Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 479/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 02 lutego 2024 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 kwietnia 2024 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 2 lutego 2024 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania Z. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - Z. S.1.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 27 listopada 2023 r. Z. S. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - panią Z. S.1.

Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 2 lutego 2024 r. na podstawie

art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 775) odmówił Wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu wskazane zostało, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a Konkretnie wskazano na moment powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawcy po 18 rokiem życia i brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia i sprawowaną opieką z uwagi na zaprzestanie pracy zawodowej przez Z. S. w 2017 r. oraz z uwagi na zakres wykonywanej opieki.

Odwołanie od ww. decyzji, złożył Z. S. wskazując, że sprawuje stałą opiekę nad matką. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. , sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2. ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez nieprawidłowe zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. błędne uznanie, że negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia jest status bezrobotnego i wskazywanie na nieuprawniony związek przyczynowo-skutkowy z rezygnacji zatrudnienia i sprawowaną opieką a możliwością podjęcia zatrudnienia. Artykuł 17 ust. 6 ustawy z dn. 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych wskazuje bowiem, że zarejestrowanie w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub bezrobotna pozostaje bez wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji nie pobierania zasiłku dla bezrobotnych, a więc nie uzyskiwania żadnych dochodów,

3. zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7 w zw. z art. 77 par. 1 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz oparciu decyzji jedynie na jego części, podczas gdy prawidłowa ocena wszystkich dowodów powinna prowadzić do uznania, iż skarżący spełnia wszystkie przesłanki uzasadniające przyznanie na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji matkę.

W związku z powyższymi zarzutami Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do przedmiotowego świadczenia. Wskazał ponadto, że jest jedynym członkiem rodziny, mogącym sprawować opiekę nad matką i dotąd nikt takiej opieki nie sprawował, w tym również siostra, bo nie była ona potrzebna w takim zakresie jak obecnie. Z uwagi na schorzenia matki, które postępują z racji również na jej wiek (88 lat), opieka nad matką jest całkowicie konieczna i całodobowa. Za zgodą siostry Odwołujący się zamieszkuje całodobowo z matką z uwagi na konieczność tej opieki.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 4 kwietnia 2024 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 1, art. 2, art. 3, art. 17, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 775) orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 2 lutego 2024 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - Z. S.1.

W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429) w art. 43 pkt 4 lit, a zmienia treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: "u.ś.r."'). Podniesiono także, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. uchylony został przez art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429).

Świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach mogą otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18. roku życia. Nie ulegają natomiast zmianie rodzaje orzeczeń o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, które są wymagane przy ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ wskazał na art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie daje zdaniem Kolegium podstaw do uznania, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją lub nie podejmowaniem przez Odwołującego się zatrudnienia, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca nie pracuje od wielu lat. Nadto Z. S.1 mieszka z córką, która jak wynika z akt sprawy nie może zająć się matką całodobowo, ponieważ pracuje. Z. S. pomaga w opiece nad niepełnosprawną matką, kiedy siostra jest w pracy. Zatem są podstawy aby wnioskować, iż opieka nad matką jest sprawowana na zmianę z siostrą - T. . Tym samym Odwołujący się mógłby podjąć zatrudnienie, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, kiedy siostra skończy pracę i przebywa w domu z matką.

Wobec powyższego organ wskazał, że zarówno na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., jak i tych obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. brak jest podstawy prawnej do przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Z. S. zaskarżając ją w całości. Zarzucił jej naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku w ten sposób, ze zastosowano błędną wykładnię wskazując, że przesłanką przyznania świadczenia jest jedynie rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osoba legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, podczas gdy ten przepis dotyczy również sytuacji, w której opiekun nie podejmuje tego zatrudnienia z tej przyczyny jak również poprzez uznanie, że z tego przepisu wynika ustawowy obowiązek zamieszkiwania z osobą wymagającą opieki i sprawowanie całodobowej pomocy, a fakt zamieszkiwania osoby trzeciej wyklucza możliwość przyznania świadczenia podczas gdy tego typu norma z przepisu nie wynika.

2. Przepisów prawa materialnego a to art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie tego przepisu.

3. Rażące i mające wpływ na treść decyzji naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a. poprzez zastosowanie w pełni dowolnej i wybiórczej oceny dowodów w miejsce oceny swobodnej poprzez pominięcie treści wywiadów środowiskowych, z których wynika, że Skarżący od listopada 2022 r. sprawuje stałą i codzienną opiekę nad matką, a jej stan uniemożliwia przeżycie bez wsparcia Skarżącego oraz że mieszkająca z matką siostra Skarżącego nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku opieki jak również poprzez ograniczenie postępowania dowodowego do ustalenia jedynie daty uzyskania statusu osoby bezrobotnej bez dalszych rozważań i pominięcia poważnego stanu zdrowia matki Skarżącego i wynikających z tego stanu okoliczności – wymogu stałej i codziennej opieki nad nią.

4. naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 7a kodeksu postępowania administracyjnego, art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego wynikających z treści wyżej wskazanych przepisów przy wydaniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W związku z powyższymi zarzutami Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w całości.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wszystkie zgromadzone w sprawie dokumenty w tym w szczególności wywiady środowiskowe świadczą o tym, że Skarżący od lat wykonuje opiekę nad matką. Zdaniem Skarżącego przy prawidłowo przeprowadzonej ocenie materiału dowodowego, a nie wybiórczym, w zasadzie pominięciu istotnych materiałów organ powinien dojść do jedynego trafnego wniosku, że świadczenie jest należne gdyż sytuacja Skarżącego wypełnia wszelkie istniejące w przepisie normy prawa. Obiektywnie bowiem stan zdrowia matki skarżącego powoduje konieczność stałej opieki. Zdaniem Skarżącego regulacja zawarta w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie oznacza sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może wymagać stałej ("już na zawsze") lub długotrwałej opieki lub pomocy. Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień", ani też wspólnego zamieszkiwania z osobą niepełnosprawną. Stała opieka winna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego. Należy przez to rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, opiekun ten wykazuje realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy.

Dalej argumentowano, że odwołanie się przez ustawodawcę do pojęcia niepodejmowania zatrudnienia oznacza, że o świadczenie mogą ubiegać się osoby, które nie pozostają w zatrudnieniu, przy czym uwzględniając brzmienie art. 17 ust. 6 u.ś.r. czynić to mogą również osoby zarejestrowane w powiatowym urzędzie pracy jako poszukujące pracy lub posiadające status bezrobotnego. Zatem w przypadku osób niepodejmujących pracy decydujący jest zakres sprawowanej przez nie opieki. W zależności bowiem od zakresu sprawowanej opieki możliwe jest ustalenie, czy dana osoba nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki.

W odpowiedzi na skargę SKO w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w treści wydanej decyzji.

Na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 r. stawił się Z. S.. Skarżący wnosił i wywodził jak w skardze. Jednocześnie wyjaśnił, że pracował do września 2017 r., następnie pracował dorywczo. W 2018 r. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Następnie zachorował, przebywał w szpitalu 3-krotnie, o czym informował Powiatowy Urząd Pracy. Aktualnie stan jego zdrowia uległ poprawie. W tym okresie mama Skarżącego była w miarę samodzielna. W październiku 2022 r. doznała udaru i jej stan zdrowia znacznie się pogorszył. W związku z tym, że mama mieszkała w kamienicy czynszowej z piecami i nie mogła samodzielnie opalać mieszkania, zamieszkała u córki w P.. Skarżący oświadcza, że po powrocie ze szpitala, stan jej zdrowia pogorszył się na tyle, że był zmuszony do pomocy w opiece nad mamą w pełnym zakresie. W związku z tym, że opieka nad mamą wymagała coraz większego zaangażowania nie mógł przyjmować ofert z Powiatowego Urzędu Pracy, gdzie poinformowano go, że mogę wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Aktualnie tylko Skarżący jest w stanie zajmować się mamą. Wykonuje przy mamie wszystkie czynności związane z jej ubieraniem, myciem, karmieniem, podaje leki, ponieważ jest ona osobą całkowicie niesamodzielną. Samodzielnie wokół siebie nie zrobi żadnych czynności, korzystamy ze schodołazu. Skarżący oświadczył, że aktualnie mieszka z mamą. W dniu rozprawy pozostała ona pod opieką córki Skarżącego, w związku z tym, że ma wakacje. Na pytanie Sądu Skarżący wyjaśnił, że córka pani Z. S.1 nie jest w stanie wykonywać czynności pielęgnacyjnych przy mamie, nie jest bowiem w stanie jej podnieść, ani zmienić pieluch, z uwagi na swoją drobną posturę ciała. Cały czas pracuje, aktualnie w P., zatem dojeżdża z P. do miejsca pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, przez które rozumieć należy akta administracyjne oraz akta sądowe sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja z dnia 4 kwietnia 2024 r., którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 2 lutego 2024 r. odmawiającej Z. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - Z. S.1.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 17 ust. 1 obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Bezspornie w niniejszej sprawie, Skarżący z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpił do organu w dniu 27 listopada 2023 r. (data złożenia w organie nienumerowana k. akt adm. I inst.). Osoba niepełnosprawna posiada orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 10 stycznia 2020 r. zaliczające Z. S.1 do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Datę powstania niezdolności określono jako istniejącą już w dniu 1 października 2019 r. (nienumerowana k. akt adm. I inst.).

Osoba wymagająca opieki jest matką Skarżącego, więc Z. S. jako syn, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, która jest wdową, jest co do zasady, po spełnieniu dalszych przesłanek, uprawniony do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad Z. S.1 (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Niekwestionowane było również to, że Skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką (wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 6 grudnia 2023 r., oświadczenie T. S. z dnia 27 grudnia 2024 r., wywiad środowiskowy przeprowadzony 27 grudnia 2023 r. – na nienumerowanych k. akt adm. I inst.). Przy czym podkreślić należy, co pominął organ odwoławczy, że na dzień drugiego wywiadu środowiskowego, z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia matki Skarżący całodobowo przebywa w miejscu zamieszkania matki – u jej córki w P. – i zapewnia jej całkowitą opiekę. Pracownik socjalny odnotował w protokole wywiadu, że wizyta w miejscu zamieszkania Z. S.1 była niezapowiedziana i Skarżący był obecny na miejscu. Nadto w wywiadzie pracownik wskazał, że wnioskodawca spełnia wymogi dotyczące właściwej całodobowej opieki matce (k. nienumerowana akt adm. I inst.).

Wskazać po pierwsze należy, że błędnie organ I instancji w treści wydanej decyzji wskazywał, że podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi okoliczność powstania niepełnosprawności u matki Skarżącego po 18 lub 25 roku życia. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji ww. wyroku TK sama okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyeliminowana została negatywna przesłanka do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Jak zauważył organ II instancji, z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w."), znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1, zmienione zostało jego brzmienie określające krąg osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad osobą niepełnosprawna w stopniu znacznym w wieku do 18 lat. Analiza tego uregulowania prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.

Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. Sąd wykłada w ten sposób, że jeśli spełnione są przesłanki pozytywne do przyznania świadczenia i brak jest przesłanki negatywnej, to uznać należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Przepis odnosi się bowiem do powstania prawa, a nie do jego ustalenia decyzją administracyjną. Nadto dodatkowo treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. wprost daje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także (...) "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r." (...).

Skoro, więc w niniejszym postępowaniu wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 27 listopada 2023 r., to przy spełnieniu przesłanek do jego przyznania organ winien był stosować w prowadzonym postępowaniu przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024r.

Dalej wskazać należy, że zarówno organ I instancji jak i SKO w P. przeanalizowały co prawda także możliwość przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie brzmienia przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., to jednakże doszły w wyniku tejże analizy do błędnych wniosków.

Kolegium oparło się na ustaleniu, że Z. S. zaprzestał aktywności zawodowej w 2017 r. i w związku z tym stanęło na stanowisku, że nie spełnia on w tym zakresie przesłanki związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy, a sprawowaniem opieki nad matką, z uwagi na fakt, że nie pracuje od wielu lat. Ponadto wskazywano, że Skarżący jedynie pomaga w opiece nad niepełnosprawną matką, kiedy jego siostra jest w pracy.

W niniejszej sprawie Z. S. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy od dnia 5 kwietnia 2018 r. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych (zaświadczenie z dnia 21 listopada 2023 r., nienumerowana k. akt adm. I inst.). Ostatnie zatrudnienie podejmował w okresie od 1 stycznia 2007 r. do 30 września 2017 r. (świadectwo pracy z 30 września 2017 r., nienumerowana k. akt adm.).

Po pierwsze, odnosząc się do braku aktywności zawodowej Skarżącego w przeszłości wskazać należy, że w świetle aktualnie ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność niepodejmowania zatrudnienia w okresie poprzedzającym wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić jedynej negatywnej przesłanki decydującej o odmowie przyznania prawa do tego świadczenia. Orzecznictwo sądowe wskazuje obecnie, że ocenie podlega stan sprawy na moment złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia. To w dacie złożenia wniosku musi być spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powodu konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską, a także zakres wykonywanej opieki wyklucza dalsze zatrudnienie lub podjęcie pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasy pracy. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć, bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1627/23, z 29 maja 2024 r., sygn. I OSK 1552/23, z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, CBOSA). Istotą świadczenia jest bowiem zrekompensowanie wynagrodzenia za pracę, z którego osoba opiekująca się musi zrezygnować, albo którego nie może podjąć z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą bliską w taki sposób, że sprawowanie tej opieki uniemożliwia dalsze zatrudnienie lub jego podjęcie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Istotne jest bowiem jedynie, czy aktualnie opiekun nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki z uwagi na jej zakres, który uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. Na gruncie wykształtowanego i jednolitego już stanowiska orzecznictwa sądowego kluczowe znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia ma rozmiar opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną na moment złożenia wniosku.

Wskazuje się, że dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest szczegółowe i zindywidualizowane ustalenie oraz przeanalizowanie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, dalej jako: CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, CBOSA). Tak samo odnieść należy się do powodów niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak w niniejszej sprawie.

Do cech opieki uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CBOSA), ale istotne jest, że o stałości, czy też długotrwałości opieki może również świadczyć ciągłe wykonywanie wielu pomniejszych czynności pomocowych, czy usługowych, które przekładają się na stałe pozostawanie w dyspozycji osoby wymagającej opieki i gotowości do niezwłocznego udzielenia jej pomocy w sprawach codziennych, jak i incydentalnych.

Podsumowując, wskazać należy, że dla przyznania świadczenia w niniejszej sprawie nie ma znaczenia zaprzestanie przez Skarżącego aktywności zawodowej w 2017 r., ale brak możliwości podjęcia zatrudnienia spowodowany koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką na moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tym bardziej, że negatywną przesłanką nie jest posiadanie przez Skarżącego statusu osoby bezrobotnej, a to z uwagi na literalne brzmienie art. 17 ust. 6 u.ś.r. (zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego).

Istotne znaczenie dla spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma zakres opieki sprawowanej przez Skarżącego nad matką oraz czy opieka ta pozostaje powodem niepodejmowania pracy przez Skarżącego. Zdaniem Sądu zgromadzony dotychczas w sprawie materiał dowodowy wskazuje na możliwość udzielenia pozytywnej odpowiedzi na to pytanie.

Jak wskazywał organ I instancji w swojej decyzji, "nie wątpi w fakt, iż Z. S.1 rzeczywiście wymaga całodobowej opieki". Taki też wniosek płynie z akt administracyjnych sprawy. Stan zdrowia Z. S.1 wymaga pomocy we wszystkich czynnościach. Osoba niepełnosprawna nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować (ma problem ze zrozumieniem słów innych osób, wymaga obecności silnej osoby w wykonywaniu czynności w zakresie pielęgnacji, kąpieli, ubioru, siadania, zmiany pieluch i opatrunków - wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 27 grudnia 2023 r. na nienumerowanej k. akt adm. I inst.).

Organy obu instancji jednak niesłusznie uznały, że to nie Z. S. zapewnia całodobową opiekę. SKO w uzasadnieniu swojej decyzji podało, że Z. S. opiekę nad matką sprawuje jednie w czasie nieobecności siostry T. S., u której mieszka matka. Organ utrzymywał, że Skarżący dojeżdża do matki mieszkającej w P. z G.. Organ uznał, że opieka nad matką jest sprawowana na zmianę z siostrą. Zdaniem Sądu takie ustalenia organu odwoławczego nie wynikają ze zgromadzonego materiału dowodowego, zwłaszcza z treści drugiego wywiadu środowiskowego, gdzie jak wskazano już powyżej - "wnioskodawca faktycznie przejął całkowitą opiekę nad osobą zależną, tj. jego matką. Wnioskodawca spełnia wymogi dotyczące właściwej całodobowej opieki matce (zamieszkiwanie z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia)." Dalej, w dniu 27 grudnia 2023 r. w swoim oświadczeniu T. S. wskazała, że obecnie jej brat Z. z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia mamy przebywa u siostry całodobowo i tylko on sprawuje opiekę nad matką. Siostra nie jest w stanie pomagać w opiece z powodu na całodzienne obowiązki zawodowe oraz brak fizycznych predyspozycji (oświadczenie na nienumerowanej k. akt adm. I inst.). Organ potwierdził zatem fakt całodobowej opieki sprawowanej przez Z. S. nad matką. Okoliczność ta była podnoszona również przez Skarżącego przed Sądem na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 r. (k. 29 akt sąd.). Przy czym, jak wskazano powyżej przesłanka stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest utożsamiana z koniecznością wspólnego zamieszkiwania z osobą wymagającą opieki, ale ze stałym pozostawaniem w dyspozycji osoby wymagającej opieki i gotowości do niezwłocznego udzielenia jej pomocy w sprawach codziennych, co w ocenie Sądu miało miejsce już na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skoro więc w niniejszej sprawie to Skarżący sprawuje całodobową opiekę nad matką, a rozmiar oraz zakres tej opieki uniemożliwia mu podjęcie zatrudniania, co potwierdził także przed Sądem, i okoliczności te były znane organom jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, to błędnie uznały, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zdaniem Sądu, okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między brakiem aktywności zawodowej Z. S., ocenianej na moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, a sprawowaniem stałej i długotrwałej opieki nad Z. S.1, z uwagi na zakres tej opieki, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Z tych wszystkich względów, uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i art. 17 ust. 6 u.ś.r., a także postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 80 k.p.a., a uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd za uzasadnione uznał wyeliminowanie obu tych decyzji z obrotu prawnego i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., art. 17 ust. 1b u.ś.r. i art. 17 ust. 6 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. i jeśli w wyniku ponownej analizy sprawy nie znajdą przesłanek negatywnych do przyznania wnioskowanego świadczenia to wydadzą decyzję przyznającą Z. S. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.