Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 301/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1 pkt 4, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 5 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 maja 2021 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. B. (dalej jako: "Strona", "Skarżący", "Wnioskodawca") – reprezentowany przez adw. P. G. – wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" r., znak "[...]",

w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 13 grudnia 2019 r., Wnioskodawca zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (dalej: MOPS) z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawnym

w stopniu znacznym dziadkiem – E. K.. Pismem z dnia 16 grudnia 2019 r. Burmistrz K. (dalej jako: "organ I instancji") wezwał Stronę do zgłoszenia się do MOPS, celem uzupełnienia wniosku i złożenia wyjaśnień, czy osoba wymagająca opieki posiada osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, a jeśli tak – to czy legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W dniu 20 grudnia 2019 r. Wnioskodawca oświadczył, że dziadek E. K. jest ojcem dwójki dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Po przeprowadzonym postępowaniu, decyzją z dnia "[...]" r., znak "[...]", organ I instancji odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu podano, że podstawą negatywnego rozstrzygnięcia jest fakt, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki a także okoliczność, że zgodnie z art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej jako: "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, dopiero gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie pełnomocnik Strony przesłał pismo z dodatkowym oświadczeniem oraz wynikami laboratoryjnymi matki Wnioskodawcy, jednak to nie wyeliminowało negatywnych przesłanek w sprawie.

Od tej decyzji Skarżący złożył odwołanie, natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. (dalej jako: "Kolegium", "organ II instancji", "organ odwoławczy") decyzją z "[...]" r., znak "[...]" uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Wskazano, że uzasadnienie decyzji organu

I instancji jest chaotyczne. Nieprawidłowo zastosowano przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem nie uwzględniono wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu, który różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Dlatego zasadniczą kwestią

w sprawie jest ustalenie, czy na Stronie faktycznie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dziadka; przesłanka ta nie została natomiast przez organ I instancji zbadana. Kolegium wyjaśniło wyczerpująco istotę uregulowanego obowiązku alimentacyjnego

i wskazało, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien dokładnie zbadać zakres sprawowanej przez Wnioskodawcę opieki oraz okoliczność, czy dzieci osoby wymagającej opieki w istocie nie mogą sprawować opieki.

Po wykonaniu zaleceń Kolegium i przeprowadzonym postępowaniu, organ I instancji decyzją z dnia "[...]" r., znak "[...]", ponownie odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji podano, że to Skarżący wykonuje wszystkie czynności związane z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem. Jedna z córek E. K. od 20 lat przebywa we Włoszech i nie utrzymuje kontaktu z rodziną, zaś druga córka – matka Wnioskodawcy – ze względu na zły stan zdrowia nie może sprawować opieki nad ojcem. Przywołując treść przepisów u.ś.r. wskazano, że

w dalszym ciągu Strona nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Na skutek wniesionego odwołania, Kolegium decyzją z "[...]" r., znak "[...]", po raz kolejny uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Wskazano, że na podstawie art. 138 § 2a Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako: "k.p.a.") organ odwoławczy w decyzji kasacyjnej dokonuje wykładni, którą należy uwzględnić w ponownie prowadzonym postępowaniu, czego organ I instancji nie uczynił. Podniesiono, że mimo wykonania zaleceń, tj. przeprowadzenia wywiadu środowiskowego - nie dokonano najistotniejszych ustaleń, pozwalających na ocenę, czy w sprawie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny Skarżącego względem dziadka. Nie ustalono w sposób niebudzący wątpliwości, czy córki osoby wymagającej opieki nie są w stanie wypełnić obowiązku alimentacyjnego. Zalecono, by przeprowadzić w sprawie wywiad środowiskowy

w rodzinie Strony w sposób tradycyjny, w kontekście znajdujących się w aktach sprawy informacji o możliwym nadużywaniu alkoholu przez Stronę.

Decyzją z dnia "[...]" r., znak "[...]", organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. B. W uzasadnieniu przytoczono przepisy prawa zastosowane w sprawie oraz opisano stan faktyczny. Wyjaśniono, że przyznanie Stronie świadczenia pielęgnacyjnego mogłoby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że córki osoby wymagającej opieki legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy natomiast wynika, że córka E. K. takim orzeczeniem się nie legitymuje. Wnioskodawca jest wnukiem osoby wymagającej opieki, wobec czego niemożność sprawowania opieki przez jego dzieci musi być spowodowana niepełnosprawnością lub długotrwałą chorobą, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Odnosząc się do wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyjaśniono, że wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga podjęcia niezbędnych działań przez ustawodawcę. Organ I instancji jest natomiast zobligowany do stosowania prawa wprost i nie może samodzielnie zmienić normy prawnej.

Od ww. decyzji Skarżący odwołał się w przepisanym terminie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego – tj. przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez niezastosowanie w sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego; art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że Strona nie zalicza się do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, także naruszenie przepisów postępowania – tj. art. 138 § 2a k.p.a. poprzez zignorowanie wytycznych organu odwoławczego w zakresie wykładni spornych przepisów oraz art. 7, 77, i 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

W obszernym uzasadnieniu odwołania opisano stan faktyczny sprawy; powołując się na orzecznictwo wskazano, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z Konstytucja RP. Podniesiono, że literalna wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. jest niewystarczająca, ponieważ celem wprowadzenia ww. przepisów było realne wsparcie opiekunów osób niepełnosprawnych. W tej sytuacji literalna wykładnia przepisów jest sprzeczna

z wynikiem wykładni celowościowej, która ma umocowanie w Konstytucji RP. Wyjaśniono, że matka strony cierpi na szereg schorzeń, ma problemy z poruszaniem się i korzystanie z mieszkania na trzecim piętrze, na którym mieszka jej ojciec – osoba wymagająca opieki – jest niemożliwe. Druga córka E. K. również nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem, ponieważ mieszka we Włoszech, nie jest znany jej dokładny adres i nie kontaktuje się ona z rodziną. Ostatecznie podano, że okoliczność sprawowania opieki przez Wnioskodawcę jest bezsporna, wobec czego wniesiono

o merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., decyzją z dnia "[...]" r., znak "[...]", utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając stanowisko

w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść przepisów mających zastosowanie oraz podał raz jeszcze, że w niniejszej sprawie brak było podstaw prawnych do odmowy świadczenia w oparciu o przesłankę wskazaną w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu wyjaśniono, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Wskazano, że wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego

z uwagi na stan zdrowia, była rozstrzygana orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ, ani sąd nie ma bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby ocenić, czy dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki.

W przedmiotowej sprawie wskazane powody braku możliwości sprawowania opieki przez córki nad ojcem, nie stanowią obiektywnych przeszkód. Analiza akt sprawy wskazuje raczej na konflikt, z powodu którego córka nie chce zajmować się ojcem; matka Wnioskodawcy nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a dołączone do akt sprawy wyniki badań nie są wystarczające do oceny jej stanu zdrowia, zaś Kolegium, ani organ I instancji nie są władne do przeprowadzenia oceny jej stanu zdrowia. Ponadto wskazano, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może wyrażać się w osobistych staraniach osoby zobowiązanej (np. poprzez sprawowanie opieki) lub też może sprowadzać się do dostarczania środków utrzymania, czy w przypadku osoby wymagającej opieki – finansowania sprawowania opieki przez osobę trzecią. Z akt sprawy wynika, że jedna z córek przebywa we Włoszech, a druga córka mieszka w Polsce, w K., i posiada dochód w postaci emerytury. Wobec tego brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia wnukowi. Dodatkowo podano, że pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym wskazał, że zakres opieki nie jest na tyle duży, aby uniemożliwiał Stronie podjęcie zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki, ponieważ powinność ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem osoby najbliższej; jest ono przyznawane za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W skardze do Sądu, Skarżący - reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej jej decyzji Kierownika MOPS w K. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na ustaleniu, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się Skarżącego, sprawującego opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem, z uwagi na fakt, że opieka ta powinna być sprawowana przez jego córki, podczas gdy z zasady równości oraz zasady sprawiedliwości społecznej - wynikających z Konstytucji RP - należy wywieść uprawnienie wnuka, faktycznie sprawującego opiekę, do wnioskowanego świadczenia;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że zakres i rozmiar opieki sprawowanej przez Skarżącego nie jest na tyle duży, by uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia, w sytuacji gdy Skarżący pełni stałą i ciągłą opiekę nad dziadkiem.

Zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji oraz art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, polegające na przyjęciu, że sama okoliczność, że Skarżący nie jest spokrewniony z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu skutkuje brakiem jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia to organy

z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi – które w istocie jest tożsame z uzasadnieniem ostatniego z odwołań – opisano stan faktyczny sprawy i podano, że literalna interpretacja art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. jest niewystarczająca, ponieważ celem wprowadzenia tych przepisów przez ustawodawcę było realne wsparcie opiekunów osób niepełnosprawnych z kręgu rodziny. Wskazano, że w orzecznictwie przeważa pogląd, iż wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, a celem tych unormowań jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi. Uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom, aniżeli tym zobowiązanym w pierwszej kolejności, narusza konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej, a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony

i opieki nad rodziną. Powołano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. P 23/05, w którym odniesiono się do korzyści, jakie odnosi Państwo w sytuacji, gdy to osoba bliska sprawuje opiekę nad chorym krewnym. Orzeczeniem tym stwierdzono, że wybranie z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie im wyłącznie prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości i zasadę sprawiedliwości społecznej. Wskazano, że trzeba mieć na uwadze, iż świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło zasiłek stały przewidziany w ustawie o pomocy społecznej z 1990 r. Wskazano, że obydwie córki E. K. z obiektywnych przyczyn nie są w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym ojcem, wobec czego należy uznać, że obowiązek alimentacyjny przeniósł się na Skarżącego, który sprawuje stałą opiekę nad dziadkiem. Ostatecznie uzasadniając naruszenie przepisów postępowania podano, że zarówno organ I instancji, jak i Kolegium nie dokonało wnikliwych ustaleń pozwalających stwierdzić, że córki niepełnosprawnego nie mają możliwości opiekowania się niepełnosprawnym ojcem; oparto się wyłącznie na okoliczności, że osoba wymagająca opieki posiada dwie córki, które nie posiadają orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto Kolegium w decyzji nie podało przyczyn z powodu których jednym dowodom przyznało wiarygodność, a innym tej wiarygodności odmówiło, zwłaszcza co do zakresu sprawowanej opieki.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna

z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Zarówno Skarżący w treści skargi, jak i organ

w odpowiedzi na skargę, zawarli wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności

z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie,

a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., jak

i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, odpowiadają prawu.

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną

w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest wykładnia ww. przepisów. Sąd stoi na stanowisku, że wynika z nich wprost, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca powiązał więc prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym. Zgodnie z przepisem art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten wskazuje kolejność zobowiązanych do alimentacji oraz wymienia stany faktyczne uzasadniające powstanie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności. Wyjaśnić jednak należy, że nie każdy stan faktyczny można odnieść wprost do zakresu stosowania przepisu art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W przepisie tym ustawodawca sprecyzował bowiem tylko jedną obiektywną przesłankę, która uzasadnia przyjęcie, że obowiązek alimentacyjny przeszedł na dalszych krewnych – tj. fakt legitymowania się przez osobę spokrewnioną w bliższym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca wskazał przez to, że wyłącznie względy zdrowotne mogą zwalniać z obowiązku alimentacyjnego w kontekście prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, żadne inne.

Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela kształtującą się linię orzeczniczą, zgodnie z którą rygoryzm spornych przepisów, których brzmienie jest jednoznaczne, odpowiada celom ustawy. W wyroku z 25 września 2020 r., sygn. akt I OSK 960/20, Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się z wyrażonym przez tutejszy Sąd poglądem, że na podstawie art. 17 ust. 1, ust . 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Jak słusznie podniosło Kolegium, ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Stanowisko takie zostało również przyjęte m.in. w wyroku NSA z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19; wyroku NSA z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18 czy wyroku z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 3283/14 (orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA).

W wyżej powołanych wyrokach NSA wyjaśnił, że przyjęta wykładnia przepisów u.ś.r. nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można bowiem rozumieć jako nakazu identycznego traktowania wszystkich osób zobligowanych do alimentacji. W rozpoznawanej sprawie nie można też mówić o naruszeniu art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, a więc wyrażonych w nich zasady ochrony rodziny. Przepisy te stanowią ogólną ramę zobowiązującą państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form

i przesłanek jej świadczenia. Okoliczność wprowadzenia przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny w prawie do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny. Odnosząc się zaś do naruszenia konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej wyjaśnić należy, że zasada ta sprzeciwia się nieuzasadnionemu przerzucaniu na organy państwa (a przez to na innych obywateli) obowiązku ponoszenia kosztów związanych z wypłatą świadczenia pielęgnacyjnego

w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji są w stanie spełnić ten obowiązek. Przepisy Konstytucji RP oraz wydane w oparciu o nią przepisy prawa wprowadzają nakaz ochrony i opieki nad rodziną właśnie poprzez regulacje dotyczące obowiązku alimentacyjnego, który należy realizować, a szczególną pomoc materialną i społeczną ze strony władz publicznych mają rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej zapewnić regulacje prawne dotyczące pomocy społecznej czy świadczeń rodzinnych, co nie znaczy, że państwo nie może wprowadzić zasad dostępu do tych świadczeń, gwarantując ich otrzymanie przez osoby, którym faktycznie się one należą (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 365/20, dostępny CBOSA).

Z akt sprawy bezspornie wynika, że żadna z córek E. K. nie może być uznana za zwolnioną z obowiązku alimentacyjnego, ponieważ nie legitymuje się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności, przez co nie jest niemożliwe wypełnianie przez nie ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, opłacenia osoby, która będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym krewnym. Zdaniem Sądu inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego. Co istotne, do spornej kwestii przejścia obowiązku alimentacyjnego na zobowiązanych w dalszej kolejności – w niniejszej sprawie na Skarżącego, który jest wnukiem osoby wymagającej opieki – odniósł się również Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 25 listopada 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (CBOSA), w której wprost stwierdzono, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu przedmiotowej uchwały NSA odniósł się również do powołanego w skardze wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, wskazując iż "Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania

z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Co należy podkreślić, cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wyniki w wykładni gramatycznej omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, są zgodne z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej". Stanowisko to tutejszy Sąd w całości podziela; dodatkowo wyjaśnić w tym miejscu należy Skarżącemu, że uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego mają moc pośrednio wiążącą. W doktrynie reprezentowany jest jednak pogląd, że stanowisko zajęte w uchwale przez NSA wiąże wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, w trybie art. 269 p.p.s.a., dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. Konsekwencją tego jest więc faktyczne związanie uchwałą abstrakcyjną nie tylko sądów, ale również pozostałych uczestników postępowania przed sądami administracyjnymi (por. B. Dauter, Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego [w:] Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2012, LEX/el i powołane tam piśmiennictwo).

Za niezasadny należy również uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania. W przedmiotowej sprawie dwukrotnie zapadały przed organem odwoławczym decyzje kasacyjne, a organ I instancji wyczerpująco uzupełnił postępowanie wyjaśniające we wskazanym w nich zakresie. Nie można więc organom zarzucić niewyjaśnienia istoty sprawy, a ten zarzut Skarżącego w istocie sprowadza się do polemiki z dokonaną przez organy wykładnią prawa materialnego.

Ostatecznie wskazać należy, Sąd podziela stanowisko Kolegium, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu, która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji – zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Mając na uwadze powyższe rozważania, pozostaje to jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie rozpatrywanej sprawy.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie,

na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.