Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 349/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2-3a
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2024 r. sprawy ze skargi L. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

W dniu [...] stycznia 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako: "ZUS", "Zakład") wpłynął wniosek, w którym L. R. (dalej także jako: "Skarżący", "Wnioskodawca") zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek, z uwagi na fakt, że nie jest w stanie ich uregulować. Opisał, że posiada pierwszą grupę niepełnosprawności, jest po dwóch zawałach, leczy się na astmę i cukrzycę oraz otrzymał skierowanie na zabieg endoprotezy. Wspomniał, że koszty związane z leczeniem pochłaniają znaczną część emerytury, która jest jego jedynym źródłem dochodu. Dodatkowo rosnąca inflacja powoduje, że brakuje mu środków do życia. Na zakończenie zaznaczył, że świadczenie jest zajęte przez komornika sądowego, bowiem poza długiem w ZUS posiada również inne zobowiązania.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] marca 2024 r. odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu [...] marca 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek, w którym Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego w oparciu o przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Podał, że ZUS zweryfikował zadłużenie Skarżącego w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne.

Organ wskazał na art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497; dalej także jako: "u.s.u.s."), zgodnie z którym należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanki wymienione w tym przepisie nie wystąpiły.

Organ podał ponadto, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365; dalej także jako: "Rozporządzenie"), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w Rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ nie stwierdził występowania tych przesłanek.

Organ wyjaśnił, że okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sytuacji innych niż wymienione w poczynionych rozważaniach. Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wykorzystywane jest w bardzo wyjątkowych przypadkach i każda sytuacja jest oceniana indywidualnie. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością jak również za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Zatem skutki finansowe działalności Skarżącego nie mogą być przerzucane na ogół obywateli.

Odnosząc się do wskazywanych przez Skarżącego problemów zdrowotnych Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie stanowią one wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają Skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu. Źródłem utrzymania Skarżącego jest świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Uzyskiwany w ten sposób dochód pozwala na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie w ocenie organu kwota świadczenia daje Skarżącemu możliwość przystąpienia do dobrowolnej spłaty zadłużenia, np. w układzie ratalnym z ratą dostosowaną do jego możliwości finansowych.

Bardzo ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Zdaniem ZUS, Skarżący nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych. Organ omówił i przeanalizował dane podane przez Skarżącego w dokumencie pn. "oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym" i dokonał porównania wyników przeprowadzonej analizy z minimum socjalnym ustalonym 4 kwietnia 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2023 r. Zdaniem organu łączna kwota uzyskiwanego przez Skarżącego i jego małżonkę świadczenia jest wyższa od minimum socjalnego. Organ stwierdził, że sytuacja Skarżącego nie nosi znamion ubóstwa a egzystencja Skarżącego i jego żony nie jest zagrożona. Z akt sprawy nie wynika też, aby Skarżący zalegał z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. Organ dodał, że wieloletnią bierną postawą w stosunku do spłaty zadłużenia Skarżący przyczynił się do tego, że na kwotę zadłużenia w znacznej mierze składają się odsetki za zwłokę, które przewyższają kwotę należności głównej. Zaległości dotyczą bowiem okresu lat 2009-2010. Z historii dotychczasowej współpracy Skarżącego z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, zdaniem organu, można sądzić, że motywem działania Skarżącego było oczekiwanie na przedawnienie należności.

Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek organ nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2024 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W skardze do tut. Sądu Skarżący podał, że nie zgadza się z powyższą decyzją, nie ponosi winy za źle wykonywaną pracę pracownika ZUS, który źle naliczył składki, czym obciążony ma być Skarżący. Dodał, że jest osobą schorowaną, ma I grupę niepełnosprawności i nie stać go na ponoszenie winy za niekompetencje pracownika ZUS. W ocenie Skarżącego nie ponosi on winy za zaistniałą sytuację.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Do Sądu wpłynęło w dniu [...] maja 2024 r. pismo ZUS wraz z 4 tomami akt dotyczących egzekucji.

Na rozprawie w dniu 16 lipca 2024 r. organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Sprawę rozpoznano na rozprawie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym (określającym prawa i obowiązki stron) oraz z prawem procesowym (regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej). Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a."). Tym samym sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo to uchyla taką decyzję.

Przedmiotem oceny tut. Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z [...] kwietnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję o odmowie Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) w łącznej kwocie [...]zł. Oceniając zaskarżoną decyzję według wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że naruszają one prawo w stopniu nakazującym ich uchylenie.

Instytucja umorzenia należności z tytułu składek została uregulowana w art. 28 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 Rozporządzenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe przesłanki ustanawiają zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z nich umożliwia umorzenia tych należności.

W myśl zaś art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te precyzuje przepis § 3 Rozporządzenia wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dopuszczenie w podanych regulacjach możliwości umorzenia należności przez ZUS wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji. Oznacza to, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. W przypadku stwierdzenia ziszczenia się przesłanki umorzenia organ może - lecz nie jest do tego zobowiązany - uwzględnić wniosek. Rozstrzygnięcie uznaniowe nie może jednak mieć charakteru dowolnego, lecz powinno stanowić wynik rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej także jako: "k.p.a."), wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającego wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność w tym zakresie wyklucza również norma określona w art. 6 k.p.a. zobowiązująca organy administracji publicznej do działania na podstawie przepisów prawa.

Ze względu na powyższe regulacje, w niniejszej sprawie kontroli sądowej podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia. Sąd ocenia również kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru przez organ. Istotne jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. O tym zaś, czy należności z tytułu składek powinny być umorzone, czy też nie, decyduje organ. Przy czym negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rzetelnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

W ocenie Sądu w pierwszej kolejności organ winien ustalić, czy należności o których umorzenie wnioskuje Skarżący istnieją, tj. czy nie uległy przedawnieniu. W takiej bowiem sytuacji winno dojść do umorzenia zaległości.

W niniejszej sprawie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w powyższej kwestii ograniczył się do stwierdzenia: "ZUS zweryfikował Pana zadłużenie w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne. Czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione na str. 3 decyzji ZUS z [...] marca 2024 r. nr [...] i pozostają aktualne." W decyzji ZUS z [...] marca 2024 r. wskazano natomiast: "Należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia został zawieszony od czerwca 2010 r. w związku z prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS postępowaniem egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne do nadal pozostaje aktualne. W ostatnim okresie wyegzekwowano kwotę [...]zł."

Zaprezentowanego powyżej stanowiska organ w żaden sposób nie rozwinął czy to powołując podstawę prawną, czy okoliczności świadczące o powyższym twierdzeniu. W zaskarżonej decyzji brak jakichkolwiek rozważań i wskazań organu co do podejmowanych czynności egzekucyjnych odnoszących skutek względem biegu terminu przedawnienia, w szczególności opisu podejmowanych czynności ze wskazaniem daty ich podjęcia, daty doręczenia Skarżącemu stosownych zawiadomień i informacji.

Zważyć należy, że organ wraz z pismem z dnia [...] maja 2024 r. (k. 10 akt sadowych) przedłożył akta dotyczące egzekucji – 4 tomy. Zaskarżona decyzja, ani decyzja ją poprzedzająca nie zawierają jednak rozważań i ocen dotyczących dokumentów znajdujących się w aktach egzekucyjnych.

Należy przy tym wskazać, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Niniejsza sprawa, według treści decyzji ZUS z [...] marca 2024 r. dotyczy wniosku o umorzenie należności z okresów: 06/2009, 09/2009, 10/2009, 04/2010-07/2010, 08/2009-10/2009.

Wskazać należy, że ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r. Nr 241 poz. 2074 z późn. zm.; dalej także jako: "ustawa zmieniająca I") dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej I, weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawą zmieniającą I dodano do art. 24 m.in. ust. 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez regulację art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 121 poz. 1264; dalej także jako: "ustawa zmieniająca II") z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego". Kolejną zmianę okresu przedawnienia wprowadzono od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232 poz. 1378: dalej także jako: "u.r.n.o.o.p.") zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 u.r.n.o.o.p. do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Według zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wg zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 u.r.n.o.o.p., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Stwierdzić należy, że ZUS tak w zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji, nie wskazał obowiązujących na przestrzeni lat przepisów dotyczących przedawnienia składek, zawieszania i przerwy okresu zawieszenia. Nie podał również na jakiej podstawie ustalił, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Posłużenie się w tym zakresie stwierdzeniem, iż bieg terminu przedawnienia "został zawieszony od czerwca 2010 r." jest niewystarczające bowiem organ winien opisać kwestie związane z przedawnieniem ze wskazaniem daty dziennej. Co do zasady bowiem przedawnienie następuje z upływem określonego czasu od dnia (a nie miesiąca), w którym należności stały się wymagalne. Zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma określenie miesiąca, w którym nastąpił stan wymagalności czy zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma data dzienna wystąpienia powyższych okoliczności.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 180 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W myśl art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy wspomnianych przepisów mają zastosowanie przepisy k.p.a., stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że oceny zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek nie poprzedziła rzetelna i wszechstronna ocena kwestii przedawnienia tychże należności. W ocenie Sądu kwestia przedawnienia składek, których umorzenia domaga się Skarżący, winna być wyjaśniona w merytorycznej decyzji dotyczącej rozpatrzenia wniosku. Warunku tego nie spełnia samo lakoniczne stwierdzenie organu o tym, że należności nie uległy przedawnieniu bez powołania okoliczności wskazujących na zawieszenie biegu terminu przedawnienia ani odniesienia się przez organ do stosownych dokumentów z akt postępowania egzekucyjnego, jak również bez przytoczenia podstaw prawnych obowiązujących dla poszczególnych należności i zdarzeń ich dotyczących. Należy mieć przy tym na uwadze, że warunkiem dopuszczalności wydania decyzji merytorycznej w sprawie z wniosku o umorzenie należności publicznoprawnych jest weryfikacja istnienia ważnego zobowiązania (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 1471/21).

Powyższych braków nie może usunąć tut. Sąd w niniejszym postępowaniu bowiem w pierwszej kolejności to organ jest zobowiązany rozpoznać sprawę w toku postępowania administracyjnego i sporządzić uzasadnienie decyzji - w oparciu o dostępny dla organu materiał dowodowy - które będzie wyczerpujące i kompletne oraz podlegające kontroli sądu. Rolą sądu administracyjnego jest bowiem ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Innymi słowy, postępowanie przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do dokonywania przez sąd nowych ustaleń faktycznych na podstawie dokumentów przedłożonych sądowi, które wcześniej nie zostały ocenione przez organ w treści zaskarżonej decyzji (jak akta egzekucyjne załączone do pisma organu z k. 10 akt sądowych). Sąd administracyjny kontroluje bowiem prawidłowość postępowania przeprowadzonego przez organy administracyjne a nie zastępuje organ w merytorycznym rozpoznaniu sprawy.

Organ rozpatrując wniosek o umorzenie składek winien w pierwszej kolejności rozważyć czy wniosek Skarżącego dotyczy zobowiązania, które nie uległo przedawnieniu. W sytuacji gdy składki objęte wnioskiem uległyby przedawnieniu to dalsze procedowanie złożonego wniosku stałoby się bezprzedmiotowe. ZUS wskazując na brak przedawnienia składek winien podać podstawę prawną w tym zakresie, przeanalizować okoliczności, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia ww. należności i swoje twierdzenia odnieść do utrwalonych w aktach administracyjnych dowodów umożliwiających weryfikację tych okoliczności. Stwierdzenie, że toczy się postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego to za mało w powyższym aspekcie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 30 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Po 824/23).

Wobec powyższego w ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia przez organ art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd na tym etapie sprawy nie przesądza kwestii zastosowania przez organ uznania administracyjnego odnośnie do umorzenia zaległości składkowych bowiem ocena przytoczonych w zaskarżonej decyzji okoliczności i argumentów byłaby przedwczesna.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę wynikającą z niniejszego uzasadnienia wyroku i wyda stosowne rozstrzygnięcie mając na uwadze zasadę dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 15 k.p.a. W przypadku uznania, po rzetelnej analizie, że zobowiązanie uległo przedawnieniu organ zobowiązany będzie postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.). W przeciwnym razie organ rozpozna ponownie wniosek co do meritum zgodnie z art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia. Jeżeliby organ stwierdził, że do przedawnienia należności z tytułu składek faktycznie nie doszło koniecznym będzie, umożliwienie Skarżącemu aktualizacji wniosku co do jego sytuacji materialnej, dochodowej i rodzinnej. Następnie ZUS dokonana pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia mogących mieć zastosowanie w sprawie w kontekście zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego.

Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl

J. Ziołek J. Szulc U. Wiśniewska