Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 340/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/1186/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 grudnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/1186/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 14 września 2023 r. nr SO-04.8252.40.2023-2/23 o odmowie przyznania A. M. (zwanemu dalej także wnioskodawcą lub skarżącym) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – matką I. M.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 19 stycznia 2023 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia 16 marca 2023 r. nr SO-04.8252.40.2023-1/23 Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było niespełnienie wymogu z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego (ur. w 1935 r.) datuje się od dnia 25 lipca 2007 r. Ponadto rezygnacja skarżącego z zatrudnienia nastąpiła w styczniu 2023 r., a zatem nie istnieje korelacja czasowa pomiędzy momentem powstania niepełnosprawności matki skarżącego a momentem zakończenia przez niego zatrudnienia.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 29 maja 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/501/2023 uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 16 marca 2023 r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Kolegium, z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinna być stosowana z uwzględnieniem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, gdyż w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, utraciło ono przymiot konstytucyjności. Oznacza to, że w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium. Kolegium stwierdziło zatem, że konieczne stało się sprawdzenie, czy skarżący spełnia dalsze przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a w szczególności ustalenie zakresu opieki sprawowanej przez niego nad matką i czy zakres tej opieki wyklucza podjęcie przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu ustawowym. W związku z powyższym Kolegium przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, gdyż konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a tylko organ I instancji jest wyłącznie uprawniony do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.

Decyzją z dnia 14 września 2023 r. nr SO-04.8252.40.2023-2/23 Prezydent Miasta Krakowa ponownie odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Po przeanalizowaniu i uzupełnieniu akt sprawy zgodnie z wytycznymi Kolegium, organ I instancji ustalił, że skarżący sprawuje opiekę nad matką od 2022 r. natomiast zaprzestanie przez niego zatrudnienia miało miejsce w dniu 17 stycznia 2023 r., ze względu na zakończenie prac nad filmem "[...]". Potwierdza to oświadczenie wydane przez Firmę B. sp. z o.o. z dnia 17 stycznia 2023 r. Jednocześnie ustalono, iż umowa zawarta z firmą B. obejmowała początkowo okres od 1 marca 2022 r. do dnia 1 czerwca 2023 r., więc okres tej umowy został skrócony. Wobec powyższego organ I instancji uznał, że zakończenie przez skarżącego zatrudnienia nie było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad matką a jedynie realizacją zapisów umowy z firmą B.

Ponadto organ I instancji wskazał, że skarżący posiada ważną umowę licencyjną, zawartą w dniu 8 sierpnia 2019 r. z Firmą H. S.A., zgodnie z którą ma on prawo do pobierania wynagrodzenia prowizyjnego za napisanie utworu "[...]". Okres licencji, tj. umowy z wydawnictwem obejmuje 10 lat. Po upływie 10 lat skarżący ma prawo wypowiedzieć w/w umowę, a wtedy całość praw autorskich wraca do niego jako autora książki. Organ stwierdził, że w dniu 6 lipca 2023 r. skarżący oświadczył, iż z racji pogorszenia się stanu zdrowia matki musiał wycofać się z umów z wydawnictwem, jednakże nie dołączył do akt sprawy żadnych dokumentów, z których wynikałoby, iż umowa licencyjna z firmą H. S.A. została rozwiązana.

Odnośnie kwestii wynajmu lokali organ I instancji wskazał, że w dniu 6 lipca 2023 r. skarżący oświadczył, iż w związku z wynajmem lokali nie prowadzi działalności gospodarczej, oraz że: "wynajem lokali nie definiuje o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej". Nie wyjaśnił przy tym jednak, ile czasu poświęca na czynności, związane z prowadzonym przez siebie wynajmem. Natomiast z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 27 czerwca 2023 r. wynika, iż wnioskodawca cały swój czas poświęca matce, a jedynie 1,5 godziny dziennie poświęca na zakupy czy sprawy urzędowe.

Organ I instancji dodał, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy - opiekę nad matką sprawuje skarżący, natomiast jego brat Z. M., przez wzgląd na stan zdrowia nie jest w stanie pełnić opieki nad nią. Do akt sprawy nie zostało jednak złożone orzeczenie o niepełnosprawności Z. M. ani inne dokumenty, potwierdzające zły stan jego zdrowia.

Organ I instancji stwierdził także, że matka skarżącego (ur. [...] 1935r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 27 listopada 2007 r., ustalającym, iż jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 25 lipca 2007 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Fakt ten stanowi, zdaniem organu, negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z uwagi na zapis w orzeczeniu, że stopień znaczny niepełnosprawności datuje się od 25 lipca 2007 r. nie został spełniony wymóg art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim warunkuje on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. Organ I instancji zauważył, że treść tego artykułu została zaskarżona do Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał nałożył przy tym na ustawodawcę obowiązek podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Zmiany takie nie zostały jednak wprowadzone a zgodnie z treścią art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W związku z tym organ I instancji uważa, że nie można czynić mu zarzutu, że odczytuje i stosuje przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych literalnie.

Mając zatem na uwadze fakt, że orzeczenie nie uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego oraz brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką, brak korelacji czasowej pomiędzy momentem powstania niepełnosprawności matki skarżącego a momentem zakończenia przez niego zatrudnienia, a także obowiązujące przepisy w zakresie obowiązku alimentacyjnego względem członka rodziny, organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta Krakowa skarżący wniósł o jej uchylenie i przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Decyzji organu I instancji skarżący zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę oraz nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną;

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nie przysługuje mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 20 grudnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 14 września 2023 r. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium przytoczyło treść art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Następnie organ II instancji wskazał, że skarżący sprawuje opiekę nad matką od 2022 r. natomiast zaprzestanie przez niego zatrudnienia miało miejsce w dniu 17 stycznia 2023 r., ze względu na zakończenie prac nad filmem "[...]". Potwierdza to oświadczenie wydane przez Firmę B. sp. z o.o. z dnia 17 stycznia 2023 r. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że umowa zawarta z firmą B. obejmowała początkowo okres od dnia 1 marca 2022 r. do 1 czerwca 2023 r., więc okres tej umowy został skrócony. Wobec powyższego organ II instancji uznał, że zakończenie przez skarżącego zatrudnienia nie było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad matką a jedynie realizacją zapisów umowy z firmą B.

Ponadto organ II instancji wskazał, że skarżący posiada ważną umowę licencyjną, zawartą w dniu 8 sierpnia 2019 r. z Firmą H. S.A., zgodnie z którą ma on prawo do pobierania wynagrodzenia prowizyjnego za napisanie utworu " [...]". Okres licencji, tj. umowy z wydawnictwem obejmuje 10 lat. Po upływie 10 lat skarżący ma prawo wypowiedzieć w/w umowę, a wtedy całość praw autorskich wraca do niego jako autora książki. Organ odwoławczy stwierdził, że w dniu 6 lipca 2023 r. skarżący oświadczył, iż z racji pogorszenia się stanu zdrowia matki musiał wycofać się z umów z wydawnictwem, jednakże nie dołączył do akt sprawy żadnych dokumentów, z których wynikałoby, iż umowa licencyjna z firmą H. S.A. została rozwiązana.

Odnośnie kwestii wynajmu lokali organ II instancji wskazał, że w dniu 6 lipca 2023 r. skarżący oświadczył, iż w związku z wynajmem lokali nie prowadzi działalności gospodarczej, oraz że: "wynajem lokali nie definiuje o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej". Nie wyjaśnił przy tym jednak, ile czasu poświęca na czynności, związane z prowadzonym przez siebie wynajmem. Natomiast z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 27 czerwca 2023 r. wynika, iż wnioskodawca cały swój czas poświęca matce, a jedynie 1,5 godziny dziennie poświęca na zakupy czy sprawy urzędowe.

Organ odwoławczy dodał, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy - opiekę nad matką sprawuje skarżący, natomiast jego brat Z. M., przez wzgląd na stan zdrowia nie jest w stanie pełnić opieki nad nią. Do akt sprawy nie zostało jednak złożone orzeczenie o niepełnosprawności Z. M. ani inne dokumenty, potwierdzające zły stan jego zdrowia.

Organ II instancji stwierdził także, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 27 listopada 2007 r., ustalającym, iż jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 25 lipca 2007 r. a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Kolegium, wbrew stanowisku organu I instancji, nie uznało tej okoliczności za negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Treść tego artykułu została bowiem zaskarżona do Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium stwierdziło, że podziela poglądy w tym wyroku zamieszczone i uważa, że nie mogą one stać na przeszkodzie w ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jako powód utrzymania w mocy decyzji organu I instancji Kolegium wskazało natomiast okoliczność, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką, brak jest korelacji czasowej pomiędzy momentem powstania niepełnosprawności matki skarżącego a momentem zakończenia przez niego zatrudnienia, a także obowiązujące przepisy w zakresie obowiązku alimentacyjnego względem członka rodziny. W związku z tym Kolegium uznało, że skarżącemu wnioskowane świadczenie nie przysługuje.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie skarżący wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzająca ja decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie skarżącego, organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego skarżącego w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącego, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jego matka potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Ponadto skarżący podkreślił, że okoliczność, że jego matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie skarżąca w treści skargi wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2023 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 14 września 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, na wstępie uznać należy za słuszne stanowisko organu II instancji, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygnatura akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Prawidłowo zatem organ odwoławczy uznał, że fakt, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się u matki skarżącego od 25 lipca 2007 r. (a więc, gdy miała 72 lata), zaś daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to jednak jedyna okoliczność, którą należy spełnić aby otrzymać wnioskowane świadczenie.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżący opiekuje się matką niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie jest również sporny zakres opieki skarżącego nad matką, a także stan zdrowia jego matki, którego organy nie kwestionują. Sporne jest natomiast, czy zakres opieki sprawowanej nad matką, uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia oraz czy okoliczność, że poza skarżącym, niepełnosprawna matka ma jeszcze jednego syna, w stosunku do którego nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ma znaczenie przy ocenie spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że ani organy, ani Sąd nie kwestionują, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, gdyż potwierdza to znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie o stopniu niepełnosprawności z dnia 27 listopada 2007 r., wydane na stałe. Z treści tego orzeczenia wynika również, że matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Matka skarżącego jest wdową, a oprócz skarżącego ma jeszcze jednego syna, który ma własną rodzinę, problemy zawodowe i nie jest w stanie wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego wobec matki.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W przedmiotowej sprawie organy odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego m.in. z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez niego opieką nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy skarżący sprawuje opiekę nad matką od 2022 r. Z akt sprawy wynika także, że w dniu 6 lutego 2022 r. skarżący zawarł z B. sp. z o.o. w W. umowę o dzieło, której przedmiot miał być wykonywany w okresie od 6 lutego do 30 czerwca 2022 r. Aneksem z dnia 7 lutego 2022 r. okres ten wydłużono do 1 czerwca 2023 r. Z kolei w dniu 1 marca 2022 r. skarżący zawarł z w/w Spółką "Umowę z Aktorem o współudział w realizacji utworu audiowizualnego artystyczne wykonanie i przeniesienie praw pokrewnych", która obowiązywała w okresie od 1 marca 2022 r. do 1 czerwca 2023 r. Powyższe umowy były związane z pracą skarżącego na planie filmu "[...]". Jak wynika z treści oświadczenia Spółki B. z dnia 17 stycznia 2023 r. skarżący dopełnił wszelkich obowiązków wynikających z łączących go z tą Spółka umów i jego rozliczenie ze Spółką zostało zakończone. Prawidłowo zatem organ II instancji uznał, że zakończenie przez skarżącego zatrudnienia nie było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad matką, a jedynie realizacją zapisów umowy z firmą B. Natomiast wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył 19 stycznia 2023 r., a więc już po zakończeniu prac nad filmem.

Ponadto z akt sprawy wynika, że w dniu 8 sierpnia 2019 r. skarżący zawarł umowę licencyjną z H. S.A. w G. Na podstawie tej umowy skarżący zobowiązał się napisać utwór "[...]" i dostarczyć jego całość do 31 maja 2022 r. Zgodnie z tą umową skarżący ma prawo do pobierania wynagrodzenia prowizyjnego za napisanie w/w utworu. Okres licencji, tj. umowy z wydawnictwem obejmuje 10 lat. Po upływie 10 lat skarżący ma prawo wypowiedzieć w/w umowę, a wtedy całość praw autorskich wraca do niego jako autora książki. W oświadczeniu z dnia 6 lipca 2023 r. skarżący stwierdził, że musiał wycofać się z umowy z Wydawnictwem z uwagi na pogorszający się stan zdrowia matki. Brak jednak w aktach sprawy dokumentów, które potwierdzałyby, że umowa licencyjna z firmą H. S.A. została rozwiązana.

Odnośnie kwestii wynajmu lokali przy ul. [...] w K. skarżący w oświadczeniu z dnia 6 lipca 2023 r. wskazał, że w związku z wynajmem lokali nie prowadzi działalności gospodarczej. Jego zdaniem, wynajem lokali nie decyduje o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej.

Ponadto należy zauważyć, że skarżący nie jest jedynym dzieckiem zobowiązanym do alimentacji i opieki nad niepełnosprawną matką. Brat skarżącego nie jest zwolniony z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Co prawda z treści pisma skarżącego z dnia 9 lutego 2023 r. wynika, że jego brat jest osobą schorowaną i boryka się z powikłaniami po ciężkim przebiegu Covid-19, jednak w aktach sprawy brak jest orzeczenia o niepełnosprawności brata skarżącego ani jakichkolwiek dokumentów potwierdzających zły stan jego zdrowia.

Sąd w składzie orzekającym, podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, że wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki, czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości, nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być, np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.

Nadto wskazać należy, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać, np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się, że "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019).

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do brata skarżącego w wywiązywaniu się przez niego z obowiązków alimentacyjnych wobec matki.

Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie, powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama.

W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, gdyż to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1048/22, CBOSA).

Równocześnie interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób. To ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone, m.in. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się od zatrudnienia przez skarżącą przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki (wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1389/22 CBOSA). W konsekwencji Kolegium, prawidłowo uzasadniło odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności pomocy matce przez skarżącego (do czego jest on, jako syn, zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia w celu opieki nad matką. Podkreślić należy, że brat skarżącego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dzieci niepełnosprawnej matki są w równym stopniu zobowiązane do sprawowania opieki nad nią. Kolegium prawidłowo wskazało, że obowiązek alimentacyjny przejawia się nie tylko w wykonywaniu osobistej opieki, lecz również może być realizowany w formie zapewnienia środków, pozwalających na zabezpieczenie takiej opieki.

Sprzeczna z prawem, w tym normami konstytucyjnymi (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) nakazującymi pomoc Państwa rodzinom w trudnej sytuacji oraz ww. ustawami, a także nie do pogodzenia z interesem społecznym (art. 7 k.p.a.), byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa, obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców. W takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Doprowadziłoby to też do - z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając (w tym przypadku brata skarżącego) faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki matce), a - z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. W konsekwencji, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica, naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP); (wyrok WSA z dnia 19 października 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 589/22, CBOSA).

Zdaniem Sądu, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o zobiektywizowane kryterium – konieczność wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia, wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców.

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do brata skarżącego w wywiązywaniu się przez nie ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącego z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec matki.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy, uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione.

Reasumując, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.