Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 781/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37a, art. 37ge ust. 1 i ust. 6, art. 37gi
journal: Dz.U. 2022 poz 2483
law: Ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (t. j.)
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 21 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Protokolant st. sekretarz sądowy Aneta Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 roku sprawy ze skargi L. N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 28 września 2023 roku nr 1001-IUCKOD-2.4811.1211.2023.2 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 28 września 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu L. N. od wezwania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 5 maja 2023 r. do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.

Z akt sprawy wynika, że 17 marca 2023 r. o godzinie 21:59 na płatnym odcinku autostrady A2, węzeł Konin Wschód, zarejestrowano przejazd pojazdu marki Opel o numerze rejestracyjnym [...] i łącznej dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 3,5 t. Naruszenie zostało zweryfikowane pod względem merytorycznym na podstawie danych systemowych Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (dalej: "SPOE KAS"). Ustalono, iż właścicielem pojazdu w dniu odnotowania naruszenia był L. N.

5 maja 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wezwał stronę do uiszczenia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą. Wezwanie to zostało odebrane przez stronę 18 maja 2023 r.

18 maja 2023 r. do Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wpłynął sprzeciw strony, w którym wyjaśniła, że jest właścicielem wskazanego wyżej pojazdu, jednak jako że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wynajmu pojazdów, w podanym dniu pojazd ten użytkowany był przez najemcę wypożyczalni samochodów, P. G. Zgodnie z regulaminem wypożyczalni to najemca ponosi koszty wynikające z bieżącej eksploatacji auta, m. in. opłaty za korzystanie z wybranych odcinków dróg. Do sprzeciwu strona dołączyła umowę wynajmu samochodu z 5 marca 2023 r.

Przywołaną na wstępie decyzją z 28 września 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu L. N. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 37a ust. 7 ustawy z 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 2483 ze zm. – dalej "ustawa o autostradach płatnych") do wniesienia opłaty za przejazd autostradą zobowiązany jest :

1) właściciel pojazdu, albo

2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2021 r. poz. 450, ze zm.), albo

3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. - Prawo o ruchu drogowym.

Organ podniósł, iż analiza przepisów ustawy o autostradach płatnych nie wskazuje na to, aby organ prowadzący postępowanie był zobowiązany do poszukiwania podmiotu, który rzeczywiście przemieszczał się autostradą. Katalog podmiotów zobowiązanych do wniesienia opłaty za przejazd autostradą ma charakter zamknięty, a dla ustalenia definicji użytkownika pojazdu ustawodawca wprost odsyła do przepisu art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W przypadku braku danych użytkownika pojazdu w Centralnej Ewidencji Pojazdów, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi jest uprawniony do prowadzenia postępowania wobec właściciela pojazdu, bez konieczności poszukiwania użytkownika. Wskazany w sprzeciwie strony P. G. nie jest użytkownikiem pojazdu w rozumieniu przepisu art. 37a ust. 7 pkt. 3 ustawy o autostradach.

Organ wskazał ponadto, że przejazd autostradą powinien być opłacony przed jego rozpoczęciem i okoliczność niewniesienia wymaganej opłaty skutkuje nałożeniem opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Możliwość nienaliczenia opłaty dodatkowej występuje wyłącznie w przypadku, gdy opłata za przejazd autostradą zostanie wniesiona w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. W trakcie wykonywanego przejazdu nie wystąpiła też okoliczność nałożenia mandatu karnego za brak biletu autostradowego, która uwolniłaby od opłaty dodatkowej. W związku z powyższym nałożenie opłaty dodatkowej było zasadne.

25 października 2023 r. L. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 28 września 2023 r. odmawiającą uwzględnienia jego sprzeciwu od wezwania z 5 maja 2023 r. do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł.

Skarżący nie zgodził się z dokonaną przez organ interpretacją przepisów, z której wynikało, że to na właścicielu wypożyczalni samochodów ciąży prawny obowiązek zgłoszenia do Centralnej Ewidencji Pojazdów każdego najemcy-użytkownika, tak aby każdy najemca był traktowany jako użytkownik zobowiązany do opłat za autostradę zgodnie z art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych. Rejestracja w Centralnej Ewidencji Pojazdów następuje wyłącznie w trybie wnioskowym, a jej brak w żaden sposób nie narusza prawa. Przy wynajmach krótkoterminowych taka rejestracja byłaby uciążliwa.

Decyzja z 28 września 2023 r. paraliżuje pracę wypożyczalni w momencie obciążania właściciela pojazdów opłatami, których istnienia nie jest on świadomy, gdyż nie ma wglądu w to, kiedy najemcy wykorzystują wypożyczone pojazdy na płatnych autostradach. Ponadto powyższa interpretacja przepisów prowadzi do bezkarności i powszechnego niewnoszenia opłat przez rzeczywistych użytkowników pojazdów, którzy nie są ich właścicielami, w związku z czym skarżący wniósł o egzekucję opłaty dodatkowej z rzeczywistego użytkownika wynajętego w wypożyczalni pojazdu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Organ wskazał, że skoro w regulaminie wypożyczalni istnieje zapis, zgodnie z którym najemca ponosi koszty wynikające z bieżącej eksploatacji auta, m.in. opłaty za korzystanie z wybranych odcinków dróg, skarżący może dochodzić od najemcy kosztów z tytułu poniesionej opłaty dodatkowej na drodze cywilnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala art. 151 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez sąd, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 28 września 2023 r. odmawiająca uwzględnienia sprzeciwu strony skarżącej od wezwania organu do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.

Z przyjętych za podstawę wyrokowania niespornych ustaleń faktycznych, stanowiących jednocześnie podstawę wydania zaskarżonej decyzji wynika, że 17 marca 2023 r. o godzinie 21:59 na płatnym odcinku autostrady A2, węzeł Konin Wschód, zarejestrowano przejazd będącego własnością skarżącego pojazdu marki Opel o numerze rejestracyjnym [...] i łącznej dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 3,5 t. bez uiszczonej opłaty za przejazd autostradą płatną. Wskazać należy, że skarżący w toku postępowania ani w skardze wniesionej do sądu nie zakwestionował powyższego stanu faktyczny w zakresie powyższych okoliczności związanych z przejazdem autostradą płatną bez uiszczenia opłaty. Strona skarżąca stanęła jednak na stanowisku, że nie powinna zostać obciążony opłatą dodatkową, gdyż co prawda wskazany samochód jest jej własnością, ale strona prowadzi wypożyczalnię samochodów i przejazdu w tym dniu dokonał klient wypożyczalni. Na dowód powyższego strona przedstawiła umowę najmu samochodu z 5 marca 2023 r.

W ocenie sądu stanowisko skarżącego jest nieprawidłowe.

Zgodnie z art. 37a ust. 1 przywołanej powyżej ustawy o autostradach płatnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania spornego przejazdu, tj. 17 marca 2023 r. za przejazd autostradą są pobierane opłaty. Do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany:

1) właściciel pojazdu albo

2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 450, ze zm.), albo

3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - zwany dalej "wnoszącym opłatę" (art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych). Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, może być wniesiona w sposób przewidziany dla opłaty elektronicznej na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazanych z urządzeń lub systemów, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (art. 37a ust. 8 ustawy o autostradach płatnych). Przejazd autostradą, na której jest pobierana opłata, o której mowa w ust. 7, może być również wykonywany na podstawie biletu na jeden przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zwanego dalej "biletem autostradowym", wydanego przed rozpoczęciem tego przejazdu. Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, jest pobierana w momencie wydania biletu autostradowego (art. 37a ust. 9 ww. ustawy).

Nadto, w myśl art. 37a ust. 28 ww. ustawy kierujący pojazdem:

1) nie rozpoczyna przejazdu autostradą lub jej odcinkiem w przypadku braku:

a) ważnego biletu autostradowego lub

b) prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS;

2) podczas przejazdu autostradą lub jej odcinkiem nie może mieć w pojeździe zakrytych lub ozdobionych tablic rejestracyjnych lub nie może mieć z przodu lub z tyłu pojazdu znaków, napisów lub przedmiotów, które ograniczają czytelność tych tablic, oraz nie może umieszczać na pojeździe tablic rejestracyjnych w innych miejscach niż konstrukcyjnie do tego przeznaczone.

Natomiast zgodnie z art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach płatnych za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł.

Zgodnie z art. 37ge ust. 5 ustawy o autostradach płatnych opłaty dodatkowej nie pobiera się, jeżeli w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu autostradą lub jej odcinkiem zostanie wniesiona opłata za ten przejazd, w sposób określony w art. 37a ust. 9. Przepis art. 37a ust. 12 stosuje się, przy czym na bilecie autostradowym wskazuje się datę i godzinę przejazdu oraz autostradę lub jej odcinek, za który nie została wniesiona opłata za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7. Przepis art. 37ge ust. 6 ustawy o autostradach płatnych stanowi, że opłaty dodatkowej nie pobiera się od wnoszącego opłatę, jeżeli na kierującego pojazdem została nałożona kara grzywny, o której mowa w art. 37gi, w drodze mandatu karnego.

Zdaniem sądu art. 37a ust. 7 w zw. z art. 37ge ust. 1 i 7 ustawy o autostradach płatnych należy wykładać w ten sposób, że zobowiązuje on do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, jak również pozwala dochodzić opłaty dodatkowej, od podmiotów w nim wskazanych. A zatem skarżący jako właściciel spornego pojazdu nie może uwolnić się od obowiązku poniesienia opłaty dodatkowej za nieopłacony przejazd autostradą powołując się na cywilnoprawną umowę najmu samochodu, z której to wynikać ma dla wynajmującego obowiązek ponoszenia wszelkich opłat związanych z bieżącą eksploatacją samochodu. W tym miejscu, abstrahując już od oceny czy przedstawiona przez stronę umowa rzeczywiście potwierdzała, że to nie skarżący lecz najemca samochodu eksploatował go w spornym dniu (umowa zawarta została na okres od 5 do 12 marca 2023 r.) wskazać należy, że cywilnoprawna umowa najmu pojazdu nie może wyłączyć odpowiedzialności administracyjnoprawnej za realizację obowiązku z art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych. Przepisy ustawy mające charakter bezwzględnie obowiązujący nie mogą być modyfikowane w drodze umów cywilnoprawnych. Co do zasady umowa cywilnoprawna nie może bowiem modyfikować obowiązków publicznoprawnych, chyba że co innego wynika z przepisu prawa.

Okoliczności faktyczne zaistniałe w kontrolowanej sprawie uzasadniały nałożenie na skarżącego opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą.

Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.

R.T-M.