Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 136/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 5 ust. 3, 3a
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2015 r. sprawy ze skargi Ł. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2014 r., znak [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 5 ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 3, art. 8b i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") uznał Ł. D. za uchylającego się zobowiązań alimentacyjnych.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] czerwca 2014 r. skierowano do skarżącego wezwanie do osobistego stawienia się w siedzibie organu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Pismo to zostało skutecznie doręczone Ł. D. w dniu [...] lipca 2014 r. Niemniej do chwili wydania decyzji skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku.

Pismem z dnia [...] października 2014 r. Ł. D. odwołał się od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2014 r.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że uiszcza alimenty na swojego syna w takiej kwocie, jak tylko może. Wskazał, że jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy. Skarżący podniósł także, że od kwietnia 2014 r. nie mieszka pod adresem ul. R. [...] w P. Ponadto nie posiada dostępu do skrzynki pocztowej w poprzednim miejscu zamieszkania. Dlatego też nie odbierał korespondencji kierowanej przez organ I instancji. Jednocześnie skarżący zaznaczył, że w dniu [...] października 2014 r. przeprowadzony został wywiad alimentacyjny, a organ I instancji odebrał od niego oświadczenie majątkowe.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.), art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 5 ust. 3 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 2014 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, podzielając ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało zarazem, że wyjaśnienia Ł. D. zawarte w odwołaniu z dnia [...] października 2014 r. co do utrudnień w odbiorze przesyłek są niewiarygodne. Skarżący odebrał bowiem osobiście decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2014 r.

Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. Ł. D. zaskarżył opisaną wyżej decyzję Kolegium z dnia [...] grudnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że decyzję z dnia [...] września 2014 r. odebrał przez przypadek, gdyż odebrał awiza, które znajdowały się w skrzynce pocztowej od czerwca 2014 r. Wyjaśnił, że posiada klucz do skrzynki pocztowej swojego poprzedniego miejsca zamieszkania, ale nie dysponuje kluczem do bramy. Nie może zatem zawsze odbierać korespondencji kierowanej do niego na wymieniony adres. W pozostałym zakresie skarżący zaznaczył, że stara się wywiązywać z obowiązku alimentacyjnego w miarę swoich możliwości, powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu z dnia [...] października 2014 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jak wynika z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach skargi, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: (1) złożenia oświadczenia majątkowego, (2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, (3) bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – właściwy organ wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Jak wynika przy tym z art. 5 ust. 3a cytowanej ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że ustawodawca posługuje się w art. 5 ust. 3 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pojęciami "uniemożliwia" i "odmówił". Tym samym należy uznać, że przepis ten znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy działanie dłużnika alimentacyjnego ma charakter intencjonalny, tj. gdy celowo unika on wywiązania się z ciążących na nim obowiązków. Niezbędne jest zatem istnienie po stronie takiej osoby złej woli wyrażającej w szczególności w świadomym, rozmyślnym lub uporczywym niezgłaszaniu się na wyznaczony termin przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego lub utrudnianiu przeprowadzenia tych czynności. Do zastosowania rozważanego przepisu nie jest natomiast wystarczające proste niestawiennictwo w wyznaczony terminie w siedzibie organu; zwłaszcza, gdy dłużnik alimentacyjny może usprawiedliwić swoją nieobecność (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2 kwietnia 2014 r., II SA/Po 1297/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z tej perspektywy należy zatem stwierdzić, że zastosowanie art. 5 ust. 3 cytowanej ustawy w okolicznościach niniejszej sprawy było przedwczesne. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika bowiem, że pismem z dnia [...] czerwca 2014 r., znak [...], Prezydent Miasta P. wezwał Ł. D. do osobistego stawienia się w siedzibie organu w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego (k. 11 akt adm. organu I instancji). Wezwanie to wysłano na adres ul. R. [...] w P., przy czym korespondencja została doręczona w trybie awiza z art. 44 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") w dniu [...] lipca 2014 r. (k. 10 akt adm. organu I instancji). Następnie zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r., znak [...], Prezydent Miasta P. powiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie uznania go za uchylającego się od alimentów (k. 31 akt adm. organu I instancji). Pismo to zostało również wysłane na adres ul. R. [...] w P. (k. 30 akt adm. organu I instancji). Również w tym przypadku doręczenie nastąpiło w trybie art. 44 § 4 k.p.a.

Zarówno w odwołaniu z dnia [...] października 2014 r. (k. 1-2 akt adm. organu II instancji), jak i w skardze z dnia [...] stycznia 2015 r. (k. 2 akt sądowych) Ł. D. wskazywał na fakt zmiany miejsca zamieszkania i utrudnienia w odbiorze korespondencji kierowanej na poprzedni adres. Należy przy tym zaznaczyć, że okoliczności te były znane już na etapie postępowania odwoławczego, ale organ II instancji nie rozważył ich należycie. Tymczasem zdaniem Sądu nie można a priori wykluczyć, że okoliczności przywoływane przez skarżącego są prawdziwe. Od momentu wniesienia odwołania z dnia [...] października 2014 r. korespondencja kierowana jest do skarżącego na adres ul. S. [...] w P. Przesyłki te są odbierane osobiście przez Ł. D. i nie były awizowane. Wprawdzie skarżący odebrał osobiście decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2014 r., znak [...] (k. 30 i 32 akt adm. organu I instancji). Niemniej można założyć, że wyjaśnienie zawarte w odwołaniu i skardze jest zgodne z rzeczywistością.

Należy przy tym zauważyć, że skarżący był już wcześniej zobowiązany do stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego – wezwanie z dnia [...] maja 2013 r., znak [...] (k. 7 akt adm. organu I instancji). Obowiązek ten został wykonany przez niego dobrowolnie. Ponadto już po wydaniu decyzji z dnia [...] września 2014 r. Ł. D. z własnej woli stawił się przed organem I instancji, w wyniku czego sporządzono kwestionariusz wywiadu alimentacyjnego z dnia [...] października 2014 r. oraz odebrano oświadczenie majątkowe z dnia [...] października 2014 r. (k. 34-39 akt adm. organu I instancji). Jednocześnie Ł. D. wyjaśnił organowi I instancji przyczyny nieodbierania korespondencji. Nie można zatem uznać, że skarżący umyślnie nie odpowiedział na wezwanie z dnia [...] czerwca 2014 r. bądź też celowo utrudniał wykonanie obowiązków z art. 5 ust. 3 powołanej ustawy. Tym samym stanowisko organu II instancji okazało się przedwczesne.

Nie ulega zatem wątpliwości, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. naruszyło art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W konsekwencji doszło również do uchybienie art. 77 § 1 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wady te miały istotne znaczenie, dlatego niezbędne w ocenie Sądu było wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2014 r., znak [...], z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co miało wpływ na wynik sprawy, oraz z uwagi na naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując ponownie sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. powinno zbadać, czy zachowania skarżącego odpowiada przesłankom z art. 5 ust. 3 cytowanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a.