Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 610/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i ust. 3a, art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka /spr./, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Specjalista Beata Jarecka, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 października 2024 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 czerwca 2024 r., nr UP-412/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr 775/2024.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 11 czerwca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS lub organ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.) dalej: k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 17 kwietnia 2024 r.

W uzasadnieniu organ przypomniał, że 29 stycznia 2019 r. do ZUS wpłynął wniosek K. C. (dalej: strona, Skarżący) o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji finansowej.

ZUS wskazał na zapadły w przedmiotowej sprawie kolejny (czwarty) wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 października 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 721/23, w którym Sąd uchylając decyzję z 1 czerwca 2023 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oraz poprzedzającą ją decyzję z 11 kwietnia 2023 r. wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ rentowy powinien nie tylko rozważyć szczegółowo kwestię przedawnienia zobowiązań, ale również załączyć do akt sprawy dokumenty potwierdzające doręczenia tytułów wykonawczych oraz wezwań przedegzekucyjnych, które miały wpływ na bieg przedawnienia. ZUS powinien również ponownie rozważyć sytuację rodzinną strony, ze szczególnym uwzględnieniem stanu zdrowia żony, która wymaga stałej opieki i rehabilitacji.

Po analizie akt sprawy ZUS 17 kwietnia 2024 r. wydał decyzję nr 775/2024, w której odmówił umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 3.735,92 zł na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem".

We wniosku z dnia 6 maja 2024 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej 17 kwietnia 2024 r. wydaniem przez ZUS decyzji Skarżący poinformował ZUS, że ma 73 lata, a żona - 74, a próby ludzkiego załatwienia sprawy spotykają się z negacją urzędników, pomimo jednoznacznych opinii i dokumentów źródłowych. Podkreślił, że zadłużenie nie powstało z jego winy, a próba uzgodnienia z ZUS ratalnej spłaty należności spotkała się z odmową, a nawet spowodowała zniszczenie firmy, ponieważ w dobrej wierze podał urzędnikom ZUS adresy i nazwy instytucji, w których wygrał przetargi pozwalające na szybkie spłacenie zobowiązań, a organ wysłał do nich informacje o zaleganiu, co spowodowało zaprzestanie współpracy. Strona dodała, że przedstawiała organowi oryginały dokumentów, które zaginęły albo nie były uwzględniane w podejmowanych decyzjach. Poinformował, że z radcą prawnym przydzielonym przez WSA w Gdańsku próbował ustalić w jakiej wysokości przez 15 lat zostały spłacone zobowiązania dochodzone z emerytury i innych wpływów finansowych; oznajmił, że według niezależnych księgowych zobowiązania zostały już spłacone, mimo tego we wszystkich dokumentach podawane są ciągle te same obciążenia bazowe sprzed 15 lat i wzrastające odsetki, które już przekroczyły same należności. Zdaniem strony organ nie uwzględnia sytuacji jego i żony, która [...] wymaga całodobowej opieki. Poinformował, że organ czyni zarzut, że nie korzysta z pomocy społecznej, ale stronie pomaga rodzina. Dodał, że ostatnio przedstawił w ZUS skierowania do specjalistów i na zabiegi, na razie nie zmieścił się w żadnym terminie, a nowotwór postępuje. Akta sprawy strona uzupełniła o dokumentację medyczną: skierowania z 15 marca 2024r. do poradni otolaryngologicznej i urologicznej i wynik badania USG jamy brzusznej z 25 maja 2024r.

Odnosząc się do zarzutów strony ZUS wyjaśnił, że w sentencji decyzji z 17 kwietnia 2024r. określono należności z tytułu składek według stanu na dzień złożenia przez stronę wniosku o umorzenie, tj. 29 stycznia 2019r.

Po zapoznaniu się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz biorąc pod uwagę analizę całości materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do argumentów strony ZUS zaznaczył, że podejmując w sprawie decyzję oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie wszystkich zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji.

ZUS na wstępie ponownie dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 17 kwietnia 2024 r. prawidłowo opisano okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia i stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ odwoławczy przyjmuje te ustalenia za własne.

Kolejno przywołując treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s., w myśl którego należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ZUS stwierdził, że przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy bezspornie w rozważanym stanie faktycznym nie wystąpiły.

Kolejno ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Organ podkreślił, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych.

Ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być zdaniem ZUS uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ ustalił, że strona jest zgłoszona przez Wojskowe Biuro Emerytalne w Gdańsku do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne od 1 marca 2024 r. wynosi 5.935,37 zł, tj. 4.989,19 zł netto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne w wysokości 25% kwoty brutto świadczenia, tj. 1.483,84 zł i do wypłaty pozostaje 3.505,35 zł miesięcznie. Z oświadczenia strony wynika, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną, która według ustaleń ZUS jest zgłoszona przez Biuro Emerytalne w G. do ubezpieczenia zdrowotnego jako rencista i podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne aktualnie wynosi 2.794,53 zł, tj. 2.508,02 zł netto miesięcznie. Budżet gospodarstwa domowego strony po potrąceniach egzekucyjnych wynosi 6.013,37 zł miesięcznie i jest o 3.122,66 zł wyższy niż poziom minimum socjalnego określony w kwietniu 2024 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2023 r. na kwotę 2.890,71 dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego; w minimum socjalnym uwzględniono wysokość wydatków na ochronę zdrowia w kwocie 227,65 zł miesięcznie, a według deklaracji strona ponosi je w znacznie wyższej kwocie.

Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 4.250,00 zł, w tym z tytułu: miesięcznych opłat - 150,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 1.900,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 1.300,00 zł oraz innych 900,00 zł.

W konsekwencji w opinii ZUS wskazana przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie nie występuje.

Przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w opinii ZUS również nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej.

Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

W toku postępowania strona poinformowała, że żona po napadzie seryjnego zabójcy wymaga stałej opieki ze względu na stan psychiczny i fizyczny. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA z 11 czerwca 2002 r. o zaliczeniu małżonki do drugiej grupy inwalidów, a inwalidztwo jest trwałe. W dokumencie stwierdzono m.in. [...]. Strona wyjaśniła, że żona nie porusza się samodzielnie, a jej stan psychiczny systematycznie pogarsza się - występują wynikające z przeszłości stany lękowe, fobie i obecnie wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji. Strona przedłożyła również obszerną dokumentację medyczną, w tym skierowania na badania, do poradni specjalistycznych i podkreśliła, że obecnie wraz z żoną jest uzależniona od pomocy rodziny i choruje na nowotwór.

W ocenie organu fakt istnienia przewlekłych chorób został przez stronę udokumentowany; wiek - 74 lata i konieczność sprawowania opieki nad chorą żoną pozbawiają stronę możliwości podejmowania aktywności zarobkowej w celu uzyskania dodatkowych dochodów na spłatę zaległości wobec ZUS. Jedynym źródłem utrzymania obojga małżonków są świadczenia emerytalno-rentowe, które przeznaczane się na utrzymanie i leczenie, a strona nie posiada majątku, ze sprzedaży którego - niezależnie od stanu zdrowia - mogłaby pozyskać środki finansowe na spłatę należności z tytułu składek, dlatego w ocenie ZUS w sprawie zachodzi przesłanka zdrowotna i uznał, za zasadne umorzenie należności z tytułu składek za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 3.735,92 zł na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

ZUS nadto wyjaśnił, że przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia nie mają zastosowania do:

- należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek,

- odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

W odniesieniu do tych należności organ może procedować tylko w zakresie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., tj. istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności.

ZUS związany jest przepisami prawa, a ustawodawca nie przyznał organowi kompetencji do umarzania należności z tytułu składek, w tym także naliczonych odsetek za zwłokę nawet w drodze wyjątku, gdy żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności nie zachodzi, co ma miejsce w tej sprawie. Swobodą wyboru rozstrzygnięcia organ dysponuje wyłącznie w razie stwierdzenia istnienia przesłanek.

Na koncie strony jako płatnika widnieją także nieopłacone składki finansowane przez ubezpieczonych, jednak na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie podlegają one umorzeniu.

ZUS podkreślił, że w postępowaniu administracyjnym nie mogą mieć zastosowania zasady współżycia społecznego, określone w art. 5 k.c, ponieważ ich stosowanie wykluczają zapisy art. 6 i art. 7 k.p.a. Przepisy z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa publicznego i nie mogą być modyfikowane lub zastępowane przez zasady współżycia społecznego. Zasady współżycia społecznego nie mogą także stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej i wykładni przepisów prawa materialnego stosowanych w postępowaniu administracyjnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi, ponownie przedstawiając swoją sytuację, z odwołaniem się do dokumentów przedstawianych w toku postępowania administracyjnego. Zarzucając wadliwą ocenę materiału dowodowego wskazał, że wraz z pełnomocnikiem próbował dowiedzieć się, ile zobowiązań przez 15 lat zostało przez niego spłaconych. Urzędnicy ZUS nie potrafili przedstawić i dokładnie wyliczyć, co się stało ze spłaconymi należnościami. Podawano kilka różnych wartości znacznie różniących się od siebie. Kwoty bazowe zadłużenia pozostają bez zmian, natomiast rosną odsetki, które już wielokrotnie przewyższają zobowiązania bazowe.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja ZUS z dnia 17 kwietnia 2024 r. naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji.

Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości wydania przez organ decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy zaznaczyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 24 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 721/23 uchylił decyzję ZUS z 1 czerwca 2023 r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia 11 kwietnia 2023 r.

W związku z powyższym orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania oceną prawną, o których mowa w art. 153 p.p.s.a. Należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie podkreśla się, że ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 505/05, z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06, z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA").

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 353/16, CBOSA).

Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe.

Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018).

Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2022 r. sygn. akt II FSK 1393/21, CBOSA).

Podkreślenia wymaga, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych. Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji (bądź innego aktu czy czynności) do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Jednocześnie, w orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że naruszenie przez organy administracyjne zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji (bądź innego aktu czy czynności) (por. T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., I FSK 506/05; CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 października 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 721/23 wyraźnie wskazano, że kwestia umorzenia Skarżącemu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych była już przedmiotem rozważań tutejszego Sądu w sprawach o sygn. akt: I SA/Gd 1955/19, I SA/Gd 409/21 i I SA/Gd 751/22.

Rolą obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję Sądu jest weryfikacja, czy organ w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań wyroku poprzednio wydanego w tej sprawie z dnia 24 października 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 721/23 oraz wcześniejszych orzeczeń zapadłych w tej sprawie.

Kluczowym dla oceny, czy zalecenia zawarte w uzasadnieniu ww. wyroku zostały wykonane jest ponowne przywołanie stanowiska Sądu, który wskazał, że w prowadzonym ponownie postępowaniu organ zgromadzi w aktach sprawy cały materiał dowodowy niezbędny do ustalenia istnienia okoliczności, na które powołuje się organ w zaskarżonej decyzji. W zakresie kwestii przedawnienia w szczególności organ zgromadzi tytuły wykonawcze, na podstawie których skarżący stał się dłużnikiem ZUS oraz potwierdzenia odbioru przez skarżącego adresowanych do niego pism w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast w zakresie sytuacji zdrowotnej małżonki Skarżącego organ ustali, czy i w jaki sposób Skarżący sprawuje opiekę nad schorowaną małżonką, w szczególności pod kątem przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.".

Rozpoznając ponownie sprawę organ był zatem obowiązany uzupełnić materiał dowodowy o wskazane elementy, ocenić ten materiał dowodowy i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, oraz ustalić czy i w jaki sposób skarżący sprawuje opiekę nad małżonką - na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa i z uwzględnieniem ich zmian oraz poparcie tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację.

W ocenie Sądu, poddane obecnie kontroli sądowoadministracyjnej decyzje częściowo wykonały wskazane zalecenia, a mianowicie wyjaśniły kwestię przedawnienia przedkładając stosowne dowody do akt sprawy (tytuły wykonawcze, dowody ich doręczenia, wezwania przedegzekucyjne). Z przedłożonych dowodów wynika, że składki, umorzenia których domaga się Skarżący co do zasady nie uległy przedawnieniu.

Zaskarżona do Sądu decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja podlegają jednakże uchyleniu, albowiem nie poddają się kontroli Sądu w pozostałym zakresie.

Przede wszystkim organ zobowiązany jest do wskazania kwot zaległości z poszczególnych tytułów, wysokości odsetek na dzień wydania decyzji. Wniosek Skarżącego o umorzenie zaległych składek nosi datę 29 stycznia 2019 r. Z akt sprawy nie wynika, czy przedmiotowe składki w kolejnych latach nie uległy zmianie co do wysokości, jak również z akt sprawy nie wynika, w jaki sposób organ wyliczył odsetki od zaległych składek. Należy zauważyć, że Skarżący konsekwentnie kwestionuje wysokość zarówno zaległych składek jak i w konsekwencji należnych odsetek. Okoliczność, że decyzja w przedmiocie umorzenia zaległych składek ma charakter uznaniowy nie zwalnia organu od obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Aby rozpoznać wniosek o umorzenie nieopłaconych składek, musi być znana ich wysokość na dzień rozpoznania wniosku, a nie na dzień złożenia wniosku, skoro według twierdzeń Skarżącego spłacał zaległe składki.

W ocenie Sądu decyzja ZUS z dnia 17 kwietnia 2024 r. utrzymana w mocy zaskarżoną do Sądu decyzją jest nieczytelna, a przez to wymyka się spod kontroli Sądu: organ wskazał, że w rozważanej sprawie spełniona jest przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W sentencji decyzji organ pierwszej instancji odmawia umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonego w łącznej kwocie 291.603,36 zł, w tym m.in. w pkt 1b na: ubezpieczenie zdrowotne za okres 09.2003 r. – 12.2003 r., 02.2004 r., 04.2004 r., 03.2005 r. – 04.2005 r., 02.2006 r. – 03.2006 r. w łącznej kwocie 30.817,92 zł w tym z tytułu składek – 1.486,92 zł i odsetek w kwocie 29.331,00 zł, po czym w pkt 2 decyzji umarza należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okresy: 09.2003 r. – 12.2003 r., 02.2004 r., 04.2004 r., 03.2005 r. – 04.2005 r., 02.2006 r. – 03.2006 r. w kwocie 3.735,92 zł, w tym z tytułu składek – 1.486,92 zł i odsetek – 2.249,00 zł.

Dostrzegając sprzeczności powyższego rozstrzygnięcia (w pkt 1b odmawia, w pkt 2 umarza)zupełnie niezrozumiałym jest nadto dlaczego organ umorzył odsetki w wysokości 2.249 zł, podczas gdy w pkt 1b wskazał odsetki w kwocie 29.331 zł (wysokość nieuiszczonych składek 1.486,92 zł – tożsama).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych wydawana jest, jak wcześniej podkreślono, na zasadzie uznania administracyjnego. Tego uznania administracyjnego nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, z uwagi na to, że organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 K.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. Organ zatem przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązany jest do uwzględnienia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, oraz do stosowania przy wydaniu decyzji przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Tym samym czyniąc ustalenia faktyczne sprawy w toku postępowania dowodowego, a następnie dokonując subsumpcji tego stanu do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego przepisami oraz regułami logiki. W szczególności zastosowanie znajdują art. 7 kpa, stanowiący, że w postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz art. 77 § 1 kpa, z którego wynika, obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zatem ponownie rozpoznając sprawę, z uwagi na powyższe uchybienia, organ ponownie rozważy kwestię sytuacji rodzinnej strony skarżącej, w kontekście przesłanek umorzenia należności składkowych, ze szczególnym uwzględnieniem stanu zdrowia żony skarżącego, wymagającej stałej opieki i rehabilitacji oraz ponownie zbada sytuację materialną skarżącego w kontekście aktualnej wysokości obciążających zaległości, w tym naliczonych odsetek – co znajdzie dokładne odzwierciedlenie w zgromadzonym w aktach postępowania materiale dowodowym.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 17 kwietnia 2024 r.