Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 309/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a)
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 4 stycznia 2024 r. nr SKO IV 424/2885/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 7 listopada 2023 r. K. K. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą w stopniu znacznym matką – I. J. (ur. [...] r.).

Wójt Gminy L. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 28 listopada 2023 r., nr [...] działając na podstawie art. 1-2, art. 3 pkt 10, art. 4-6, art. 8, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24, art. 24a, art. 26, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej w skrócie: "u.ś.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r. poz. 1497), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej w skrócie: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku, odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu decyzji opisał stan faktyczny sprawy i podał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Orzeczeniem z dnia [...] matka skarżącej została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 lipca 2027 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 28 grudnia 2018 r. a niepełnosprawność istnieje od dnia 19 października 2018 r. Sama nie wychodzi z domu w M., gdzie mieszka i nie jest w stanie zabezpieczyć swoich podstawowych potrzeb życiowych. Wymaga opieki i pomocy osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca natomiast zamieszkuje w L. i zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Pomaga jej we wszystkich czynnościach dnia codziennego oraz dodatkowo umawia i towarzyszy podczas wizyt lekarskich, zawozi do Szpitala Onkologicznego w B. i do psychologa, kupuje lekarstwa, pomaga w ubiorze ze względu na niesprawną rękę, robi zakupy, opłaca rachunki, co zostało potwierdzone w dniu 16 listopada 2023 r. podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Dojeżdża do mamy codziennie i przebywa u niej od 4 do 6 godzin dziennie, czasami więcej, jak też zabiera ją do siebie, gdy nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować po chemioterapii.

W odwołaniu skarżąca nie zgodziła się z treścią rozstrzygnięcia i podała, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. uznał za niedopuszczalne stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sprawach dotyczących przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 4 stycznia 2024 r., nr SKO IV 424/2885/2023, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 listopada 2023 r. Uznało, że w sprawie mają zastosowanie przepisy u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., w tym art. 17 ust. 5, który określa przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jedną z tych przesłanek jest okoliczność, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a). Bezspornym jest także, że skarżąca jako córka jest osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym wobec swojej matki i nie podejmuje pracy w związku ze sprawowaną nad nią opieką. Jednak matka pozostaje w związku małżeńskim z G. J. a sprawa rozwodowa jest w toku od dnia 20 kwietnia 2023 r. Małżonkowie razem nie mieszkają. Tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podjętej w dniu 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22, stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.). Tym samym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką przysługiwałoby skarżącej, gdyby jej ojciec legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności. Dopiero wówczas byłby wyłączony z obowiązku sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną (matką skarżącej).

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., poprzez uznanie, że istnieje związek małżeński matki i jej ojca. Jeszcze raz akcentowała, że nastąpił jego całkowity i zupełny rozpad oraz faktyczna separacja, co czyni iluzorycznym prawo do pomocy jej matce (art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Odwołała się do zasad postępowania administracyjnego naruszonych przez organy orzekające, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego. W konsekwencji błędne przyjęcie, iż nie spełnia ustawowych wymagań do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wykonywaną nad matką opieką.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2024 r. skarżąca poinformowała, że stan zdrowia matki stale się pogarsza i od półtora roku mieszka z nią, nie mając środków do życia. Oświadczyła, że nie składała wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego dla mamy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie przyjdzie zaznaczyć, że na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że ocenia legalność zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący na dzień jej wydania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 3 czerwca 2009 r. sygn. akt II FSK 258/08 i 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt II FSK 586/09).

Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi, sąd oddala ją, na podstawie art. 151 p.p.s.a., odpowiednio w całości albo w części.

Przedmiotem kontroli w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Kolegium z dnia 4 stycznia 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 listopada 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

W sprawie poza sporem pozostają ustalone w toku postępowania okoliczności faktyczne, takie jak: stopień niepełnosprawności matki skarżącej i jej aktualny stan zdrowia, zakres wymaganej stałej opieki i jej sprawowanie przez skarżącą, oraz nie podejmowanie z tego powodu zatrudnienia. Nadto, znajdą w niej zastosowanie przepisy u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., a to w związku z treścią art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Jednocześnie Sąd nie jest uprawniony do rozpatrywania okoliczności, które powstały po wydaniu zaskarżonego aktu lub podjęciu zaskarżonej czynności (por. T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016).

W tak ustalonych okolicznościach faktycznych i prawnych kwestią sporną jest to, czy pomimo, iż formalnie matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim możliwe byłoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz jej córki (skarżącej).

Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc, w pierwszej kolejności obowiązek opieki spoczywa na małżonku. Na tle tej regulacji prezentowano w orzecznictwie dwa poglądy co do wykładni, wskazanej w tym przepisie, negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jeden z nich oparto o stosowanie wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez inną osobę zobowiązaną do alimentacji, nawet jeśli małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podnosiło się, iż nie jest wykluczone przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny do uczynienia zadość temu obowiązkowi (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 11 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1113/15 i 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 744/21, oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 293/21 i II SA/Po 466/21; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 709/21; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 757/21).

Odmienny pogląd opiera się na założeniu, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ustawodawca nie pozwala przyznać świadczenia pielęgnacyjnego kierując się wyłącznie zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej osoby uprawnionej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1015/21; 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 627/21; 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2422/20; 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2164/20; 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20; 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19; 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1232/21).

Pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1285/21; 28 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1244/21; 23 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 2298/21; 17 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1212/21; 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 635/21; 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1015/21; 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1351/21).

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2021 r. o sygn. akt I OSK 2391/20 (cytat): "niewłaściwa jest wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego" (podobnie również wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 635/21; 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1015/21; 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1232/21; 23 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 2298/21).

Nie sposób w tym miejscu nie dostrzec, na co słusznie powołuje się Kolegium, że uchwałą z dnia 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł m.in., że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.). W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Regulacja ta nie jest również sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej.

Zaakcentować należy, iż wykładnia zawarta w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego ma moc wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych (art. 187 § 2 p.p.s.a.). Powyższy stan powoduje, że strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną uchwał, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2021).

Z przyczyn wskazanych powyżej, Sąd również z urzędu nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, zwłaszcza art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., jak również procesowego, bowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji istniała negatywna przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., tj. mąż niepełnosprawnej w stopniu znacznym jej matki, nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).