Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 466/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1art. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 50 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2024 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 24 kwietnia 2024 r., znak: SKO.41/1896/OS/2024 w przedmiocie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

T. W. (dalej jako: "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej jako: Kolegium) z dnia 24 kwietnia 2024 r. znak: SKO.41/1896/OS/2024 w przedmiocie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych.

Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia 14 grudnia 2023 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy Niemce (OPS w Niemcach) o przyznanie usług opiekuńczych zwykłych i specjalistycznych usług opiekuńczych.

Organ I instancji w toku postępowania pismem z dnia 18 grudnia 2024 r. poinformował stronę o terminie wizyty pracowników socjalnych w miejscu jej zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i wyznaczył termin na dzień 9 stycznia 2024 r. (k. 2, akt adm. I inst.). Czynność miała odbyć się w asyście funkcjonariuszy Policji (k. 4, akt adm. I inst.).

Strona przedłożyła w toku postępowania pismo z dnia 28 grudnia 2023 r., w treści którego zawarła zarzuty co do prowadzenia postępowania przez organ I instancji (k. 7 akt adm. I inst.). Do pisma strona dołączyła kopię karty informacyjnej z dnia 23 listopada 2023 r., z której wynika, że w okresie od 20 listopada 2023 r. do 23 listopada 2023 r. była hospitalizowana.

W toku postępowania pracownicy socjalni podjęli bezskuteczną próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 9 stycznia 2024 r., z przebiegu której została sporządzona notatka służbowa (k. 15, akt adm. I inst.). Z notatki wynika, że pracownicy socjalni udali się w asyście dwóch funkcjonariuszy Policji do miejsca zamieszkania strony. Lokatorzy budynku, czyli wnioskodawczyni oraz jej mąż Z. W., nie otworzyli drzwi domu – furtka i brama na posesję była zablokowana, a pomimo pukania w szybę jednego z pomieszczeń nikt nie otworzył drzwi.

Organ I instancji skierował do wnioskodawczyni zawiadomienie z dnia 10 stycznia 2024 r. w trybie art. 10 k.p.a., umożliwiając wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jak i przedłożenia dowodów oraz realizując obowiązek określony w art. 79 k.p.a. poinformował o niespełnieniu przesłanek, wymieniając brakujące dokumenty.

W toku postępowania w dniu 14 lutego 2024 r. próbowano ponownie przeprowadzić wywiad środowiskowy. Jednakże czynność ta nie przyniosła żadnego rezultatu – dojście do budynku mieszkalnego wnioskodawczyni nie było możliwe (notatka służbowa, k. 18, akt adm. I inst.).

W wyniku rozpatrzeniu wniosku strony Wójt Gminy Niemce decyzją z dnia 22 marca 2024 r., nr OPS-PS.4530.6.2024 odmówił przyznania skarżącej usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych. Podstawową przesłanką i argumentem przemawiającym za odmową przyznania wnioskowanych świadczeń był brak współdziałania wnioskodawczyni z organem pomocy społecznej, który polegał w szczególności na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sprawie.

Organ I instancji ustalił na podstawie dokumentacji zgromadzonej w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...], że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze - ogrzewane centralnym ogrzewaniem (c.o. ogrzewa również pokój męża) oraz korzystała ze wspólnego ganka, korytarza i łazienki. Lekarz Orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 9 lipca 2020 r. ustalił, że strona jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, zaś Powiatowy Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z siedzibą w L. zaliczył T. W. do stopnia niepełnosprawności znacznego, na stałe wydając orzeczenie w dniu 13 lipca 2021 r. Nr [...] Organ I instancji wskazał, że z dokumentacji ośrodka wynika, że strona jest osobą przewlekle chorą, systematycznie przyjmującą lekarstwa, jest pod stałą opieką lekarską. Ze szpitalnej karty informacyjnej przesłanej do OPS przez stronę wynika, że w okresie od 20 listopada do 23 listopada 2023 r. przebywała na leczeniu w szpitalu. Ponadto organ stwierdził, że brak reakcji ze strony wnioskodawczyni na podejmowane przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Niemcach wysiłki i starania w kierunku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wskazują na jej niechęć do współdziałania w sprawie złożonego wniosku o udzielnie pomocy. Dodatkowo podkreślono, że pomimo stosownych wezwań i zawiadomień strona nie przekazała do OPS dokumentów świadczących o aktualnej sytuacji osobistej, majątkowej oraz finansowej. Zwrócono również uwagę, że strona za pośrednictwem swego męża (pełnomocnika) dokonuje wielu czynności procesowych w sprawach dotyczących pomocy społecznej, pomimo tego uniemożliwia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz nie przedkłada stosownej dokumentacji mającej znaczenie dla sprawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca nie zgodziła się z zapadłym rozstrzygnięciem kwestionując stanowisko organu I instancji co do konieczności wizyt pracowników socjalnych w asyście Policji.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wskazaną na wstępie decyzją z dnia 24 kwietnia 2024 r. utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz powołał przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej jako "u.p.s.") mające zastosowanie w sprawie. Kolegium podniosło, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów, w tym w szczególności odnoszących się do konieczności przeprowadzania wywiadów środowiskowych i ich aktualizacji w ramach postępowań odnoszących się do przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Organ odwoławczy zauważył, że strona nie współpracuje z pracownikami socjalnymi, ani nie wpuszcza pracowników do domu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ani nie dostarcza do organu wymaganych dokumentów, dlatego w żaden sposób nie można ustalić w jakim zakresie należy przyznać jej usługi opiekuńcze oraz specjalistyczne usługi opiekuńcze. Kolegium podkreśliło, że skarżąca jest niewątpliwie osobą chorą, jednakże z uwagi na brak jej współdziałania w tym również nieprzedłożenie zaświadczenia lekarskiego o potrzebie i zakresie wykonywania usług opiekuńczych uniemożliwia ustalenie potrzeby przyznania usług opiekuńczych oraz ich ewentualnego zakresu. W konkluzji Kolegium podkreśliło, odpowiadając na zarzut skarżącej, że organ prawidłowo zastosowała art. 107 ust. 4 oraz ust. 4a u.p.s., które mogą stanowić samodzielną przesłankę odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń z pomocy społecznej.

W skardze do tut. Sądu skarżąca zakwestionowała zapadłe rozstrzygnięcie podnosząc, że pracownicy socjalni, policjanci, a także członkowie Kolegium nie mają wiedzy medycznej pozwalającej na prawidłową ocenę jej stanu zdrowia. Dodatkowo podkreśliła, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz karta informacyjna ze szpitala są wystarczającymi dowodami umożliwiającymi przyznanie usług opiekuńczych. Skarżąca złożyła w trakcie postępowania sądowego dwa dodatkowe pisma z dnia 14 sierpnia 2024 r. oraz 16 września 2024 r., w których przedstawiła dodatkową argumentację świadczącą, jej zdaniem, o zasadności wniesionej skargi. Skarżąca przede wszystkim podkreśliła, że nie zgadza się na przeprowadzanie wywiadów środowiskowych w jej miejscu zamieszkania z udziałem Policji ze względów zdrowotnych. Strona wskazała, że wizyty pracowników socjalnych w asyście funkcjonariuszy Policji mają charakter agresywnych napadów, które wywołują lęk i przerażenie. Zdaniem skarżącej takie działanie organów nie ma żadnego uzasadnienia, a w jej sytuacji zdrowotnej są zupełnie zbędne. Ponownie wskazano w pismach, że pracownicy socjalni nie mają żadnych kompetencji, aby ustalić jej stan zdrowia w trakcie wywiadu środowiskowego, dlatego też ten środek dowodowy jest niewłaściwy do oceny jej sytuacji. Skarżąca podkreśliła również, że nie wpuszcza żadnych osób do budynku z uwagi na ciężki stan zdrowia. Do pism dołączyła kartę informacyjną ze szpitala z dnia 23 listopada 2023 r., zaświadczenie lekarskie z dnia 8 czerwca 2021 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 13 lipca 2021 r. oraz fragment uzasadnienia wyroku NSA o sygn. akt I OSK 59/07.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako p.p.s.a.), Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym jak wynika z treści § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego.

Nadto, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Dokonując omawianej kontroli w niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona, zaskarżona decyzja nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że według zasad ogólnych, wyrażonych w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s., świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zatem zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 u.p.s.

Zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Obowiązki współdziałania strony z pracownikami socjalnymi wynikają także m. in. z art. 11 ust. 2 u.p.s. i art. 12 u.p.s.

Stosownie do art. 50 ust. 1 u.p.s., pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4).

Skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania wnioskowanych świadczeń na podstawie art. 50 ust. 1 u.p.s., choćby z uwagi na to, że nie jest osobą samotną. Osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych (art. 6 pkt 9 u.p.s.). Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ale pozostaje w związku małżeńskim z Z. W., z którym na podstawie wyroku Sądu Okręgowego [...] z dnia 6 lutego 2004 r. jest w separacji. Bezspornie separacja pomiędzy skarżącą i jej mężem nie powoduje ustania ich małżeństwa.

W związku z powyższym należało rozważyć wniosek skarżącej o przyznanie usług opiekuńczych i specjalistyczne usługi opiekuńcze w oparciu o art. 50 ust. 2 u.p.s., co też organy uczyniły.

W takim przypadku kontrola Sądu dotycząca tej decyzji sprowadza się zasadniczo do ustalenia, czy organ nie przekroczył granic uznania. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza – co do zasady – załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W szczególności organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Obowiązki te ciążą również na organie drugiej instancji, który może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi pierwszej instancji (art. 136 k.p.a.).

Wyjaśnić należy, że przepis art. 50 ust. 5 u.p.s. stanowi, że organ pomocy społecznej przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczeń. Oznacza to, że w decyzji o przyznaniu usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, obowiązkiem organu jest zawrzeć nie tylko ogólne rozstrzygnięcie o przyznaniu tychże świadczeń, ale zarazem precyzyjnie określić ich zakres, wskazać na jaki okres zostały udzielone i w jakim miejscu mają być świadczone. Niewątpliwie zatem aktualne zaświadczenie lekarskie stanowi istotny element wniosku o przyznanie wnioskowanych usług opiekuńczych, albowiem umożliwia organowi ustalenie zakresu tych usług, miejsca i okresu ich świadczenia.

W związku z ubieganiem się o przyznanie wnioskowanych usług nieodzowne było ustalenie sytuacji życiowej skarżącej (aktualizacja wywiadu środowiskowego), a zwłaszcza stanu zdrowia, a w związku z pozyskanie również aktualnego zaświadczenia lekarskiego, z którego wynikają potrzeby strony.

Podkreślić należy, że w przypadku zgłoszenia wniosku o świadczenia z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 u.p.s. ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu k.p.a.

Jak wskazano w judykaturze obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony czynnego udziału, postępowanie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej toczy się bowiem w jej interesie. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 23 maja 2017 r., I OSK 3468/15; 5 października 2021 r.; I OSK 502/21; 17 lutego 2023 r., I OSK 764/23; 29 maja 2020 r., I OSK 1966/19; 16 marca 2023 r., I OSK 939/22; 1 września 2023 r., I OSK 1800/21). Powyższe poglądy uznać należy za ugruntowane i Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni je podziela.

Ustalony przez organy w niniejszej sprawie stan faktyczny oraz dokonana przez organy ocena tego stanu faktycznego zostały zdaniem Sądu poczynione zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów k.p.a. i brak jest podstaw do czynienia w powyższym zakresie organom jakichkolwiek zarzutów.

Z akt niniejszej sprawy wynika i nie budzi to jakichkolwiek wątpliwości, że skarżąca uniemożliwia przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego, co świadczy o spełnieniu przesłanki braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, która obwarowana jest sankcją w postaci możliwości odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Należy zwrócić uwagę, że postawa wnioskodawczyni podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. O ile organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 27 lutego 2018 r., I OSK 2761/17). Przedstawiciele doktryny wskazują ponadto, że "negatywne zachowania rzeczywistych lub potencjalnych świadczeniobiorców polegające na niezłożeniu oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, jak również na uniemożliwianiu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego są samodzielną podstawą odmowy przyznania świadczenia. Ponadto niewyrażenie zgody na wywiad lub jego aktualizację umożliwia wstrzymanie pomocy, a także pozbawienie prawa do świadczeń (...). Judykatura stoi na stanowisku szerokiej interpretacji tej regulacji, uznając za niewyrażenie zgody na wywiad również inne niewłaściwe zachowania utrudniające kontakt z pracownikiem socjalnym czy uniemożliwiające mu przeprowadzenie wymaganych prawem czynności" (I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 107, LEX).

W przedmiotowej sprawie skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym była zawiadomiona.

Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 18 grudnia 2023 r. zawiadomiono skarżącą, że w dniu 9 stycznia 2024 r. w godzinach od 9.00 do 10.00 w miejscu jej zamieszkania zostanie przeprowadzony wywiad środowiskowy. W piśmie zawarto pouczenie, że gdyby ten termin stronie nie odpowiadał, to powinna zawiadomić o tym organ telefonicznie lub listownie. Jednocześnie organ pouczył o treści art. 107 ust. 3a, art. 107 ust. 3b i art. 107 ust. 4a u.p.s. (k. 2, akt adm. I inst.)

Jak wynika z art. 107 ust. 3 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza pracownik socjalny po okazaniu legitymacji pracownika socjalnego. Niewątpliwie możliwe jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przy udziale drugiego pracownika, jak i w asyście funkcjonariuszy Policji (art. 107 ust. 3a u.p.s.).

Z notatki służbowej z dnia 9 stycznia 2024 r. wynika, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony, ponieważ nikt nie otworzył drzwi domu. Stwierdzić należy, że zastrzeżenia skarżącej co do trybu i sposobu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie są zasadne.

Jednocześnie należy wskazać, że organ na gruncie rozpatrywanej sprawy nie poprzestał tylko na próbie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z akt sprawy wynika, że organ pismem z 10 stycznia 2024 r. (doręczonym skarżącej 12 stycznia 2024 r., k. 16-17, akt adm. I inst.), na podstawie art. 79a w zw. z art. 10 k.p.a., poinformował wnioskodawczynię o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego zawiadomienia. Wskazał przy tym, że nie zostały wykazane przesłanki zależne od strony, od wykazania których zależy przyznanie świadczenia, poinformował także o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów oraz, że niewykazanie przesłanek zależnych od strony może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Na zawiadomienie skarżąca nie odpowiedziała. Dodatkowo w dniu 14 lutego 2024 r. organ I instancji podjął kolejną próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Dojście do budynku, w którym mieszka skarżąca było jednak niemożliwe z powodu zablokowanej furtki oraz bramy (notatka służbowa, k. 18, akt adm. I inst.)

W związku z powyższym należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie ustalono aktualnego stanu rodzinnego, finansowego i zdrowotnego skarżącej wyłącznie z jej winy – gdyż w oczywisty sposób odmawia współpracy z organem. Z akt sprawy oraz treści skargi wynika, że skarżąca nie zgadza się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i skutecznie uniemożliwia wykonanie tej czynności.

Należy podkreślić, że to osoba ubiegająca się o pomoc społeczną winna jest pomóc organowi pomocowemu w ustaleniu jej sytuacji faktycznej poprzez zaangażowanie się w przedstawienie swej rzeczywistej sytuacji. Nie można uznać, że tylko oczekiwania wnioskodawczyni mają decydujące znaczenie w sprawie o przyznanie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych. Osoba zainteresowana uzyskaniem wnioskowanych usług opiekuńczych ma natomiast obowiązek współdziałania z organem pomocy społecznej w celu rzetelnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych obrazujących jej sytuację życiową. Niedopuszczalne jest zatem, by osoba taka w toku zainicjowanego przez siebie postępowania odmawiała kontaktów z pracownikami pomocy społecznej. Należy przy tym podkreślić, że w sprawach dotyczących usług opiekuńczych zwykłych i specjalistycznych znaczenie ma nie tylko stan zdrowia osoby wnioskującej o te świadczenia, ale także kwestie majątkowe i finansowe, które są kluczowe dla orzeczenia o ich odpłatności. Twierdzenie skarżącej, że wywiad środowiskowy jest zbędny z racji braku wiedzy i kompetencji medycznej pracowników organu pomocy społecznej jest zatem niewłaściwe. Organ opiera się bowiem na wiedzy specjalistycznej – medycznej – w odniesieniu do kwestii związanych z rodzajem i zakresem usług (ich intensywnością), ale jednocześnie ustala ich odpłatność, co wymaga dokonania aktualnych ustaleń dotyczących w szczególności dochodów strony postępowania.

Wyjaśnić dodatkowo należy, że organ wydający decyzję uznaniową samodzielnie decyduje o pozytywnym lub negatywnym dla strony rozstrzygnięciu , z tym że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nieudzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 k.p.a., w myśl której w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

W przedmiotowej sprawie obowiązkom powyższym organy obu instancji uczyniły zadość. Organy dokonały właściwej oceny postawy skarżącej. Brak jej współdziałania w sprawie jest wyraźnie widoczny, a jednym z przejawów braku współdziałania było uniemożliwienie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Nie ulega wątpliwości, że postawa skarżącej, która uniemożliwiła dokonanie przez organy stosownych ustaleń faktycznych, świadczy o braku współpracy z organami pomocy społecznej. Powyższe uprawnia również do stwierdzenia, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością, czy też złośliwością. Zaskarżona do Sądu decyzja spełnia także wymogi w zakresie uzasadnienia wynikające z art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.