Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 415/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1, art. 17b
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 26
journal: Dz.U. 2020 poz 1341
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
article: art. 3 ust.3
journal: Dz.U. 2017 poz 1892
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit.a, c , art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Brygida Myszyńska - Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 września 2023r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 7 marca 2023r., znak: SKO.II.41/503/ŚR/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia 11 stycznia 2023r., znak: OPS.4122.89.2022.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2023r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) dalej jako "u.ś.r." utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] stycznia 2023r., znak: [...] odmawiającą przyznania J. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką A. P..

Powodem odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji było to, że niepełnosprawność A. P. nie powstała w okresach, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu J. P. podniósł, że stan zdrowia córki nie pozwala na pozostawienie jej bez opieki nawet na chwilę, gdyż jest osobą leżącą z niedowładem. Wskazał, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 kwestia okresu powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia przy przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, choć wskazało inną argumentację.

W pierwszej kolejności przytoczyło treść przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. i podzieliło stanowisko skarżącego, że ze względu na wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego należało pominąć okoliczność, że niepełnosprawność córki skarżącego powstała później niż w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Natomiast zdaniem Kolegium świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być przyznane skarżącemu, ponieważ nie zachodzi związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy koniecznością rezygnacji z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad córką, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium ustaliło, że skarżący złożył wniosek o przyznanie spornego świadczenia w dniu 30 listopada 2022r. Do wniosku dołączył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 27 lipca 2022r. zaliczające A. P. (ur. [...] grudnia 2000r.) do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, wydane do dnia 31 lipca 2024r. oraz stwierdzające, że niepełnosprawność istnieje od dnia 1 marca 2022r., a jej znaczny stopień - od 12 lipca 2022r. Skarżący dołączył do akt również swoje oświadczenie – złożone na podstawie art. 17b u.ś.r. - że "jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika, oraz że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 listopada 2022r." oraz oświadczenie o przekazaniu gospodarstwa rolnego pasierbowi S. R..

Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 28 grudnia 2022r. ustalono, że J. P. (63 I.) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z partnerką A. R. (66 I.) oraz ich wspólną córką A. P. (22 I.). A. P. w okresie od dnia 10 marca 2022 r. do dnia 17 września 2022 r. przebywała na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii w C., gdzie leczona była z powodu zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego, ciężkiego zapalenia mózgu o etiologii wirusowej lub prionowej, stanu po przebyciu Covid-19, przewlekłej niewydolności oddechowej oraz zależności od respiratora. W wyniku przebytych schorzeń ma czterokończynowy niedowład, jest wentylowana mechanicznie oraz żywiona przez PEG dietą przemysłową. Obecnie jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga ciągłego monitorowania oraz stałej i całodobowej opieki. Jej matka - A. R. nie jest w stanie odpowiednio się nią zaopiekować, ponieważ sama wymaga pomocy i opieki ze względu na liczne problemy zdrowotne, z którymi boryka się na co dzień. W 2019 r. poddana była operacji kręgosłupa, a od momentu choroby córki przeszła załamanie nerwowe i potrzebuje wsparcia specjalistów. Opiekę nad córką sprawuje skarżący, który w tym celu zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym. W ramach opieki wykonuje wentylację mechaniczną, żywienie dietą przemysłową oraz usługi pielęgnacyjne z uwzględnieniem specjalistycznych usług opiekuńczych takich jak: mycie, czesanie, przebieranie, częste zmienianie pozycji ciała, układanie na inny bok, smarowanie kremami przeciwodleżynowymi, oklepywanie, mierzenie ciśnienia, wykonywanie saturacji, zmiana pampersów oraz odsysanie wydzieliny z górnych dróg oddechowych; ponadto 2 razy dziennie podaje córce leki oraz posiłki, stale monitoruje jej stan zdrowia, zamawia wizyty lekarskie, 2 razy w tygodniu asystuje podczas wizyt domowych oraz dba o potrzeby religijne córki, raz w miesiącu zapraszając księdza na wizytę duszpasterską; w opiece pomaga mu siostra A. R., która czyta niepełnosprawnej siostrzenicy książki.

Kolegium powzięło wątpliwości co do oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, dlatego zwróciło się do organu I instancji o ustalenie: czy skarżący jest właścicielem, czy współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, ewentualnie kto jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w którym z pracy rezygnuje skarżący; jaka jest powierzchnia gospodarstwa rolnego; czy skarżąca lub jego partnerka A. R. pobierali dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - a jeżeli tak - kiedy po raz ostatni złożyli wniosek; czy w gospodarstwie prowadzona jest produkcja roślinna, czy zwierzęca; czy skarżący lub jego partnerka złożyli wniosek o wykreślenie ich z rejestru beneficjentów dopłat rolniczych.

W piśmie z 13 lutego 2023r. skarżący oświadczył, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,078 ha przeliczeniowych, jednak zrezygnował z pracy w nim na rzecz opieki nad niepełnosprawną córką. Stwierdził ponadto, że w gospodarstwie prowadzona jest produkcja roślinna, a on nie składał wniosku o wykreślenie z rejestru beneficjentów ARiMR, ponieważ nie ubiegał się o dopłaty z Agencji.

Z kolei A. R. oświadczyła, że to ona pobiera dopłaty z ARiMR, a ostatni raz wniosek o przyznanie dopłat składała w kwietniu 2022r. Stwierdziła również, że zaniechała składania wniosku o wykreślenie z rejestru beneficjentów ARiMR, ponieważ jej stan zdrowia nie pozwala jej wyjść z domu.

Do akt dołączono nakaz płatniczy z dnia 15 lutego 2022 r. wydany przez Burmistrza [...], skierowany na adres skarżącego w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2022 r. w sprawie wymiaru podatku za użytki rolne o powierzchni 6,88 ha oraz budynki mieszkalne i nieużytki w udziale, a także wydruki beneficjentów z ARiMR, z których wynika, że A. R. w 2021 r. uzyskała z Agencji dopłatę w wysokości 13.448,16 zł.

Mając na uwadze dodatkowe materiały dowodowe, Kolegium stwierdziło, że nie jest wiarygodne oświadczenie skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż zdaniem Kolegium może on tę działalność pogodzić z opieką nad córką – nie zachodzi zatem związek przyczynowo- skutkowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium wyjaśniło, jak należy rozumieć taki związek (musi on być tego rodzaju, że sprawowanie opieki uniemożliwia wykonywanie pracy) oraz wskazało na specyficzny charakter pracy w gospodarstwie rolnym (prowadzenia gospodarstwa rolnego). Przytoczyło wybrane orzeczenia sądów administracyjnych, w których wyjaśniono, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, z tym że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może jednak prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie Kolegium taką możliwość ma skarżący, ponieważ w jego gospodarstwie rolnym prowadzona jest produkcja roślinna, która nie wymaga ciągłego nakładu pracy przez cały rok, a łatwość zmechanizowania wszystkich zabiegów pielęgnacyjnych i ochrony roślin skraca znacząco czas pracy. Skarżący jest organizatorem własnej pracy i ma możliwość zaplanowania oraz dostosowania rozkładu zajęć w gospodarstwie rolnym do konieczności sprawowania opieki nad córką. Ponadto gospodarstwo rolne nie należy wyłącznie do niego, lecz również do jego partnerki A. R., a więc obowiązki związane z jego prowadzeniem spoczywają także na niej, tym bardziej, że z wykazu beneficjentów ARiMR wynika, że to właśnie ona pobiera dopłaty w wysokości - odpowiednio - 14.569,15 zł w 2020 r. i 13.488,16 zł w 2021r. Jak wyjaśniła, po raz ostatni wystąpiła o dopłaty w kwietniu 2022 r., a więc w czasie, gdy jej córka legitymowała się już orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; dotychczas nie występowała z wnioskiem o wykreślenie z rejestru beneficjentów ARiMR. Oznacza to, że partnerka skarżącego aktywnie uczestniczy w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, które nadal stanowi źródło utrzymania jej i jej rodziny. Stanowisko to potwierdza – zdaniem Kolegium - również nakaz płatniczy Burmistrza [...] z dnia 17 lutego 2023r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2023r., gdyż wprost wynika z niego, że skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 6,88 ha w udziale 1/4. W związku z tym Kolegium uznało, że oświadczenie skarżącego o przekazaniu gospodarstwa rolnego pasierbowi S. R. nie jest wiarygodne.

Dodatkowo Kolegium podniosło, że obowiązek alimentacyjny wobec córki spoczywa także na jej matce, która wprawdzie wskazuje na swoje problemy zdrowotne, jednak nie przedstawiła żadnych dokumentów medycznych, w szczególności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zwalniałoby ją z obowiązku alimentacyjnego względem córki, dlatego "wykluczyć należy, jakoby posiadała problemy zdrowotne, które rzekomo uniemożliwiają jej sprawowanie opieki nad niepełnosprawną córką". Oboje rodzice jako osoby prowadzące gospodarstwo rolne w zakresie upraw roślin, mogą odpowiednio zorganizować swój czas i pracę, by pogodzić ją z opieką nad córką. Mogą też zapewnić opiekę córce przez osoby trzecie, gdyż obowiązek alimentacyjny nie musi mieć charakteru osobistej opieki, lecz może polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. P. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem:

- art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że złożone przez niego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym jest niewiarygodne;

- art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że niepełnosprawna córka skarżącego wymaga zwykłej, standardowej opieki wynikającej z prawnego i moralnego obowiązku i możliwe jest pogodzenie opieki nad nią z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w sytuacji, gdy wymaga ona opieki niemal całodobowo.

W obszernym uzasadnieniu przedstawił argumentację wniesionych zarzutów. Podkreślił, że w świetle dodanego na skutek uchwały NSA sygn. akt I OPS 5/12, przepisu art. 17 b u.ś.r., wystarczającym dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest oświadczenie, które skarżący złożył i organ nie powinien prowadzić w tym zakresie dodatkowego postępowania wyjaśniającego.

Kolegium bezzasadnie uznało, że nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania opieki nad córką. Jej stan zdrowia jest bardzo ciężki: ma czterokończynowy niedowład, nie ma kontaktu z otoczeniem, jedynie okresowo znajduje się w trybie czuwania, nie spełnia poleceń, ma zachowaną reakcję na bodźce bólowe, cierpi na przewlekłą niewydolność oddechową, jest zależna od respiratora, jest zupełnie niesamodzielna, w skali ADL - 0 pkt, wentylowana mechanicznie, żywiona przez PEG dietą przemysłową (podawanie posiłków co 1,5 godz. po 150 ml) w związku z tym konieczne jest ciągłe jej monitorowanie. Poza tym wymaga też mycia, czesania, przebierania, częstego zmieniania pozycji ciała, układania na inny bok, smarowania kremami przeciwodleżynowymi, oklepywania, mierzenia ciśnienia, wykonywania saturacji, zmiany pampersów, odsysania wydzieliny z górnych dróg oddechowych. Zakres niezbędnych czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych, których wymaga, jest bardzo szeroki, poza tym muszą być podejmowane o określonych godzinach i z określoną regularnością. Nie ma więc jakiejkolwiek możliwości pogodzenia ich wykonywania z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, tak aby stan zdrowia i dobro córki nie było zagrożone.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga została uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez dostatecznego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności, mających wpływ na rozstrzygnięcie.

Organ odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzając, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Zdaniem organu, wynika to z tego, że skarżący wraz z partnerką prowadzą gospodarstwo rolne w zakresie produkcji roślinnej, a więc ich praca nie wymaga ciągłej pracy w gospodarstwie, dlatego mogą właściwie zorganizować pracę i podzielić się obowiązkami tak, by zapewnić opiekę córce. Organ nie uznał za wiarygodne oświadczenia skarżącego o zrzeczeniu się pracy w gospodarstwie rolnym ani oświadczenia jego partnerki o jej złym stanie zdrowia.

W ocenie Sądu, stanowisko organu nie jest wystarczająco umotywowane i nie znajduje poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Oczywistym jest, że prowadzenie gospodarstwa rolnego mieści się w pojęciu zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, o czym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawodawca umożliwił jednak rolnikom przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli złożą oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, wprowadzając przepis art. 17b u.ś.r. Przepis ten stanowi, że 1. W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. 2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Należy podkreślić, że w przepisie tym nie chodzi o wymóg rezygnacji z posiadania gospodarstwa rolnego (pozbycia się go), lecz wyłącznie o zaprzestanie jego prowadzenia, a więc pracy w nim. W świetle przepisów u.ś.r. jest możliwe spełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, bez wyzbycia się posiadania lub własności gospodarstwa (zob. NSA w wyrokach z 13 stycznia 2015 r., I OSK 905/14 i z 5 listopada 2015 r., I OSK 980/14), co więcej, faktycznemu zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ewentualne ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. (tak: Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz Opublikowano: LEX 2015). W związku z tym nie jest wykluczona sytuacja, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne będzie właścicielem (posiadaczem) gospodarstwa rolnego, ale nie będzie go faktycznie prowadzić czy wykonywać w nim pracy. W takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane.

W rozpatrywanej sprawie skarżący posiada gospodarstwo rolne, jednak Kolegium dowolnie odmówiło wiarygodności jego oświadczeniu o zaprzestaniu prowadzenia tego gospodarstwa. To, że działalność rolnicza polega na produkcji roślinnej, nie oznacza, że sprowadza się ona wyłącznie do zarządzania gospodarstwem, co sugeruje Kolegium. Kolegium w ogóle nie ustaliło, jakie czynności są podejmowane w gospodarstwie skarżącego, ile czasu zajmują, na czym polegają. Poza tym Kolegium w ogóle nie podjęło próby zweryfikowania umowy dzierżawy zawartej z pasierbem skarżącego, odmawiając także jej mocy dowodowej. Tymczasem, jeśli Kolegium miało jakieś wątpliwości, powinno było zwrócić się do skarżącego o przedstawienie pisemnych wyjaśnień jego pasierba, czy rzeczywiście gospodarstwo skarżącego obecnie prowadzi i czy jakieś prace w tym gospodarstwie nadal wykonuje skarżący bądź partnerka skarżącego.

Kolegium bezzasadnie podniosło, że o tym, że skarżący nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego świadczy nakaz płatniczy z 17 lutego 2023r. (k.35). Nakaz zapłaty podatku rolnego kierowany jest zasadniczo do właściciela gospodarstwa, natomiast - jak wyżej wskazano – przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest nieposiadanie gospodarstwa rolnego, lecz nieprowadzenie tego gospodarstwa, niepodejmowanie w nim pracy. Zgodnie bowiem z art. 1 ustawy o podatku rolnym, opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, zaś stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 tej, podatnikiem podatku rolnego są m. in. osoby fizyczne będące właścicielami gruntów, z kolei art 3 ust 3 tej ustawy stanowi, że jeżeli grunty gospodarstwa rolnego zostały w całości lub w części wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników lub przepisów dotyczących uzyskiwania rent strukturalnych, podatnikiem podatku rolnego jest dzierżawca. Z powyższego wynika, że dzierżawca gruntu rolnego może zostać zobowiązany do opłacania podatku, ale tylko wtedy, gdy umowa pomiędzy właścicielem ziemi a dzierżawcą zostanie zawarta zgodnie z przepisami o ubezpieczeniu społecznym rolników lub przepisów o uzyskiwaniu rent strukturalnych. Natomiast w przypadku, gdy umowa pomiędzy właścicielem a dzierżawcą nie została sporządzona z uwzględnieniem wskazanych przepisów, płatnikiem podatku rolnego pozostaje właściciel gruntu. Jak bowiem wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 4 sierpnia 2020r., sygn. akt I SA/Rz 147/20 – przeniesienie obowiązku podatkowego w podatku rolnym z właściciela na dzierżawcę może mieć miejsce jedynie w sytuacji określonej w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1256 ze zm.), czyli jeżeli grunty gospodarstwa rolnego zostały w całości lub w części wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2020 r. poz. 174) lub stosownie do przepisów ustawy z dnia 26 kwietnia 2001r. o rentach strukturalnych w rolnictwie (Dz. U. z 2018 r. poz. 872 ze zm.). Umowa dzierżawy, która nie spełnia przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ani przepisów dotyczących zachowania rent strukturalnych, nie zwalnia właściciela gruntu z obowiązku opłacania podatku rolnego i nie uprawnia do przeniesienia go na dzierżawcę.

Kolegium niewystarczająco oceniło możliwości zapewnienia opieki córce przez skarżącego wspólnie z jej matką, a jego partnerką. Podczas wywiadu środowiskowego stwierdzono, że ze względu na stan zdrowia, który znacznie pogorszył się od zachorowania córki, nie jest w stanie nawet wychodzić z domu i w związku z tym zamierza wystąpić o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, niezwykle ciężki stan zdrowia córki mógł uzasadniać załamanie psychiczne jej matki. Bez próby bardziej szczegółowego ustalenia charakteru i rozmiaru dolegliwości, nie można było kategorycznie pominąć jej oświadczeń, uznając że są one nieprawdziwe. Organ powinien wezwać skarżącego do złożenia jej dokumentacji medycznej czy innej świadczącej o jej złym stanie zdrowia. Bez takich ustaleń nie można było stwierdzić, że skarżący może razem z nią zorganizować pomoc niepełnosprawnej córce, bez konieczności rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Należy przy tym podkreślić, że w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się jedno z rodziców niepełnosprawnego dziecka, ustawodawca nie wymaga, by drugi z rodziców legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem do wykazania złego stanu zdrowia partnerki skarżącego nie jest takie orzeczenie konieczne.

Nie można też bagatelizować stanu zdrowia córki skarżącego, co zdaje się czynić Kolegium, stwierdzając, że "wymaga pomocy w niektórych czynnościach życia codziennego". Z wywiadu środowiskowego wynika jednoznacznie, że jej stan jest niezwykle ciężki, a bez pomocy innych osób jej życie jest absolutnie zagrożone. Zakres i rodzaj czynności świadczą o tym, że konieczna jest przy niej obecność niemal cały czas – nie oddycha samodzielnie, lecz za pomocą respiratora i może w każdej chwili się zakrztusić – wymaga nieustannej czujności. Sąd zauważa, że Kolegium stwierdzając, że rodzice A. P. mogą wspólnie zapewnić jej należytą opiekę, dzieląc między sobą obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w zasadzie całkowicie pominęło to, w jak ciężkim stanie znajduje się ich córka.

Zdaniem Sądu, również fakt pobierania przez partnerkę skarżącego dopłat z ARiMR na rzecz posiadanego wspólnie ze skarżącym gospodarstwa rolnego (co do tego nie ma wątpliwości), w okolicznościach wynikających ze zgromadzonych dowodów, nie był wystarczający do podważenia wiarygodności oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Otóż niewątpliwie dopłaty przyznawane są tylko w związku z faktycznym, rzeczywistym prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie mogą być przyznane, jeśli ktoś jest jedynie posiadaczem gospodarstwa (właścicielem), ale faktycznie działalności rolnej nie wykonuje. Wynika to przepisów krajowych i unijnych regulujących zasady przyznawania takich dopłat. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2021 r. poz. 2114 ze zm.), dalej jako "ustawa o płatnościach", uchylonej z dniem 14 marca 2023r. (art. 168 ustawy z dnia 8 lutego 2023r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027), ale na podstawie której partnerka skarżącego płatności otrzymała na wniosek z 2022r. - płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności (pkt 1), oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (pkt 2). Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 14 tej ustawy – "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1307/2013 (tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009; Dz. Urz. UE, seria L, nr 347, s. 608, ze zm.), którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, która prowadzi działalność rolniczą (...). Zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013, nie przyznaje się płatności bezpośrednich osobom fizycznym lub prawnym ani grupom osób fizycznych lub prawnych, których użytki rolne obejmują głównie obszary utrzymujące się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy i które nie prowadzą na tych obszarach działań minimalnych określonych przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 lit. b. Również dopłaty ONW (dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami) były udzielane rolnikom, którzy podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarach wyznaczonych zgodnie z art. 32 i którzy są rolnikami aktywnymi zawodowo w rozumieniu art. 9 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013. Stanowisko co do tego, że warunkiem otrzymania dopłat bezpośrednich i dopłat ONW jest faktyczne wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym, a nie tylko posiadanie takiego gospodarstwa jest nadal aktualne. W motywie 19. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013; Dz. Urz. UE, seria L, nr 435, s. 1, ze zm.) wskazano, że "w celu dalszej poprawy realizacji celów WPR wsparcie dochodu należy ukierunkować na rolników aktywnych zawodowo. Aby zapewnić wspólne podejście na poziomie unijnym, należy ustanowić ramową definicję terminu "rolnik aktywny zawodowo" zawierającą najważniejsze elementy. W swoich planach strategicznych WPR państwa członkowskie powinny na podstawie obiektywnych warunków określić, których rolników uznaje się za rolników aktywnych zawodowo". (obszernie i wyczerpująco to zagadnienie zostało przedstawione w wyroku WSA w Lublinie z dnia 19 września 2023r., II SA/Lu 460/23, który również dotyczył decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie).

Okoliczność pobierania dopłat może zatem okazać się istotna dla oceny wiarygodności oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym przez wnioskodawcę, gdyż zarówno prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i do dopłat uzależnione jest od faktycznej pracy w gospodarstwie rolnym. Skoro więc wnioskodawca pobiera dopłaty, to istnieje uzasadnione przekonanie, że faktycznie pracuje w gospodarstwie rolnym. Należy jednak podkreślić, że fakt pobierania dopłat nie musi w każdym wypadku, a więc automatycznie, podważać wiarygodności oświadczenia złożonego w trybie art. 17 b u.ś.r., zależy to od okoliczności danej sprawy.

W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę dotychczas zgromadzony materiał dowodowy, fakt, że partnerka skarżącego pobiera dopłaty, nie jest wystarczający do podważenia wiarygodności jego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Należy zauważyć, że wnioski o dopłaty składane są raz w roku, ostatnio partnerka skarżącego złożyła go w kwietniu 2022r. (k.32). Rzeczywiście w tym czasie jej córka była już chora, lecz wbrew stwierdzaniu Kolegium, jeszcze wówczas nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnoprawności – taki stopień ustalono dopiero od dnia 12 lipca 2022r., co wynika z orzeczenia z dnia 27 lipca 2022r. (k.2 akt admin.). Następnie skarżący w listopadzie zawarł umowę dzierżawy zaprzestając prowadzenia gospodarstwa. Z oświadczenia A. R. z 13 lutego 2023r. (k.32) wynika, że pobiera dopłaty na podstawie wniosku złożonego w kwietniu 2022r. W tym miejscu należy podnieść, że płatności bezpośrednie wypłacane są albo dzierżawcy albo właścicielowi gospodarstwa rolnego, zależnie od daty zawarcia umowy dzierżawy. Z przepisu art. 26 ustawy o płatnościach wynika, że w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego (...) płatności bezpośrednie i uzupełniająca płatność podstawowa, są przyznawane przejmującemu, czyli np. dzierżawcy, jeżeli: przekazanie zostało dokonane nie później niż do dnia 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności; spełnia on warunki do przyznania danej płatności; przejmujący złoży wniosek do dnia 30 czerwca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności. W przypadku natomiast przekazania gospodarstwa rolnego (...), dokonanego po dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, płatności te przysługują przekazującemu, jeżeli są spełnione warunki do ich przyznania (art. 26 ust. 6 ustawy o płatnościach. W związku z tym, partnerka skarżącego mogła te dopłaty pobierać, pomimo wydzierżawienia gospodarstwa przez skarżącego jej synowi, a więc fakt pobierania przez nią dopłat nie był wystarczający do podważenia wiarygodności oświadczenia złożonego przez skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W konsekwencji co najmniej przedwcześnie Kolegium przyjęło, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia i że jest on w stanie pogodzić opiekę na córką, pomimo że nadal powadzi gospodarstwo rolne, co doprowadziło do nieuzasadnionego stwierdzenia, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy uprawniający do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz.259), uchylił decyzje organów obu instancji jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącego, organ oceniając wiarygodność oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego ustali, kto obecnie faktycznie zajmuje się jego gospodarstwem (skarżący, jego partnerka czy jej syn, któremu gospodarstwo zostało wydzierżawione), jaki charakter ma umowa dzierżawy (czy została zawarta zgodnie z przepisami o ubezpieczeniu społecznym rolników lub przepisów o uzyskiwaniu rent strukturalnych), czy i kto obecnie pobiera dopłaty z ARiMR, w jakim stanie zdrowia jest partnerka skarżącego (konieczne będzie przedstawienie dokumentów medycznych, przy czym nie musi to być orzeczenie o stopniu niepełnosprawności). Badając, czy zachodzi związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką, organ weźmie pod uwagę jej bardzo ciężki stan zdrowia i to, że ochrona jej życia wymaga niemal stałej obecności przy niej.