Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 824/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 123
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 30 stycznia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Mirella Ławniczak Protokolant : sekretarz sądowy Ewa Chybowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2024 roku sprawy ze skargi P. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia 19 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I oddział w [...] z dnia 30 czerwca 2023 r., nr [...];


UZASADNIENIE

Dnia 11 maja 2023r. P. K. (dalej: skarżąca) złożyła wniosek o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu podała, że 26.04.2023r. otrzymała zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej na poczet składek lat 2016, 2014 i 2013r. Jej zdaniem, skoro zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych składki przedawniają się po upływie 5 lat, w/w składki powinny ulec umorzeniu, dlatego zwraca się z wnioskiem o ich umorzenie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. pismem z dnia 19 maja 2023r. poinformował skarżącą, że w celu umożliwienia dokonania oceny sytuacji rodzinnej, materialnej oraz majątkowej powinna złożyć w terminie 14 dni oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która prowadził działalność gospodarczą, zgodnie z przesłanym załącznikiem. Organ podał, że jeżeli nie przedłoży tych dokumentów we wskazanym terminie jej wniosek zostanie rozpatrzony wyłącznie na podstawie posiadanych przez ZUS informacji, co może mieć wpływ na wynik rozpatrzenia sprawy. Skarżąca w zakreślonym terminie podała, że jej zdaniem składki winny ulec umorzeniu z uwagi na przedawnienie i dlatego żądanie ich spłaty jest bezpodstawne, nie widzi powodu, dla którego miałaby składać oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. decyzją nr [...] z dnia 30 czerwca 2023r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022r., poz. 1009 ze zm.) oraz art. 105 § 2 k.p.a. umorzył postępowanie w sprawie wniosku skarżącej z dnia 11.05.2023r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu podał, że z uwagi na powoływanie się przez skarżącą na przedawnienie należności postępowanie o umorzenie tych należności stało się bezprzedmiotowe. Brak jest bowiem podstaw do rozpoznania wniosku w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, tj. art. 28 i art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ podał, że na złożone pismo w oparciu o art. 24 ust. 4 u.s.u.s., na który skarżąca się powołuje, tj. w zakresie umorzenia należności zostanie jej udzielona odpowiedź w odrębnej korespondencji.

W terminowo wniesionym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podała, że nie rozumie z jakiego powodu ZUS umorzył postępowanie, sprawa dotyczy składek za lata 2013, 2014 i 2016, które zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. uległy przedawnieniu po 5 latach. Podała, że nie otrzymała odrębnego pisma odnośnie przedawnienia.

Pismem z 3 lipca 2023r. organ zawiadomił skarżącą, że wobec zaległości składkowych powstałych od 01.2013r. prowadził postępowanie egzekucyjne.

Decyzją nr [...] z dnia 19 września 2023r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 123 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 105 § 2 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję z dnia 30.06.2023r.

W uzasadnieniu organ cytując treść art. 28 ust 3 i art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz rozporządzenia podał, że podane w nich podstawy umorzenia zaległości z tytułu składek tworzą zamknięty katalog przypadków, którego nie można rozszerzać. Przedawnienie należności z tytułu składek, na które powołuje się skarżąca we wniosku nie zawiera się w w/w katalogu, co uzasadnia umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie wniosku o umorzenie zadłużenia.

Organ podał, że pismem z 3 lipca ZUS Oddział w S. udzielił stronie odpowiedzi w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek za lata 2013, 2014 i 2016 i jednocześnie wskazał, że składki za w/w okres nie uległy przedawnieniu. Poinformowano stronę o okresach zawieszenia i czynnościach powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności za wyżej wskazany okres.

Zdaniem organu zaskarżona decyzja zawiera wszystkie niezbędne elementy. W sposób precyzyjny określono przyczyny umorzenia postępowania, omówiono podstawę prawną rozstrzygnięcia. W postanowieniu lub decyzji wydanej w trybie art. 105 § 2 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja umorzenia postępowania kończy się aktem formalnym a nie merytorycznych.

W terminowo wniesionej skardze skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz o zwrot kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Podała, że wskazane przez nią zaległości uległy przedawnieniu. Kilka lat temu ZUS przez rok pobierał jej wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenie, którą wykonywała na poczet spłaty składek. Po kilkunastu miesiącach cała dochodzona kwota została spłacona i zaczęła ponownie otrzymywać wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. W tamtym okresie ZUS nie informował jej o istnieniu jakichkolwiek zaległości i ich nie dochodził a teraz po latach próbuje jej się wmówić, że były prowadzone jakieś postępowania egzekucyjne, o których nie była informowana. W związku z tym, jej zdaniem zaległości (jeśli takowe istniały) wobec ZUS uległy przedawnieniu. Podała, że ZUS przez lata nie informował jej ani nie próbował dochodzić swoich należności a takie działanie miało na celu hodowanie odsetek i powiększanie kwoty zaległości. Jej zdaniem żądanie przez ZUS zapłaty należności z tytułu nieopłaconych składek jest bezpodstawne, dlatego wnosi o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie dnia 30 stycznia 2024r. pełnomocnik skarżącej (jej mąż) podał, że w 2019r. zostało ściągnięte zadłużenie skarżącej z lat 2015 i 2014. Potem ZUS nie robił nic i dopiero w ubiegłym roku przysłał zawiadomienie o zajęciu wierzytelności za lata 2013, 2014 i 2016. Podał, że nie występowali z żoną ze skargą na czynności egzekucyjne, gdyż uważali, że składki są przedawnione, bo minęło 5 lat. Chcieliby, żeby składki zostały umorzone z uwagi na przedawnienie. Obecnie zaległości z odsetkami wynoszą ok. 80 tyś zł, odsetek jej więcej niż składek. Ich sytuacja materialna nie pozwala na spłacenie tej kwoty, nie stać ich na prawnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023, poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145§1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134§1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych przyczyn niż w nich wskazane.

Przedmiotem kontroli Sądu jest rozstrzygnięcie ZUS umarzające postępowanie administracyjne w sprawie wniosku złożonego przez skarżącą 11 maja 2023r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za lata 2013, 2014 i2016.

Spór pomiędzy stronami dotyczy ustalenia, czy organy obu instancji prawidłowo uznały, że wniosek skarżącej jako bezprzedmiotowy winien skutkować umorzeniem postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2023.1230, dalej u.s.u.s.). Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. W sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Zdaniem organów orzekających przeszkodą do prowadzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość wynikająca z faktu, że skarżąca składając wniosek powołuje się na przedawnienie składek.

Organy prawidłowo podały, że materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie, jak wskazał organ jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Ponadto, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w cytowanym na wstępie rozporządzeniu. Przepis § 3 ust. 1 ww. aktu stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w następujących przypadkach:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z treści przywołanych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, przy czym uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

W przedmiotowej sprawie organ poprzestał jednak na uznaniu, że wskazywany przez stronę zarzut przedawnienia, który nie został wskazany w w/w przepisach uzasadnia wydanie formalnej decyzji umarzającej postępowanie. Takie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zakończyło ją bez merytorycznego załatwienia. Umarzając postępowanie organ administracji publicznej zakomunikował stronie zakończenie prowadzonego przez siebie postępowania bez jego rozstrzygnięcia, co do istoty.

Stanowisko organu było nieprawidłowe. Jak wyżej podano stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a., bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności, czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (tak: J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2005, s. 485). Tak więc sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego np. z uwagi na brak właściwości do rozpoznania danej sprawy. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne, pozytywne czy negatywne, staje się prawnie niedopuszczalne. W piśmiennictwie i orzecznictwie akcentuje się konieczność i celowość rozróżnienia bezprzedmiotowości postępowania i bezzasadności żądania strony (J. Borkowski [w:] Komentarz, 1996, s. 463; wyrok NSA w Warszawie z 6.05.1988 r., IV SA 251/88, ONSA 1989/1, poz. 8). Organ administracji, stwierdzając bezzasadność żądania strony, nie może umorzyć postępowania, gdyż będzie to niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, ale jest zobowiązany do wykazania bezzasadności żądania strony w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., art. 105, pkt 8, i orzecznictwo tam przytoczone).

A zatem brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony (wyrok NSA z 7 czerwca 1994 r., I SA 815/93, ONSA 1995/2, poz. 82).

Zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy, brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia bezprzedmiotowości postępowania, w znaczeniu, jakie temu pojęciu nadaje przepis art. 105 § 1 k.p.a. Niewątpliwie w niniejszej sprawie wniosek skarżącej o umorzenie w całości należności z tytułu nieopłaconych za lata 2013, 2014 i 2016 składek nie utracił swojego prawnego bytu i ciągle pozostaje aktualny, gdyż skarżąca go nie wycofała. Organ pozostawał właściwy do rozstrzygnięcia wniosku skarżącej, wskazanie przez nią zarzutu przedawnienia nie skutkowało brakiem substratu sprawy o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym (brakiem podstaw prawnych i faktycznych). Jak wyżej wskazano od bezprzedmiotowości odróżnić należy niezasadność żądania strony. Jest to sytuacja, w której żądanie nie może być uwzględnione, ponieważ nie zostały spełnione określone w przepisach warunki (przesłanki) do uwzględnienia wniosku. W takim przypadku organ winien wydać decyzję, o jakiej mowa w art. 104 § 1 k.p.a., rozstrzygającą sprawę co do istoty, wyjaśniając powody odmowy uwzględnienia żądania. Umorzenie postępowania w niniejszej sprawie naruszało treść art. 105 § 1 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie organ wezwał skarżącą do złożenia w terminie 14 dni oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wskazując, że brak złożenia tych dokumentów skutkować będzie tym, że wniosek zostanie rozpatrzony wyłącznie na podstawie posiadanych przez organ informacji, co może mieć negatywny wpływ na wynik rozpatrzenia sprawy. Po czym nie rozpatrzył sprawy merytorycznie a uznał, że stała się bezprzedmiotowa.

Skarżąca w zakreślonym terminie nie nadesłała wymaganych przez organ dokumentów jednak nadesłała pismo, w którym podała, że w jej ocenie upływ terminu przedawnienia winien skutkować umorzeniem zaległości i w takiej sytuacji nie widzi powodu dla którego miałaby składać oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Organ wcześniej oraz wydając decyzję z 30 czerwca 2023r. nie wyjaśnił skarżącej z jakich powodów uznaje, że składki nie uległy przedawnieniu i że w takiej sytuacji skarżąca wnosząc o ich umorzenie winna złożyć wymagane oświadczenie. W decyzji z 19 września 2023r. organ również nie wyjaśnił kwestii przedawnienia. Powołał się jedynie na wysłane do skarżącej pismo z 3 lipca 2023r., w którym podał, że składki nie przedawniły się. W piśmie z 3 lipca 2023r. wskazał stronie w formie tabeli okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia poszczególnych składek i wskazał daty doręczenia tytułów wykonawczych na podstawie których prowadzi postępowanie egzekucyjne. Skarżąca w skardze podała, że organ nie informował jej o prowadzonym postępowaniu przez lata, była przekonana, że wszystkie zostały wyegzekwowane a jeżeli nie, to uległy przedawnieniu. Pełnomocnik skarżącej na rozprawie podał, że w 2019r. zostało ściągnięte zadłużenie skarżącej za lata 2014 i 2015 i dopiero w ubiegłym roku ZUS zawiadomił ich o zajęciu wierzytelności za lata 2013, 2014 i 2016. Podał, że nie podejmowali żadnych czynności, nie występowali ze skargą na czynności egzekucyjne, uważali bowiem, że składki się przedawniły. Nadto podał, że ich obecna sytuacja materialna nie pozwala na spłacenie zaległości, które z uwagi na odsetki wynoszą ponad 80 tyś zł.

Powyższe, zdaniem Sądu wskazuje, że organ umarzając postępowanie administracyjne uniemożliwił skarżącej ustalenie kwestii przedawnienia. W tym zakresie organ skierował ogólnikowe pismo z 3 lipca 2023r., które było niezaskarżalne, a tym samym uniemożliwił prawidłowość ustalenia przez organ, że doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Nie wyjaśniając precyzyjnie kwestii przedawnienia pozostawił skarżącą w przekonaniu, że nie musi składać oświadczeń o stanie majątkowym i rodzinnym, jest to bowiem okoliczność wtórna wobec ustalenia czy zobowiązanie istnieje. Takie działanie organu naruszało zasadę informowania stron (art. 9 k.p.a.) i zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.).

W ocenie Sądu kwestia przedawnienia składek, których umorzenia domaga się strona winna być w merytorycznej decyzji dotyczącej rozpatrzenia wniosku wyjaśniona. Warunku tego nie spełnia wysłanie do strony niezaskarżalnej pisemnej informacji. Należy mieć na uwadze, że warunkiem dopuszczalności wydania decyzji merytorycznej w sprawie z wniosku o umorzenie należności publicznoprawnych jest weryfikacja istnienia ważnego zobowiązania (zob. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., I GSK 1471/21, Lex nr 3354169). Organ rozpatrując wniosek o umorzenie składek winien w pierwszej kolejności rozpoznać podnoszoną przez skarżącą kwestię przedawnienia. W sytuacji gdy składki objęte wnioskiem uległyby przedawnieniu dalsze procesowanie złożonego wniosku stałoby się bezprzedmiotowe. Stanowisko skarżącej, w którym wskazywała, że z uwagi na przedawnienie nie ma potrzeby składania oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym miało więc uzasadnienie. Z tym, że do wniosku winna ona dołączyć wymagane dokumenty, ZUS bowiem rozpoznając wniosek o umorzenie składek nie robi tego etapowo. W sytuacji gdy składki uzna za przedawnione, umarza postępowanie w przedmiocie umorzenia składek i nie analizuje złożonych dokumentów. W przypadku zaś uznania, że zobowiązanie istnieje (jak stwierdził ogólnikowo w niniejszej sprawie) analizuje wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie składek na podstawie złożonych dokumentów w oparciu o treść art. 28 ust 3 i 3a u.s.u.s. Powyższe potwierdza uznanie, że organ nieprawidłowo umorzył postępowanie administracyjne w sytuacji stwierdzenia, że zobowiązanie istnieje. Organ wskazując na brak przedawnienia składek winien podać podstawę prawną w tym zakresie, przeanalizować okoliczności, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia ww. należności i przedstawić w aktach administracyjnych dowody umożliwiające weryfikację tych okoliczności. Stwierdzenie, że toczy się postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego to za mało w powyższym aspekcie.

Należy podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych. Organ umarzając postępowanie administracyjne naruszył art. 105 § 1 k.p.a. Wniosek skarżącej winien zostać rozpoznany merytorycznie przez wydanie decyzji. Jedynie w przypadku uznania po dogłębnej analizie, że zobowiązanie uległo przedawnieniu organ stwierdzić może bezprzedmiotowość wniosku. W ponowionym postępowaniu zadaniem organu rentowego będzie ponowne zobowiązanie skarżącej do złożenia wymaganej do rozpoznania wniosku dokumentacji (skarżąca pozostawała bowiem w przekonaniu, że z uwagi na przedawnienie składek z obowiązku składania takiego oświadczenia jest zwolniona) a następnie dokładne wyjaśnienie kwestii przedawnienia i dokonanie pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia mogących mieć zastosowanie w sprawie w kontekście zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego, w zależności od dokumentów dostarczonych przez skarżącą. Wyjaśnić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy k.p.a., stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Z uwagi na powyższe, stwierdziwszy, że naruszenie wskazanych powyżej przepisów k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżone decyzje.

Skarżąca na podstawie art. 239 § 1 plt 1 lit e p.p.s.a była zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych, nie było więc podstaw do ich zasądzania od organu na jej rzecz.