Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 327/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 21 marca 2023 r. nr 406.305/E-4/XII/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia 17 lutego 2023 roku numer 002687/SP/02/2023


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 marca 2023 r. nr 406.305/E-4/XII/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku po rozpatrzeniu odwołania K.C. od decyzji Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia 17 lutego 2023 r. nr 002687/SP/02/2023 odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Zaskarżoną decyzją, wydaną w wyniku rozpatrzenia wniosku K.C., złożonego do organu I instancji w dniu 10 stycznia 2023r., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – matką L.C., organ I instancji odmówił ustalenia prawa do powyższego świadczenia.

Organ uznał, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art 17 ust. 1b ustawy, bowiem niepełnosprawność osoby pozostającej pod opieką powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Ponadto zdaniem organu, w sprawie zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, gdyż wymagająca opieki L.C. pozostaje w związku małżeńskim (w trakcie rozwodu), a mimo, że mąż jest od 10 lat poszukiwany, brak jest dowodu, że legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła K.C., zarzucając skarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z dnia 21 marca 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W ocenie organu odwoławczego, nie pozostaje kwestią sporną w przedmiotowej sprawie, że na gruncie obecnie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014r. w sprawie sygn. akt K 38/13, odwołującej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy pomimo, że zostało ustalone, iż niepełnosprawność matki - osoby objętej opieką skarżącej powstała później, niż do ukończenia 18 roku życia, jak również później niż w trakcie nauki do ukończenia 25 roku życia, o czym stanowi art. 17 ust. 1b ustawy. Okoliczność ta została przesądzona już w aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Kwestią sporną pozostała natomiast okoliczność, czy świadczenie pielęgnacyjne na rzecz córki może być przyznane w sytuacji, kiedy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Cytując art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ odwoławczy podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne jest skorelowane z obowiązkiem alimentacyjnym. Innymi słowy, aby osoba sprawująca opiekę mogła się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne (poza spełnieniem innych przesłanek), przede wszystkim musi na niej ciążyć obowiązek alimentacyjny. Ponadto organ wskazał, że przesłanką negatywną przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy, a mianowicie pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, w sytuacji gdy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na tej podstawie organ odwoławczy wskazał, że z informacji pozyskanych przez pracownika socjalnego podczas przeprowadzonego w dniu 30 stycznia 2023r. wywiadu środowiskowego wynika, że sprawa rozwodu jest w toku, a mąż L.C., jak to określono, cyt. "jest poszukiwany od 10 lat". Opiekę nad niepełnosprawną matką sprawuje skarżąca, która jest uczennicą IV klasy liceum [...] w trybie zaocznym, stąd w trakcie zajęć w szkole opiekę nad matką przejmuje siostra skarżącej.

Mając powyższe na uwadze – Kolegium podkreśliło – że brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku na niepełnosprawnego rodzica, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ocena ta zbieżna jest z poglądami wyrażanymi jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale co najważniejsze - kwestię tę rozstrzygnięto również w zapadłej w dniu 14 listopada 2022 r. uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów, sygn. akt I OPS 2/22. W przedmiotowej uchwale NSA stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust.1 ustawy, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art.17 ust.1 pkt 4 ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy).

Organ odwoławczy podkreślił także, że moc wiążąca uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza, że stanowisko zajęte w uchwale wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych, a dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. W związku z powyższym mimo, że ani Kolegium, ani organ I instancji nie podważają faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, to pomimo trudnej sytuacji rodzinnej, brak jest możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy niespełniony jest warunek posiadania znacznego stopnia niepełnosprawności przez małżonka niepełnosprawnej matki. Z powyższych powodów nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej matki, a sytuacja taka nastąpi z chwilą uzyskania wyroku orzekającego rozwód niepełnosprawnej L.C. z jej mężem, co jak wynika z akt sprawy, jest w toku.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła K.C., nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem. Podkreśliła, że mąż jej mamy nie może sprawować opieki, albowiem od 14 lat nieznane jest jego miejsce pobytu i nie mają z nim kontaktu. Ponadto wskazała, że mama jest już po rozwodzie, co potwierdza załącznik do odwołania. Zaakcentowała, że jest osobą uczącą się w trybie zaocznym i nie jest to przeszkodą w sprawowaniu opieki, zaś w tym czasie gdy jest w szkole, mamą opiekuje się siostra.

Do skargi skarżąca przedłożyła wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w Białymstoku I Wydziału Cywilnego z dnia 16 lutego 2023 r. sygn. akt I C 1439/22 (k. 3).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.

Odnosząc się natomiast do podniesionej w skardze okoliczności zapadłego wyroku rozwodowego Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do zastosowania instytucji uwzględnienia skargi. Zgłoszony obecnie przez skarżącą dowód nie mógł być wzięty pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, bowiem Kolegium nie miało świadomości jego istnienia. Co więcej, również skarżąca nie podnosiła tej okoliczności w odwołaniu. Jak wynika z treści kopii wyroku, zapadł on w dniu 16 lutego 2023r., jednak brak jest informacji o jego prawomocności. Wobec złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 10 stycznia 2023r., zgodnie z przepisem art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych winno być ustalone począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami tj. od 1 stycznia 2023r., co w obecnym stanie prawnym i faktycznym nie może mieć miejsca, wobec niespełnienia przez skarżącą warunków ustawowych na dzień złożenia wniosku. Stąd też Kolegium nie mogło uwzględnić skargi na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.259 tj.)

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Uchybienia, które obligują do usunięcia skarżonej decyzji z obrotu prawnego określa art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. i są to: zaistnienie przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (wówczas sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części) bądź też naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (wówczas sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części).

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem były podstawy do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 poz. 390, dalej jako u.ś.r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały zaś m.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższy przepis wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jego literalnego brzmienia wynika, że w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Powyższa zasada znalazła również odzwierciedlenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22.

Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę następującej treści: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

Jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

Sąd w całości podziela stanowisko wyrażone w przedmiotowej uchwale, wskazując jednakże, że stan faktyczny niniejszej sprawy jest odmienny od wskazanego w przedmiotowej uchwale.

Należy zatem przypomnieć, że w niniejszej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 30.01.2023 r. przez pracownika socjalnego oraz oświadczenia złożonego przez L.C. wynikało, iż córka sprawuje opiekę nad matką w wymiarze 24 godzin dziennie przez 7 dni w tygodniu. Ponadto uczy się w trybie zaocznym i w czasie nauki opiekę nad matką pełni druga córka – G.C. w wymiarze 8 godzin dziennie co 2 tygodnie - w sobotę i niedzielę. Organ I instancji w wywiadzie środowiskowym ostatecznie nie zanegował faktu sprawowania przez skarżącą opieki.

Z dołączonego do akt sprawy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Białymstoku Nr 5721.2020 z dnia 05.11.2020 r. wynika, iż osoba wymagająca opieki – L.C., ur. dnia 12.02.1969 r., została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, zaś niepełnosprawność istnieje od 07.11.2017 r. Ponadto z akt sprawy wynika, iż osoba wymagająca opieki – L.C. legitymuje się jeszcze drugim orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Komisję Lekarską ZUS w Białymstoku Nr 001181396 z dnia 09.05.2022 r. z którego wynika, iż jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30.11.2024 r., co jest tożsame ze znacznym stopniem niepełnosprawności, zaś niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała od 09.11.2017 r.

Ponadto w toku przeprowadzonego postępowania przez organ I instancji ustalono, że L.C. pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek na datę wydawania zaskarżonych decyzji nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczności tych de facto nie można było zweryfikować, albowiem małżonek wymagającej opieki jest poszukiwany od ponad 10 lat, zaś sprawa jest w trakcie rozwodu. Powyższe skutkowało zdaniem organu odwoławczego, zaistnieniem przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Przy czym organ odwoławczy podkreślił, że wydając zaskarżoną decyzję w dniu 21 marca 2023 r. nie wiedział o wyroku rozwodowym z dnia 16 lutego 2023 r., albowiem został on dopiero przedłożony do skargi.

Należy więc w pierwszej kolejności marginalnie zwrócić uwagę (co słusznie zostało wskazane przez SKO), że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po 18 roku życia nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie należy wskazać, że w zaistniałych okolicznościach faktycznych sprawy Sąd jednak nie podziela dokonanej przez SKO oceny w zakresie, w jakim organ II instancji uznał, iż przesłanką odmowy przyznania świadczenia jest okoliczność, że podopieczna pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie ulega wątpliwości, że osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjnego, jeżeli nie zaistnieje w/w przesłanka negatywna wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Jednakże rozpoznając niniejszą sprawę nie można tracić z pola widzenia specyficznej sytuacji strony ubiegającej się o uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej, którą zastosowana przez Kolegium wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r. zupełnie pomija. Podkreślenia wymaga, że chociaż L.C. formalnie pozostaje w związku małżeńskim, to jednak jej małżeństwo od wielu lat faktycznie nie funkcjonuje, albowiem już ponad 10 lat nie ma kontaktu z małżonkiem i nieznane jest jego miejsce pobytu. Między małżonkami nie istnieją więzi emocjonalne, ekonomiczne czy gospodarcze bowiem A.C., jeszcze przed wystąpieniem niepełnosprawności żony, opuścił rodzinę. Zaakcentować przy tym należy, że wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku I Wydziału Cywilnego z dnia 16 lutego 2023 r. (mimo, że nieprawomocny na datę 5 kwietnia 2023 r. k. 3) rozwiązujący przez rozwód związek małżeński L.C. z jej mężem, z jego winy, przy udziale kuratora ustanowionemu nieznanemu z miejsca pobytu A.C., w sposób jednoznaczny potwierdza, że nie ma możliwości aby sprawował on osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną, czy też łożył na jej opiekę sprawowaną przez inną osobę. Fakt ustanowienia kuratora w postępowaniu rozwodowym dla osoby nieznanej z miejsca pobytu świadczy o realności tej okoliczności. We wskazanych okolicznościach sprawy nie sposób zatem stwierdzić, że mąż wymagającej opieki L.C. mógłby się nią zająć, skoro odszedł od rodziny, a przede wszystkim aktualnie nie jest znane jego miejsce pobytu. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że L.C. jest po przebytym udarze mózgu, ma niedowład lewej ręki, która jest całkowicie bezwładna. Jest po embolizacji tętniaka, który pękł, co doprowadziło do powikłań tj. śpiączki i paraliżu, a także padaczki po wylewie. Powyższe skutkowało uzyskaniem nie tylko znacznego stopnia niepełnosprawności, ale również niezdolności do samodzielnej egzystencji, co oznacza, że nie jest ona w stanie samodzielnie funkcjonować. Co więcej, brak możliwości ustalenia miejsca pobytu A.C., prowadzi do wniosku, że uzyskanie od niego wymaganej opieki również jest obiektywnie w aktualnym stanie rzeczy niemożliwie. Podobnie - zważywszy na nieznane miejsce pobytu - nie można od niego skutecznie wyegzekwować spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnej żony (obecnie byłej żony choć nie wiadomo na datę orzekania czy wyrok rozwodowy jest prawomocny).

Nie powinno z kolei budzić wątpliwości, że treść art. 17 u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (zob. np. wyroki z 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., I OSK 328/16 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17). Prowadzi to do wniosku, że w okolicznościach omawianej sprawy uznać należy, że zaktualizowały się podstawy do przyznania ubiegającej się świadczenia z pomocy społecznej. W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłączenie małżonka legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy małżonek nie żyje lub legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Okoliczności sprawy w sposób oczywisty wskazują, iż niemożliwym jest, aby A.C. wypełnił swój obowiązek opieki nad żoną, która tej opieki bezwzględnie potrzebuje. Z tej przyczyny mając na uwadze art. 132 k.r.o. należy przyjąć, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny zobowiązanej w dalszej kolejności córki K.C., co czyni ją osobą uprawnioną do żądanego świadczenia. Odmienna wykładnia omawianych przepisów, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy prowadziłaby do pozbawienia jedynej osoby mogącej zająć się podopieczną i faktycznie sprawującej opiekę, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Akceptacja takiej wykładni naruszałaby wspomniane wyżej konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji, nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 28 września 2022 r. sygn. akt I OSK 2258/21 w stosunku do nieznanej z miejsca pobytu córki uznając dopuszczalność uprawnienia osoby zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności).

Z tego względu, treść norm zakodowanych w przepisach art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. u.ś.r., należało w rozpatrywanej sprawie odczytać z uwzględnieniem reguł wykładni nie tylko językowej, ale i systemowej oraz funkcjonalnej, a okoliczności tych nie zmienia podjęta uchwała, albowiem nie przystaje ona do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy. W konsekwencji literalne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad osobą pozostająca w związku małżeńskim, od tego czy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uznać należy w omawianej sprawie za zabieg niedostateczny w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Niedopuszczalne jest dyskryminujące traktowanie osoby pozostającej w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przez organ I instancji, tylko formalnie w związku małżeńskim, której małżonek z uwagi na obiektywne okoliczności nie sprawuje nad nią opieki, względem osób, które w związku małżeńskim nie pozostają. Tym bardziej okoliczności przedmiotowej sprawy wymagały, aby organ II instancji bardziej wnikliwiej ocenił podnoszoną okoliczność toczącej się sprawy rozwodowej i wyjaśnił na jakim etapie się znajduje.

Wyniki wykładni językowej w przedmiotowej sprawie pomijają także cel regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r., którym pozostaje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi z tego powodu szczególnego wsparcia. Wykładnia językowa nie uwzględnia także kontekstu systemowego, który odsyła do wartości konstytucyjnych, opisanych powyżej. Wyniki wykładni językowej prowadzi w szczególności do wykluczenia z grona uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych, którzy spełniają przesłanki z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. i sprawują opiekę nad osobą pozostającą tylko formalnie w związku małżeńskim, w sytuacji gdy współmałżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, choć sprawowanie opieki przez współmałżonka jest obiektywnie niemożliwe.

W świetle tej argumentacji nie sposób na bazie tak ograniczonego materiału dowodowego stwierdzić, czy małżonek L.C. jest w stanie sprawować opiekę nad nią i czy jest w ogóle do niej zobowiązany, w sytuacji wydania wyroku rozwodowego z dnia 16 lutego 2023 r. (k. 3). Wobec złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 10 stycznia 2023r., mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. że prawo do świadczeń rodzinnych winno być ustalone począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, organ winien rozważyć, czy fakt wydania wyroku rozwodowego w lutym 2023 r. nie uprawnia skarżącej do uzyskania tego świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca lutego 2023 r. co oznaczałoby wydanie decyzji odmownej jedynie w zakresie miesiąca stycznia 2023 r. Okoliczności te zatem muszą zostać w sposób niebudzący zweryfikowane, jako że w toku analizowanego postępowania administracyjnego organy zaniechały w ogóle ustaleń w zakresie dotyczącym tej okoliczności.

Reasumując, brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we wskazanym zakresie stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które zobowiązują organy administracji publicznej do strzeżenia praworządności i uwzględniania słusznego interesu strony i w tym celu zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie prawdy zgodnej z rzeczywistością. Za zupełnie dowolne, a więc naruszające art. 80 k.p.a., należy uznać twierdzenie Kolegium, że tylko znaczny stopień niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opiekę uprawniałby do wydania pozytywnej decyzji, w sytuacji istniejącego w obiegu prawnym wyroku rozwodowego. Stanowisko to nie ma żadnego pokrycia w aktach sprawy, tym bardziej, że nie prowadzono w tym kierunku w ogóle ustaleń.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 629).

W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 135 powoływanej ustawy.