Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1220/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8 ust. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2023 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 14 lipca 2022 r. nr SKO.4110/67/2022 w przedmiocie przyznania miejsca oraz ustalenia odpłatności za pobyt w schronisku dla bezdomnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 26 maja 2022 r. nr PB.5022.155.2022.14225; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokat M. M. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1220/22

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi S.S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 14 lipca 2022 r. nr SKO.4110/67/2022 dotycząca przyznania miejsca oraz ustalenia odpłatności za pobyt w schronisku dla bezdomnych.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Prezydent Miasta [...] – po rozpatrzeniu wniosku z [...] maja 2022 r. - decyzją z 26 maja 2022 r. nr PB.5022.155.2022.14225 przyznał S.S. pomoc w formie tymczasowego miejsca pobytu w Schronisku [...] w [...], ul. [...] w okresie od 1 czerwca do 30 listopada 2022 r., ustalając odpłatność w wysokości 30 zł za każdy dzień pobytu.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż dochód wnioskodawcy wynosi [...] zł miesięcznie, zatem przekracza kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s., które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. W związku z powyższym na podstawie załącznika do uchwały Rady Miasta [...] nr [...] z [...] maja 2019 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, zmienionej uchwałą Rady Miasta [...] nr [....] z [...] października 2019 r., ustalono stronie odpłatność w wysokości 30 zł, co stanowi 75% odpłatności za każdy dzień pobytu w Schronisku.

Ponadto organ wywiódł, że brak jest podstaw do obniżenia S.S. odpłatności, bowiem nie przedłożył on żadnych dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków oraz obrazujących jego sytuację finansową w kategoriach szczególnie trudnej. Także zgromadzony w prowadzonym postępowaniu materiał dowodowy nie daje podstaw do obniżenia odpłatności za pobyt w Schronisku.

W ocenie organu, potrącenia komornicze pomniejszające dochód S.S. nie mogą stanowić przesłanki do obniżenia odpłatności i ustalenia innej niż przyjęta w decyzji. Ponadto S.S. w kwietniu 2022 r. otrzymał dodatkowe roczne świadczenie pieniężne dla emerytów i rencistów w wysokości [...] zł, którego nie wlicza się do dochodu i jest to kwota pozostająca do jego dyspozycji.

W odwołaniu od decyzji z 26 maja 2022 r. S.S. zwrócił uwagę na błędnie obliczony przez organ I instancji dochód. Wskazał, że otrzymuje kwotę [...] zł miesięcznie.

SKO opisaną na wstępie decyzją z 14 lipca 2022 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 48, art. 48a, art. 97 ust.1, 1a, 5 u.p.s. - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że u.p.s. w art. 48 u.p.s. zakłada udzielenie schronienia przez przyznanie tymczasowego miejsca noclegowego w schronisku osobie bezdomnej. Zgodnie z treścią art. 6 pkt 8 u.p.s., osoba bezdomna to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu w którym nie ma możliwości zamieszkania.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż odwołujący jest osobą bezdomną. Jego ostatnim miejscem zameldowania był [...], ul. [...], skąd został wymeldowany i gdzie nie ma możliwości zamieszkania. W związku z powyższym organ I instancji na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. przyznał S.S. pomoc w formie tymczasowego miejsca pobytu w Schronisku [...] w [...], ul. [...], prowadzonym przez [....] w [...], w okresie od dnia 1 czerwca 2022 r. do dnia 30 listopada 2022 r.

W myśl art. 97 ust. 1 u.p.s., opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. W przypadku osoby bezdomnej skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych albo schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie ma zastosowania ust. 1 zdanie drugie. Jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, opłata nie może być wyższa niż 30% dochodu osoby samotnie gospodarującej lub dochodu na osobę w rodzinie osoby skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych, a w przypadku schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie może być wyższa niż 50% tego dochodu (art. 97 ust. 1a u.p.s.).

Stosownie do art. 97 ust. 5 u.p.s., rada powiatu lub rada gminy w drodze uchwały ustala, w zakresie zadań własnych, szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych.

Uchwałą z dnia [...] maja 2019 r., zmienioną uchwałą z dnia [...] października 2019 r., Rada Miasta [...] ustaliła szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik do uchwały, w przypadku procentowego dochodu osoby przebywającej w schronisku dla osób bezdomnych określonych wg kryterium dochodowego powyżej 200% do 250% kryterium - wysokość odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych, liczona procentowo w stosunku do pełnego kosztu pobytu, wynosi powyżej 50% do 75 % kosztu pobytu. Tym samym, zgodnie z posiadanym dochodem, odpłatność wnioskodawcy za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych kształtuje się na poziomie "powyżej 50 % do 75 %" dziennego kosztu pobytu w placówce.

W ocenie Kolegium zebrany w sprawie przez organ I instancji materiał dowodowy pozwala na ocenę aktualnej sytuacji dochodowej odwołującego, która uzasadnia ustalenie odpłatności za pobyt w schronisku w pełnej wysokości, tj. 75%. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż źródłem jego dochodu jest emerytura w wysokości [...] zł miesięcznie. Od lutego 2022 r. z jego świadczenia emerytalnego z ZUS dokonywane są potrącenia komornicze należności alimentacyjnych (przekazywane na rzecz NFAL) wraz z kosztami egzekucji.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zgodnie z uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2021 r. I OPS 2/21, alimenty o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego.

Tym samym potrącenia komornicze na fundusz alimentacyjny dokonywane ze świadczenia emerytalnego odwołującego nie stanowią podstawy do odliczenia ich od przychodu. Gmina udzielając pomocy nie może ponosić obciążeń komorniczych spowodowanych działaniem klienta, bowiem wstąpiłaby w rolę spłacającego zobowiązania za dłużnika. Ponadto odwołujący w kwietniu 2022 r. otrzymał dodatkowe roczne świadczenie pieniężne dla emerytów i rencistów w wysokości [...] zł, którego nie wlicza się do jego dochodu, niemniej jest to kwota pozostająca do dyspozycji klienta.

Pomoc społeczna ma zmierzać do pomocy, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie, bowiem sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, której zadaniem jest przyczynienie się do usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z tej pomocy oraz ich integracja ze środowiskiem. Organy administracji działają w oparciu o środki finansowe których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kolegium z 14 lipca 2022 r. S.S. podał, że nigdy nie negował konieczności ponoszenia opłat za pobyt w Schronisku. Zakwestionował natomiast ich wysokość. Pobiera emeryturę w wysokości [...] zł netto i [...] zł brutto. Jest obciążony długiem [...], efektem czego są zajęcia komornicze. Ustalenie opłaty za pobyt w Schronisku w wysokości 30 zł dziennie daje miesięcznie kwotę 900 zł, której nie jest w stanie pokryć, bowiem taką nie dysponuje, a ponosi również wydatki na odzież, leki, kosmetyki i żywność. Znalazł się w katastrofalnej finansowo sytuacji. Ma [...] lat, cierpi na schorzenia związane z wiekiem, a ciągłe życie w stresie pogłębia jego [...].

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy decyzję zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji kontroli w ramach w/w kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.

Ich przedmiotem jest kwestia umieszczenia skarżącego w schronisku dla bezdomnych oraz zobowiązania go do ponoszenia z tego tytułu opłaty w wysokości 30 zł za dzień pobytu.

W sprawie nie budzi wątpliwości rozstrzygnięcie organów co do zasadności umieszczenia skarżącego w Schronisku i nie jest to zresztą kwestionowane, tak zresztą jak co do zasady obowiązek ponoszenia tej opłaty.

Istota sprawy sprowadza się do prawidłowości ustalenia wysokości opłaty z tego tytułu w maksymalnej wysokości dopuszczonej uchwałą RM [...] z [...] maja 2019 r. nr [...] w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych oraz w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, zmienionej uchwałą Rady Miasta [...] nr [...] z [...] października 2019 r., ustalono stronie odpłatność w wysokości 30 zł, co stanowi 75% odpłatności za każdy dzień pobytu w Schronisku.

Sąd podziela stanowisko organów mające oparcie w przywołanej przez nie uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2021 r. I OPS 2/21, że alimenty o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego.

Tym samym potrącenia komornicze jakie są dokonywane z pobieranej przez skarżącego emerytury z tytułu zaległości na fundusz alimentacyjny nie stanowią podstawy do odliczenia ich od przychodu i uwzględnienia przy ustaleniu odpłatności za pobyt w Schronisku. Gmina udzielając pomocy nie może bowiem ponosić obciążeń komorniczych spowodowanych działaniem klienta, bowiem wstąpiłaby w rolę spłacającego zobowiązania za dłużnika.

Wątpliwości Sądu budzi jednak ustalenie skarżącemu odpłatności w maksymalnej dziennej stawce 75 % w odniesieniu do jego pełnego dochodu bez uwzględniania dokonywanych potrąceń, podczas gdy wskazaną uchwałą dolny zakres wynosi 50 %. W ocenie Sądu, organy nie uwzględniając faktycznej ilości środków pozostających do dyspozycji skarżącego po potrąceniach komorniczych i ustalając odpłatność w maksymalnej dziennej stawce przypisanej do całości jego dochodu przekroczyły granice uznania administracyjnego. Nie wyjaśniły bowiem, dlaczego nie jest możliwe ustalenie stawki odpłatności na niższym możliwym poziomie wynikającym z uchwały, który nie generowałby tak jak w przypadku stawki 75 % dalszego zadłużenia skarżącego z tytułu niewywiązywania się z obowiązku nieponoszenia opłat za pobyt w Schronisku, skoro wiadomo, że nawet środki pozostającego do jego dyspozycji po potrąceniach komorniczych (abstrahując od wydatków na żywność, leki itp.) nie są do tego absolutnie wystarczające.

Pomoc społeczna ma zmierzać do pomocy, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie, ale także nie może pogłębiać problemów już dotykających jej beneficjentów, a taki charakter mają wydane w sprawie decyzje, które siłą rzeczy będą generować po stronie skarżącego zadłużenie z tytułu braku wywiązywania się z ponoszenia opłat w podanej wysokości za pobyt w Schronisku, nie wykluczając ubiegania się przez niego o inne formy wsparcia z pomocy społecznej.

W tej sytuacji należało stwierdzić, że ustalona skarżącemu przez organy stawka odpłatności za pobyt w Schronisku ma charakter arbitralny i niemożliwy tym samym do zaakceptowania z punktu widzenia zasad świadczenia pomocy społecznej wynikających z u.p.s.

Przekłada się to na stwierdzone przez Sąd przy wydawaniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Z opisanych względów konieczne było wyeliminowanie tych decyzji z obrotu prawnego, o czym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania dla organów administracji wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań.