazanym przez Burmistrza, Kolegium wskazało, że to nie był wynik zdarzeń losowych, czy okoliczności, na które nie miał on wpływu. Jak zasadnie podnosił organ I instancji, nie można zapomnieć o przyczynach, które skutkowały podjęciem takiej decyzji, leżących po stronie skarżącego.

Organ odwoławczy odnotował, że treść wniosku o udzielenie ulgi z dnia 16 sierpnia 2021 r. wskazuje, że skarżący posiadał środki na zapłatę zaległego podatku. Środki na koncie bankowym posiał także na koniec sierpnia 2022 r. (wyciąg na dzień 30 sierpnia 2022 r. stan konta 3.688,43 zł), mimo tego, iż, zgodnie z oświadczeniem, poniósł wydatki m.in. na kombajnowanie zbóż w wysokości 5.500 zł.

Zdaniem Kolegium ocena materiału dowodowego dokonana przez Burmistrza w aspekcie przyznania ulgi (umorzenia) nie wykracza poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego, nie nosi cech dowolności i znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Fakt, że skarżący nie jest zadowolony z decyzji Burmistrza nie oznacza według Kolegium, że doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Nieuprawniony jest zarzut tendencyjnej i jednostronnej oceny materiału dowodowego oraz braku prawidłowego uzasadnienia faktycznego decyzji. Zdaniem Kolegium, z uzasadnienia skarżonej decyzji wynika jak Burmistrz wyliczył szacunkowy dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego (wskazano zarówno liczbę ha przeliczeniowych, jak i wysokość przeciętnego dochodu z 1 ha przeliczeniowego w 2020 r.) i, wbrew zarzutowi skarżącego, nie wskazano w tymże uzasadnieniu, że skarżący uzyskiwał co miesiąc dochód z renty w wysokości 588,56 zł, a jedynie że jest to średni dochód miesięczny w I kwartale 2022 r. Organ nie pominął też kwestii odebrania ww. zwierząt, tyle tylko, że w jego ocenie fakt ten, z uwagi na okoliczności sprawy, nie przemawia za udzieleniem wnioskowanej ulgi.

Kolegium zauważyło ponadto, że organ podatkowy jest związany treścią wniosku podatnika w tym sensie, że nie może zastosować innej ulgi niż ta, o którą prosi podatnik (w przypadku złożenia wniosku o umorzenie zaległości nie może odroczyć zapłaty).

10. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając decyzję w całości, zarzucił:

1) naruszenie art. 130 § 3 o.p. polegające na świadomym nierozpoznaniu wniosku podatnika z dnia 10 października 2022 r. o wyłączenie: Skarbnika Gminy, Burmistrza i podległych mu pracowników – co było rażącym naruszeniem prawa ze skutkiem przewidzianym w art. 247 § 1 pkt 3 o.p., albowiem obowiązkiem organów obu instancji było – pod rygorem art. 231 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. z 2022 r. poz. 1138) – ów wniosek rozpatrzyć,

2) naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. polegające na odmowie umorzenia długu, który istniał na datę wniosku, a nie istniał na datę wydawania decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowej – co spowodowało, że doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 o.p., albowiem decyzją z dnia 29 października 2021 r. Burmistrz umorzył naliczone odsetki od zaległości podatkowej i uznał, że podatnik nie jest w stanie uiścić innych rat podatku niż wyegzekwowane przez Komornika Urzędu Skarbowego (domniemanie faktyczne skutków wskazanej decyzji),

3) naruszenie zasad przyznawania pomocy de minimis przez odmowę przyznania tej pomocy, mimo iż podatnik nie wyczerpał zarówno limitu, jak i prawa do tej pomocy w okresie 3 lat (Kolegium i Burmistrz uznali w domyśle, że prawo to wygasło z wraz z nowym rokiem podatkowym 2022 r.).

4) obrazę prawa materialnego w postaci przepisów: (-) ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 743 zm.); (-) rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.U. UE L nr 352 z 24 grudnia 2013 r., p. 9–17); (-) rozporządzenia Komisji (UE) nr 2019/316 z dnia 21 lutego 2019 roku zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1408/2013 w sprawie stosowania art.107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.U. UE L nr 51/1 z 22 lutego 2019 r., p. 1–6) przez brak ich zastosowania, mimo przywołania w sentencji decyzji,

5) naruszenie art. 210 § 1 pkt 6 o.p. przez brak sporządzenia uzasadnienia faktycznego i prawnego do faktu odmowy przyznania pomocy publicznej i pomocy de minimis, a ograniczenie się jedynie do przywołania przepisów wskazanych w punkcie czwartym zarzutów; przy czym Kolegium poszło jeszcze dalej niż Burmistrz Sokółki i nawet w sentencji pominęło te przepisy,

6) zarzut nowego dowodu – wyrokiem z dnia [...] grudnia 2022 r. w sprawie

[...] Sąd Apelacyjny w Białymstoku uznał, że z dniem odebrania przez Burmistrza zwierząt (29 lipca 2021 r.), zniszczenia budynków podczas "akcji ratowniczej" i wypowiedzenia przez Burmistrza umowy dzierżawy pastwiska skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i na tej podstawie wznowił wypłatę uzupełniającej części renty rolniczej; co oznacza iż dopiero od daty wydania wyroku podatnik mógł uregulować należne zobowiązania podatkowe.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że nie rozpoznano jego wniosku o wyłączenie, podniósł też, że należność podatkowa, której dotyczy wniosek o umorzenie, nie istniała w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zakwestionował prawidłowość uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wskazał, że nie zastosowano przepisów o pomocy de minimis. Stwierdził, że jego trudna sytuacja materialna była wynikiem szkód doznanych wskutek przestępstwa i niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą I SA/Bk 56/23 do wspólnego rozpoznania i oddzielnego wyrokowania, stwierdzenie nieważności zaskarżonej w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza lub uchylenie tych decyzji, zasądzenie od Kolegium na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku oraz obciążenie Kolegium kosztami sądowymi, co do których skarżący zostanie ewentualnie zwolniony. Nadto w przypadku, gdyby Kolegium uznało skargę za zasadną i zmieniło w ramach autokontroli swoją decyzję – wniósł o zobowiązanie Kolegium do poniesienia za skarżącego opłaty od skargi (do zwrotu na rzecz Kolegium po prawomocnym umorzeniu postępowania sądowego). Zawarł także wniosek o dopuszczenie dowodu z dołączonego dokumentu – wyroku Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

11. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

12. Na rozprawie w dniu 22 marca 2023 r. skarżący poinformował, że decyzją z dnia 3 marca 2023 r. Kolegium postanowiło odmówić uchylenia ostatecznej decyzji z dnia 13 stycznia 2023 r. po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 27 stycznia 2023 r. o wznowienie postępowania w tej sprawie. Skarżący wyjaśnił, iż zaskarżył tę decyzję odwołaniem. Sąd wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania sądowego w sprawie z uwagi na treść art. 124 § 1 pkt 6 w zw. z art. 56 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 r. poz. 1634 ze zm.), gdyż postępowanie wznowieniowe zostało wszczęte przed wniesieniem skargi.

13. W dniu 21 lutego 2024 r. podjęto zawieszone postępowanie sądowe.

14. Na rozprawie w dniu 5 czerwca 2024 r. skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z potwierdzenia wpłaty na okoliczność, że zaległość podatkowa nie istniała. Przedłożył decyzję Burmistrza dotyczącą zmiany decyzji w sprawie podatku akcyzowego, pismo z Ośrodka Pomocy Społecznej z 22 kwietnia 2024 r. oraz pismo Urzędu Miejskiego w Sokółce z 9 lipca 2020 r. Wniósł ponadto o zawiadomienie prokuratury w sprawie popełnienia przestępstwa z powodu nieuwzględnienia dokonanej wpłaty.

Sąd dopuścił dowód z przedłożonych dokumentów, zaś oddalił wniosek o zawiadomienie prokuratury.

Skarżący wniósł także o unieważnienie: tytułu wykonawczego wystawionego przez Burmistrza, decyzji o zaliczeniu zwrotu podatku akcyzowego oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji jako rażąco naruszającego prawo. Wniósł ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według wyliczenia, które przedłożył do akt.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.

2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

4. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja z dnia 13 stycznia 2023 r. nr 405.537/D-AH/16/22, którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia 12 października 2022 r. nr F.0.3123.1.9.2021MJ o odmowie umorzenia zaległości podatkowej w łącznym zobowiązaniu pieniężnym z tytułu II, III i IV raty za 2020 r. w kwocie 1.097 zł, należnych odsetek w wysokości 87,63 zł i kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł.

5. Po analizie sprawy sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja jest wadliwa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, gdyż Kolegium dokonało niewłaściwej kontroli instancyjnej decyzji, a także zaniechało pełnej, merytorycznej oceny sprawy.

6. Niewłaściwa kontrola instancyjna polegała na braku wypowiedzi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w przedmiocie nierozpatrzenia wniosku o wyłączenie pracowników organu I instancji, a zarazem nieodniesienia się w pełni do twierdzeń strony w tym zakresie. O ile rzeczywiście skarżący powiązał swoje twierdzenia z wnioskiem o zwrócenie się do prokuratora o przyłączenie się do postępowania administracyjnego i sam ten wniosek Kolegium oceniło, to nie usprawiedliwia to niewypowiedzenia się w przedmiocie twierdzeń o braku odniesienia się przez organ I instancji do wniosku o wyłączenie pracowników organu.

Ponadto Kolegium w zakresie wniosku o wyłączenie organu powołało się na własne postanowienie z 18 października 2022 r., znak 405.524/D-11/I/22, jednak w aktach sprawy nie ma tego dokumentu, co uniemożliwia sądowi stwierdzenie, że wniosek rzeczywiście został rozpatrzony. W myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.

Tymczasem niewątpliwe uchybienie polegające na pominięciu ww. wniosku stanowi zarazem naruszenie wyrażonej w art. 121 § 1 o.p. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu i nie może być uznane za nieistotne. Brak stosownej wypowiedzi w przedmiocie wniosku o wyłączenie godzi w zasadę budzenia zaufania, gdyż skarżący wyrażał wątpliwości co do bezstronności organu i pracowników, które nie zostały rozwiane. Tym samym brak właściwego odniesienia się przez Kolegium do zarzutu strony w tym przedmiocie stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności.

7. Druga kwestia dotyczy zaś istnienia zaległości podatkowej, której dotyczył wniosek. Należy zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych koniecznym warunkiem stosowania przez organ ulgi w spłacie podatku, poprzez podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości podatkowej, jest istnienie tej zaległości. Brak zaległości podatkowej czyni bowiem bezzasadnym przeprowadzenie merytorycznej oceny przesłanek umorzenia, o jakich mowa w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Jeżeli zaległość podatkowa nie istnieje organ nie ma możliwości wydania decyzji o jej umorzeniu. Organ nie może w sposób merytoryczny orzekać w przedmiocie umorzenia nieistniejącej zaległości, a w związku z tym taki stan rzeczy uzasadnia umorzenie postępowania, względnie odmowę wszczęcia postępowania jeżeli zaległość nie istniała już w dacie składana wniosku o ulgę (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2023 r., sygn. akt III FSK 2778/21, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący na rozprawie w dniu 9 czerwca 2024 r. wskazał, że dokonał wpłaty i przedłożył potwierdzenie wpłaty

z 9 lipca 2020 r. w kwocie 743 zł na rachunek Urzędu Miejskiego w Sokółce tytułem

I oraz II raty podatku wraz z odsetkami. W treści zaskarżonej decyzji Kolegium nie wypowiedziało się w kwestii istnienia zaległości podatkowych, których dotyczył wniosek. Należy stwierdzić, że kwestia ta nie została zbadana, co było obowiązkiem organu, gdyż stwierdzenie, że dana zaległość została opłacona czy choćby wyegzekwowana w postępowaniu egzekucyjnym winno skutkować umorzeniem postępowania w zakresie tej zaległości.

Wbrew przekonaniu skarżącego nie ma tu jednak mowy o rażącym naruszeniu prawa. Należy mieć przede wszystkim na uwadze, że skarżący – mając niewątpliwie wiedzę o okolicznościach, które mogą wskazywać na nieistnienie części wnioskowanych do umorzenia zaległości podatkowych, tj. o wpłacie z 9 lipca 2020 r. – kwestię tę poruszył dopiero na rozprawie w dniu 9 czerwca 2024 r., a jeszcze w skardze podnosił, że nie ma środków na uregulowanie zaległości podatkowej, zarazem niespójnie z tym stwierdzeniem wskazywał na nieistnienie zaległości, nie podając okoliczności, które wskazywałyby na jej wygaśnięcie. Tymczasem, nie negując procesowych obowiązków organów w sprawie, skarżący ma obowiązek współpracy z organami, któremu winien zadośćuczynić, przedkładając stosowne dowody istotne dla sprawy i wskazując na mające znaczenie w sprawie okoliczności.

8. W ponownie prowadzonym postępowaniu Kolegium powinno włączyć do akt sprawy postanowienie z 18 października 2022 r., jeśli zostało wydane, w przeciwnym wypadku rozpatrzyć wniosek o wyłączenie organu. W tym celu winno rozważyć czy w sprawie zaistniały przesłanki do wyłączenia Burmistrza określone w art. 132 § 2 o.p. (brak istnienia przesłanki z art. 132 § 1 o.p. jest oczywisty), zaś w razie odpowiedzi pozytywnej powinno wyznaczyć inny organ właściwy do załatwienia sprawy na podstawie art. 132 § 3 o.p. W celu wyjaśnienia okoliczności istotnych w tej kwestii Kolegium może zwrócić się z wezwaniem do organu I instancji.

W dalszej kolejności pozostaje do załatwienia wniosek o wyłączenie pracowników organu. Z art. 130 § 3 o.p. wynika, że wniosek winien rozpatrzyć Burmistrz. Nie ma przeszkód, by w ramach postępowania odwoławczego Kolegium w zgodzie z art. 229 w zw. z art. 130 § 3 o.p. zwróciło się do Burmistrza o zbadanie tej kwestii i zajęcie stanowiska w odpowiedniej formie procesowej. W przypadku uznania przez Burmistrza, że wnioskowani do wyłączenia pracownicy podlegają wyłączeniu, Kolegium będzie zobligowane do uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do rozpatrzenia temu organowi. Jeśli zaś Burmistrz uzna, że nie ma podstaw do wyłączenia pracowników to kwestia ta będzie podlegała kontroli instancyjnej organu odwoławczego, który jednak powinien umożliwić stronie skarżącej wypowiedzenie się co do stanowiska Burmistrza. Tego rodzaju dopuszczalna konstrukcja procesowa pozwoli na realizację zasady szybkości postępowania, bez uszczerbku dla praw skarżącego.

9. W zależności od poczynionych ustaleń w przedmiocie wniosku o wyłączenie organu i pracowników właściwy organ, który będzie zajmował się niniejszą sprawą merytorycznie, powinien następnie ustalić czy zaległość podatkowa, której dotyczy wniosek istnieje czy też wygasła wskutek zapłaty bądź w inny sposób przewidziany przepisami o.p. W razie stwierdzenia nieistnienia zaległości winno zostać wydane rozstrzygnięcie skutkujące umorzeniem postępowania w całości lub w określonej części.

10. W przedmiocie ustaleń faktycznych w sprawie uzasadnione jest podkreślenie, że nawet w przypadku zasadności wniosku o wyłączenie organu czy też pracowników właściwy organ, który będzie zajmował się niniejszą sprawą merytorycznie w danej instancji nie ma obowiązku prowadzenia postępowania od początku, w szczególności może skorzystać z dowodów zebranych dotychczas w rozpoznawanej sprawie, dokonując jednak samodzielnej oceny tych dowodów.

Dla przykładu należy zwrócić uwagę, że jak zasadnie zauważa się w wyroku NSA z dnia 4 września 2019 r., sygn. akt II FSK 2959/17: "wyznaczenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w trybie art. 132 § 3 o.p. w toku postępowania podatkowego organu właściwego do załatwienia sprawy nie oznacza bezwzględnego obowiązku powtórzenia przez ten organ wszystkich czynności dokonanych w sprawie przez organ dotychczas w sprawie właściwy. Gdyby intencją ustawodawcy była rzeczywiście tak dalece idąca sankcja tj., że w przypadku wyznaczenia nowego organu do załatwienia sprawy dotychczasowe postępowanie ulega zniesieniu w całości wówczas taka regulacja powinna być jednoznacznie wyrażona w treści przepisu. Tymczasem z treści przepisu wynika jedynie, że pracownik lub organ wyłączony traci możliwość jakiegokolwiek udziału w dalszych czynnościach procesowych danej sprawy, w szczególności zaś uprawnienie do jej załatwienia. Z kolei wyznaczenie organu właściwego do załatwienia sprawy nie może być utożsamiane tylko z jej rozstrzygnięciem, ale powinno być rozumiane jako uprawnienie do wszelkich czynności, które do rozstrzygnięcia sprawy prowadzą.

Zatem rzeczą organu wyznaczonego jest weryfikacja dotychczas przeprowadzonego postępowania, włącznie z oceną zaistnienia przesłanek wznowienia postępowania. Okoliczność wyłączenia organu właściwego w sprawie nie oznacza jednak sama w sobie, że wszelkie czynności przezeń dokonane są wadliwe bo o wyłączeniu organu decyduje zaistnienie ustawowo określonej przesłanki a nie wadliwość prowadzonego postępowania. Zatem, ewentualna konieczność powtórzenia danej czynności procesowej mogłaby nastąpić tylko w takiej sytuacji, w której wykazano by, że jest ona wadliwa."

11. W ocenie sądu na obecnym etapie w związku z powyższymi uwagami przedwczesną byłaby pełna ocena sprawy co do oceny dowodów przeprowadzonej przez organ I instancji, którego dotyczy nierozpatrzony wniosek o wyłączenie, jednakże należy wskazać, że nie można z góry przekreślać prawidłowości dotychczasowych ustaleń faktycznych tylko ze względu na aktualną wątpliwość co do wyłączenia organu i pracowników. Dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy koresponduje bowiem z treścią przepisów o.p. przewidujących możliwość umorzenia zaległości podatkowych i może z powodzeniem posłużyć wydaniu decyzji merytorycznej.

Do właściwego organu, który będzie zajmował się niniejszą sprawą merytorycznie, należy uznanie czy konieczne jest przeprowadzenie dalszych dowodów czy też możliwe jest oparcie się wyłącznie na dotychczasowym materiale dowodowym, co w ocenie sądu także nie jest wykluczone. Należy bowiem stwierdzić, że przedstawiona w zaskarżonej decyzji wykładnia przesłanek przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, a która zakreśla zakres koniecznych ustaleń faktycznych w sprawie, jest trafna jako wywiedziona na gruncie utrwalonego orzecznictwa sądowego, podzielanego także przez sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

12. Należy dodać, że właściwy organ, który będzie zajmował się niniejszą sprawą merytorycznie, winien uwzględnić ewentualną dalszą inicjatywę dowodową skarżącego. W tym względzie należy zwrócić uwagę, że skarżący wspomniał w skardze o wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 6 grudnia 2022 r. w sprawie III AUa 195/22, którego jednak nie dołączył do skargi, co uniemożliwia odniesienie się do tego dokumentu. Jeżeli zdaniem skarżącego dokument ten ma istotne znaczenie w sprawie to powinien przedłożyć go w postępowaniu przed organem. Należy też podkreślić, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym jest istotnie ograniczone treścią art. 106 p.p.s.a.

13. W przedmiocie zarzutów dotyczących zasad przyznawania pomocy de minimis należy stwierdzić, że wskazywaną w decyzjach przyczyną odmowy umorzenia zaległości podatkowych nie było niespełnienie tych zasad, zatem zarzuty te nie zmierzają do podważenia faktycznych podstaw prawnych decyzji. Przepisy dot. przyznawania pomocy de minimis, w tym: ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 743 zm.); rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.U. UE L nr 352 z 24 grudnia 2013 r., p. 9–17); rozporządzenia Komisji (UE) nr 2019/316 z dnia 21 lutego 2019 roku zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1408/2013 w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.U. UE L nr 51/1 z 22 lutego 2019 r., p. 1–6).

Burmistrz rzeczywiście wskazał te akty normatywne na wstępie swojej decyzji, jednak z jej uzasadnienia nie wynika, by stanowiły one podstawę prawną odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Organy w rozpoznawanej sprawie oparły się na art. 67a o.p., natomiast art. 67b o.p. nie był stosowany przez organy. Tym samym ewentualne naruszenie mogłoby polegać jedynie na niezastosowaniu wskazanych przez skarżącego przepisów, przewidujących w istocie dodatkowe warunki dla podatników prowadzących działalność gospodarczą.

Do takiego naruszenia jednak nie doszło, a to z uwagi na fakt, że skoro w uznaniu organów wskazane w art. 67a o.p. przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego nie przemawiały za umorzeniem zaległości, to nie było potrzeby pochylenia się nad potrzebą stosowania ww. aktów normatywnych dot. pomocy de minimis.

14. Sąd nie podziela zarzutu skarżącego w zakresie prawidłowości uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawierała uzasadnienie faktyczne i prawne. W treści tej decyzji wskazano fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, którym dał wiarę, oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne decyzji zawiera zaś wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Nie ma więc mowy o naruszeniu art. 210 § 1 pkt 6 w zw. z art. 210 § 4 o.p. Ponownie należy natomiast podkreślić, że nie ma potrzeby wyjaśnień w przedmiocie wykładni ww. aktów normatywnych dot. pomocy de minimis, skoro odmowa umorzenia zaległości podatkowych nastąpiła z innych przyczyn. Z decyzji wynika, jakie były przyczyny odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Treść decyzji jest zrozumiała, spójna i logiczna. Pominięcie określonych kwestii w uzasadnieniu (wniosek o wyłączenie pracowników, nieistnienie zaległości) nie świadczy o nieprawidłowości samego uzasadnienia, lecz stanowi przejaw nierozpatrzenia sprawy w pełnym zakresie, co stanowiło przyczynę uwzględnienia skargi.

15. W przedmiocie wniosku w sprawie rozszerzenia wniosku o umorzenie zaległości o umorzenie III raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2022 r. organy wyjaśniły, że wniosek ten został potraktowany jako nowy wniosek, przez co jest odrębnie rozpatrywany. Takie działanie organu I instancji nie budzi zastrzeżeń sądu.

16. Mając na uwadze wyżej stwierdzone naruszenia, sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zapadło zaś w oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. W nawiązaniu do wniosku skargi należy nadto wyjaśnić, że w przepisach p.p.s.a. nie przewidziano kompetencji sądu do obciążenia organu kosztami sądowymi, co do których strona skarżąca została zwolniona.