Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 630/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Biegalska – Ciepacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 lutego 2024 r. znak SKO.GN/4160/79/2023 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. reprezentowanej przez pełnomocnika radcę prawnego K. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 lutego 2024 roku, znak: SKO.GN/4160/79/2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza L. z dnia 27 września 2023 r. nr AGGN.6841.1.2023.BP orzekającej o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez P. S.A. z siedzibą w W., powstałą w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą "P. " w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z dnia 1 grudnia 2000 r. Repertorium: "A" Nr [...], wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m. Warszawy XII Wydział Gospodarczy pod numerem [...] prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Gminy L. , położonej w L. , oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,0050 ha, obr. L. , jedn. ewid. L. - miasto, objętej księgę wieczystą Nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie, oraz prawa własności budowli i urządzeń z towarzyszącą im infrastrukturą, znajdującą się na działce nr [...].

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach.

W dniu 3 marca 2023 r. P. Spółka Akcyjna z siedzibą w W., działając przez P. S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami z siedzibą w K. wystąpiła z wnioskiem o wydanie w trybie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 poz. 1899 t.j.), art. 37 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP (Dz.U. z 2021 r. poz. 146 t.j.) i w związku z art. 4 i 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2021 r. poz. 1984 t.j.) na rzecz P. S.A. decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa, prawa użytkowania wieczystego gruntu oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 0,0032 ha, obręb L. , jednostka ewidencyjna L. - miasto, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] Sądu Rejonowego w Chrzanowie oraz prawa własności budowli i urządzeń z towarzyszącą im infrastrukturą, znajdujących się na tej działce wg. stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. Do wniosku Spółka załączyła: wykaz środków trwałych wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. oraz na dzień złożenia wniosku; wypis z rejestru gruntów z dnia 29 listopada 2021 r. m.in. dla działki nr [...] o pow. 0,0050 ha; mapę ewidencyjną działki nr [...] w skali 1:1000 z dnia 29 listopada 2021 r.; kserokopię decyzji Nr-G-8224/6/86 Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia 10 października 1986 r. dotyczącą zmiany wysokości opłat z tytułu użytkowania terenu państwowego o powierzchni 37,4338 ha.

W prowadzonym na wniosek Spółki postępowaniu ustalono, że przedmiotowa działka stanowi własność Gminy L. . Prawo własności nieruchomości Gmina L. nabyła z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 r. Nr 32 poz. 191 z późn. zm.), co potwierdził w Wojewoda Małopolski decyzją nr 1WS-VII.7532.1.687.2016.SA z dnia 9 stycznia 2017 r. Decyzja ta jest ostateczna i stanowi podstawę wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków oraz księgach wieczystych Sądu Rejonowego w Chrzanowie. W powołanej decyzji błędnie została wprowadzona powierzchnia działki 0,0032 ha, gdyż zgodnie z pismem znak: PODGiK.6621.5.94.2023.LW15 z dnia 14 sierpnia 2023 r. Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Starostwa Powiatowego w Chrzanowie powierzchnia działki nr [...] (dawny nr [...]) od założenia rejestru gruntów ewidencji gruntów i budynków obrębu L. tj. od 1967 r. wynosiła 0,0050 ha. Rozbieżność w powierzchni działki nie ma istotnego znaczenia na rozstrzygnięcie niniejszej decyzji.

Powyższa działka była również objęta wnioskiem P. S.A. o wydanie decyzji uwłaszczeniowej w trybie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (sprawa znak: WS-V.752.1.387.2013.BJ). Pomimo wniesienia przez Gminę L. odwołania od decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 9 stycznia 2017 r., skargi na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej znak: KKU-23/17 z dnia 15 listopada 2019 r. oraz przez P. S.A. z siedzibą w W. skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt I OSK 2081/21 z dnia 14 października 2022 r., decyzja nr 1 WS-VII.7532.1.687.2016.SA została utrzymana w mocy i jest prawomocna.

Na działce nr [...], obręb L. znajduje się fragment linii kolejowej nr [...] relacji Trzebinia - Zebrzydowice oraz podziemna infrastruktura kolejowa z elementami naziemnymi zabezpieczająca eksploatację utrzymania linii kolejowej w zakresie ruchu, łączności oraz zaopatrzenia w media, która według Spółki nie stanowi części składowej gruntu i nie jest objęta wnioskiem.

P. S.A. są w posiadaniu działki nr [...] i korzystają z położonych na niej urządzeń. Prawo zarządu do nieruchomości P. S.A. wykazuje na podstawie decyzji Nr-G-8224/6/86 Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia 10 października 1986 r. dotyczącej zmiany wysokości opłat z tytułu użytkowania terenu państwowego przez P. D. O. K. P. w K. terenu państwowego o powierzchni 37,4338 ha.

Dołączona przez wnioskodawcę kserokopia decyzji Nr-G-8224/6/86 Naczelnika Miasta i Gminy w L. z dnia 10 października 1986 r. dotyczy zmiany wysokości opłat z tytułu użytkowania terenu państwowego. W treści decyzji brak jest odniesienia do decyzji, którą prawo użytkowania mogło zostać ustanowione. Zgodnie z sentencją przywołanej decyzji P. D. O. K. P. w K. użytkowała grunt o powierzchni 37,4338 ha położony w L. , w obrębach: L. i L. Decyzja nie określa numerów działek i wydana została po dniu 1 sierpnia 1985 r., co nie spełnia przesłanki określonej w § 4 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia. Również załączone przez wnioskodawcę oświadczenie nie potwierdza przekazania nieruchomości oznaczonej działką nr [...] państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym. W brzmieniu oświadczenia działka nr [...], położona w obrębie L. , jednostka ewidencyjna L. - miasto, stanowi infrastrukturę kolejową - fragment linii kolejowej, w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, mającej istotne znaczenie dla obronności państwa oraz że w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomość ta była i obecnie jest zabudowana infrastrukturą kolejową -linia nr 93 relacji Trzebinia - Zebrzydowice, zakwalifikowaną jako linia państwowego znaczenia, a zatem stanowiąca składnik mienia ogólnonarodowego (państwowego), służącego wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów władzy państwowej. Ponadto w skład działki wchodzą urządzenia uzbrojenia terenu nie objęte wnioskiem stosownie do przepisu art. 49 k.c, w tym podziemna infrastruktura kolejowa z elementami naziemnymi zabezpieczającymi eksploatację utrzymania linii kolejowej w zakresie ruchu, łączności oraz zaopatrzenia w media. Jednocześnie P. S.A. oświadczyła, że zgodnie z art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1989 r. Nr 26 poz. 138) funkcję organu założycielskiego w odniesieniu do przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe wykonywał Minister Transportu, Żeglugi i Łączności, a zatem organem założycielskim PP PKP były naczelne organy państwa. W ocenie organu oświadczenie to nie może przesądzać o istnieniu w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu. Nie zachodzi zatem okoliczność uzasadniająca przyjęcie przedmiotowego oświadczenia za podstawę prawną decyzji stwierdzającej powstanie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.

Posiadanie nieruchomości i zlokalizowana na niej infrastruktura kolejowa nie decydują o powstaniu prawa zarządu lub użytkowania gruntu. Działka nr [...] mogła być użytkowana przez Spółkę bez tytułu prawnego, ale jej prawnym dysponentem był, według ustawy terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Analiza przepisów regulujących status i uprawnienia do mienia PKP, w tym uchwalonych po 1960 r. wyraźnie wskazuje, że PKP nie było traktowane przez ustawodawcę jako podmiot wykonujący prawo zarządu do gruntów kolejowych. W sytuacji, gdy nie ma decyzji o przekazaniu w zarząd lub decyzji o przekazaniu w użytkowanie, wydanych przed 1 sierpnia 1985 r. dokument zawierający decyzję o naliczeniu opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania jedynie wtedy, gdy w decyzji o opłatach wskazana jest konkretna decyzja administracyjna, na podstawie której zostało ustanowione prawo użytkowania, a konkretna decyzja wskazana w tejże decyzji o naliczeniu opłat zginęła lub uległa zniszczeniu. Nie można zatem przyjąć, że decyzja o ustaleniu opłat za użytkowanie gruntu jest dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu po stronie PKP do nieruchomości w rozumieniu przepisów rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r.

W celu rozpatrzenia wniosku P. S.A. podjęte zostały wszelkie działania zmierzające do ustalenia, czy organ znajduje się w posiadaniu stosowanych akt sprawy Nr-G 8224/6/86 oraz gdzie i w jakim stanie przedmiotowe akta się znajdują. W wyniku prowadzonego postępowania wyjaśniającego przeszukano zasoby archiwalne Urzędu i nie odnaleziono dokumentów, o których mowa w§ 4 ust. 1 pkt 1-10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.) pozwalających stwierdzić prawo dotychczasowego zarządu ani prawa użytkowania Spółki do działki nr [...]. Nie odnaleziono również protokołów z brakowania dokumentacji niearchiwalnej. Fakt ten został potwierdzony w piśmie znak: OA.1637.1.2023 z dnia 25 maja 2023 r. Nie odnaleziono również protokołów przekazania akt sprawy do innych organów i instytucji. Dla rozpoznania wniosku strony wystąpiono również w poszukiwaniu akt sprawy w dniu 18 lipca 2023 r. do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Starostwa Powiatowego w Chrzanowie oraz w dniu 25 lipca 2023 r. do Archiwum Państwowego w Katowicach. W żadnym z ww. urzędów nie odnaleziono akt postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji Naczelnika i Miasta Gminy w L. u potwierdzającej prawo zarządu lub użytkowanie działki nr [...] przez [...] Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w K..

Przed wydaniem decyzji P. S.A. została zawiadomiona pismem nr AGGN.6841.1.2023.BP z dnia 25 lipca 2023 r. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Wskazane zostały też przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania pisma spełnione i wykazane wraz informacją, że nie udokumentowanie prawa zarządu lub użytkowania do gruntu może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem P. S.A. Zwrócono się również do Spółki, na podstawie 79a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z 10 kpa, aby w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona przedłożyła dodatkowe dowody dokumentujące prawo zarządu lub użytkowania do gruntu. Wnioskodawca został również poinformowany, że niezajęcie stanowiska będzie skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z jego żądaniem. Spółka nie skorzystała z przysługującego jej prawa do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem i nie przedstawiła żadnych nowych dowodów w sprawie.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie wykazano ustanowienia w formie prawem przewidzianej, prawa zarządu do przedmiotowego gruntu na rzecz przedsiębiorstwa państwowego P. K. P..

Również kwerenda przeprowadzona w Archiwum Urzędu Miejskiego w L. nie potwierdziła, aby przedsiębiorstwu przysługiwało prawo zarządu do działki nr [...] o pow. 0,0050 ha. Sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości, czy też posadowienia na niej elementów infrastruktury kolejowej nie kreuje prawa zarządu. Obowiązująca wówczas ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można domniemywać. Istotne jest również, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna była określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej. Zachowanie właściwej, przewidzianej w przepisach formy, stanowiącej o ważności czynności, warunkowało powstanie po stronie przedsiębiorstwa państwowego prawa użytkowania lub zarządu nieruchomości, zaś w sytuacji niezachowania wymogów wynikających z przepisów podmiot władający nieruchomością był wyłącznie jej posiadaczem. Biorąc powyższe pod uwagę postanowiono jak w sentencji decyzji.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła P. Spółka Akcyjna z siedzibą w W..

Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 16 lutego 2024 roku utrzymało w mocy decyzję Burmistrza L. z dnia 27 września 2023 r.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że W świetle materiału dowodowego - należy podzielić pogląd Organu I instancji, że w rozpatrywanej sprawie nie istniały dokumenty potwierdzające prawo zarządu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0050 ha, obr. L. , jedn. ewid. L. -miasto, objętej księgę wieczystą Nr [...] Organ przeprowadził z urzędu kwerendę akt Archiwum Państwowego w Katowicach oraz Starostwa Powiatowego w Chrzanowie. Poszukiwań nie stwierdzono, żeby istniały dokumenty potwierdzające prawo zarządu Wnioskodawcy do działki przedmiotowej nieruchomości, w rozumieniu art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Kwestia ustalenia istnienia dokumentacji świadczącej o posiadaniu prawa zarządu w stosunku do nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] została zbadana w przeprowadzonym przez Wojewodę Małopolskiego postępowaniu komunalizacyjnym zakończonym wydaniem decyzji nr 1 WS-VII.7532.1.687.20216.SA, z dnia 9 stycznia 2017r. stwierdzającej nabycie z dniem 27 maja 1990 roku z mocy prawa przez Gminę K. prawa własności nieruchomości. W treści uzasadnienia decyzji wskazano, że przedmiotowy grunt nie pozostawał w dniu 27 maja 1990 roku w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego P. K. P..

Należy jednocześnie podzielić pogląd Organu I instancji, że przedłożone w niniejszej sprawie dokumenty nie przesądzają o oddaniu działki nr [...] przedsiębiorstwu państwowemu Polskie Koleje Państwowe w zarząd. Bezspornym jest, iż sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości, czy też posadowienia na niej elementów infrastruktury kolejowej, nie kreuje rzeczonego prawa. Instytucja zarządu uregulowana była już w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a także rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 roku w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych, na podstawie których wydawane były decyzje o przekazaniu gruntów. Z kolei, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 roku o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, prawo zarządu na rzecz przedsiębiorstw państwowych mogło zostać ustanowione w drodze decyzji organu administracji państwowej stopnia podstawowego, o oddaniu nieruchomości w użytkowanie. W późniejszym okresie oddanie nieruchomości w zarząd następowało w wyniku wydanej w trybie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zgodnie z którą państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości.

W związku z powyższym, dla ustanowienia zarządu na nieruchomościach państwowych ustawodawca wymagał decyzji administracyjnej wydawanej przez organ. W przypadku braku takiej decyzji odnoszącej się do konkretnej nieruchomości, bezwzględnie należy przyjąć, iż nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej.

Również z decyzji Naczelnika Miasta i Gminy L. z dnia 10 października 1986r., nr G-8224/6/86 na podstawie której ustalono z dniem 1 stycznia 1987 roku dla P. D. O. K. P. w K. [...], opłatę roczną za zarząd gruntu państwowego położonego w L. o pow. 37,4338 ha., nie wynika istnienie jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego fakt sprawowania zarządu, który istniał, ale nie zachował się do dnia orzekania przez właściwe organy. Nie może zatem stanowić podstawy stwierdzenia istnienia prawa zarządu po stronie Wnioskodawcy.

Należy w tym miejscu nawiązać do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 roku, sygn. akt I OSK 929/09, w którym podniesiono, że istnienia zarządu nie można domniemywać, dlatego też fakt władania czy też sprawowanie faktycznego zarządu nieruchomością stanowiącą działkę nr [...], nie jest wystarczający dla udowodnienia okoliczności istnienia prawa zarządu. Trafnie wywodzi Organ I instancji, że sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości, czy też posadowienia na niej elementów infrastruktury kolejowej, nie kreuje prawa zarządu. Samo wykazanie sprawowania faktycznego zarządu nie jest wystarczające dla udowodnienia okoliczności przysługiwania wnioskodawcy prawa zarządu. Przedmiotem dowodzenia w niniejszej sprawie jest istnienie prawa, a nie stanu faktycznego, polegającego na rzeczywistym władaniu gruntem. Jedynie władanie oparte na stosownym tytule prawnym uprawnia do skutecznego żądania ustanowienia prawa użytkowania wieczystego ww. działek.

Mając powyższe na uwadze, Organ I instancji prawidłowo przyjął, iż w stosunku do przedmiotowej nieruchomości nie została w ogóle wydana decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd (użytkowanie) bądź inny dokument potwierdzający pośrednio istnienie takiego stosunku prawnego. W konsekwencji brak jest podstaw do wydania decyzji w trybie przewidzianym przez art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie ust. 3 § 4 powyższego rozporządzenia Rady Ministrów, jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1 tego przepisu, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a. potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym.

W ocenie Kolegium oświadczenie Wnioskodawcy nie może przesądzać o istnieniu w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu albowiem w stanie faktycznym i prawnym nie mamy do czynienia z istnieniem zarządu, którego nie można potwierdzić z powodu braku zachowania odpowiednich dokumentów. Dokumenty te bowiem w ogóle nie istniały. Nie zachodzi zatem okoliczność uzasadniająca przyjęcie przedmiotowego oświadczenia za podstawę prawną decyzji stwierdzającej powstanie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Co do zasady oświadczenie stron złożone zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzające przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym w zarząd mogłoby ewentualnie odnieść skutek tylko w przypadku, gdy dokumenty wymienione w ust. 1 § 4 istniały, choć się nie zachowały. Kolegium Odwoławcze podziela w tym zakresie pogląd Organu I instancji. W podobnym kierunku wypowiada się zresztą orzecznictwo sądowo administracyjne (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 97/13 w trybie przepisu § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu - można dowodzić istnienia prawa zarządu jedynie wtedy, gdy przesądzone zostanie uprzednio, że prawo zarządu nieruchomości było ustanowione, lecz nie zachowały się dokumenty stwierdzające tę okoliczność).

Zdaniem Kolegium Organ administracji prawidłowo prowadził postępowanie wyjaśniające celem ustalenia, czy zachowała się jakakolwiek decyzja ustanawiająca prawo zarządu i kilkakrotnie zwracał się o to bezskutecznie do innych podmiotów. Organ ustalił także w pozostałym zakresie stan faktyczny sprawy. Powyższy pogląd podzielił również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 960/19 wydanym w podobnych okolicznościach faktycznych W ocenie Sądu konsekwencją braku możliwości wykazania się dokumentami o przekazaniu gruntu w formie przewidzianej prawem jest odmowa stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Samo oświadczenie, że prawo zarządu przysługiwało spółce, bez jednoczesnego wskazania konkretnego tytułu nabycia tego prawa, nie mogło jeszcze stanowić samoistnej podstawy do potwierdzenia istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. omawianego prawa zarządu. Skoro nie wykazano istnienia w przeszłości dokumentu przekazującego w zarząd przedmiotową działkę, fakt istnienia zarządu nie może być wykazany w trybie § 4 ust. 3 Rozporządzenia poprzez oświadczenie strony.

Skargę na powyższą decyzję wniosła Skarżąca – P. Spółka Akcyjna z siedzibą w W. reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego K. M. – W. która podniosła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez:

1. błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne zastosowanie przepisu art. 200 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami polegające na błędnym przyjęciu, że nie doszło do nabycia przez Skarżącą z mocy prawa użytkowania wieczystego działki położonej w K., oznaczonej nr [...] L. ;

2. naruszenie § 4 ust. 1 pkt. 6 oraz ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10.02.1998r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu poprzez stwierdzenie, iż przedłożone przez skarżąca dowody nie spełniają wymogów zawartych w powołanym przepisie rozporządzenia.

Ponadto podniosła zarzuty naruszenia art. 7, 77, 107 § 3 kpa poprzez zaniechanie dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozpatrzenia całości zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Powołując się na powyższe wniosła o uchylenie przedmiotowej, decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Krakowa i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z racji bezzasadności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W przeciwnym wypadku Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. oddala skargę.

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uzasadnienie do wyroku NSA z 9 lipca 2008 r., II OSK 795/07).

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotowa sprawa dotyczy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.

Na wstępie trzeba poczynić kilka uwag o charakterze ogólniejszym.

W okresie obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej, wywodzonej z art. 128 k.c. w pierwotnym brzmieniu, do czasu wejścia w życie w dniu 1 lutego 1989 r. ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 3, poz. 11), Skarb Państwa był wyłącznym podmiotem uprawnień dotyczących mienia państwowego, a państwowe osoby prawne wykonywały jedynie te uprawnienia w imieniu własnym, ale na rzecz Skarbu Państwa.

Poprzednikiem prawnym Skarżącej spółki było przedsiębiorstwo państwowego pod nazwą "Polskie Koleje Państwowe".

Państwowe osoby prawne - w granicach swej zdolności prawnej - wykonywały względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. Do państwowych osób prawnych zaliczane były przedsiębiorstwa państwowe (por. art. 2 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych, t.j.: Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 11; następnie art. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych; j.t.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2152).

Zniesienie konstrukcji jednolitej własności państwowej nie skutkowało bezpośrednio przekształceniem uprawnień przysługujących państwowym osobom prawnym do części mienia ogólnonarodowego (własności państwowej), pozostających w ich zarządzie. Przekształcenie tych uprawnień dokonywało się w oparciu o przepisy szczególne. I tak w odniesieniu do mienia, które pozostawało w zarządzie państwowych osób prawnych następowało przekształcenie gruntów w prawo użytkowania wieczystego, a w odniesieniu do znajdujących się na tych gruntach budynków, innych urządzeń i lokali w prawo własności w oparciu o art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 91, poz. 455, dalej też jako: "ustawa z dnia 29 września 1990 r.").

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. poz. 464, z późn. zm.) grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Uprawnienia państwowych gospodarstw rolnych do będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w ich zarządzie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa reguluje odrębna ustawa.

Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 roku budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością tych osób. Nabycie własności przez te osoby następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych.

Powyżej przytoczono brzmienie wskazanych przepisów z uwzględnieniem treści ustawy z dnia 7 października 1992 roku zmieniająca ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1992 roku, Nr 91, poz. 455) – dalej jako "ustawa z dnia 7 października 1992 roku".

Niezależnie można jeszcze wskazać, że w odniesieniu do innych składników majątkowych - również w prawo własności - przekształcenie dokonało się w dniu 7 stycznia 1991 r., na podstawie art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6, dalej: "u.z.u.p.p."; por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1991 r., sygn. III CZP 38/91, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2015 r., sygn. IV CSK 514/14), którym skreślono przepis, iż "przedsiębiorstwo państwowe wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia ogólnonarodowego będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych przepisami ustawowymi", a jednocześnie wprowadzono przepis, że "przedsiębiorstwo, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia mu ochronę".

Do powstania prawa użytkowania wieczystego dochodziło także, stosownie do art. 2 ust. 3, art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r., która została zmieniona ustawą z dnia 7 października 1992 r., z dniem 24 grudnia 1992 r., na podstawie decyzji administracyjnej wydawanej przez wojewodę w stosunku do państwowych osób prawnych, innych niż Skarb Państwa oraz przedsiębiorstw komunalnych. Nabycie prawa użytkowania wieczystego dotyczyło gruntu, który był w zarządzie tych osób, a w stosunku do budynków i innych urządzeń oraz lokali znajdujących się na tych gruntach prawa własności (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r.).

Ponadto w kontekście niniejszej sprawy można także wskazać, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 roku, Nr 32, poz. 191) jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do

1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego,

2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego,

3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1

- staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (to jest z dniem 27 maja 1990 roku) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Prowadzone, na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, postępowanie uwłaszczeniowe nie koliduje z postępowaniem komunalizacyjnym, prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, ponieważ w tym postępowaniu znaczenie prawne ma stan na dzień 27 maja 1990 r., a więc przed dniem 5 grudnia 1990 r. Postępowanie uwłaszczeniowe toczy się na podstawie przepisów, które weszły w życie po dniu 27 maja 1990 r. Oznacza to, że decyzja uwłaszczeniowa i decyzja komunalizacyjna nie są tożsame, zostały bowiem wydane na podstawie innych przepisów prawa, jak również toczyły się z udziałem innych stron postępowania. Oznacza to, że fakt "uwłaszczenia" pozostaje bez wpływu na komunalizację, gdyż nastąpiła ona z mocy prawa z datą wcześniejszą niż "uwłaszczenie". (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia sygn. I OSK 1501/11).

Zatem komunalizacja mienia ogólnonarodowego (państwowego) na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, nastąpiła z mocy prawa, z dniem wejścia w życie ustawy, to jest 27 maja 1990 r., a decyzja komunalizacyjna, która potwierdza jedynie przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę, ma charakter deklaratoryjny.

W kontekście niniejszej sprawy trzeba zaznaczyć, że Wojewoda Małopolski w postępowaniu komunalizacyjnym zakończonym wydaniem decyzji z dnia z dnia 9 stycznia 2017 roku stwierdził, że w dniu 27 maja 1990 roku Gmina L. nabyła z mocy prawa, nieodpłatnie, prawo własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej L. – miasto obręb nr [...] L. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 0,0032 ha i 5308 o pow. 0,0311 ha, objętej księgą wieczystą nr [...] (k. 30 a.a.).

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją z dnia 15 listopada 2019 roku Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. W treści uzasadnienia decyzji wskazano, że przedmiotowy grunt nie pozostawał w dniu 27 maja 1990 roku w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe.

Po rozpoznaniu skargi P. S.A., WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 5 listopada 2020 roku, sygn. I SA/Wa 69/20 oddalił skargę, a wyrokiem z dnia 14 października 2022 roku, sygn. I OSK 2081/21 NSA oddalił skargę kasacyjną P. S.A.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 lutego 2024 roku została natomiast wydana w oparciu o art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 roku, poz. 344 ze zm.) – dalej jako "u.g.n.", zgodnie z którym "w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. poz. 464, z późn. zm.), z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się następujące zasady:

1) nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych;

2) nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy;

3) w decyzji, o której mowa w pkt 2, ustala się warunki użytkowania wieczystego, z zachowaniem zasad określonych w art. 62 ustawy i w art. 236 Kodeksu cywilnego, oraz kwotę należną za nabycie własności, a także sposób zabezpieczenia wierzytelności określony w ust. 2;

4) na poczet ceny nabycia własności, o której mowa w pkt 3, zalicza się zwaloryzowane opłaty poniesione z tytułu zarządu budynków, innych urządzeń i lokali; przy nabyciu użytkowania wieczystego nie pobiera się pierwszej opłaty."

Przepis ten odwołując się do ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.), która utraciła moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 1998 r., otwiera możliwość uwłaszczenia państwowych osób prawnych, określając warunki przekształcenia istniejącego w dniu wejścia w życie ww. ustawy zmieniającej (5 grudnia 1990 r.) tytułu prawnego do nieruchomości gruntowej w inny tytuł prawny. Związana z tym przekształceniem decyzja deklaratoryjna miała potwierdzać zaistniały stan prawny. Jedynym i podstawowym warunkiem uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych w oparciu o art. 200 ust. 1 u.g.n. było legitymowanie się przez te osoby w dniu 5 grudnia 1990 r. prawem zarządu gruntami oraz budynkami. Zatem okoliczność pozostawania działki w zarządzie takiej osoby w dacie 5 grudnia 1990 r. przesądzała o konieczności stwierdzenia uwłaszczenia.

W art. 200 u.g.n. ustawodawca nie zdefiniował dla potrzeb postępowań uwłaszczeniowych pojęcia zarządu i sposobu jego wykazywania. Pomocne w tym zakresie jest wydane w oparciu o delegację ustawową z art. 206 u.g.n. rozporządzenie Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 roku, Nr 23, poz. 120).

W § 4 tego rozporządzenia uregulowano procedurę stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia stwierdzenie faktu przysługiwania państwowym i komunalnym osobom prawnym prawa zarządu do nieruchomości może nastąpić w oparciu o co najmniej jeden z poniższych dokumentów:

1) decyzja o przekazaniu nieruchomości w zarząd,

2) decyzja o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

3) umowa między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawarta za zgodą organu,

4) umowa, zawarta w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa,

5) odpis z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości,

6) decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością,

7) decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

8) uchwała, zarządzenie lub decyzja wydana w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości,

9) protokół przekazania nieruchomości, sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

10) umowa o przekazaniu nieruchomości lub protokół przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

W ust. 3 § 4 rozporządzenia przyjęto natomiast, że w przypadku, jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym.

W świetle przytoczonych powyżej regulacji trzeba przede wszystkim wskazać, że warunkiem dla możliwości przekształcenia zarządu w użytkowanie wieczyste jest udokumentowanie, że określony podmiot posiadał w zarządzie określony grunt według stanu na dzień 5 grudnia 1990 roku.

Należy też zaznaczyć, że istnienia prawa zarządu nie można domniemywać. Nieprzedstawienie czy też nieujawnienie w toku postępowania dowodów przekazania nieruchomości w zarząd w odpowiedniej formie uniemożliwia uznanie, że spełnione zostały przesłanki ustalone w art. 200 u.g.n. W szczególności nie wystarczy więc samo złożenie oświadczenia o przysługiwaniu danej osobie prawnej prawa zarządu do stanowiącej przedmiot postępowania nieruchomości (por. w tym zakresie np. uzasadnienia do wyroku NSA z dnia 16 marca 2021 roku). Nie można także zakładać istnienia zarządu w sposób dorozumiany. Ponadto prawo zarządu należy także odróżnić od faktycznego posiadania, prawo to musi wynikać bądź z określonego aktu normatywnego, bądź z decyzji administracyjnej lub umowy cywilnoprawnej ustanawiającej takie prawo (por. uzasadnienie do wyroku NSA z 27 maja 2022 r., sygn. I OSK 1770/21). Poza tym nawet wykazanie, że prawo zarządu przysługiwało wnioskodawcy lub jego poprzednikowi prawnemu w jakiejkolwiek dacie, samo w sobie nie jest wystarczające, albowiem konieczne jest ustalenie, że prawo to utrzymywało się do grudnia 1990 r. (por. uzasadnienie do wyroku WSA w Warszawie z 24 lutego 2023 r., sygn. I SA/Wa 2342/22).

Dokumentowanie natomiast istnienia prawa zarządu na podstawie innych, niż dokumenty, środków dowodowych, to jest oświadczeń strony lub zeznań świadków może mieć miejsce tylko wtedy, gdy nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 120 ze zm.). Zatem wnioskodawca uwłaszczenia winien wskazać, że miał w swej dyspozycji konkretne dokumenty potwierdzające określone prawo (zarząd, użytkowanie), które później zaginęły, albo uległy zniszczeniu (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. I OSK 401/19).

Trzeba także podkreślić, że organ rozpoznając sprawę, w pierwszej kolejności powinien ustalić w sposób wyczerpujący i dokładny stan faktyczny, a następnie dokonać jego oceny prawnej (por. np. uzasadnienia do wyroków: NSA z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. II OSK 263/10, NSA z dnia 11 czerwca 2013 roku, sygn. II OSK 2417/12). Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji.

Realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 2000 ze zm.) – dalej jako "K.p.a.", organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy - inność i odrębność okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 19 maja 2021, sygn. I OSK 251/21).

Organ powinien zatem w sposób adekwatny do potrzeb ustalić stan faktyczny i nie pozostawić żadnych niewyjaśnionych istotnych dla sprawy okoliczności. Dokonana natomiast przez organ ocena zgromadzonego materiału powinna zostać przeprowadzona zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), a motywy którymi kierował się organ powinny zostać szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu do wydanej decyzji.

W przedmiotowej sprawie organy powinny dokonać przede wszystkim ustaleń faktycznych pozwalających na ocenę, czy według stanu na dzień 5 grudnia 1990 roku wskazana nieruchomość składająca się z działka nr [...] o pow. 0,0050 ha, obr. L. jedn. ewid. L. - miasto, objętej księgę wieczystą Nr [...] była w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego PKP.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organy uczyniły temu wymaganiu uczyniły zadość.

Należy podkreślić, że organ przeszukał własne zasoby archiwalne i nie odnalazł jakichkolwiek dokumentów, o których mowa w§ 4 ust. 1 pkt 1-10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.) pozwalających stwierdzić prawo dotychczasowego zarządu ani prawa użytkowania Spółki do działki nr [...]. Nie odnaleziono również protokołów z brakowania dokumentacji niearchiwalnej. Fakt ten został potwierdzony w piśmie znak: OA.1637.1.2023 z dnia 25 maja 2023 r. Nie odnaleziono również protokołów przekazania akt sprawy do innych organów i instytucji. Organ wystąpił również do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Starostwa Powiatowego w Chrzanowie oraz do Archiwum Państwowego w Katowicach. W żadnym z ww. urzędów nie odnaleziono akt postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji Naczelnika i Miasta Gminy w L. potwierdzającej prawo zarządu lub użytkowanie działki nr [...] przez [...] Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w K..

Co więcej Przed wydaniem decyzji P. S.A. została zawiadomiona pismem nr AGGN.6841.1.2023.BP z dnia 25 lipca 2023 r. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Wskazane zostały też przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania pisma spełnione i wykazane wraz informacją, że nie udokumentowanie prawa zarządu lub użytkowania do gruntu może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem P. S.A. Zwrócono się również do Spółki, na podstawie 79a § 1 K.p.a. w zw. z art. 10 K.p.a., aby w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona przedłożyła dodatkowe dowody dokumentujące prawo zarządu lub użytkowania do gruntu. Wnioskująca Spółka została również poinformowana, że niezajęcie stanowiska będzie skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z jego żądaniem. Spółka nie skorzystała z przysługującego jej prawa do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem i nie przedstawiła żadnych nowych dowodów w sprawie.

Trafne są zatem ustalenia organów, że brak jest podstaw do stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 roku przez PKP prawa użytkowania wieczystego nieruchomości utworzonej położonej w L. , oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,0050 ha, obr. L. , jedn. ewid. L. - miasto, objętej księgę wieczystą Nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie, oraz prawa własności budowli i urządzeń z towarzyszącą im infrastrukturą, znajdującą się na działce nr [...]. U podstaw takiego stwierdzenia jest fakt, że przedłożone w niniejszej sprawie dokumenty nie przesądzają o oddaniu ww. działki w zarząd.

Bezzasadne jest również odwoływanie się Skarżącej do decyzji Nr-G-8224/6/86 Naczelnika Miasta i Gminy w Libiążu z dnia 10 października 1986 r. dotyczącą zmiany wysokości opłat z tytułu użytkowania terenu państwowego o powierzchni 37,4338 ha (por. k. 16 – 18 a.a.), na podstawie której ustalono opłatę roczną P. D. O. K. P. w K. opłatę roczną za teren położony w L. , gm. kat. L. i L. .

Trzeba zauważyć, że decyzja ta nie odwołuje się ani też nie wskazuje na istnienie jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego fakt istnienia zarządu, co do tej nieruchomości. W konsekwencji nie może ta decyzja stanowić podstawy stwierdzenia istnienia prawa zarządu po stronie Wnioskodawcy. Powołany dokument nie wskazuje także podstaw prawnych ewentualnego przekazania w zarząd przedmiotowej nieruchomości. Co więcej jednak, nawet gdyby ta decyzja odwoływała się do jakiegokolwiek dokumentu, który w istocie stanowiłby o istnieniu zarządu (a tak nie jest) to trzeba też zauważyć, że decyzja ta dotyczy opłaty naliczonej w 1986 roku, natomiast w myśl art. 200 u.g.n. prawo zarządu (użytkowania) nieruchomości powinno być wykazane na dzień 5 grudnia 1990 roku.

W tym kontekście wypada także przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. U 6/1999 analizował przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowania (Dz. U. Nr 23, poz. 120) w świetle art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który zawiera upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia wskazał, że prawo użytkowania (zarządu) nieruchomości można stwierdzić w oparciu o decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, lecz jedynie przy spełnieniu określonych warunków. W ocenie Trybunału dokument zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania, jeżeli był wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Z decyzji o opłatach powinien wynikać jednoznacznie tytuł prawny ich wnoszenia: ustanowione mocą konkretnej decyzji prawo na rzecz podmiotu wnoszącego opłatę. Wprawdzie rozważania Trybunału dotyczyły stwierdzenia prawa użytkowania nieruchomości na rzecz spółdzielni (badano konstytucyjność § 6 rozporządzenia), ale zawarte w uzasadnieniu do tego wyroku uwagi można odnieść w pełni także do warunków stwierdzenia prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych (§ 4 ust. 1 pkt 6 w zw. z § 5 rozporządzenia). Takie stanowisko jak przedstawione wyżej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego prezentowane jest również w wyrokach NSA: z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 570/07, z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 651/11, z dnia 10 września 2014 r. sygn. akt I OSK 204/13, z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 2469/13, z dnia 26 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1764/15, z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 130/17, z dnia 4 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 987/16, z dnia 16 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2385/17, z dnia 28 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1773/18, z dnia 19 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2182/19 oraz z dnia 9 lutego 2021 roku, sygn. I OSK 3317/18.

Skoro zatem w oparciu o treść wskazanej decyzji nie sposób potwierdzić istnienia w ogóle prawa zarządu, a tym bardziej okoliczności, że prawo to trwało do dnia 5 grudnia 1990 roku, to w konsekwencji nie mogła ta decyzja stanowić jakiejkolwiek podstawy do ustalenia prawa zarządu.

Podobnie bezzasadne są argumenty Skarżącej spółki możliwości powołania dowodu w postaci złożonego oświadczenia przedstawicieli P. S.A. Po pierwsze sam fakt złożenia oświadczenia o przysługiwaniu Spółce prawa zarządu do stanowiącej przedmiot postępowania nieruchomości nie wypełnia przesłanki ustalonej przepisem art. 200 u.g.n. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2021 roku, sygn. akt I OSK 2548/20), a ponadto w trybie przepisu § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 roku można dowodzić istnienia prawa zarządu jedynie wtedy, gdy uprzednio prawo zarządu nieruchomości było ustanowione, lecz nie zachowały się dokumenty stwierdzające tę okoliczność. Innymi słowy, ustalenie prawa zarządu w tym trybie, wymaga również - poza przeprowadzeniem dowodu z zeznań świadków bądź złożeniem oświadczenia przez samego wnioskodawcę – ustalenia, iż dokumenty, z których wynika prawo zarządu w rzeczywistości istniały w przeszłości, ale nie zachowały się do dnia orzekania w sprawie. Tak okoliczność jednak – to jest istnienia w przeszłości określonych dokumentów – nie została wykazana, zatem złożone oświadczenia nie mogły stanowić o istnieniu zarządu w interesującej dacie.

Na gruncie niniejszej sprawy nie budzi zatem wątpliwości, że żaden z tych dokumentów nie został w postępowaniu ujawniony, przedłożony czy też odnaleziony.

Odnośnie natomiast do kwestii dokumentowania istnienia prawa zarządu na podstawie innych, niż dokumenty, środków dowodowych (oświadczenia strony lub zeznań świadków) to dowody te mogą potwierdzić istnienie prawa zarządu tylko wtedy, gdy nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Wobec tego, Skarżąca (wnioskodawca) winna wskazać, że miała w swej dyspozycji konkretne dokumenty potwierdzające określone prawo (zarząd), które później zaginęły, czy uległy zniszczeniu, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca (por. też uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 23 listopada 2009 r., sygn. I OSK 207/09). Zatem samo złożenie oświadczenia przez pracowników spółki o przysługiwaniu Spółce prawa zarządu do stanowiącej przedmiot postępowania nieruchomości nie może stanowić o wypełnieniu przesłankę ustaloną przepisem art. 200 u.g.n. Zeznania świadków lub oświadczenia stron dotyczą ich wiedzy o pewnych faktach. Zgodnie z art. 75 § 2 k.p.a. odebranie oświadczenia od strony następuje na jej wniosek, pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Składający zeznania lub oświadczenie powinien odnieść się do swojej wiedzy na dany temat, wskazać jej źródła. W niniejszej sprawie organy administracji nie przekroczyły granic swobodnej oceny dowodów odmawiając złożonym oświadczeniom mocy dowodowej, albowiem w swej treści nie zawierają one żadnych danych dotyczących tego, w oparciu o jakie źródła, jakie konkretnie fakty poznały osoby składające oświadczenia, które wskazują na ustanowienie w przeszłości prawa zarządu do nieruchomości. Jest oczywiste, że dane te nie muszą dotyczyć numerów i dat wydanych decyzji, ale mając na względzie katalog dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 rozporządzenia, mogą się one odnosić do zróżnicowanych, ale jednak skonkretyzowanych informacji związanych z okolicznościami, które mogły być źródłem prawa zarządu (por. np. uzasadnienia do wyroków: NSA z dnia 10 grudnia 2021 r., sygn. I OSK 80/19, NSA z 3 listopada 2015 r., sygn. I OSK 435/14, NSA z 30 listopada 2016 r., sygn. I OSK 30/15, NSA z dnia 21 stycznia 2022 roku, sygn. I OSK 401/19).

Niejako na marginesie można także wskazać, że kwestia ustalenia istnienia dokumentacji świadczącej o wykonywaniu zarządu w stosunku do nieruchomości składającej się z działki ewidencyjnej nr [...] została zbadana w przeprowadzonym przez Wojewodę Małopolskiego postępowaniu komunalizacyjnym zakończonym wydaniem decyzji z dnia 9 stycznia 2017 roku, stwierdzającej nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę L. prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej L. - miasto, obręb nr [...] L. oznaczonej w ewidencji gruntów jako dz. nr [...] o pow. 0,0032 ha i nr [...] o pow. 0,0311 ha. W treści uzasadnienia ww. decyzji wskazano, że PKP nie wykazało, aby dysponowało indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, to nieruchomość ta w prawem przewidziany sposób nie została PKP oddana w zarząd lub nie ustanowiono na niej na rzecz PKP innego prawa rzeczowego.

Reasumując powyższe należy wskazać, że organy na gruncie niniejszej sprawy w sposób kompleksowy, możliwie szeroki i adekwatny do potrzeb przeprowadziły postępowanie dowodowe i ustaliły wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Podkreślić też trzeba, że organy (a w szczególności organ I instancji) podejmowały przy tym aktywne działania ukierunkowane na poszukiwanie dokumentów w rozmaitych archiwach. Również Skarżąca nie przedstawiła dokumentów, które pozwalałyby na przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w zarządzie według stanu na dzień 5 grudnia 1990 roku. Organy ustosunkowały się w uzasadnieniu do wydanej decyzji do wszystkich istotnych zgromadzonych materiałów, w tym przedstawionych przez Skarżącą i wskazały dlaczego oświadczenia pracowników spółki nie są w realiach niniejszej sprawy wystarczające dla przyjęcia istnienia zarządu w określonym dniu. Stanowisko organów jest przy tym należycie uzasadnione, a wyciągnięte wnioski są trafne. Ze stanowiskiem organu Sąd się zgadza i uznaje, że zarówno ustalenia faktyczne jak i ocena zgromadzonego materiału dowodowego są prawidłowe, co omówiono powyżej.

Jednocześnie jako bezzasadne należy ocenić zarzuty naruszenia art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 75 § 2 K.p.a., art. 78 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. oraz art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: "ugn") w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 10.02.1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

Ze względu na powyższe skarga na zasadzie art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.