Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 246/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2024-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur (spr.) Protokolant St. referent Marta Gajowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 grudnia 2023 r., nr SKO.40.3125.2023.śr w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu [dalej: SKO, organ odwoławczy] z 18 grudnia 2023 r. nr SKO.40.3125.2023.śr, wydana po rozpatrzeniu odwołania E. R. [dalej: skarżąca, strona, wnioskodawczyni], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Nysy [dalej: Burmistrz, organ I instancji] z 29 czerwca 2023 r. nr ŚRiA.5211.SP.000797.2023.CP, odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią G. K.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

We wniosku z 30 maja 2023 r., złożonym w Ośrodku Pomocy Społecznej w N., E. R. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad babcią – G. K. W aktach sprawy znajduje się m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z 10 maja 2023 r. o zaliczeniu G. K. do stopnia niepełnosprawności znacznego, w którym stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od 53. roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 marca 2023 r., orzeczenie wydane zostało na stałe. W oświadczeniu z 25 maja 2023 r., wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie przepracowała 20 lat, nie ma ustalonego prawa do żadnego świadczenia emerytalno-rentowego, pobiera zasiłek pielęgnacyjny, nie podlega ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu, ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega w OPS. Według oświadczenia strony z 6 czerwca 2023 r. żyje syn G. K., który jednak ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie zajmować się swoją matką. W ocenie pracownika socjalnego, zapisanej w wywiadzie środowiskowym, wnioskodawczyni prawidłowo sprawuje opiekę nad babcią.

Burmistrz, decyzją z 29 czerwca 2023 r. odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią G. K. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawność babci nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: uśr). Ponadto Burmistrz ustalił, że żyje syn podopiecznej – W. K., który jest osobą bezrobotną, przewlekle chorą, oczekującą na orzeczenie, sporadycznie odwiedzającą matkę.

Od opisanej decyzji strona wniosła odwołanie. Po jego rozpatrzeniu, SKO wydało 18 grudnia 2023 r. decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że nie podziela stanowiska prezentowanego w uzasadnieniu decyzji Burmistrza, dotyczącego wystąpienia w sprawie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia, określonej w art. 17 ust. 1b uśr. Organ odwoławczy podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b uśr z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Natomiast NSA w wyroku z 6 lipca 2016 r. sygn. akt. I OSK 223/16 stwierdził, że art. 17 ust. 1b uśr nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od 23 października 2014 r. Oznacza to, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, iż strona nie spełnia warunków do jego otrzymania, z uwagi na treść ww. art. 17 ust. 1b uśr, jest nieuzasadniona. Dalej organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawczyni jest wnuczką osoby wymagającej opieki (tj. krewnym drugiego stopnia). Podopieczna ma jedno dziecko, to jest W. K., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności. Strona podała, że ma on orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Obowiązek sprawowania opieki w pierwszej kolejności spoczywa na synu podopiecznej. W art. 17 ust. 1a uśr wskazano jakie warunki muszą być spełnione, by osobie w dalszym stopniu spokrewnionej z osobą wymagającą opieki można było przyznać świadczenie pielęgnacyjne. Takie warunki w sprawie nie zaistniały. W uchwale 7 sędziów NSA z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, Sąd – w związku z pojawiającymi się rozbieżnościami w orzecznictwie NSA – wskazał, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a uśr). SKO wyjaśniło, że krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (art. 617 § 1-2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej: kro). W ocenie SKO, strona jako krewna drugiego stopnia w linii prostej, nie jest obecnie uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną babcią.

Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, podnosząc zarzuty:

1) wadliwego ustalenia stanu sprawy (art. 7 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: kpa) w zakresie rzeczywistej zdolności W. K. do sprawowania opieki nad matką,

2) braku rzetelnego uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 kpa), poprzez pominięcie istotnych okoliczności sprawy, to jest stanu zdrowia W. K., jego warunków mieszkaniowych i faktycznego sprawowania opieki nad babcią przez skarżącą,

3) naruszenia prawa materialnego, a to:

- art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 ze zm.) uchylającego art. 17 ust. 1a uśr oraz

- art. 17 ust. 1 pkt 2 uśr w zw. z art. 132 kro, ponieważ skarżąca jest osobą, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem babci.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że babcia jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki. Strona nie może podjąć żadnego zatrudnienia, gdyż opiekę tę sprawuje samodzielnie. Skarżąca pozostaje bez środków dożycia i jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad G. K. Natomiast organ odwoławczy nie dotrzymał terminu rozpatrzenia sprawy oraz wydając decyzję wziął pod uwagę inne okoliczności niż te, na które powołał się Burmistrz.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podniósł, że w jej uzasadnieniu szczegółowo opisał okoliczności faktyczne i prawne, które zdecydowały o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Stan zdrowia W. K., faktyczna możliwość sprawowania opieki nad matką i jego warunki mieszkaniowe pozostają bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto wskazywana przez stronę nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych nastąpiła już po wydaniu zaskarżonej decyzji, a znowelizowane przepisy dotyczące ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mogły znaleźć w zastosowania sprawie rozstrzygniętej do 31 grudnia 2023 r. Natomiast długość okresu procedowania w sprawie odwoławczej nie podlega badaniu przez Sąd w postępowaniu ze skargi na decyzję administracyjną.

Na rozprawie przed Sądem stawiła się skarżąca wraz z pełnomocnikiem ustanowionym z urzędu. Strona skarżąca podtrzymała skargę wraz z argumentacją w niej zawartą. Podkreśliła zły stan zdrowia W. K. i wskazała, że obecnie stara się on o zmianę stopnia niepełnosprawności, co poparła kopiami dokumentacji lekarskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.

Wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: ppsa). Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenie wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 ppsa), skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, to jest weryfikuje czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej.

Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność, lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W konsekwencji sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy, kierując się zasadami współżycia społecznego, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji – orzekając w sprawie – nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd wyjaśnia, że stan prawny istotny w sprawie administracyjnej jest ustalany (co do zasady) na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W takim stanie prawnym orzeka również sąd administracyjny badając legalność tej decyzji. Stan prawny istniejący w dniu wyrokowania nie wpływa na sądową ocenę zaskarżonej decyzji, ponieważ – jak już wskazano wyżej – sąd administracyjny nie orzeka o uprawnieniach lub obowiązkach strony skarżącej, o których wiążąco wypowiedział się organ administracji publicznej, lecz kontroluje akt wydany przez ten organ. Z tego powodu nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegająca na uchyleniu art. 17 ust. 1a uśr i art. 17 ust. 1b uśr mocą art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 z późn. zm.), nie kształtuje sytuacji prawnej skarżącej w niniejszej sprawie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy czym stosownie do art. 17 ust. 1a uśr, osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powyższych przepisów wynika, że sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Prawo to może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 kro, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 kro).

Do unormowań art. 128 i art. 132 kro nawiązują art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a uśr. Tym samym, przepisy uśr w zestawieniu z przepisami kro jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji – według kolejności tego zobowiązania (wyrok NSA z 21 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3804/18). Zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Z art. 17 ust. 1a pkt 2 i art. 17 ust. 1a pkt 3 uśr wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać oświadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia językowa art. 17 ust. 1a pkt 2 i art. 17 ust. 1a pkt 3 uśr wskazuje, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organy, ani Sąd, nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni ustalić, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki.

Wskazać należy, że NSA, w składzie 7 sędziów, w przywołanej wyżej uchwale z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, stwierdził, że: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a uśr)." W uzasadnieniu uchwały NSA stwierdził m.in., że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr do przepisów kro ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów kro w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 kro, i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach tego Kodeksu, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów kro w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 kro regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak jest podstaw do przyjmowania, że przepisy art. 17 ust. 1a uśr powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 kro i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Wymaga podkreślenia, że w świetle art. 269 ppsa, stanowisko wyrażone we wskazanej wyżej uchwale NSA wiąże Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

Sądowi znany jest pogląd, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną (...), inne osoby, na których zgodnie z przepisami kro ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki. Jednak w świetle omówionej wyżej uchwały NSA, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się, przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a uśr). Błędna jest wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr i art. 17 § 1a uśr, przyjmująca, że dopuszczalne jest przeprowadzenie innych dowodów, niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na okoliczność potwierdzenia braku możliwości pełnienia opieki przez osoby do tego zobligowane w pierwszej kolejności, czyli przez dzieci osoby wymagającej opieki, podczas gdy art. 17 ust. 1a pkt 2 uśr wskazuje wyraźnie, jakie okoliczności pozwalają na nabycie prawa do świadczenia przez osoby do tego uprawnione, inne niż dzieci (wyrok NSA z 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1342/21).

W niniejszej sprawie ustalono, co nie było kwestionowane przez skarżącą, że żyje syn osoby wymagającej opieki i w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże, jak wyjaśniała skarżąca, ze względu na zły stan zdrowia, małe mieszkanie i brak doświadczenia w tego typu opiece – nie może on sprawować nad nią opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 uśr.

Syn osoby wymagającej opieki jest zobowiązany do alimentacji przed skarżącą. Oznacza to, że przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego istniałyby jedynie wtedy, gdyby dziecko jej babci nie było w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Taką okolicznością, która uzasadnia niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego jest posiadanie przez dziecko orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie są natomiast takimi okolicznościami zły stan zdrowia, złe warunki mieszkaniowe czy brak umiejętności w zakresie opieki nad osobą niepełnosprawną, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe, stanowisko organu odwoławczego – wyrażone w zaskarżonej decyzji – uznać należy za zgodne z prawem. Oznacza to, że skoro syn osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to względem skarżącej zachodzi negatywna przesłanka, niepozwalająca na uwzględnienie jej wniosku, określona w art. 17 ust. 1a pkt 2 uśr. Przedstawione Sądowi akta administracyjne wskazują, że okoliczności faktyczne dotyczące W. K. były znane organowi I instancji i zostały utrwalone w dokumentach. Organ odwoławczy w zakresie własnych ustaleń faktycznych, jedynie wyeksponował to, co już zostało zbadane i ustalone przez Burmistrza, który jednak rozstrzygnięcie swej decyzji (wadliwie, jak stwierdziło SKO, a Sąd to potwierdza) oparł na przepisie, którego niezgodność z Konstytucją RP została stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny. Organ odwoławczy stwierdził, że rozstrzygnięcie decyzji Burmistrza jest prawidłowe w stanie sprawy, lecz konieczna jest modyfikacja uzasadnienia decyzji organu I instancji. SKO nie miało więc podstaw do jej uchylenia i przekazania sprawy Burmistrzowi do ponownego rozpatrzenia na zasadzie art. 138 § 2 kpa, lecz musiało wydać orzeczenie merytoryczne. Sąd zauważa też, że wśród załączników do wniesionej skargi znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 23 maja 2023 r., wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N., potwierdzające, że W. K. został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe. Zatem osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne pozostaje syn podopiecznej, tak jak to ustalił organ odwoławczy.

Zgodnie z art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie jest obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej wydanej na skutek odwołania (art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 4 kpa).

Uzasadnienie decyzji administracyjnej nie może być sformułowane ogólnikowo i lakonicznie. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwe było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Motywy wydania decyzji muszą być tak ujęte, aby strona zainteresowana mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy jej wydaniu. Tak sporządzone uzasadnienie daje bowiem również rękojmię, że organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie powinno zatem zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu, a także powinno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione (wyrok WSA w Gdańsku z 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Gd 13/24).

W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi nałożone ustawą, ponieważ relacjonuje przebieg postępowania administracyjnego, omawia zebrane dowody i przedstawia wynikające z nich ustalenia faktyczne, przywołuje też istotne w sprawie przepisy wraz z ich wykładnią, a następnie odnosi stan faktyczny ustalony w sprawie do stanu prawnego i opisuje skutki prawne zastosowania norm prawa powszechnie obowiązującego. Uzasadnienie jest wyczerpujące i zrozumiałe.

Zdaniem Sądu decyzja organu odwoławczego nie zawiera błędów w zakresie ustaleń faktycznych, stan faktyczny sprawy został ustalony w stopniu wymaganym do wydania rozstrzygnięcia, a ocena wszystkich dowodów zebranych w sprawie, z których żaden nie został pominięty, ani też żadnemu nie odmówiono mocy dowodowej, nie nosi cech dowolności (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa). Ustalenia faktyczne organu odwoławczego wynikają bowiem wprost z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W ocenie Sądu skarżąca w gruncie rzeczy nie kwestionowała faktów, które stały się podstawą zaskarżonej decyzji, lecz stwierdzenie, że W. K., pomimo tego, że realnie nie jest zdolny do sprawowania opieki nad matką, pozostaje osobą, która mogłaby otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne, podczas gdy strona, która rzeczywiście sprawuje opiekę nad jej babcią, świadczenia takiego otrzymywać nie może. Sąd zaznacza jednak, że taka konkluzja wynika z przepisów obowiązujących w grudniu 2023 r. i nie dostrzega w sprawie ani błędu organu odwoławczego w zakresie ustalenia faktów ani błędu w zakresie odkodowania stanu prawnego z przepisów ustaw.

Dodatkowo Sąd wyjaśnia, że działając z urzędu na podstawie art. 134 § 1 i art. 135 w zw. z art. 145 § 1 ppsa, nie stwierdził naruszeń przepisów prawa, które obligowałyby do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Natomiast w kwestii czasu trwania postępowania administracyjnego Sąd wskazuje, że ewentualne naruszenie terminu załatwienia sprawy administracyjnej może podlegać ocenie Sądu wskutek wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania (art. 3 § 2 pkt 8 ppsa), po uprzednim wyczerpaniu przez stronę środka zaskarżenia jakim jest ponaglenie do właściwego organu (art. 53 § 2b ppsa). Ocen takich sąd administracyjny nie formułuje jednak w związku z rozpatrywaniem skargi na decyzję już wydaną.

Wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł na podstawie art. 151 ppsa, jak w sentencji wyroku.

W sprawie wynagrodzenia ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącej rozstrzygnie referendarz sądowy wydając stosowne postanowienie.