Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 727/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, 4, 5, 5a, 5b, 5e, 5f, art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, 3b , art. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 105 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 11 pkt 1, art. 27
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: art. 1 ust. 15
journal: Dz.U. 2012 poz 1551
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą  działalność.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 18 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 września 2022 roku nr UP-702/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. e.o.


UZASADNIENIE

Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie objęte zostało postępowanie zakończone decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład lub ZUS) z 1 września 2022 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.) zwanej dalej "u.s.u.s."; utrzymującą w mocy własną decyzję Zakładu z 21 czerwca 2022 r. o odmowie umorzenia Z.B. należności z tytułu składek.

Wskazane rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z 28 kwietnia 2022 r. Z.B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. We wniosku wskazał, że spłaca dług od 2017 roku i uregulował w układzie ratalnym ponad 30.000 zł jednak zadłużenie od 5 lat nie zmniejsza się pomimo tego, że strona płaci ponad 500 zł miesięcznie. Ponadto ZUS zabezpieczył należności z tytułu składek na mieszkaniu, które nie jest jeszcze spłacone. Ze względu na te długi od strony odeszła żona. Zobowiązany wskazał, że ma 73 lata, jego emerytura to ok. 2.000 zł, natomiast ostatnia propozycja analityka to rata w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Strona wyjaśniła, że nie ma innych dochodów poza wskazanym świadczeniem, więc czuje się pogrążony i bezsilny. Wreszcie skarżący przypomniał, że z pisma ZUS z 8 lutego 2022 r. wynika, że jego zadłużenie wynosi 54.410,24 zł i zwrócił się do organu z prośbą o umorzenie długu, jednocześnie wnosząc o raty wielkości 500 zł miesięcznie.

Decyzją z 21 czerwca 2022 r. ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 110.682,25 zł, w tym:

- na ubezpieczenia społeczne - za 06/2005-02/2008,10/2010-04/2014,07/2014 w łącznej kwocie 88.985,21 zł, w tym z tytułu:

składek – 42.065,01 zł,

odsetek liczonych na 28 kwietnia 2022 r. – 46.885 zł,

kosztów upomnienia - 35,20 zł,

- na ubezpieczenia zdrowotne - za okres 02/2011-04/2014,07/2014,07/2015-08/2015, 11/2016 w łącznej kwocie 19.817,60 zł, w tym z tytułu:

składek-11 007,60 zł,

odsetek liczonych na 28 kwietnia 2022 r. – 8.810 zł,

- na Fundusz Pracy - za okres 07/2006-02/2008,06/2008-07/2008 w łącznej kwocie 1 879,44 zł, w tym z tytułu:

składek - 780,84 zł,

odsetek liczonych na 28 kwietnia 2022 r. – 1.081 zł,

kosztów upomnienia -17,60 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że do wniosku o umorzenie skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących sytuację materialną, finansową i rodzinną jak również "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej.", w związku z czym wykorzystano oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z poprzedniej sprawy (dotyczącej zmiany warunków umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek z 7 marca 2022 r.). Według ustaleń własnych organu strona pobiera emeryturę w wysokości brutto 2.428,84zł - netto 2.210,24 zł. Wnioskodawca podał, że jego żona odeszła i nie partycypuje już w kosztach utrzymania a z rozmowy telefonicznej z organem wynikało, że strona prowadzi obecnie samodzielne gospodarstwo domowe, nie podsiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innych form pomocy. Stałe wydatki związane z utrzymaniem strony to: 650 zł - z tytułu miesięcznych opłat, 305 zł - z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych, 365 zł – z tytułu kosztów związanych z leczeniem. Ponadto strona posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytu w kwocie 15 000 zł, spłacane w układzie ratalnym w kwocie 438 zł miesięcznie. Strona oświadczyła, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 47 m2 położonego w Łodzi przy ul. K. 7/2, na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej. Na powyższej nieruchomości Zakład zabezpieczył należności z tytułu składek za okres 06/2012- 11/2016. Organ wskazał nadto, że z informacji uzyskanych z CEP wynika, że strona figuruje jako właściciel lub współwłaściciel samochodu osobowego Mercedes Benz (rok produkcji 2008). Jednak w toku postępowania o umorzenie, 2 marca 2021 r. strona poinformowała, że nie jest już właścicielem w/w pojazdu. Samochód jest zarejestrowany na firmę żony. Dodatkowo strona poinformowała, że z uwagi na nadciśnienie jest pod stałą kontrolą kardiologa (ostatnio miało miejsce kilka incydentów duszności i ucisków pod gardłem, a po "holterze" zapisano skarżącemu nowe, dużo droższe leki); ma problemy z kolanami (otrzymuje zastrzyki i maści); leczy się na żylaki odbytu.

Organ wskazał, że należności z tytułu składek strona spłaca w układzie ratalnym zgodnie z umową z 22 listopada 2017 r. (ostatnia wpłata w kwocie 546 zł pochodzi z 19 maja 2022 r.). Pismem z 10 czerwca 2022 r., ZUS wyraził zgodę na zmianę umowy z dnia 22 listopada 2017r., poprzez zmianę wysokości rat począwszy od raty z terminem przypadającym na 20 czerwca 2022 r.

Organ podkreślił, że należności na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało wpływ podejmowane postępowanie egzekucyjne prowadzone od 2011 r., złożony wniosek o umorzenie należności na podstawie tzw. "ustawy abolicyjnej" oraz podpisana umowa układu ratalnego. Ponadto należności za okres 06/2012-11/2016 zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości wnioskodawcy. Postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny.

Dalej organ wyjaśnił, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała, że zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności także w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Organ podniósł, że ustawodawca w § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej cytowanego rozporządzenia, stwierdza, że jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności jest choroba przewlekła zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Strona powołała się w niniejszej sprawie na sytuację zdrowotną, jednak nie przedłożyła żadnego dokumentu potwierdzającego sytuację zdrowotną czy też konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny. Organ wyjaśnił, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Organ zauważył, że strona osiąga stałe dochody z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, którego wypłata przysługuje niezależnie od stanu zdrowia. Uzyskiwane świadczenie stanowi źródło stopniowej spłaty należności względem ZUS. Brak jest zatem, zdaniem organu, podstaw do uznania, że stan zdrowia strony wyklucza możliwość uzyskiwania przez nią dochodów niezbędnych do spłaty należności z tytułu składek.

ZUS rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez stronę zadłużenia pozbawiałaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Organ wskazał, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne, która zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne w 2021 r. (dane za IV kwartał 2021 roku), dla 1 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1 340,55 zł. Na tej podstawie można jednoznacznie stwierdzić, że dochód gospodarstwa domowego strony jest wyższy niż minimum socjalne, zatem jednoznacznie wyklucza stan ubóstwa. Jednocześnie pomimo podnoszonych trudności finansowych, strona nie korzysta z pomocy społecznej, co pozwala na stwierdzenie, że jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa. Jak wynika z akt sprawy strona posiada również zobowiązanie finansowe, które są spłacane w formie układu ratalnego w wysokości 438 zł miesięcznie, organ podkreślił jednak, że posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek, gdyż umorzenie należności wobec ZUS stanowiłoby uprzywilejowanie zobowiązań cywilnoprawnych.

Organ podkreślił, że należności z tytułu składek strona spłaca w układzie ratalnym zgodnie z umową 547/2017/210600 z 22 listopada 2017 r. i wywiązuje się z jej warunków, co świadczy o jej możliwościach płatniczych. Z tych względów, w ocenie organu, podjęcie decyzji o umorzeniu należności strony na obecnym etapie byłoby przedwczesne. W chwili obecnej nie można stwierdzić, że w sprawie występuje trudna sytuacja materialna, a dalsza spłata należności ZUS w ramach układu ratalnego pozbawi stronę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 12 lipca 2022 r. skarżący podkreślił, że co roku otrzymuje takie uzasadnienie jak w treści skarżonej decyzji. Jednocześnie poinformował organ, że mieszka w bloku i podane przez organ w decyzji kwoty opłat pozostają aktualne, sięgając ok. 1 000,00 zł miesięcznie, nadto dochodzą do tego koszty leczenia - ok. 365,00 zł miesięcznie i rata układu zawartego z ZUS - blisko 600,00 zł, co łącznie daje prawie 2 000,00 zł. Nadto w związku z tym, że organ nie stwierdził u strony trudnej sytuacji materialnej, bowiem spłaca zadłużenie w układzie ratalnym, skarżący wskazał, że zdarza mu się pożyczać pieniądze by zapłacić ratę w terminie. Równocześnie strona zarzuciła, że w przesyłanych przez organ pismach nie ma ani słowa o meritum sprawy, tj. zmniejszaniu się długu, podczas gdy skarżący ze swojej strony robi wszystko by zadłużenie malało i od 5 lat rocznie oddaje do ZUS ponad 6 000 zł.

Wskazaną na wstępie decyzją, ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z 21 czerwca 2022 r. W uzasadnieniu, po zapoznaniu się z treścią składanych wniosków oraz przytoczonymi w nich faktami, biorąc pod uwagę analizę materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do wskazywanych przez stronę argumentów zaznaczono, że kwestia zastrzeżeń co do kwot jakie strona dobrowolnie wpłaca w ramach układu ratalnego nie jest przesłanką, której zaistnienie uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości, gdyż nie mieści się ona w granicach sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Tego rodzaju ewentualne wątpliwości mogłyby być podstawą zainicjowanego odrębnego postępowania.

Przechodząc do kwestii merytorycznych organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w stosunku do strony nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s Bowiem w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Zakład podniósł, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ wyjaśnił, że okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład sytuacji innych niż wymienione w tych przepisach.

Zakład podkreślił, że na każdym etapie prowadzenia działalności strona jako przedsiębiorca winna oceniać celowość jej kontynuacji, a także skutki niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek. Jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest on zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Decydując się na założenie działalności gospodarczej strona powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe tej działalności nie mogą być przerzucane na ogół obywateli.

Natomiast odnosząc się do wystąpienia przesłanek dotyczących stanu zdrowia organ podniósł, że w części dotyczącej sytuacji zdrowotnej złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z 7 marca 2022 r. skarżący poinformował, że z uwagi na nadciśnienie jest pod stałą kontrolą kardiologa, ostatnio miał kilka incydentów duszności i ucisków pod gardłem, a po "holterze" zapisano mu nowe dużo droższe leki, nadto ma problemy z kolanami, otrzymuje zastrzyki i maści, ponadto leczy się na żylaki odbytu - leczenie jest z powodu nadciśnienia, zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i żylaków odbytu, potwierdza zaświadczenie lekarskie z 16 lutego 2021 r. dostarczone do poprzedniego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W toku prowadzonego postępowania skarżący nie przedłożył jednak żadnych aktualnych dokumentów medycznych potwierdzających konieczność stałego leczenia. W tych warunkach organ wskazał, że choć wskazane problemy z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, to nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.

Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone przez stronę jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Organ wyjaśnił, że ocenie w tym zakresie nie podlegają subiektywne odczucia dłużnika, lecz jego obiektywna sytuacja materialna w celu ustalenia czy spłata zaleglości zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Organ zaznaczył przy tym, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na niej. Pomimo wezwania strony do przedłożenia dokumentów potwierdzających jej obecną sytuację materialną i rodzinną strona nie przedłożyła takich dokumentów. Zobowiązany wskazał jedynie, że żona odeszła i nie partycypuje już w kosztach utrzymania strony. W rozmowie telefonicznej przeprowadzonej z doradcą do spraw ulg i umorzeń strona wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodu strony jest świadczenie emerytalne. ZUS we własnym zakresie ustalił, że od 9 lipca 2015 r. strona jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt, a kwota przyznanego jej świadczenia wynosi obecnie 2.428,84 zł brutto. Z uwagi na fakt, że emerytura jest wolna od potrąceń windykacyjnych, to wypłacana kwota świadczenia wynosi 2.210,24 zł netto. Organ ustalił, że dochody te są regularne i zasadniczo nie różnią się od dochodów innych osób pobierających świadczenia emerytalne. W ocenie Zakładu fakt, że strona uzyskuje środki finansowe (2.210,24 zł) przewyższające kwotę minimum socjalnego opublikowanego 30 czerwca 2022 r. ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w I kwartale 2022 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego (1.377,13 zł) i wystarczające by pokryć wskazane wydatki w łącznej kwocie 1.620 zł (w tym: czynsz – 650 zł, opłaty eksploatacyjne – 305 zł, koszty związane z leczeniem – 365 zł oraz inne stałe wydatki – 300 zł), a także na to by spłacać zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów, którego miesięczna rata wynosi 438 zł, świadczy o tym, że egzystencja strony nie jest zagrożona. Organ podkreślił, że sytuacja materialna gospodarstwa domowego strony jest na tyle stabilna, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem strony.

Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek nie znaleziono podstaw do uchylenia decyzji Zakładu z 21 czerwca 2022 r. nr 1302/2022 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W skardze z dnia 29 września 2022 r. strona zaskarżyła powyższą decyzję ZUS, w uzasadnieniu stwierdzając, że: jej sytuacja zdrowotna się nie poprawia i nie ma sensu "nękać lekarzy o zaświadczenia"; koszty utrzymania jej domu także nie maleją i przekroczyły już dochody a nadto strona stwierdziła, że chciała spłacić zobowiązania firmy, ale jej się nie udało. Mimo wszystko strona podkreślała, że chodzi jej o okoliczność niezmniejszającego się długu w ZUS i że, w jej ocenie, jest "karana" przez organ podwójnymi odsetkami, co sprawia, że nie może spłacić swego zobowiązania.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 28 lutego 2023 roku pełnomocnik organu, na wezwanie sądu, szczegółowo wyjaśnił kwestie braku przedawnienia zaległości składkowych objętych kontrolowaną decyzją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna i dlatego podlega oddaleniu.

Na wstępie wskazać należy, że sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz. U poz. 1842) zgodnie z którym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Stosowne zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zostało wydane 16 stycznia 2023 r. i doręczone stronom.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – dalej "p.p.s.a") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, wskazane zostały w art. 145 § 1 p.p.s.a. W razie braku wskazanych w nim uchybień sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przedmiot tak rozumianej kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowiła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 21 czerwca 2022 r., odmawiającą Z.B. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 110.682,25 zł.

Stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). W orzecznictwie wskazuje się, że z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w u.s.u.s. ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16). Przepis art. 32 u.s.u.s. stanowi poza tym, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Ocenę prawidłowości kontrolowanego rozstrzygnięcia rozpocząć należy od rozważenia kwestii przedawnienia należności z tytułu składek. W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek strony o umorzenie zaległości nie rozstrzyga ani o istnieniu zaległości, ani o ich wysokości – organ powinien samodzielnie zweryfikować w toku postępowania w przedmiocie umorzenia, czy zaległości w należnych wpłatach w ogóle istnieją. Jeżeli w jakiejś części zaległości nie istnieją – zostały zapłacone, nie powstały lub uległy przedawnieniu – postępowanie w tej części jest bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki: NSA: z 6 marca 2008 r., II GSK 421/07, WSA w Gliwicach z 15 lipca 2009 r., III SA/Gl 442/09; WSA w Krakowie z 28 maja 2014 r., I SA/Kr 129/14; WSA w Gliwicach z 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14, NSA z 14 stycznia 2021 r. I GSK 1569/20; 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej "CBOSA"). Zatem obowiązkiem organu w sprawie dotyczącej umorzenia należności składkowych było wykazanie, że niezapłacone przez stronę postępowania składki objęte decyzją nie uległy przedawnieniu. W ocenie sądu z obowiązku tego organ wywiązał się prawidłowo.

Zgodnie z art. 24 ust 4 u.s.u.s. obowiązującym w dacie powstania zaległości skarżącego należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od 1 stycznia 2012 r.

Z kolei stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z informacji zawartych w aktach postępowania wynika, że wobec skarżącego w 2011 r. podejmowane było postępowanie egzekucyjne.

Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. Nr 1551) – dalej "ustawa abolicyjna", bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 tj. decyzji o umorzeniu bądź odmowie umorzenia należności. Z akt kontrolowanej sprawy w sposób bezsporny wynika, że skarżący skorzystał z możliwości wskazanej w art. 1 ust 15 ustawy abolicyjnej i 10 kwietnia 2014 r., złożył wniosek o umorzenie należności. W tych warunkach bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji negatywnej w tym przedmiocie 8 sierpnia 2015 r.

Stosownie do art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy o odroczenie płatności składek lub rozłożenie należności na raty, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Strona 22 listopada 2017 r. zawarła z organem umowę rozkładającą jej zaległości na raty, aneksując ją następnie 31 stycznia 2020 r. Aktualnie strona spłaca swoje zobowiązanie w oparciu o aneks z 10 czerwca 2022r.

Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Z akt sprawy wynika, iż należności skarżącego za okres 06/2012-11/2016 zostały zabezpieczone na należącej do niego nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. K.

Dodatkowo w odniesieniu do strony zastosowanie znajduje także art. 24 ust. 5f u.s.u.s. stanowiący, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Z akt sprawy wynika, że w stosunku do strony wydane zostały 2 decyzje ustalające podleganie przez skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.

Do zawieszenie biegu terminu przedawnienia doszło także w oparciu o art. 24 ust. 5e u.s.u.s zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata. W odniesieniu do strony również toczyły się dwa postępowania w zakresie niepodlegania ubezpieczeniom społecznym jako zleceniobiorca.

Wskazane powyżej okoliczności zostały szczegółowo przeanalizowane przez pełnomocnika organu w piśmie procesowym z 28 lutego 2023 r , w którym wykazano, że nie doszło do przedawnienia objętych kontrolowaną decyzją zaległości składkowych, a dokonane w tym zakresie ustalenia organu są prawidłowe i nie budzą zastrzeżeń sądu.

Nie budzi wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie ich umorzenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione zostały zaś enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i stanowią je sytuacje, w których:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość umorzenia zobowiązań na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się wyłącznie do należności składkowych ubezpieczonych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Stosownie do § 3 ust. 1 przywołanego na wstępie rozporządzenia, które zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wymaga podkreślenia, że decyzje wydawane przez Zakład na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. są decyzjami opartymi na konstrukcji uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte w nim sformułowanie "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4". Powyższe oznacza, że jeżeli wystąpią wymienione w tym przepisie okoliczności organ uprawniony może, ale nie musi umorzyć należności. W razie nie spełnienia, w sytuacji wnioskującego podmiotu, przesłanek umożliwiających umorzenie należności decyzja organu ma charakter związany i musi być decyzją odmawiającą umorzenia należności. W sytuacji zaistnienia po stronie wnioskodawcy przesłanek do umorzenia zaległości składkowych, w świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru - prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie, wypełniając normę z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ciąży na nim także obowiązek sporządzenia wnikliwego i logicznego, wyjaśniającego przesłanki którym się kierował, uzasadnienia decyzji, do czego obliguje go art. 107 § 3 k.p.a.

Dokonując kontroli decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Wykazanie istnienia przesłanek spoczywa na zobowiązanym, co oznacza, że w tym zakresie nie może on przerzucić ciężaru dowodu na organ. ZUS ma natomiast swobodę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, co oznacza, że może odmówić umorzenia zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nawet wówczas, gdy strona wykaże istnienie podstawy do umorzenia zaległości lub też wykaże jej istnienie w stopniu niezadowalającym. Inaczej mówiąc, istnienie przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenie MGPiPS, nie przesądza jeszcze o pozytywnym załatwieniu wniosku zobowiązanego.

Przeprowadzona przez sąd ocena zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona prawidłowa. W świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania w sprawie nie zachodziła żadna ze wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności, a skarżący nie wykazał także, że z uwagi na swoją trudną sytuację zdrowotną, majątkową czy rodzinną nie ma możliwości spłaty zaległości, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Zasadnie Zakład uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4b i 4c , gdyż okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły. Zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia (art. 28 ust. 3 pkt 4a). W tym miejscu podkreślić należy, że zadłużenie skarżącego wobec ZUS jest objęte postępowaniem egzekucyjnym, które było zawieszone z uwagi na realizację przez stronę układu ratalnego z 22 listopada 2017 r. Strona, mimo zaprzestania 31 lipca 2021 r. prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (zawieszonej 29 listopada 2016 r.), pobiera świadczenie emerytalne a ponadto spłaca zobowiązanie, wobec tego brak podstaw do stwierdzenia przez organ egzekucyjny braku ściągalności zaległości. Organ słusznie zauważył, że w przypadku konieczności wznowienia postępowania egzekucyjnego, wypłacana skarżącemu emerytura, aktualnie powoduje, że będzie ono skuteczne. Nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Tym samym, trafnie Zakład podniósł, iż w sprawie nie mamy do czynienia ze stanem całkowitej nieściągalności, co wykluczało umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W tym miejscu wskazać należy, że z kolei uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., których dotyczy rozporządzenie z 31 lipca 2003 r. to takie, które są wyjątkowe, szczególne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązywanie się strony z zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12).

Zdaniem sądu, organ prawidłowo ustalił, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżący jako uzasadnienie swojego żądania w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne wskazywał na zbyt niskie dochody oraz zły stan zdrowia. Organ wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i w ocenie sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną dalszego prowadzenia działalności gospodarczej., co wyklucza zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Prowadzenie działalności gospodarczej strona zakończyła 31 lipca 2021 r. i nie było ono spowodowane przez żadne zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym.

W sprawie brak podstaw do przyjęcia wystąpienia przesłanki dotyczącej przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Przedstawione przez organ okoliczności sprawy nie pozostawiają jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że sytuacja zdrowotna skarżącego nie pozbawia go uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłacenie należności. W przypadku skarżącego przesłanka ta nie zachodzi, gdyż strona nie jest już aktywna zawodowo z uwagi na swój wiek, lecz pobiera świadczenie emerytalne przyznane na stałe, które podlega corocznej waloryzacji i jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia.

Organ prawidłowo przeprowadził analizę sytuacji strony skarżącej pod kątem wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. oceny czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnić należy w tym miejscu, że w orzecznictwie na tle § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wskazuje się, że dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13.04.2022 r., sygn. akt II SA/Go 1082/21, dostępny w CBOSA).

Organ dokonał analizy dochodów skarżącego, a następnie porównał je z przedstawionymi przez niego wydatkami. Stwierdził, że aktualny dochód skarżącego wynosi 2.428,84 zł brutto (2.210,24 zł netto) i kształtuje się on na poziomie wyższym od ustalonego przez Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego w I kwartale 2022 r., które dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.377,13 zł. i tym samym jest wystarczające by pokryć wskazane wydatki w łącznej kwocie 1.620 zł (w tym: czynsz – 650 zł, opłaty eksploatacyjne – 305 zł, koszty związane z leczeniem - 365 zł oraz inne stałe wydatki – 300 zł), a także na to by spłacać zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów w miesięcznej kwocie na poziomie 438 zł. Przy czym organ podkreślił, iż wskazane kwoty nie obrazują rzeczywiście ponoszonych wydatków na utrzymanie, gdyż najpewniej dotyczyły one również kosztów wydatkowanych na żonę skarżącego i jej syna (obecnie skarżący jest osobą samotną). Podkreślić też należy, że ze względu na sytuacje materialna strony nie możliwym byłoby jednorazowe uregulowanie zaległości składkowych jednak skarżący spłaca swoje zaległe zobowiązania w dostosowanym do swoich możliwości układzie ratalnym (w oparciu o aneks z czerwca 2022 r.). Podkreślić także należy, że za zwolnienie z obowiązku spłaty zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne nie może przemawiać okoliczność regulowania przez stronę swoich zobowiązań prywatnoprawnych wysokości 438 zł miesięcznie. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest w tym zakresie pogląd, że prywatnoprawne zobowiązania nie mogą być przedkładane nad zobowiązania publicznoprawne w postaci należności z tytułu składek. Konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 291/20, LEX nr 3033064).

Odnośnie wielokrotnie podkreślanych przez skarżącego wątpliwości co do niemalejącej kwoty zaległości pomimo comiesięcznych spłat w ramach układu ratalnego ZUS zasadnie wyjaśnił, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności na podstawie przepisów u.s.u.s. ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przepisach art. 28 ust. 2 u.s.u.s., natomiast kwestia wysokości zadłużenia nie mieści się w granicach sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek i tego rodzaju wątpliwości mogłyby być podstawą odrębnego postępowania. Zwrócić jednak należy uwagę, że najstarsze zobowiązania skarżącego sięgają 2005 r., a brak regulowania swoich zobowiązań z tytułu ubezpieczeń społecznych wiąże się z obowiązkiem zapłaty odsetek z tytułu zaległych składek. Zwiększanie się należności odsetkowych z tytułu zaległych składek spowodowane było wieloletnim uchylaniem się przez skarżącego od regulowania swoich zobowiązań, zaś dokonywane przez stronę wpłaty w ramach zawartego układu ratalnego są prawidłowo zaliczane przez organ na najstarsze zaległości składkowe oraz przypadające od nich odsetki, a nie jak tego oczekuje skarżący wyłącznie na zaległości składkowe.

Reasumując wskazać należy, że w kontrolowanym postępowaniu ZUS przeprowadził analizę interesów dłużnika i interesu publicznego. W ocenie sądu organ trafnie przyjął, iż umorzenie składek naruszałoby interes publiczny i stanowiło uprzywilejowanie skarżącego względem innych ubezpieczonych rzetelnie wypełniających obowiązki płatnicze wobec ZUS. Zdaniem sądu zajęte w kontrolowanej sprawie przez organ stanowisko odpowiada prawu. Rezygnacja przez państwo z należnego dochodu prowadzi do osłabienia realizacji jego zobowiązań finansowanych, których źródłem są m.in. wpłaty ze składek społecznych. Dlatego też umorzenie zobowiązań publicznoprawnych jest instrumentem, z którego organy powinny korzystać wyjątkowo rozważnie, po wyważeniu interesu zobowiązanego z interesem społecznym.

W niniejszej sprawie wbrew zarzutom skarżącego organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną i zdrowotną strony wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych podnoszonych przez stronę w toku postępowania, a także zebrał i ocenił materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązkiem organu jest bowiem rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. W ocenie sądu, w sprawie istniała podstawa do przyjęcia, że skarżący, biorąc pod uwagę uzyskiwanie stałych dochodów z emerytury rokuje na dokonanie spłat swoich zaległości składkowych zwłaszcza w kontekście otwartości organu do kontynuacji układu ratalnego.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

d.cz.