Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2707/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 6, art. 8 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8 ust. 2a, art. 4 pkt 9
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Asesor WSA Anna Fyda- Kawula po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 września 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi F. S.A sp.k z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nr 121/09/2022/Ub z 15 grudnia 2022 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "organ", "Prezes NFZ") decyzją z 15 grudnia 2022 r. nr [...], na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej: "K.p.a."), art. 109 ust. 1, 3 i 6, art. 66 ust. 1 pkt 1, lit. e), art. 69 ust. 1 oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2561, dalej: "ustawa o świadczeniach"), po rozpoznaniu wniosku [...] Spółka Akcyjna - Spółka komandytowa z siedzibą w W. (dalej: "Płatnik", "Spółka", "Skarżący") z 15 czerwca 2022 r., ustalił, że P. J. (dalej: "Zainteresowany", "Ubezpieczony", "Uczestnik") nie był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej z Płatnikiem umowy o świadczenie usług od 1 czerwca 2019 r. do 11 maja 2020 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że na wniosek Spółki z 15 czerwca 2022 r., wszczął postępowanie mające na celu wydanie decyzji w sprawie ustalenia obowiązku podlegania do ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanego, z tytułu zawartej umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług nazwanej "umową zlecenie" z Płatnikiem w okresie od 1 czerwca 2019 r. do 11 maja 2020 r. Organ wskazał, że z informacji przekazanych przez Płatnika wynika, że Zainteresowany zawarł ze Spółką umowę o świadczenie usług nazwaną "umową zlecenia" i z tego tytułu został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego od 1 czerwca 2019 r. do 11 maja 2020 r. na podstawie art. 66 ust 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Do wniosku Płatnik załączył kopię "umowy zlecenia" zawartej z Zainteresowanym nr [...] r. z 1 czerwca 2019 r., wydruk listy płac, formularz ZUS P ZZA zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego i formularz ZUS P ZWUA zgłoszenie korekty danych. Organ wskazał, że zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu (dalej: "ZUS") z zapytaniem czy została przeprowadzona kontrola u Płatnika. Pismem z 21 lipca 2022 r. ZUS poinformował, że została przeprowadzona kontrola u Płatnika. ZUS przesłał również kopię decyzji nr [...] z 24 maja 2022 r. w której ustalił, że podstawa wymiaru składek oraz składka na ubezpieczenie zdrowotne Zainteresowanego związane z wykonywaniem umowy zawartej z Płatnikiem wynosi 0,00 zł. W związku z powyższym wynagrodzenie należne za wykonanie umowy o świadczenie usług zawartej z Płatnikiem winno stanowić podstawę wymiaru składek u pracodawcy, czyli [....]Sp. z o.o. (dalej również: "Pracodawca"). W konsekwencji, w oparciu o art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego umowę zawartą z Płatnikiem uznano za nieważną. Wskutek nieważności umowy niezasadne staje się naliczenie od przychodów składki na ubezpieczenie zdrowotne, zgodnie z art. 66 ust. 1 i art. 81 ust 1 ustawy o świadczeniach.

Organ wyjaśnił następnie, że w ramach zawartej umowy o świadczenie usług Zainteresowany wykonywał prace budowlane jako robotnik budowlany - co stanowiło przedmiot umowy.

Organ wskazał dalej, że podmiotem, z którego powstała Spółka jest [...]Sp. z o.o.. Wspólnikiem reprezentującym Spółkę, jak również komplementariuszem Spółki jest [...] Spółka Akcyjna, której jedynym akcjonariuszem jest A. S.. W skład organu [...] Spółka Akcyjna wchodzą A. S. jako Prezes Zarządu oraz J. S. i . S.jako Wiceprezesi Zarządu. Komandytariuszem Spółki jest [...] Sp. z o.o., której jedynym wspólnikiem jest J S..

Organ dodał, że w trakcie kontroli ZUS ustalono, że większość ubezpieczonych objętych kontrolą (122 ubezpieczonych) zostało zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w tytułu umowy o pracę w spółce [...] Sp. z o.o. w różnym wymiarze czasu pracy (pół etatu, pełen etat, trzy czwarte etatu, cztery piąte etatu) z podstawą wymiaru składek równą lub wyższą minimalnemu wynagrodzeniu. Z tytułu umowy zlecenia zawartej ze Spółką te same osoby zostały objęte ubezpieczeniem zdrowotnym, w większości przypadków z podstawami wyższymi niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Z analizy zgłoszeń ubezpieczonych wynika, że [...] Sp. z o.o. najpierw zawierała umowy o pracę, a następnie w tym samym miesiącu lub okresie późniejszym z tymi samymi ubezpieczonymi Spółka zawierała umowy zlecenia. Spółka i [...] Sp. z o.o. mają zawarte umowy o świadczenie usług:

a) umowa o wykonanie prac projektowych z 16.02.2015 r. - w ramach umowy projektant [...] Sp. z o.o. przyjmuje do wykonania prace projektowe określane w zamówieniu,

b) umowa nr [...] z 2.03.2015 r. na świadczenie usług w zakresie księgowości i rachunkowości - usługi w zakresie biura i księgowości świadczone przez [...] Sp. z o.o. na rzecz zleceniodawcy Płatnika,

c) umowa o świadczenie usług zarządzania inwestycjami nr [...] z 19.02.2015 r. - zleceniobiorca [...] Sp. z o.o. przyjmuje do wykonania następujące czynności: sprawowania nadzoru i nadzoru autorskiego nad kontraktami realizowanymi przez zleceniodawcę Spółkę z perspektywy ich zgodności z założeniami projektowymi; opiniowanie i doradztwo w zakresie rozwiązań technicznych i optymalizacyjnych dotyczących kontraktów. (...),

d) umowa o świadczenie usług zarządzania flotą pojazdów nr [...] z 19.01.2015 r. - zleceniodawca Spółka powierza zarządcy [...] Sp. z o.o. wykonanie czynności zarządu flotą pojazdów,

e) umowa najmu nr [...] z 12.12.2014 r. - Spółka wynajmuje lokal biurowy najemcy [...] Sp. z o.o. (wcześniej [....] sp. z o.o.),

f) umowa o świadczenie usług serwisowych nr [...] z 30.01.2015 r. - Spółka powierza [...] Sp. z o.o. usługi serwisowe sieci telekomunikacyjnych na warunkach określonych w umowie.

Organ wskazał, że z decyzji ZUS wynika, że istnieją powiązania między Spółką oraz [...] Sp. z o.o. w kontekście relacji, rozliczeń czy też równoległego zawierania umów zlecenia i umów o pracę przez ubezpieczonych. ZUS zwrócił również uwagę na dużą skalę tego zjawiska. Duża skala działania dotycząca 122 pracowników potwierdza, że zawieranie umów zlecenia z pracownikami powiązanej spółki to powszechne zjawisko mające na celu ograniczenie kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Prace wykonywane zarówno z tytułu umowy zlecenia jak i umowy o pracę były związane z realizacją inwestycji/kontraktów zawartych przez Spółkę z operatorami sieci telekomunikacyjnych. Płatnik oraz [...] Sp. z o.o. są powiązane kapitałowo, osobowo i mają siedzibę pod jednym adresem. Spółki łączą umowy o świadczenie usług. Przepływ środków pieniężnych jest jednostronny ze Spółki do [...] Sp. z o.o. Objęci kontrolą ubezpieczeni zostali zgłoszeni do ubezpieczeń społecznych w [...] Sp. z o.o. z tytułu umowy o pracę, a w Spółce do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy zlecenia. Z analizy zgłoszeń wynika, że [....] Sp. z o.o. najpierw zawierała umowy o pracę, a następnie w tym samym miesiącu lub okresie późniejszym z tymi samymi ubezpieczonymi Spółka zawierała umowy zlecenia. W ramach umowy o pracę ubezpieczeni zajmowali się szeroko rozumianym projektowaniem, serwisowaniem sieci telekomunikacyjnej, a w ramach umowy zlecenia realizacją i budową inwestycji. Wykonywane projekty, świadczone usługi serwisowe, budowa sieci, czynności związane z realizacją inwestycji dotyczyły zawieranych przez Spółkę kontraktów z inwestorami. Zatem faktycznym płatnikiem składek dla tych ubezpieczonych pozostaje [...] Sp. z o.o. Przychód uzyskany z obu umów tzn. Spółki oraz [....] Sp. z o.o. należy potraktować jako przychód osiągnięty z jednego tytułu do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego u płatnika [...]Sp. z o.o. Reasumując, w toku kontroli Płatnika przez ZUS stwierdzono, że zredagowanie dwóch umów - umowy o pracę i umowy zlecenie w tym samym czasie obejmujących w istocie jeden stosunek zobowiązaniowy i wskazanie jako tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi tylko jednej z nich należy traktować, w świetle art. 9 ust. 1, la art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jako obejście prawa w rozumieniu art. 58 § 1 K.c., którego celem jest upozorowanie zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego i obniżenie kosztów wynikających z obowiązku odprowadzania składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne od pełnego przychodu z umowy o pracę. Jedynym płatnikiem składek jest w istocie firma, w której była zawarta umowa o pracę w spółce [...] Sp. z o.o. Utworzenie zaś drugiego tytułu - umowy zlecenie u Płatnika i przeniesienie do niego części wynagrodzenia należnego za realizację umowy o pracę miało doprowadzić do utworzenia fikcyjnego drugiego tytułu do ubezpieczeń. Z inicjatywy pracodawców doszło do zawarcia umowy zlecenia, która nie stanowiła odrębnego tytułu do ubezpieczeń. Umowy zlecenia, od których Płatnik deklarował jedynie składki na ubezpieczenia zdrowotne zostały zawarte, w celu obniżenia kosztów pracodawcy poprzez uniknięcie z tego tytułu obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne.

Prezes NFZ wyjaśnił, że Zainteresowany był zatrudniony na podstawie umowy o pracę przez [...] Sp. z o.o. od 1 października 2018 r. do 11 maja 2020 r. i jednocześnie na podstawie umowy o świadczenie usług przez Płatnika od 1 czerwca 2019 r. do 11 maja 2020 r. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że obydwie spółki są powiązane ze sobą osobowo i kapitałowo. Rotacja pracowników pomiędzy spółkami, a także umowy spółek zawarte na świadczenie usług spowodowały, że w ostatecznym rozrachunku to pracodawca uzyskał rezultat pracy wykonany w ramach umów zlecenia. Celem tych działań było wykorzystanie określonych przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a nie potrzeba dodatkowej pracy wykonywanej w ramach umów zlecenia i realne jej uzasadnienie. Obejście prawa w zaistniałej sytuacji polegało na występowaniu "innych celów" umów zawartych przez spółki między sobą oraz między spółkami a ubezpieczonymi, którym było obniżenie kosztów opłacanych składek na ubezpieczenia społeczne poprzez posiadanie drugiego tytułu do ubezpieczeń zleceniobiorców oraz obniżenie kosztów wynikających z prawa pracy m.in. unikanie pracy w nadgodzinach (ograniczona liczba nadgodzin) oraz wypłaty wynagrodzeń za nadgodziny i kosztów pochodnych m. in. składek na ubezpieczenia społeczne i podatków.

Prezes NFZ wskazał, że na gruncie licznych analogicznych sporów prawnych ukształtowała się jednolita judykatura Sądu Najwyższego, według której w przypadkach posłużenia się przy zatrudnieniu i wynagradzaniu pracowników spółki dominującej umowami zlecenia zawieranymi przez spółkę zależną z pracownikami spółki dominującej o treści, przedmiocie lub tożsamym zakresie świadczonej pracy (analogicznie: gdy pracownicy spółki zależnej zatrudniani są przez spółkę dominującą na podstawie umowy zlecenia), stwierdza się nieważność umowy zlecenia, która " ustępuje" przed stosunkiem pracy (por. Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. akt III UZP 3/21).

Organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego uznał za słuszne ustalenia zawarte z decyzji ZUS. Wskazał, że na podstawie własnej decyzji ZUS uznał, że umowa o świadczenie usług zawarta pomiędzy Płatnikiem i Zainteresowanym jest nieważna, a Zainteresowany w badanym okresie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego u swojego pracodawcy [...]Sp. z o.o. Zdaniem Prezesa NFZ, z powyższego, wynika, że Zainteresowany nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zawartych umów o świadczenie usług w okresie wymienionym w sentencji decyzji.

Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1) art. 6 i art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., przez naruszenie zasady praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) nieuprawnione powoływanie się przez Prezesa NFZ w treści uzasadnienia decyzji na rozstrzygnięcie co do objęcia Ubezpieczonego ubezpieczeniem społecznym (a w konsekwencji również ubezpieczeniem zdrowotnym) z tytułu wykonywania umowy/umów zlecenia, wskazanej/ych we wniosku, u płatnika składek – Pracodawcy, mimo że nie istnieje żadne ostateczne/prawomocne rozstrzygnięcie w ww. zakresie,

b) wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jedynie w oparciu o stanowisko zaprezentowane przez ZUS, przy jednoczesnym zupełnym pominięciu stanowiska Skarżącego w ww. sprawie, bezkrytyczne przyjęcie argumentacji ZUS i zaniechanie skonfrontowania stanowiska ZUS ze stanowiskiem Skarżącego, zaniechanie rozpatrzenia sprawy w sposób obiektywny, przyznanie prymatu stanowisku wyrażonemu przez ZUS,

2. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, dowolną i jednostronną ocenę materiału dowodowego, niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie, polegających w szczególności na błędnym przyjęciu, że:

a) w treści decyzji ZUS z 24 maja 2022 r. "faktycznym płatnikiem składek dla tych ubezpieczonych [zleceniobiorców Skarżącego, objętych kontrolą ZUS, w tym Ubezpieczonego – przyp.] pozostaje [...] Sp. z o.o.", w sytuacji, gdy decyzja ZUS z 24 maja 2022 r. dotyczy jedynie "wyzerowania" składek na ubezpieczenie zdrowotne Ubezpieczonego z tytułu wykonywania umowy/umów zlecenia na rzecz Skarżącego i odnosi się wyłącznie do relacji Ubezpieczony - Skarżący, a nie Ubezpieczony - Pracodawca,

b) niniejsze postępowanie, wszczęte na podstawie wniosku, "dotyczy kwestii podlegania do ubezpieczenia, która rozpatrzona została w decyzji ZUS", w sytuacji, gdy decyzja nie posiada przymiotu ostateczności/prawomocności, a zatem nie może ona stanowić podstawy rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie,

c) płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne Ubezpieczonego, z tytułu wykonywania umowy/umów zlecenia, zawartej/ych ze Skarżącym jest Pracodawca, mimo że płatnikiem składek dla Ubezpieczonego w niniejszej sprawie jest Skarżący, bowiem na jego rzecz Ubezpieczony świadczył usługi, w związku z zawarciem umowy/umów zlecenia, wskazanej/ych we wniosku,

3) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit a) i e) ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i błędne uznanie, że Ubezpieczony w ramach umowy/umów zlecenia, wskazanej/ych we wniosku, wykonywał pracę na rzecz Pracodawcy, w związku z czym powinien być traktowany jako pracownik i jako taki podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego u płatnika składek - Pracodawcy, mimo że Ubezpieczony jako zleceniobiorca, na podstawie ww. umowy/umów zlecenia, świadczył usługi wyłącznie na rzecz Skarżącego i Skarżący jest wyłącznym i jedynym beneficjentem świadczonych przez Ubezpieczonego usług;

4) art. 109 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach przez uznanie, że niniejsze postępowanie, wszczęte na podstawie wniosku, "dotyczy kwestii podlegania do ubezpieczenia, która rozpatrzona została w decyzji ZUS", pomimo że nie istnieje żaden przepis prawa, który wskazywałby, że decyzja ZUS o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne zastępuje decyzję Prezesa NFZ, co do podlegania przez daną osobę obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu bądź wyklucza w jakikolwiek sposób procedowanie postępowania administracyjnego, zmierzającego do wydania ww. decyzji przez Prezesa NFZ, a ponadto wydanie ww. decyzji przez ZUS w żaden sposób nie wyłącza prawa strony do jej skorygowania przez wystąpienie do Prezesa NFZ o wydanie decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W związku z tymi zarzutami Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zobowiązanie Prezesa NFZ do wydania decyzji rozstrzygającej istotę sprawy, polegającej na ustaleniu, że Ubezpieczony podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy/ów zlecenia, zawartej/ych ze Skarżącą, w okresie/ach wskazanych we wniosku, w terminie 1 miesiąca, liczonym od dnia doręczenia ww. organowi akt sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi w całości. Podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Wyjaśnienia wymaga, że sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "P.p.s.a.").

Skarga złożona w tej sprawie nie jest zasadna.

Przed odniesieniem się do istoty sprawy i zarzutów skargi, Sąd stwierdza, że problem prawny analogiczny do tego, jaki wystąpił w tej sprawie, był już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z 23 maja 2023 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1523/23) oraz w wyroku z 11 lipca 2023 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1524/23). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela motywy wyrażone w uzasadnieniach obu wyroków, ponieważ są one trafne również w okolicznościach faktycznych i prawnych tej sprawy.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie, czy Prezes NFZ zasadnie w zaskarżonej decyzji stwierdził, że Ubezpieczony nie był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy o świadczenie usług zawartej ze Skarżącym. Prezes NFZ wydając zaskarżoną decyzję uznał, że umowa o świadczenie usług zawarta pomiędzy Skarżącym a Ubezpieczonym jest nieważne, a Ubezpieczony podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego u Pracodawcy.

Zauważyć należy, że kwestia wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych na rzecz pracodawcy była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym w świetle art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (tak uchwała Sądu Najwyższego z 2 września 2009 r. o sygn. akt II UZP 6/09, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46 oraz wyrok z 11 maja 2012 r. o sygn. akt I UK 5/12, OSNP 2013, nr 9-10, poz. 117), a teza ta jest aktualna także w stosunku do pracowników wykonujących taką pracę na podstawie umowy zlecenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09, LEX nr 577824; z 22 lutego 2010 r., I UK 259/09, LEX nr 585727 oraz z 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012, nr 21-22, poz. 266). W orzeczeniach tych Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy, w tym na wykonywanie pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która wymienioną umowę zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2014 r. o sygn. akt I UK 323/13, OSNP 2015 Nr 5, poz. 68).

Praca wykonywana na rzecz pracodawcy to praca, której rzeczywistym beneficjentem jest pracodawca, niezależnie od formalnej więzi prawnej łączącej pracownika z osobą trzecią. Oznacza to, że bez względu na rodzaj wykonywanych czynności przez pracownika wynikających z umowy zawartej z osobą trzecią oraz niezależnie od tożsamości rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią, wystarczającą przesłanką zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest korzystanie przez pracodawcę z wymiernych rezultatów pracy swojego pracownika, wynagradzanego przez osobę trzecią ze środków pozyskanych od pracodawcy na podstawie umowy łączącej pracodawcę z osobą trzecią. Z punku widzenia przepływów finansowych, to pracodawca przekazuje osobie trzeciej środki na sfinansowanie określonego zadania, stanowiącego przedmiot swojej własnej działalności, a osoba trzecia, wywiązując się z przyjętego zobowiązania, zatrudnia pracowników pracodawcy (tak wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2017 r. o sygn. akt II UK 693/15). Z kolei w wyroku z 13 lutego 2014 r. (sygn. akt I UK 323/13) Sąd Najwyższy wskazał, że nie można przyjąć, że pracodawcy nie obciążają skutki finansowe w postaci obowiązku częściowego pokrycia, z własnych środków, kosztów składek na obowiązkowe ubezpieczenia pracownika, wynikające z korzystania – z pominięciem zasad reglamentacji czasu pracy - z efektów pracy świadczonej na rzecz pracodawcy w ramach dodatkowej umowy cywilnoprawnej zawartej z pośrednikiem. Dla uniknięcia lub złagodzenia tych skutków pracodawca – zlecając osobie trzeciej (zleceniodawcy pracownika) wykonanie określonych usług - powinien skalkulować, że będzie na nim ciążył obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne pracownika.

We wspomnianym wyroku z 13 lutego 2014 r. (sygn. akt I UK 323/13) oraz w postanowieniu z 18 stycznia 2022 r. (sygn. akt II UKS 403/21) Sąd Najwyższy przyjął również, że użyty w art. 4 pkt 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych termin "pracodawca" należy pojmować w znaczeniu, jakie nadaje mu art. 3 Kodeksu pracy, uznający za pracodawcę osobę fizyczną lub jednostkę organizacyjną, nawet nieposiadającą osobowości prawnej, jeśli zatrudnia ona pracowników. Tak zdefiniowany pracodawca jest z mocy art. 4 pkt 2a ww. ustawy płatnikiem składek dla wszystkich pracowników w rozumieniu tego aktu, a zatem także tych, o których stanowi art. 8 ust. 2a tej ustawy, w tym dla pracowników pozostających z nim w stosunku pracy i jednocześnie wykonujących na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią. Umowy cywilnoprawne wymienione w art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowią bowiem samodzielnych tytułów obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym pracownika, ani nie powodują powstania zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 9 tej ustawy. Norma art. 8 ust. 2a - przez wykreowanie szerokiego pojęcia "pracownika" - stworzyła szeroką definicję pracowniczego tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Tytułem tym jest łączący pracodawcę z pracownikiem stosunek pracy oraz dodatkowo umowa cywilnoprawna zawarta przez pracownika z pracodawcą lub zawarta z osobą trzecią, ale wykonywana na rzecz pracodawcy. Ponadto Sąd Najwyższy wskazał, że dla celów ubezpieczeń społecznych zarówno wykonywanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy łączącego jedynie pracownika z pracodawcą. W przypadku takich pracowników podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 4 pkt 9 w związku z art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), uzyskany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy i wspomnianych umów cywilnoprawnych (art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ww. ustawy), zaś obowiązek obliczania, rozliczania i przekazywania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spoczywa na pracodawcy jako płatniku (art. 17 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 2a ww. ustawy).

Pracownik wykonujący pracę na rzecz swojego pracodawcy na podstawie umów cywilnych zawartych z osobą trzecią podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik (art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i na tym wyczerpuje się podleganie przez niego ubezpieczeniom społecznym. Ugruntowany jest zatem w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że sprawa o opłacenie przez pracodawcę składki w wysokości równej obciążeniu umowy o pracę i zlecenia wykonywanego na rzecz tego pracodawcy nie dotyczy objęcia ubezpieczeniem, lecz składki, gdyż przedmiotem postępowania jest jedynie ustalenie właściwej kwoty jej podstawy wymiaru (postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 czerwca 2016 r. o sygn. akt II UZ 10/16, LEX nr 2290405; z 21 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II UZ 8/15, z 19 sierpnia 2015 r. o sygn. akt II UZ 14/15, a także wyroki Sądu Najwyższego: z 18 października 2011 r. o sygn. akt III UK 22/11, OSNP 2012, nr 21-22, poz. 266; z 11 maja 2012 r. o sygn. akt I UK 5/12, OSNP 2013, nr 9-10, poz. 117; z 8 lipca 2015 r. o sygn. akt II PK 282/14, OSNP 2017, Nr 6, poz. 66; z 3 kwietnia 2014 r. o sygn. akt II UK 399/13, z 6 lutego 2014 r. o sygn. akt II UK 279/13).

Ponadto podkreślenia wymaga, że również w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego powyższa kwestia nie budzi wątpliwości. W uchwale z 26 sierpnia 2021 r. (sygn. akt III UZP 3/21) Sąd Najwyższy przyjął, że "pojęcie wykonuje pracę na rzecz pracodawcy", o którym mowa w art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obejmuje wykonywanie umowy zlecenia (innej umowy oświadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia) zawartej przez pracownika z przedsiębiorcą prowadzącym sprzedaż towarów jego pracodawcy (np. przez Internet), z którym przedsiębiorca ten powiązany jest osobowo lub kapitałowo, także wtedy, gdy zakres obowiązków wynikających z umowy zlecenia jest odmienny od obowiązków objętych umową o pracę, a miejsce wykonywania umowy zlecenia znajduje się poza miejscem świadczenia umowy o pracę. Z kolei w uchwale z 26 sierpnia 2021 r. (sygn. akt III UZP 6/21) stwierdził, że finansowanie przez pracodawcę w jakikolwiek sposób wynagrodzenia z tytułu świadczenia na jego rzecz pracy przez pracownika na podstawie umowy zawartej z osobą trzecią, przemawia za zastosowaniem art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Utrwalony jest też w orzecznictwie sądów powszechnych pogląd, że dyspozycje art. 8 ust. 2a ww. ustawy rozszerzają pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych na dwie sytuacje. Pierwszą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z wymienionych umów prawa cywilnego przez osobę, która taką umowę zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy. Tak samo jest traktowane wykonywanie pracy na podstawie jednej z umów cywilnoprawnych przez osobę, która wprawdzie umowę taką zawarła z osobą trzecią, jednakże nadal świadczy pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Istotą decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest to, że - będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z takim pracodawcą - równocześnie świadczy nadal pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z pracodawcą albo z inną osobą. Pracodawca w wyniku takiej cywilnoprawnej umowy "o podwykonawstwo" przejmuje w ostatecznym rachunku rezultat takiej pracy i dla takiej "pracowniczej" kwalifikacji prawnej dla celów ubezpieczeń społecznych nie ma istotnego znaczenia to, czy praca wykonywana na podstawie umowy cywilnoprawnej ma cechy zatrudnienia pracowniczego. Ważne jest to, aby beneficjantem pracy wykonywanej na podstawie umowy cywilnoprawnej był pracodawca. Pracodawca jest płatnikiem składek nie tylko w stosunku do tych osób, które wykonują na jego rzecz pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy oświadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło z nim zawartej, ale również w stosunku do osób wykonujących na jego rzecz pracę w ramach takich umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 maja 2012 r. o sygn. akt I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 117; z 18 października 2011 r. o sygn. akt III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266; z 14 stycznia 2010 r. o sygn. akt I UK 252/09; z 22 lutego 2010 r. o sygn. akt I UK 259/09; uchwała Sądu Najwyższego z 2 września 2009 r. o sygn. akt II UZP 6/09, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46). W orzecznictwie akcentuje się przy tym wagę badania przesłanki faktycznego beneficjanta pracy wykonywanej na podstawie umowy cywilnoprawnej, dekodując znaczenie zwrotu "praca wykonywana na rzecz pracodawcy" użytego w art. 8 ust. 2a ww. ustawy jako pracę, której rzeczywistym beneficjentem jest pracodawca, niezależnie od formalnej więzi prawnej łączącej pracownika z osobą trzecią. Oznacza to, że bez względu na rodzaj wykonywanych przez pracownika czynności wynikających z umowy zawartej z osobą trzecią oraz niezależnie od tożsamości rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią, wystarczającą przesłanką zastosowania art. 8 ust. 2a ww. ustawy jest korzystanie przez pracodawcę z wymiernych rezultatów pracy swojego pracownika, wynagradzanego przez osobę trzecią ze środków pozyskanych od pracodawcy na podstawie umowy łączącej pracodawcę z osobą trzecią (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 7 lutego 2017 r. o sygn. akt II UK 693/15; z 3 października 2017 r. o sygn. akt II UK 488/16; z 27 stycznia 2022 r. o sygn. akt II USK 402/21).

Podsumowując powyższe rozważania przyjąć należy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 12 maja 2022 r. o sygn. akt III AUa 360/21), że regulacja ustawy systemowej ma w szczególności zapobiegać zatrudnianiu pracowników na podstawie umów cywilnoprawnych, z których przychód nie będzie podlegał "oskładkowaniu" (ze względu na przepisy dotyczące zbiegu tytułów ubezpieczenia - art. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), co wiąże się z procederem umożliwiania przez pracodawcę zatrudniania własnych pracowników przez inne podmioty gospodarcze (w szczególności powiązane kapitałowo, organizacyjnie, ekonomicznie i personalnie z pracodawcą) na podstawie umów prawa cywilnego, chociaż praca wykonywana na podstawie tych umów przez własnych pracowników wiąże się z przysporzeniem korzyści (ekonomicznych) pracodawcy. Cel ten leży u podstaw torującej sobie drogę w orzecznictwie ekstensywnej wykładni art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zwłaszcza takiego rozumienia zwrotu "praca wykonywana na rzecz pracodawcy", zgodnie z którym jest to każda praca, której rezultat "zawłaszcza" pracodawca w ostatecznym rozrachunku pracy wykonywanej przez swojego pracownika, bez względu na rodzaj czynności wykonywanych przez pracownika wynikających z zawartej z osobą trzecią umowy cywilnoprawnej oraz niezależnie od tożsamości rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 października 2017 r. o sygn. akt II UK 488/16).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy obejmuje również wykonywanie umowy zlecenia (innej umowy oświadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia) zawartej przez pracownika z przedsiębiorcą, z którym pracodawca powiązany jest osobowo lub kapitałowo, także wtedy, gdy zakres obowiązków wynikających z umowy zlecenia jest odmienny od obowiązków objętych umową o pracę, a miejsce wykonywania umowy zlecenia znajduje się poza miejscem świadczenia umowy o pracę. Pracodawca w wyniku takiej cywilnoprawnej umowy "o podwykonawstwo" przejmuje bowiem w ostatecznym rachunku rezultat takiej pracy. W przypadku takich pracowników podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód tj. uzyskany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy i wspomnianych umów cywilnoprawnych, zaś obowiązek obliczania, rozliczania i przekazywania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spoczywa na pracodawcy jako płatniku. W tej sytuacji umowy o świadczenie usług zawarte między pracownikiem a przedsiębiorcą nie stanowią samodzielnych tytułów do podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

W rozpoznawanej sprawie Prezes NFZ stwierdził, że zawarcie umowy o świadczenie usług/zlecenia przez Skarżącego z Ubezpieczonym, który jednocześnie był pracownikiem Pracodawcy, i wskazanie jako tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ww. umowy o świadczenie usług, miało na celu obejście przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Celem obejścia było wprowadzenie w błąd Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co do podmiotu pełniącego funkcję płatnika składek dla osoby ubezpieczonej. Z tego względu Prezes NFZ uznał, że Ubezpieczony nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy o świadczenie usług zawartej ze Skarżącym.

Sąd podziela powyższe stanowisko. Przede wszystkim w niniejszej sprawie należy zwrócić uwagę, że Ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych u Pracodawcy z tytułu umowy o pracę w okresie od 1 października 2018 r. do 11 maja 2020 r., a u Skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy zlecenia zawartj na okres od 1 czerwca 2019 r. do 11 maja 2020 r. Ponadto zauważenia wymaga wzajemne powiązanie obu ww. spółek. Obie spółki są bowiem powiązane ze sobą osobowo, kapitałowo oraz gospodarczo (umowy o świadczenie usług) i mają siedzibę pod tym samym adresem. Z analizy zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że rotacja pracowników między spółkami, a także umowy zawarte między spółkami na świadczenie usług spowodowały, że ostatecznie to pracodawca uzyskał rezultat prac wykonany w ramach umów zlecenia. Zawarcie ww. umowy przez Skarżącego i Ubezpieczonego miało zatem na celu wyłącznie wykreowanie dodatkowego tytułu do ubezpieczeń społecznych i w związku z tym objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi jedynie części uzyskiwanego przez ubezpieczonego przychodu. Z powyższego wynika zatem, że zawarcie tej umowy było zabiegiem zmierzającym do obniżenia kosztów pracy, obciążających Pracodawcę, który świadczył szereg usług na rzecz Skarżącego w ramach zawartych z nim umów.

W świetle powyższych rozważań należało uznać, że w realiach niniejszej sprawy czynności wykonywane przez Ubezpieczonego w ramach umowy zawartej ze Skarżącym w istocie wykonywane były na rzecz Pracodawcy. Biorąc powyższe pod uwagę należało stwierdzić, że faktycznym płatnikiem składek dla Ubezpieczonego pozostaje Pracodawca. Przychód uzyskany z umów zawartych ze Skarżącym oraz z Pracodawcą należy potraktować jako przychód osiągnięty z jednego tytułu do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego u płatnika – Pracodawcy. Jak już bowiem wyżej wskazano, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że pracodawca jest płatnikiem składek również w stosunku do osób wykonujących na jego rzecz pracę w ramach ww. umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią.

Sąd podkreśla, że z poglądów orzecznictwa należy wyprowadzić wniosek, że zawarcie umowy Skarżącego z Ubezpieczonym miało na celu wyłącznie wykreowanie dodatkowego tytułu do ubezpieczeń społecznych i w związku z tym objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi jedynie części uzyskiwanego przez zainteresowanego przychodu.

Mając powyższe na względnie należało stwierdzić, że Ubezpieczony z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług zawartej ze Skarżącym nie był objęty ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji. Powyższe prowadzi do wniosku, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach ("Obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.") oraz art. 109 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej ("1. Prezes Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. 2. Do spraw, o których mowa w ust. 1, nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.").

W konsekwencji niezasadne okazały się także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7 K.p.a. ("W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz obywateli."), art. 77 § 1 K.p.a. ("Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy."), art. 80 K.p.a ("Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.") i art. 107 § 3 K.p.a. ("Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.") oraz zasad określonych w art. 6 K.p.a. ("Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.") i art. 8 § 1 K.p.a. ("Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania."). Kontrolując zaskarżoną decyzję, Sąd nie stwierdził uchybień w zakresie stosowania przez Prezesa NFZ przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, na które wskazuje Skarżący lub których istnienie winno być uwzględnione z urzędu. W szczególności nie można uznać za zasadne zarzutów dotyczących nieprawidłowości postępowania dowodowego, gdyż nie znajdują one oparcia w stanie faktycznym sprawy. Prezes NFZ, rozstrzygając o kwalifikacji prawnej umowy, oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w tym dokumentacji przekazanej przez ZUS. Na tej podstawie, z uwzględnieniem innych, zgromadzonego w aktach dowodów, Prezes NFZ dokonał merytorycznej oceny sprawy, a podjęte w tym zakresie rozstrzygniecie zostało w sposób należyty uzasadnione. Prezes NFZ wyczerpująco zbadał wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. Prawidłowo też ocenił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający i pozwalał na wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Reasumując, Sąd rozpoznając skargę nie dopatrzył się w działaniu Prezesa NFZ nieprawidłowości ani w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, ani zastosowania do jego oceny przepisów prawa materialnego. Zdaniem Sądu, motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a argumentacja Prezesa NFZ w tym zakresie jest wyczerpująca, logiczna i prawidłowa. W konsekwencji należy uznać, że organ zasadnie stwierdził, że Ubezpieczony nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonania umowy zawartej ze Skarżącym we wskazanym w decyzji okresie.

Ze wskazanych powodów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.