Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 787/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 zzs4 ust. 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie WSA Urszula Zięba WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr UP - 304/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr UP-304/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako: ZUS, Organ) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej jako k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.; dalej jako u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 września 2019 r. nr 180000/71/109553/2016-RED-MPŁ odmawiającą M. B. (dalej: Skarżący, Wnioskodawca) umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

1. W dniu 11 grudnia 2014 r. do ZUS wpłynął wniosek Wnioskodawcy o umorzenie należności z tytułu skałek.

Po przeprowadzeniu postępowania ZUS decyzją z dnia 9 lutego 2015 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

2. W dniu 13 marca 2015 r. Wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwagi na krytyczną sytuację finansową i materialną.

3. Decyzją z dnia 30 kwietnia 2015 r. Organ utrzymał w mocy decyzje o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

4. Po rozpoznaniu skargi, WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 10 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1062/15, uchylił decyzję ZUS z dnia 30 kwietnia 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 9 lutego 2015 r.

5. Postanowieniem z dnia 1 września 2016 r. postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek zostało zawieszone w związku ze złożeniem przez Wnioskodawcę odwołania od decyzji ZUS z 19 grudnia 2014 r. określającej wysokości zadłużenia, ponieważ rozpatrzenie wniosku było uzależnione od rozstrzygnięcia przez Sąd. Następnie postanowieniem z dnia 15 maja 2019 r. postępowanie administracyjne zostało ponownie podjęte.

Ponownie rozpoznając sprawę, ZUS decyzją z dnia 18 września 2019 r. odmówił Wnioskodawcy umorzenie należności z tytułu składek.

6.1. W dniu 18 października 2019 r. Wnioskodawca złożył kolejny wniosek do ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.

6.2. Z kolei w dniu 6 listopada 2019 r. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na ww. decyzję.

6.3. Pismem z dnia 8 listopada 2019 r. ZUS poinformował Skarżącego, że złożył on na ww. decyzję oba środki zaskarżenia, które nie mogą być rozpatrywane równocześnie. W związku z powyższym zwrócił się do Skarżącego o wskazanie, który ze zgłoszonych wniosków powinien rozpatrywać, informując, że przy braku wskazania zakresu żądania, rozpatrzy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a pismo zatytułowane jako skarga dołączy do akt nie nadając mu dalszego biegu.

6.4. Skarżący w obszernej odpowiedzi na ww. pismo wskazał m.in., że: "nie zgadza się z przedstawionymi argumentami (...) gdyż wniosek złożony w dniu 18.10.2019. na dzienniku podawczym w ZUS oddział w Krakowie o ponowne rozpatrzenie sprawy przez skarżącego M. B. został złożony zgodnie z przepisami postępowania (...)".

6.5. W tych okolicznościach ZUS stwierdził, że Skarżący podtrzymał skargę do WSA, w związku z czym nie może rozpoznać wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakład przekazał akta sprawy do WSA w Krakowie, a w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

6.6. WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 29 grudnia 2020 r., I SA/Kr 213/20, odrzucił skargę i wskazał, że organ powinien rozpoznać wniosek Skarżącego o ponowne rozpatrzenia sprawy, a skargę bez wzywania Skarżącego o zajęcia stanowiska, który ze środków zaskarżenia wybiera, przekazać do Sądu.

7. Mając powyższe na uwadze, ZUS po ponownym rozpoznaniu sprawy, wydał opisana na wstępie decyzję z dnia 20 kwietnia 2022 r.

W uzasadnieniu Organ streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz dokonał ponownej analizy kwestii przedawnienia i uznał, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony:

- od 23 lipca 2003 r. tj. od dnia doręczenia upomnienia do 28 grudnia 2012 r. tj. do dnia wydania postanowienia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania, dla należności za okres 06.2002 – 05.2003;

- od 6 października 2014 r. tj. od dnia doręczenia upomnienia dla należności za okres 03.2009 – 07.2010 ;

- od 7 stycznia 2015 r. tj. od dnia doręczenia upomnienia dla należności za okres

08.2010-12.2011.

Organ wskazał, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony 29 sierpnia 2014 r., tj. od dnia złożenia wniosku o abolicję i trwa nadal, ponieważ Wnioskodawca odwołał się od decyzji odmownej. Wyjaśnił, że w dniu 5 października 2010 r. ZUS wydał decyzję o wysokości zadłużenia za okres 11.2000 – 07.2010. Ponadto, należności z tytułu składek za ten okres zostały zabezpieczone 21 kwietnia 2011 r. wpisem hipoteki przymusowej w wysokości 186.610,92 zł w księdze wieczystej nr [...] na podstawie tytułu wykonawczego [...] z 6 kwietnia 2011 r. Z kolei w dniu 19 grudnia 2014 r. Organ wydał decyzję nr 180171DZPDK14/001155 stwierdzającą, że Wnioskodawca jest zobowiązany do zapłaty należnych składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres 08.2010-12.2011. W dniu 13 marca 2019 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, sygn. akt [...] oddalił apelację Wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 11 maja 2017 r., sygn. akt [...], oddalającego odwołanie od decyzji ZUS z 19 grudnia 2014 r. i decyzja jest prawomocna.

Następnie Organ stwierdził, że z przedłożonego przez Wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z 24 czerwca 2019 r. wynika, że:

- jest żonaty,

- jest mikroprzedsiębiorcą i w latach 2016-2018 nie uzyskiwał żadnych

przychodów z działalności gospodarczej oraz nie ponosił kosztów,

- nie pracuje zarobkowo,

- nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych,

- nie uzyskuje dochodów z innych źródeł,

- nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form

pomocy,

- prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochody w wysokości 1.000,00 zł netto miesięcznie,

- ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych

opłat - 329,13 zł, opłat eksploatacyjnych - 139,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 300,00 zł oraz innych (Internet) - 50,00 zł,

nie posiada innych zobowiązań pieniężnych,

posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w K. przy ul. [...],

- nie posiada majątku ruchomego, praw majątkowych i wierzytelności.

Aktualne oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym – pomimo wezwania organu – nie zostało przedłożone.

Z kolei na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Organ ustalił, że Wnioskodawca:

prowadził działalność gospodarczą od 31 grudnia 1998 r. do 31 grudnia 2011 r.;

od 18 maja 2021 r. posiada tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje wolne od potrąceń egzekucyjnych świadczenie emerytalne w wysokości - od marca 2022 r. - 2.556,57 zł brutto, tj. 2.316,48 zł netto miesięcznie;

jest właścicielem samochodów marki F. z 1998 r. i D. z 1999 r. oraz autobusu A. z 1976 r. o niskiej wartości rynkowej;

jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,35 ha w miejscowości J., dla której Sąd Rejonowy w Wieliczce prowadzi księgę wieczystą nr [...], w której ZUS dokonał wpisu hipoteki przymusowej w wysokości 186.610,92 zł;

przymusowe dochodzenie należności prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Krakowie zostało zawieszone w związku z wniesionymi zarzutami.

Powołując się na treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przypadki w nim opisane stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to jednak tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004r., sygn. akt II UZP 6/04).

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą do 31 grudnia 2011 r. jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych oraz nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ uzyskuje dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 2.556,57 zł brutto, tj. pozwalającej na prowadzenie egzekucji należności z tytułu składek oraz jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], w której ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w wysokości 186.610,92 zł;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Wnioskodawca wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest zawieszone, a Wnioskodawca dysponuje składnikami majątkowymi podlegającymi egzekucji.

W związku z powyższym Organ uznał, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął również czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ wyjaśnił, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem Organu, decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej Wnioskodawca powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek.

Odnośnie wystąpienia przesłanki dotyczącej stanu zdrowia Organ wskazał, że uwarunkowane jest to nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. ZUS podniósł, że Wnioskodawca przedłożył dokumentację medyczną żony, w tym zaświadczenie lekarskie z 19 listopada 2019 r., z którego wynika, że Z. B. pozostaje pod stałą opieką pulmonologiczną, laryngologiczną i reumatologiczną. Nadto Organ podkreślił, że Wnioskodawca otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest stałym źródłem dochodu wypłacanym bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny i może ono stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Dlatego w niniejszej sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

Z kolei przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Jak wynika z akt sprawy Skarżący od 18.05.2021 r. posiada tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje wolne od potrąceń egzekucyjnych świadczenie emerytalne w wysokości - od 1.03.2022 r. - 2556,57 zł brutto, tj. 2316,48 zł netto miesięcznie. Skarżący poinformował, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną – Z. B., która według ustaleń organu otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1560,78 zł brutto tj. 1420,31 zł netto miesięcznie. Budżet gospodarstwa domowego dłużnika wynosi 3736,79 zł i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego określony w marcu 2022 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 2239,39 zł w IV kwartale 2021 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Zobowiązany nie informował, że korzysta ze wsparcia socjalnego skierowanego - do osób znajdujących się niedostatku. Zobowiązany oświadczył, że w 2016 r. ponosił stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 818,13 zł. W stałych wydatkach nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, ubrań, artykułów higienicznych itp. Nie są to nadzwyczajne koszty, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania. Skarżący nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli. Skarżący oświadczył, ze posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w K. Ponadto zobowiązany jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej o pow. 0.35 ha w miejscowości J. Nieruchomość ta nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych dłużnika i jego rodziny i została obciążona wpisem hipoteki przymusowej na rzecz ZUS jako jedynego wierzyciela. Aktualnie ze świadczenia emerytalnego dłużnika nie jest prowadzone przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek, jednak jego wysokość pozwala na wdrożenie skutecznego postępowania egzekucyjnego z poszanowaniem ustawowego minimum egzystencji oraz kwoty wolnej od potrąceń. Słuszny interes strony i możliwość zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych zapewnia dochód nieprzekraczający poziom minimum socjalnego. Ocena sytuacji materialnej nie pozwala na stwierdzenie, ze nosi on znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności z tytułu składek, np. w układzie ratalnym pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych. Ponadto, dłużnik dysponuje majątkiem nieruchomym, w tym także takim, który nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych. Natychmiastowe umorzenie należności naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

Podsumowując, Organ nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności.

8.1. Nie zgadzając się z powyższą decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Skarżący wniósł na nią skargę. Zdaniem Skarżącego decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W obszernej skardze, Skarżący wyraził swoje niezadowolenie ze sposobu rozpoznania jego sprawy.

Skarżący wniósł o weryfikację całego materiału dowodowego oraz zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie należności z tytułu składek. Nadto Skarżący wniósł o przyznanie pełnomocnika z urzędu.

8.2. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

8.3. WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 20 października 2022 r. przyznał skarżącemu pełnomocnika z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

9.1. W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.; dalej ustawa o COVID-19). Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do ust. 3, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Mając powyższe na uwadze Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy.

W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji Skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty Organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią Organu na skargę.

9.2. Odnosząc się zaś do kwestii kognicji Sądu, należy wpierw przywołać art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022r. poz. 329; dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.).

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Natomiast zgodnie z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

9.3. Dokonując kontroli zaskarżonego orzeczenia zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga jest niezasadna.

9.4. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że niniejsza sprawa była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który dwukrotnie uchylił decyzje Organu.

Kontrola zaskarżonej decyzji wymaga zatem zbadania, czy Organ wykonał zalecenia zawarte w powołanym wyroku zapadłym w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Strona postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (skarżący lub organ administracji) niezadowolona z wyroku ma prawo wnieść skargę kasacyjną. Jeśli jednak tego nie uczyni musi liczyć się z konsekwencjami prawnymi wynikającymi z brzmienia zacytowanego wyżej art. 153 p.p.s.a.

9.5. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą, w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, zaistniałych po wydaniu wyroku, oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotowa ocenę. Rozwiązanie to stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu.

W niniejszej sprawie – w wydanym poprzednio orzeczeniu – Sąd zarzucił, że w poprzednio wydanej decyzji Organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, gdyż powinna ona mieć charakter trwały, nieprzemijający. Stwierdzenie takie – zdaniem Sądu – pozostaje w sprzeczności z brzmieniem art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W przepisie tym nie wprowadzono bowiem takich przesłanek o których wspomina organ w zaskarżonej decyzji. Z zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ analizował, czy zachodzi którakolwiek z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Tym samym organ nie ustalił należycie stanu faktycznego. Z zaskarżonej decyzji – zdaniem Sądu - powinno wyraźnie wynikać, że żadna z przesłanek wymienionych w tym przepisie nie zachodzi. Organ powinien przy tym odnieść się do konkretnych przesłanek stwierdzenia całkowitej nieściągalności.

Z uwagi na fakt, że organ nie przeprowadził postępowania dowodowego w zakresie ustalenia przesłanki całkowitej nieściągalności, zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu. Twierdzenia zaś organu o uznaniowym charakterze decyzji były przedwczesne. Dopiero bowiem po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania dowodowego co do istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności i stwierdzeniu, że przesłanka taka zachodzi organ mógłby odmówić zastosowania ulgi. W tej kwestii przyznany został mu wybór rozstrzygnięcia, oparty na instytucji uznania administracyjnego. Jeżeli natomiast organ ustali, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi, wówczas powinien rozważyć możliwość zastosowania ulgi na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

9.6. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, w tym wykonania przez Organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w poprzednio wydanym w niniejszej sprawie orzeczeniu sądu, stwierdzić należy, ze Organ wykonał zalecenia Sądu. W szczególności – tak jak nakazał poprzednio Sąd – z uzasadnienia ponownie wydanej decyzji wynika, że Organ rozważał poszczególne przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Następnie rozważał również możliwość zastosowania ulgi na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.

W konsekwencji tak wydana decyzja umożliwia Sądowi skontrolowanie czy stwierdzenie organu w przedmiocie całkowitej nieściągalności jest prawidłowe.

9.7. Przechodząc zatem do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji należy – zdaniem Sądu – za punkt wyjścia niniejszych rozważań przyjąć konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia przez jednostkę ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji).

Rozpatrując zatem niniejszą sprawę należy oprzeć się na powszechnie uznawanej regule wykładni, zgodnie z którą wyjątków od zasady nie należy interpretować rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae).

Ponadto należy również zwrócić uwagę na uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., P 2/18, w który słusznie zauważono, że istnieje zasadnicza różnica między podatkiem a składką na ubezpieczenie społeczne. To, co odróżnia składki od podatków, to przede wszystkim ich celowy i wzajemny charakter. Podatki, choć stanowią dochody budżetowe (samorządowe), z których realizowane są zadania i funkcje publiczne, nie mają charakteru ekwiwalentnego. Podatnik w zamian za uiszczany podatek nie uzyskuje bezpośrednio żadnego świadczenia wzajemnego. Co do zasady, całość dochodów budżetowych, niezależnie od tytułu stanowiącego podstawę ich poboru, przeznaczana jest na ogół wydatków planowanych w danym roku.

Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, których cała suma dochodów przeznaczana jest na wydatki, lecz wpływają bezpośrednio na konto Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowią jeden z zasadniczych przychodów tego funduszu. Wywierają znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Natomiast ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nie jest to pełna ekwiwalentność o charakterze kapitałowym, lecz ustalona w ustawie z uwzględnieniem zasad równości i solidarności.

W związku z tym nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucenie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków.

Powyższe stanowisko należy, zdaniem Sądu, również wziąć pod uwagę przy rozpatrywaniu spraw dotyczących umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

9.8. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do oceny zgodności z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek.

Kwestię poboru składek uregulowane są w przepisach rangi ustawowej oraz w wydanych na ich podstawie rozporządzeniach. Na pierwszy plan wysuwa się tutaj, wspomniana już na samym wstępie, ustawa z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Również kwestia umorzenia przedmiotowych składek została uregulowana w art. 28 u.s.u.s, zgodnie z którym:

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy.

5a. W przypadku gdy nastąpiło wyrejestrowanie płatnika składek oraz ubezpieczonych, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

5b. W przypadku gdy dłużnik zmarł, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym datę zgonu dłużnika.

5c. W przypadku, o którym mowa w ust. 5a i 5b, Zakład nie wydaje decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek.

6. Przepisu ust. 3 pkt 4b nie stosuje się do składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, chyba że jest on jednocześnie płatnikiem składek.

Na podstawie ww. delegacji ustawowej wydane zostało rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 poz. 1365), które w swoim § 3 stanowi:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego

rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

9.9. Wskazania wymaga, że organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi stwierdzić, czy sytuacja taka, opisana w jednym z ww. przepisów, w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. (lub Rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne.

9.10. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że ZUS sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała jakakolwiek przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek.

W ślad za Organem powtórzyć zatem trzeba, że z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dotycząca śmierci dłużnika) nie wystąpiła.

Ponadto nie wykazano, aby doszło do spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., albowiem w sprawie nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe.

Również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wystąpiła, bowiem jak jasno wynika z akt sprawy, gdyż wprawdzie Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, lecz jednocześnie istnieje majątek, z którego można egzekwować należności (w postaci dochodów z tytułu świadczenia emerytalnego oraz nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...]).

Przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 i 4b u.s.u.s. nie znajdują zastosowania w rozpatrywanym przypadku, ponieważ względem Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani postępowanie likwidacyjne.

Organ rentowy słusznie stwierdził, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi Skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zatem również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie została spełniona.

W sprawie nie zaistniała także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., albowiem naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Podkreślenia wymaga, że przesłanka całkowitej nieściągalności zachodzi wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Fakt ten musi być ustalony uprzednio, w toku postępowania egzekucyjnego, nie można zaś okoliczności tej dowodzić toku niniejszego postępowania administracyjnego (o umorzenie zaległości).

Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie (wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r., II GSK 1489/17), przepis ten nie daje Sądowi ani organowi orzekającemu w przedmiocie umorzenia, prawa do dokonania oceny czy w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez organ egzekucyjny ma miejsce bezskuteczność egzekucji. Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. całkowita nieściągalność będzie miała miejsce wtedy, kiedy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Błędne jest zatem stanowisko, że ZUS miał obowiązek weryfikacji przebiegu postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do zobowiązanej przez organ egzekucyjny i oceny czy są podstawy do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji.

Prawidłowo Organ rentowy stwierdził, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – nie można bowiem jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone.

Należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000r., sygn. akt I SA/Ka 14/99).

Natomiast jak już wyżej wspomniano Skarżący uzyskuje dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 2.556,57 zł brutto, tj. pozwalającej na prowadzenie egzekucji należności z tytułu składek oraz jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], w której ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w wysokości 186.610,92 zł.

Z uwagi na powyższe Organ prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem Skarżącego. W tej sytuacji w sprawie nie było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że Organ rentowy w sposób wystarczający zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego oceny. Przede wszystkim rację ma Organ, że w przypadku Skarżącego nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

9.11. Organ rozpoznając sprawę dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z 20 grudnia 1994r., III ARN 79/94, POP 1999 r., Nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do przesłanek określonych w Rozporządzeniu, Organ rentowy prawidłowo ocenił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie upoważnia do wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

Dodać należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019r., I GSK 980/18). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości.

O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie lecz zobiektywizowane kryteria. Nie wystarczy, że Wnioskodawca wskaże na uciążliwości i trudności w spłacie narosłych należności. Istnienie takich uciążliwości jest bowiem oczywiste. Natomiast Skarżący decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek. Rozpoczęcie działalności gospodarczej powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na analizie rynku oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej tę działalność. Decydując się na jej podjęcie Skarżący powinien być świadomy konieczności opłacania składek.

Przechodząc do poszczególnych przesłanek zawartych w ww. Rozporządzeniu stwierdzić należy, że bezspornie nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2, albowiem z okoliczności sprawy nie wynika aby Skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Słusznie Organ stwierdził, że nie zachodzi również przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Przesłanka ta – dotycząca stanu zdrowia – uwarunkowana jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd, w ślad za Organem, nie neguje problemów zdrowotnych żony Skarżącego, wynikających z przedłożonej dokumentacji medycznej. Jednakże – jak zauważył Organ – Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest stałym źródłem dochodu wypłacanym bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny i może ono stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Dlatego w niniejszej sprawie ww. przesłanka nie zachodzi.

W zakresie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia należy zgodzić się z Organem, że nie odnosi się ona do subiektywnego odczucia zobowiązanego o dolegliwości z powodu konieczności opłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

W tym zakresie Organ ustalił, że Wnioskodawca otrzymuje wolne od potrąceń egzekucyjnych świadczenie emerytalne w wysokości - od 1.03.2022 r. - 2556,57 zł brutto, tj. 2316,48 zł netto miesięcznie. Skarżący poinformował, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną – Z. B., która według ustaleń organu otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1560,78 zł brutto tj. 1420,31 zł netto miesięcznie. Budżet gospodarstwa domowego dłużnika wynosi 3736,79 zł i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego określony w marcu 2022 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 2239,39 zł w IV kwartale 2021 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego.

Ponadto zobowiązany jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej o pow. 0.35 ha w miejscowości J.. Nieruchomość ta nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych dłużnika i jego rodziny i została obciążona wpisem hipoteki przymusowej na rzecz ZUS jako jedynego wierzyciela.

Argument Skarżącej w postaci braku wystarczających środków na spłatę zadłużenia składkowego nie może automatycznie stanowić przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności. Organ rentowy nie rozpatruje bowiem wniosku o umorzenie pod kątem wsparcia socjalnego. Organ rentowy nie jest instytucją wspierającą osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Natomiast przeprowadzone postępowanie nie wykazało, aby Skarżący, w związku ze swoją trudną sytuacją, korzystał z jakiejkolwiek pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony instytucji socjalnych. Korzystanie z takiej formy pomocy stanowiłoby dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Końcowo nie można w tym zakresie zauważyć, że Skarżący nie podjął żadnej próby uregulowania należności z tytułu składek ratalnym, w tym nie złożył żadnego wniosku o rozłożenie tychże należności na raty. Skarżący sposób na wyjście ze swojej trudnej sytuacji upatruje w żądaniu całkowitego (podkreślenie Sądu) umorzenia zaległości z tytułu składek, bez podjęcia próby chociażby częściowego ich uregulowania.

9.12. Wobec powyższego należało stwierdzić, że zarzuty skargi są niezasadne. Organ przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, a także wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Również uzasadnienie odpowiada wymogom ustawowym, zawiera wszechstronną ocenę stanu majątkowego Skarżącego i szczegółowo wykazuje dlaczego odmówiono mu umorzenia należności w oparciu o wszystkie ustawowe przesłanki. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia ZUS, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. W zaskarżonej decyzji Organ uwzględnił i ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. Organ prawidłowo wyjaśnił, dlaczego odmówił Skarżącej umorzenia składek na podstawie wskazywanych przepisów.

9.13. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.