Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SPP/Go 59/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: SPP - Odmówiono przyznania prawa pomocy.
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 1, art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fundacji [...] o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Fundacji [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za miesiące od marca 2021 r. do września 2022 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżąca - Fundacja [...] wniosła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 500 zł, Fundacja wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniosła, że nie posiada żadnych środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że nie posiada kapitału zakładowego, nie sporządza bilansu. Zarówno w kasie, jak i na dwóch rachunkach bankowych w [...] (o nr [...]) nie posiada żadnych środków.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dodatkowych dokumentów, m.in. sprawozdania finansowego za 2022 r., bilansu, raportów kasowych, wyciągów z rachunków bankowych, Fundacja oświadczyła, że nie sporządza sprawozdania finansowego i bilansu, nie prowadzi raportów kasowych. Prowadzi jedynie uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów. Fundacja jest organizacją pozarządową nienastawioną na zysk. Działalność Fundacji finansowana jest ze składek członkowskich. Wszystkie środki przeznaczane są na realizację celów statutowych oraz korespondencję. Fundacja nie zatrudniała i nie zatrudnia pracowników; prace na rzecz Fundacji są wykonywane na zasadach wolontariatu. Dodała, że Fundacja działa stosunkowo krótko, nie osiąga żadnych dochodów przez cały czas się rozwija poprzez pracę społeczną. Nie otrzymała dotacji celowych ani żadnych innych grantów czy dofinansowań od instytucji czy osób fizycznych. Co do zasady, Fundacja jest zwalniana z ponoszenia kosztów postępowania przez sądy powszechne. W załączeniu Fundacja przedłożyła kopie: statutu, uchwały nr [...] dotyczącej uchwalenia uproszczonego sposobu rozliczeń w roku 2023 oraz wydruk operacji na rachunku bankowym nr [...] i nr [...] (konto VAT) za okres od [...].01.2023r. do [...].07.2023r. - bez zapisów.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r. poz. 1634 - dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym, czyli takim o jakie wnioskuje Fundacja, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014r. sygn. akt II FZ 201/14 - wszystkie powołane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). Konsekwencją zaś uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenie niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09).

Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014r. sygn. akt I GZ 390/14, postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018r. sygn. akt II SA/Ol 553/18).

Wnioskodawcą w rozpoznawanej sprawie jest fundacja wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w 2018 r. Według oświadczenia, jej działalność finansowana jest ze składek członkowskich. Wszystkie środki przeznaczane są na realizację celów statutowych oraz korespondencję. Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie dysponuje środkami w kasie, jak i na rachunkach bankowych.

W ocenie referendarza, tak przedstawione okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia żądania strony skarżącej. Przede wszystkim podnieść należy, że Fundacja wybiórczo przedstawiła swoją sytuację finansową i stan majątkowy, całkowicie pomijając okoliczności istotne dla rzeczywistego stanu rzeczy. W odpowiedzi na wezwanie z 27 października 2023 r. do przedłożenia sprawozdania finansowego i bilansu oświadczyła, że na podstawie art. 2 ust. 5 ustawy o rachunkowości, nie sporządza tych dokumentów; prowadzi uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów. Nie przedłożyła jednak ani ww. ewidencji, ani jakichkolwiek innych dokumentów dotyczących bieżących dochodów i aktualnych kosztów Fundacji, ich źródeł, rodzajów i przede wszystkim wysokości, uniemożliwiając tym samym weryfikację oświadczeń wnioskodawcy w tym zakresie.

Pomimo skutecznego doręczenia wezwania z 27 listopada 2023 r., Fundacja nie nadesłała również wydruków z posiadanych rachunków bankowych. Wyciągi bankowe są zaś tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko aktualny stan zgromadzonych środków, ale również przepływy pieniężne, czyli wpływ środków i obciążenia. Takich informacji bynajmniej nie zawierają nadesłane wydruki operacji na rachunkach Fundacji nr [...] i nr [...], nie zawierają bowiem żadnych zapisów w polach waluta, wpływy, wydatki, czy poszczególnych operacji (data, opis i kwota operacji), nie wykazują nawet stanu środków na dzień sporządzenia tego wydruku.

Skoro zatem brak jest dokumentów pozwalających na weryfikację oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego sytuacji finansowej, majątkowej i możliwości płatniczych, to trudno stwierdzić, jaki wpływ na sytuację materialną podmiotu ma obowiązek poniesienia kosztów zainicjowanego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęte jest, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do podmiotów, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jej otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy zabrakło.

Wątpliwości budzi ponadto oświadczenie Fundacji w zakresie nieujawnienia posiadanego majątku, gdy tymczasem, w myśl § 10 pkt 1 statutu, majątek Fundacji stanowi fundusz założycielski w wysokości 1.000 zł. Z akt sprawy wynika ponadto, że Fundacja jest właścicielem: działki o pow. 19m² zabudowanej budynkiem garażowym poł. w [...], działek o pow. 1.945m² zabudowanych budynkiem mieszkalnym i pozostałym poł. w [...], działki zabudowanej budynkiem handlowo-usługowym poł. w [...] wraz z udziałem w gruncie, a także lokalu mieszkalnego w [...] wraz z pomieszczeniem przynależnym i udziałem w gruncie i w częściach wspólnych.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 166), w akcie fundacyjnym należy zabezpieczyć majątek potrzebny do realizacji celów fundacji. Majątek fundacji pełni bowiem funkcję zabezpieczającą osiągnięcie jej celów i powinien być wykorzystywany w taki sposób, aby cele te mogły zostać osiągnięte.

Zgodnie z § 8 statutu, celem Fundacji jest m.in. ochrona prawa dziecka, działalność na rzecz rodziny, rodzicielstwa, macierzyństwa, ojcostwa, pomoc dzieciom i rodzicom dotkniętych przemocą w rodzinie, pomoc ofiarom przestępstw popełnionych na szkodę małoletnich dzieci. Cele Fundacji realizowane są poprzez m.in. "występowanie na prawach strony ... w postępowaniach cywilnych, karnych, administracyjnych oraz w procesach sądowych" czy "wytaczanie ... powództw oraz wstępowanie do postępowań" (§ 9 pkt 4 i 5 statutu). Oznacza to, że skarżąca przewidziała, że jej działalność statutowa może wiązać się z koniecznością poniesienia wydatków (np. uiszczenie opłat sądowych czy wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika). Co więcej, w § 10 pkt 2 statutu wskazała źródła finansowania swojej działalności statutowej, wymieniając m.in. darowizny, spadki, zapisy, dotacje, subwencje, granty, dochody ze zbiórek i imprez publicznych, dochody z działalności gospodarczej, a także dochody z majątku Fundacji, który jak wskazano wyżej jest znaczny. Tymczasem skarżąca z przyczyn tylko jej znanych nie korzysta z powyższych instrumentów, licząc jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa.

Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, Fundacja nie może przerzucać kosztów swej działalności na Skarb Państwa, czyli wszystkich podatników (por. postanowienie WSA w Warszawie z 1 marca 2012r. sygn. akt VI SA/Wa 1582/11). Przerzucenie bowiem ciężaru funkcjonowania fundacji na budżet państwa na przykład przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych skutkowałoby tym, że faktycznie działalność tej fundacji zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż fundacje prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z 2 marca 2013r. sygn. akt I OZ 114/12, z 17 września 2013r. sygn. akt II OZ 732/13).

Za przyznaniem skarżącej prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie nie może świadczyć również okoliczność podniesiona przez skarżącą, że co do zasady, Fundacja jest zwalniana z ponoszenia kosztów postępowania przez sądy powszechne. Wbrew twierdzeniom skarżącej, także stosunkowo krótki okres działania Fundacji nie zwalnia jej z obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (dla przypomnienia, Fundacja zarejestrowana została w KRS w 2018 r.).

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienia. Fundacja bowiem nie tylko nie ujawniła w sposób pełny swojej sytuacji finansowej i majątkowej, ale także nie wykazała, że podjęła wszelkie kroki, aby zdobyć środki na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Szczytny cel dla realizacji którego Fundacja została ustanowiona, nie może stanowić sam w sobie uzasadnienia dla udzielenia jej prawa pomocy w żądanym zakresie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.