Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 748/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 30 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 grudnia 2022 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 22 marca 2022 r. M. B. (ur. w 1948 r., zwana dalej "wnioskodawczynią" lub "Skarżącą") złożyła wniosek do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną tj. A. B. – jej mężem (ur. w 1941 r.). Do wniosku o przyznanie świadczenia dołączono kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności w P. z dnia 25 lutego 2022 r., nr [...] o zaliczeniu na stałe A. B. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dnia 11 kwietnia 2022 r. odbył się wywiad środowiskowy, podczas którego stwierdzono, że wnioskodawczyni sprawuje bezpośrednią opiekę nad swoim mężem. Zamieszkują wspólnie w domu jednorodzinnym. Wnioskodawczyni nie pracuje. Pracę zaprzestała z końcem 2021 r. Niepełnosprawność męża ustalono dopiero w dniu 8 lutego 2022 r. Wnioskodawczyni wykonuje wszystkie czynności opiekuńcze wobec męża. A. B. ma problemy z kręgosłupem, a także zdiagnozowano u niego chorobę Parkinsona.

M. W. – córka wnioskodawczyni i A. B. pomaga rodzicom. Syn – W. B. – nie utrzymuje kontaktu z rodziną.

Pracownik socjalny ustalił, że małżonkowie B. utrzymują się z emerytury A. B.. Wnioskodawczyni pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego nie posiada uprawnienia do świadczenia emerytalnego ze względu na znikomy staż pracy. W ostatnich latach pracowała u córki na umowę zlecenie, jako pomoc domowa. Pogarszający się stan zdrowia męża sprawił jednak, że wnioskodawczyni z końcem 2021 r. zrezygnowała z pracy u córki. Fakt pracy potwierdziła córka – M. W..

Pracownik socjalny uznał, że wnioskodawczyni należycie zajmuje się mężem.

Decyzją z dnia 25 kwietnia 2022 r., nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy K. (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną mężem – A. B., na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zwanej dalej "u.ś.r."). W uzasadnieniu decyzji szczegółowo zrelacjonowano stan faktyczny. Burmistrz zacytował szereg przepisów z art. 17 u.ś.r. Odmowa przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego jest podyktowana tym, że A. B. pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ponadto należy mieć na względzie to, że nie można mówić o rezygnacji lub intencjonalnym niepodejmowaniu zatrudnienia przez wnioskodawczynię. Wcześniej nie pracowała, dopiero w wieku 68 lat podjęła pracę u córki. Tę zakończyła z dniem 1 stycznia 2022 r., a niepełnosprawność męża ustalono od dnia 8 lutego 2022 r. Nie ma więc związku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W terminowo wniesionym odwołaniu od decyzji organu I instancji, wnioskodawczyni zakwestionowała ją. Podniesiono zarzut naruszenia:

1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez nieprawidłową wykładnię tego przepisu, skutkującą zastosowanie go na gruncie zaistniałego stanu faktycznego, mimo że przepis ten stosuje się wyłącznie do sytuacji, w której ubiegającym się o przyznanie świadczenia jest osoba inna niż małżonek osoby niepełnosprawnej.

W uzasadnieniu odwołania przedstawiono szerokie stanowisko dotyczące niekonstytucyjności zakresowej art. 17 ust. 1b u.ś.r., co sądy administracyjne kwalifikują w swoim orzecznictwie jako naruszenie prawa w sytuacji, gdy tenże zakres normy zostaje zastosowany przez organ administracji publicznej. Organy administracji publicznej są bowiem zobowiązane do stosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego.

Dalej wnioskodawczyni wskazała, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w ogóle nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, stąd decyzja organu I instancji podlega uchyleniu.

Decyzją z dnia 7 czerwca 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO wyjaśniło w uzasadnieniu decyzji, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być podstawą prawną w procesie stosowania prawa, jeżeli organ I instancji powołał go na okoliczność daty powstania niepełnosprawności męża wnioskodawczyni. Jest to przepis niekonstytucyjny zakresowo, zatem nie stanowi podstawy prawnej w tym zakresie.

Kolegium stwierdziło, iż nie budzi najmniejszej wątpliwości to, że wnioskodawczyni opiekuje się swoim mężem, który jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Rację miała wnioskodawczyni, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w ogóle nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Jednakże trafnie podniósł organ I instancji, że nie ma mowy o rezygnacji z pracy w związku z opieką nad mężem. Wnioskodawczyni zakończyła pracę z dniem 1 stycznia 2022 r., a niepełnosprawność w stopniu znacznym ustalono od dnia 8 lutego 2022 r. Nie ma więc związku przyczynowo-skutkowego z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

SKO stwierdziło także, że nie może być mowy o intencjonalnym niepodejmowaniu pracy. Otóż wnioskodawczyni nigdy nie pracowała w wieku produkcyjnym. Choroba męża nie sprawiła, że zrezygnowała z pracy. Kolegium ma wątpliwości, czy obecnie wnioskodawczyni podjęłaby zatrudnienie. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że nie poszukiwałaby zatrudnienia, nawet w sytuacji, w której nie musiałaby sprawować opieki nad mężem. Przemawia za tym wiek wnioskodawczyni, jej dotychczasowy staż pracy i będąc w pełni sił i zdrowia nie pracowała zawodowo, to trudno bezkrytycznie zaakceptować, że obecnie podjęłaby zatrudnienie po ukończeniu 74 lat.

Pełnomocnik Skarżącej – r. pr. D. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwestionując zapadłą decyzję organu II instancji w całości. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia:

1) art. 7, art. 77 § 111 i art. 8012 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a.") [zapewne doszło do omyłkowego oznaczenia przepisów k.p.a., gdyż nie ma przepisu art. 77 § 111, ani art. 8012 k.p.a. – uw. Sądu] polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy Skarżąca faktycznie musiała zrezygnować z zatrudnienia;

2) art. 7, art. 76 § 113, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, co w konsekwencji doprowadziło do sformułowania błędnych wniosków zgodnie z którymi wykonywana praca Skarżącej nie kolidowała z wykonywaniem opieki nad mężem, jak również stwierdzeń jakoby zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał wywieść bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia bądź jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki nad mężem;

3) art. 7, art. 76 § 113, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie poprzez przyjęcie, że w uwarunkowaniach sprawy trudno przyjąć, że Skarżąca, gdyby nie obowiązek opieki nad mężem, podjęłaby zatrudnienie;

4) art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad mężem, co w konsekwencji skutkowało decyzją o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwolniło organy rozstrzygające sprawę z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

5) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że rezygnacja z zatrudnienia oznacza rezygnację z pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, co doprowadziło w konsekwencji do błędnych wniosków skutkujących odmową przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego i niewłaściwym przyjęciu przez organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia dyspozycji powołanego przepisu, podczas gdy w rozumieniu tegoż przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymagała opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej oraz, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w sprawie związek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istnieje.

Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, związanie organu stanowiskiem Sądu, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonej do skargi dokumentacji.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która faktycznie opiekuje się osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ponadto faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia tudzież, przez tę opiekę nie może podjąć pracy. Przepisy u.ś.r. nie regulują daty, po której może nastąpić rezygnacja z zatrudnienia.

Zdaniem Skarżącej, dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istotne jest to, z jakiego powodu wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia. Istotne jest to, że Skarżąca opiekuje się mężem, czego nikt nie kwestionuje. Opieka wypełnia czas Skarżącej, aby mogła obok sprawowania opieki nadal podejmować zatrudnienie. Wiek Skarżącej również nie ma wpływu na wynik sprawy.

Z dołączonych do skargi dokumentów wynika, że Skarżąca pracowała u córki w latach 2016-2022 i były odprowadzane składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". Sprawa dotyczy świadczenia pielęgnacyjnego, a więc świadczenia finansowego o charakterze pomocowym. Z tego względu, zarządzeniem z dnia 6 grudnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału II tut. Sądu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 grudnia 2022 r.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.

Zanim Sąd przejdzie do rozważań nad zasadniczymi motywami zapadłego wyroku, należy zwrócić uwagę na to, że Kolegium prawidłowo odniosło się do nieuprawnionego zastosowania przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP.

Sąd w ostatnich latach obserwuje uporczywe, konsekwentne i wręcz niezrozumiałe stosowanie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez organy administracji publicznej, szczególnie organy rozpoznawcze mimo tego, iż mają wiedzę o zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Argumentacja tych organów sprowadza się do następującego wniosku, który jest bezrefleksyjnie powielany – w wyniku wydania tego wyroku nie doszło do derogacji rzeczonego przepisu, a więc pozostaje on nadal elementem systemu prawnego, stąd niezmiennie stanowi podstawę prawną w procesie stosowania prawa. Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić w żadnym aspekcie, co SKO zasadnie podniosło. Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny oraz teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwała podjęta w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, dostępna na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA", zob. także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Burmistrz uzasadniając swoją decyzję zacytował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., co sugeruje, że przepis ten także był podstawą jego rozstrzygnięcia. Sąd w składzie orzekającym nie może tego zaakceptować. Mimo, iż ustawodawca nie wykonał "wezwania" Trybunału Konstytucyjnego i nie zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21, dostępny w CBOSA). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20, dostępny w CBOSA). Burmistrz nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność.

Na marginesie, Sąd zaznacza, że cytowanie przepisu bez wyjaśnienia celowości jego zastosowania, tak jak to miało miejsce w przypadku w decyzji Burmistrza, rodzi poważne wątpliwości. Warto zauważyć, że Burmistrz wskazał w osnowie decyzji inną podstawę swojego rozstrzygnięcia. Wprowadzenie jeszcze innego przepisu już w samym uzasadnieniu decyzji sprawia, że zachodzi poważny dysonans, który podaje w wątpliwość całą decyzję. Organ administracji publicznej powinien powoływać tylko te przepisy prawa, które znajdują zastosowanie w sprawie.

Sąd w składzie orzekającym aprobuje również pogląd SKO, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. również nie znalazł zastosowania w niniejszej sprawie. Powołany przepis stanowi podstawę wydania decyzji w ściśle określonej sytuacji, a więc gdy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest co prawda obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wynikającym z przepisów prawnorodzinnych, jednakże wyprzedza ją inna osoba w spełnianiu tego obowiązku. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dotyczy sytuacji, w której osoba spokrewniona z osobą wymagającą opieki wnioskuje o przyznanie świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale w pierwszej kolejności zobowiązanym do spełniania obowiązku alimentacyjnego jest małżonek (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 550/21, dostępny w CBOSA). W niniejszej sprawie nie ma osoby, która jest spokrewniona z A. B., i która wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem współmałżonka tj. Skarżącej, gdyż to Skarżąca jest wnioskodawczynią. Burmistrz całkowicie błędnie rozstrzygnął sprawę.

Powracając do zasadniczych motywów stanowiących podstawę niniejszego wyroku, należy przypomnieć, że materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.ś.r. Sąd w składzie orzekającym nie kwestionuje tego, że Skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad swoim mężem, który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Tego nikt nie zakwestionował na żadnym etapie postępowania.

Należy przejść do tych zagadnień, które stały się zarzewiem sporu pomiędzy Skarżącą a SKO. Sąd już teraz zwraca uwagę na przepis art. 6 k.p.a., a więc na zasadę praworządności. Do omówienia tej zasady w niniejszej sprawie przyjdzie jeszcze powrócić.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Zacytowany przepis wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne może być osobom wskazanym w pkt 1-4 pod warunkiem, że rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub intencjonalnie jej nie podejmują. Skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd podkreśla, że w zacytowanym w poprzednim akapicie przepisie u.ś.r. ustawodawca zawarł alternatywę nierozłączną poprzez spójnik "lub". Oznacza to, że wystarczające jest jedno z tych dwóch okoliczności, tj. rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie jej.

Organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie (rozpoznawczy i odwoławczy) zgodnie ustaliły, że niemożliwa jest konstatacja o rezygnacji Skarżącej z pracy u swojej córki w związku z koniecznością podjęcia opieki nad chorym mężem. Z ustaleń organów wynika, że Skarżąca zakończyła pracę z końcem roku 2021, natomiast zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności uznał, że niepełnosprawność A. B. istnieje od dnia 8 lutego 2022 r. Zdaniem organów, nie ma związku pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaną opieką. Sąd w składzie orzekającym doszedł do odmiennych wniosków co do związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Skarżąca zasadnie podnosiła w toku postępowania administracyjnego, że choroba męża nie rozpoczęła się z dnia na dzień. Choroba Parkinsona, a także zwyrodnienia kręgosłupa są schorzeniami, które rozwijają się w organizmie człowieka stopniowo. Chociaż Sąd nie posiada wiedzy medycznej, niemożliwym jest stwierdzenie, aby choroba Parkinsona, która jest chorobą neuronową, rozwinęła się w ponad miesiąc i dawała o sobie znać dopiero w dniu, w którym orzeczono niepełnosprawność w stopniu znacznym. Warto wskazać, że od roku 2018 A. B. posiadał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (k. [...] akt administracyjnych organu I instancji – zob. uzasadnienie orzeczenia), a więc stopień zniedołężnienia wpływając wprost proporcjonalnie na potrzebę opieki sprawiał, że Skarżąca nie mogła sobie pozwolić na pracę w pełnym wymiarze czasu. Oczywistym jest, że pomiędzy złożeniem wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności a wydaniem orzeczenia mija czas, który jest spożytkowany na przeprowadzenie postępowania. W tym czasie przeprowadzane są badania lekarskie, skład orzekający o niepełnosprawności analizuje dokumentację medyczną, aby podjąć właściwe rozstrzygnięcie. Sąd nie akceptuje poglądu, że nie ma związku pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia a opieką nad mężem. Postępująca choroba A. B., która odebrała Skarżącej możliwość pracowania z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem doprowadziła do potrzeby zmiany orzeczenia o stanie niepełnosprawności. Nie da się stwierdzić, że rezygnacja z pracy nastąpiła bez związku z chorobą męża i koniecznością podjęcia opieki nad nim.

Nawet gdyby uznać, że rezygnacja rzeczywiście nie nastąpiła w związku ze sprawowaną opieką nad mężem, czego Sąd w składzie orzekającym nie dopuszcza, należało rozpoznać wariant intencjonalnego niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym miejscu Sąd również wyciągnął odmienne wnioski, niż Kolegium.

Uwagę Sądu zwraca to, że pomimo osiągnięcia przez Skarżącą wieku emerytalnego, nie ma ona ustalonego prawa do świadczenia emerytalnego. Nie może więc znaleźć zastosowanie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ponieważ nie ziściły się okoliczności, z których wystąpieniem ustawodawca wiąże skutek prawny w postaci wydania decyzji odmownej. Dodatkowo należy mieć na względzie, że emerytura jest prawem obywatela, a nie jego obowiązkiem. Osoba uprawniona do pobierania emerytury ze względu na wiek nie musi zaprzestawać pracy, co więcej może wykazywać pełną gotowość do jej podjęcia celem polepszenia swojej sytuacji majątkowej. Ustawodawca nie wprowadził żadnego cenzusu wiekowego, po przekroczeniu którego podjęcie pracy jest już niemożliwe, a więc argumentacja, że ze względu na wiek Skarżąca nie podejmowałaby pracy jest dalece chybiony. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny: "Literalna wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w tym także art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., prowadzi do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności bądź niezdolności do pracy zarobkowej przy sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona przesłanką wieku. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku. Przyjęcie ograniczenia możliwości podjęcia pracy zarobkowej po osiągnięciu wieku emerytalnego nie da się także pogodzić z regulacjami przewidzianymi w innych obowiązujących ustawach." (wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 484/21, podobnie wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 316/22, dostępne w CBOSA). Nie można się zgodzić ze stanowiskiem, że samo osiągnięcie określonego wieku wyklucza zatrudnienie i w konsekwencji uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie negatywne może zapaść wyłącznie wówczas, gdy in casu zostanie ustalone, że warunki osobiste osoby ubiegającej się o to świadczenie – przede wszystkim jej stan zdrowia – wykluczają możliwość podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 1645/21, dostępny w CBOSA).

Skarżąca pracowała u swojej córki w latach 2016-2021. Pod koniec roku 2021 Skarżąca zrezygnowała z pracy by zająć się swoim mężem, którego stan zdrowia systematycznie pogarszał się. Zarówno Burmistrz jak i SKO, a także i Sąd w składzie orzekającym nie ma najmniejszych wątpliwości, że Skarżąca sprawuje opiekę nad swoim mężem w sposób, jaki wyczerpuje znamiona opieki stałej i długotrwałej. Innymi słowy, gdyby nie opieka żony, A. B. byłby narażony na poważny rozstrój zdrowia zagrażający jego życiu.

Skoro Skarżąca, będąc w wieku emerytalnym, wykazywała gotowość do podjęcia pracy (bez względu na jej formę prawną) i zrezygnowała z niej, aby zająć się mężem, niezasadne jest twierdzenie organów, że gdyby nie przedmiotowa opieka, Skarżąca i tak nie podejmowałaby pracy. Jest to niedopuszczalne stanowisko. Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje pogląd tut. Sądu wyrażony w innej aczkolwiek podobnej sprawie: "Nie jest dopuszczalne argumentowanie, iż skoro dotąd skarżący nie podjął próby uzyskania zatrudnienia czy zarobkowania w inny sposób (i nie skończył studiów), a nie istniały po jego stronie wcześniej obiektywne przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, to brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad ojcem. Skoro skarżący jest młodą osobą, w wieku produkcyjnym, obiektywnie zdolną do pracy (organ nie wykazał przeciwnego stanu rzeczy), to wciąż może ją podjąć. Zatem może również powstrzymać się od podejmowania zatrudnienia (zrezygnować z poszukiwania zajęcia zarobkowego)." [wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 432/22, dostępny w CBOSA). Ustalono już, że wiek Skarżącej nie ma żadnego znaczenia w sprawie. Nawiązując do wyeksponowanej wcześniej zasady praworządności z art. 6 k.p.a., ustawodawca nie uczynił wieku wnioskodawcy przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, więc również organ administracji publicznej nie może jej podnosić i opierać na niej swoje rozstrzygnięcie. Należy więc rozpoznać sytuację Skarżącej na zasadach ogólnych – czy opieka rzeczywiście uniemożliwia jej podjęcie pracy? Zdaniem Sądu, odpowiedź na to pytanie jest twierdząca. "Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie sprawującej tę opiekę, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 169/22, dostępny w CBOSA). Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Skoro wiek opiekuna nie jest istotny, należy uznać, że przez sprawowanie opieki nad A. B. Skarżąca nie może poprawić swojej sytuacji majątkowej poprzez podjęcie pracy (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 411/21, dostępny w CBOSA). "Jeżeli osoba wnioskująca o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się niepełnosprawną, dorosłą osobą, to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 856/21, dostępny w CBOSA).

Sąd negatywnie odnosi się do twierdzeń organu II instancji co do potencjalnych, czy też przyszłych zachowań Skarżącej. SKO nie miało prawa uzależniać swojego rozstrzygnięcia od tego, co zapewne, zdaniem Kolegium, mogłoby się wydarzyć. Ponownie należy przywołać zasadę praworządności z art. 6 k.p.a. Decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wydaje się po spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. Wśród nich nie ma przyszłych zachowań wnioskodawcy. SKO nie mogło skutecznie podnosić, że gdyby nie opieka nad mężem to Skarżąca z pewnością nie podjęłaby pracy. Tego nie wie SKO, ani nikt inny, gdyż pozostaje to w sferze zdarzeń przyszłych i niepewnych. Powoływanie się na doświadczenie życiowe, czy też wnioskowania logiczne nie może być uznane za przekonujące szczególnie, że ustawodawca wyraźnie określił przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro Skarżąca je spełnia, organ administracji publicznej nie może przeciwstawiać im innych przesłanek nie mających oparcia w przepisach prawa powszechnie obowiązującego.

Podsumowując Skarżąca osiągnęła wiek emerytalny, jednak nie posiada ustalonego prawa do emerytury, czego nikt nie kwestionował. Skarżąca zrezygnowała z pracy u córki, aby zaopiekować się swoim mężem, którego stan zdrowia znacznie pogarszał się, co ostatecznie doprowadziło do orzeczenia o zakwalifikowaniu A. B. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest tak, że rezygnacja z pracy musi nastąpić po wydaniu orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca nie stawia takiego wymogu. Warto nadmienić, że od roku 2018 A. B. posiadał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, co już podkreśla jego schorowanie. Rezygnacja z pracy nastąpiła z uwagi na fakt, że Skarżąca nie mogła już godzić pracy, nawet w niepełnym wymiarze pracy, z obowiązkami wynikającymi ze stosunku cywilnoprawnego wiążącego ją z jej córką i zleceniodawczynią zarazem. Ponadto Skarżąca ze względu na rozmiary opieki sprawowanej nad mężem nie może podjąć pracy zarobkowej bez uszczerbku dla zdrowia męża. To zaś oznacza, że istnieje związek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca intencjonalnie nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ opiekuje się mężem stale i długotrwale. Jednocześnie należy mieć na względzie, że wiek Skarżącej nie jest żadną przeszkodą w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej rozważania Sąd doszedł do przekonania o zasadności zarzutów podniesionych w skardze. SKO dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania w wysokości 480 zł, co stanowi równowartość wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego Skarżącą przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim SKO uzna, że istnieje związek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a Skarżąca spełnia wszystkie przesłanki, aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.