Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 463/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 130a ust. 10, ust. 10h, ust. 10e i ust. 11 pkt 3.
journal: Dz.U. 2021 poz 450
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
article: art. 365 par. 1, art. 610[6], art. 610[7].
journal: Dz.U. 2020 poz 1575
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 548/22 w sprawie ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi z dnia 13 czerwca 2022 r., nr SKO.4141.63.2022 w przedmiocie ustalenia kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę 3. zasądza od D. Z. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi 1.492 (jeden tysiąc czterysta dziewięćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 17 października 2022 r., uwzględnił skargę D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 czerwca 2022 r., w przedmiocie ustalenia opłaty za usunięcie i przechowywaniem pojazdu, uchylając tą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Pabianickiego z dnia 19 kwietnia 2022 r. oraz orzekając o kosztach postępowania sądowego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

w dniu 15 grudnia 2020 r. funkcjonariusz Komendy Policji Powiatowej w Pabianicach wydał dyspozycję usunięcia pojazdu, na podstawie której został usunięty z drogi i umieszczony na parkingu strzeżonym pojazd marki Ford Fokus nr rejestracyjny [...]. Pojazd ten został usunięty z drogi z przyczyn wymienionych w art. 130a ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 450 ze zm., dalej: p.r.d.) - kierowania przez osobę nieposiadającą uprawnień do kierowania pojazdami. Kierującym pojazdem był K. B.. Właścicielem pojazdu, w dniu jego usunięcia, był skarżący.

W związku z brakiem odbioru pojazdu w terminie 3 miesięcy Starosta Pabianicki wystąpił do sądu powszechnego z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu. Postanowieniem z 27 stycznia 2022 r. sygn. akt I Ns 55/22 Sąd Rejonowy w Pabianicach I Wydział Cywilny orzekł przepadek wymienionego pojazdu na rzecz Powiatu Pabianickiego. Powyższe postanowienie stało się prawomocne 1 marca 2022 r.

Decyzją z 19 kwietnia 2022 r. Starosta Pabianicki orzekł o ustaleniu solidarnie dla właściciela pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia z drogi, tj. D. Z. oraz kierującego pojazdem K. B. kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu w wysokości 7.085,44 zł.

Objętą skargą decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Sąd I instancji uwzględniając skargę na tą decyzję za bezsporny uznał stan faktyczny sprawy w zakresie w jakim doszło do usunięcia z drogi pojazdu marki Ford Focus o nr rej. [...] oraz przyczyn dokonanego przez funkcjonariusza policji usunięcia. Sąd wskazał również na stanowisko organów, że właścicielem pojazdu w tej dacie był skarżący, co miało wynikać z kopii faktury nr [...] z dnia 11 czerwca 2020 r. wystawionej przez P.H.U. A. A. S. na dane skarżącego, której przedmiotem był pojazd marki Ford Focus o nr rej. [...] oraz z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Pabianicach z 27 stycznia 2022 r. w sprawie I Ns 55/22, orzekającego przepadek na rzecz Powiatu Pabianickiego wymienionego samochodu osobowego, wydanego z udziałem skarżącego.

Sąd I instancji stwierdził, że organ odwoławczy nie uwzględnił wyjaśnień skarżącego, zawartych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, w których wskazywał, że nie w dniu 15 grudnia 2020 r. nie był właścicielem spornego pojazdu, gdyż sprzedał go 24 listopada 2020 r., na dowód czego załączył do odwołania kserokopię umowy kupna-sprzedaży. Sąd wskazał przy tym na stanowisko organu, który uznał, że załączona przez stronę umowa była nieczytelna i nie miało to znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ na tym etapie postępowania organ nie ustala, czy usunięcie pojazdu było zasadne, czy starosta prawidłowo powiadomił właściciela pojazdu o obowiązku jego odbioru oraz czyją własność ten pojazd stanowi. Wskazał, że zdaniem organu te i inne kwestie bada sąd powszechny w sprawie przepadku pojazdu.

Nie zgadzając się z tym stanowiskiem Sąd I instancji stwierdził, że ustalenie przez sąd powszechny osoby dotychczasowego właściciela auta nie jest przesłanką orzeczenia przepadku pojazdu i orzeczenie sądu w tym zakresie nie korzysta z mocy wiążącej zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. Zakres rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej przepadku pojazdu wyznacza art. 130a ust. 10e p.r.d., zaś z przepisu tego nie wynika aby przesłanką niezbędną do orzeczenia przepadku pojazdu było ustalenie jego właściciela w dniu wydania dyspozycji usunięcia tego pojazdu z drogi. Przepis wymaga jedynie, aby w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności i w takim też zakresie sąd powszechny bada sprawę.

Sąd I instancji uznał, że ustalenie właściciela pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia go z drogi nie stanowiło przedmiotu rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w Pabianicach w sprawie zakończonej postanowieniem z 27 stycznia 2022 r. Postanowienie to nie miało zatem znaczenia ustalającego, zwłaszcza że nie wskazywało osoby właściciela pojazdu. Stwierdził, że ustalenie osoby, która w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi była jego właścicielem podlega ustaleniu przez organy administracji publicznej w ramach postępowania w przedmiocie zobowiązania do zapłaty kosztów związanych z usunięciem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu.

Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji stwierdził, że organy nie podjęły należytych kroków zmierzających do ustalenia osoby właściciela w dacie usunięcia pojazdu z drogi, poprzestając de facto na twierdzeniach wywodzonych z treści prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego. W ocenie Sądu organ odwoławczy pominął w szczególności wyjaśnienia strony zawarte w odwołaniu negujące jej status właścicielski względem spornego pojazdu, ignorując przy tym przedłożony przez skarżącego dokument w postaci kserokopii umowy kupna - sprzedaży pojazdu, ograniczając jego analizę do stwierdzenia, iż jest nieczytelny i nie podejmując próby przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie przedstawionej umowy.

Podsumowując Sąd I instancji uznał, że w sprawie nie ustalono należycie stanu faktycznego sprawy, nie zebrano, a także nie rozważono i nie oceniono całego materiału dowodowego zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

W podstawie prawnej wyroku podano art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 oraz art. 200, art. 205 § 1 i art. 210 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, skargą kasacyjną zaskarżyło w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:

1. naruszenie prawa materialnego:

a) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 roku poz. 2492) prze niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego i wykroczono poza granice określone tą normą, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady trójpodziału władzy poprzez zastąpienie ustawodawcy swoim orzecznictwem oraz naruszenia norm prawa materialnego w postaci art. 130a ust. 10h p.r.d. w zw. z art. 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 roku, poz. 1805 ze zm.);

b) art. 130a ust. 10 i ust. 10h p.r.d. w zw. z art. 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż w stanie faktycznym ustalonym w przedmiotowej sprawie nie istnieje podstawa do nałożenia na skarżącego, jako właściciela pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia, obowiązku poniesienia kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i zniszczeniem pojazdu,

c) art. 130a ust. 10 i ust, 10h p.r.d. w zw. z art. 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. przez błędną wykładnię, polegającą na pominięciu granic sprawy administracyjnej i zobowiązaniu organów administracyjnych do prowadzenia postępowania wyjaśniającego należącego do kognicji sądów powszechnych w sytuacji związania organów administracji wyrokiem sądu powszechnego;

2. naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. bowiem istota niniejszej sprawy sprowadza się do błędnej wykładni prawa materialnego w postaci art. 130a ust. 10h p.r.d. w zw. z art. 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c.;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, jak i dokonano jego prawidłowej oceny, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji, zaś istota sprowadza się do wykładni norm prawa materialnego;

c) art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań, brak oceny zebranego materiału dowodowego oraz brak wykazania że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, a w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego.

Podnosząc te zarzuty organ wniósł o odroczenie rozpoznania sprawy i przedstawienie zagadnienia do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów w trybie art. 187 § 1 p.p.s.a.; uchylenie wyroku i oddalenie skargi ewentualnie uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia oraz o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 182 § 2 i § 3 p.p.s.a (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634).

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której rozpoznaje ją Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Mając na uwadze powyższe założenia oraz brak podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania, której przesłanki wymieniono w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości stanowiska WSA w kontekście podniesionych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

W świetle określonych granic skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne.

Skarga kasacyjna została oparta zarówno na zarzutach naruszenia prawa materialnego, jak i prawa procesowego. Jednakże dla prawidłowej oceny granic sprawy i niezbędnych ustaleń faktycznych istotne znaczenie miały przepisy prawa materialnego. Dlatego należało najpierw odnieść się do zarzutów naruszenia art. 130a ust. 10h w związku z ust. 10 p.r.d. w powiązaniu z art. 365 § 1 k.p.c. (zgłoszonych w pkt 1.lit. a)-c) petitum skargi kasacyjnej).

Należy przy tym zauważyć, że nie była kwestionowana formalna zgodność i terminowość działań Starosty Pabianickiego, które doprowadziły do wydania decyzji z 19 kwietnia 2022 r., w której ustalił wysokość kosztów na łączną kwotę 7.085,44 zł, związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem pojazdu Ford Fokus o nr rej. [...] powstałych od momentu wydania dyspozycji usunięcia samochodu do zakończenia postępowania. Natomiast sporne, co zgłoszono dopiero na etapie skarżonych w kontrolowanym postępowaniu decyzji było, czy także skarżący (D. Z.) powinien być adresatem ww. decyzji.

Wymaga wyjaśnienia, że na mocy art. 130a ust. 10 p.r.d. Starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 (pozostawienia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu) lub 2 (nieokazania przez kierującego dokumentu stwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu lub stwierdzającego opłacenie składki tego ubezpieczenia, jeżeli pojazd ten jest zarejestrowany w kraju, o którym mowa w art. 129 ust. 2 pkt 8 lit. c) występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu.

Na mocy wspomnianej regulacji, wobec braku odbioru pojazdu przez stronę w terminie 3 miesięcy, Starosta Pabianicki wystąpił do Sądu Rejonowego w Pabianicach z wnioskiem o orzeczenie przepadku ww. pojazdu na rzecz powiatu. Sąd ten postanowieniem z 27 stycznia 2022 r., sygn. akt I Ns 55/22 orzekł o przepadku ww. pojazdu na rzecz Powiatu Pabianickiego. Postanowienie uprawomocniło się 1 marca 2022 r.

Co do zakresu postępowania o przepadek samochodu, wymaga także się odwołać do art. 130a ust. 10e p.r.d., w myśl którego w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Uregulowania te zostały wprowadzone do p.r.d. na mocy 1 lit. j) i k) ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152 poz. 1018. Dalej: ustawa zmieniająca).

Zmiany te miały na celu realizację wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK, Trybunał) z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt P 4/06 (opubl.: OTK-A z 2008 r. z 5, poz. 76), stwierdzającego niezgodność art. 130a ust. 10 i art. 130a ust. 11 pkt 3 p.r.d. (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.) z Konstytucją RP. Chodziło także o doprecyzowanie przepisów dotyczących usuwania pojazdów na koszt właściciela.

W uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy VI.2816) wyjaśniono, że Trybunał we wspomnianym wyroku o sygn. akt P 4/06 przyjął niezgodność art. 130a ust. 10 ustawy p.r.d. w zakresie, w jakim dopuszczał odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu, z art. 46, art. 21 ust.1, art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP. Zakwestionowany przez TK przepis art. 130a ust. 10 p.r.d. naruszał wzorce konstytucyjnie w zakresie, w jakim dopuszczał odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu. W dotychczasowym stanie prawnym na rzecz Skarbu Państwa przechodziła własność pojazdów, które zostały usunięte z drogi na skutek naruszenia przepisów o bezpieczeństwie lub porządku ruchu drogowego i nie zostały odebrane przez osobę uprawnioną w terminie 6 miesięcy od dnia ich usunięcia. Do przejścia własności takich pojazdów na rzecz Skarbu Państwa dochodziło w związku z uznaniem ich za porzucone z zamiarem wyzbycia się z mocy ustawy, co - w ocenie Trybunału - pozostawało w sprzeczności z przepisami konstytucyjnymi. Zgodnie bowiem z art. 46 Konstytucji RP przepadek rzeczy, może nastąpić tylko w sytuacjach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Stąd ustawą zmieniającą wprowadzono zmiany w omawianym zakresie w p.r.d., na mocy których według nowego brzmienia art. 130a ust. 10 ustawy określono, że w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi starosta występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli pojazd nie został odebrany przez osobę uprawnioną w terminie 3 miesięcy od dnia usunięcia, a sąd będzie orzekał o przepadku pojazdu w trybie postępowania cywilnego w postępowaniu nieprocesowym. Sąd przed wydaniem orzeczenia o przepadku pojazdu ma obowiązek zbadać, czy zostały spełnione ku temu wszystkie przesłanki, a w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dopiero po spełnieniu tych przesłanek będzie mógł orzec przepadek pojazdu.

Trybunał także orzekł niekonstytucyjność art. 130a ust. 11 pkt 3 p.r.d., że niezgodne z ustawą zasadniczą jest formułowanie upoważnień ustawowych do uregulowania w drodze aktów wykonawczych kwestii związanych z ograniczeniem prawa własności.

Dlatego nie można podzielić stanowiska Sądu I instancji, że w postępowaniu o przepadek samochodu prowadzonym przez sąd cywilny dochodzi tylko do wiążącego ustalenia także dla organów (także na użytek dalszego postępowania prowadzonego na podstawie art. 130a ust. 10h p.r.d.) nowego właściciela – powiatu. Muszą być także poczynione ustalenia co do właściciela, któremu "odejmuje się prawo własności" (art. 130a ust. 10 i ust. 10e p.r.d.), jak zauważył Trybunał w ww. wyroku (por. także wyroki NSA z: 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 1271/21 i II GSK 1236/22; opubl., podobnie jak wyroki dalej cytowane: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy również podkreślić, że żaden z przepisów p.r.d. nie wyłącza skutków postanowienia wydanego w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 6106 i art. 6107 k.p.c. (o przepadek pojazdów) w zw. z art. 130a ust. 10 p.r.d., przewidzianych w art. 365 § 1 k.p.c. Wspomniany przepis stosowany odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym na mocy art. 13 § 2 k.p.c. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Dlatego postanowienie wydane w postępowaniu przed sądem cywilnym, w świetle powołanych regulacji wiązało organy nie tylko w zakresie ustaleń co do nowego właściciela pojazdu (Powiat Pabianicki), co do którego orzeczono przepadek, ale i co do dotychczasowego właściciela tego pojazdu (skarżący przed Sądem I instancji– D. Z.).

Stanowisko prezentowane przez Sąd I instancji nie znajduje oparcia w powołanych, obowiązujących przepisach, do tego realizujących wspomniany wyrok Trybunału, który stwierdził: "Przekazanie orzekania o przepadku rzeczy wyłącznej kompetencji sądowej ma zapewnić jednostce ochronę przed arbitralnością organów administracji publicznej. W konsekwencji oznacza to, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której pozbawienie własności rzeczy następuje poprzez spełnienie li tylko przesłanek formalnych, określonych ustawowo, a orzeczenie w tym przedmiocie przez sąd ma charakter jedynie deklaratoryjny. Udział sądu nie może bowiem sprowadzać się wyłącznie do niejako automatycznego orzekania o pozbawieniu własności. Jest to niezgodne z celem wprowadzonego wymogu, jakim było zapewnienie sprawiedliwego i wnikliwego rozpatrzenia sprawy, co jest możliwe tylko przy dokonaniu przez sąd merytorycznej oceny sprawy. Jest zatem rzeczą oczywistą, że sąd, orzekając o przepadku rzeczy, powinien zbadać merytorycznie wszystkie aspekty takiej sprawy. Tym samym jego orzeczenie winno mieć charakter konstytutywny. Przepadek rzeczy może bowiem być orzeczony przez sąd dopiero w kończącym sprawę, prawomocnym rozstrzygnięciu".

Podsumowując, prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego stwierdzające przepadek pojazdu, wydane w postępowaniu zainicjowanym na podstawie art. 130a ust. 10 p.r.d., było wiążące dla organu prowadzącego następnie postępowanie w oparciu o art. 130a ust. 10h p.r.d., także w kwestii dotychczasowego właściciela pojazdu, jak i dla strony postępowania administracyjnego, uznanej na podstawie orzeczenia Sądu za właściciela pojazdu.

Z powyższych względów za zasadne należało uznać zarzuty zgłoszone w pkt 1.lit. a)- c) petitum skargi kasacyjnej.

Ocena omówionych wyżej zarzutów wpłynęła i skutkowała przyjęciem zasadności zarzutu z pkt 2.lit.b) petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Skoro postanowienie Sądu w sprawie I Ns 55/22 miało wiążący skutek także w kwestii ustalenia dotychczasowego właściciela pojazdu, to brak było podstaw do zgłaszania braku prawidłowości i zupełności postępowania administracyjnego w tym zakresie. Zaznaczyć należy, że dotychczasowy właściciel (D. Z.) był uczestnikiem postępowania przed sądem cywilnym w postępowaniu o przepadek rzeczy o sygn. akt I Ns 55/22. W tym też postępowaniu skarżący przed WSA (D. Z.) powinien był przedstawić wszelkie dowody wykazujące, że nie jest właścicielem spornego pojazdu, w tym umowę kupna-sprzedaży, skoro miała być zawarta 24.11.2020 r., a postępowanie przed Sądem Rejonowym toczyło się w 2022 r.

W świetle powyższego prawidłowe było stanowisko Kolegium, że wszelkie dowody związane z własnością pojazdu należało zgłosić w postępowaniu przed sądem cywilnym. Sąd bowiem, orzekając o przepadku pojazdu na rzecz powiatu, ma obowiązek ustalenia dotychczasowego właściciela lub osoby uprawnionej, gdyż wymaga ustalenia też, czy prawidłowo te osoby powiadomione nie odebrały pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia (art. 130a ust. 10 p.r.d.). Ustalenia w tym zakresie były wiążące dla organu ustalającego następnie koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu na podstawie art. 130a ust.10h p.r.d.

Nieuzasadniony, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okazał się natomiast zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. Należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1485/11). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1751/11). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego, jak i skutku stwierdzonych uchybień. To, że organ skarżący kasacyjnie nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznaczało, że został naruszony art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie uprawniało do czynienia takiego zarzutu. Za pomocą tego zarzutu nie można bowiem zwalczać zaaprobowanej przez WSA podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czy też stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 27 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1467/11; 13 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 358/12), a taką próbę podjęło Kolegium, polemizując ze stwierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, by jednocześnie te same uchybienia zgłaszać w ramach innych podstaw.

Nie można podzielić opinii skarżącego kasacyjnie SKO o naruszeniu, do tego jako prawa materialnego - art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., zgłoszonej w zarzucie sformułowanym w pkt 1 lit. a) petitum skargi kasacyjnej. Powołane przepisy są w istocie przepisami ustrojowymi, określają zakres działania sądów administracyjnych - kognicję sądów administracyjnych oraz kryterium, zgodnie z którym dokonują one powierzonej im kontroli. Naruszenie ww. regulacji może zatem nastąpić poprzez dokonanie kontroli z wykroczeniem poza zakres wskazany w tym przepisie bądź dokonanie jej na podstawie innego kryterium niż zgodność z prawem, czy też innego niż wynikające w danej sprawie z ustawy szczególnej. Nie jest zaś uchybieniem w/w przepisom dokonanie kontroli zgodnej wprawdzie ze wskazanym zakresem i kryterium, ale błędnej w tym sensie, że sąd administracyjny stwierdził (lub nie stwierdził) niezasadnie naruszenia przepisów postępowania lub prawa materialnego i zastosował środek prawny (np. przewidziany w art.145 §1), podczas gdy nie miał do takiego działania podstaw (por. wyroki NSA z: 9 marca 2007 r., sygn. I OSK 1025/06; 1 lutego 2007 r., sygn. II FSK 1047/06; 15 grudnia 2023 r., sygn. akt I FSK 2233/18). Nie doszło też do naruszenia zasady trójpodziału władzy poprzez zastąpienie ustawodawcy swoim orzecznictwem, gdyż Sąd I instancji przy interpretacji art. 130a ust. 10 i 10h p.r.d. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. odwoływał się do wcześniejszego stanowiska judykatury. Jednakże dla prawidłowego odczytania zakresu wspomnianych przepisów p.r.d. i k.p.c. należy przede wszystkim uwzględnić wyrok TK, który doprowadził do wydania ustawy zmieniającej, a czego Sąd I instancji nie przeanalizował.

Co do wniosku Kolegium o skierowanie przez skład orzekający NSA wniosku o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, które wyłoniło się w trakcie rozpoznawania skargi kasacyjnej, przede wszystkim skład orzekający podzielił stanowisko SKO co do interpretacji przepisów materialnych mających zastosowanie w sprawie. Nie wystąpiły więc przesłanki określone w art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 188 p.p.s.a., uwzględnił skargę kasacyjną organu i uchylił zaskarżony wyrok. Jednocześnie NSA uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i rozpoznał skargę, poprzez jej oddalenie na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 3) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1) lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2018, poz.265 ze zm.).