Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 285/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: §8 ust. 1-4, § 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
article: art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.235
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2012 r. sprawy ze skargi "S" Spółki z o.o. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] stwierdził u J.G. chorobę zawodową w postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry wymienioną w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869 ze zm., dalej Rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych).

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wszczęto w związku ze zgłoszeniem choroby zawodowej J.G. zatrudnionej przez S sp. z o.o., na stanowisku pracownika gospodarczego na terenie jej zakładu mieszczącego się w [...]. Wskazał, że z orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] września 2011 r. wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wynika, że u J.G. rozpoznano alergiczne kontaktowe zapalenie skóry rąk (poz. 18.1. wykazu chorób zawodowych).

W toku postępowania organ ustalił przebieg pracy zawodowej J.G. obejmujący następujące okresy, stanowiska i wykonywane prace:

1) od [...] lipca1997r. do [...] grudnia 1997 r., M sp. o.o., zatrudnienie na stanowisku pracownika gospodarczego, J.G. zajmowała się sprzątaniem klatek schodowych w budynkach mieszkalnych oraz chodników wokół budynków;

2) od [...] maja 1998 r. do [...] maja 1999 r., Ośrodek Pomocy Społecznej, zatrudniona na stanowisku robotnika gospodarczego zajmowała się sprzątaniem chodników i ulic miasta;

3) od [...] maja 1999 r. do [...] września 2005 r.; nie pracowała zawodowo;

4) od [...] września 2005 r. do [...] października 2005 r. A sp. z o.o., zatrudniona w wymiarze 1/2 etatu na stanowisku pracownika produkcji przy obróbce mięsa;

5) od [...] kwietnia 2006 r. do [...] lipca 2007 r., A sp. z o.o., zatrudniona jako pracownik tymczasowy na stanowisku pakowacza higienicznych wyrobów papierowych;

6) od [...] października 2007 r. do [...] grudnia 2008 r. Ośrodek Pomocy Społecznej, zatrudniona na stanowisku pracownika gospodarczego zajmowała się sprzątaniem ulic na rynku miasta;

7) od [...] stycznia 2009 r. do [...] kwietnia 2009 r., C S. A. zatrudniona na stanowisku pracownika gospodarczego, zajmowała się sprzątaniem pomieszczeń w zakładzie W;

8) od [...] maja 2009 r. do chwili wydania decyzji zatrudniona przez S sp. z o.o., jako pracownik gospodarczy zajmujący się sprzątaniem pomieszczeń zakładu w [...].

Organ ustalił, że zmiany chorobowe skóry w obrębie grzbietowych powierzchni rąk i nadgarstków w postaci wykwitów wypryskowych zaczęły się pojawiać w ok. sierpnia-września 2009r. W wyniku wykonanych w Poradni Dermatologicznej Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy badaniach w kierunku alergii kontaktowej stwierdzona została nadwrażliwość na metylochloroizotiazolinon (Katon CG), który jest konserwantem używanym w detergentach.

Ustalono również, że J.G. miała kontakt z czynnikiem wywołującym nadwrażliwość w okresie [...] stycznia 2009 r. do [...] kwietnia 2009 r. oraz od [...] maja 2009 r. do [...] listopada 2010 r. podczas stosowania detergentów w zakładzie W oraz w zakładzie U. Praca w tych zakładach, na stanowisku pracownika gospodarczego, polegała na codziennym myciu i odkurzaniu powierzchni mebli i wyposażenia, odkurzaniu wykładzin, okresowym myciu ścian, drzwi, okien. W tym celu J.G. mioteł, szczotek, wiader, wózków dwu wiaderkowych, mopów, ścierek, odkurzacza, froterki, maszyny do mycia podłóg oraz środków do mycia, czyszczenia i konserwacji wyposażenia, ścian, podłóg.

Na podstawie kart charakterystyk stosowanych detergentów stwierdzono, że rozpoznany czynnik alergizujący metylochloroizotiazolinon (Katon CG) jest składnikiem stosowanego w okresie [...] stycznia 2009 r. do [...] kwietnia 2009 r. uniwersalnego preparatu do mycia Keradet oraz stosowanego od [...] maja 2009 r. płynnego mleczka do szorowania Jet oraz uniwersalnego środka do mycia wszelkich powierzchni Uniwersal.

2. Jak wskazał organ, powołując się na ustalenia dokonane podczas wizji stanowiska pracy przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2011 r. w obecności przedstawiciela skarżącej spółki, bezpośredni kontakt z tymi preparatami następował podczas ręcznego mycia podłóg przy użyciu wiadra z mopem oraz ręcznego mycia powierzchni przy użyciu ścierki. J.G. stosowała zapewnione przez pracodawcę środki ochrony indywidualnej, między innymi rękawiczki lateksowe, które w wyniku zanurzania w roztworach wodnych detergentów podczas moczenia mopów i ścierek zmieniały swoje cechy użytkowe: zwijały się, ześlizgiwały z rąk, były podatne na uszkodzenia mechaniczne, a krótki mankiet podczas zanurzania rąk w roztworze detergentu i moczenia ścierki lub mopa nie zabezpieczał przed dostawaniem się roztworu detergentu do wnętrza rękawiczki. W ocenie organu stosowanie tego rodzaju rękawiczek nie zapewniało oczekiwanej funkcji ochronnej ponieważ istniała możliwość bezpośredniego kontaktu detergentu ze skórą rąk, a tym samym z alergenem.

Podkreślono, że z powodu pojawiania się coraz liczniejszych wykwitów wypryskowych w obrębie grzbietowych powierzchni rąk i nadgarstków w dniu [...] listopada 2010 r. J.G. zgłosiła się do lekarza dermatologa i była leczona ambulatoryjnie. Z tego powodu przebywała na zwolnieniu lekarskim w okresie [...] listopada 2010 r. – [...] stycznia 2011 r. W wyniku leczenia farmakologicznego oraz braku kontaktu z alergenem zmiany skórne ustąpiły. Po powrocie do pracy w celu ograniczenia kontaktu z alergenem obecnym w stosowanych dotychczas detergentach została skierowana do sprzątania magazynu i hali. Sprzątanie tych pomieszczeń nie wymagało używania dotychczas stosowanych detergentów, a w szczególności Uniwersal, Keradet i Jet. W pomieszczeniach zamiatała, ścierała kurze, a podłogę myła przy pomocy maszyny myjącej, której użycie wyeliminowało ręczne moczenie mopów w roztworach detergentów.

Ze względu na podejrzenie choroby zawodowej została skierowana do Poradni Dermatologicznej Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. Rozpoznanie kliniczne alergicznego kontaktowego zapalenia skóry rąk zostało oparte na obrazie klinicznym, wywiadzie chorobowym i zawodowym oraz dwukrotnie wykonanych testach płatowych naskórkowych. Wykonane testy wykazały nadwrażliwość na konserwant detergentów metylochloroizotiazolinon (Katon CG). Biorąc pod uwagę rodzaj narażenia zawodowego, lokalizację wykwitów skórnych, wyniki badań dodatkowych rozpoznano alergiczne kontaktowe zapalenie skóry rąk na tle zawodowym.

Na podstawie wykonanych testów płatkowych stwierdzono, że przyczyną wystąpienia alergicznej choroby skóry był metylochloroizotiazolinon (Katon CG). Ze względu na swoje właściwości jest on stosowany jako konserwant wielu produktów, w tym kosmetyków, detergentów, olejów przemysłowych, farb, klejów, środków ochrony roślin. Ze względu na potwierdzone właściwości alergizujące jest on zaliczany do substancji najczęściej uczulających i dlatego został wykorzystany jako jedna z 28 substancji testowych w europejskiej serii podstawowej testów płatkowych przeprowadzanych w diagnostyce alergii kontaktowej.

3. Organ wskazał, że w myśl przepisu § 8 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Jak podkreślił organ stwierdzenie choroby zawodowej wymaga spełnienia dwóch przesłanek: orzeczenia lekarskiego rozpoznającego chorobę zawodową oraz wyników dochodzenia epidemiologicznego wskazującego narażenie zawodowe na rozpoznany alergen oraz czynniki przemawiające za uznaniem zawodowego podłoża rozpoznanej choroby. Zdaniem organu obie zostały ustalone. Oceniając uzasadniający je materiał dowodowy organ wyjaśnił, że zgodnie z wiedzą medyczną do grup zawodowych o podwyższonym ryzyku alergicznej choroby zawodowej skóry należą między innymi pracownicy zajmujący się sprzątaniem. W ich przypadku do najważniejszych czynników ryzyka należy kontakt z detergentami zawierającymi w swoim składzie składniki wykazujące silne właściwości alergizujące (między innymi konserwanty) oraz tzw. mokre środowisko pracy wynikające ze sposobu wykonywania pracy (częsty kontakt skóry rąk z roztworami wodnymi detergentów, częste mycie rąk). Wchłanianie substancji szkodliwych przez skórę ludzką zależy od wielu czynników między innymi od jej stanu i wilgotności otoczenia. Nawet rozcieńczone roztwory wodne mało szkodliwych substancji jak mydło, środki czyszczące, detergenty po długotrwałym działaniu na skórę powodują jej odtłuszczenie, macerację, podrażnienia, a w następstwie mikrourazy powodujące łatwość wchłaniania substancji chemicznych i powstawania wyprysków.

W konsekwencji organ stwierdził, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że J.G. pracę wykonywała w warunkach sprzyjających powstaniu choroby alergicznej skóry rąk: miała bezpośredni kontakt z alergenem, a ze względu na zanurzanie w roztworach detergentów rąk pracowała w tzw. mokrym środowisku. Miała zapewnione środki ochrony w postaci rękawic lateksowych, które jednak nie spełniały całkowitej funkcji ochronnej. Dlatego podczas wykonywania czynności związanych z myciem i czyszczeniem powierzchni przy użyciu profesjonalnych detergentów będących źródłem alergenu wykonywała pracę w bezpośrednim narażeniu na czynnik szkodliwy w warunkach sprzyjających do rozwoju alergicznej choroby skóry rąk.

Podkreślił, że za uznaniem zawodowego podłoża rozpoznanego alergicznego kontaktowego zapalenia skóry rąk u J.G. przemawia ustalenie związku czasowego pomiędzy ekspozycją na rozpoznany alergen, a pojawieniem się zmian chorobowych, lokalizacja wykwitów skórnych w miejscu bezpośredniego kontaktu z alergenem, poprawa stanu skóry rąk po leczeniu farmakologicznym i wyeliminowaniu ze środowiska pracy ekspozycji na czynnik alergizujący w związku z zapewnieniem przez pracodawcę po powrocie ze zwolnienia lekarskiego możliwości wykonywania pracy bez stosowania detergentów.

4. Od decyzji tej odwołanie złożyła S spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zarzucając jej naruszenie art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej k.p.a.) przez nieprzeprowadzenie w pełnym zakresie postępowania dowodowego i pominięcie okoliczności wskazujących, że stwierdzony stan chorobowy J.G. mógł być spowodowany innymi czynnikami, aniżeli wynikające ze środowiska pracy. Skarżąca spółka wskazała tu na szereg preparatów używanych w przeciętnym gospodarstwie domowym zawierających wskazany środek chemiczny. Okoliczność ta, zdaniem odwołującej się, pozwala z kolei na stwierdzenie z dużym prawdopodobieństwem, że przyczyna powstania choroby skóry rąk J.G. leżała poza środowiskiem pracy. Ponadto, w ocenie skarżącej, organ pominął także istotne okoliczności dotyczące warunków pracy, w tym to, że pracownicy byli wyposażeni nie tylko w rękawiczki lateksowe, ale również rękawiczki innego rodzaju, jak np. rękawice flokowane, których mankiety są długie na 12 cm, a struktura bardzo odporna na środki chemiczne.

5. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...].

Podzielając ustalenia oraz ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym. Z kolei zgodnie z § 8 ust. 1 i 2 Rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim, o którym mowa w § 6 ust. 1 tego aktu, oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Orzeczenie lekarskie wydawane przez lekarza uprawnionego ma więc zasadnicze znaczenie w postępowaniu w przedmiocie choroby zawodowej. Z kolei - podstawę wydania owego orzeczenia stanowią wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacja medyczna pracownika lub byłego pracownika, dokumentacja przebiegu zatrudnienia oraz ocena narażenia zawodowego, którym lekarz orzecznik jest związany.

Organ stwierdził, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradnia Dermatologiczna Chorób Zawodowych dnia [...] września 2011 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej - alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że rozpoznanie kliniczne zostało oparte na obrazie klinicznym, wywiadzie chorobowym i zawodowym, badaniach dodatkowych (dwukrotne testy płatkowe naskórkowe). Wykonane testy naskórkowe płatkowe wykonane dwukrotnie wykazały nadwrażliwość na konserwant detergentów metylochloroizotiazolinon (Katon CG). Biorąc pod uwagę rodzaj narażenia zawodowego, lokalizację wykwitów skórnych, wyniki badań dodatkowych rozpoznano u pacjentki alergiczne, kontaktowe zapalenie skóry rąk, co dało podstawę do rozpoznania choroby zawodowej.

Organ odwoławczy wskazał, że podana w orzeczeniu lekarskim argumentacja jest wyczerpująca. Jednostka medycyny pracy w sposób zwięzły i przekonywujący uzasadniła, dlaczego rozpoznane schorzenie u J.G. można uznać za chorobę zawodową. Powołał się przy tym na utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim zaznaczając, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej w istocie nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie jest bowiem jedynym wiarygodnym środkiem dowodowym służącym stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów.

Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazano, że w dochodzenia epidemiologicznego ustalono, że czynnikiem alergizującym dla J.G. jest metylochloroizotiazolinon (Katon CG), który jest stosowany jako konserwant m. in. do preparatów kosmetycznych (takich jak: szampon CLEAR, odżywka z ochronnym serum do włosów DOVE), detergentów (na przykład: pasty do mycia rąk COMFORT, mleczka do czyszczenia powierzchni DIX, płynu do ręcznego mycia naczyń PUR BALSAM MINERAŁY, uniwersalnego środka do mycia wszelkich powierzchni Uniwersał, płynnego mleczka do szorowania Jet, uniwersalnego preparatu do mycia Keradet). Ten składnik występuje nie tylko w preparatach stosowanych w środowisku pracy zawodowej J.G., ale także w preparatach stosowanych w życiu codziennym. Jednakże, w ocenie organu, za zawodową etiologią rozpoznanej choroby kontaktowego zapalenia skóry rąk przemawia to, że wykwity skórne wystąpiły w miejscu bezpośredniego kontaktu z alergenem (tylko na rękach), w okresie kiedy J.G. zatrudniona była w zakładzie S spółka z o.o., wykonując czynności związane ze stosowaniem preparatów zawierających w swoim składzie czynnik alergizujący. Ponadto poprawa stanu skóry rąk następowała nie tylko po leczeniu farmakologicznym ale także po wyeliminowaniu ze środowiska pracy ekspozycji na czynnik alergizujący w związku z zapewnieniem przez pracodawcę po powrocie ze zwolnienia lekarskiego możliwości wykonywania pracy bez stosowania detergentów.

Podkreślił także, że na tle obowiązujących przepisów wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika, z uwagi na jego osobniczą wrażliwość

Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczących stosowanych środków ochrony indywidualnej wskazał na treść pisma odwołującej się spółki z dnia [...] lipca 2011r., dotyczące wyposażenia pracowników w różnego typu rękawice, oraz wyjaśnienia J.G. dotyczące tej kwestii, które, w ocenie organu jednoznacznie określały stosowane w zakładzie pracy środki ochrony.

Tym samym organ odwoławczy uznał, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny rzetelnie wyjaśnił istotne okoliczności sprawy. Podczas dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzono wywiad odnośnie przebiegu pracy zawodowej, warunków pracy, podejmowanych przez pracodawcę środków profilaktycznych i występujących objawów chorobowych. Informacje o warunkach pracy, będące podstawą do rozpoznania klinicznego choroby zawodowej, podane przez zakład pracy zostały zweryfikowane w miejscu, gdzie była wykonywana praca (adnotacja służbowa z dnia [...] czerwca 2011 r.) w obecności przedstawiciela odwołującej się spółki, który nie wniósł uwag do przedstawionego przez J.G. sposobu wykonywania pracy oraz stosowania środków ochrony indywidualnej.

6. Od wskazanej decyzji "S" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę zarzucając jej istotne naruszenie następujących przepisów prawa:

1) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego i niezasadnym zastosowaniem przepisu art. 2351 kodeksu pracy, polegających w szczególności na nieprzeprowadzeniu i niewykazaniu istnienia wymaganych tym przepisem przesłanek oraz niezgromadzeniu dowodów na okoliczność innego źródła choroby skóry rąk, aniżeli środowisko pracy,

2) art. 2351 kodeksu pracy poprzez jego niewłaściwą wykładnię,

3) § 8 ust. 1 w zw. z § 6 ust. 5 i 1 Rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na danych zawartych w orzeczeniu lekarskim o rozpoznaniu choroby zawodowej, mimo że orzeczenie to zostało wydane na informacjach niewystarczających oraz z pominięciem procedury uzupełniającej określonej w § 6 ust. 5 Rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych,

4) przepisu § 8 ust. 2 Rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, poprzez jego niezastosowanie mimo przedstawienia przez skarżącą spółkę dowodów potwierdzających twierdzenie, że źródłem stwierdzonej choroby skóry rąk nie jest jedynie środowisko pracy.

W konsekwencji skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia organowi II instancji, a także zasądzenie od zaskarżonego organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że stan faktyczny niniejszej sprawy uprawnia do przyjęcia, że źródło choroby rąk skóry J.G. nie znajduje się w środowisku pracy, a przyczyną poczynienia w tym zakresie przez organ błędnych ustaleń były naruszenia wskazanych przepisów postępowania. Wskazano również, że organ odwoławczy oparł swoje wywody na wykładni właściwych przepisów, wynikającej z orzecznictwa sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego wydanych w innym stanie prawnym. W ocenie skarżącej z momentem uchwalenia ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99. poz. 825) wprowadzona została do obrotu prawnego nowa definicja choroby zawodowej. Zdaniem skarżącej z porównania starego i nowego przepisu wynika, że ustawodawca w aktualnym brzmieniu definicji choroby zawodowej wzmocnił nacisk na to, aby wyniki oceny warunków pracy w sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem dawały podstawę do przyjęcia, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

W dalszej kolejności skarżąca wskazała, iż stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a zatem to on jest dysponentem postępowania dowodowego, co rodzi po jego stronie obowiązek określenia zakresu dowodów niezbędnych dla ustalenia stanu faktycznego prowadzonej sprawy. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie organ II instancji dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2351 kodeksu pracy poprzez nieprzeprowadzenie rzetelnego postępowania dowodowego w celu wykazania bezspornego lub w wysokim stopniu podobieństwa wpływu środowiska pracy albo sposobu wykonywania pracy na zachorowanie na chorobę zawodową, mimo przedstawienia przez skarżącą spółkę dowodów wykazujących, że źródłem zachorowania w wysokim stopniu prawdopodobieństwa było środowisko niezwiązane z pracą.

Odnosząc się do naruszenia dyspozycji § 8 ust. 1 i 2 Rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, skarżąca wskazała, że wyniki badań przeprowadzonych przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradni Dermatologicznej Chorób Zawodowych wskazują jedynie na możliwość, iż dolegliwość J.G. jest chorobą zawodową. Nie wykluczono jednak pozapracowniczej etymologii tego schorzenia. Strona zarzuciła organowi odwoławczemu, że ten nie odniósł się do rozważań w tym zakresie, zawartych w odwołaniu. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla określenia czy wszystkie przesłanki składające się na hipotezę przepisu art. 2351 kodeksu pracy zostały spełnione ("bezsprzeczność" albo "wysoki stopień prawdopodobieństwa").

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie organ podtrzymał swoje stanowisko, wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

7. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 tej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z powyższego przepisu ustawy wynika, że Sąd ma obowiązek pełnego zbadania zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, niezależnie od treści i zarzutów skargi.

8. Materialno-prawną podstawę rozpoznania niniejszej sprawy stanowi przepis art. 2351 Kodeksu pracy, który stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Schorzenie, które stwierdzono u J.G. ujęte zostało w wykazie chorób zawodowych ujętych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych wydanym na podstawie przepisu art. 237 kodeksu pracy. Jego brzmienie zostało ukształtowane ustawą z dnia 22 maja 2009 r. zmieniającą Kodeks pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 825), która została uchwalona w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07. Oceniając poprawność legislacyjną obowiązującej aktualnie delegacji ustawowej zawartej rozważanym przepisie należy odwołać się do uzasadnienia wskazanego wyroku Trybunału. W jego ocenie lista ta ma odzwierciedlać aktualny stan wiedzy medycznej i do jej stworzenia potrzebne są specjalistyczne kwalifikacje. Zatem taki wykaz powinien być zawarty w akcie normatywnym odznaczającym się większą elastycznością niż ustawa, za pomocą którego organy władzy publicznej mogą szybciej reagować na zmiany okoliczności faktycznych i stanu wiedzy specjalistycznej. Taką możliwość zapewnia umieszczenie listy chorób zawodowych w załączniku do rozporządzenia, jako aktu normującego sprawy ulegające stosunkowo częstym zmianom. Dopuszczalne jest zatem dookreślenie jej w akcie wykonawczym, mimo że wymienienie tej choroby w wykazie chorób nadaję mu rangę przesłanki ustawowej (por. wyrok NSA z dnia 29 grudnia 2011 r., II OSK 2072/11, dostępny w bazie orzeczeń na stronie internetowej NSA).

9. Jednak przed odniesieniem się do zasadności skargi dotyczącej postępowania administracyjnego w przedmiocie choroby zawodowej konieczne jest poczynienie kilku uwag dotyczących interesu prawnego skarżącej. W tej mierze istnieją bowiem rozbieżności w poglądach. W tym zakresie niniejszy sąd opowiada się za stanowiskiem przyznającym pracodawcy legitymację do występowania w charakterze strony w postępowaniach dotyczących rozpoznawania chorób zawodowych (wyroki NSA z 21 września 2006 r., II OSK 143/06; z 24 kwietnia 2007 r., II OSK 1744/06; z 8 października 2007 r., II OSK 1138/07; z 14 lipca 2009 r., II OSK 190/09). Stwierdzenie występowania w danym zakładzie pracy narażenia zawodowego, które może być źródłem choroby zawodowej ma istotne znaczenie dla pracodawcy i wiąże się z ewentualną po stronie pracodawcy odpowiedzialnością karną, cywilną, jak i służbową względem pracownika odpowiedzialnego za dopełnienie procedur wskazanych w kodeksie pracy.

Jak trafnie zauważono obowiązek pracodawcy zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy w zakładzie pracy oznacza, że ciąży on na nim niezależnie od tego, czy u pracownika nastąpi stwierdzenie choroby zawodowej, czy też nie. Zadania pracodawcy określone w art. 236 kodeksu pracy znajdują również wyraz w art. 234 i 235 tego kodeksu. Stąd też nawet fakt odmowy stwierdzenia choroby zawodowej u pracownika przez organ administracji nie uzasadnia odmowy przyznania pracodawcy przymiotu strony, ponieważ z postępowaniem związanym ze stwierdzeniem takiej choroby wiążą się nie tylko określone uprawnienia pracownika, lecz także obowiązki pracodawcy, w szczególności obowiązek stosowania właściwych środków zapobiegawczych. Nie może więc być pracodawca pozbawiony wiedzy o ewentualnych roszczeniach pracowników, jak i o zagrożeniach istniejących w ocenie tychże pracowników w warunkach pracy.

O słuszności stanowiska co do istnienia legitymacji pracodawcy w omawianym postępowaniu świadczy również fakt, że w świetle Rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych decyzje organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej przesyła się także pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej (§ 8 ust. 3 i 4).

10. Odnosząc się do treści przepisu art. 2351 kodeksu pracy, który wyznacza zakres postępowania dowodowego i zarazem oceny legalności jego przeprowadzenia w niniejszej sprawie należy wskazać, że wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika, z uwagi na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r., I SA 1640/93, ONSA 1995/1/28, wyrok NSA z dnia 27 lutego 1998 r., I SA 1862/97, Lex nr 45840, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2010 r., II OSK 1740/2010, LexPolonica nr 2428993).

Rozpoznanie choroby umieszczonej w wykazie chorób zawodowych jest wystarczające do uznania, że doszło do zachorowania na chorobę zawodową, jeśli ustali się istnienie w środowisku pracy narażenia zawodowego wywołującego taką chorobę. Przyjmuje się wówczas domniemanie prawne istnienia związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami pracy narażającymi pracownika na jej powstanie. Przy czym domniemanie prawne istnienia związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami pracy jest domniemaniem zwykłym, wzruszanym, co oznacza, że "nie wyłącza to możliwości wykazania, iż - mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę - jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, jednakże nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika, zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę (wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1982 r., II SA 372/82 ONSA 1982 r. nr 1, poz.33). Przy tym ze względu na przyjęcie domniemania prawnego zawodowego pochodzenia choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych pozycja pracownika poszkodowanego wskutek takiej choroby podczas procesu stwierdzania choroby zawodowej jest uprzywilejowana w zakresie dowodowym.

Odnosząc się do sformułowanego w skardze zarzutu błędnej wykładni przepisu art. 2351 kodeksu pracy wynikającej ze zmiany stanu prawnego należy stwierdzić, że nie jest on zasadny. Dodany przez ustawę z 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy art. 2351 stanowi dokładne powtórzenie regulacji § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, które utraciło moc 3 lipca 2009 r.

Zarówno pod rządami poprzedniej regulacji, jak obecnie by dane schorzenie mogło zostać uznane za chorobę zawodową muszą być spełnione następujące przesłanki:

1) choroba znajduje się w wykazie chorób zawodowych,

2) w środowisku pracy występują (występowały) czynniki szkodliwe dla zdrowia, ewentualnie szkodliwy dla zdrowia jest sposób wykonywania pracy,

3) czynniki lub szkodliwy sposób wykonywania pracy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wywołały chorobę.

Brak jednego z tych elementów uzasadnia wydanie decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2010 r., II OSK 1740/10).

11. Występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych albo szkodliwego sposobu wykonywania dokonuje się w ramach oceny ryzyka zawodowego. W kwestii związku między warunkami pracy a chorobą w judykaturze sądów administracyjnych także pod rządami § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. ukształtował się pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia takiego związku (pewności lub wysokiego prawdopodobieństwa wywołania choroby) - por. np. wyroki NSA z 9 stycznia 2007 r. (II OSK 1039/06, LexPolonica nr 2278506) oraz z 7 czerwca 2006 r. (II OSK 388/06). Podobny pogląd prezentowano w odniesieniu do art. 4 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm., por. I. Jędrasik-Jankowska, Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2009, s. 449).

Poglądy pozostają aktualne w nowym stanie prawnym tym bardziej, że wskazany art. 4 ustawy wypadkowej w brzmieniu obowiązującym do jego ujednolicenia wskazaną nowelą z dnia z 22 maja 2009 r. był bardziej rygorystyczny niż obecny art. 2351 kodeksu pracy. Za chorobę zawodową uznawał bowiem schorzenie wymienione w wykazie, jeśli "zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych", co było rozumiane jako bezsporne wynikanie danej choroby z działania określonych czynników.

Stąd w aktualnym znajdującym zastosowanie w sprawie stanie prawnym ocena ryzyka zawodowego i inne przeprowadzone dowody wskazują na występowanie określonego czynnika negatywnego, a jednocześnie według stanu wiedzy medycznej daje się stwierdzić, że czynnik taki prowadzić może do powstania schorzenia występującego u pracownika, to brak jest potrzeby prowadzenia dalszych dowodów. Oczywiście zainteresowany uczestnik postępowania może takie domniemanie obalić przeciwdowodem.

12. Rozpoznając w tym kontekście prawidłowość stwierdzenia u J.G. choroby wymienionej w poz. 18.1 wykazu czyli alergicznego kontaktowego zapalenia skóry należy wskazać, że wbrew twierdzeniu skarżącej nie doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 2351 Kodeksu pracy w zw. z § 6 ust. 1 i 5 oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Konkluzja przyjęta przez organy obu instancji nie została dowodami i twierdzeniami skarżącej obalona.

W ocenie sądu organ administracji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Decyzje wydane zostały z uwzględnieniem jednoznacznego stanowiska jednostki orzeczniczej I stopnia. Orzeczenie lekarskie oparte zostały na dowodach wynikających z § 6 rozporządzenia, więc wynikach przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Dokonano oceny narażenia zawodowego przy uwzględnieniu sposobu wykonywania pracy (§ 6 ust. 2 pkt 5). Karta narażenia zawodowego została sporządzona na wzorze odpowiadającym załącznikowi nr 4 do rozporządzenia wykonawczego. Nie został naruszony również art. 9 k.p.a. Skarżąca miała zapewniony czynny udział w postępowaniu, brała udział we wszystkich czynnościach przeprowadzonych przez organy.

Jeśli chodzi zaś o moc dowodową kwestionowanego przez skarżącą orzeczenia w judykaturze utrwalony jest pogląd, że państwowy inspektor sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też do dokonywania własnych ustaleń, prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (wyrok z dnia 5 stycznia 2007 r. NSA, II OSK 1078/06, publ. LEX nr 315089). Orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej jest wiążące dla organów inspekcji sanitarnej. Organy inspekcji sanitarnej nie są bowiem uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, która prowadziłaby do odmiennego rozpoznania schorzenia.

Trzeba przy tym podkreślić, że o wartości merytorycznej orzeczenia lekarskiego nie decyduje obszerność wywodów uzasadnienia, lecz jego zawartość merytoryczna odnosząca się do istoty sprawy. W niniejszej sprawie istota ta sprowadza się zaś do tego czy warunki pracy – sposób wykonywania pracy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem prowadził do takiego kontaktu z czynnikami alergizującymi, że mogło dojść do powstania stwierdzonego schorzenia.

Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organ administracyjny orzekający na podstawie takiej opinii winien zwrócić uwagę na jej właściwe uzasadnienie i spełnienie przesłanek formalnych. Zgodnie z prawem tylko właściwie uzasadniona opinia lekarska może być powołana jako podstawa wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej.

Z orzeczenia lekarskiego wynika jednoznacznie odpowiedź pozytywna. Stwierdzono w nim zarówno rodzaj czynnika alergizującego, jak również rodzaje środków stosowanych przez pracownika zawierających ten czynnik. Co istotne orzecznicy stwierdzili również, że poprawa stanu skóry następowała, gdy J.G. nie miała kontaktu z tymi środkami. Opinia ta została jednak poprzedzona starannym postępowaniem dowodowym, w którym organ I instancji dokładnie ustalił warunki pracy skarżącej oraz ewentualne czynniki alergizujące.

Należy podkreślić, że przed wydaniem decyzji przez organ I instancji skarżąca spółka została poinformowana o przebiegu postępowania, dotychczasowych ustaleniach oraz treści orzeczenia lekarskiego. Informację tę skarżąca otrzymała w dniu 11 października 2011 r. i do dnia [...] listopada 2011 r., to jest wydania decyzji przez organ I instancji nie zgłosiła zastrzeżeń oraz wniosków dowodowych, w szczególności zaś potrzeby uzupełnienia opinii lekarskiej. Również w odwołaniu, zawierającym obszerne dowody i polemikę z ustaleniami organu nie znalazł się wniosek o uzupełnienie tejże opinii.

Istotne jest jednak, że organ II instancji dokonał pełnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego odnosząc się również do twierdzeń skarżącej oraz załączonego do odwołania szeregu dokumentów wskazujących na obecność czynnika alergizującego w preparatach stosowanych w gospodarstwie domowym. W tym zakresie poczynił szczegółowe ustalenia dotyczące kontaktu z alergenami w miejscu pracy skarżącej trafnie stwierdzając, że J.G. wykonywała pracę w warunkach sprzyjających powstaniu choroby alergicznej skóry rąk: miała bezpośredni kontakt z alergenem, a ze względu na zanurzanie w roztworach detergentów rąk pracowała w tzw. mokrym środowisku. Miała zapewnione środki ochrony w postaci rękawic lateksowych, które jednak nie spełniały całkowitej funkcji ochronnej. Dlatego podczas wykonywania czynności związanych z myciem i czyszczeniem powierzchni przy użyciu profesjonalnych detergentów będących źródłem alergenu wykonywała pracę w bezpośrednim narażeniu na czynnik szkodliwy w warunkach sprzyjających do rozwoju alergicznej choroby skóry rąk.

Zdaniem organu II instancji za uznaniem zawodowego podłoża rozpoznanego alergicznego kontaktowego zapalenia skóry rąk u J.G. przemawia ustalenie związku czasowego pomiędzy ekspozycją na rozpoznany alergen, a pojawieniem się zmian chorobowych, lokalizacja wykwitów skórnych w miejscu bezpośredniego kontaktu z alergenem, poprawa stanu skóry rąk po leczeniu farmakologicznym i wyeliminowaniu ze środowiska pracy ekspozycji na czynnik alergizujący w związku z zapewnieniem przez pracodawcę po powrocie ze zwolnienia lekarskiego możliwości wykonywania pracy bez stosowania detergentów.

13. Wnioski te, wywiedzione w ramach swobodnej oceny dowodów, należy uznać za trafne. Organ II instancji nie zaprzeczył bowiem, że składnik alergizujący występuje nie tylko w preparatach stosowanych w środowisku pracy zawodowej Jednakże wskazał, że za zawodową etiologią rozpoznanej choroby kontaktowego zapalenia skóry rąk przemawia to, iż wykwity skórne wystąpiły w miejscu bezpośredniego kontaktu z alergenem (tylko na rękach), w okresie kiedy J.G. zatrudniona była w zakładzie skarżącej, wykonując czynności związane ze stosowaniem preparatów zawierających w swoim składzie czynnik alergizujący. Ponadto poprawa stanu skóry rąk następowała nie tylko po leczeniu farmakologicznym ale także po wyeliminowaniu ze środowiska pracy ekspozycji na czynnik alergizujący w związku z zapewnieniem przez pracodawcę po powrocie ze zwolnienia lekarskiego możliwości wykonywania pracy bez stosowania detergentów.

Odnosząc się do ustaleń dotyczących warunków pracy i stosowanych przez pracownika środków ochronnych (w szczególności rękawic) zasadnie stwierdził, że informacje o warunkach pracy, będące podstawą do rozpoznania klinicznego choroby zawodowej, podane przez zakład pracy zostały zweryfikowane w miejscu, gdzie była wykonywana praca (adnotacja służbowa z dnia [...] czerwca 2011 r.) w obecności przedstawiciela odwołującej się spółki, który nie wniósł uwag do przedstawionego przez J.G. sposobu wykonywania pracy oraz stosowania środków ochrony indywidualnej. Wskazał także na treść pisma skarżącej z dnia [...] lipca 2011 r., odnoszącego się do wyposażenia pracowników w różnego typu rękawice oraz wyjaśnienia J.G. w tej kwestii.

Z tych względów należy uznać, że proces gromadzenia materiału dowodowego został przeprowadzony zgodnie z prawem, a ustalając podstawę faktyczną zaskarżonej decyzji organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. W tym zakresie tylko ich naruszenie mogłoby skutkować obowiązkiem zastosowania środka, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c. p.p.s.a.

Wskazać również należy, że organ odwoławczy, podzielając ustalenia faktyczne i prawne organu pierwszoinstancyjnego ponownie dokonał oceny całokształtu badanej sprawy oraz ustosunkował się do wszystkich istotnych zarzutów podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu. W tym zakresie postępowanie organów administracji uzasadnienie wydanej decyzji należy uznać za wyczerpujące i zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).