Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 793/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 – k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b oraz art. 24 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania G. S. (skarżąca, strona) od wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (organ pierwszej instancji) decyzji z dnia 28 grudnia 2022 r. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na niepełnosprawnego męża – B. S., rozstrzygnęło: uchylić decyzję organu pierwszej instancji w całości, będącą przedmiotem odwołania i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy, w ten sposób, że:

odmówić przyznania G. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji - mężem B. S. od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r.;

przyznać G. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji - mężem B. S. od dnia 1 kwietnia 2023 r. na stałe.

Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy:

Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wystąpiła w dniu 17 listopada 2022 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem B. S., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pełnomocnik wniósł o: przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną; przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na okoliczność sprawowania przez stronę opieki nad osobą niepełnosprawną; w przypadku wydania decyzji przyznającej ww. świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania, wniósł o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik strony obszernie uzasadnił stanowisko w sprawie, powołując liczne orzeczenia sądów administracyjnych oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Decyzją z 28 grudnia 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, powołując się na niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b pkt 1-2 u.ś.r., z tego powodu, że z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 24 marca 2017 r. wynika, że całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji datuje się od grudnia 2016 r., a zatem niepełnosprawność męża strony powstała po ukończeniu 25. roku życia.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił jej naruszenie prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczeniach pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Pismem z dnia 7 marca 2023 r. Kolegium poinformowało pełnomocnika skarżącej, że w sprawie nie występują, poza jedną, tzw. negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., mianowicie strona pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. Kolegium wskazało, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonować będzie decyzja przyznająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanie wnioskowanego świadczenia nie będzie możliwe, bowiem warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest uprzednie uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Pismem z dnia 22 maja 2023 r. pełnomocnik strony przesłał do Kolegium decyzję z dnia 13 kwietnia 2023 r. wydaną przez organ pierwszej instancji, którą uchylono realizację decyzji z dnia 22 września 2022 r. dotyczącą przyznania stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Natomiast pismem z dnia 31 maja 2023 r. organ pierwszej instancji poinformował, że ww. decyzja z dnia 13 kwietnia 2023 r., stała się ostateczna z dniem 28 kwietnia 2023 r.

W uzasadnieniu decyzji z 28 czerwca 2023 r. Kolegium wskazało, że B. S. (66 lat) jest żonaty i jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, zaś zaliczenie do znacznego stopnia niepełnosprawności nastąpiło na mocy orzeczenia Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia 24 marca 2017 r. stwierdzające, że jest trwale całkowicie niezdolny do pracy i trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, zaś data powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji to "12.2016 r." Skarżącej na podstawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 22 września 2022 r. przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie 620,00 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 października 2023 r., w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Natomiast decyzją organu pierwszej instancji z dnia 13 kwietnia 2023 r. uchylono realizację ww. decyzji z dnia 22 września 2022 r., wskazując, że ostatni specjalny zasiłek opiekuńczy został wypłacony stronie za marzec 2023 r. Obecnie strona nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem i istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy tymi zdarzeniami. Niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia ma realny, faktyczny związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zakres i wymiar sprawowanej opieki nie został przez organ pierwszej instancji zakwestionowany. Opieka sprawowana jest codziennie, całodobowo i należycie.

Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji, odmawiając zaskarżoną decyzją przyznania stronie wnioskowanego świadczenia uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., z uwagi na fakt, iż całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji męża strony datuje się od grudnia 2016 r. Niemniej, od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r" sygn. akt K 38/13 nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z Konstytucją RP. Jest to skutek stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucja RP. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Tym samym zostaje ustanowiony powszechnie obowiązujący zakaz wykładni i stosowania przepisu w sposób sprzeczny z dyspozycją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W związku z powyższym, sam fakt, że z orzeczenia Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia 24 marca 2017 r. wynika, że całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji datuje się od grudnia 2016 r., tj. od 59. roku życia, nie może stanowić przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, skoro zgodnie z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, przy wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ pierwszej instancji w ogóle nie powinien tego kryterium brać pod uwagę.

Kolegium argumentowało, że z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia 22 września 2022 r., przyznał stronie specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone, m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, że decyzją z dnia 13 kwietnia 2023 r. uchylono realizację decyzji z dnia 22 września 2022 r., przyznającą stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a ostatni specjalny zasiek opiekuńczy wypłacono stronie za marzec 2023 r., należało uznać, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje stronie od dnia 1 kwietnia 2023 r., tj. od momentu spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na czas nieokreślony (na stałe). Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie wniosek pełnomocnika strony, co do uchylenia decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem wydania decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz oświadczenie strony o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dopóki bowiem w obrocie prawnym pozostawała i była realizowana decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podobnie regulacja zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. wskazuje, że przy zbiegu roszczeń uprawnionemu przysługuje wyłącznie jedno świadczenie. W myśl powyższych unormowań, nie można w tym samym czasie posiadać prawa do obu wymienionych świadczeń, a co za tym idzie, stronie nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjnego za okres, w którym pozostawała w obrocie prawnym decyzja przyznająca jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na ten sam okres. Dopiero uchylenie decyzji przyznającej ten zasiłek pozwoliło na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia, od którego specjalny zasiłek opiekuńczy już nie przysługiwał. Za bezzasadną uznać również należało argumentację strony co do możliwej kompensacji przyznanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z przyznanym wcześniej i wypłaconym specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Nie ma bowiem prawnej możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia a wysokością specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kompensacja kwoty świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego naruszałaby treść przepisu art. 17 ust. 3 u.ś.r., który sztywno określa wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zarzucając jej naruszenie:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;

- art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był przez skarżącą wyrażony już w dniu złożenia wniosku do organu pierwszej instancji. Tym samym dokonała wyboru świadczenia i nie mogła zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 listopada 2022 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 - p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Użyty w tym przepisie zwrot "w granicach sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA).

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18 lub 25 roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczyła kwestii przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 17 listopada 2022 r. Kolegium przyjęło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dopiero od 1 kwietnia 2023 r., gdyż od tego momentu skarżąca nie pobiera już specjalnego zasiłku opiekuńczego, zatem ustała jedyna przesłanka negatywna uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo między innymi do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Pełnomocnik skarżącej wskazywał, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, co oznacza, że dokonał wyboru świadczenia. Natomiast w ocenie organu odwoławczego, niezbędne było wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o czym pełnomocnik strony został poinformowany pismem z 7 marca 2023 r., bowiem dopóki w obrocie prawnym funkcjonować będzie decyzja przyznająca wnioskodawcy prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie możliwe.

Uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy nastąpiło ostateczną decyzją organu pierwszej instancji z 13 kwietnia 2023 r. Decyzja ta uzyskała przymiot ostateczności i pozostaje w obrocie prawnym, zatem wiąże stronę i organy. Jest ona odrębnym aktem, podlegającym ewentualnemu odrębnemu zaskarżeniu (co nie nastąpiło), więc nie mogła stanowić przedmiotu kontroli sądu w niniejszym postępowaniu.

Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W rozpoznawanej sprawie skarżącej niewątpliwie przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki sprawowanej nad mężem od 1 listopada 2022 r. do dnia 31 października 2023 r.

Z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wynika natomiast, że posiadanie prawa do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała i była realizowana decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podobnie regulacja zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. wskazuje, że przy zbiegu roszczeń uprawnionemu przysługuje wyłącznie jedno świadczenie. W myśl powyższych unormowań, nie można w tym samym czasie posiadać prawa do obu wymienionych świadczeń, a co za tym idzie, skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, w którym pozostawała w obrocie prawnym decyzja przyznająca jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na ten sam okres.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopóki w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres. Organ odwoławczy nie naruszył również art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopiero uchylenie decyzji przyznającej ten zasiłek pozwoliło na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia, od którego specjalny zasiłek opiekuńczy już nie przysługiwał. Prawidłowo zatem Kolegium świadczenie to przyznało od dnia 1 kwietnia 2023 r.

Zauważyć ponadto należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się", tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i barku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest albo rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel ewentualnie ustanie dotychczasowego prawa do świadczenia. Okres na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r, sygn. akt II SA/Ol 995/19, z 23 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 67/20, CBOSA). Taką interpretację art. 24 ust. 2 potwierdza też uzasadnienie wyroku z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, w którym NSA rozpatrując zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury wyjaśnił, że "zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować". Uwagi te należy analogicznie odnieść do zbiegu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z ustalonym wcześniej prawem strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowisko to jest spójne z poglądem wyrażonym m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18 (CBOSA). W wyroku tym NSA wyjaśnił, że strona, która dotychczas korzystała z mniej korzystnego świadczenia nie musi od razu z niego rezygnować przed potwierdzeniem spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego. NSA wskazał, że kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, 8 i 9 k.p.a. organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W wyroku z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3/19 (CBOSA) NSA stanął również na stanowisku, na kanwie omawianych przepisów, że dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń.

W związku z tym w ocenie NSA, dla uniknięcia zbiegu omawianych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. W tym celu organ administracji, kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, 9, 77 i 80 k.p.a., powinien stwierdzając, że strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, poinformować ją, iż przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie zasiłku dla opiekuna. Z wyroków tych wynika, że strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia. Przy czym rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, konieczne jest bowiem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania wcześniejszego świadczenia.

Zauważyć też należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżnie oceniana jest możliwość kompensowania świadczeń i wypłaty wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy zbiegającymi się uprawnieniami. W ocenie składu orzekającego nie ma podstaw prawnych do takiego działania. W wyrokach m.in. z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 i z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny zasadnie dostrzegł, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Uwagi te należy analogicznie odnieść do zbiegu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z ustalonym wcześniej prawem strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako niezasadną.