Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 600/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 12 lit. b, art. 7 par. 2, art. 18, art. 35 par. 1, art. 57 par. 1, art. 119, art. 121 par. 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy R. z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego A. S. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 10 czerwca 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu zażalenia A. S., utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy R. z 7 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.

Zaskarżone postanowienie SKO, jak wynika z jego uzasadnienia oraz załączonych akt administracyjnych sprawy, zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z 24 maja 2019 r. nr [...] Wójt Gminy R. (dalej jako "Wójt" lub "organ I instancji"), po rozpoznaniu wniosku P. O. (zwanego też dalej "Sąsiadem"), nakazał A. S. (zwanemu dalej "Zobowiązanym" lub "Skarżącym") wykonanie urządzeń zapobiegających odprowadzaniu wód opadowych z części budynku mieszkalnego stanowiącej jego własność na grunty sąsiednie, tj. działkę ewidencyjną nr [...] obręb P. stanowiącą własność Sąsiada, przez zamontowanie w terminie do 31 sierpnia 2019 r. po obu stronach budynku rynien wraz z rurą spustową odprowadzających wody opadowe i odprowadzenie ich celem zagospodarowania na własny teren (pkt 1). W punkcie drugim decyzji Wójt odmówił nakazania Zobowiązanemu wykonania w pozostałej części nieruchomości stanowiącej jego własność, oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...], urządzeń zapobiegających odprowadzaniu wód opadowych na nieruchomość stanowiącą własność Sąsiada (działkę nr [...]).

Decyzją z 28 października 2019 r. nr [...] SKO uchyliło opisaną decyzję Wójta w jej pkt 1, w części dotyczącej terminu wykonania obowiązku, i wskazało nowy termin – do 31 stycznia 2020 r. – natomiast w pozostałym zakresie utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Prawomocnym wyrokiem z 7 lipca 2020 r. o sygn. akt IV SA/Po 1106/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Zobowiązanego na ww. decyzję SKO.

Upomnieniem nr [...] z 18 czerwca 2021 r. Wójt wezwał Zobowiązanego do wykonania nakazu wynikającego z decyzji tego organu z 24 maja 2019 r. przez zamontowanie po obu stronach budynku rynien wraz z rurą spustową odprowadzających wody opadowe i odprowadzenie ich celem zagospodarowania na własny teren.

Przywołanym na wstępie postanowieniem z 7 lipca 2021 r. nr [...] Wójt:

1. nałożył grzywnę na Zobowiązanego w wysokości [...] zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [RI/01/2021] z 7 lipca 2021 r.;

2. ustalił opłatę za wydanie postanowienia w wysokości [...] zł dla Zobowiązanego;

3. wezwał Zobowiązanego do uiszczenia nałożonej grzywny wraz z opłatą w terminie do 14 dni od dnia doręczenia postanowienia na podany rachunek bankowy Gminy R.;

4. wezwał Zobowiązanego do wykonania obowiązku określonego w ww. tytule wykonawczym w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia, informując, że w przypadku niewykonania obowiązku w terminie, nakładane będą dalsze grzywny w tej samej lub wyższej kwocie (do wysokości [...] zł), które mogą być nakładane wielokrotnie do kwoty [...]zł.

Do tego postanowienia załączono odpis ww. tytułu wykonawczego nr [...] z 7 lipca 2021 r.

W zażaleniu z 14 lipca 2021 r. na opisane postanowienie Wójta, Zobowiązany podniósł, że wykonał decyzję Wójta z 24 maja 2019 r. Część budynku mieszkalnego, będąca jego własnością, posiada po obu stronach rynny i rury spustowe odprowadzające wody opadowe na grunt będący jego własnością. Zobowiązany wytknął, że w upomnieniu z 18 czerwca 2021 r. został wezwany do wykonania decyzji, mimo że podczas oględzin w dniu 17 maja 2021 r. rynny i rury spustowe były zamocowane na jego części budynku. Z treści upomnienia wynika, że nic nie zostało wykonane. Jeśli wykonanie decyzji nie spełnia oczekiwań organu, to w upomnieniu powinien on sprecyzować zastrzeżenia i określić zakres obowiązku pozostałego do wykonania. Ponadto Wójt nie sprawdził, czy upomnienie odniosło skutek.

Postanowieniem z 5 października 2021 r. SKO utrzymało postanowienie organu I instancji z 7 lipca 2021 r. w mocy.

Prawomocnym wyrokiem z 13 maja 2022 r. o sygn. akt III SA/Po 1511/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na skutek skargi Zobowiązanego, uchylił powyższe postanowienie SKO, wyjaśniając w uzasadnieniu, że Skarżący wniósł zarzuty od postanowienia wydanego w trybie art. 122 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427; dalej w skrócie "u.p.e.a."), które organ I instancji oddalił, lecz postanowienie to nie jest ostateczne, bowiem wniesiono od niego zażalenie. Należało zatem orzec z urzędu o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, co prawidłowo uczynił organ I instancji. SKO przedwcześnie orzekło w sprawie zażalenia na postanowienie organu I instancji w przedmiocie nałożenia grzywny, gdyż postanowienie to winno być wydane po ostatecznym zakończeniu postępowania w kwestii wniesionych zarzutów.

Postanowieniem z 10 października 2022 r. nr [...] organ II instancji zawiesił z urzędu postępowanie w przedmiocie rozpoznania zażalenia Zobowiązanego na postanowienie Wójta z 7 lipca 2021 r. w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia postępowania w przedmiocie zarzutów Zobowiązanego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.

Postanowieniem z 10 czerwca 2024 r. nr [...] SKO podjęło zawieszone postępowanie zażaleniowe.

W tym samym dniu SKO, przywołanym na wstępie postanowieniem z 10 czerwca 2024 r., utrzymało w mocy postanowienie Wójta z 7 lipca 2021 r., oceniając w uzasadnieniu, że Wójt miał podstawy do wydania postanowienia w przedmiocie nałożenia grzywny, gdyż obowiązek nie został przez Skarżącego spełniony. Mianowicie w dniu 17 maja 2020 r. był on wykonany jedynie częściowo, na dzień 14 września 2021 r. obowiązek ten pozostawał w całości niewykonany – gdyż nowa rura spustowa została zdemontowana – a na dzień 27 września 2021 r. obowiązek ten nadal pozostawał niewykonany, i częściowo pozostaje niewykonany do dziś. Ponadto zaskarżone postanowienie Wójta zawierało wszystkie wymagane prawem elementy, było zasadne i wydane zgodnie z przepisami prawa. Jednocześnie SKO podzieliło zarzut "odwołania", że doręczywszy upomnienie, Wójt nie sprawdził czy odniosło skutek. Jednakże SKO – jak dalej stwierdziło – wyjaśniło te kwestie w ramach posiadanych kompetencji i nie podzieliło zarzutu, że Skarżący wykonał w całości nakaz. Organ II instancji nie podzielił także twierdzeń Skarżącego, że Sąsiad w dniu 25 września 2021 r. zdemontował rury znajdujące się na części domu Zobowiązanego, gdyż z zalegającej w aktach sprawy dokumentacji fotograficznej organu I instancji wynika, że już 14 września 2021 r. rura spustowa była zdemontowana.

W skardze na opisane postanowienie SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. S. wniósł o jego uchylenie oraz o zwrot kosztów postępowania, podnosząc w uzasadnieniu, że postępowanie egzekucyjne było zawieszone od 16 lipca 2021 r. do 12 czerwca 2024 r. – kiedy to zostało doręczone organowi egzekucyjnemu postanowienie SKO z 10 czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego – a zaskarżone postanowienie zostało wydane w dniu 10 czerwca 2024 r., a więc w czasie, gdy postępowanie było zawieszone. Doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; w skrócie "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie (pkt 3) – a takim jest niewątpliwie postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia, o czym expressis verbis stanowi art. 122 § 3 in fine ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ówcześnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, z późn. zm.; w skrócie "u.p.e.a."). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 10 czerwca 2024 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy R. z 07 lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia na Skarżącego grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [...], a wynikającego z decyzji Wójta z 24 maja 2019 r. nr [...]

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy u.p.e.a., z jej art. 119 na czele. W myśl tego przepisu:

"§ 1. Grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.

§ 2. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym."

W doktrynie zasadnie zauważa się, że "[g]rzywnę w celu przymuszenia nakłada się przede wszystkim w sytuacji, gdy ciążący na zobowiązanym obowiązek może być spełniony tylko osobiście przez niego lub gdy użycie innego środka egzekucyjnego jest niemożliwe albo niecelowe. W pozostałych sytuacjach – co wynika z art. 119 § 2 – grzywna w celu przymuszenia ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana tylko w sytuacji, gdy nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. [...] Zastosowanie grzywny w celu przymuszenia powinno mieć miejsce m.in. w sytuacji, gdy z góry wiadomo, że zobowiązany nie będzie w stanie pokryć kosztów wykonania zastępczego, a grzywna celem przymuszenia może go zmusić do realizacji wymaganego obowiązku własnymi środkami. Przykładowo może tu chodzić o sytuację, gdy zobowiązany nie będzie w stanie pokryć kosztów wykonania zastępczego nakazanej rozbiórki obiektu budowlanego (por. jednak art. 122 § 2 pkt 2). W praktyce, z uwagi na łatwość stosowania tego środka, organy egzekucyjne nadużywają tego przepisu" (zob. W. Sawczyn [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2024, art. 119, Nb 1 i 8).

W orzecznictwie wszakże przyjmuje się – zwłaszcza z uwagi na co do zasady mniejszą dolegliwość tego środka egzekucyjnego – że zasadniczo w pierwszej kolejności należy stosować grzywnę w celu przymuszenia. Odwrotna sytuacja, w której jako pierwsze znajdzie zastosowanie wykonanie zastępcze, powinna mieć miejsce wyjątkowo, kiedy to np. grzywna w celu przymuszenia z jakichś oczywistych względów nie może doprowadzić do wykonania obowiązku przez zobowiązanego (por. wyrok NSA z 21.04.2021 r., II OSK 2035/18, ten wyrok oraz, o ile inaczej nie zastrzeżono, dalsze orzeczenia przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, w skrócie "CBOSA", pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl,),

Należy przy tym pamiętać, że zgodnie z dyspozycją art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

To, który z kilku środków egzekucyjnych jest najmniej uciążliwy dla zobowiązanego, w istocie nie może być pozostawione arbitralnej ocenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Wskazane przez zobowiązanego okoliczności sprawy wraz z jego oceną warunków wiążących się z wykonaniem obowiązku, nie zaś arbitralne stanowisko organu egzekucyjnego, prowadzą do właściwego rozstrzygnięcia, który spośród kilku dostępnych środków egzekucyjnych będzie najmniej uciążliwy dla zobowiązanego (por. wyrok NSA z 23.08.2011 r., II OSK 1262/10). Innymi słowy, dokonując wyboru środka egzekucyjnego, organy egzekucyjne winny każdorazowo mieć na uwadze przedmiot, zakres oraz charakter nałożonego obowiązku, a także uwzględnić celowość i uciążliwość dla zobowiązanego (por. wyrok NSA z 15.06.2016 r., II OSK 2525/14).

Zgodnie z art. 1a pkt 12 lit. b u.p.e.a. środkami egzekucyjnymi w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym są:

- grzywnę w celu przymuszenia,

- wykonanie zastępcze,

- odebranie rzeczy ruchomej,

- odebranie nieruchomości, opróżnienie lokali i innych pomieszczeń,

- przymus bezpośredni.

W tej sprawie, na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego, należało wziąć pod rozwagę dwa z nich: grzywnę w celu przymuszenia oraz wykonanie zastępcze.

Organy obu instancji milcząco – bez podania jakiegokolwiek uzasadnienia w motywach swych postanowień – uznały, że w niniejszej sprawie właściwe będzie zastosowanie grzywny w celu przymuszenia.

W ocenie Sądu takie stanowisko organów, już z uwagi na wytknięte wyżej braki uzasadnienia, jawi się jako co najmniej przedwczesne.

Ponadto budzi ono istotne wątpliwości z punktu widzenia zasady stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, statuowanej w art. 7 ab initio u.p.e.a. Zasadę tę należy interpretować w ten sposób, że prowadzi ona do uniknięcia stosowania dolegliwości wobec zobowiązanego, jako sposobu nakłonienia go do wykonania obowiązku na rzecz stosowania środków, które bezpośrednio prowadzą do osiągnięcia celu egzekucji. Z zasady tej wynika obowiązek badania przez organ na etapie postępowania egzekucyjnego, który ze środków egzekucyjnych prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a następnie organ powinien przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia (tj. postanowienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego), zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. (zob. R. Hauser, W. Piątek [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2024, art. 7, Nb 8; zob. też wyrok NSA z 25.7.2006 r., II OSK 463/05). W doktrynie trafnie podnosi się, że zasada stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku wiąże nie tylko organ egzekucyjny, ale również wierzyciela, który powinien stosować się do tej zasady, proponując (w przypadku egzekucji obowiązków niepieniężnych: obligatoryjnie – zob. art. 28 zd. drugie u.p.e.a.) środek egzekucyjny we wniosku o wszczęcie egzekucji (por.: M. Masternak [w:] T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2020, s. 57; R. Hauser, W. Piątek [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2024, art. 7, Nb 9).

Sąd w niniejszym składzie podziela przy tym – co do zasady – stanowisko, zgodnie z którym stosując grzywnę w celu przymuszenia, w sytuacji, gdy z uwagi na charakter czynności, która podlegała egzekucji, możliwe było wykonanie zastępcze, organ winien, zgodnie z treścią art. 119 § 2 u.p.e.a., uzasadnić dlaczego uważa, że nie jest celowe zastosowanie wykonania zastępczego i dlaczego uważa, że zastosowana przez niego grzywna prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku (zob. wyrok WSA z 29.12.2010 r., II SA/Ke 704/10).

W kontrolowanej sprawie organy obu instancji w ogóle nie rozważyły, czy z uwagi na przedmiot i intensywność sporu, a wręcz konfliktu sąsiedzkiego – którego istnienie pomiędzy Skarżącym (właścicielem działki nr ewid.[...], obr. P. ) i Sąsiadem (właścicielem działki nr ewid.[...], obr. P. ) ewidentnie wynika z materiału zgromadzonego w przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych sprawy – w ogóle możliwe jest, aby zastosowanie w tych warunkach grzywny w celu przymuszenia doprowadziło do wykonania egzekwowanego obowiązku. Wątpliwość ta jawi się jako tym bardziej uzasadniona w kontekście wzmianki poczynionej w protokole oględzin z 25 kwietnia 2024 r., zgodnie z którą: "Pan A. S. wyraził zgodę na przeprowadzenie wykonania zastępczego, ze względu na brak możliwości wejścia na teren działki nr [...] obręb P.". SKO, choć to stanowisko Skarżącego w motywach zaskarżonego postanowienia przytoczyło (na s. 4), to niezasadnie je zignorowało – nie rozważając go, ani się do niego nie odnosząc, zwłaszcza w kontekście ww. zasady z art. 7 ab initio u.p.e.a. Wypada zauważyć, że podobnie – jako wskazujące w istocie na celowość zastosowania wykonania zastępczego – można interpretować wypowiedzi Sąsiada zaprotokołowane podczas wcześniejszych oględzin przedmiotowych nieruchomości, zwłaszcza tę zamieszczoną w protokole z 27 września 2021 r., zgodnie z którą: "Po raz kolejny p. O. umożliwia firmie dekarskiej [tj., jak można rozumieć, podmiotowi trzeciemu, a nie Skarżącemu – uw. Sądu] na wejście na teren posesji w celu wymiany rynien i haków na nowe. Podkreśla wymianę na nowe". Cytowane stanowisko Sąsiada zostało niezasadnie pominięte w rozważaniach nie tylko przez SKO, ale także przez organ I instancji.

W konsekwencji na obecnym etapie wyjaśnienia sprawy nie sposób wykluczyć, że do zastosowania w niej grzywny w celu przymuszenia doszło z naruszeniem zasad określonych w art. 7 ab initio u.p.e.a. oraz art. 119 § 2 u.p.e.a.

Na pewno zaś doszło w tym przypadku do naruszenia procedury w zakresie wymogu z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Niezależnie od powyższego, organy obu instancji naruszyły ww. przepis proceduralny również przez to, że w żaden sposób nie uzasadniły w motywach swych postanowień wysokości nałożonej grzywny.

W świetle art. 121 § 1 i 2 u.p.e.a. jest zasadą – znajdującą zastosowanie także w kontrolowanej sprawie – że grzywna w celu przymuszenia może być nakładana kilkakrotnie w tej samej lub wyższej kwocie, przy czym każdorazowo nałożona grzywna nie może przekraczać kwoty 10 000 zł, a w stosunku do osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej kwoty 50 000 zł. Grzywny nakładane wielokrotnie nie mogą łącznie przekroczyć kwoty 50 000 zł, a w stosunku do osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej kwoty 200 000 zł (art. 121 § 3 u.p.e.a.).

Godzi się zauważyć, że przywołane przepisy nie określają dolnej granicy grzywny. Zależy więc ona każdorazowo od uznania organu, który przy jej wymiarze zawsze powinien baczyć, aby ten środek spełnił w danej sytuacji swoją rolę, ale także należy ocenić sytuację materialną osoby, której wymierza się grzywnę, a także jej indywidualne cechy, zachowanie się i następstwa takiego, a nie innego zachowania tej osoby (zob. W. Sawczyn [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2024, art. 121, Nb 6).

Skoro ustalenie wysokości nałożonej grzywny jest, co do zasady, pozostawione uznaniu organów administracji, to nie ulega wątpliwości, że swe rozstrzygnięcie w tym zakresie organy powinny należycie uzasadnić, wskazując w szczególności przesłanki i okoliczności, jakimi kierowały się przy wymiarze grzywny. W doktrynie i orzecznictwie trafnie stwierdza się, że jeżeli – tak jak w kontrolowanej sprawie – wysokość (konkretna) grzywny w celu przymuszenia nie wynika bezpośrednio z ustawy, to o jej wysokości rozstrzyga w sposób uznaniowy organ egzekucyjny. "Organ ten powinien określić jej wysokość, mając na względzie, po pierwsze, górne granice wysokości nakładanych grzywien (...), po drugie, kierując się potrzebą zapewnienia efektywności prowadzonej egzekucji. Uwzględniając tę drugą okoliczność, organ egzekucyjny powinien w szczególności wziąć pod uwagę zasadę ogólną celowości (art. 7 § 2 u.p.e.a.; por. wyrok WSA w Białymstoku z 16.01.2007 r., II SA/Bk 311/06, "Wspólnota" 2007/17, s. 46). Organ ten nie powinien natomiast kierować się takimi okolicznościami, jak: możliwości finansowe, sytuacja rodzinna czy życiowa zobowiązanego (wyrok NSA z 16.02.2005 r., OSK 1148/04, LEX nr 164945; wyrok NSA z 15.10.2014 r., I OSK 1466/14, LEX nr 1551163)" (zob. P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, uw. 2 do art. 121).

Organ I instancji, nakładając na Skarżącego grzywnę w wysokości 1000 zł – z, zauważmy, dozwolonego prawem przedziału od 1 zł do 10 000 zł – w żaden sposób nie wyjaśnił, czym (jakimi przesłankami lub okolicznościami) kierował się przy jej wymiarze. SKO, utrzymując to rozstrzygnięcie w mocy, również nie odniosło się do tej kwestii, powielając w istocie uchybienie organu niższej instancji.

Powyższe względy przemawiały za koniecznością uchylenia postanowień organów obu instancji wydanych w kontrolowanej sprawie.

Odnosząc się zaś do zarzutów skargi – wytykających rzekomą przedwczesność zaskarżonego postanowienia SKO – należy stwierdzić, że są one chybione.

Zgodnie z art. 35 § 1 u.p.e.a.: "Wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części z dniem doręczenia tego zarzutu organowi egzekucyjnemu do czasu zawiadomienia tego organu o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie tego zarzutu. Przepisy art. 56 § 3, art. 57 § 1 i art. 58 stosuje się odpowiednio".

Na tej podstawie – jak należy rozumieć – autor skargi wywiódł, że skoro postanowienie SKO z 10 czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów zostało doręczone Wójtowi w dniu 12 czerwca 2024 r., to dopiero z tym dniem – a nie jak miało to faktycznie miejsce: już w dniu 10 czerwca 2024 r. – dopuszczalne było wydanie przez SKO postanowienia w przedmiocie zażalenia na postanowienie Wójta z 7 lipca 2021 r.

Najwyraźniej uszło jednak uwagi Skarżącego, że zawieszając postępowanie zażaleniowe, po zapadłym w tej sprawie prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 13 maja 2022 r. o sygn. akt III SA/Po 1511/21 (zwanym też dalej "Wyrokiem WSA") – postanowieniem z 10 października 2022 r. nr [...] – SKO wyraźnie zastrzegło, że czyni to "do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia postępowania w przedmiocie zarzutów zobowiązanego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym".

Wypada podkreślić, że takie rozstrzygnięcie było w pełni spójne z ocenami prawnymi i wskazaniami zawartymi w Wyroku WSA, który to wyrok – co bezsporne – wiąże w szczególności SKO, a także Sąd w niniejszym składzie, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Otóż, w Wyroku WSA wyraźnie stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie, skoro strona wniosła zarzuty, to spowodowało to zawieszenie postępowania egzekucyjnego "do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii prawidłowości zarzutów". Konsekwentnie WSA wskazał, że postanowienie organu II instancji w przedmiocie zażalenia na postanowienie organu I instancji winno być wydane "po ostatecznym zakończeniu postępowania w kwestii wniesionych zarzutów".

Nie ulega wątpliwości, że do ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii prawidłowości zarzutów doszło z chwilą wydania przez SKO postanowienia w tym przedmiocie, tj. w dniu 10 czerwca 2024 r. (nr [...]).

Co więcej, w tym samym dniu doszło także do podjęcia przez organ II instancji zawieszonego postępowania zażaleniowego – na mocy postanowienia SKO z 10 czerwca 2024 r. (nr [...]), które było niezaskarżalne (por. wyrok NSA z 21.04.2021 r., III OSK 355/21). To ostatnie postanowienie odpowiada zresztą dyspozycji przepisu art. 57 § 1 zd. pierwsze u.p.e.a. (do którego odsyła wyżej cytowany art. 35 § 1 zd. drugie u.p.e.a.), o następującej treści: "Organ egzekucyjny [tu odpowiednio: organ II instancji] podejmuje zawieszone postępowanie egzekucyjne po ustaniu przyczyny zawieszenia, zawiadamiając o tym zobowiązanego".

Z tych względów, w ocenie Sądu, nie można uznać, że doszło do zarzucanego w skardze naruszenia przepisów postępowania.

Ubocznie wypada zauważyć, że w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uwzględnieniu przez sąd administracyjny może podlegać tylko takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – czego Skarżący ani nie wykazał, ani nawet nie stwierdził.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku, tj. uchylił zaskarżone postanowienie SKO oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. O kosztach postępowania (pkt 2 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez Skarżącego koszt wpisu od skargi w wysokości 100 zł.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ administracji będzie zobowiązany do rozważenia celowości zastosowania w tej sprawie grzywny w celu przymuszenia. zamiast wykonania zastępczego. W przypadku zaś ewentualnego uznania, że zastosowanie pierwszego z wymienionych środków egzekucyjnych jest jednak celowe, jako prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, wszechstronnie rozważy wymiar nakładanej grzywny, zwłaszcza w kontekście wymogu zapewnienia skuteczności egzekucji. W każdym przypadku organ należycie uzasadni podjęte rozstrzygnięcie, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a.