Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 357/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art., 6, art. 7, art. 9
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 25
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla  realizacji narodowych planów gospodarczych
article: art. 38a
journal: Dz.U. 1949 nr 27 poz 197
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 15 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia NSA Anna Stępień Protokolant asystent sędziego Nina Krzemieniewska-Oleszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2017 roku sprawy ze skargi A. D., G. D., S. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z dnia [...] nr [...] o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość.

Jak wynika z akt sprawy, podaniem z dnia 15 kwietnia 2016r. A. D., G. D. , S. D. i K.F. wystąpili do Prezydenta Miasta Ł. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia [...]. oraz o rekompensatę za odmowę zwrotu wywłaszczonego gruntu.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił wszczęcia postępowania z wniosku K.F. w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. zwrócił wniosek A. D. , G. D. a, S. D. i K.F. z dnia 15 kwietnia 2016r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za odmowę zwrotu nieruchomości wywłaszczonej.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r. poz. 23 ze zm.), dalej powoływanej jako "K.p.a.", w związku z art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015r. poz. 1774 ze zm.), dalej powoływanej również jako "u.g.n.", odmówił ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną w dacie wywłaszczenia jako działki nr 214, 168 i 171. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż roszczenie odszkodowawcze wynikające z orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia 2 września 1950r. uległo przedawnieniu z dniem 31 stycznia 1955r., w związku z czym wniosek o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie może być uwzględniony.

W terminie prawem przewidzianym odwołanie od ww. decyzji złożyli G. D. , A. D. i S.D. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i odmowę ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie. Zdaniem odwołujących się ww. ustawa w aktualnym brzmieniu obejmuje swoim zastosowaniem także stany faktyczne sprzed jej wejścia w życie, a zatem zasadność roszczenia o wypłatę takiego odszkodowania ocenia się przez pryzmat przesłanek obecnego brzmienia art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Ponadto podniesione zostało, iż roszczenie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie podlega przedawnieniu.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...].AW Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania G. D. , A. D. i S. D. , utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że decyzją Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia [...] nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwowego Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe m. in. nieruchomości położonej w Ł., oznaczonej jako działka nr 214 o pow. 2165 m2 i działka nr 168 o pow. 2192 m2, stanowiących własność S.D. oraz działki nr 171 o pow. 2468 m2, stanowiącej własność M. D. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł w Ł. z dnia [...]. sygn. akt [...] Ns [...]spadek po S.D. nabyli: M. D., Z. D. i K.F. Spadek po M. D., jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. W. z dnia 16 listopada 2009r. sygn. akt [...] Ns [...], nabyli: K.F. oraz Z. D. Spadkobiercami Z. D. zgodnie z ww. postanowieniem są: S. D. G. D. i A. D. .

W piśmie z dnia 29 grudnia 2016r. pełnomocnik spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości wyjaśniła, iż pisownia nazwiska S.D. a zastosowana w dokumencie wywłaszczeniowym jest skutkiem omyłki pisarskiej osoby redagującej ten dokument.

Jak dalej wyjaśnił Wojewoda [...], orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. Ł., mocą którego wywłaszczono działki nr 168, 171 i 214, wydane zostało na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776 z ze zm.) oraz dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.). Przepisy ww. dekretu, jak również przepisy rozporządzenia Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, nie ustanawiały granic czasowych, w których należało złożyć wniosek o odszkodowanie. Jednak w dniu 31 stycznia 1952r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1951r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952r. Nr 4, poz. 25). Na mocy art. 2 ww. ustawy utraciły moc wszystkie przepisy dotychczasowe w sprawach, dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, a w szczególności rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym. W ustawie tej zakreślono też ramy czasowe dla składania wniosków odszkodowawczych. Przepisem art. 1 pkt 32 wprowadzono do dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych przepis art. 38a, który w ust. 1 stanowił, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. W art. 6 wskazane zostało, iż postępowania wywłaszczeniowe prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r., miały być prowadzone na tej samej podstawie, aż do czasu wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu. Z kolei niezakończone postępowania z wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na podstawie ww. dekretu z 1948r. miały być prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, zarówno co do wysokości i trybu ustalania odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania (art. 7 ustawy). Jednocześnie w art. 9 postanowiono, iż terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie niniejszej ustawy - zaczynają biec od daty wejścia w życie tej ustawy. Jeżeli w powyższych sprawach przedawnienie - stosownie do przepisów dotychczasowych - nastąpiło we wcześniejszym terminie, przedawnienie następuje w terminie, obliczonym według przepisów dotychczasowych.

W dalszej kolejności organ odwoławczy podał, że nieruchomości, za które ustalenia odszkodowania domagają się spadkobiercy M. D. i S. D. a, wywłaszczone zostały na podstawie decyzji z dnia [...] Decyzja o wywłaszczeniu spornego terenu została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej m. Ł. Nr [...] z dnia [...]. (poz. [...]). Od decyzji nie zostało złożone odwołanie, a zatem stała się ona ostateczna z dniem 15 marca 1951r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Wniosek o ustalenie odszkodowania nie został zgłoszony.

Jak dalej wyjaśnił organ odwoławczy oznacza to, iż do roszczeń odszkodowawczych za nieruchomości przejęte ww. orzeczeniem zastosowanie znajdzie przepis art. 9 ustawy zmieniającej z dnia 29 grudnia 1951r. oraz wprowadzony tą ustawą art. 38a dekretu z 1949r. Termin przedawnienia roszczenia zaczął zatem biec od dnia 31 stycznia 1952r. (wejścia w życie przepisów ustawy zmieniającej) i wynosił 3 lata, a więc - jak prawidłowo wskazał organ I instancji - upłynął w dniu 31 stycznia 1955r. Podanie o ustalenie odszkodowania winno zatem zostać złożone przez właścicieli wywłaszczonego gruntu najpóźniej w dniu 31 stycznia 1955r. Wymóg ten nie został spełniony w omawianej sprawie. Wniosek, będący przedmiotem rozpoznania przez Prezydenta Miasta Ł., wpłynął bowiem do organu administracji publicznej w dniu 19 kwietnia 2016r., a zatem po upływie terminu przedawnienia wprowadzonego przez przepisy prawa. W zakresie wniosku pochodzącego od K.F. organ I instancji ostatecznym postanowieniem z dnia [...]. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania z uwagi na istnienie w obrocie prawnym orzeczenia Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] o odmowie ustalenia odszkodowania utrzymanego w mocy ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] nr [...].

Jednocześnie organ odwoławczy dodał, iż nie odnaleziono dowodów potwierdzających wystąpienie przez byłych właścicieli z wnioskiem o ustalenie odszkodowania w terminie, który ewentualnie skutkowałby przerwaniem biegu przedawnienia. W dokumentacji sprawy znajduje się decyzja Naczelnika Dzielnicy Ł-Ś z dnia [...] nr [...] o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działki nr 171 i 168 z uwagi na zaistniałe przedawnienie roszczeń odszkodowawczych. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...].

W dalszej kolejności Wojewoda [...] podniósł, że nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., nastąpiło bowiem przedawnienie roszczenia o ustalenie odszkodowania. Ww. przepis pozwala wprawdzie na wydanie odrębnej decyzji o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie, nie dotyczy to jednak sytuacji, w których roszczenie odszkodowawcze na skutek przedawnienia, nie może być skutecznie egzekwowane.

Organ odwoławczy dodał następnie, iż na gruncie prawa administracyjnego o przedawnieniu roszczenia można mówić jedynie wtedy, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi, a takim przepisem prawa przesądzającym o przedawnieniu roszczenia w niniejszej sprawie jest art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Prawidłowo zatem - w ocenie Wojewody [...]ego - organ I instancji odmówił ustalenia odszkodowania z wniosku A.D., G.D. i S.D. za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako działki nr 168, 171 i 214.

W końcowej części decyzji organ zaznaczył, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowego postępowania bez znaczenia jest aktualne położenie wywłaszczonej nieruchomości, obecny właściciel oraz oznaczenie geodezyjne, bowiem bezspornym jest, iż podmiotem uprawnionym do występowania z roszczeniami w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr 168, 171 i 214 jest wyłącznie spadkobierca byłych właścicieli. Ponadto organ dodał, iż zgodnie z art. 36 ust 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) za zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i stopnia wojewódzkiego wynikające z prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych, wydanych przed dniem 27 maja 1990r. oraz zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z wykonaniem tych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych odpowiada Skarb Państwa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. na powyższą decyzję Wojewody [...] z [...]. wywiedli A.D., G.D. oraz S.D. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji odmowę ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie wskazanej powyżej nieruchomości położonej w Ł., pomimo faktu, iż na podstawie tego przepisu należy ustalać również odszkodowanie w odniesieniu do stanu faktycznego sprzed wejścia w życie u.g.n.;

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6, 7 i 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że znajdują one zastosowanie w niniejszej sprawie;

- naruszenie art. 38a dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że roszczenie skarżącej przedawniło się mimo, iż w dacie wydania, a także w dacie kiedy decyzja z dnia 2 września 1950r. stała się ostateczna nie było podstaw do stwierdzenia, że roszczenie o odszkodowanie podlega przedawnieniu.

W oparciu o ww. zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organom administracyjnym. Ponadto w skardze zawarto wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi jej autorzy podnieśli, że Wojewoda [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyznał, iż przepisy dekretu, jak również przepisy rozporządzenia Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym nie ustanawiały granic czasowych, w których należało złożyć wniosek o odszkodowanie. Bezspornym jest fakt, iż decyzja, mocą której nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości stała się ostateczna zanim weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1951r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Tym samym, w dacie wydawania decyzji z dnia [...]., a także w dacie kiedy stała się ona ostateczna, nie obowiązywały przepisy determinujące czas, w którym należy złożyć wniosek o ustalenie odszkodowania, ani też określające termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie. Skarżący podkreślili, że art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych stwierdza, że postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach wymienionych w art. 5 i 6, które nie zostały ostatecznie zakończone będzie nadal prowadzone na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r., zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania. Zdaniem autorów skargi z powyższego wynika, że przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, mają zastosowanie wyłącznie do sytuacji, gdy postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania zostało wszczęte, a nie zostało zakończone ostatecznie. Jednocześnie, w art. 9 ww. ustawy znalazła się regulacja, zgodnie z którą terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie niniejszej ustawy - zaczynają biec od daty wejścia w życie tej ustawy. Jeżeli w powyższych sprawach przedawnienie - stosownie do przepisów dotychczasowych - nastąpiło we wcześniejszym terminie, przedawnienie następuje w terminie obliczonym według przepisów dotychczasowych.

Jak dalej podnieśli skarżący w obecnym stanie prawnym, na tle ustawy z dnia 20 lipca 2000r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych ustanowiono zasadę, iż akty normatywne zawierające przepisy powszechnie obowiązujące wchodzą w życie po upływie 14 dni od ich ogłoszenia, chyba że wyraźnie w akcie normatywnym przewidziano dłuższy termin lub, w uzasadnionych przypadkach, w terminie krótszym niż 14 dni. W art. 5 z kolei wskazano, iż przepisy art. 4 nie wyłączają możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. Skarżący wskazali, że powyższe przepisy odwołują się zatem do zasady lex retro non agit, która to zasada również powinna być brana pod uwagę przy ocenie zasadności powołania się na art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w odniesieniu do decyzji, która została wydana i stała się ostateczna przed wejściem w życie ustawy. W ocenie skarżących nie sposób uznać za prawidłowe powołanie się na zarzut przedawnienia, oparty na art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w sytuacji kiedy dla roszczenia o ustalenie odszkodowania nie przewidywano terminu przedawnienia. W konsekwencji - zdaniem skarżących - uzasadnione jest w takim przypadku zastosowanie w niniejszej sprawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r. poz. 1369), zwanej dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę uwzględniając skargę może uchylić akt, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 P.p.s.a może to uczynić, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeśli nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 P.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 P.p.s.a. podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia [...]. znak: [...].

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest okoliczność przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia wydanego w oparciu o przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym oraz dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r. W celu rozstrzygnięcia owego zagadnienia, należy przypomnieć, że przepisy ww. aktów prawnych nie określały terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomości wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa. Niemniej jednak należy zauważyć, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1946r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych utraciły moc wszystkie przepisy dotychczasowe w sprawach dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, a w szczególności rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym. Tym samym z dniem wejścia w życie ww. ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. utraciły moc przepisy stanowiące w niniejszej sprawie podstawę przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa oraz ustalenia odszkodowania. Od tej daty do kwestii wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania odnosiły się przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1946r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Następnie należy wyjaśnić, że w przepisach przejściowych art. 6 i 7 ww. ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. wskazano, że postępowanie wywłaszczeniowe, prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. lub na podstawie art. 55 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934r. będzie prowadzone dalej na tej samej podstawie aż do wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu z tym, że odwołania będą rozpatrywane przez odwoławcze komisje wywłaszczeniowe. Z kolei niezakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości m.in. na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania. Podkreślić jednak należy, iż ww. przepisy art. 6 i 7 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. nie miały zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy. Postępowanie wywłaszczeniowe zakończyło się bowiem przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951r., tj. przed dniem 31 stycznia 1952r. Jak wynika z akt sprawy decyzja o wywłaszczeniu została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej m. Ł. Nr [...] z dnia [...]. Od decyzji tej nie zostało złożone odwołanie, a zatem stała się ona ostateczna z dniem 15 marca 1951r. Wniosek o ustalenie odszkodowania nie został zaś zgłoszony przed dniem 31 stycznia 1952r. Wbrew twierdzeniom skarżących w zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] przytoczył wprawdzie treść art. 6 i 7 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r., lecz nie przesądził, iż znajdują one zastosowanie w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy miał natomiast zastosowanie art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r., zgodnie z którym terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie niniejszej ustawy - zaczynają biec od daty wejścia w życie tej ustawy, oraz art. 38 a dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r., stosownie do którego roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Przepisy te odnoszą się wprost do sytuacji mającej miejsce w niniejszej sprawie, bowiem - jak już wcześniej wskazano - decyzja Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia [...]. orzekająca o wywłaszczeniu nieruchomości uzyskała przymiot ostateczności przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. (vide wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2014r. sygn. akt. I OSK 660/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym nie można się zgodzić z konstatacją skarżących, że przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. mają zastosowanie wyłącznie do sytuacji, gdy postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania zostało wszczęte, a nie zostało zakończone ostatecznie. Niezależnie bowiem od daty złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania, przepisy art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. oraz art. 38 a dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. znajdują zastosowanie do stanów faktycznych, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951r.

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy rozpoczął swój bieg z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951r., tj. w dniu 31 stycznia 1952r., i wynosił 3 lata, a zatem zakończył swój bieg w dniu 31 stycznia 1955r. Tymczasem wniosek A.D., G.D., S. D. i K.F. o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie działki nr 214 o pow. 0,2165, nr 168 o pow. 0,2192 ha, nr 171 o pow. 0,2468 ha złożony został w dniu 19 kwietnia 2016r. Oznacza to, że ów wniosek został złożony po upływie terminu przedawnienia przewidzianego w art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r.

Jednocześnie należy podkreślić, że ustanowiony w art. 9 ww. ustawy termin, mimo iż określony jako przedawnienie, jest materialnym terminem dochodzenia roszczenia o przedawnienie. W tym miejscu przypomnieć należy, że termin materialny to okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw i obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Skutkiem upływu terminu materialnoprawnego jest zaś wygaśnięcie prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji. Termin taki ogranicza w czasie możliwość dochodzenia (realizacji) prawa podmiotowego. Co istotne termin ten nie może zostać przywrócony lub przedłużony. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Termin, o którym mowa, jest bowiem terminem do dokonania czynności wywołującej skutki materialnoprawne, zaś upływ takiego terminu powoduje, że stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany (vide wyroki NSA: z dnia 11 stycznia 2012r. sygn. akt I OSK 1572/10 i z dnia 11 grudnia 2014r. sygn. akt I OSK 660/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl

W tych okolicznościach uznać należy, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Pomimo bowiem, że przepis ten przewiduje możliwość wydania odrębnej decyzji o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie, a zatem odnosi również do stanów faktycznych powstałych przed dniem wejścia w życie u.g.n., to nie można go stosować w sytuacji gdy na skutek przedawnienia upłynął termin do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych za wywłaszczenie nieruchomości. W takich okolicznościach następuje bowiem definitywne wygaśnięcie uprawnienia spadkobierców byłych właścicieli do domagania się odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości.

Z powyższych względów, uznając iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.

IB