Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 218/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 200 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
article: art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 32 poz 159
law: Ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marian Wolanin Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dariusz Bociarski po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1383/23 w sprawie ze skargi H[...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 września 2019 r. nr SKO-GN-41.8/279/2019/11032 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa - prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gminnej 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ruda Śląska z dnia 28 czerwca 2019 r. nr KGR.6841.1.3.2019; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz H[...] kwotę 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 9 października 2023 r. II SA/Gl 1383/23, oddalił skargę H[...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 12 września 2019 r. nr SKO-GN-41.8/279/2019/11032 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa - prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gminnej.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydent Miasta Ruda Śląska decyzją z 28 czerwca 2019 r., na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.; dalej: u.g.n.), § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120 ze zm., dalej: rozporządzenie) oraz art. 104 i art. 107 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 32, poz. 191 ze zm.) odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez H[...] prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Gminy Ruda Śląska, położonego w Rudzie Śląskiej, oznaczonego jako działki nr [...] o pow. 17 m2, [...] o pow. 73 m2, [...]o pow. 39 m2, [...]o pow. 1500 m2, k.m.2, obr. [...], dla którego Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej prowadzi KW nr [...] i KW nr [...].

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Katowicach decyzją z 12 września 2019 r. nr SKO-GN-41.8/279/2019/11032 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Skargę na decyzję Kolegium wywiodła H[...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 17 stycznia 2020 r. II SA/Gl 1480/19 oddalił skargę.

Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazał, iż warunkiem nabycia z mocy prawa przez państwowe osoby prawne prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali - jest posiadanie przez te osoby, w dniu 5 grudnia 1990 r., tych nieruchomości w zarządzie. Wymóg ten wynika z art. 200 u.g.n. Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała się prawem zarządu na dzień 5 grudnia 1990 r. wobec przedmiotowych nieruchomości, co za tym idzie brak było podstaw do stwierdzenia nabycia przez nią prawa użytkowania gruntu stanowiącego obecnie własność Gminy Ruda Śląska.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, H[...] wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, względnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji a także poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ruda Śląska wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sad Administracyjny wyrokiem z 12 lipca 2023 r. I OSK 1267/20, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle stwierdzonych uchybień proceduralnych nie było możliwe dokonanie kontroli merytorycznej zaskarżonego wyroku. Nie można było bowiem ocenić, czy zawarta w tym wyroku ocena prawna zaskarżonej decyzji była zgodna z obowiązującym prawem. Końcowo wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien odnieść się w sposób rzetelny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze a stanowisko swoje oprzeć na właściwych przepisach prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ponownie rozpatrując sprawę, wskazanym na wstępie wyrokiem z 9 października 2023 r. II SA/Gl 1383/23, ponownie oddalił skargę H[...].

Zdaniem Sądu I instancji istota problemu sprowadzała się do stwierdzenia, czy umowa zamiany nieruchomości Rep. A nr 13101 z 21 listopada 1966 r. zawarta przez [...] z osobami fizycznymi stanowi dokument potwierdzający prawo zarządu H[...]do przedmiotowych nieruchomości, warunkujące stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów.

W sprawie nie pozostawało sporne, że poprzednik prawny skarżącej nie legitymował się żadnym z dokumentów wymienionych w pkt 1-3 oraz 5-10 ust. 1 § 4 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. Strony nie pozostawały natomiast zgodne co do tego, czy posiadany akt notarialny jest dokumentem, o którym mowa w pkt 4 ust. 1 § 4 rozporządzenia. Kluczową kwestią pozostawało zatem rozstrzygnięcie w tym zakresie.

W aktach administracyjnych sprawy znajduje się decyzja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Rudzie Śląskiej z 26 marca 1964 r. w sprawie dostarczenia terenu zamiennego niezabudowanego [...], mocą której przyznano Hucie tereny w celu zamiany ich na tereny niezbędne [...], stanowiące własność osób fizycznych, co nastąpiło później we wskazanej wyżej umowie z 21 listopada 1966 r. Z akt wynikają również kolejne zmiany geodezyjne działek, których dotyczyła przywołana wyżej umowa zamiany nieruchomości z 21 listopada 1966 r.

W aktach zalega również decyzja z 29 grudnia 1992 r., wydana z upoważnienia Wojewody Katowickiego na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ustawy z 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, którą stwierdzono nabycie przez Gminę Miasto Ruda Śląska z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obr. K[...] nr rej. [...] uregulowanej w KW [...].

Decyzja z 26 marca 1964 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowe została wydana na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r. Nr 32, poz. 159), stosownie do którego gospodarka terenami państwowymi należy do rad narodowych i ich prezydiów; gospodarka ta jest wykonywana przez właściwe do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej organy prezydium miejskiej rady narodowej osiedla), a także na podstawie przepisów ustawy z 12 lipca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). Wskazana decyzja nie przewidywała przekazania [...] nieruchomości w zarząd ani też przekazania nieruchomości w użytkowanie. Stąd też nie może stanowić podstawy do stwierdzenia prawa użytkowania bądź zarządu przedmiotowymi nieruchomościami.

Ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach w art. 10 ust. 1 przewidywała, że przekazywanie terenów państwowych jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie następuje w drodze decyzji właściwego do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej organu prezydium powiatowej (miejskiej miasta stanowiącego powiat lub wyłączonego z województwa) rady narodowej wydanej na wniosek jednostki ubiegającej się o przekazanie terenu; decyzja powinna zawierać określenie czasu i warunków użytkowania. Użytkowanie nie było wówczas nabywane na podstawie umów. Materiał dowodowy sprawy nie pozwala na ustalenie, że tego rodzaju decyzja została względem [...] wydana. Takiej okoliczności nie podnosi również Skarżąca.

Dopiero wraz z wejściem w życie z dniem 1 sierpnia 1985 r. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r., Nr 22, poz. 99), ustawodawca w art. 8 tej ustawy przewidział, że nieruchomości nie stanowiące własności państwowej, organy administracji państwowej i inne państwowe jednostki organizacyjne oraz jednostki gospodarki uspołecznionej nabywają w drodze umowy, zawieranej na zasadach ogólnych (ust. 1). Nieruchomości nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostają w ich zarządzie (ust. 3). Cytowana ustawa uregulowała również kwestię zarządu oraz użytkowania nieruchomości państwowych. Jak wynika z art. 38 państwowe jednostki organizacyjne zarządzają wydzielonymi im i nabytymi gruntami wraz z położonymi na nich budynkami i urządzeniami związanymi trwale z gruntami, stanowiącymi część mienia ogólnonarodowego (ust. 1). Państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości (ust. 2).

Wydanie decyzji z 26 marca 1964 r. nastąpiło pod rządami ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, gdy obowiązywał wymóg przekazania użytkowania w drodze decyzji.

Do zawarcia umowy zamiany nieruchomości w formie aktu notarialnego w dniu 26 marca 1964 r. [powinno być 21 listopada 1966 r.] przystąpiła H[...], jednakże nieruchomość zamienna została nabyta na rzecz Skarbu Państwa (co nie jest kwestionowane przez skarżącą, str. 4 uzasadnienia skargi). Powyższe wynika także wprost z § 3 aktu notarialnego. [...], wobec braku decyzji o przekazaniu w użytkowanie/zarząd przedmiotowych nieruchomości, nie uzyskała wskazanego tytułu prawnego do tych nieruchomości.

Skoro zatem przedmiotowe nieruchomości nie pozostawały w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, tj. dnia 5 grudnia 1990 r. w zarządzie poprzednika prawnego skarżącej, brak było podstaw do stwierdzenia zaistnienia przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, warunkującej stwierdzenie nabycia z mocy prawa - prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych nieruchomości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła [...] zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w granicach wniesionej skargi i pominięcie przy jej rozpoznaniu zarzutów przedstawionych przez skarżącą, a także nie odniesienie się w uzasadnieniu wyroku w sposób wyczerpujący do ich treści, co przyczyniło się do braku rozpoznania istoty sprawy w zakreślonym skargą zakresie.

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie odniesienie się w sposób wyczerpujący w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do głównych zarzutów skargi, w szczególności zarzutów naruszenia § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia oraz art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a także zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co w następstwie skutkowało brakiem przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji ustaleniem, że skarżąca na dzień 5 grudnia 1990 r. nie wykazała, że dysponowała zarządem nad nieruchomościami objętymi postępowaniem,

c) art. 145 § 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, pomimo naruszenia przez ten organ przepisów art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 138 § 1 k.p.a. oraz § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia i art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości;

d) art. 145 § 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w sytuacji błędnego przywołania w treści uzasadnienia § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, podczas gdy zarzuty skargi odnosiły się do przepisu § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, których to w zaskarżonym rozstrzygnięciu nie rozpoznano;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

a) art. 200 ust. 1 u.g.n. poprzez błędną jego wykładnię i ustalenie, że przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości niemożliwe było posiadanie prawa zarządu w stosunku do nabywanej nieruchomości, podczas, gdy brak jest w przepisach prawa potwierdzenia dla takiego przyjęcia,

b) § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie, że:

• umowa zamiany nieruchomości z dnia 21 listopada 1966 r. nie jest podstawą do stwierdzenia prawa zarządu lub użytkowania nieruchomością, podczas gdy przepis ten nie dokonuje zróżnicowania czasowego i możliwości skutecznej legitymacji prawem zarządu lub użytkowania, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionej odmowy stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego przez skarżącą,

• nabycie nieruchomości przez państwowe jednostki organizacyjne wymagało zawarcia umowy na rzecz państwowej jednostki organizacyjnej, podczas gdy w okresie obowiązywania jednolitej własności państwowej brak było możliwości nabycia nieruchomości na rzecz innego podmiotu, aniżeli Skarb Państwa,

c) art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu nieruchomości poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie, że poprzednik prawny skarżącej nie nabył z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości objętych postępowaniem, podczas gdy ze wskazanej normy oraz materiału dowodowego sprawy wynika, że skarżący legitymuje się wystarczającym tytułem do takiego stwierdzenia w postaci umowy zamiany nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego,

d) art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nabywanie przez jednostki państwowe prawa użytkowania następowało na podstawie decyzji administracyjnych, a nie zawieranych umów, podczas gdy wskazane normy odnoszą się do przekazywania terenów będących z zarządzie do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej prezydiów rad narodowych osiedli oraz miast niestanowiących powiatów miejskich, a nie dotyczą przekazywania w użytkowanie terenów przez osoby fizyczne w ramach umowy zamiany nieruchomości,

e) z ostrożności procesowej art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu wskazanych przepisów za podstawę wyroku, podczas gdy w dacie wydania decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Rudzie Śląskiej z dnia 26 marca 1961 r. przepisy art. 8 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach nie istniały.

W oparciu o powyższe wniesiono o:

1) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 października 2023 r. i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania

ewentualnie

2) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 października 2023 r. i poprzedzających go decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 września 2019 r. oraz Prezydenta Miasta Ruda Śląska z dnia 28 czerwca 2019 r. a w konsekwencji przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

3) zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych

Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach podtrzymało swe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna ma częściowo usprawiedliwione podstawy.

Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W tej sprawie natomiast jej istota zawiera się w zarzutach materialnych, bowiem stan faktyczny niezbędny dla rozstrzygnięcia nie jest sporny.

Określone w art. 200 u.g.n. tzw. "uwłaszczenie" polega na przekształceniu z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., przysługującego w tym dniu państwowym i komunalnym osobom prawnym prawa zarządu nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa lub własność gminy w prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz prawo własności położonych na tym gruncie budynków i innych urządzeń. Z powyższego wynika, że wydanie decyzji potwierdzającej fakt uwłaszczenia jest uwarunkowane stwierdzeniem, że państwowej lub komunalnej osobie prawnej w dniu 5 grudnia 1990 r. przysługiwało prawo zarządu do nieruchomości. Zatem okoliczność pozostawania działki w zarządzie takiej osoby w dacie 5 grudnia 1990 r. przesądza o ziszczeniu się przesłanki uwłaszczenia.

W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie Spółka powołuje się na prawo zarządu jej poprzednika, wynikające z notarialnej umowy zamiany nieruchomości Rep. A nr 13101 z 21 listopada 1966 r., zawartej przez H[...] (w imieniu Skarbu Państwa) z osobami fizycznymi. Do rozważenia pozostaje zatem problem, czy w stanie prawnym, który obowiązywał do dnia 1 sierpnia 1985 r. (dnia wejścia w życie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości), przedsiębiorstwa państwowe mogły uzyskać prawo zarządu (użytkowania) nabytą nieruchomością w innym trybie niż decyzja administracyjna. Na to zagadnienie odpowiedział już Sąd Najwyższy w wyroku z 9 kwietnia 1992 r. III ARN 15/92 (OSNC 1993/9/158). Stwierdził tam między innymi, że "Nie można zaakceptować poglądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przekazanie terenu państwowego w użytkowanie przez właściwe terenowe organy administracji państwowej stanowiło – w tym okresie – jedyny dopuszczalny sposób uzyskania prawa zarządu. (...) Zasada wyłączności rad narodowych i ich prezydiów co do gospodarowania terenami państwowymi, wynikająca z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159 ze zm.), nie wykluczała możliwości objęcia zarządu nieruchomością przez czynności faktyczne, będące naturalną konsekwencją aktu nabycia nieruchomości."

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie ten pogląd podziela. Jest on też obecny w orzecznictwie NSA. Stanowisko powyższe znajduje potwierdzenie w art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w pierwotnej wersji (Dz. U. Nr 22, poz. 99), zgodnie z którym "Nieruchomości nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostają w ich zarządzie." Przepis ten odnosił skutek do każdego zarządu nabytego w drodze umowy, bez potrzeby wydawania jakichkolwiek dodatkowych aktów (tak też SN we wspomnianym wyroku z 9 kwietnia 1992 r.). Tak bowiem można odczytywać zwrot "(...) nabyte (...) w drodze umowy pozostają w ich zarządzie." "Wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że skutek przewidziany w tym przepisie, w postaci pozostawania nieruchomości w zarządzie, odnosi się do nieruchomości uprzednio nabytych w drodze umów. Przepis ten nie zawiera zastrzeżenia, że stosuje się go w odniesieniu do umów, o jakich mowa w art. 8 ust. 1 ustawy. Za taką wykładnią przemawia także użycie przez prawodawcę czasu przeszłego dokonanego: "nabyte". Skoro przepis ów obowiązywał już od dnia wejścia w życie u.g.g.w.n., to wydaje się oczywiste, że intencją ustawodawcy było jego zastosowanie do nieruchomości nabytych przed datą wejścia w życie wspomnianej ustawy. Ustawa uregulowała zatem sytuację prawną podmiotów, które nabyły grunty pierwotnie nie stanowiące własności państwowej, ale wykonywały wobec nich uprawnienia wynikające z prawa własności Państwa. Na taką interpretację przepisu art. 8 ust. 3 u.g.g.w.n., który może być podstawą istnienia prawa zarządu nieruchomości nabytych w drodze umowy wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 marca 2019 r., sygn. I OSK 1139/17" – zob. wyrok NSA z 11 marca 2021 r. I OSK 1994/20. Uznać więc należy, że art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., w brzmieniu pierwotnym, ipso iure ustanawiał zarząd tych jednostek państwowych na nabytych nieruchomościach.

W tej sytuacji za usprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia (który za dokument potwierdzający zarząd uznaje umowy, zawarte w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że umowa zamiany nieruchomości z 21 listopada 1966 r. nie jest podstawą do stwierdzenia prawa zarządu, a w konsekwencji także zarzut naruszenia art. 200 ust. 1 u.g.n.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 188 w zw. z art. 193, art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i art. 135 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.