Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 522/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Anetta Makowska - Hrycyk Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 lutego 2024 r. sprawy ze skargi N. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 14 czerwca 2023 r., nr SKO/RŚ-423/221/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz N. R. kwotę 480,00 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2023 r., nr SKO/RŚ-423/221/2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania N. R. (dalej: Strona, Skarżący, Wnioskodawca), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Przemkowa (dalej: organ I instancji) z dnia 2 marca 2023 r., nr OPS/ŚR/433/05/2023 odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę.

W dniu 2 lutego 2023 r. do organu wpłynął wniosek Strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. R., ur. [...] r.

Wskazaną decyzją z dnia 2 marca 2023 r. organ I instancji odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji przywołał przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś.r.) oraz przedstawił stan faktyczny sprawy. Organ I instancji stwierdził, że nie została spełniona przesłanka do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1b u.ś.r.), gdyż niepełnosprawność matki Strony powstała po ukończeniu 18 roku życia. Organ I instancji podkreślił, że nie kwestionuje faktu opieki Strony nad matką, ani tego, że matka nie jest w stanie wykonywać czynności samoobsługowych i prowadzić samodzielnie gospodarstwa domowego, jednak dotychczasowa aktywność zawodowa Strony (brak aktywności - korzysta z zasiłku pomocy społecznej), uwzględniając brak historii zawodowej legalnej, nie daje podstaw do stwierdzenia, że niepodejmowanie przez Stronę zatrudnienia ma bezpośredni związek z czynnościami opiekuńczymi, jakie wykonuje przy matce. Organ wskazał, że nie kwestionuje stanu zdrowia i niepełnosprawności matki, ale nie może pominąć braku aktywności zawodowej Strony. Ponadto podkreślił, że moralnym obowiązkiem dzieci (obecnie troje dzieci to osoby bezrobotne) jest opieka nad zaawansowanym wiekiem i schorowanym rodzicem. Opiekę tę mogą wypełniać poprzez osobiste starania, którzy są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych wobec matki. Reasumując organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Po rozpoznaniu odwołania Strony, SKO zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO podkreśliło, że skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Wobec tego za niezasadną uznał organ odwoławczy odmowę przyznania Stronie przez organ I instancji świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

SKO uznało, że Strona spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a mianowicie należy do kręgu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny", gdyż jest synem osoby wymagającej opieki, a więc jest jej krewnym w linii prostej.

Następnie wskazało, że z akt sprawy wynika, że matka Strony na podstawie orzeczenia z dnia 20 grudnia 2019 r., została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności: 10-N), orzeczenie wydano do 31 grudnia 2021 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 sierpnia 2019 r., niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić. Z orzeczenia wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast według orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 22 października 2020 r. matka Strony została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: 19 czerwca 2018 r. Z orzeczenia wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ubezpieczona choruje na zaburzenia sfery psyche. Wcześniej matka Strony miała orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do 31 grudnia 2021 r.

W pisemnym oświadczeniu z dnia 21 lutego 2023 r. Skarżący podał, że od stycznia 2021 r. sprawuje opiekę nad matką, musiał zamieszkać wspólnie z nią w jego mieszkaniu. Oświadczył również, że nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających legalne zatrudnienie, większość jego zatrudnienia polegała na wykonywaniu pracy na czarno. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 28 lutego 2023 r. w miejscu zamieszkania rodziny ustalono, że matka Strony

lat 69 jest wdową, od kilku lat choruje przewlekle na otępienie w chorobie Alzheimera, choroba jest postępująca. Matka Strony od 7 listopada 2022 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Głogowie jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, jej opiekunem prawnym jest Skarżący. Skarżący od dwóch lat wspólnie zamieszkuje z matką w jego mieszkaniu, musiał ją zabrać z jej mieszkania z uwagi na pogarszający się stan zdrowia. Matka Strony musi być stale pod opieką osoby drugiej, którą sprawuje Skarżący. Matka Strony nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, w każdej czynności dnia codziennego wymaga pomocy osoby drugiej. Nie ma z nią kontaktu słownego, nie wie co się dzieje w jej otoczeniu, swoje emocje i odpowiedzi wyraża uśmiechem, nie pamięta swojego nazwiska, reaguje na swoje imię, nie umie określić ani daty ani nazwy dnia, nie ma potrzeby jedzenia, nie wie jak trzyma się sztućce, nie potrafi samodzielnie się umyć, załatwić potrzeby fizjologiczne, jest osobą pampersowaną. Porusza się tylko w obrębie swojego pokoju. Nie umie wyrazić swoich potrzeb, nie rozpoznaje najbliższych osób, tj. synów. Nie jest w stanie zadbać o czynności życia codziennego. W ostatnim czasie bywała agresywna, w nocy sama próbuje wstać z łóżka, co powoduje jej upadki, w związku z czym Skarżący musi spać z nią w jednym pokoju, aby zapobiec takim sytuacjom, ponieważ zdarzyło się, że matka chcąc wstać upadła i złamała nogę. Strona ma 45 lat, obecnie sprawuje całodobową opiekę nad matką. Opieka polega na całodobowym pilnowaniu matki oraz pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Strona od rana każdego dnia musi pomóc matce wstać z łóżka, zaprowadzić ją do WC, rozebrać, pomóc usiąść na sedes, następnie ją umyć, ubrać, uczesać, zmienić pampersa. Potem zajmuje się przygotowaniem śniadania i podaje matce leki, w niektóre dni musi ją karmić, ponieważ matka nie wie co robi, nie ma potrzeby łaknienia, nie pamięta jak trzymać sztućce, następnie odprowadza matkę do pokoju, sadza na wersalce lub fotelu, gdzie ona ogląda telewizor, a w tym czasie Strona zajmuje się sprzątaniem, praniem oraz przygotowywaniem obiadu. Podobne czynności wykonuje w południe i wieczorem podając posiłki i leki. Wieczorem musi matkę rozebrać, umyć, zmienić pampersa, podać leki i położyć spać. Strona nie może matki zostawić samej w domu, jeżeli ma sprawy do załatwienia poza domem, tj. wyjście po zakupy, do przychodni po recepty, wykupienie leków, załatwianie spraw urzędowych, prosi o pomoc swoją znajomą. Dodatkowo może liczyć na pomoc brata D. I., który zaoferował swoją pomoc w opiece nad matką godzinę dziennie, aby Skarżący mógł odpocząć i pozałatwiać swoje sprawy (odwiedzić dzieci w Domu Dziecka w P.). Matka Strony ma trzech synów: Skarżącego, który sprawuje całodobową opiekę, D. I., który zaoferował swoją pomoc w opiece nad matką jedną godzinę dziennie oraz M., który odwiedza matkę, lecz nie może pomóc Skarżącemu przy opiece, ponieważ w najbliższym czasie ma podjąć pracę zawodową. Wszyscy synowie są samodzielni, syn D. ma zobowiązania alimentacyjne, syn M. jest kawalerem bez zobowiązań alimentacyjnych, Skarżący ma czworo dzieci: troje z nich od kilku lat przebywa w pieczy zastępczej (dom dziecka w P.), a najstarsza córka przebywa w zakładzie karnym.

W oświadczeniu z dnia 3 marca 2023 r. Skarżący podał, że od ponad dwóch lat zajmuje się matką chorą na chorobę Alzheimera, choroba wymaga całodobowej opieki, gdyż miewa wahania nastroju, bywa dość często agresywna, nie jest świadoma swoich czynów. Strona musi wykonywać przy matce następujące czynności: gdy wstaje między 8 a 9 prowadzi matkę do toalety, żeby załatwiła potrzeby fizjologiczne, zmienia pampersa, mówi matce, żeby umyła ręce i twarz, czesze włosy, bo matka tego nie potrafi, podaje ubrania i pomaga się ubrać, przygotowuje i podaje śniadanie i leki, przed południem strona idzie na codzienne zakupy, potem gotuje obiad i podaje leki, w międzyczasie robi pranie, gdyż matka w nocy często się moczy i jest dużo pościeli i piżam do prania. Raz w miesiącu Strona idzie do lekarza po recepty dla matki, wykupuje leki i pampersy. Wieczorem Strona przygotowuje kolację, pomaga mamie się umyć, podaje leki, przebiera mamę w piżamę do spania. Strona dzieli z matką jeden pokój, żeby mieć matkę pod kontrolą, bywały sytuacje, że budziła się w nocy i panikowała, że jest sama i się boi. Za każdym razem, gdy Strona ma coś do załatwienia, musi prosić kogoś, aby przypilnował matkę, bo gdyby została sama mogłaby sobie zrobić jakąś krzywdę, bo nie jest świadoma swoich czynów. Z tego powodu Strona nie ma szans na podjęcie jakiejkolwiek pracy.

Do akt dołączono dokumentację medyczną matki Strony: zaświadczenie lekarskie z dnia 6 kwietnia 2017 r. wystawione przez lekarza psychiatrę (rozpoznanie: otępienie mieszane w obserwacji, w wywiadzie - epizod majaczeniowy w marcu; wskazana opieka osoby drugiej - przyjmowanie leków, organizacja dnia - min. 3 godz. dziennie); zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności z dnia 21 sierpnia 2019 r. (rozpoznanie: zespół otępienny w przebiegu choroby Alzheimera; pacjentka mimo stałego leczenia nie rokuje uzyskania pełnego zdrowia; wymaga opieki osoby drugiej ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji); opinia sądowa psychiatryczno-psychologiczna z dnia 24 kwietnia 2022 r. wystawiona przez biegłych sądowych (rozpoznanie: zespół otępienny w przebiegu choroby Alzheimera; pacjentka nie potrafi samodzielnie kierować swoim postępowaniem i wymaga opieki osób drugich; nie jest zdolna do wykonywania czynności prawnych, podejmowania decyzji co do leczenia, nie potrafi zaplanować swoich spraw, nie jest w stanie należycie zadbać o czynności życia codziennego jak: przyjmowanie leków, zakupy, przygotowywanie posiłków, samodzielne dbanie o czynności higieniczne, jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji - przesłanki do całkowitego ubezwłasnowolnienia); zaświadczenie lekarskie z dnia 28 lutego 2023 r. wystawione przez lekarza POZ (rozpoznanie: otępienie z depresją w przebiegu choroby Alzheimera; pacjentka wymaga stałego leczenia neurologicznego).

SKO podkreśliło, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., to sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Istotne jest to, aby istniał bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą, a rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, gdyż świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane tylko na rzecz tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu nie podejmują aktywności zawodowej. W zakresie tej przesłanki SKO przywołało szereg orzeczeń sądów administracyjnych.

SKO wskazało, że okolicznością niesporną w sprawie jest to, że matka Strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku z orzeczoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji od 19 czerwca 2018 r. na trwale. Jednakże legitymowanie się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest jedynym i rozstrzygającym w sprawie warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto z akt sprawy wynika, że Strona jest osobą nieaktywną zawodowo. W toku postępowania Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących własnej aktywności zawodowej, natomiast oświadczył, że nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających legalne zatrudnienie, gdyż większość jego zatrudnienia polegała na wykonywaniu pracy na czarno. Skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku w okresach: od 31 stycznia 1997 r. do 14 września 1997 r., od 15 grudnia 1997 r. do 18 stycznia 1998 r., od 3 sierpnia 1998 r. do 16 listopada 1998 r., od 5 maja 1999 r. do 22 sierpnia 2000 r., od 28 listopada 2000 r. do 23 stycznia 2001 r., od 9 listopada 2001 r. do 24 czerwca 2002 r., od 9 lutego 2004 r. do 31 sierpnia 2004 r., od 21 czerwca 2005 r. do 16 czerwca 2008 r., od 7 listopada 2008 r. do 17 czerwca 2009 r., od 30 października 2009 r. do 18 stycznia 2010 r., od 26 maja 2011 r. do 15 września 2011 r, od 10 września 2012 r. do 16 grudnia 2012 r., od 2 lipca 2013 r. do 14 października 2013 r., od 4 września 2014 r. do 29 maja 2016 r., od 12 września 2016 r. do 21 marca 2017 r., od 2 marca 2018 r. do 2 lipca 2019 r. - utrata statusu następowała w związku z niestawiennictwem strony w wyznaczonym terminie w PUP, w jednym przypadku doszło do wykreślenia z ewidencji na wniosek strony. Obecnie Strona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od 3 lipca 2020 r. Ustalone okresy zatrudnienia Strony to: od 6 października 1997 r. do 5 grudnia 1997r., od 2 marca 1998 r. do 30 kwietnia 1998 r, oraz od 9 września 2008 r. do 21 października 2008 r. W toku postępowania Strona nie złożyła żadnych wyjaśnień dotyczących przyczyn braku legalnej aktywności zawodowej, a przez to nie uprawdopodobniła, że w ogóle jakiekolwiek jej zatrudnienie miało miejsce, nie powołała się również na żadne okoliczności, np. zdrowotne, mające wpływ na możliwość wykonywania pracy zarobkowej. Strona nie skorzystała również z możliwości zapoznania się z dodatkowymi ustaleniami organu i nie wniosła żadnych uwag. Powyższe, w ocenie SKO, nie daje podstaw do przyjęcia, że rezygnacja oraz niepodejmowanie przez Stronę zatrudnienia spowodowane było wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem SKO, jedyne ustalone przez organ nieliczne okresy krótkotrwałego zatrudnienia Strony (od 6 października 1997 r. do 5 grudnia 1997 r., od 2 marca 1998 r. do 30 kwietnia 1998r. oraz od 9 września 2008 r. do 21 października 2008 r.) oraz brak złożonych wyjaśnień i dokumentów w tym zakresie wskazują na długotrwałą nieaktywność zawodową Strony, co nie daje podstaw do przyjęcia, że Strona zrezygnowała od 2021 r. z zatrudnienia w celu podjęcia się opieki nad matką, jak również, że obecnie nie podejmuje takiego zatrudnienia w związku ze sprawowaniem tej opieki, od momentu wspólnego zamieszkania w styczniu 2021 r., mając na uwadze, że matka Strony na podstawie orzeczenia z dnia 20 grudnia 2019 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 grudnia 2021 r. (stopień niepełnosprawności datuje się od 26 sierpnia 2019 r.), natomiast na podstawie orzeczenia z dnia 22 października 2020 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od 19 czerwca 2018 r. Przy czym Strona nie wykazała, aby wystąpiły okoliczności, które uniemożliwiały jej w tym czasie poszukiwanie i podjęcie pracy. W niniejszej sprawie nie wystąpił więc związek przyczynowo - skutkowy rozumiany w ten sposób, że konieczność i zakres opieki ma stanowić główny i jedyny powód niepodejmowania oraz rezygnacji z zatrudnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne, które ze swojego założenia ma zastąpić dochód ze stosunku pracy. Zdaniem SKO z dokumentacji niniejszej sprawy wynika, że brak aktywności zawodowej Strony jest długotrwały i nie jest spowodowany wyłącznie sprawowaną opieką nad matką. Niewątpliwym jest więc, że okoliczności zakończenia przez Stronę zatrudnienia nie można wiązać z celem sprawowania przez nią opieki nad matką.

Odnosząc się do przesłanki niepodejmowania przez Stronę zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, to zdaniem SKO, taka sytuacja w sprawie również nie występuje. W ocenie SKO w toku postępowania Strona nie wykazała, że jest gotowa i zdolna do podjęcia zatrudnienia i podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie sprawowała opieki nad matką. Strona nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających legalne zatrudnienie, gdyż w większości wykonywała pracę na czarno, Strona nie złożyła żadnych wyjaśnień dotyczących przyczyn braku legalnej aktywności zawodowej, a przez to nie uprawdopodobniła, że w ogóle jakiekolwiek zatrudnienie miało miejsce. Natomiast jedyne ustalone przez organ okresy zatrudnienia strony to: od 6 października 1997 r. do 5 grudnia 1997 r., od 2 marca 1998 r. do 30 kwietnia 1998 r. oraz od 9 września 2008 r. do 21 października 2008 r. SKO zauważyło, że tak długotrwały brak aktywności zawodowej Skarżącego (ur. 26 sierpnia 1978 r.) oraz fakt przebywania trójki jego dzieci od kilku lat w pieczy zastępczej (związany z obowiązkiem ponoszenia z tego tytułu opłat) nie przemawia za uznaniem, że gdyby nie obecna konieczność opieki nad matką to podjąłby zatrudnienie.

W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego, zdaniem SKO, brak jest podstaw pozwalających na przyjęcie założenia, iż w rozpatrywanym przypadku zaprzestanie aktywności zawodowej oraz niepodejmowanie tej aktywności przez Skarżącego związane jest wyłącznie z koniecznością zapewnienia matce opieki. W ocenie SKO przywołane wyżej okoliczności sprawy dają podstawy do przyjęcia, że jedynym powodem wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była chęć uzyskania zastępczego źródła dochodu, a nie faktyczna rezygnacja z zatrudnienia oraz jego niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Dodatkowo SKO wskazało, że opieka nad rodzicem w wyniku choroby bądź podeszłego wieku jest rzeczą naturalną i obowiązkiem każdego dziecka. Do świadczenia pomocy dla swojej matki strona wraz z rodzeństwem jest zobowiązana z racji obowiązku alimentacyjnego wynikającego z ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 87 K.r.o.).

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) Dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na Jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z Nich pomimo spełnienia przez Niego wszystkich ustawowych przesłanek.

b) Dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaną przez Niego opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu i instancji; wniósł o zobowiązanie Organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, wniósł o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy u.ś.r..

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r.) z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przepisu tego wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA).

Podkreślić też trzeba, na co zwracało uwagę orzekająceSKO, że omawiane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenia pielęgnacyjnego musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W związku z tym, analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze - istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym w szczególności ocena zakresu czynności, które osoba ta jest w stanie wykonać samodzielnie a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może jednak wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, dostępne w CBOSA).

W niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką wystąpił jej syn. W świetle art. 17 ust. ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. nie ulega więc wątpliwości, że Skarżący, jako zobowiązany do alimentacji względem matki, należy do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Rozpoznając ten wniosek, organ I instancji uznał, że przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne nie należy się Stronie m.in. z tego powodu, że stan niepełnosprawności matki nie powstał do ukończenia 18-go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia, jak wymaga tego art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Z podglądem tym zasadnie nie zgodziło się SKO wskazując, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, tj. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W konsekwencji należało rozważyć możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia z pominięciem ww. kryterium, lecz przy konieczności zbadania innych przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r.

Wyjaśnić należy, że przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być fakt posiadania przez Skarżącego rodzeństwa, które potencjalnie mogłoby sprawować lub współfinansować opiekę nad matką. Wskazać bowiem należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa kto spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej winien sprawować opiekę nad nią i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu (zob. wyroki NSA: z 23 listopada 2021 r., sygn. akt OSK 786/21; z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, dostępne w CBOSA).

W dalszej kolejności ocenie należało poddać stanowisko Kolegium co do braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją oraz niepodejmowaniem przez Skarżącego z zatrudnienia a podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem Sądu, z grona osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie można wykluczyć a priori również osób biernych zawodowo. U takich osób może wszak dojść do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty, pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym opiekun wystąpił o przyznanie świadczenia. Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku, a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, opiekun spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Organ nie ma prawa ustalać przyczyn braku wcześniejszego zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, a jest zobowiązany wyłącznie do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 18 maja 2023 r., I OSK 1352/22, CBOSA; por. także: wyrok WSA w Gdańsku z 22 marca 2023 r., II SA/Gd 745/22, CBOSA).

Biorąc zatem pod uwagę powyższe rozważania, w ocenie Sądu, okoliczność czy Skarżący we wcześniejszych okresach pozostawał w zatrudnieniu i czy z niego zrezygnował, pozostaje bez znaczenia dla oceny jego aktualnej sytuacji. Istotne jest, czy obecnie spełnia, z uwagi na faktyczną opiekę sprawowaną nad matką, przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a więc czy aktualnie Skarżący jest potencjalnie gotowy do pracy i czy rozmiar faktycznie sprawowanej nad matką opieki uniemożliwia mu podjęcie aktywności zawodowej w jakimkolwiek zakresie. Samo to, że Skarżący wiele lat był nieaktywny zawodowo, nie może przesądzać o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Konkluzja taka nie może zapaść bez szczegółowego rozważenia na tle każdej indywidualnej sprawy tego, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje dana osoba niepełnosprawna i w jakim stopniu zaabsorbowanie sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez opiekuna pracy zarobkowej.

W aktach przedmiotowej sprawy znajduje się zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 11 maja 2023 r. wskazujące, że Skarżący jest zarejestrowany w PUP od 3 lipca 2020 r. Z przedmiotowego zaświadczenia wynika, ze Skarżący w dniu 29 kwietnia 2022 r. otrzymał propozycję pracy na stanowisku Pomocniczy robotnik drogowy oraz propozycje indywidualne w dniach 10 listopada 2020 r., 10 czerwca 2021 r. oraz 1 stycznia 2022 r. – każdą z tych propozycji przyjął, czego jednak organ odwoławczy nie uwzględnił. Tym samym argumentacja organu dotycząca przyjęcia, że brak rezygnacji z zatrudnienia nie był związany z opieką nad niepełnosprawną matką nie może zostać uwzględniona, skoro Skarżący – rejestrując się jako osoba bezrobotne – podejmował działania w celu zatrudnienia. Ponadto propozycje pracy i indywidualne otrzymywał i je przyjmował. Nie można było więc przyjmować tego, że aktualnie (tj. w dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne) brak podejmowania (rezygnacji) pracy zarobkowej (zatrudnienia), nie był spowodowany właśnie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Oceniany więc motyw rozstrzygnięcia – z przedstawionych wyżej względów – nie uprawniał do negatywnego załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczowym bowiem było przesądzenie, czy aktualnie istniejące uwarunkowania zdrowotne niepełnosprawnej matki są tego rodzaju, że zakres opieki jaki osoba ta wymaga, wyklucza możliwość podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna. Ten natomiast aspekt sprawy wymagał z kolei zbadania skali i charakteru nieodzownej opieki, jaka realizowana jest przez Skarżącego względem jego niepełnosprawnej matki.

W tym natomiast aspekcie dostrzec trzeba, że rozmiar czynności opiekuńczych realizowanych przez Skarżącego uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Z akt wynika bowiem, że matka Strony chora na chorobę Alzheimera, wymaga całodobowej opieki osoby drugiej, którą sprawuje Skarżący. Matka Strony nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, w każdej czynności dnia codziennego wymaga pomocy osoby drugiej. Nie ma z nią kontaktu słownego, nie wie co się dzieje w jej otoczeniu, swoje emocje i odpowiedzi wyraża uśmiechem, nie pamięta swojego nazwiska, reaguje na swoje imię, nie umie określić ani daty ani nazwy dnia, nie ma potrzeby jedzenia, nie wie jak trzyma się sztućce, nie potrafi samodzielnie się umyć, załatwić potrzeby fizjologiczne, jest osobą pampersowaną. Porusza się tylko w obrębie swojego pokoju. Nie umie wyrazić swoich potrzeb, nie rozpoznaje najbliższych osób, tj. synów. Nie jest w stanie zadbać o czynności życia codziennego. Opieka Skarżącego polega na całodobowym pilnowaniu matki oraz pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego – szczegółowo wskazanych w zaskarżonej decyzji.

Powyższe pozwala przyjmować, że matka Strony nie jest w stanie sama wykonać elementarnych czynności życiowych (fizjologicznych, higienicznych), a przy tym – jak wynika z materiału aktowego – cierpi na zespół otępienny w przebiegu choroby Alzheimera; jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie - nie potrafi samodzielnie kierować swoim postępowaniem i wymaga opieki osób drugich; nie jest zdolna do wykonywania czynności prawnych, podejmowania decyzji co do leczenia, nie potrafi zaplanować swoich spraw, nie jest w stanie należycie zadbać o czynności życia codziennego jak: przyjmowanie leków, zakupy, przygotowywanie posiłków, samodzielne dbanie o czynności higieniczne, jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji, pozostaje pod stałą opieką lekarza neurologa.

W tych okolicznościach spełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do ubiegania się przez Skarżącego o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Z przyczyn powyżej wskazanych i opisanych na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) należało orzec jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku i oceni ponownie wniosek będąc na podstawie art.153 p.p.s.a. związanym dokonaną oceną prawną i wykładnią prawa.

Wskazać też należy na konsekwencje zmiany prawa, jaka nastąpiła po wydaniu kontrolowanych decyzji. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa Skarżącego powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Wskazać należy, że to czy skarżąca je spełnia należy już do istoty sprawy, która wobec wadliwego zastosowania przepisów, nie została rozstrzygnięta (tak słusznie wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13). Ponownie prowadząc postępowanie organy związane będą oceną prawną wyrażoną w części motywacyjnej niniejszego uzasadnienia.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Złożyły się na nie koszty zastępstwa w kwocie 480 zł, których wysokość ustalono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).