Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1122/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61a
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. 1 i art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 maja 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2555/2023/10184 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie dodatku węglowego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Miasta S. z dnia 27 marca 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Dnia 27 marca 2023 r. J. G. (strona, skarżąca) złożyła do Burmistrza Miasta S. wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Z uwagi na to, iż został on złożony jako kolejny wniosek o wypłatę tego dodatku na ten sam adres zamieszkania wskazany wniosek został pozostawiony bez rozpoznania zgodnie z art. 2 ust.3b ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm. – dalej "u.d.w."). Dodatek węglowy został przyznany i wypłacony zięciowi skarżącej dla gospodarstwa domowego na adres miejsca zamieszkania, tj. [...] S., ul. [...], gdyż to on złożył wniosek jako pierwszy.

Ponowny wniosek o wypłatę dodatku węglowego na wskazany adres, strona złożyła w dniu 19 sierpnia 2022 r. Wniosek ten został pozostawiony bez rozpoznania zgodnie z art. 2 ust. 3a u.d.w.

Kolejny wniosek o wypłatę dodatku węglowego na ten sam adres strona złożyła w dniu 25 listopada 2022 r. Został on ponownie pozostawiony bez rozpoznania zgodnie z art. 2 ust. 3a u.d.w.

W dniu 6 marca 2023 r. do Burmistrza Miasta S. wpłynęło pismo, w którym skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie dodatku węglowego i wydanie decyzji w tej sprawie.

Postanowieniem z dnia 27 marca 2023 r. nr [...] Burmistrz Miasta S., na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej "k.p.a.") odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa dodatku węglowego.

W zażaleniu na postanowienie skarżąca wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji. Wskazała, że w momencie składania wniosku przez jej zięcia, przy ul. [...] w S. znajdowały się dwa niezależne budynki mieszkalne, które posiadały osobne piece zgłoszone do CEEB. Wniosek o wypłatę dodatku węglowego zgłosił jako pierwszy jej zięć. Wyjaśniła, że po konsultacji z pracownikami MOPS, złożyła wniosek w Urzędzie w celu nadania numerów dla oddzielnych nieruchomości. Jej dom otrzymał numer [...], a dom córki i zięcia numer [...]. Po nadaniu oddzielnych numerów skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do dodatku węglowego. Jednak w związku z faktem, iż na adres ul. [...] w S. zostały wypłacone środki, jej wniosek ponownie został pozostawiony bez rozpatrzenia. Wyjaśniła, że wniosła pismo z dnia 12 grudnia 2022 r. do Burmistrza Miasta S. z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego jednak nie przeprowadzono. Stwierdziła, że nie może złożyć wniosku na adres ul. [...], bo nie jest to jej miejsce zamieszkania. Zauważyła ponadto, że oświadczenia w postępowaniu o przyznanie dodatku węglowego składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) postanowieniem z dnia 24 maja 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2555/2023/10184, po zapoznaniu się z treścią zażalenia, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Po analizie akt sprawy przytoczyło brzmienie art. 61a § 1 k.p.a. stanowiącego podstawę do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Wskazało, że wniosek w sprawie ustalenie prawa do dodatku węglowego został rozpatrzony i została wydana informacja o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, zgodnie z art. 2 ust. 3b u.d.w. SKO podkreśliło, że w sprawie zapadło już rozstrzygnięcie, zatem organ I instancji słusznie odmówił wszczęcia postępowania w trybie art. 61a § 1 k.p.a.

W osobistej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie SKO zaskarżyła je w całości zarzucając mu nieprawidłową interpretację art. 61 k.p.a. oraz art. 61a k.p.a., bowiem w stosunku od pierwszej decyzji zmianie uległ stan faktyczny, a organ I instancji przy weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego nie skorzystał ze wszystkich możliwych form weryfikacji zasadności wypłaty świadczenia. Wskazała na treść art. 2 ust. 15b u.d.w. Stwierdziła, że organ I instancji nie skorzystał z uprawnienia wynikającego z tego przepisu i nie przeprowadził wywiadu środowiskowego. Podkreśliła, że jedna osoba może wchodzić w skład tyko jednego gospodarstwa domowego, a ustawodawca powiązał uprawnienie do dodatku węglowego z gospodarstwem domowym. Wyjaśniła, iż zięć i córka prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Zarzuciła, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do prawidłowej weryfikacji stanu faktycznego. Ponadto zarzuciła bezczynność organowi I instancji, bowiem przez pół roku pomimo realizowania wszystkich czynności, o których informowali skarżącą pracownicy MOPS świadczenie nie zostało jej wypłacone. Organ I instancji nie podjął żadnych działań w zakresie weryfikacji adresów i umożliwienie jej otrzymania świadczenia. Wniosła o ustanowienie pełnomocnika urzędu oraz zwolnienie od ewentualnych kosztów sądowych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.

W piśmie z dnia 31 lipca 2023 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy. Stwierdziła, że nieprawdą jest, iż dodatek węglowy został wypłacony dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mającego ten sam adres miejsca zamieszkania. Podtrzymała swoje stanowisko w sprawie wskazując na opieszałość organu I instancji. Ponownie wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W piśmie z dnia 30 września 2023 r. pełnomocnik skarżącej działający z urzędu, podtrzymał zarzuty skargi i rozszerzył je zarzucając postanowieniu naruszenie przepisów prawa materialnego- art. 2 pkt 1 u.d.w. oraz naruszenie prawa procesowego przez zaniechanie powiadomienia skarżącej przez organy orzekające -w trybie art. 79a k.p.a.- o możliwości zapoznania się z treścią zebranego w sprawie materiału, ryzyku wydania niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia oraz możliwości uzupełnienia w terminie 7 dni materiału dowodowego; zaniechanie wykonania wnioskowanej przez skarżącą wizji lokalnej w terenie - wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy tj. naruszenie art. 2 ust. pkt 15f) u.d.w., a co za tym idzie art. 77 § 1 k.p.a. i § 3. k.p.a. oraz 107 § 3. k.pa. Wniósł o uchylenie postanowienia SKO oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a także przyznanie kosztów zastępstwa procesowego pomocy prawnej świadczonej z urzędu oświadczając, że koszt te nie zostały opłacone ani w całości ani w części. W uzasadnieniu wyjaśnił, że skarżąca oraz jej zięć wraz z żoną zajmują dwa odrębne budynki mieszkalne. Każdy z tych budynków jest wyposażony w oddzielne źródło ciepła- piec węglowy centralnego ogrzewania, który przez każde z gospodarstw jest oddzielnie wykorzystywany i każdy z tych pieców został przed 30 czerwca zgłoszony do CEEB. Pomimo, iż organ dysponował wiedzą, że skarżąca spełnia warunki dla uzyskania dodatku węglowego, zaniechał dokonania wnioskowanej przez nią wizji lokalnej w terenie. Zignorował fakt zgłoszenia oddzielnego wniosku do CEEB dla każdego z budynków. Pomimo, iż skarżąca innymi dokumentami wykazała, iż jest to oddzielny budynek wyposażony w oddzielne źródło ciepła, organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do dodatku węglowego podnosząc, że dla budynku o tym numerze administracyjną decyzja została już wydana. Tym samym organ całkowicie zignorował dokument o ustaleniu dla budynku (nie nadaniu budynkowi) zięcia skarżącej i jego żony numeru administracyjnego nr [...], gdy tymczasem w wydanej mu decyzji widniał nr [...]. Burmistrz Miasta S. potwierdził odrębność obu budynków. Zdaniem skarżącej fakt wskazania w decyzji wydanej zięciowi skarżącej (i jego żonie) budynku nr [...] nie może skutkować dla niej negatywnymi konsekwencjami skoro bezspornym jest, iż decyzja dotyczyła budynku, który obecnie jest oznaczony numerem [...]. Organ naruszył swoim działaniem zasadę prawdy obiektywnej, a także słuszny interes skarżącej. Niewyjaśnienie sprawy skutkuje naruszeniem przepisów prawa 77 § 1 i § 3 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a., a co za tym idzie takie postanowienia nie mogą się ostać, a wniosek zawarty w sentencji pisma uznać należy za uzasadniony.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.

Zgodnie z art. 61a § 1 i 2 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie.

Art. 61a k.p.a. został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego z mocą od 11 kwietnia 2011 r. na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2011 r., nr 6, poz. 18). Dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że ustawodawca wymienia dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania.

Choć ustawodawca nie dokonał konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, to należy jednak uznać, że przepis ten odnosi się do takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego. Przesłanka ta zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. (zob. np. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 317).

Z kolei według Z.R. Kmiecika "inne uzasadnione przyczyny" to przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, jak np. wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych, wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją, wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji, wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw (zob. Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211-212; A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex-el., teza 3).

Organy nie dość dokładnie odczytały treść wniosku skarżącej. Nie kwestionuje ona, że dodatek węglowy został wypłacony jej zięciowi na adres ul. [...] w S. Wskazywała, że zgodnie z informacją uzyskaną od pracowników organu złożyła wniosek w Urzędzie w celu nadania numerów dla oddzielnych nieruchomości. Dom skarżącej otrzymał numer [...], a dom córki i zięcia numer [...]. Dopiero po uzyskaniu odrębnych numerów budynków skarżąca wystąpiła o przyznanie dodatku węglowego na jej adres zamieszkania. Przedmiot jej wniosku nie był zatem taki sam. To, czy wniosek jest uzasadniony w świetle prawa i czy mogłaby zostać wydana decyzja dla strony pozytywna, to zupełnie inne zagadnienie (Sąd orzeka w granicach skargi i nie może przesądzać innych okoliczności). Priorytetem jest jednak merytoryczne rozpoznawanie spraw i tylko w sytuacjach oczywistych dopuszczalna jest odmowa wszczęcia postępowania w trybie art. 61a k.p.a. W niniejszej sprawie przesłanki z tego przepisu nie zostały spełnione.

Wszystkie wskazane uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 61a §1 k.p.a. oraz 138 §1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.

Organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Należy dążyć do merytorycznego rozpoznania wniosku.

Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne i prawne.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. i art. 120 p.p.s.a.