Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 669/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28,  art. 145 § 1 - 3, art. 145a, art. 145aa, art. 145b, art. 148, art.149, art. 150, art. 151 § 1 pkt 1, art.155, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1990
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
article: art. 145 § 1, art. 151, art. 170, art. 171
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2 i 7
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 366
journal: Dz.U. 2020 poz 1575
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
article: art. 47
journal: Dz.U. 2023 poz 682
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 22 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Asesor WSA Anna Dębowska (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2023 roku sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 18 lipca 2022 roku nr KO.434.14.2022 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie rozgraniczenia nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 18 lipca 2022 r., nr KO.434.14.20322, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Budziszewice z 19 maja 2022 r., znak: Pgr.6830.4.2019, wydaną po wznowieniu postępowania, o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji Wójta Gminy Budziszewice z 30 lipca 2008 r., nr 7430/2/08, znak: PGR.7430/2/08 o rozgraniczeniu nieruchomości.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że decyzją z 30 lipca 2008 r. Wójt Gminy Budziszewice orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości położonej w obrębie geodezyjnym T., gmina B., oznaczonej w ewidencji gruntów nr działki 5/2, stanowiącej własność W.C. i D. C., z nieruchomością oznaczoną nr działki 5/1, stanowiącą własność A.K.

Wnioskiem z 13 lutego 2019 r., powołując się na art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., B.K. i K.K. zwrócili się do Wójta Gminy Budziszewice o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości. Wniosek doprecyzowali w piśmie z 19 lutego 2019 r.

Postanowieniem z 25 września 2019 r., znak: [...] Wójt Gminy Budziszewice odmówił wznowienia postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim postanowieniem z 31 października 2019 r., nr KO.434-16/19 utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z 25 września 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 24 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 1092/19 uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 31 października 2019 r. wraz z poprzedzającym je postanowieniem z organu pierwszej instancji z 25 września 2019 r.

Sąd stwierdził, że nie zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i dowodowe w pełnym zakresie, na okoliczność ustalenia daty, w jakiej wnioskujący o wznowienie postępowania, dowiedzieli się o wydanej przez Wójta Gminy Budziszewice decyzji z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jako że od udowodnienia tej daty zależy dopuszczalność wznowienia postępowania administracyjnego.

Po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających Wójt Gminy Budziszewice postanowieniem z 27 stycznia 2021 r., znak: [...] ponownie odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim postanowieniem z 12 marca 2021 r., nr KO.434.5.2021, KO.434.6.2021 uchyliło w całości postanowienie organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

W ocenie organu drugiej instancji nie zostało wyjaśnione w dostateczny sposób, czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 148 § 2 k.p.a.

Wójt Gminy Budziszewice postanowieniem z 11 sierpnia 2021 r., znak: [...] ponownie odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości.

Postanowieniem z 23 września 2021 r., nr KO.434.17.2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim uchyliło w całości postanowienie Wójta Gminy Budziszewice z 11 sierpnia 2021 r. i orzekło o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości.

W ocenie organu drugiej instancji informacje uzyskane od K.K. podczas jego przesłuchania 23 lipca 2021 r., jak również informacje uzyskane od D.P.– pełnomocnika B.K., nie dawały wyraźnych podstaw do tego, aby podważyć stwierdzenia wnioskujących, że o decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości, wydanej 30 lipca 2008 r., powzięli wiedzę dopiero 13 lutego 2019 r. Wniosek o wznowienie postępowania został wniesiony w ustawowym terminie określonym w art. 148 § 2 k.p.a.

Postanowieniem z 22 grudnia 2021 r., sygn. akt IIl SA/Łd 1079/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę W.W. i M.W. na postanowienie z 23 września 2021 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z uwagi na nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie braków skargi.

Decyzją z 19 maja 2022 r., wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., Wójt Gminy Budziszewice odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości.

Organ pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu, że Wójt Gminy Budziszewice decyzją z 30 lipca 2008 r. orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości położonych w obrębie geodezyjnym T., gmina B, tj. oznaczonej w ewidencji gruntów nr działki 5/2, stanowiącej własność W.C. i D.C., z nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów nr działki 5/1 stanowiącą własność A.K. ustalając, że granica pomiędzy tymi nieruchomościami przebiega zgodnie z protokołem granicznym nr KERG 1178-8/2007 z 28 marca 2008 r. przyjętym do zasobów Powiatowego Ośrodka Geodezji i Kartografii w Tomaszowie Mazowieckim w 23 czerwca 2008 r. pod nr 032.011-7/2008.

Decyzją z 30 maja 2019 r., nr 7430/2/08/2019, znak: PGR.6830.5.2019 Wójt Gminy Budziszewice, na podstawie art. 155 k.p.a., zmienił ostateczną decyzję w ten sposób, że w jej sentencji i uzasadnieniu zamiast słów: "stanowiącej własność Państwa W. i D. małż. C.", wpisano: "stanowiącej własność W. i M. małż. W". Jednocześnie orzeczono, że: "2) W pozostałym zakresie zmieniana decyzja pozostaje bez zmian". Wskazanej zmiany decyzji Wójt Gminy Budziszewice dokonał w związku z tym, że w czasie toczącego się w 2008 r. postępowania rozgraniczeniowego, przed wydaniem decyzji o rozgraniczeniu, nastąpiła zmiana właścicieli działki nr 5/2. W. C. i D. C. (wnioskodawcy wszczętego postępowania rozgraniczeniowego) 21 maja 2008 r. umową darowizny przekazali działkę nr 5/2 córce W.W. i jej mężowi M.W.

B.K. i K.K. we wniosku z 13 lutego 2019 r. (doprecyzowanym 19 lutego 2019 r.) zwrócili się do Wójta Gminy Budziszewice o wznowienie postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zakończonego ostateczną decyzją z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości wskazując na przedstawiony im przez zięcia 13 lutego 2019 r. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2898/17, z którego wynika, że była wydana decyzja o "podziale" nieruchomości w postępowaniu, w którym nie brali udziału w sprawie.

Dalej organ pierwszej instancji wskazał, że postępowanie rozgraniczeniowe zakończone ostateczną decyzją z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości dotyczyło tylko i wyłącznie działki nr 5/1 stanowiącej własność A.K. i działki nr 5/2 stanowiącej własność W.C. i D.C. B.K. i K.K. już na etapie prowadzonego postępowania rozgraniczeniowego nie byli stroną postępowania. Fakt ten potwierdza dowód znajdujący się w aktach sprawy o rozgraniczenie – odpowiedź geodety wykonującego rozgraniczenie, udzielona wnioskodawcom pismem z 21 kwietnia 2008 r. Odpowiedzi tej udzielono na pismo B.K. i K.K. wniesione do Wójta Gminy Budziszewice 31 marca 2008 r., jako zastrzeżenie do wykonanych 28 marca 2008 r. przez geodetów z Tomaszowa Mazowieckiego prac geodezyjnych wznawiających granice między działkami nr 5/1 i nr 5/2 bez wznowienia granicy między działkami nr 111/2 i nr 5/1. Wnioskodawcy ostrzegli, że póki nie będzie ugody między działką nr 111/2 i nr 5/1, nie będzie zgody na żadną budowę. Żądali wstrzymania wszelkich prac geodezyjnych podjętych przez sąsiadów w celach budowlanych. Wnioskodawcy zostali wówczas poinformowani, że na zlecenie właścicieli działki nr 5/2 wykonywane jest rozgraniczenie pomiędzy działką nr 5/2 i nr 5/1. Nie dotyczy ono działek nr 111/1 i 111/2. Rozgraniczenie wykonywane jest na podstawie postanowienia Wójta Gminy Budziszewice z 15 stycznia 2008 r. W rozgraniczeniu B.K. i K.K. nie są stroną. Stan ten, na dzień wydania decyzji z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości, nie zmienił się. Pozostał aktualny. Prawidłowości przeprowadzonego w 2008 r. postępowania rozgraniczeniowego nie zakwestionował Sąd Rejonowy w T. w wyroku sygn. akt [...]. W wyroku tym sąd stwierdził, że "rozgraniczenie zostało dokonane w 2008 r., a jego ponowienie jest zbyteczne, niezasadne a wręcz niedopuszczalne". W ocenie organu pierwszej instancji B.K. i K.K. nie byli stroną postępowania rozgraniczeniowego, co właściwie zostało ustalone w postępowaniu zakończonym decyzją z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości i tym samym brak jest podstawy do jej uchylenia. Organ pierwszej instancji stwierdził, że nie znalazł żadnego błędu w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości, który mógłby stanowić podstawę do nowego merytorycznego rozpoznania sprawy.

Od decyzji tej odwołanie wnieśli K.K. i B.K.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji podniosło, że decyzja z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu dotyczyła działek położonych w miejscowości T., oznaczonych nr 5/1 i nr 5/2, stanowiących wówczas własność A.K. oraz D.C. i W.C., którzy następnie, na podstawie aktu notarialnego Rep. A nr [...] z 21 maja 2008 r. przekazali (umową darowizny) działkę nr 5/2 córce W.W. i jej mężowi M.W.

Z protokołu granicznego z czynności ustalenia przebiegu granicy, zakończonych 21 kwietnia 2008 r., sporządzonego przez upoważnionego geodetę M.K., wynika, że ustalając przebieg granicy oparł się on na dokumentach udostępnionych mu z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

Podstawę ustalenia przebiegu granicy stanowił operat scaleniowy nr 198/16/30/76 oraz operat nr 198/16/229/94 – "pomiar kontrolny", w którym "pojawiają się" działki nr 5/1 i 5/2, które nie figurowały w operacie scaleniowym. Geodeta zaznaczył, że granice scaleniowe są zmienione zgodnie ze stanem użytkowania na gruncie, wskazanym przez właścicieli. Pomiar granic wykonany został w układzie lokalnym bez dowiązania się do osnowy państwowej. Z zapisu protokołu wynika, że W.C. i D.C. oraz A.K. zgodnie oświadczyli, że granica pomiędzy działką nr 5/2 i nr 5/1 przebiega począwszy od drogi – dz. nr 34 od punktu nr 11-43 (granicznik) przez punkt 11-44 (narożnik stodoły) do punktu 11-45 (granicznik). Dalej granica biegnie do punktu granicznego z działką nr 111/1 i 111/2, która nie jest przedmiotem rozgraniczenia. Dla ustalonych bezspornie punktów granicznych wykonano w obecności stron stabilizacji: punkty 11-43 i 11-45 zastabilizowano granicznikami typu Veckor z podcentrem. Protokół graniczny podpisali bez zastrzeżeń właściciele rozgraniczanych nieruchomości, tj.: D.C., W.C. i A.K. Protokół graniczny został przyjęty do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 23 czerwca 2008 r. za nr ewid.[...].

Ze szkicu granicznego nie wynika, aby granica wyznaczona od punktu 11-43 przez punkt 11-44 do punktu 11-45 przechodziła przez budynek mieszkalny znajdujący się na działce nr 5/1 stanowiącej wówczas własność A.K. Według szkicu granica przebiega po zewnętrznych ścianach budynku.

Z opinii biegłej sądowej sporządzonej na zlecenie sądu w sprawie sygn. akt I C 722/13 "na okoliczność ustalenia przebiegu granicy pomiędzy działkami 5/1 i 5/2 położonymi w T. oraz ustalenie, czy i w jakim zakresie pozwani władają częścią działki powódki o nr 5/1 i sporządzenie szkicu na powyższą okoliczność", przedłożonej przez pełnomocnika D.P. w postępowaniu z jej wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości wynika, że przedmiotem postępowania rozgraniczeniowego prowadzonego w trybie administracyjnym nie był dalszy odcinek granicy między działkami, tj. od punktu granicznego nr 11-45 do styku działek 5/2 i 5/1 z działkami nr 111/1 i 111/2, które wówczas stanowiły własność B.K. i K.K.

W postępowaniu dotyczącym wyłączenia z użytkowania części drewnianego budynku mieszkalnego usytuowanego na działce w T. (decyzja nr 264/2002 Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z 14 czerwca 2002 r., znak: WINB/7144/020131/1026/MD/02, przedłożona przez D.P. w trakcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości) B.K. i K.K. podkreślali, że z treści księgi wieczystej nr 17319 wynika jednoznacznie, że są współwłaścicielami nieruchomości budynkowej składającej się z budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych.

Z akt sprawy wynika, że budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności nabyli, w drodze darowizny, od M.M. na podstawie aktu notarialnego z 27 października 1988 r., Repertorium A nr [...].

14 czerwca 2013 r. B.K. i K.K. darowali córce D.P. nieruchomość budynkową, składającą się z budynku mieszkalnego o czterech izbach oraz budynków gospodarczych: obory, stodoły i szopy, położonych w T., dla której prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w T. księga wieczysta KW nr [...].

31 marca 2008 r. B.K. i K.K. wnieśli do Wójta Gminy Budziszewice "zastrzeżenia" do wykonanych 28 marca 2008 r. prac geodezyjnych wznawiających granicę między działkami nr 5/2 – stanowiącą wówczas własność D.C. i W.C. i nr 5/1 – stanowiącą wówczas własność A.K. – bez wznowienia granicy między działkami 111/2 i 5/1. Ostrzegali, że póki nie będzie ugody między działką nr 111/2 i nr 5/1, nie będzie zgody na żadną budowę. Żądali wstrzymania wszelkich prac geodezyjnych podjętych przez sąsiadów C. w celach budowlanych.

Opowiadając na te "zastrzeżenia" upoważniony do przeprowadzenia czynności rozgraniczeniowych geodeta M.K. wyjaśnił w piśmie z 21 kwietnia 2008 r., że rozgraniczenie wykonywane jest na zlecenie właścicieli działki nr 5/2. Dotyczy ono granicy między działką nr 5/2 i nr 5/1. Rozgraniczenie nie dotyczy działek nr 111/1 i 111/2. W postępowaniu, prowadzonym na podstawie postanowienia Wójta Gminy Budziszewice z 15 stycznia 2008 r. B.K. i K.K. nie są stroną.

Organ drugiej instancji podkreślił, że istotą postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie na gruncie przebiegu istniejącej granicy, na podstawie dokumentów geodezyjnych i map zawierających dane do jej ustalenia. Pomiary i ustalenia czynione są z odniesieniem do osnowy geodezyjnej, a nie w odniesieniu do naniesień budowlanych znajdujących się na działkach. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2898/17, wydanym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej D.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 547/17 oddalającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 12 kwietnia 2017 r., znak: KO.434-7/17 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości zaznaczył, że organ orzekający w sprawie rozgraniczenia zobowiązany jest odtworzyć przebieg istniejących granic, a nie analizować lokalizację i czas budowy położnych na nieruchomości budynków w celu ukształtowania granic w sposób zgodny z aktualnie obowiązującymi przepisami m.in. Prawa budowlanego i przepisów wykonawczych do tego aktu prawnego.

W ocenie organu drugiej instancji z treści ksiąg wieczystych i aktów notarialnych do rozgraniczanych nieruchomości, stanowiących działki ewidencyjne nr 5/2 i 5/1 położone w obrębie geodezyjnym T., B.K. i K.K. nie posiadali żadnego tytułu prawnego. Interesu prawnego do bycia stroną w postępowaniu rozgraniczeniowym nie mogą wywodzić z faktu bycia w 2008 r. właścicielami budynków znajdujących się na działce nr 5/1, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności. Okoliczność ta może jedynie świadczyć o posiadaniu interesu faktycznego, a nie interesu prawnego w postępowaniu rozgraniczeniowym dotyczącym wskazanych nieruchomości i kwestionowania przebiegu granicy określonej w decyzji Wójta Gminy Budziszewice z 30 lipca 2008 r. W sprawie nie zaistniały okoliczności pozwalające uznać, że wnioskodawcy mają interes prawny w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją orzekającą o rozgraniczeniu nieruchomości położonej w obrębie geodezyjnym T., oznaczonej w ewidencji gruntów nr działki 5/2 o pow. 0,20 ha, stanowiącej w dacie wydania decyzji własność W.W. i M.W. (co zostało uwzględnione w decyzji zmieniającej z 30 maja 2019 r.), z nieruchomością położoną w obrębie geodezyjnym T., oznaczoną w ewidencji gruntów nr działki 5/1 o pow. 0,18 ha, stanowiącą wówczas własność A.K. (na podstawie aktu notarialnego Rep. A nr [...]). Wnioskodawcy nie wykazali, aby przysługiwało im jakiekolwiek prawo do nieruchomości (działek nr 5/1 i 5/2) podlegających rozgraniczeniu.

Skoro po przeprowadzeniu wznowionego postępowania organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawcom nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną Wójta Gminy Budziszewice z 30 lipca 2008 r., to zasadnie, w oparciu o przepis art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., odmówił uchylenia tejże decyzji.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.P. wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła pozbawienie stron prawa żądania przekazania przez Wójta Gminy Budziszewice sprawy do właściwego Sądu Rejonowego w T. by strony mogły dochodzić swoich praw zgodnie z prawem. Zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja popiera fałszywe dowody organu pierwszej instancji. Organ pierwszej instancji nie wykonał prawomocnego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 23 września 2021 r. o wznowieniu postępowania. Zaskarżona decyzja narusza interes pokrzywdzonych stron B.K., K.K. i skarżącej do uczciwego, zgodnego z prawem załatwienia ich sprawy w postępowaniu administracyjnym. Decyzja z 18 lipca 2022 r. stanowi realne zagrożenie interesu społecznego osób załatwiających swoje sprawy związane z nieruchomościami w Urzędzie Gminy Budziszewice i Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Piotrkowie Trybunalskim.

Skarżąca wniosła o wyłączenie organu pierwszej instancji od udziału w postępowaniu, wyznaczenie organu do prowadzenia sprawy i nakazanie wykonania prawomocnego postanowienia z 23 września 2021 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie 22 września 2023 r. skarżąca i jej pełnomocnik oświadczyli, że popierają skargę. W ich ocenie nie ma spornej granicy, a ich działania zmierzają by tę granicę ustalić. Budynek widoczny na zdjęciu jest przedwojenny. Jego nadanie uzyskał w 1946 r. dziadek J.M., który w latach siedemdziesiątych oddał gruntu rolne za emeryturę. Działka, na której jest budynek, jest działką siedliskową. A.K. nabył działkę od PGR. Sprawa o sygn. akt [...] dotyczyła wydania nieruchomości. Nie zaskarżyli wyroku oddalającego powództwo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Przeprowadzona przez sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała, aby została ona wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Na wstępie zaznaczyć należy, że zaskarżona decyzja wydana została w trybie nadzwyczajnym – po wznowieniu przez organ pierwszej instancji postępowania na wniosek B.K. i K.K., w którym powołali się oni na określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przesłankę wznowienia postępowania.

Celem postępowania nadzwyczajnego jest zbadanie prawidłowości ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu jurysdykcyjnym. Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., wskazanego przez wnioskodawców jako podstawa ich żądania, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Wyjaśnić należy, za ugruntowanym już stanowiskiem orzecznictwa, że przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji tylko wówczas, gdy powołuje się na nią podmiot uprawniony do skorzystania z tej przesłanki, to jest ten, który bez własnej winy nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu, ewentualnie następca prawny takiego podmiotu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać (por. wyroki NSA: z 16 maja 2019 r., II OSK 1647/17 oraz z 22 września 2021 r., II OSK 647/21).

Podkreślić również należy, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że przedmiotem wznowionego postępowania nie jest ponowne rozpatrzenie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie, czy zaszły wyjątkowe okoliczności, ściśle wyliczone w art. 145 § 1 k.p.a. Inaczej w sposób oczywisty naruszyłoby to zasadę trwałości decyzji (por. np. wyrok NSA z 14 grudnia 2005 r., II FSK 47/05).

Przepis art. 149 k.p.a. z kolei stanowi, że wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia (§ 1). Postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (§ 2). Odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia (§ 3). Z kolei art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. przesądza, że organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b.

Postępowanie administracyjne po wpłynięciu podania o wznowienie postępowania jest podzielone na dwie fazy. W pierwszej fazie, organ bada czy wniosek o wznowienie postępowania oparty jest na ustawowych przesłankach wznowienia, enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b k.p.a., czy zostało ono wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a., a także czy wnoszący poddanie jest stroną tego postępowania. Negatywna weryfikacja którejkolwiek z tych przesłanek tj. stwierdzenie, że podanie nie jest oparte na przyczynie wznowienia wskazanej w art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b k.p.a. lub też jest spóźnione, uprawnia organ do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania w oparciu o art. 149 § 3 k.p.a. Kwestią dyskusyjną jest uprawnienie do badania przez organ przymiotu strony na tym wczesnym, wstępnym etapie, w sytuacji, kiedy wnoszący podanie o wznowienie postępowanie powołuje się na brak swojego udziału w postępowaniu jako strony. W orzecznictwie przyjęło się, że odmowa wznowienia postępowania z tej przyczyny może nastąpić jedynie w sytuacji gdy jest oczywistym, że wnoszący podanie o wznowienie nie jest stroną postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 czerwca 2021 r., II OSK 2660/18 przepis art. 149 § 3 k.p.a może być stosowany wyłącznie, w sytuacji gdy jest rzeczą oczywistą, nie budzącą żadnej wątpliwości i nie wymagającą żadnego postępowania ani dodatkowych dowodów, że wniosek o wznowienie postępowania nie pochodzi od strony. Postanowienie o odmowie wznowienia postępowania jest czysto formalną oceną. Skutkiem jego wydania jest zakończenie postępowania już na tym etapie, konsekwencją zaś jest brak możliwości zbadania czy wystąpiła podana we wniosku o wznowienie postępowania przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W sytuacji gdy podmiot składający podanie o wznowienie postępowania powołuje się na przysługującą mu w sprawie legitymację materialnoprawną i istnieją co do tego wątpliwości, ich wyjaśnienie nastąpić powinno po uprzednim wznowieniu postępowania zgodnie z art. 149 § 1 k.p.a.

Tak więc jeżeli podmiot wnioskujący o wznowienie postępowania powołuje się na przesłankę, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., to co do zasady organ powinien wznowić postępowanie a następnie w pełnowymiarowym postępowaniu ocenić czy przesłanka ta faktycznie wystąpiła tj. czy w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną bez własnej winy nie brał udziału podmiot, który miał interes prawny w tym postępowaniu. Negatywna weryfikacja tej przesłanki uprawnia organ do wydania decyzji o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowiącego, że organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b.

W rozpoznawanej sprawie taka właśnie sytuacja miała miejsce.

Postępowanie administracyjne w sprawie rozgraniczenia nieruchomości regulują przepisy Rozdziału szóstego ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. Nr 45, poz. 453). Zgodnie z art. 29 ust. 1 p.g.k. celem rozgraniczenia nieruchomości jest ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Z kolei art. 29 ust. 2 p.g.k. stanowi, że rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami. W myśl art. 29 ust. 3 p.g.k. przepisu rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy. Ustalenie granic nieruchomości w trybie postępowania rozgraniczeniowego następuje wówczas, gdy granice nieruchomości nie zostały wcześniej ustalone, były ustalone, ale stały się sporne lub brak jest dokumentów pozwalających na określenie pierwotnego położenia przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych znaków granicznych. W konsekwencji ustalając w postępowaniu rozgraniczeniowym granice nieruchomości, tym samym określa się, do jakiego miejsca w terenie sięga prawo własności przysługujące właścicielom gruntów sąsiednich (por. postanowienie NSA z 19 listopada 1982 r., I SA 1425/82, OSP 1984, Nr 3, poz. 46). Istotą sporu o rozgraniczenie jest spór o zasięg prawa własności sąsiadujących nieruchomości, obrazowany przez spór co do przebiegu granic (por. S. Rudnicki, Sąsiedztwo nieruchomości, Zakamycze 1998 r. str. 80).

Powołana ustawa Prawo geodezyjne i kartograficzne nie definiuje pojęcia strony w postępowaniu rozgraniczeniowym, co również uzasadnia stosowanie w tym przypadku norm zawartych w art. 28 k.p.a. Z art. 28 k.p.a. wynika, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że tylko norma prawa materialnego (prawa powszechnie obowiązującego i nie koniecznie administracyjnego) stanowiąc podstawę interesu prawnego może stwarzać dla określonego podmiotu legitymację procesową strony (por. wyrok NSA z 10 lutego 2005 r., OSK 1012/04; z 20 września 2006 r., II OSK 837/05; z 11 stycznia 2008 r., II OSK 1828/06; z 12 maja 2011 r., I OSK 1043/10). Interes prawny charakteryzuje się indywidualnością, konkretnością, aktualnością oraz obiektywną sprawdzalnością. Istnienie interesu prawnego – zgodnie z art. 28 k.p.a. – nie jest wystarczające dla stwierdzenia legitymacji procesowej indywidualnego podmiotu, konieczne jest jeszcze bowiem istnienie związku interesu prawnego takiego podmiotu z postępowaniem administracyjnym w konkretnej sprawie. Należy przyjąć, że postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego indywidualnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu organ po rozpoznaniu sprawy rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lub gdy rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa bezpośrednio na zakres praw i obowiązków tej osoby. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw.

W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie przyjmuje się, że stroną w postępowaniu rozgraniczeniowym jest właściciel, użytkownik wieczysty lub inny podmiot, któremu przysługuje określone prawo rzeczowe do nieruchomości rozgraniczeniem objętych (por. np. wyrok WSA w Rzeszowie z 16 listopada 2006 r., II SA/Rz 249/06).

Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że z art. 29 ust. 2 p.g.k. wynika, że rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami albo innymi gruntami. Innymi słowy, nieruchomości podlegające rozgraniczeniu muszą posiadać wspólną granicę, aby osób mających tytuł prawny do tych nieruchomości dotyczyło – w rozumieniu art. 28 k.p.a. – postępowanie w sprawie rozgraniczenia tych nieruchomości (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 stycznia 2018 r., III SA/Kr 1153/17). Brak jest podstaw prawnych, aby status strony postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości przypisywać podmiotom, które nie mają tytułu prawnego do nieruchomości mających podlegać rozgraniczeniu. Rozgraniczenie "nie swoich" nieruchomości co do zasady nie wpływa w prawnie bezpośredni sposób ani na status prawny nierozgraniczanych nieruchomości, ani na sposób wykonywania praw do tych nieruchomości.

Jak podkreśla się w orzecznictwie "stroną postępowania rozgraniczeniowego jest ten podmiot, który żąda rozgraniczenia z określoną sąsiednią (graniczną) nieruchomością, oraz podmiot (właściciel, samoistny posiadacz), któremu służą prawa do sąsiedniej nieruchomości. Wnoszący o rozgraniczenie, decyduje o tym, które granice sąsiadujących z jego nieruchomością nieruchomości uważa za sporne, wyznaczając w ten sposób krąg stron – uczestników postępowania rozgraniczeniowego (por. wyrok WSA w Krakowie z 18 kwietnia 2007 r., III SA/Kr 402/06). Ustalenie linii granicznej wiąże się z określeniem zakresu prawa własności na gruncie, stroną postępowania rozgraniczeniowego nie jest natomiast podmiot będący właścicielem nieruchomości przyległej do nieruchomości co do której zaistniał spór o przebieg granicy (por. wyrok WSA w Poznaniu z 24 maja 2012 r., IV SA/Po 1113/11).

Podkreślić należy, że prawo własności nieruchomości jest prawem majątkowym, zbywalnym. Prawa majątkowe właściciela nieruchomości mające charakter cywilny, znajdują także ochronę w postępowaniu administracyjnym. Łącznie więc z przeniesieniem tego prawa, na nabywcę przechodzą również pewne sytuacje prawne chroniące prawo własności – w tym prawo do bycia stroną postępowania administracyjnego. Z powyższego wynika, że w sytuacji przeniesienia własności nieruchomości stroną postępowania administracyjnego, związanego z ochroną prawa własności, powinien być nabywca tego prawa. Gdy zbycie nieruchomości nastąpiło po zakończeniu postępowania administracyjnego uprawnionym do udziału w tzw. postępowaniach nadzwyczajnych (m. in. w postępowaniu o wznowienie postępowania) jest nowy właściciel nieruchomości w ramach sukcesji prawa, tożsamości przedmiotu sprawy oraz podstawy prawnej rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 15 września 1992 r., IV SA 594/92, ONSA 1993/3/64).

W rozpoznawanej sprawie z akt sprawy tymczasem wynika, że wnoszący o wznowienie postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z 30 lipca 2008 r. B.K. i K.K. nie byli ani w dacie wydania tej decyzji, ani w dacie złożenia wniosku o wznowienie postępowania (z 13 lutego 2019 r.) właścicielami żadnej z rozgraniczanych nieruchomości gruntowych, tj. działki nr ewid. 5/1 i 5/2. B.K. i K.K. w dacie wydania decyzji o rozgraniczeniu przysługiwało (30 lipca 2008 r.) wyłącznie prawo własności do budynków mieszkalnego oraz gospodarczych, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, usytuowanych na działce nr 5/1. W dacie złożenia wniosku o wznowienie postępowania (13 lutego 2019 r.) wnioskodawcy B.K. i K.K. nie byli jednak już nawet właścicielami budynków mieszkalnego oraz gospodarczych, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, usytuowanych na działce nr 5/1, gdyż ich własność przenieśli na skarżącą w drodze umowy darowizny zawartej 14 czerwca 2013 r. (Rep. A Nr[...]). W tym stanie rzeczy nie można uznać, że wnioskodawcom, tj. B.K. i K.K. w dacie złożenia wniosku o wznowienie postępowania przysługiwało jakiekolwiek prawo rzeczowe do nieruchomości objętych rozgraniczeniem, a tym samym, że przysługiwało im prawo do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z powołaniem na treść art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i została w stosunku do nich spełniona ta przesłanka wznowienia postępowania. Z przedłożonych przez skarżącą na rozprawie 22 września 2023 r. dokumentów w postaci wniosku z 24 kwietnia 2023 r. o przeprowadzenie czynności zgodnie z postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 23 września 2021 r., zawiadomienia o sposobie załatwienia tego wniosku, pisma Wójta Gminy Budziszewice z 11 stycznia 2023 r. i dokumentacji fotograficznej przedstawiającej usytuowanie jej budynku oraz płotu nie można wyciągnąć odmiennych wniosków.

Zwrócić należy też uwagę, że skarżąca nabyła prawo własności do działki nr 5/1 dopiero w następstwie zawarcia 12 stycznia 2009 r., a więc już po wydaniu decyzji z 30 lipca 2008 r., umowy zamiany z A.K. Oczywistym jest więc, że w dacie wydania decyzji z 30 lipca 2008 r. skarżąca nie była stroną tego postępowania. Jednakże jakkolwiek skarżąca jest następcą prawnym wnioskodawców i A.K, to ten ostatni niewątpliwie brał udział w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z 30 lipca 2008 r. Skarżąca nie wnosiła jednak o wznowienie postępowania.

Podkreślić trzeba, że w prawomocnym wyroku z 24 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 1092/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylając zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 31 października 2019 r., nr KO.434-16/19 wraz z poprzedzającym je postanowieniem Wójta Gminy Budziszewice z 25 września 2019 r., znak: Pgr.6830.4.2019 stwierdził wyłącznie, że fakt spełnienia przesłanek wznowienia postepowania może być badany jedynie we wznowionym postępowaniu. Jednocześnie sąd ocenił, że brak było przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia daty dowiedzenia się przez wnioskodawcę o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia. Sąd podkreślił, że przedmiotem tego postępowania była tylko kwestia ustalenia zachowania terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania.

Wskazania sądu zawarte w tym wyroku zostały przez organy administracji wykonane. Organy administracji stwierdziły, że wnioskodawcy dochowali terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania.

Podkreślić również trzeba, że przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest wyłącznie kwestia oceny, czy w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym prawidłowo organy administracji zastosowały art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., a nie to czy decyzja z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości była prawidłowa.

Decyzja ta została zresztą skontrolowana w nadzwyczajnym trybie postępowania na skutek wniosku skarżącej o stwierdzenie jej nieważności.

Postępowanie to zostało zakończone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 12 kwietnia 2017 r. nr KO.434-7/17 utrzymującą w mocy decyzję tego organu z 16 lutego 2017 r. nr KO.434-41/16 o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z 30 lipca 2008 r. o rozgraniczeniu nieruchomości.

Decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 16 lutego 2017 r. i z 12 kwietnia 2017 r. podlegały kontroli sądów administracyjnych.

Prawomocnym wyrokiem z 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 547/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 12 kwietnia 2017 r. wskazując, że w sprawie zakończonej decyzją Wójta Gminy Budziszewice, jak wynika z protokołu granicznego z czynności ustalenia przebiegu granicy zakończonych 21 kwietnia 2008 r., sporządzonego przez upoważnionego geodetę M.K., oparto się na dokumentach udostępnionych geodecie z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Podstawę ustalenia przebiegu granicy stanowił operat scaleniowy nr [...] oraz operat nr [...] – "pomiar kontrolny", w którym po raz pierwszy pojawiły się działki nr 5/1 i 5/2, które nie figurowały w operacie scaleniowym. Geodeta zaznaczył, że granice scaleniowe są zmienione zgodnie ze stanem użytkowania na gruncie, wskazanym przez właścicieli. Pomiar granic wykonany został w układzie lokalnym bez dowiązania się do osnowy państwowej. Z zapisu protokołu wynika, iż W.i D. małżonkowie C. oraz A.K. zgodnie oświadczyli, że granica pomiędzy działką nr 5/2 i nr 5/1 przebiega począwszy od drogi – działka nr 34 od punktu nr 11-43 (granicznik) przez punkt 11-44 (narożnik stodoły) do punktu 11-45 (granicznik). Dalej granica biegnie do punktu granicznego z działkami nr 111/1 i 111/2, która nie jest przedmiotem rozgraniczenia. Dla ustalonych bezspornie punktów granicznych dokonano w obecności stron stabilizacji. Protokół graniczny podpisali bez zastrzeżeń właściciele rozgraniczanych nieruchomości, tj.: D.C., W.C. i A.K. Protokół graniczny został przyjęty do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 23 czerwca 2008 r. za nr ewid.[...].

W wyroku z 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 547/17 sąd ocenił, że rozgraniczenie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Sąd wskazał, że ze szkicu granicznego nie wynika, by granica wyznaczona od punktu 11-43 przez punkt 11-44 do punktu 11-45 przechodziła przez sień i kuchnię budynku mieszkalnego. Szkic wskazuje, że budynki znajdują się na działce nr 5/1, stanowiącej wówczas własność A.K., a granica przebiega po zewnętrznych ścianach tychże budynków. W opinii biegłej sądowej z zakresu geodezji i kartografii z 4 września 2014 r. – sporządzonej do sprawy[...], toczącej się z powództwa D.P. przed Sądem Rejonowym w T. o wydanie części nieruchomości nr dz. 5/1, zawarte zostało stanowisko, iż: "na linii granicznej 11-43-11-44 znajduje się część obecnie ściany frontowej i tylnej drewnianego budynku mieszkalnego, stanowiącego połowę dawnego budynku, którego druga połowa została rozebrana, i budynek ten praktycznie nie posiada ściany bocznej od strony zachodniej (jest to jedynie fragmentaryczna ściana)". Sąd ocenił, że nawet w sytuacji, gdyby w istocie naniesienia budynków na szkicu granicznym były nieprecyzyjne i granica wyznaczona przez punkty graniczne 11-43-11-44 przechodziła przez sień i kuchnię budynku usadowionego na działkach 5/1 i 5/2, to i tak brak byłoby podstaw do uznania, że przebieg tej granicy ustalono z rażącym naruszeniem prawa. Biegła sądowa z zakresu geodezji i kartografii w uzupełnieniu opinii z 4 września 2014 r. sporządzonej do sprawy [...](pismo do Sądu Rejonowego w T. z 23 grudnia 2014 r.) zaznaczyła, że "miała i ma wiedzę, iż w przypadku dz. nr 5/1 występuje zarówno odrębna nieruchomość budynkowa, jak i nieruchomość gruntowa, co opisane zostało w punkcie 1 opinii – badanie I księgi wieczystej nr [...]. Należy mieć świadomość, iż najpierw dokonano podziału działki oznaczonej numerem 5 na dwie części tj. dz. nr 5/1 i 5/2 z przeprowadzeniem granicy między nimi przez budynek mieszkalny i to ten podział został dokonany z naruszeniem przepisów prawa, bowiem nowa granica przechodziła przez wspólną sień dla budynków usytuowanych zasadniczo odp. na dz. nr 5/1 i 5/2, zamiast prawidłowo – biec po ścianie działowej lub po wybudowaniu takiej ściany dla potrzeb podziału. Zatem logicznym jest, że właśnie ta granica podziału fizycznego między działkami podzieliła wówczas również budynek na dwie części, a dopiero potem, po przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa (przez poprzedników prawnych powódki) bez budynków, została wyodrębniona nieruchomość budynkowa".

W wyroku z 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt [...] sąd wskazał powołując się na analizę danych zasobu geodezyjnego przeprowadzonej przez biegłą sądową w sprawie I C 722/13 (pkt 6 opinii z 4 września 2014 r.), że B.K. była obecna przy pomiarze kontrolnym w 1994 r., kiedy zatwierdzony został podział działki 5 na działki 5/1 i 5/2. Biegła wskazała że: "W operacie technicznym Nr [...] z kontrolnego pomiaru dot. m. in. dz. nr 3, 4, 5, 6 i 111 znajdują się szkice polowe oraz notatka służbowa i protokół, na których są podpisy: A.K., J.K., B.K., M.M. oraz ich oświadczenia, że zgadzają się na przebieg granic zgodnie ze stanem użytkowania na gruncie, ponadto wykaz zmian gruntowych dotyczący działki nr 5 A. K. i jej podział na dz. nr 5/1, 5/2, przy czym obie posiadały użytek: BRlVb ) oraz działki nr 111 należącej do M. M. na mocy decyzji Nr 7221-1/1/91 z dn. 19.04.1991 r. i jej podział na działki rolne nr 111/1 i 111/2". Sąd wskazując na pisma Wójta Gminy Budziszewice z 21 grudnia 2016 r. stwierdził, że w toku czynności dotyczących rozgraniczenia działek 5/1 i 5/2 Gmina nie posiadała wiedzy dotyczącej zawiłej własności budynków zlokalizowanych na działce 5/1 stanowiących odrębny przedmiot własności niż własność gruntu. Poza tym B.K. i K.K., składając w toku prowadzonego postępowania rozgraniczeniowego pismo z 31 marca 2008 r. i żądając "wstrzymania wszelkich prac geodezyjnych podjętych przez sąsiadów" – D.C. i W.C., podnosili, że doszło do naruszenia granicy z działką nr 111/2. W ogóle nie ponosili natomiast, że są właścicielami budynków znajdujących się na rozgraniczanej działce nr 5/1. Informacje takie nie wynikały również z ksiąg wieczystych rozgraniczanych nieruchomości. Do aktów notarialnych Nr 5.922/96 oraz Nr 158/2009 A.K. oświadczył, że działki nr 5/2 i nr 5/1 są niezabudowane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ani sąd administracyjny nie posiadają jednak uprawnień, aby wypowiadać się w zakresie wad oświadczeń stron składanych do aktu notarialnego. Akt notarialny Repertorium A Nr [...]– umowa zamiany działek nr 5/1 i 111/2 położonych w miejscowości T., gm. B., dotyczył czynności, w której brała udział D.P., a zatem wówczas mogła zgłaszać zastrzeżenia. Z aktu wynika, że został on odczytany, przyjęty i podpisany przez stawających przed notariuszem D.P. i A.K. W akcie nie ma żadnej wzmianki, by przed podpisaniem były do niego zgłaszane jakiekolwiek poprawki.

Wyrokiem z 25 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2898/17 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącej od powyższego wyroku z 17 sierpnia 2017 r.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że słusznie wskazał sąd pierwszej instancji na istotę postępowania rozgraniczeniowego, polegającą na ustaleniu na gruncie przebiegu istniejącej granicy, wynikającego z dokumentów geodezyjnych i map zawierających dane do jej ustalenia. Taka konstrukcja postępowania rozgraniczeniowego wyklucza podważenie przebiegu istniejącej granicy tylko dlatego, że gdyby jej wyznaczenie miało nastąpić w drodze podziału nieruchomości na podstawie obecnie obowiązujących przepisów, to jej przebieg byłby inny. Organ orzekający w sprawie o rozgraniczenie zobowiązany jest bowiem odtworzyć przebieg istniejących granic, a nie analizować lokalizację i czas budowy położonych na nieruchomości budynków w celu ukształtowania granic w sposób zgodny z aktualnie obowiązującymi przepisami m.in. Prawa budowlanego i przepisów wykonawczych do tego aktu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie prowadzi do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. dokonanie rozgraniczenia działek zgodnie z istniejącymi dokumentami kartograficznymi, nawet gdy tak ustalony przebieg granicy między nieruchomościami mógłby naruszać aktualne zasady postępowania dotyczącego podziału nieruchomości. Postępowanie rozgraniczeniowe ma na celu rekonstrukcję istniejących granic, zaś postępowanie w przedmiocie podziału nieruchomości zmierza do ukształtowania nowych granic w zgodzie z obowiązującymi w dacie podziału przepisami prawa.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Natomiast stosownie do art. 171 p.p.s.a., wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że powołane powyżej przepisy zakreślają granice związania innych podmiotów prawomocnym orzeczeniem sądowym. Ratio legis tych regulacji, w szczególności wyrażona w art. 170 p.p.s.a. powszechnie obowiązująca moc wiążąca wyroku sądowego, polega na zagwarantowaniu zachowania spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć wzajemnie ze sobą sprzecznych. Przy czym istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że zarówno sąd, który wydał orzeczenie, strony postępowania, a co więcej inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawach także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. Powołany przepis art. 171 p.p.s.a. statuuje tzw. zasadę powagi rzeczy osądzonej, którą należy rozumieć jako moc prawną orzeczenia co do istoty sprawy, wydanego w postępowaniu jurysdykcyjnym, wykluczającą ponowne rozstrzyganie tej samej sprawy. Przy czym wyrażony w art. 171 p.p.s.a. przepisie skutek res iudicata odnosi się tylko do tego, co w związku z wniesioną skargą stanowiło przedmiot prawomocnego rozstrzygnięcia. Podkreślenia również wymaga, że co prawda powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję prawomocnego wyroku, lecz biorąc pod uwagę, że istota sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli wyraża się w ocenie prawnej, która zawarta jest w uzasadnieniu wyroku, to na zakres powagi rzeczy osądzonej wskazują motywy prawomocnego orzeczenia wynikające z jego uzasadnienia (por. wyroki NSA z: 12 grudnia 2019 r., I OSK 262/19; z 10 grudnia 2019 r., II OSK 211/18; z 12 grudnia 2017 r., I OSK 235/16; wyrok WSA w Gdańsku z 4 grudnia 2019 r., II SA/Gd 109/19; wyrok WSA w Łodzi z 16 stycznia 2020 r., II SA/Łd 676/19). Jakkolwiek związanie prawomocnym wyrokiem wiąże tylko w danej sprawie, może odnosić się do innych postępowań w zakresie, w jakim w wyroku tym rozstrzygnięta została określona kwestia prawna, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie jako zagadnienie wstępne, czy też dalszy element kształtujący proces stosowania prawa przez sąd (por. wyrok NSA z 24 listopada 2020 r., II FSK 1014/19). W orzecznictwie wskazuje się, że w sytuacji gdy zachodzi związanie prawomocnym orzeczeniem sądu i ustaleniami faktycznymi, które legły u jego podstaw, niedopuszczalne jest w innej sprawie o innym przedmiocie dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku. Stanowisko przeciwne, uznające możliwość czynienia przez organy administracji publicznej ustaleń sprzecznych z treścią prawomocnego orzeczenia sądu, jest nie do pogodzenia z wypływającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego oraz określoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą legalizmu. Moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów sprawia, że muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. W przeciwnym razie zagrożone byłoby ratio legis art. 170 p.p.s.a. polegające na zagwarantowaniu spójności i logiki działania organów państwa oraz na zapobieżeniu współistnieniu w obrocie prawnym orzeczeń nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Oznacza to, że w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dane zagadnienie, nie może być już ono ponownie badane (por. wyroki NSA z: 25 lutego 2014 r., II GSK 1939/12; z 20 lutego 2014 r., I OSK 1792/12; 25 marca 2013 r., II GSK 2322/11, OSP 2015, z. 9, poz. 88; z 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98). Dlatego też ilekroć ocena prawna, wyrażona w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego, ma jakiekolwiek znaczenie dla oceny zgodności z prawem innego aktu administracji publicznej, badanego przez sąd administracyjny, sąd ten obowiązany jest uznać i uwzględnić to wcześniejsze, prawomocne orzeczenie. Istotą zasady "związania oceną prawną" jest to, że dotyczy wykładni prawa materialnego, jak i procesowego (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2020 r., II FSK 795/18).

W niniejszym postępowaniu z mocy powołanych wyżej art. 170 i art. 171 p.p.s.a. zawartą w prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 547/17 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2018 r., I OSK 2898/17 ocenę prawną uznać należy za wiążącą również w niniejszej sprawie.

Dodać trzeba, że na rozprawie 22 września 2023 r. skarżąca i jej pełnomocnik oświadczyli, że nie zaskarżyli wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z 18 grudnia 2015 r., sygn. akt [...] oddalającego powództwo o wydanie nieruchomości.

Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku skarżąca wnosiła o nakazanie pozwanym W. i M.W. wydania na jej rzecz części nieruchomości położonej w T., gminie B., oznaczonej w ewidencji gruntów nr działki 5/1, dla której jest prowadzona w Sądzie Rejonowym w T. księga wieczysta nr [...] stosownie do granic określonych w protokole granicznym z 28 marca 2008 r. oraz o nakazanie pozwanym przesunięcia ogrodzenia z płyt betonowych, posadowionego na jej nieruchomości, zgodnie z granicą działek określoną w powołanym protokole granicznym.

Zgodnie z art. 366 k.p.c. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. W tym też zakresie prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w T. z 18 grudnia 2015 r., sygn. akt [...] jest wiążący.

Na marginesie powyższych rozważań jedynie informacyjnie sąd wskazuje, że w art. 47 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 682 ze zm.) uregulowany został tryb umożliwiający wejście na teren sąsiedniej nieruchomości w celu wykonania prac przygotowawczych lub budowlanych.

Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

d.j.