Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1215/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Radiofonia i telewizja
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 34 par. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1-2, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1689
law: Usatwa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 1421/21 w sprawie ze skargi A. R. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 30 sierpnia 2021 r. nr COF.OUR.6375.11200.2021 ŁD.JJ.ZZ 14278707 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. R. na rzecz Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1421/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. R. (dalej: skarżący) na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z 30 sierpnia 2021 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od wyroku z 26 stycznia 2022 r., zaskarżając to orzeczenie w całości, zarzucając:

1) naruszenie prawa postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), zw. z art. 77 § 1 k.p.a. – co miało istotny wpływ na wynik sprawy sądowo-administracyjnej, w związku z uznaniem przez Sąd I instancji, że postępowanie dowodowe prowadzone w toku postępowania administracyjnego I i II Instancji, a także zebrany materiał dowodowy uzasadniają uznanie, że:

a) skarżący nie dokonał prawidłowego wyrejestrowania odbiornika telewizyjnego;

b) skarżącemu przesłano i doręczono zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego zawiadomieniem z dnia 10 września 2008 r. pomimo faktu, iż z dowodu przedłożonego przez organ, mającego być "duplikatem zawiadomienia z dnia 10 września 2008 roku" nie zgadza się ani nazwisko (zmiana z R. na R. dopiero w 2019 roku a nie w 2008 r.), ani adres;

2) art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 34 § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez jego niezastosowanie polegające na nieumorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego pomimo skutecznego wyrejestrowania przez skarżącego odbiornika radiowo-telewizyjnego (skarżony organ nie przedstawił jakiegokolwiek przeciwdowodu, obciążając obowiązkiem dowodzenia skarżącego).

W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie wniesionej skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie od skarżącego kosztów postepowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych wraz ze zwrotem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, a ponadto zrzeczono się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Nie zachodzą także określone w art. 189 p.p.s.a. przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.

Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: (-) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz (-) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Z istoty kontroli instancyjnej sprawowanej przez NSA wynika ponadto, że rozpoznanie przez NSA sprawy ogranicza się do oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, wykluczając ponowne rozpoznanie sprawy w całości – art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09; dostępna na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże).

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna (w jej petitum) została oparta na zarzutach naruszenia prawa procesowego, które sprowadzają się do zarzucenia braku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i niewyjaśnienia sprawy w zakresie, że skarżący wyrejestrował odbiornik RTV i nie miał obowiązku przechowywania dowodu wyrejestrowania, że organ nadał mu indywidualny numer identyfikacyjny i go mu nie doręczył.

Dodatkowo w ramach tych zarzutów skarżący w zarzucił naruszenie art. 34 § 4 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie.

Ze względu na istotę poruszanych zagadnień, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie niniejszym postanowił rozpoznać wszystkie zarzuty kasacyjne łącznie.

Na samym początku zauważenia wymaga, że wobec skarżącego wszczęto postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 29 marca 2021 r., obejmującego nieuiszczone opłaty abonamentowe za okres od stycznia 2016 r. do września 2020 r., odsetki za zwłokę oraz koszty postępowania egzekucyjnego. Skarżący zaś zgłosił zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 ust. 1 pkt 1 u.p.e.a.).

Analizując uzasadnienie wyroku Sądu I instancji stwierdzić trzeba, że stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo. Wynika z niego, że skarżący został zarejestrowany jako abonent odbiornika RTV i wydano mu imienną książeczkę RTV oraz nadano mu indywidualny numer abonenta, a także, że brak jest dowodu na okoliczność doręczenia mu tego numeru. Ponadto ustalono, że ani skarżący ani wierzyciel nie posiadają dowodu na wyrejestrowanie odbiornika.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie niniejszym w pełni aprobuje wykładnię przepisów prawa przedstawioną przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Podziela także stanowisko Sądu I instancji, że w realiach sprawy trafnie uznano zarzut dotyczący nieistnienia obowiązku uiszczania opłat abonamentowych za okres objęty tytułem wykonawczym za niezasadny. Zauważenia też wymaga, że w zakresie omawianej materii istnieje już jednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych (por. wyroki NSA: z 24 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 1578/21, z 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 1475/21, z 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 264/22, z 26 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 558/22). Wynika z niej, że stosownie do art. 2 ust. 1 i 2 u.o.a. na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika (ust. 3 powołanego artykułu). Odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, dla celów pobierania abonamentu, podlegają zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego, którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 u.o.a. i art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 2188 ze zm.). Ustawa abonamentowa nie precyzuje natomiast wprost momentu wygaśnięcia obowiązku uiszczania abonamentu. Jednakże w świetle art. 5 ust. 1 i ust. 5-7 u.o.a., w przypadku dokonania rejestracji odbiornika radiowego/telewizyjnego obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej immanentnie związany jest ze stanem/faktem zarejestrowania danego odbiornika lub odbiorników. Stąd też zasadnie przyjęto, że obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do czasu wyrejestrowania, choćby użytkownik odbiornika faktycznie go nie użytkował lub nawet go nie posiadał. Podkreślenia przy tym wymaga, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami którejkolwiek z ustaw bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela także stanowisko Sądu I instancji, że to na skarżącym spoczywał ciężar dowodu w zakresie wykazania, że wyrejestrował on odbiornik RTV przed 2015 r. Dowód taki jednak nie został przez niego przedstawiony. Również jako niezasadne należy traktować stanowisko, że w okolicznościach sprawy wierzyciel miałby przeprowadzać jakieś dalsze postępowanie dowodowe w celu poszukiwania dowodu wyrejestrowania przez skarżącego odbiornika RTV przed 2015 r., skoro zarówno skarżący jak i wierzyciel oświadczają, że dowodu takiego nie posiadają. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia (por. wyrok NSA z dnia z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 2821/19). Stąd niezasadny jest zarzut naruszenia przepisu art. 7 k.p.a.

W tej kwestii zauważenia również wymaga, że jak trafnie podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, regulacje dotyczące sposobu wyrejestrowania odbiornika i dokumentowania tej okoliczności uniemożliwiają skuteczne zastąpienie dowodu wyrejestrowania pisemnym oświadczeniem czy też zeznaniem osoby, która uczestniczyła w wyrejestrowaniu odbiornika, widziała dokument potwierdzający dokonanie takiej czynności, czy też ma wiedzę, że skarżący nie posiada odbiornika (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 927/15). Zatem regulacja dotycząca opłat abonamentowych, która obowiązek ich wnoszenia wiąże wyłącznie z zarejestrowaniem odbiornika, nakazuje przechowywać dokument wyrejestrowania, gdyż wierzyciel ma prawo dochodzić zaległych nieprzedawnionych opłat w czasie nieograniczonym, limitowanym wyłącznie terminem początkowym wyznaczonym datą rejestracji odbiornika. Wyrejestrowanie odbiornika jest zatem okolicznością kluczową dla bytu prawnego zaległych opłat abonamentowych i w interesie zobowiązanego jest zabezpieczenie dowodu umożliwiającego wykazanie tej okoliczności. Negatywnych skutków nieposiadania takiego dowodu nie można zatem sanować powołując się na przedawnienie, które jak ocenił Sąd I instancji nie nastąpiło.

Jako niezasadny należy również uznać zarzut związany z nadaniem skarżącemu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. W tej mierze zauważenia wymaga, że stosownie do § 5 ust. 2 rozporządzenia, operator publiczny, w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia, z urzędu nadawał posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamiał użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Rozporządzenie to weszło w życie 13 grudnia 2007 r. Skoro zatem w chwili wejścia w życie rozporządzenia skarżący był zarejestrowanym abonentem RTV, to w nieprzekraczalnym terminie następnych 12 miesięcy operator publiczny miał obowiązek nadać mu indywidualny numer identyfikacyjny i zawiadomić go o tym pisemnie. Z upływem tego terminu dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej utraciły walor dowodu zarejestrowania odbiornika, stosownie do § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślenia też wymaga, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych prawodawca dla skuteczności nadania użytkownikowi odbiornika numeru identyfikacyjnego nie wprowadził wymogu doręczenia zawiadomienia o jego przesłaniu. Przesłanie zawiadomienia ma wobec tego charakter wyłącznie informacyjny, wtórny do samego nadania numeru identyfikacyjnego, która to czynność dokonywana jest z urzędu, a wierzyciel nie jest zobowiązany do posiadania dokumentu potwierdzenia jego odbioru przez zobowiązanego. Dla uznania skuteczności czynności nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne również legitymowanie się przez operatora wyznaczonego (publicznego) dowodem nadania takiej przesyłki.

Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego oraz wydanych w tej sprawie postanowień wynika, że zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy, których wyjaśnienie było konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego. Ponadto z uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wynika, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny zaskarżonego postanowienia w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych. Podnoszone w tym zakresie zarzuty skarżącego kasacyjnie sprowadzają się w istocie rzeczy do prezentowania własnych ocen stanu faktycznego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).