Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1253/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 128,, art. 129, art. 135, art. 140
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 5 czerwca 2023 r. nr SKO.NP/4115/167/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 czerwca 2023 r. znak: SKO.NP/4115/167/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Bochnia Dyrektora z dnia 25 kwietnia 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania B. K. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką W. B.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką (ur. w 1932 r.), legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 23 listopada 2021 r. nr [...] zaliczającym ww. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 października 2021 r. Przyczyną niepełnosprawności matki skarżącej są zgodnie z treścią orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B., oznaczone symbolem 05-R - upośledzenie narządu ruchu oraz 07-S choroby układu oddechowego i krążenia.

W wyniku rozpoznania ww. wniosku Wójt Gminy Bochnia decyzją z dnia 2 lutego 2023 r. znak: [...] odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 8 marca 2023 r. znak: SKO.NP/4115/56/2023, a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że organ I instancji, dokonując wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Kolejno Kolegium stwierdziło, że organ I instancji w trakcie prowadzenia ponownego postępowania powinien uzupełnić materiał dowodowy, tj. ustalić, czy skarżąca obecnie nie podejmuje zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, w tym pracy w gospodarstwie rolnym, zwrócić się do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z pytaniem, czy skarżąca wnioskowała o przyznanie dopłat bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego oraz do właściwej placówki terenowej KRUS o udzielnie informacji, czy skarżąca podlega aktualnie ubezpieczeniom społecznym rolników, a jeżeli tak, to od kiedy i z jakiego tytułu. Nadto organ pomocowy winien ustalić, czy skarżąca sprzedała, wydzierżawiła gospodarstwo rolne, czy jest nieuprawiane, a może zajmuje się nim mąż skarżącej.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji w dniu 25 kwietnia 2023 r. wydał decyzję, na mocy której po raz kolejny odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ ponownie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji, skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Wskazując na powyższe wniosła o uwzględnienie odwołania i orzeczenie, co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 5 czerwca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 25 kwietnia 2023 r.

Kolegium zaznaczyło na wstępie, że uprzednio orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 17 listopada 2014 r. zaliczono matkę skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 maja 2012 r. Przyczynę niepełnosprawności określono symbolem 05-R - upośledzenie narządu ruchu.

Następnie Kolegium wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu w stosunku, do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to uznać należało, że doszło do naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W obecnej sytuacji prawnej nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13.

Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że stanowisko prawne organu I instancji, co do skutków omawianego wyroku Trybunału, nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny, prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP).

Pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni wskazanych powyżej przepisów, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co wynika z treści złożonego w dniu 3 stycznia 2023 r. wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wyjaśniło, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W powołanym przepisie wyraźnie wskazano na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1-4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Rezygnując z zatrudnienia wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego, muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną. Nadto świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób w wieku produkcyjnym, które przez wzgląd na zaistniałe okoliczności życiowe - choroba bliskiej osoby - są zmuszone do zaprzestania pracy albo powstrzymania się od jej poszukiwania.

Rozpoznając przedmiotową sprawę organy ustaliły, że skarżąca jest właścicielką gruntów rolnych o pow. 1.5300 ha, które nabyła na mocy umowy darowizny z dnia 29 maja 1992 r. od rodziców. Nadto w aktach sprawy znajduje się decyzja - nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2023 wydana przez Wójta Gminy Bochnia, w którym wykazano łączną powierzchnię gruntów 1.5300 ha, stanowiącą własność skarżącej. Zaznaczono przy tym, że w III Części wniosku z dnia 3 stycznia 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca oświadczyła, że jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika, równocześnie wskazując, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego/wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 stycznia 2023 r. Dodatkowo w przywołanym wniosku, obok złożonych oświadczeń o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, skarżąca zamieściła adnotację "przekazuje na rzecz męża".

W świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a.). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.

W ramach weryfikacji złożonego przez skarżącą oświadczenia, Kolegium w decyzji kasatoryjnej z dnia 8 marca 2023 r. zobowiązało organ I instancji do ustalenia, czy skarżąca obecnie nie podejmuje zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, w tym w gospodarstwie rolnym.

Realizując zalecenia Kolegium, organ I instancji skierował stosowne zapytania do ARiMR oraz do KRUS.

W odpowiedzi pismem z dnia 22 marca 2023 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR poinformował, że skarżąca jest zarejestrowana w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR, w latach 2004-2009 składała wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich. Ostatni wniosek złożyła w roku 2009 i od tego roku nie zrealizowano żadnych płatności na rzecz beneficjenta.

Dodatkowo, pismem z dnia 31 marca 2023 r., Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR poinformował, że mąż skarżącej nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów.

Nadto wskazano, że Główny Specjalista KRUS Placówka Terenowa w B. pismem z dnia 17 marca 2023 r. poinformował, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako rolnik od dnia 1 lipca 1997 r. do nadal. Jednocześnie podano, że nie zgłaszała w placówce, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 stycznia 2023 r., wobec czego zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające.

Biorąc powyższe pod uwagę, Kolegium zwróciło uwagę na oświadczenie skarżącej z dnia 21 marca 2023 r., w którym podała, że po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne do GOPS w Bochni nie zgłosiła do KRUS, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ nie była świadoma konieczności poinformowania o tej okoliczności.

Jednakże wezwana do podjęcia stosownego w tym względzie działania, w dniu 13 kwietnia 2023 r. przedłożyła organowi I instancji pismo Kierownika Placówki Terenowej KRUS z dnia 11 kwietnia 2023 r., w którym poinformowano GOPS w Bochni, że skarżąca została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 1 stycznia 2023 r. w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej.

Jednocześnie w oświadczeniu złożonym w dniu 21 marca 2023 r., skarżąca oświadczyła, że od 1 stycznia 2023 r. gospodarstwo rolne przekazała mężowi. W dalszej kolejności podała, że w gospodarstwie obsiewała pole ziarnami i sadziła ziemniaki, a od roku 2021 r. nie wykonuje żadnych czynności w gospodarstwie ze względu na stan zdrowia matki. Nadto wskazała, że jej mąż nie wykonuje żadnych czynności w gospodarstwie, ponieważ prowadzi działalność gospodarczą.

Kolegium przywołało wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 9 kwietnia 2019 r. sygn. II SA/Bd 1324/18, który postawił tezę, że o ile zgodzić należy się z twierdzeniem, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego" oraz pracy w gospodarstwie rolnym, to należy przez pojęcia te rozumieć zaprzestanie działalności w gospodarstwie rolnym nakierowanej na osiągnięcie dochodu z tego gospodarstwa.

Odnośnie sposobu rozumienia kategorii prowadzenia działalności rolniczej, Kolegium wskazało na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12, która - mimo podjęcia jej w poprzednio obowiązującym stanie prawnym dotyczącym świadczeń pielęgnacyjnych - zachowała aktualność w komentowanym zakresie. W uchwale wskazano, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności z tym, że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem także tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu.

Przekładając przywołane wyżej stanowisko na grunt przedmiotowej sprawy, Kolegium stwierdziło, że fakt prowadzenia przez męża skarżącej gospodarstwa rolnego, w istocie nie stoi na przeszkodzie osiąganiu z tego tytułu dochodów. Skarżąca, co prawda oświadczyła, że mąż nie wykonuje żadnych czynności w gospodarstwie rolnym ponieważ prowadzi działalność gospodarczą, jednakże okoliczności prowadzenia działalności gospodarczej nie potwierdziła stosownymi dowodami.

Podkreślono, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie osobie opiekuna utraty potencjalnych dochodów w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i niemożliwością podjęcia działań w celu zapewnienia sobie źródeł utrzymania. Zdaniem Kolegium brak rezygnacji przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego (skarżąca zarejestrowana jest w systemie ewidencji producentów prowadzonym przez ARiMR), a ponadto przekazanie gospodarstwa rolnego przez skarżącą mężowi nie spowodowało, że skarżąca utraciła jakiekolwiek dochody z gospodarstwa rolnego.

Uzupełniając ten aspekt sprawy wskazano, że skarżąca przedłożyła obrazujące historię zawodową świadectwa pracy tj.

- za okres 1.09.1983 r. - 16.12.2003 r. wydane w dniu 16.12.2003 r. przez "S." [...] w B., gdzie skarżąca była zatrudniona na stanowisku kuchenna, sprzedawca, kucharz. Stosunek pracy w ww. przedsiębiorstwie ustał na mocy porozumienia stron z przyczyn dotyczących zakładu pracy,

- za okres 01.07.2012 r. - 30.09.2021 r. (pełny etat) oraz 01.10.2021 r. - 31.07.2022 r. (1/2 etatu) wydane w dniu 31.07.2022r. przez "S." [...] w B. gdzie skarżąca była zatrudniona na stanowisku kucharz. Stosunek pracy w ww. przedsiębiorstwie ustał na mocy porozumienia stron art. 30 § 1 pkt 1 k.p.

Zestawiając powyższe ustalenia z załączonym do akt sprawy orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 23 listopada 2021 r. zaliczającym matkę skarżącej do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 października 2021 r. Kolegium doszło do wniosku, że w przedmiotowym wypadku nie zachodzi związek przyczynowy.

Orzeczenie zaliczające matkę skarżącej do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności wydane zostało w dniu 23 listopada 2021 r., skarżąca zaprzestała opisanej wyżej aktywności zawodowej z dniem 31 lipca 2022 r., zaś wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu 3 stycznia 2023 r. Jednocześnie, zadeklarowała zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, przekazując je mężowi, ale pozostając zarejestrowana w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR.

Odnosząc się do zakresu pomocy, jaki skarżąca świadczy w ramach opieki nad matką, ustalono że czynności wykonywane przez skarżącą polegają na przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, pomocy w ubieraniu się, pomocy przy czynnościach higienicznych, pomocy przy wstawaniu z łóżka, zmianie pampersów, umawianiu wizyt lekarskich, czynnościach porządkowych. Nadto dodano, że matka skarżącej nie może przebywać w domu sama bowiem zapomina się, robi rzeczy, których później nie pamięta. Niepełnosprawna musi być pilnowana aby nie zrobiła czegoś co mogłoby zagrozić jej zdrowiu i życiu, trzy lata temu przeszła operację biodra w związku z czym porusza się przy pomocy chodzika.

Powołując się na orzecznictwo sądowe Kolegium wskazało, że takie czynności jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, regularne podawanie leków, pranie, sprzątanie, pomaganie w codziennej higienie, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, regulowanie opłat związanych z utrzymaniem domu, dbanie o właściwą temperaturę w pomieszczeniu oraz załatwianie wszelkich spraw urzędowych - należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być wykonywane w sposób ciągły. Tego typu pomoc zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego i nie ma znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.. Ponadto zaznaczono, że zrozumiałym jest, że osoba w wieku 91 lat, będąc dotknięta szeregiem chorób, wymaga opieki, zainteresowania, aby czuć się bezpiecznie, jednakże dokonana ocena sprawności matki skarżącej wskazuje na jej częściową samodzielność. Niniejsze przekłada się następnie na zakres i częstotliwość wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych, które jednak nie odbiegają w szczególny sposób od czynności codziennych.

Zdaniem Kolegium, zakres sprawowanej opieki (pomoc w utrzymaniu higieny ciała, pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków, podawanie leków) - nad osobą chodzącą, nie implikuje konieczności definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej, tym bardziej, że opieka ta może być wspomagana przez usługi opiekuńcze. Czynności takie jak: pranie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, pomoc w czynnościach higieny osobistej - nie odbiegają od czynności, które wykonują ludzie zajmujący się opieką nad starszymi rodzicami, z którymi wspólnie zamieszkują i jednocześnie pracują. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem. A zatem, trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r, ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego bowiem widnieje w Ewidencji Producentów prowadzonej przez ARiMR, a ponadto jak deklaruje przekazała gospodarstwo rolne mężowi. Jak zasadnie zwrócił na to uwagę NSA w uchwale 7 sędziów z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12 (ONSAWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181) rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Dodatkowo Kolegium uznało, że w przedmiotowym wypadku nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, co wynika z historii zatrudnienia skarżącej, zakresu wykonywanych względem matki czynności opiekuńczych oraz przedłożonych przez skarżącą dokumentów medycznych w tym oceny sprawności matki skarżącej według skali Barthel. Końcowo podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W aktach sprawy znajduje się także umowa darowizny z dnia 29 maja 1992 r., którą W. i J. B. darowali córkom tj. skarżącej - działki o powierzchni 15 300 m2 położone w Ł., zabudowane pięciopokojowym domem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi oraz M. B. – działkę o powierzchni 2 400 m2 położoną w M. Skarżąca natomiast ustanowiła na rzecz rodziców nieodpłatną służebność mieszkania oraz zobowiązała się do opieki nad nimi w razie ich choroby.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa:

- art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez: rozpatrzenie i ocenę materiału dowodowego w sposób niewyczerpujący, co spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych prowadzący do przyjęcia, że czynności, które wykonuje skarżąca są niewystarczające do rezygnacji z podejmowania zatrudnienia,

- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż fakt sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką, a w związku z tym rezygnacji z zatrudnienia, czy niepodejmowania innej pracy zarobkowej przez skarżącą jest niewystarczający i skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organ rozstrzygający w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony,

- brak przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w zakresie stwierdzenia, czy gospodarstwo rolne stanowiące własność skarżącej jest, czy też nie jest uprawiane, co doprowadziło do błędnych ustaleń i wydania rozstrzygnięcia naruszającego słuszny interes skarżącej,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne, mimo iż faktycznie zaprzestała ona jakiejkolwiek działalności na nim zgodnie ze złożonym oświadczeniem,

- brak przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w zakresie stwierdzenia, czy gospodarstwo rolne stanowiące własność skarżącej jest, czy też nie jest uprawiane, czy zarządzane przez jej męża i czy w ogóle nim się on zajmuje, co doprowadziło do błędnych ustaleń i wydania rozstrzygnięcia naruszającego słuszny interes skarżącej,

- brak przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w zakresie ustalenia, czy i w jakim przedmiocie oraz w jakim miejscu mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, co doprowadziło do wydania naruszającej interes skarżącej decyzji,

- art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 ust. 1a pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, polegający na błędnym zinterpretowaniu wyników rodzinnego wywiadu środowiskowego, wydając sprzeczne z tym wywiadem rozstrzygnięcie o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia rodzinnego.

- art. 9 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak udzielenia przez organ względem skarżącej niezbędnych wskazówek dotyczących konieczności zgłoszenia do KRUS, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wyłączenia z ubezpieczenia społecznego rolników,

- art. 12 k.p.a. w zw. z art. 50 k.p.a. poprzez wskazanie w zaskarżonej decyzji niezgodnej ze stanem faktycznym prawidłowej historii zatrudnienia skarżącej,

- brak przesłuchania męża skarżącej na okoliczność, czy faktycznie prowadzi on lub ktokolwiek inny gospodarstwo rolne i czy osiągane są z niego jakieś dochody/przychody, i czy ktoś nim zarządza,

- brak sprawdzenia, czy gospodarstwo rolne jest rzeczywiście prowadzone, i czy mąż skarżącej w rzeczywistości prowadzi lub nie inną działalność gospodarczą i w jakim wymiarze i zakresie.

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji, w której skarżąca jako córka osoby, która posiada stopień niepełnosprawności, znajduje się w kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zrezygnowała i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad matką - spełnia przesłanki pozytywne określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 23 listopada 2021 r. nr [...] zaliczającym ww. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 października 2021 r. Przyczyną niepełnosprawności matki skarżącej są zgodnie z treścią orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B., oznaczone symbolem 05-R - upośledzenie narządu ruchu oraz 07-S choroby układu oddechowego i krążenia.

Stosownie zaś do treści art. 17b ust.1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1).

Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. jest stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów, nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej – art. 7 k.p.a.). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd podziela stanowisko wyrażone np. w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. II SA/Łd 727/20, czy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lutego 2022 r. sygn. III SA/Kr 1600/21 (opubl. w CBOSA), że za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 333), o którym mowa w art. 3 pkt 6 u.ś.r., uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, użyte w ustawie określenia "rolnik" oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Na rolniku spoczywa obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 9 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego).

Jak wynika z informacji uzyskanej z Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa z dnia 22 marca 2023 r., skarżąca jest nadal zarejestrowana jako producent rolny i ubiegała się o płatności bezpośrednie oraz płatności ONW - ostatni wniosek o płatność złożony został w 2009 r.

Informacja ta świadczy, że skarżąca w istocie nie przestała być rolnikiem, zatem Kolegium zasadnie przyjęło, że skarżąca nie spełniła przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z poglądami doktryny, które Sąd podziela, "art. 128 KRO wskazuje, między którymi spośród krewnych istnieje "potencjalnie" obowiązek alimentacyjny, dalsze zaś przepisy określają przesłanki powstania skonkretyzowanego obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego względem uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych" (K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wyd. 8, C.H.Beck 2023, komentarz do art. 128). Zgodnie z art. 135 k.r.o. zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (§ 1), wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego (§ 2). Natomiast Sąd podziela prezentowany w doktrynie pogląd, że "nie mają alimentacyjnego charakteru obowiązki, które nie są konsekwencją relacji rodzinnych lub innych jednoznacznie określonych w przepisach k.r.o. (zob. art. 141), lecz wynikają ze zdarzeń cywilnoprawnych, takich jak na przykład umowa (dożywocia lub renty) czy delikt (np. renta odszkodowawcza dla dziecka osoby poszkodowanej w wypadku drogowym) (T. Smyczyński, Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2011, s. 277)" (M. Andrzejewski [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. II, red. H. Dolecki, T. Sokołowski, Warszawa 2013, komentarz do art. 128). W aktach niniejszej sprawy znajduje się umowa darowizny z dnia 29 maja 1992 r., którą W. i J. B. darowali córkom tj. skarżącej - działki o powierzchni 15 300 m2 położone w Ł., zabudowane pięciopokojowym domem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi oraz M. B. – działkę o powierzchni 2 400 m2 położoną w M. Skarżąca natomiast ustanowiła na rzecz rodziców nieodpłatną służebność mieszkania oraz zobowiązała się do opieki nad nimi w razie ich choroby. Zgodnie z poglądami doktryny, które Sąd podziela, "w umowie o dożywocie z jednej strony następuje przeniesienie własności nieruchomości na nabywcę, z drugiej zaś strony zostaje on obciążony obowiązkiem spełniania świadczeń na rzecz zbywcy lub osoby trzeciej wskazanej przez zbywcę. O treści i zakresie świadczeń należnych dożywotnikowi przesądza umowa dożywocia, w tym zakresie zasada swobody umów (art. 353(1) k.c.) nie doznaje ustawowego ograniczenia. W razie jednak braku szczegółowych ustaleń w umowie zakres świadczeń określa się według art. 908 § 1 k.c. Należy jednak podkreślić, że do ustalenia zakresu świadczeń na rzecz dożywotnika z tytułu umowy dożywocia nie mają zastosowania przepisy odnoszące się do ustalenia zakresu obowiązku alimentacyjnego. Dożywocie i obowiązek alimentacyjny w żadnym przypadku nie mogą być ze sobą utożsamiane" (E. Niezbecka [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, wyd. II, red. A. Kidyba, Warszawa 2014, komentarz do art. 908). W ocenie Sądu, źródłem zobowiązania skarżącej do opieki nad matką w chorobie, jest w niniejszej sprawie umowa cywilnoprawna, a nie obowiązek alimentacyjny, bowiem z akt sprawy nie wynika by matka skarżącej miała dalej idące usprawiedliwione potrzeby, których zaspokojenie nie jest objęte umową dożywocia.

Nawet jednak gdyby uznać, że matka skarżącej ma dalej idące usprawiedliwione potrzeby, których zaspokojenie nie jest objęte umową dożywocia skarżącą, a zatem, że ponad zobowiązanie z umowy dożywocia, skarżącą obciąża także obowiązek alimentacyjny, to stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22, z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22 i III SA/Kr 1104/22 czy z dnia 14 marca 2023 r., sygn. III SA/Kr 1670/22 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie skarżąca ma siostrę M. B., i nie podnosiła, aby nie była ona w stanie realizować swojego ewentualnego obowiązku alimentacyjnego wobec matki, w części ją obciążającej, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od siostry, zwrotu przypadającej na nią części świadczeń alimentacyjnych, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o., w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej siostrę.

Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22, z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22 czy 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1104/22, opubl. w CBOSA).

Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem, jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód, aby takie zatrudnienie podjął. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo miałoby płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica, naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica, nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. III SA/Kr 375/23, z dnia 24 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 669/22 i z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 918/22, opubl. w CBOSA).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.