Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 243/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 czerwca 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Gminy B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 17 lutego 2023 r. nr WG-VI.7534.16.2023.ZWK Wojewoda Podlaski, utrzymał w mocy decyzję Starosty Zambrowskiego z dnia 29 grudnia 2022 r. nr GK.6821.6.2020, umarzającą postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], położonej w Białymstoku, obecnie wchodzącej w skład nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] oraz orzekającej o zwrocie nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działka nr [...] o pow. 0,0015 ha, położonej w Białymstoku, stanowiącej własność Gminy Białystok.

Stan faktyczny i prawny przedstawia się następująco.

Prezydent Miasta Białegostoku, decyzją z dnia 24 listopada 1983 r., znak GKM-Il-8221/51/83 dokonał wywłaszczenia m.in. nieruchomości, oznaczonej jako działki: nr [...] o pow. 288 m2 i nr [...] o pow. 15 m2, stanowiącej własność M. i E. małż. D. Przedmiotowa decyzja stała się ostateczna w dniu 14 grudnia 1983 r.

Pismem z dnia 13 maja 2020 r. M. i E. małż. D. złożyli wniosek o zwrot nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 288 m2 oraz nr [...] o pow. 15 m2.

Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2020 r., znak WG-VI.7534.191.2020.MWM, Wojewoda Podlaski, wyznaczył Starostę Zambrowskiego do załatwienia wniosku w przedmiotowej sprawie. W toku prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, iż wywłaszczona nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...] o pow. 288 m2, weszła w skład nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]. Natomiast nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...] o pow. 15 m2 weszła w skład nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działka nr [...]. Decyzją z dnia 18 lutego 1992 r., znak GG.YIII.7228-33/23/92, Wojewoda Białostocki, stwierdził nabycie z mocy prawa przez Białostockie Zakłady Metalowe Państwowe Przedsiębiorstwo Terenowe w Białymstoku prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej Nr [...] w dniu 23 maja 1994 r. Nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...], uległa podziałowi na działki: nr [...] i nr [...]. Z kolei nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...] uległa następnie podziałowi na działki: nr [...] i nr [...]. Natomiast nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...] o pow. 288 m2, powstała z podziału nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], zgodnie z decyzją z dnia 16 grudnia 2020 r., znak DGE-IV.6831.162.2020. Z kolei nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...] o pow. 15 m2 weszła w skład nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]. Zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia 06 sierpnia 2001 r. nieruchomość uległa podziałowi m.in. na działkę nr [...] o pow. 0,0156 ha. Zgodnie z decyzją komunalizacyjną Wojewody Podlaskiego z dnia 02 sierpnia 2010 r., znak WG-IV.MS.772300/01/14/10, Gmina Białystok stała się z mocy prawa właścicielem nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]. Natomiast nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0015 ha, powstała z podziału nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...].

Starosta Zambrowski, decyzją z dnia 14 stycznia 2022 r., znak GK.6821.6.2020, w pkt 1 umorzył postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]. W pkt 2 decyzji, zwrócił na rzecz E. D. i M. D. nieruchomość, oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0015 ha. W pkt 3 decyzji, zobowiązał E. i M. D. do zwrotu na rzecz Gminy Białystok zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 525,03 zł.

Od powyższej decyzji odwołania wnieśli: E. D. oraz M. D., reprezentowani przez radcę prawnego I. W., Gmina Białystok, reprezentowana przez Prezydenta Miasta Białegostoku oraz P Sp. z o.o. z siedzibą w B.

Decyzją z dnia 15 lipca 2022 r., znak WG-VI.7534.26.2022.ZWK, Wojewoda Podlaski, uchylił decyzję organu I instancji z dnia 14 stycznia 2022 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji kasacyjnej organ II instancji stwierdził, iż należy podjąć czynności w celu uzyskania dowodów potwierdzających, że cel wywłaszczenia nie został na wywłaszczonej nieruchomości zrealizowany oraz że ustalone odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, faktycznie zostało wypłacone.

W wyniku ponownie prowadzonego postępowania, organ I instancji, decyzją z dnia 29 grudnia 2022 r., znak GK.6821.6.2020, w pkt 1 umorzył postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]. W pkt 2 decyzji, zwrócił na rzecz M. D., B. L., M. D. 1, A. D., P. D., M. D. 2 oraz H. D., nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0015 ha.

Odwołanie od skarżonej decyzji złożyła Gminy Białystok, reprezentowana przez Prezydenta Miasta Białegostoku, w części dotyczącej zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0015 ha, zarzucając naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu odwołania Prezydent Miasta Białegostoku wskazał, iż w przedmiotowej sprawie uzasadnione wątpliwości budzą ustalenia poczynione przez organ w toku prowadzonego postępowania, jak również interpretacja zgromadzonego materiału dowodowego oraz obowiązujących przepisów prawa. Ponadto, w uzasadnieniu decyzji organu prowadzącego przedmiotowe postępowanie, brak jest również odniesienia do okoliczności mających niezwykle istotne znaczenie dla sprawy. Zdaniem Prezydenta Miasta Białegostoku, w prowadzonym postępowaniu organ nie ustalił wszystkich okoliczności faktycznych, które mają istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co może być przesłanką do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy, organ I instancji, nie udowodnił faktu braku realizacji celu wywłaszczenia na nieruchomości objętej postępowaniem zwrotowym. Tym samym brak jest podstaw, by stwierdzić, że grunt, o którego zwrot wnoszą wnioskodawcy jest zbędny na cel wywłaszczenia. Wskazując na powyższe, Prezydent Miasta Białegostoku, wniósł o uchylenie decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego jej rozpatrzenia przez organ I instancji.

Wojewoda Podlaski, decyzją z dnia z dnia 17 lutego 2023 r. nr WG-VI.7534.16.2023.ZWK utrzymał w mocy decyzję organu I instancji

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał i omówił przepisy regulujące kwestię zwrotu niewykorzystanej na cel wywłaszczenia nieruchomości. Dalej organ wyjaśnił, że kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest, czy na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany, przy czym spór dotyczy jedynie zwrotu, zgodnie z projektem podziału nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działka nr [...] o pow. 0,0015 ha, położonej w Białymstoku, stanowiącej własność Gminy Białystok.

W jego ocenie, celem wywłaszczenia wynikającym z treści ww. decyzji wywłaszczeniowej, była budowa Zakładu Wózków Unoszących i Podnośnikowych w Białymstoku. Cel wywłaszczenia został więc bardzo precyzyjnie określony. Należy zauważyć, że z wykazu zmian gruntowych (9/XVIII/84) z dnia 24 lutego 1984 r. wynika, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], weszła w skład nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i wpisana została w rejestrze gruntów w jednostce rej. nr [...], jako własność Skarbu Państwa. Zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia 06 sierpnia 2001 r., znak G.1.74100-57/01, nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], uległa podziałowi na działki nr [...], nr [...] i nr [...]. Decyzją Wojewody Podlaskiego z dnia 02 sierpnia 2010 r., znak WG- IV.MS.772300/01/14/10, stwierdzono, że Gmina Białystok nabyła z mocy prawa własność nieruchomości, oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...]. Zatem, słusznie organ I instancji wskazał, że od momentu wywłaszczenia nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], wchodząca obecnie zgodnie z projektem podziału nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], w skład nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], nie była przedmiotem przekazania podmiotowi, który realizowałby cel zawarty w decyzji o wywłaszczeniu, a więc pod budowę Zakładu Wózków Unoszących i Podnośnikowych w Białymstoku, w przeciwieństwie do nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], która weszła w skład nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...], będącej w użytkowaniu wieczystym Białostockich Zakładów Metalowych Państwowego Przedsiębiorstwa Terenowego w Białymstoku.

Organ zaakcentował, iż mimo braku fotogrametrycznych zdjęć lotniczych organ na podstawie wydruków ortofotomapy ustalił, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], z której wydzielono nieruchomość, oznaczoną jako działka nr [...], leży poza granicą, która stanowi jednocześnie ogrodzenie trwałe nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]. Co więcej, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby na tej nieruchomości były podejmowane czynności zmierzające do realizacji celu wywłaszczenia. Brak jest jakichkolwiek budynków, budowli, infrastruktury, czy innych obiektów związanych z realizacją tego celu, a zatem należy podkreślić, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na zwracanej nieruchomości.

Organ odwoławczy podkreślił, że w toku ponownie prowadzonego postępowania, organ podjął czynności w celu odnalezienia dokumentacji archiwalnej związanej z realizacją celu wywłaszczenia oraz dotyczący wypłaty odszkodowania. Jednakże, w dokumentacji brak jest materiału dowodowego wskazującego, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminach wskazanych w art. 137 u.g.n. na wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego, również w odwołaniu nie wskazano dowodów potwierdzających, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Natomiast, podnoszone zarzuty, iż nie powołano i przesłuchano świadków bez wskazania danych identyfikacyjnych tych osób nie mogą być podstawą do postawienia zarzutu organowi I instancji, że nieprawidłowo zebrał materiał dowodowy w tej sprawie. Za niezasadny organ II instancji uznał również zarzut nie przeprowadzenia oględzin nieruchomości, będącej przedmiotem zwrotu, albowiem organ miał możliwość skorzystania z innych środków dowodowych, w celu określenia aktualnego stanu nieruchomości. Dowodem takim jest znajdujący się w aktach sprawy operat szacunkowy z dnia 10 grudnia 2021 r., sporządzony na potrzeby prowadzonego postępowania, w którym rzeczoznawca majątkowy opisał nowoprojektowaną nieruchomość, oznaczoną jako działka nr [...], iż jest niezabudowana, stanowi fragment skweru (trawnik), towarzyszący terenom zabudowy PU (str. 7 operatu). W sporządzonym przez biegłego opisie nieruchomości, będącej przedmiotem zwrotu nieruchomości, brak jest danych (wskazujących na powstanie m.in. budynków, infrastruktury), które mogłyby świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia. Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji podjął czynności w celu odnalezienia dokumentacji dotyczącej powstania i funkcjonowania P. "W.", która umożliwiłaby wyjaśnienie kwestii związanej z realizacją celu wywłaszczenia oraz wypłaty odszkodowania (dowód: pisma z dnia 28 lipca 2022 r., znak GK.6821,6.2020 - str. 126 i 131 akt). Podmioty, do których kierowane były ww. pisma, (w tym Prezydent Miasta Białegostoku), udzieliły negatywnej odpowiedzi na postawione pytania. Ponadto, organ I instancji, wykonując zalecenia Wojewody Podlaskiego zawarte w decyzji kasacyjnej z dnia 15 kwietnia 2022 r. podjął czynności w celu ustalenia, czy za wywłaszczoną nieruchomość byli właściciele nieruchomości otrzymali odszkodowanie (dowód: pismo z dnia 28 lipca 2022 r., znak GK.6821.6.2020 - str. 135 akt). Jednakże, podjęte czynności, nie doprowadziły do odnalezienia dokumentów świadczących o wypłacie odszkodowania na rzecz byłych właścicieli.

W związku z powyższym w toku prowadzonego postępowania M. D. oraz spadkobiercy E. D., pismami z dnia 08 listopada 2022 r. złożyli oświadczenia, iż byli właścicieli nie otrzymali ustalonego odszkodowania, w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...]. W tych okolicznościach sprawy, organ I instancji, zatem słusznie nie zobowiązał uprawnionych, do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, w związku ze zwrotem nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działka nr [...].

Mając powyższe na uwadze, w ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie organ I instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, zaś zgromadzone w sprawie dowody, zważywszy na upływ ok. 40 lat od daty ich wywłaszczenia, mogły stanowić podstawę do wydania orzeczenia w sprawie. Starosta Zambrowski, prawidłowo zidentyfikował żądaną do zwrotu nieruchomość oraz ustalił strony postępowania.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosła Gmina Białystok, w której zarzuciła:

– naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a także poprzez brak dostatecznego uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia;

– naruszenie przepisów art. 136 ust. 1 i 2 oraz art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.; dalej: u.g.n.), poprzez uznanie, iż część nieruchomości gruntowej stała się zbędna na cel określony w akcie wywłaszczeniowym.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że w przedmiotowej sprawie uzasadnione wątpliwości budzą ustalenia poczynione przez organ w toku prowadzonego postępowania, jak również interpretacja zgromadzonego materiału dowodowego oraz obowiązujących przepisów prawa. W uzasadnieniu decyzji organu prowadzącego przedmiotowe postępowanie brak jest odniesienia do okoliczności mających niezwykle istotne znaczenie dla sprawy.

Strona skarżąca uznała, że w dalszym ciągu należy uznać za co najmniej przedwczesne ustalenie niezrealizowania celu wywłaszczenia, albowiem ze zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego to nie wynika.

Określenie celu wywłaszczenia musi odbywać się w sposób uporządkowany i wiarygodny, a więc dokumenty, w oparciu o które jest to czynione, muszą pozostawać w logicznym związku z dokumentem wywłaszczeniowym oraz powołaną w niej decyzją o zatwierdzeniu lokalizacji inwestycji. Za uchybienie strona uznała, iż organy I i II instancji ustaliły brak konieczności odnalezienia, powołania i przesłuchania świadków, którzy mogą wnieść do sprawy istotne informacje dotyczące okoliczności określenia celu wywłaszczenia i jego realizacji, jak również o braku konieczności przeprowadzenia oględzin w terenie obszaru objętego postępowaniem zwrotowym. Z uwagi na upływ czasu i związane z tym trudności w zebraniu dowodów z dokumentów, istnieje konieczność dopuszczenia wszelkich innych dowodów, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem zdjęć lotniczych oraz zeznań świadków, skoro brak jest dokumentacji archiwalnej dotyczącej powstania i funkcjonowania P. "W.". Uchybienie to skutkuje niekompletnością materiału dowodowego i nienależytym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy w kontekście ustalenia przesłanek zwrotu określonych w art. 137 u. g. n.

Kolejną istotną okolicznością pomijaną przez organy I i II instancji, zdaniem strony skarżącej - jest przeznaczenie obszaru wywłaszczonej nieruchomości w obowiązujących począwszy od daty wywłaszczenia miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie z treścią miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego terenów przemysłowo-składowych przy ulicy 27 Lipca w rejonie administracyjnym "Wygoda" w Białymstoku zatwierdzonego Zarządzeniem Prezydenta Miasta Białegostoku Nr 8/82 z 20 marca 1982 r. (ogł. w Dz. U. Woj. Rady Narodowej w Białymstoku z 31 maja 1982 r. nr 4 poz. 21), obszar nieruchomości gruntowej oznaczonej numerem [...] o pow. 0,0156 ha, stanowiącej własność Gminy Białystok, położony był na terenie oznaczonym na rysunku planu symbolami 2B oraz 20P - zakład produkcji wózków unoszących "W." w budowie, obszar o pow. 2,20 ha, zatrudnienie 220 osób, brak powiększenia terenu zakładu, rozbudowa jedynie w granicach istniejących działek. Stosownie do założeń miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego terenów przemysłowo-składowych zatwierdzonego Uchwałą Rady Miejskiej w Białymstoku Nr XXV/180/91 z 14 października 1991 r. (ogł. w Dz. U. Woj. Białostockiego z 7 listopada 1991 r. nr 23 poz. 154), obszar nieruchomości gruntowej oznaczonej aktualnie numerem [...] o pow. 0,0156 ha, stanowiącej własność Gminy Białystok, usytuowany był na terenie oznaczonym na rysunku planu symbolem 43P – P. "W." w budowie, do adaptacji. Docelowo granicę działek od strony rzeki Dolistówki należało cofnąć celem uzyskania pasa zieleni wzdłuż cieku wodnego minimum 30 metrów od jego osi. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nieruchomość została zagospodarowana przez aktualnego właściciela w inny sposób. W przypadku gdy wywłaszczona nieruchomość była wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, późniejsze zaprzestanie realizacji tego celu, nie może stanowić przesłanki do zwrotu. Zmiana zagospodarowania wywłaszczonego terenu po uprzednim zrealizowaniu na nim celu nabycia, nie spełnia przesłanek zbędności w rozumieniu art. 137 ust. 1 u. g. n.

Ponadto zdaniem strony skarżącej, kwestią wymagającą powtórnego wyjaśnienia przez organ I instancji, jest wynikająca z treści art. 140 ust. 1 u. g. n. dyspozycja stwierdzająca, iż w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie. W toku postępowania przed organem I instancji, wskutek przeprowadzonej kwerendy archiwalnych zasobów Urzędu Miejskiego w Białymstoku, nie odnaleziono dokumentów potwierdzających wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość gruntową położoną w Białymstoku, oznaczoną w operacie ewidencji gruntów i budynków miasta Białegostoku numerami [...] o pow. 0,0288 ha oraz [...] o pow. 0,0015 ha. Organ w tym zakresie niezasadnie zatem oparł się na oświadczeniach stron postępowania, że poprzednie właściciele nie otrzymali odszkodowania. Powyższe zdaniem strony skarżącej jest również przedwczesne.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej zwrotu nieruchomości gruntowej i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie

Zaskarżoną w sprawie niniejszej decyzję wydano na podstawie art. 136 ust. 2, 3 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.), dalej: u.g.n. Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Stosownie do treści art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel wywłaszczenia, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jak stanowi przepis art. 137 ust. 2 u.g.n., jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

W sprawie niniejszej przepisy u.g.n. o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości znajdują zastosowanie, bowiem decyzja wywłaszczeniowa z dnia 24 listopada 1983 r. została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79) regulujących decyzyjne (tzw. klasyczne) wywłaszczenie (vide k. 92 akt adm.). Nie było to zatem nabycie umowne pod groźbą wywłaszczenia, do którego przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości mają zastosowanie na podstawie art. 216 ust. 1 u.g.n., ale odpowiednio.

Organ stosujący art. 136 ust. 3 u.g.n. był zobowiązany przede wszystkim ustalić, czy zrealizowano cel wywłaszczenia. Zdaniem sądu, w tym zakresie nie sposób skutecznie zarzucić organowi naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym i o uzasadnianiu rozstrzygnięć administracyjnych (art. 7, 77, 107 § 3 K.p.a.), które to zarzuty sformułowano w skardze.

Podkreślić przy tym należy, że przedmiotowej sprawie spór dotyczy jedynie zwrotu, zgodnie z projektem podziału nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działka nr [...] o pow. 0,0015 ha, położonej w Białymstoku, stanowiącej własność Gminy Białystok. Należy zauważyć, że z wykazu zmian gruntowych (9/XVIII/84) z dnia 24 lutego 1984 r. wynika, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], weszła w skład nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i wpisana została w rejestrze gruntów w jednostce rej. nr [...], jako własność Skarbu Państwa. Zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia 06 sierpnia 2001 r., znak G.I.74100-57/01, nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], uległa podziałowi na działki nr [...], nr [...] i nr [...]. Decyzją Wojewody Podlaskiego z dnia 02 sierpnia 2010 r., znak WG- IV.MS.772300/01/14/10, stwierdzono, że Gmina Białystok nabyła z mocy prawa własność nieruchomości, oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...]. Zatem, słusznie organ I instancji wskazał, że od momentu wywłaszczenia nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], wchodząca obecnie zgodnie z projektem podziału nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], w skład nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], nie była przedmiotem przekazania podmiotowi, który realizowałby cel zawarty w decyzji o wywłaszczeniu, a więc pod budowę Zakładu Wózków Unoszących i Podnośnikowych w Białymstoku, w przeciwieństwie do nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], która weszła w skład nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...], będącej w użytkowaniu wieczystym B. w B. Zdaniem sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został przez organy (w ponownie przeprowadzonym postępowaniu po decyzji kasacyjnej z dnia 15 lipca 2022 r.) trafnie oceniony jako potwierdzający realizację celu wywłaszczenia.

Należy podkreślić, że w pierwotnie prowadzonym postępowaniu przez organ I instancji, w celu odtworzenia granic nieruchomości oznaczonej na dzień wywłaszczenia nr [...], organ I instancji zlecił jednostce wykonawstwa geodezyjnego – P. s.c. G. K., J. K. wykonanie podziału działki [...]. Została wydzielona działka [...] o pow. 0,0015 ha, która odpowiada działce [...] ([...]). Ustalono również wysokość zwaloryzowanego odszkodowania.

Ponadto ustalono na podstawie informacji złożonej przez P. Spółka z o.o. z dnia 29 października 2021 r., że działka nr [...] jest przedmiotem dzierżawy. Na żądanie organu z dnia 8 listopada 2021 r. Prezydent Miasta Białegostoku przy piśmie z dnia 16 grudnia 2021r. przesłał poświadczoną kopie umowy dzierżawy z dnia 5 listopad 2018 r., która potwierdza fakt zawarcia umowy dzierżawy na czas nieoznaczony. Organ I instancji wskazał przy tym, że na podstawie art. 138 ust. 2 ustawy, dzierżawa w części dotyczącej zwracanej nieruchomości - działka [...] (z podziału działki [...]), wygasa po upływie 3 miesięcy od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

Z uwagi na wydanie decyzji kasatoryjnej, gdzie również zarzucono niewyjaśnienie zrealizowania celu wywłaszczenia organ I Instancji ponadto wystąpił do Prezydenta Miasta Białegostoku i Wojewody Podlaskiego o wskazanie gdzie znajdują się dokumenty zlikwidowanych Białostockich Zakładów Metalowych Państwowego Przedsiębiorstwa Terenowego w Białymstoku oraz o kopię dokumentów potwierdzających wypłatę ustalonego w decyzji z dnia 24 listopada 1983 r. odszkodowania - uzyskano odpowiedzi, że nie odnaleziono archiwalnej dokumentacji dotyczącej wypłaty odszkodowania na rzecz E. i M. małżonków D. Dodatkowo wystąpiono do Sądu Rejonowego w Białymstoku o kopię dokumentów potwierdzających fakt złożenia wniosku przez P. "W." w B. o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania ustalonego decyzją Urzędu Miejskiego w Białymstoku GKM-II-8221/57/83 z dnia 24.11.1983 r. na rzecz D. E. s. J. i D. M. ( 84 840,00 zł). W odpowiedzi Sąd Rejonowy II Wydział Cywilny poinformował, że "w latach 1983-2022 nie zarejestrowano wniosku P. "W." w B. o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego kwoty 84 840,00 zł. Wystąpiono do Archiwum Państwowego w Białymstoku z zapytaniem "czy w Archiwum Państwowym znajdują się dokumenty potwierdzające wypłatę ustalonego w decyzji GKM-II-8221/51/83 z dnia 24.11.1983 r. odszkodowania w części dotyczącej działek [...] i [...], na rzecz E. i G. D., przez Białostockie Zakłady Metalowe Państwowego Przedsiębiorstwa Terenowego w Białymstoku, na dzień wywłaszczenia 14.12.1983 r. noszącego nazwę – P. "W." w B. W swoim piśmie z dnia 28 listopada 2022 r. Archiwum Państwowe poinformowało, że nie odnaleziono wskazanych dokumentów. Wystąpiono zatem do pełnomocnika o złożenie oświadczeń czy wnioskodawcy lub ich poprzednicy otrzymali lub nie otrzymali ustalone w decyzji z dnia 24.11.1983 r. odszkodowanie w części dotyczącej działek [...] i [...] (Ip. 2 w tabeli) na rzecz M. i E. D. Oparto się zatem w tym zakresie na oświadczeniach.

Wystąpiono także przez geoportal.gov.pl o udostępnienie materiałów z centralnego zasobu geodezyjnego i kartograficznego - o stosowne zdjęcia lotnicze z lat 1990 i 1993. W odpowiedzi uzyskano informację "że dla wskazanego zakresu ze wskazanych lat w centralnym zasobie geodezyjnym i kartograficznym brak jest fotogrametrycznych zdjęć lotniczych. W sprawie został sporządzony wydruk jedynie wydruk ortofotomapy aktualny na 2022 rok. Aktualny obraz potwierdza, że działka nr [...], z której została wydzielona działka nr [...], leży poza granicą, którą stanowi jednocześnie ogrodzenie trwałe działki [...], stanowiącej własność A. S.A. z siedzibą w B. - następcy prawnego podmiotu na rzecz, którego nastąpiło wywłaszczenie (P. "W." w B.).

Słusznie zatem organy uznały, że oględziny działki, czy też przesłuchanie świadków (o nieznanych personaliach) nie wniosłyby nic do sprawy z uwagi na rozpatrywanie realizacji celu w okresie 7 lat (tj. do 1990 r.) od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna i nie rozpoczęcia prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat (tj. do 1993 r.) od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Ponadto zapisy w rejestrze gruntów potwierdziły, że od wywłaszczenia do dnia 20 sierpnia 2010 r. właścicielem działki był Skarb Państwa, co jest wystarczająca informacją czy cel wywłaszczenia został zrealizowany w ustawowym terminie.

Za niezasadny należy zatem uznać zarzut nie przeprowadzenia oględzin nieruchomości, będącej przedmiotem zwrotu, albowiem organ miał możliwość skorzystania z innych środków dowodowych, w celu określenia aktualnego stanu nieruchomości. Dowodem takim jest znajdujący się w aktach sprawy operat szacunkowy z dnia 10 grudnia 2021 r., sporządzony na potrzeby prowadzonego postępowania, w którym rzeczoznawca majątkowy opisał nowoprojektowaną nieruchomość, oznaczoną jako działka nr [...], iż jest niezabudowana, stanowi fragment skweru (trawnik), towarzyszący terenom zabudowy PU (str. 7 operatu). W sporządzonym przez biegłego opisie nieruchomości, będącej przedmiotem zwrotu nieruchomości, brak jest danych (wskazujących na powstanie m.in. budynków, infrastruktury), które mogłyby świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia.

Ponadto wyżej przedstawiony tok postępowania przed organem I instancji, dotyczący czynności zmierzających do odnalezienia dokumentacji dotyczącej powstania i funkcjonowania P. "W.", która umożliwiłaby wyjaśnienie kwestii związanej z realizacją celu wywłaszczenia oraz wypłaty odszkodowania (dowód: pisma z dnia 28 lipca 2022 r., znak GK.6821.6.2020 - str. 126 i 131 akt), był wyczerpujących i kompletny. Organ podjął także próbę uzyskania zdjęć lotniczych. Okoliczności tych nie zmienia treść cytowanych w skardze zapisów miejscowego planu.

Zindywidualizowane podejście, które charakteryzowało działanie organu, nie było jednak charakterystyczne dla skarżącej Gminy. W toku całego postępowania administracyjnego nie sformułowała ona żadnego wniosku dowodowego, który miałby wskazywać na okoliczności przeciwne ustalonym przez organ lub które mogłyby przynajmniej podważać ich wiarygodność. W prawdzie wnosiła o przesłuchanie świadków, nie wskazując jednak jakie konkretnie działania organ I instancji ma jeszcze podjąć i uznając, że wydanie zaskarżonych decyzji jest przedwczesne. Zdaniem sądu, organ prowadzący sprawę, nie dysponując żadnymi dowodami podważającymi poczynione ustalenia, przy braku realnej inicjatywy dowodowej dotychczasowego właściciela nieruchomości (Gminy), nie był zobligowany do prowadzenia z urzędu dalszego postępowania wyjaśniającego. Tym bardziej, że możliwości dowodowe organu I instancji zostały de facto wyczerpane. Również sąd nie znajduje podstaw aby podważać ustalenia organu, co w konsekwencji prowadzi do uznania zarzutów naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. za bezpodstawne (por. wyrok z dnia 28 lutego 2017 r., I OSK 998/15, CBOSA).

Organ zbadał sprawę w jej całokształcie, wszechstronnie i wyczerpująco, uwzględniając indywidualne okoliczności sprawy.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie było również podstaw do przyjęcia, że zwrócony teren był w przeszłości zagospodarowany na cel wywłaszczenia, a dopiero z czasem sposób jego zagospodarowania uległ zmianie, co wykluczałoby zwrot na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 12/11, dominujące jest od lat stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym "Nie można zatem mówić o zbędności nieruchomości i obowiązku jej zwrotu, jeśli nieruchomość wywłaszczona została prawidłowo wykorzystana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, a następnie tej realizacji zaprzestano lub nieruchomość przeznaczono na inne cele, włączając w to rozporządzenia tą nieruchomością na rzecz osób trzecich (sprzedaż, oddanie w użytkowanie wieczyste, oddanie w użytkowanie, najem, dzierżawę lub w trwały zarząd)". Okoliczności sprawy niniejszej nie uprawniały do powyższych wniosków.

Dodać też należy, że w stanie prawnym aktualnym na datę wydania zaskarżonej decyzji mamy do czynienia z normatywną definicją przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia (art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.), która to definicja nie obowiązywała w dacie spornego wywłaszczenia. Przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. wszedł w życie w dniu 1 stycznia 1998 r., zaś przepis art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. – w dniu 22 września 2004 r. Zastosowanie terminów wynikających z tego przepisu do wywłaszczeń mających miejsce przed wejściem w życie art. 137 u.g.n. byłoby zastosowaniem prawa wstecz, co jest niedopuszczalne, zwłaszcza że nie obowiązuje szczególny przepis intertemporalny zezwalający na takie stosowanie (vide wyroki z dnia 10 listopada 2017 r., I OSK 1603/17; z dnia 15 lipca 2014 r., I OSK 761/13, CBOSA).

Jak wskazał natomiast Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. w sprawie P 38/11, jak długo "wywłaszczone rzeczy (prawa) nie są przekazywane na cel publiczny uzasadniający wywłaszczenie, tak długo nie został osiągnięty cel wywłaszczenia i tak długo działanie organów państwa stanowi ingerencję w prawo własności, która nie ma konstytucyjnej legitymacji". W sprawie niniejszej pozostaje to aktualne.

Reasumując, ocena przesłanki zbędności wywłaszczenia nieruchomości została dokonana bez naruszenia prawa, odnosi się do okoliczności sprawy oraz zawiera rozważenie przesłanek wydania orzeczenia na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n.

Należy również w całości podzielić ustalenia faktyczne i ocenę prawną organów odnośnie legitymacji wnioskodawców do skutecznego żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Możliwość rozstrzygnięcia wyłącznie o zwrocie udziałów wynika bowiem wprost z art. 136 ust. 3 u.g.n. Zdaniem Sądu, jako niezasadny należy zatem uznać zarzut naruszenia przepisów art. 93 w zw. z art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n. oraz art. 137 u.g.n.

Podzielić należy również ocenę i rozstrzygnięcie organów odnośnie braku ustalenia zwaloryzowanego odszkodowania. Podjęte czynności nie doprowadziły do odnalezienia dokumentów świadczących o wypłacie odszkodowania na rzecz byłych właścicieli.

Jako niezasadny należy więc uznać zarzut naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. polegający na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a także poprzez brak dostatecznego uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia. Wskazane przepisy, a także art. 8 k.p.a. i art. 80 k.p.a. nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji jest bowiem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji

Na mocy art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.