Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 728/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2015 r. sprawy ze skargi I. w W. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia oraz stwierdzenia wydania zarządzenia z naruszeniem prawa oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku I. M. B.i G. S. w W., a także wniosku I. P. - działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A.P. i P. P. - Minister Gospodarki utrzymał w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy:

Podaniem z dnia [...] września 1990 r. R. i E. P. wystąpili do Rzecznika Praw Obywatelskich o "odszkodowanie za grunty, maszyny, urządzenia i budynki, na które w 1954 r. ustanowiono przymusowy zarząd państwowy, a potem upaństwowiono". Podanie to zostało przekazane do Ministra Przemysłu (poprzednika prawnego Ministra Gospodarki), który potraktował je jako wniosek o stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. C. wł. R. i E. P. w P. ul. [...].

Pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r. I. P., reprezentujący również A.P. i P.P., podtrzymał wniosek R. i E. P.

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], Minister Gospodarki umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemyślu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 r. wskazując, iż wnioskodawcy nie wykazali interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...]Minister Gospodarki utrzymał w mocy powyższą decyzję z dnia [...] maja 2009 r.

Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 440/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] maja 2009 r. Wyrok Sądu stał się prawomocny w dniu [...] sierpnia 2010 r.

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], Minister Gospodarki stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 r., wskazując, iż przymusowy zarząd mógł być ustanowiony tylko nad przedsiębiorstwem. Tymczasem w dacie wydania ww. zarządzenia przedsiębiorstwo nie istniało jako zorganizowana całość, a składniki majątkowe byłej cegielni, mocą umowy z dnia [...] lutego 1953 r., zostały wydzierżawione R. S. M.-B. Umową tą nie objęto przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 40 § 1 kodeksu handlowego, lecz określone w umowie składniki majątkowe. Wobec powyższego, ocena przesłanek ustanowienia przymusowego zarządu w odniesieniu do nieistniejącego przedsiębiorstwa stała się, w ocenie organu, bezprzedmiotowa.

Decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...], Minister Gospodarki utrzymał w mocy powyższą decyzję z [...] maja 2011 r.

Wyrokiem z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1818/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2011 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] maja 2011 r. wskazując na błędne stanowisko organu, że przedmiotowa cegielnia w dacie ustanowienia przymusowego zarządu nie stanowiła przedsiębiorstwa.

Wyrokiem z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 1003/12, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2012 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], Minister Gospodarki, po rozpatrzeniu wniosku R. i E. P., w miejsce których w ramach sukcesji spadkowej wstąpili: I. P., A.P. i P.P. - w pkt I, działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i 2 k.p a. - stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. C. wł. R. i E. P. w P., ul. Ż. [...], w zakresie przedsiębiorstwa i nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 3,0094 ha oraz - w pkt II, działając na podstawie art. 158 § 2 w związku z art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego - stwierdził, że ww. zarządzenie w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]w zakresie powierzchni 2741 m2 - zostało wydane z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu powołanego rozstrzygnięcia organ podniósł, iż w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorstwa nie istniały przesłanki uzasadniające ustanowienie nad nim przymusowego zarządu państwowego. Ponadto, dokonując oceny skutków prawych wywołanych przez ww. zarządzenie z [...]października 1954 r., organ stwierdził, iż w odniesieniu do przedmiotowej cegielni oraz części nieruchomości, na której była ona zorganizowana, stanowiącej aktualnie działkę nr [...] o pow. 30094 m – zarządzenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. (pkt I decyzji), z kolei w zakresie pozostałej nieruchomości, obejmującej powierzchnię 2741 m aktualnej działki nr [...] (obręb [...]) - skutki prawne ocenianego zarządzenia są nieodwracalne (pkt II decyzji).

Pismem z dnia [...] lutego 2014 r. I. M. B. i G. S. w W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej ww. decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2014 r. zarzucając tej decyzji naruszenie art. 7, 8 i 77 § 1 kpa. Zaś pismem z [...] lutego 2014 r. I. P. działający w niniejszej sprawie w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A.P. i P. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2014 r..

Decyzją z dnia [...]lutego 2015 r., nr [...], Minister Gospodarki utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] stycznia 2014 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że przedsiębiorstwo pn. C. wł. R. i E. P. w P., ul. Ż. [...], nie mogło być uznane za przedsiębiorstwo o podstawowym czy też strategicznym znaczeniu dla gospodarki narodowej, którego utrzymanie w ruchu miałoby bezpośredni związek z interesem Państwa. Przedmiotowa cegielnia była bowiem, w ocenie organu, niewielkim i raczej o lokalnym zasięgu przedsiębiorstwem, produkującym cegły dla potrzeb własnych budownictwa mieszkalnego R.S. M. – B. w P., będącej dzierżawcą tej cegielni. Na wyposażeniu przedmiotowej cegielni znajdował się jeden piec dwunasto-komorowy z kominem H. bez obudowy pozwalający osiągnąć wielkość produkcyjną m poziomie 1.800.000 sztuk cegły rocznie. Oceny tej nie może zmienić, w ocenie organu, podnoszona przez zarządcę państwowego okoliczność, iż przedmiotowa cegielnia, przy wykorzystaniu istniejącego "prawie kompletnego parku maszynowego" oraz "bardzo bogatych złóż gliny" miała możliwość zwiększenia swojego potencjału produkcyjnego z 1.800.000 sztuk cegły do 3.000.0000 sztuk cegły rocznie. Organ uznał za bezsporne, na co wskazał również pełnomocnik I.M. B. i G. S. w W., że w dacie bezpośrednio poprzedzającej ustanowienie przymusowego zarządu państwowego przedmiotowa cegielnia produkowała cegłę (materiał budowlany) na rynek lokalny. Skoro zatem przedsiębiorstwo miało charakter lokalny - to przy uwzględnieniu, iż ustanowienie przymusowego zarządu państwowego nastąpiło w październiku 1954 r., tj. ponad dziewięć lat po zakończeniu II wojny światowej, brak było, zdaniem Ministra, podstaw do twierdzenia, iż działalność przedmiotowej cegielni lub brak tej działalności mogło mieć istotny wpływ m.in. na (wskazywaną przez pełnomocnika Instytutu) "odbudowę kraju ze zniszczeń wojennych", a w konsekwencji funkcjonowanie Państwa.

Minister podniósł, iż o braku istnienia interesu Państwa w ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego świadczy dodatkowo fakt, iż niespełna trzy lata po upaństwowieniu przedmiotowej cegielni, tj. w dniu [...] stycznia 1957 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej P. "wobec stwierdzenia niewłaściwej, deficytowej gospodarki prowadzonej przez G.-M. Z. P. T. w B. na C. T." w Pruszkowie, wobec niewykonywania planów gospodarczych przez cegielnię", podjęło decyzję przekazania przedmiotowej cegielni jej właścicielowi oraz zwróciło się do Ministerstwa Przemysłu Drobnego i Rzemiosła o uchylenie przymusowego zarządu państwowego. Wskazując na powyższe Minister uznał, iż pomimo objęcia przedmiotowej cegielni przymusowym zarządem państwowym Państwo nie było zainteresowane prowadzeniem w niej dalszej działalności, a w konsekwencji jej funkcjonowanie nie leżało w interesie Państwa, co oznacza niespełnienie jednej z przesłanek dekretu.

W zakresie spełnienia drugiej z przesłanek uzasadniających ustanowienie przymusowego zarządu państwowego, jaką było uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu omawianego przedsiębiorstwa, organ wskazał, iż przedmiotowe przedsiębiorstwo było czynne. W okresie bowiem bezpośrednio poprzedzającym ustanowienie przymusowego zarządu państwowego tj. od dnia [...] lutego 1953 r. było dzierżawione przez R. S. M.-B. w P. Tym samym, w dacie ustanowienia przymusowego zarządu omawiana cegielnia prowadziła działalność zgodną z jej profilem produkcji i znajdowała się we władaniu ww. Spółdzielni. Fakt, że przedmiotowe przedsiębiorstwo było czynne potwierdzają także, w ocenie organu, znajdujące się w aktach sprawy dokumenty.

Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że w odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa nie istniały określone ww. dekretem z dnia 16 grudnia 1918 r. przesłanki uzasadniające ustanowienie nad nim przymusowego zarządu państwowego.

Ponadto, organ wskazał, iż z uwagi na konieczność kumulatywnego spełnienia zawartych w dekrecie przesłanek ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nie znajdują uzasadnienia podejmowane przez pełnomocnika Instytutu próby dowodzenia istnienia interesu Państwa w upaństwowieniu przedmiotowej cegielni z uwagi m.in. na "obowiązek i odpowiedzialność odbudowę kraju ze zniszczeń wojennych oraz zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych społeczeństwa i zapewnienie obywatelom mieszkań (budowa, odbudowa, kwaterunek itp.)", skoro w dacie bezpośrednio poprzedzającej ustanowienie przymusowego zarządu państwowego - przedmiotowa cegielnia była czynna i niezagrożona bezruchem, co tym samym wykluczało możliwość jej upaństwowienia.

Minister Gospodarki podniósł również, iż stwierdzając wydanie zarządzenia z [...] października 1954 r. z rażącym naruszeniem prawa organ jest zobligowany do dokonania oceny skutków prawnych jakie to zarządzenie wywołało. Wskazał, iż z informacji i dokumentacji geodezyjnej nadesłanej przez Starostwo Powiatowe w P. oraz wyjaśnień Urzędu Marszałkowskiego W. M. wynika, że dawnej nieruchomości zajętej przez C. i przejętej przez G. M. Z. T. P. M. B. w G. M., jako "O. T." o pow. 3 ha 3036 m odpowiada aktualnie działka nr [...] o pow. 3 ha 0094 m2 i częściowo (w zakresie powierzchni 2741 m2) działka nr [...] (obręb [...]).

Organ wskazał, iż działka nr [...] znajduje się obecnie we władaniu I. M. B. i G. S. w W., który wnioskiem z dnia [...] lipca 2006 r. wystąpił Sądu Rejonowego w P. o zasiedzenie tej działki. Postępowanie to jest obecnie zawieszone do czasu zakończenia przedmiotowego postępowania nadzorczego. Organ podniósł przy tym, że dla działki nr [...] brak jest obecnie wpisu Skarbu Państwa jako właściciela w księdze wieczystej.

Powołując się na powyższe organ ponownie podkreślił, iż skutkiem prawnym ustanowienia przymusowego zarządu państwowego było objęcie w zarząd mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa, nad którym ustanowiono przymusowy zarząd. Zatem, w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji problem sprowadza się do oceny tego właśnie skutku. Skoro skutek ustanowienia przymusowego zarządu państwowego był odwracalny to, w ocenie organu, brak było podstaw prawnych do uznania, że zarządzenie z [...] października 1954 r. w zakresie przedsiębiorstwa oraz nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 3,0094 ha wywołało nieodwracalne skutki prawne, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

W odniesieniu do działki nr [...]organ wskazał, mając na względzie informacje udzielone przez Starostwo Powiatowe w P., iż części nieruchomości, na której funkcjonowała upaństwowiona cegielnia odpowiada aktualnie część działki Nr [...]o pow. 2741 m2, wchodzącej w skład drogi wojewódzkiej Nr [...] i znajdującej się w trwałym zarządzie [...] Zarządu Dróg Wojewódzkich w W. na podstawie art. 21 i art. 22 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. W ocenie organu, przeznaczenie ww. działki pod drogę wywołało nieodwracalne skutki prawne, w rozumieniu art. 156 § 2 kpa poprzez zastosowanie art. 2a pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył I. M. B. i G. S. w W. wnosząc o uchylenie jej w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki [...] stycznia 2014 r.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 pkt 3 dekretu Naczelnika Państwa w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego z dnia [...] grudnia 1918 r. (Dz. Praw Państwa Polskiego Nr 21, poz. 67) poprzez przyjęcie, że w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem – cegielnią własności małż. R. i E. P. – ustanowienie tego zarządu nie leżało w interesie Państwa oraz, że ponieważ przedsiębiorstwo to było czynne i dobrze prosperujące, z perspektywami rozwoju i nie było zagrożone bezruchem - zatem i ta okoliczność wykluczała możliwość objęcia tego przedsiębiorstwa przymusowym zarządem, a w konsekwencji jego upaństwowienie .

W ocenie skarżącego, z uzasadnienia decyzji wynika, iż organ oceniał sprawę, wysnuwał wnioski i dokonywał rozstrzygnięcia sprawy z dzisiejszego punku widzenia, mając na uwadze obecne uwarunkowania społeczno - gospodarczo - polityczne, z pominięciem i oderwaniem od realiów, warunków i potrzeb z daty ustanawiania przymusowego zarządu.

Skarżący wskazał, iż istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest ustalenie czy w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem, na podstawie zarządzenia z [...] października 1954 r., przedmiotowa C. jako przedsiębiorstwo mogła być objęta przymusowym zarządem państwowym i czy ustanowienie tego zarządu leżało w interesie Państwa.

W ocenie skarżącego, ustalenia Ministra zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie znajdują oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, są niezgodne zarówno ze stanem faktycznym jak i prawnym, a także są bezpodstawne, chybione i nieuzasadnione. W szczególności, Instytut wskazał, iż w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego zdolności produkcyjne cegielni wynosiły około 200.000 sztuk cegły miesięcznie. W skali roku cegielnia mogła produkować ok. 1.800.000 sztuk cegieł, a przy niewielkich nakładach modernizacyjnych możliwe było zwiększenie produkcji do około 3.000.000 sztuk cegieł. Skarżący wskazał, iż taka wielkość produkcji dawała możliwość wybudowania ok. 120-150 murowanych domów mieszkalnych jednorodzinnych lub odpowiednio 200-250 mieszkań. Powyższe, w ocenie skarżącego, dowodzi, iż Minister błędne założył, że przedsiębiorstwo miało charakter lokalny, gdyż produkcja przedsiębiorstwa była w ówczesnym okresie towarem o charakterze strategicznym, produkowana była zarówno na rynek lokalny - miejscowy jak i zamiejscowy, zaspokajała potrzeby lokalne jak i sąsiednich miejscowości. W tym kontekście błędne jest, w ocenie skarżącego, twierdzenie Ministra, iż przedmiotowe przedsiębiorstwo - z uwagi na jego lokalny charakter oraz fakt ustanowienia przymusowego zarządu państwowego ponad dziewięć lat po wojnie - nie podlegało dekretowi z 1918 roku jak również twierdzenie, że temu dekretowi podlegały jedynie przedsiębiorstwa o podstawowym i strategicznym znaczeniu dla gospodarki narodowej (np. huty, kopalnie, stocznie, zakłady zbrojeniowe itp.).

Skarżący podniósł, iż rodzaj prowadzonej przez przedsiębiorstwo działalności w pełni uzasadniał ustanowienie nad nim przymusowego zarządu państwowego, jak również utrzymanie w ruchu tego przedsiębiorstwa leżało w interesie Państwa (produkcja cegły w okresie odbudowy kraju po wojnie).

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Na wstępie wskazać trzeba, iż kontrola Sądu w przedmiotowej sprawie dotyczy decyzji wydanej w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie w trybie przewidzianym w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Poza sporem pozostaje okoliczność, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie nadzorcze prowadzone jest na podstawie art.156-158 kpa i podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z kwalifikowanymi wadami, o których stanowi art.156 § 1 kpa.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] stycznia 2014 r. Powołaną decyzją organ - w pkt I stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. C. wł. R.i E. P. w P., ul. Ż. [...], w zakresie przedsiębiorstwa oraz nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o pow. 3,0094 ha, z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), a w pkt II stwierdził, że ww. zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 r. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], w zakresie powierzchni 2741 m2 zostało wydane z naruszeniem prawa.

Kontrolowane w postępowaniu nadzorczym zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 r. zostało wydane – jak wynika z jego treści - na podstawie art. 1 pkt 3 i art. 2 dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. z dnia 28 grudnia 1918 r., Nr 21, poz. 67 ze zm.). Zatem, w aspekcie zgodności z przepisami powołanego dekretu w wersji obowiązującej w dacie wydania powołanego orzeczenia oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania należy ocenić wskazane wyżej orzeczenie.

Zgodnie z art. 1 pkt 3 powołanego dekretu, przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch, oraz posiadłości ziemskie, których zabezpieczenie lub zagospodarowanie leży w interesie państwa – mogą być objęte pod zarząd państwowy.

Zauważyć trzeba, iż już z samej treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca zakładał możliwość objęcia przymusowym zarządem państwowym nie tylko takich przedsiębiorstw, których "utrzymanie w ruchu" było zagrożone, ale również takich, które nie były czynne, a ich "puszczenie w ruch" (tak samo jak utrzymanie w ruchu) leżało w interesie państwa. Warunek był natomiast taki, że musiało istnieć przedsiębiorstwo jako zorganizowana całość i być zdolne do określonego rodzaju produkcji. Pośrednio wynikało to z celu tej regulacji - historycznie rzecz ujmując - przyjętej w sytuacji szczególnej, w której po wielu latach niewoli i zniszczeń wojennych "niezbędnym było zapewnienie ciągłości pracy przedsiębiorstw o kluczowym znaczeniu dla gospodarki odradzającego się Państwa Polskiego" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 1998 r., IV SA 2182/96, LEX nr 45854). Cele te pozostały aktualne również po 1945 roku - z tym wyjątkiem, iż w praktyce orzeczniczej ujawnianych jest wiele nadużyć dotyczących rozumienia interesu państwa przy przejmowaniu różnych majątków w przymusowy zarząd państwowy.

Z akt sprawy wynika, iż w celu ustalenia czy zostały spełnione określone w art. 1 pkt 3 powołanego dekretu przesłanki ustanowienia przymusowego zarządu państwowego organ nadzoru pozyskał z archiwów i instytucji państwowych, między innymi ze zbiorów Archiwum Państwowego dla [...] (zespół akt Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W., Wydział Przemysłu i Handlu sygn. [...]) oraz zbiorów Archiwum Akt Nowych w W. (zespół akt Ministerstwa Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych sygn. [...]) szereg dokumentów archiwalnych, w szczególności:

1) Pismo Wojewódzkiego Zarządu Przemysłu Terenowego Materiałów Budowlanych z [...] lutego 1954 r., Nr. [...], do Prezydium W. Wojewódzkiej Rady Narodowej stanowiące wniosek o ustanowienie przymusowego zarządu;

2) Pismo Ministerstwa Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] listopada 1954 r., znak: [...], do Wojewódzkiego Zarządu Przemysłu Terenowego Materiałów Budowlanych;

3) Protokół zdawczo – odbiorczy z [...] listopada 1954 r. w sprawie przejęcia C. wł. R. i E. P. w P., ul. Ż. [...] pod przymusowy zarząd państwowy przez G. M. Z. T. P. M. B. w B.;

4) Pismo R. S. M. – B. z [...] listopada 1954 r., L. dz. [...], do Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła;

5) Pismo Wojewódzkiego Zarządu P. T. M. B. z [...] sierpnia 1955 r. do Wydziału Przemysłu Prezydium W. Wojewódzkiej Rady Narodowej;

6) Pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P.z [...] lutego 1957 r., znak: [...], do Ministra Przemysłu Drobnego i Handlu o uchylenie przymusowego zarządu państwowego nad C.

W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego, trafnie organy nadzoru uznały - na podstawie oceny zebranego materiału dowodowego - iż przedmiotowe przedsiębiorstwo pn. C. wł. R. i E. P. nie mogło być uznane za przedsiębiorstwo o podstawowym czy też strategicznym znaczeniu dla gospodarki narodowej, którego utrzymanie w ruchu miałoby bezpośredni związek z interesem Państwa. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza trafność stanowiska organu, iż przedmiotowa C. była niewielkim i raczej o lokalnym zasięgu przedsiębiorstwem produkującym cegły dla potrzeb własnych budownictwa mieszkalnego R. S. M. – B. w P. będącej jej dzierżawcą. Z dokumentów archiwalnych wynika, iż na wyposażeniu przedsiębiorstwa znajdował się jeden piec dwunasto-komorowy z kominem Hoffmana bez obudowy, pozwalający osiągnąć wielkość produkcyjną na poziomie 1.800.000 sztuk cegły rocznie.

Zauważyć przy tym trzeba, iż w wiążącym w tej sprawie wyroku z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1818/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż "cegielnia jako przedsiębiorstwo funkcjonowała wytwarzając produkt zgodny z profilem tego przedsiębiorstwa". Jednocześnie w powołanym wyroku Sąd zobowiązał organ ponownie rozpoznający sprawę do dokonania oceny, czy "utrzymanie produkcji w tej konkretnej cegielni w realiach tamtych czasów i miejscu leżało w interesie państwa".

W ocenie Sądu, Minister Gospodarki sprostał nałożonemu przez Sąd obowiązkowi. Odniósł się do charakteru i przedmiotu produkcji przedmiotowego przedsiębiorstwa, którym była produkcja cegły dla potrzeb budownictwa mieszkaniowego R. S. M. – B. w P., będącej dzierżawcą tej cegielni. Organ nadzoru odniósł się ponadto do okoliczności wynikającej z protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] listopada 1954 r., iż ww. Spółdzielnia zużytkowała całą produkcję cegielni na własne potrzeby do budowy domków jednorodzinnych - co odzwierciedla lokalny charakter przedsiębiorstwa - z punktu widzenia interesów państwa pozbawiony strategicznego znaczenia.

Takie kryterium oceny organu nadzoru Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje. Sąd nie podziela zarazem stanowiska skarżącego, że ocena Ministra Gospodarki nastąpiła z całkowitym pominięciem i oderwaniem od realiów, warunków i potrzeb z daty ustanowienia zarządu przymusowego. W ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji Minister Gospodarki przeanalizował wszystkie te kryteria w oparciu o zebrany materiał dowodowy, w tym w oparciu o powołany protokół zdawczo – odbiorczy z dnia [...] listopada 1954 r. oraz wskazane wyżej pisma z lat 1954 - 1957. Nie jest przy tym tak, jak twierdzi skarżący, że w powojennej rzeczywistości wystarczające dla uzasadnienia interesu państwa w ustanowieniu przymusowego zarządu było to, że państwo zainteresowane było utrzymaniem stałej produkcji cegieł, gdyż było to niezbędne dla sprawnego przeprowadzenia prac związanych z usuwaniem zniszczeń oraz odbudową kraju. Taka argumentacja prowadzi, zdaniem Sądu, do niemożliwego do zaakceptowania wniosku, że sam charakter czy rodzaj produkcji przedsiębiorstwa (produkcja cegły w okresie odbudowy kraju po wojnie) - nawet jeśli miał znaczenie z punktu widzenia aktualnych potrzeb kraju - przesądzał o interesie państwa w utrzymaniu produkcji przedsiębiorstwa, bez względu na wielkość tej produkcji, a tym samym bez względu na znaczenie samego przedsiębiorstwa w skali kraju. Takie stanowisko skarżącego pozostaje, zdaniem Sądu, w sprzeczności z ukształtowanym w orzecznictwie rozumieniem interesu państwa, którego istnienie niewątpliwie zawęża kategorię podmiotów gospodarczych tylko do tych, które mogą mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla państwa (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2013 r., I OSK 684/12, LEX nr 1369012). Posługując się argumentacją skarżącego, należałoby dojść do wniosku, że wszystkie istniejące wówczas w kraju cegielnie lub inne przedsiębiorstwa produkujące materiały budowlane, liczone zapewne w setkach (jak wynika z praktyki orzeczniczej), miały strategiczne znaczenie dla państwa. Takie rozumowanie zaprzecza jednak, w ocenie Sądu, znaczeniu pojęcia "strategiczne" jako bardzo ważne, istotne, bez którego nie można lub trudno się obejść. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że takie cechy można przypisać przedmiotowej C. produkującej 1.800.000 sztuk cegły rocznie, co wynika z pisma Wojewódzkiego Zarządu P. T. M. B. skierowanego w dniu [...] lutego 1954 r. do Prezydium W. Wojewódzkiej Rady Narodowej.

Sąd nie podzielił przy tym podnoszonego w skardze zarzutu błędnej wykładni art. 1 pkt 3 ww. dekretu z 1918 roku polegającej na przyjęciu przez organ nadzoru, że przedsiębiorstwami, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa są wyłącznie przedsiębiorstwa działające w przemyśle zbrojeniowym, hutniczym, kolejnictwie, transporcie albo kopalnictwie, nie zaś przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją materiałów budowlanych (w tym konkretnym przypadku produkcją cegły). Wskazać trzeba, że z treści zaskarżonej decyzji nie wynika aby organ nadzoru przesądził w niej w sposób kategoryczny, że przedsiębiorstwami, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa są wyłącznie przedsiębiorstwa działające w przemyśle zbrojeniowym, hutniczym, kolejnictwie, transporcie albo kopalnictwie. W ocenie Sądu, wyliczenie przedsiębiorstw zawarte przez organ w powołanej decyzji jest wyliczeniem przykładowym, zaczerpniętym z orzecznictwa. Jak wynika wprost z treści decyzji, zaraz po dokonaniu tego wyliczenia Minister dodaje, że nie sposób wymienić pełnego katalogu tych przedsiębiorstw - jednak jest pewne, że należy omawiany przepis interpretować stosując wykładnię zawężającą.

W ocenie Sądu, stanowisko Ministra Gospodarki w tym względzie należy uznać za trafne. Prawidłowo również organy nadzoru uznały, że wymienione w art. 1 pkt 3 dekretu z 16 grudnia 1918 r. przesłanki musiały zachodzić kumulatywnie – brak jednej z nich wykluczał możliwość ustanowienia nad przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego. W ocenie Sądu, prawidłowo stwierdził Minister Gospodarki, na podstawie badania dokumentów archiwalnych – iż przedmiotowe przedsiębiorstwo było czynne, bowiem w okresie bezpośrednio poprzedzającym ustanowienie przymusowego zarządu państwowego tj. od dnia [...] lutego 1953 r. było dzierżawione przez R. S. M.-B. w P.W konsekwencji, została spełniona również druga z przesłanek wynikających z art. 1 pkt 3 powołanego dekretu w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego

Podsumowując, w przedmiotowej sprawie organy nadzoru wykazały, na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, że przejęte w przymusowy zarząd przedsiębiorstwo było pozbawione strategicznego znaczenia dla państwa. Zatem, jego przejęcie w przymusowy zarząd nie leżało w interesie państwa, a pozbawienie właściciela zarządu przedsiębiorstwem w takiej sytuacji niewątpliwie nie może być akceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa, choćby z uwagi na skutki ekonomiczne z tego wynikające. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu, zachodzą wszelkie przesłanki do uznania rażącego naruszenia prawa przez zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 r. w zakresie wskazanym w pkt 1 decyzji. Ponadto, za prawidłowe i znajdujące oparcie w zebranym materiale dowodowym Sąd uznał stanowisko organu, iż z uwagi na przeznaczenie działki nr [...]pod drogę i wynikające z tej okoliczności skutki prawne w postaci zastosowania ustawy o drogach publicznych organ mógł się ograniczyć w stosunku do tej działki jedynie do wydania zarządzenia z [...] października 1954 r. z naruszeniem prawa z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych.

Za niezasadne Sąd uznał również podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 kpa. W ocenie Sądu, organy nadzoru wyczerpująco zbadały istotne okoliczności faktyczne sprawy oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej, dając wyraz swej ocenie w uzasadnieniu decyzji w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 kpa.

Końcowo wskazać należy, że w dacie wydawania przedmiotowego orzeczenia opublikowany został w Dzienniku Ustaw wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (Dz.U. z 2015, poz. 702). Zgodnie z tym orzeczeniem, art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Kontrolowane w przedmiotowym postępowaniu zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła wydane zostało [...] października 1954 r., zaś jego nieważność stwierdzona została decyzją Ministra Gospodarki z [...] stycznia 2014 r., a zatem po blisko 60 latach. Tym niemniej, w ocenie sądu rozpoznającego sprawę, brak było podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki pozwalające na odmowę stwierdzenia nieważności ww. zarządzenia z 30 października 1954 r.

Po pierwsze, w powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się co do niekonstytucyjności przepisu, w zakresie w jakim pomija on możliwość odmowy stwierdzenia nieważności. Innymi słowy mówiąc, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, w systemie prawnym winno istnieć uregulowanie pozwalające na odmowę stwierdzenia nieważności decyzji. W pkt 10.6 wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał wprost, że jego rozstrzygnięcie w zakresie opisanym w sentencji ma charakter zakresowy o pominięciu prawodawczym. Wyrok taki, jak wskazał Trybunał, nie powoduje zmiany normatywnej, w szczególności nie oznacza derogacji tego przepisu. W pkt 10.7 uzasadnienia Trybunał wskazał, że nie przesądza o tym, czy właściwym sposobem realizacji tego postulatu jest przewidziany aktualnie w art. 156 § 2 kpa dziesięcioletni termin prekluzyjny, ustawodawca dysponuje bowiem swobodą w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wskazanych przez Trybunał wartości konstytucyjnych.

Po drugie, w uzasadnieniu ww. wyroku (pkt 10.1) podane zostały wskazówki, których łączne zaistnienie pozwala na odmowę stwierdzenia nieważności decyzji. Okolicznościami tymi jest funkcjonowanie decyzji w obrocie przez kilkadziesiąt lat, czyli domniemanie jej zgodności z prawem przez kilkadziesiąt lat, nabycie przez stronę prawa lub ekspektatywy oraz niedookreślony charakter przesłanki nieważności decyzji, której wykładnia ukształtowała się w orzecznictwie na długo po wydaniu decyzji.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie w okoliczności te nie zaistniały. W sprawie stwierdzono nieważność zarządzenia o ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem wskazując na brak przesłanki interesu państwa. W ocenie Sądu, nie można w tym przypadku przede wszystkim mówić o niedookreślonym charakterze tej przesłanki nieważności, której wykładnia ukształtowała się w orzecznictwie na długo po wydaniu orzeczenia. Wprawdzie przepis art. 1 pkt 3 dekretu Naczelnika Państwa z 1918 roku w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego zawierający tę przesłankę posługuje się klauzulą generalną, ale nie stanowi to jeszcze o niejednoznaczności normy w nim wyrażonej - jeśli, jak w tym przypadku, orzecznictwo w sposób jednolity i precyzyjny wskazuje, na czym polega interes państwa, wiążąc go ze strategicznym, czy też kluczowym dla państwa znaczeniem przedsiębiorstwa. Owo kluczowe czy strategiczne znaczenie musi wynikać zaś (lub nie) z ustalonego w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy. Ponadto, kwestionowane zarządzenie ograniczało jedynie właściciela w prawie swobodnego dysponowania mieniem (przedsiębiorstwem), nie wywoływało zaś ono skutków prawnorzeczowych. Zatem, w ocenie Sądu, nie można tu mówić o kreowaniu prawa, które podlegałoby konstytucyjnej ochronie z punktu widzenia wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w sentencji wyroku.