Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 733/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2025-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 11, art. 4, art. 28 ust. 1-1a, art. 29 ust. 4, art. 30, art. 31 ust. 1a-1b, art. 48 ust. 1 pkt 1, art. 50 ust. 1-3, art. 51 ust. 7, art. 51 ust. 1 pkt 1 -3, art. 81 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 725
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
article: art. 134 par. 1 i par. 2, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 3, art. 151, art. 153, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1964
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant St. referent Marta Gajowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 15 lipca 2024 r., nr 77/II/2024 w przedmiocie nakazu rozbiórki 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 18 października 2023 r., nr 78/23, 2) umarza postępowanie administracyjne, 3) zasądza od Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu na rzecz skarżącego S. W. kwotę 980 (dziewięćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest decyzja Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu (dalej: "OWINB", "organ odwoławczy") z 15 lipca 2024 r., nr 77/II/2024, wydana po rozpatrzeniu odwołania S. W. (dalej: "skarżący", "strona", "inwestor"), utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu (dalej: "PINB", "organ I instancji") z 8 października 2023 r., nr 78/23, nakazującą skarżącemu - jako inwestorowi robót budowlanych polegających na rozebraniu schodów zewnętrznych o konstrukcji żelbetowej i wykonaniu nowych o konstrukcji stalowej prowadzących na I piętro budynku przy ul. [...] w O. - rozbiórkę schodów zewnętrznych o konstrukcji stalowej prowadzących na pierwsze piętro budynku przy ul. [...] w O. oraz uporządkowanie terenu po wykonanej rozbiórce.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismem z 3 stycznia 2023 r., nr [...] PINB zawiadomił inwestora oraz P. sp. z o.o. w O. (dalej: spółka) o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie robót budowlanych polegających na rozebraniu schodów zewnętrznych o konstrukcji żelbetowej i wykonaniu nowych o konstrukcji stalowej prowadzących na I piętro budynku przy ul. [...] w O. Na podstawie zebranych dowodów, a to włączonych do akt sprawy administracyjnej protokołu kontroli z 7 września 2022 r. wraz z dokumentacją fotograficzną, protokołu oględzin z 26 stycznia 2023 r., oceny stanu technicznego schodów z 25 marca 2021 r. i wyjaśnień inwestora, organ I instancji ustalił, że istotne w sprawie roboty budowlane związane z rozebraniem starych schodów żelbetowych i wykonaniem nowych wykonano jesienią 2021 r. We wrześniu rozebrano schody żelbetowe, a w listopadzie zamontowano nowe schody stalowe, które konstrukcyjnie nie odbiegały kształtem od konstrukcji starych schodów żelbetowych. Inwestor nie posiadał wiedzy, w jaki sposób stare schody zewnętrzne, prowadzące na I piętro budynku były połączone z budynkiem. Inwestor oświadczył również, że rozbiórka została wykonana ze względu na zły stan techniczny, oraz że nie wystąpił do spółki oraz do organu administracji architektoniczno-budowlanej o zgodę na przeprowadzenie opisanych robót. Wyjaśnił natomiast, że prace zostały wykonane na części nieruchomości przypadającej mu do korzystania zgodnie z umową (podział nieruchomości quoad usum) zawartą ze spółką.

Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2023 r., PINB działając na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane [Dz. U. z 2021 r. poz. 2351, ze zm. (na dzień orzekania przez organ odwoławczy Dz. U. z 2024 r. poz. 725, ze zm.) - zwanej dalej u.p.b.], wstrzymał prowadzenie robót budowlanych polegających na budowie schodów zewnętrznych o konstrukcji stalowej prowadzących na I piętro budynku, zrealizowanej bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę z uwagi na brak zagrożenia życia i zdrowia i jednocześnie odstąpił od nałożenia obowiązków wskazanych w art. 48 ust. 2 u.p.a. W wyniku rozpatrzenia zażalenia, OWINB postanowieniem z dnia 20 lipca 2023 r., nr [...], OWINB uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu uznał, dokonane ustalenia organu powiatowego w zakresie wykonania samowoli budowlanej za niewystarczające do wydania zaskarżonego postanowienia. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska PINB w zakresie kwalifikacji rozebrania istniejących schodów zewnętrznych o konstrukcji żelbetowej i wykonaniu nowych o konstrukcji stalowej jako budowy. Z tego względu organ uznał, że w sprawie zaistniała konieczność ponownej weryfikacji wykonanych robót budowlanych i prawidłowej ich kwalifikacji.

Ponownie prowadząc sprawę, PINB wezwał inwestora do przedłożenia dowodu dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Na powyższe wezwanie inwestor nie udzielił odpowiedzi.

W tak ustalonym stanie faktycznym, decyzją z 18 października 2023 r., nr 78/23, PINB, działając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 u.p.b., nakazał skarżącemu jako inwestorowi robót budowlanych polegających na rozebraniu schodów zewnętrznych o konstrukcji żelbetowej i wykonaniu nowych schodów zewnętrznych o konstrukcji stalowej - rozbiórkę schodów zewnętrznych o konstrukcji stalowej prowadzących na I piętro budynku zlokalizowanych przy ul. [...] w O. oraz uporządkowanie terenu po wykonanej rozbiórce. W uzasadnieniu wskazał w szczególności, że inwestor nie wykazał prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, w związku z prowadzeniem robót budowlanych polegających na rozebraniu schodów zewnętrznych o konstrukcji żelbetowej i wykonaniu nowych schodów o konstrukcji stalowej, o którym mowa w art. 4 u.p.b. (prawo zabudowy nieruchomości gruntowej), wobec czego konieczne jest nakazanie rozbiórki.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, strona wniosła odwołanie, do którego załączyła kopię aktu notarialnego z 19 lipca 2017 r., potwierdzającego nabycie przez inwestora oraz spółkę udziałów w prawie własności budynku i prawie użytkowania wieczystego gruntu, a także dokonanie zgodnego podziału do użytkowania przedmiotu umowy.

Po rozpatrzeniu tego odwołania OWINB wydał 11 stycznia 2024 r. (data złożenia podpisu elektronicznego) decyzję nr [...] uchylającą w całości zaskarżoną decyzję i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Op 203/24, rozpoznając sprzeciw wywiedziony przez skarżącego od decyzji OWINB w dnia 11 stycznia 2024 r. uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że OWINB nie wykazał, że w sprawie zaistniała konieczność przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji dodatkowego postępowania wyjaśniającego w znacznym zakresie.

Ponownie rozpoznając sprawę, OWINB zwrócił się do inwestora o wyjaśnienie, w jakim celu przedmiotowe schody są użytkowane, czy stanowią one jedyne dojście do pomieszczeń znajdujących się na piętrze budynku, oraz w jaki sposób korzystano z tych pomieszczeń jeżeli stan techniczny nie pozwalał na użytkowanie schodów i wymagał pilnej rozbiórki. W odpowiedzi na powyższe inwestor udzielił w piśmie z dnia 28 czerwca 2024 r.

Następnie opisaną na wstępie decyzją z dnia 15 lipca 2024 r., nr 77/II/2024, OWINB utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił między innymi, że zgodnie z art. 3 pkt 6 i 7 u.p.b. pod pojęciem budowy należy rozumieć wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu a także odbudowę, rozbudowę, nadbudowę obiektu budowlanego, natomiast robotami budowlanymi są: budowa a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego. Wykonywanie robót budowlanych, w wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych istniejącego obiektu budowlanego z wyjątkiem charakterystycznych parametrów jak: kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość bądź liczba kondygnacji, to przebudowa (art. 3 pkt 7a). Odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego organ odwoławczy dokonał analizy definicji "rozbudowy", "nadbudowy" i "odbudowy" i "remontu" - i stwierdził, że w świetle dokonanych ustaleń faktycznych - budowa zewnętrznych schodów stanowi przebudowę, a nie rozbudowę. Jakkolwiek stanowią one element obiektu budowlanego, nie mają jednak wpływu na jego kubaturę ani nie zwiększają powierzchni zabudowy. W tym zakresie wyjaśnił, że zgodnie z pkt 5.1.2.2 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji (Dz.U. z 2015 r. poz. 1483), do powierzchni terenu nie wlicza się powierzchni obiektów budowlanych ani ich części niewystających ponad powierzchnię terenu, powierzchni elementów drugorzędnych np. schodów zewnętrznych, ramp zewnętrznych, daszków, markiz, występów dachowych, oświetlenia zewnętrznego, powierzchni zajmowanej przez wydzielone obiekty pomocnicze. W świetle art. 29 ust. 4 pkt 1 lit. a u.p.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 u.p.b., wykonywanie robót budowlanych polegających na przebudowie budynków, których budowa wymaga uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę oraz budynków mieszkalnych jednorodzinnych, z wyłączeniem przebudowy przegród zewnętrznych oraz elementów konstrukcyjnych. Uwzględniając powyższy organ stwierdził, iż co do zasady inwestor na wykonanie spornych robót nie musiał uzyskać zgody organu administracji architektoniczno-budowlanej, niemniej jednak z samego faktu, że obecnie budowa nowych schodów (jako przebudowa) jest zwolniona z reżimu pozwoleń budowlanych nie oznacza, że jej legalność nie podlega badaniu przez organy nadzoru budowlanego. OWINB wskazał, że w świetle okoliczności niniejszej sprawy inwestor nie dysponował prawem do nieruchomości na cele budowlane, co stanowi naruszenie prawa, o którym mowa w art. 50 ust. 1 pkt 4 u.p.b. Kwestia legitymowania się tytułem prawnym do dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie może być zatem obojętna dla sposobu zakończenia postępowania prowadzonego w sprawie legalności robót budowlanych. Zgodnie z art. 4 u.p.b., każdy ma prawo zabudowy nieruchomości gruntowej, jeżeli wykaże prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, pod warunkiem zgodności zamierzenia budowlanego z przepisami. W myśl art. 3 pkt 11 u.p.b. przez prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane należy rozumieć tytuł prawny wynikający z prawa własność, użytkowania wieczystego, zarządu, ograniczonego prawa rzeczowego albo stosunku zobowiązaniowego, powodującego uprawnienia do wykonywania robót budowlanych. Organ zauważył, że działka nr a przy ul. [...] w O. jest oddana we współużytkowanie wieczyste na rzecz spółki i skarżącego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika natomiast, aby inwestor posiadał zgodę współużytkownika na przeprowadzenie spornej inwestycji. W przekonaniu organu, umowa między współwłaścicielami (współużytkownikami wieczystymi) o podział nieruchomości do wyłącznego korzystania (podział quoad usum), jako źródło stosunku obligacyjnego, niezmieniającego stosunku współwłasności i niewywołującego skutków prawnorzeczowych, nie przyznaje poszczególnym współwłaścicielom prawa do dysponowania na cele budowlane fizycznie wydzieloną i będącą w ich wyłącznym posiadaniu częścią nieruchomości, chyba że zawiera postanowienia, które w sposób wyraźny i precyzyjny przyznają danemu współwłaścicielowi uprawnienie do wykonywania robót budowlanych określonego rodzaju i w określonym zakresie, co do wydzielonej części nieruchomości. Natomiast brak tego rodzaju postanowień w umowie o podział quoad usum skutkuje niemożnością uznania tej umowy za źródło uprawnień współwłaściciela do samodzielnego dysponowania na cele budowlane fizyczną częścią nieruchomości przydzieloną mu do wyłącznego korzystania. W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie ustalony podział jest podstawą do indywidualnego uzyskiwania przychodów i ponoszenia kosztów w tej części nieruchomości wspólnej, która została przydzielona stronie umowy. W porozumieniu nie sprecyzowano jednak wyraźnie, że strony, na przyznanych im do wyłącznego korzystania częściach nieruchomości, mają prawo do zabudowy i nie można takiego prawa domniemywać.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, iż zgadza się z odwołującym, że schody pozostawały w nieodpowiednim stanie technicznym i wymagały prac naprawczych. Jednakże twierdzenia te nie uzasadniają działania bez zgody współwłaściciela budynku. Zauważył, że przedmiotowe schody nie są jedynymi schodami prowadzącymi do pomieszczenia na piętrze albowiem do pomieszczeń tych zapewniona jest komunikacja klatką wewnętrzną. Transportowy charakter schodów wynika wyłącznie z przypisania im takiej funkcji przez inwestora. Skoro zatem w dacie wykonania konstrukcji schodów inwestor miał możliwość korzystania z pomieszczeń na piętrze poprzez wewnętrzną klatkę schodową argument o konieczności pilnego remontu schodów bez uzyskania zgody współwłaściciela organ uznał za chybiony. Z uwagi na powyższe organ uznał, że brak legitymowania się zgodą współwłaściciela na wykonywanie robót budowlanych skutkować musi prowadzeniem postępowania w trybie art. 51 u.p.b.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, że możliwość nałożenia jednego z obowiązków określonych w art. 51 ust. 1 pkt 1 u.p.b., to jest obowiązku rozbiórki bądź nakazania doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego, zaistnieje dopiero wtedy, gdy nie jest możliwe doprowadzenie wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, przez nałożenie, na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 u.p.b., obowiązku wykonania w tym celu określonych czynności lub robót budowlanych, bądź też nałożenie obowiązku stosownie do art. 51 ust. 1 pkt 3 u.p.b. W postępowaniu naprawczym zgodność z prawem wykonanych robót budowlanych rozumiana jest szeroko jako zgodność z przepisami Prawa budowlanego, warunkami technicznymi, jak i przepisami prawa miejscowego oraz ostatecznymi decyzjami organów administracji architektoniczno-budowlanej. Zatem dopiero, gdy w wyniku prowadzonego postępowania wyjaśniającego okaże się, że nastąpiło niedające się usunąć naruszenie prawa, właściwy organ jest zobowiązany wydać decyzję nakazującą rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego. W niniejszej sprawie OWINB uznał, że inwestor nie legitymował się zgodą współwłaściciela na wykonanie przedmiotowych schodów, ponadto zgody takiej nie uzyskał także podczas postępowania prowadzonego przez PINB, jak i przed OWINB. Z tego powodu uzasadnione było zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 1 u.p.b. i nakazanie inwestorowi rozbiórki schodów zewnętrznych o konstrukcji stalowej prowadzących na pierwsze piętro budynku.

Na opisaną decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, żądając jej uchylenia, ewentualnie zmiany i wydłużenia określonego terminu [rozbiórki - dopisek Sądu] do końca czerwca 2025 r., podnosząc przy tym zarzuty:

1) naruszenia art. 52 ust. 1 u.p.b., poprzez błędne jego zastosowanie i wydanie decyzji nakładającej obowiązki na inwestora, w sytuacji, gdy roboty budowlane zostały już zakończone i wykonanie decyzji przez inwestora nie jest możliwe, albowiem wymagałoby zgody drugiego współwłaściciela;

2) naruszenia art. 61 w związku z art. 4 u.p.b. oraz w związku z art. 209 Kodeksu cywilnego, poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że inwestor w przypadku wykonywania remontu w celu zachowania bezpieczeństwa obowiązany jest wykazać się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane;

3) naruszenie art. 51 ust. 5 u.p.b., poprzez błędną jego wykładnię i zastosowanie polegające na orzeczeniu wobec skarżącego najsurowszej konsekwencji w postaci obowiązku rozbiórki odcinka instalacji sanitarnej (winno być rozbiórki schodów - dopisek Sądu), w sytuacji, gdy właściwe byłoby nakazanie skarżącemu przywrócenia stanu poprzedniego;

4) naruszenie artykułu 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - zwanej dalej: kpa), poprzez jego niezastosowanie i niezawieszenie postępowania, w sytuacji, gdy pomiędzy stronami toczy się postępowanie o zniesienie współwłasności, które przesądzi czy i w jakim zakresie każdy ze współwłaścicieli ma prawo dysponować nieruchomością na cele budowlane;

5) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na bezzasadnym przyjęciu, że inwestor nie dysponował nieruchomością na cele budowlane, podczas gdy w rzeczywistości dysponował nieruchomością na cele budowlane na skutek dokonanego podziału quoad usum oraz poprzez realne zachowania współwłaścicieli, w szczególności drugiego współwłaściciela nieruchomości, który wykonywał roboty budowlane wymagające dysponowania nieruchomością na cele budowlane w terminach poprzedzających roboty wykonywane przez skarżącego, na które to prace każdy ze współwłaścicieli wyrażał zgodę pod warunkiem, że są wykonywane na zajmowanej przez niego części wspólnej nieruchomości.

W uzasadnieniu skarżący argumentował między innymi, że adresatem decyzji OWINB powinni być współwłaściciele nieruchomości, a nie tylko inwestor. Ponadto istniejący podział nieruchomości do korzystania uprawniał stronę do przeprowadzenia kwestionowanych robót. Obecnie przed sądem powszechnym zawisła sprawa o zniesienie współwłasności, zatem wszelkie sprawy dotyczące tej nieruchomości nie mogą się toczyć, a w szczególności wyrażenie zgody przez sąd na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu - na przykład wykonanie remontu schodów - jest niemożliwe, gdyż ostatecznie sprawę tę unormuje przeprowadzone przez sąd zniesienie współwłasności. Ponadto prawo budowlane przewiduje sytuacje wyjątkowe, w których ze względu na bezpieczeństwo budynku istnieje konieczność wykonania remontu, i w takiej sytuacji remont ten może zostać wykonany bez posiadania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie, ponieważ stan schodów był tak zły, że nie pozwalał na użytkowanie budynku zgodnie z jego przeznaczeniem. Dlatego też powstała konieczność ich wyremontowania, a skarżący cały ten proces wykonał wyłącznie w celu zabezpieczenia możliwości prawidłowego korzystania z budynku.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę, wnosząc i wywodząc jak w jej uzasadnieniu. Akcentował, że organy nadzoru budowlanego nie są uprawnione do ingerowania w roboty, które nie podlegają regulacjom prawa budowlanego, w sytuacji, gdy jedyną przyczyną rozstrzygnięcia jest brak dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ust. 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm. - zwanej p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, a więc weryfikuje czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej.

Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność, lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W konsekwencji sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy, kierując się zasadami współżycia społecznego, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji, orzekając w sprawie, nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez Sąd, z zastosowaniem powyższych kryteriów, kontrola zaskarżonego aktu prowadzi do wniosku, że jest on wadliwy w stopniu uzasadniającym jego uchylenie i umorzenie postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu organy nadzoru budowlanego należycie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w sprawie. Zebrane dowody i wynikający z nich stan faktyczny sprawy są wystarczające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie. Ustalenia faktyczne nie były kwestionowane ani przez inwestora, ani przez spółkę. Sporna pozostawała natomiast ocena prawna ustaleń poczynionych przez PINB oraz OWINB.

Poddane kontroli Sądu orzeczenie dotyczy orzeczenia wobec skarżącego - jako inwestora rozbiórkę schodów zewnętrznych o konstrukcji stalowej prowadzących na pierwsze piętro budynku przy ul. [...] w O. oraz uporządkowanie terenu po wykonanej rozbiórce. Materialną podstawę prawną orzeczenia stanowiły przepisy cyt. powyżej ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - zwanej nadal u.p.b., w szczególności art. 4, art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 7. W przedmiotowej sprawie organy uznały, że inwestor wykonał roboty budowlane w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno budowlanym lub w przepisach. Naruszenie przepisów polegało na wykonywaniu robót budowlanych w zakresie przekraczającym zakres zwykłego zarządu bez zgody współwłaściciela nieruchomości.

W związku z powyższym w pierwszej kolejności należał wyjaśnić, że zgodnie z art. 48 ust. 1 pkt 1 u.p.b. organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia.

Natomiast w myśl art. 50 ust. 1 u.p.b., w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49f organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo zgłoszenia lub 2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenia środowiska, lub 3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 29 ust.1 i 3, lub 4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach.

W postanowieniu o wstrzymaniu robót budowlanych należy: 1) podać przyczynę wstrzymania robót; 2) ustalić wymagania dotyczące niezbędnych zabezpieczeń (art. 50 ust. 2 u.p.b.). W postanowieniu tym można również nałożyć obowiązek przedstawienia, w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia, inwentaryzacji wykonanych robót budowlanych lub odpowiednich ocen technicznych bądź ekspertyz (art. 50 ust. 3 u.p.b.).

Jednocześnie jak stanowi art. 51 ust. 1 u.p.b., przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji: 1) nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo 2) nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania, albo 3) w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków decyzji o pozwoleniu na budowę - nakłada, określając termin wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem; przepisy dotyczące projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian.

Po upływie terminu lub na wniosek inwestora, organ nadzoru budowlanego sprawdza wykonanie obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, i wydaje decyzję: 1) o stwierdzeniu wykonania obowiązku albo 2) w przypadku niewykonania obowiązku-nakazującą zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego (art. 51 ust. 3 u.p.b.).

Przepisy ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli roboty budowlane, w przypadkach innych niż określone w art. 48, zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1 (art. 51 ust. 7 u.p.b.).

W związku z powyższym wyjaśnić należy, że uruchomienie przez organ nadzoru budowlanego trybu określonego w art. 50-51 u.p.b. jest możliwe i prawnie dopuszczalne tylko wtedy, gdy realizowane są roboty budowlane inne niż budowa, wymagające pozwolenia lub zgłoszenia bez uzyskania przez inwestora ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę lub bez dokonania zgłoszenia.

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że strona, w miejsce dawnych schodów żelbetowych prowadzących na pierwsze piętro budynku położonego przy ul. [...] w O. wykonała nowe schody o konstrukcji stalowej. Istotne w sprawie roboty budowlane związane z rozebraniem starych schodów żelbetowych i wykonaniem nowych wykonano jesienią 2021 r. Pierwszy etap istotnej w sprawie inwestycji - rozbiórka zewnętrznych schodów żelbetowych - został wykonany we wrześniu 2021 r. a drugi etap - zamontowanie nowych schodów stalowych - w listopadzie 2021 r., co wynika z niekwestionowanego wyjaśnienia strony. Wykonane roboty miały na celu zapewnienie bezpieczeństwa osobom wykorzystujących schody do wejścia na pierwsze piętro, jak i osobom które wykorzystywały znajdujący się pod nimi drzwi prowadzące do wejścia na parter budynku znajdującego się na działce, której współuczestnikiem wieczystym jest inwestor. Roboty wykonano na gruncie, który przypadł inwestorowi w ramach umownego podziału nieruchomości do wyłącznego korzystania (quoad usum).

Trafnie stwierdził przy tym organ, że budowa schodów zewnętrznych stanowi przebudowę a nie rozbudowę, albowiem schody zewnętrzne stanowią element obiektu budowlanego i nie mają wpływu na jego kubaturę ani nie zwiększają powierzchni zabudowy. Wobec braku definicji pojęcia "powierzchnia zabudowy" w u.p.b., słusznie uznał organ odwoławczy, że należało sięgnąć do definicji pozaustawowej, a więc definicji "powierzchni zabudowy" sformułowanej w Polskiej Normie PN-ISO 9836, która w punkcie 5.1.2.2. stanowi, że powierzchnia zabudowy jest wyznaczona przez rzut pionowy zewnętrznych krawędzi budynku na powierzchnię terenu. Do powierzchni zabudowy nie wlicza się: powierzchni obiektów budowlanych ani ich części niewystających ponad powierzchnię terenu; powierzchni elementów drugorzędnych, np. schodów zewnętrznych, ramp zewnętrznych, daszków, markiz, występów dachowych, oświetlenia zewnętrznego; powierzchni zajmowanej przez wydzielone obiekty pomocnicze (np. szklarnie, altany, szopy). Przedstawione powyżej rozważania prowadzą do wniosku, iż schody zewnętrzne nie wpływają na kubaturę obiektu budowlanego, bowiem nie zwiększają jego wewnętrznej pojemności, są elementem obiektu pozostającym poza budynkiem. Ponadto schody zewnętrzne w sposób jednoznaczny zostały wykluczone jako element powierzchni zabudowy w postanowieniach Polskiej Normy. Tego typu obiekt, jakim są schody, został bowiem w niej zakwalifikowany jako "element drugorzędny", a zatem niepowiększający powierzchni zabudowy. Z racji tego, iż wybudowanie schodów zewnętrznych nie zwiększyło powierzchni obiektu budowlanego, ani jego kubatury, szerokości czy długości, nie można ich postawienia traktować jako rozbudowy obiektu budowlanego, a tym samym budowy tegoż obiektu, albowiem schody nie stanowią odrębnego obiektu budowlanego, niezależnego od budynku już istniejącego. W konsekwencji powyższego, zgodzić należało się również z OWINB, iż nie było wymagane w sprawie uzyskanie przez inwestora decyzji o pozwoleniu na budowę ani zgłoszenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.p.b. roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31. Z przepisu tego wynika, że wszystkie roboty budowlane winny być wykonywane po uzyskaniu pozwolenia na budowę, za wyjątkiem robót, które zostały z tego obowiązku przez ustawodawcę zwolnione. Artykuł 29 u.p.b. enumeratywnie wymienia, jakie roboty budowlane mogą być wykonywane i jakie obiekty mogą być wznoszone bez pozwolenia na budowę. Zgodnie z art. 29 ust. 4 u.p.b. od konieczności uzyskania pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia zostały zwolnione roboty budowlane polegające na przebudowie: a) budynków, których budowa wymaga uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, oraz budynków mieszkalnych jednorodzinnych, z wyłączeniem przebudowy przegród zewnętrznych oraz elementów konstrukcyjnych, b) obiektów, o których mowa w ust. 1 pkt 4-8, 10 i 14-29 oraz w ust. 2, c) polegającej na dociepleniu budynków o wysokości nieprzekraczającej 12 m, d) urządzeń budowlanych.

Stosownie do art. 31 ust. 1a u.p.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę oraz zgłoszenia rozbiórka: 1) obiektów i urządzeń budowlanych, na budowę których nie jest wymagane pozwolenie na budowę; 2) budynków i budowli zlokalizowanych na terenach zamkniętych ustalonych decyzją Ministra Obrony Narodowej. Przepisów ust. 1 i ust. 1a pkt 2 nie stosuje się do rozbiórki obiektów budowlanych i urządzeń budowlanych: 1) wpisanych do rejestru zabytków lub 2) objętych ochroną konserwatorską (ust. 1b).

Z treści powyższych przepisów wynika zatem że przebudowa schodów zewnętrznych dotyczy elementu obiektu budowlanego, w związku z tym skarżący korzystał ze zwolnienia od konieczności uzyskania pozwolenia na budowę jak i dokonania zgłoszenia.

Tymczasem OWINB stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie inwestor zwolniony był z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, uznał jednocześnie, że ustalenia te nie uzasadniają działania bez zgody współwłaściciela budynku. Uzasadniając swoje stanowisko OWINB wywodził, że przedmiotowe schody nie są jedynymi schodami prowadzącymi do pomieszczenia na piętrze albowiem do pomieszczeń tych zapewniona jest komunikacja klatką wewnętrzną, natomiast transportowy charakter schodów wynika wyłącznie z przypisania im takiej funkcji przez inwestora. Skoro zatem w dacie wykonania konstrukcji schodów inwestor miał możliwość korzystania z pomieszczeń na piętrze poprzez wewnętrzną klatkę schodową argument o konieczności pilnego remontu schodów bez uzyskania zgody współwłaściciela organ uznał za chybiony. Z uwagi na powyższe organ uznał, że brak legitymowania się zgodą współwłaściciela na wykonywanie robót budowlanych musiało skutkować prowadzeniem postępowania w trybie art. 51 u.p.b.

Zauważyć jednak należy, iż obowiązujące, zarówno w dacie wykonania spornych schodów (wrzesień/listopada 2021 r.), jak i w dacie wydania zaskarżonej decyzji (15 lipca 2024 r.), cyt. powyżej przepisy u.p.b. nie nakładały na inwestora obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę (w drodze decyzji wydawanej przez organ administracji architektoniczno-budowlanej) w przypadku planowania robót budowlanych polegających na wykonaniu rozbiórki (art. 31 ust. 1a u.p.b.), jak i przebudowy schodów stalowych na zewnątrz budynku (art. 28 ust. 1-1a u.p.b.), ani też zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 u.p.b. Słusznie zatem OWINB stwierdził, że inwestor na wykonanie spornych robót nie musiał uzyskać zgody organu administracji architektoniczno-budowlanej. Rację ma również organ odwoławczy twierdząc, że z samego faktu, że obecnie budowa nowych schodów (jako przebudowa) jest zwolniona z reżimu pozwoleń prawno-budowlanych nie oznacza, że jej legalność nie podlega badaniu przez organy w zakresie nadzoru i kontroli nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego (badania legalności budowy lub innych robót budowlanych), a w szczególności: zgodności zagospodarowania terenu z miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego oraz wymaganiami ochrony środowiska, warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia w rozwiązaniach przyjętych w projektach budowlanych, przy wykonywaniu robót budowlanych oraz utrzymywaniu obiektów budowlanych, zgodności rozwiązań architektoniczno-budowlanych z przepisami techniczno-budowlanymi oraz zasadami wiedzy technicznej, właściwego wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie, stosowania przy wykonywaniu robót budowlanych wyrobów zgodnie z art. 10 (art. 81 ust. 1 pkt 1 u.p.b.).

Organy nadzoru budowlanego nie dostrzegły jednak, że inwestor, który nie jest zobowiązany do uzyskania pozwolenia na budowę, ani też nie jest zobowiązany do zgłoszenia wykonywania robót budowlanych właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej, nie wchodzi w regulowany Prawem budowlanym stosunek administracyjnoprawny. Tym samym nie jest również zobowiązany do legitymowania się (przed właściwym organem) przysługującym mu prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, przez co należy rozumieć tytuł prawny wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, zarządu, ograniczonego prawa rzeczowego albo stosunku zobowiązaniowego, przewidującego uprawnienia do wykonywania robót budowlanych (art. 3 pkt 11 u.p.b.). W ocenie Sądu, skoro istnienia takiego uprawnienia inwestor nie musi wykazać przed organem administracji architektoniczno-budowlanej, to nie musi go także udowodnić w postępowaniu przed organem nadzoru budowlanego.

Sąd podziela identyczny pogląd zawarty w nieprawomocnym wyroku WSA w Opolu z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt I SA/Op 731/24, dotyczącego podobnej sprawy, także ze skargi S. W. i tej samej posesji przy ul. [...] w O. choć innej rodzajowo inwestycji (tj. wykonania instalacji kanalizacji sanitarnej). Zawartą w nim argumentację Sąd przytacza także w dalszej części uzasadnienia wyroku.

Podkreślić należy, że umowa o podział nieruchomości do korzystania nie znosi współwłasności, lecz oznacza jedynie, że poszczególni współwłaściciele uzyskują posiadanie zależne określonej części rzeczy objętej współwłasnością, będące wszelako wynikiem wewnętrznego zorganizowania sposobu korzystania z tej rzeczy, a nieprzysługującego im prawa rzeczowego odrębnego od własności. Podział quoad usum nie wyłącza bowiem zasady z art. 199 Kodeksu cywilnego, w myśl której do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli (wyrok NSA z 23 sierpnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1221/21). Podział taki rodzi jedynie skutki w sferze obligacyjnej, nie zmienia zaś stosunków własnościowych. Z samego faktu przyznania poszczególnym współwłaścicielom nieruchomości prawa do wyłącznego korzystania z określonych części nieruchomości wspólnej nie wynika, że mają oni prawo do ich zabudowy, podział taki nie daje bowiem prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (wyrok NSA z 18 maja 2007 r., sygn. akt II OSK 1869/06). Brak jest przesłanek, aby z takim podziałem wiązać przekazanie prawa do dysponowania tą częścią nieruchomości wspólnej na cele budowlane, tym bardziej powołując się na domniemanie lub wskazywanie, że takie prawo zostało przekazane w sposób dorozumiany (wyrok NSA z 22 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 1041/17). Z drugiej strony nie można jednak wykluczyć, że zawarta umowa o podział do korzystania (quoad usum) będzie zawierała konkretne postanowienia dotyczące możliwości prowadzenia robót budowlanych, zmieniając tym samym sytuację prawną potencjalnego inwestora.

Odnosząc powyższe do stanu rozpoznanej sprawy Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał prawa do dysponowania samodzielnie przypadającą mu, wskutek podziału quoad usum, częścią nieruchomości na cele budowlane. Okoliczność ta nie wynika bowiem ani z umowy, ani z oświadczenia drugiego współwłaściciela (współużytkownika wieczystego) nieruchomości. Rzecz jednak w tym, że - co istotne, w specyficznym stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy - organy nadzoru budowlanego nie mogły, na podstawie przepisów u.p.b., skutecznie żądać od inwestora wykazania istnienia takiego prawa, ani też wyciągać wobec inwestora konsekwencji prawnych stwierdzenia braku, wymaganej przez przepisy u.p.b., legitymacji do podjęcia robót budowlanych na gruncie objętym współużytkowaniem wieczystym. W stanie prawnym i faktycznym niniejszej sprawy brak porozumienia pomiędzy współwłaścicielami co do dopuszczalności prowadzenia na nieruchomości robót budowlanych, a także ewentualne skutki prawne wykonania robót budowlanych pomimo braku takich uzgodnień, należą wyłącznie do sfery zarządu nieruchomością wspólną regulowanej prawem cywilnym. Zatem organy nadzoru budowlanego nie mogły, korzystając w sprawie z kompetencji wynikających z imperium (wykonywania władzy publicznej), wkraczać w zakres dominium (wykonywania władzy nad rzeczą poddaną prawu własności).

Sąd podkreśla, że w stanie rozpoznanej sprawy problem uzyskania zgody drugiego właściciela budynku (współużytkownika wieczystego gruntu) na przeprowadzenie przez inwestora robót budowlanych, polegających na wykonaniu schodów stalowych, pozostaje neutralny (obojętny) z perspektywy Prawa budowlanego. Wymaganie od skarżącego wykazania się stosowną zgodą spółki nie znajduje podstawy prawnej. Wskutek opisanego wyżej ukształtowania (ustawą nowelizującą Prawo budowlane od dnia 19 września 2020 r.) stanu prawnego sprawy, postępowanie prowadzone przez PINB i OWINB stało się bezprzedmiotowe. Nie można wykreować (w drodze decyzji) stosunku administracyjnoprawnego polegającego na wydaniu nakazu rozbiórki (władczym zobowiązaniu do rozbiórki) wykonanych schodów w trybie likwidacji samowoli budowlanej z art. 51 u.p.b. Zatem postępowanie administracyjne, po przeprowadzeniu czynności dowodowych, powinno podlegać umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że w przypadku gdy sąd, uchylając decyzję lub postanowienie w całości albo w części (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) albo stwierdzając nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), stwierdzi dodatkowo występowanie podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, zobowiązany jest do jednoczesnego umorzenia takiego postępowania administracyjnego. Przepis art. 145 § 3 p.p.s.a. jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. Przyjęte przez prawodawcę rozwiązanie znajduje umocowanie w zasadzie ekonomiki procesowej. Wyrok sądu w omawianych sytuacjach w sposób definitywny zakończy sprawę administracyjną bez ponownego angażowania organu administracji publicznej.

Umorzenie postępowania administracyjnego przez sąd znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy nie ma możliwości wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie przez organ administracji publicznej. Obligatoryjny charakter umorzenia postępowania administracyjnego przez sąd (oczywiście wyłącznie w sytuacji ujawnienia podstawy do jego umorzenia) należy rozumieć jako nałożony na sąd administracyjny obowiązek zbadania występowania przesłanek do umorzenia postępowania administracyjnego w każdym przypadku, gdy sąd uchyli decyzję lub postanowienie w całości albo w części na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. albo stwierdzi nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość oznacza, że nie występuje któryś z elementów materialnego stosunku prawnego, co powoduje niemożliwość wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać zarówno z braku istnienia przesłanki podmiotowej, jak i przedmiotowej w danym postępowaniu administracyjnym. Bezprzedmiotowość przedmiotowa może wiązać się z brakiem możliwości ukształtowania stosunku administracyjnoprawnego, ze względu na brak przepisów prawa powszechnie obowiązującego, stanowiących podstawę prawną do wydania merytorycznej decyzji lub np. brak przedmiotu postępowania administracyjnego. W przypadku zaś bezprzedmiotowości podmiotowej brak jest elementu podmiotowego potencjalnego stosunku prawnego (R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2023, art. 145, a także powołane tam orzecznictwo).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, decydując o uchyleniu zaskarżonej decyzji, ustalił równocześnie, że w sprawie zaistniała bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, ponieważ w sprawie tej inwestor (a także spółka) nie jest podmiotem, na który organ administracyjny mógłby, zgodnie z Prawem budowlanym, nałożyć obowiązek rozbiórki wykonanej instalacji. W konsekwencji powyższego również Sąd nie mógł sformułować wskazań co do dalszego toku postępowania administracyjnego (art. 153 p.p.s.a.), lecz zobowiązany był do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.

Wobec ujawnionej bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego Sąd nie odniósł się do merytorycznych zarzutów skargi, ponieważ ich rozpatrzenie stało się zbędne. Tym samym podnoszone przez skarżącego zagadnienia podjęcia czynności w celu zachowania rzeczy wspólnej (art. 209 Kodeksu cywilnego), ustalenia podmiotów zobowiązanych do wykonania nakazu rozbiórki (art. 52 ust. 1 u.p.b.), skutków wszczęcia postępowania w sprawie zniesienia współwłasności oraz inne zarzuty i argumenty skargi znalazły się poza zakresem oceny, której musiał dokonać Sąd umarzając postępowanie administracyjne.

Stwierdzona przez Sąd bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego odnosi się do postępowania przeprowadzonego przez organy obu instancji. Zatem już PINB był zobowiązany do jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W efekcie tego Sąd zastosował art. 135 p.p.s.a. i uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję organu I instancji.

Z opisanych wyżej przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1. i w punkcie 2. wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 3. wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając wpis od skargi w kwocie 500 zł i opłatę za czynności adwokata w kwocie 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).