Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 192/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant st. sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie częściowego umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 września 2013 r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013r. poz.267 – dalej wskazywanej również jako K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U z 2009r. Nr 205 poz. 1585 – dalej wskazywanej jako u.s.u.s.), którą uchylono w części decyzję nr [...] z dnia 24-07-2012 r. i umorzono należności z tytułu składek osobistych za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w kwocie ogółem 42 236,58 zł, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres 01/2007 - 03/2010r. w łącznej kwocie 25 493.87 zł., na którą składa się należność główna 17 477,27 zł, odsetki 7 691.00 zł liczone do dnia 19-06-2012 r. oraz koszty upomnienia 325,60 zł

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2005 - 03/2010r. w łącznej kwocie 14 287.85 zł., na którą składa się należność główna 9 224,85 zł, odsetki 4 799,00 zł liczone do dnia 19-06-2012 r. oraz koszty upomnienia 264.00 zł

- Fundusz Pracy za okres 01/2007 - 03/2010r. w łącznej kwocie 2 454.86 zł, na którą składa się należność główna 1 522,06 zł, odsetki 660,00 zł liczone do dnia 19-06-2012 r. oraz koszty upomnienia 272,80 zł.

Jak ustalono, B. R. wnioskiem z dnia 18 czerwca 2012 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, powołując się na brak środków do zapłaty należności. Podniosła, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza utraciła płynność finansową, a przyczyną były problemy zdrowotne skarżącej spowodowane wypadkiem samochodowym, któremu jakiemu i którego skutki zdrowotne w ostatnim czasie znacznie się nasiliły.

Decyzją z dnia 24 lipca 2012 r. nr 218/UM/2012, wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 103.965,28 zł. w tym na:

- Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: od IV.2005 r. do III.2006 r., V.2006 r., IX.2006 r., X.2006 r., od I.2007 r. do IV.2007 r., od IX.2007 r. do III.2010 r., w kwocie ogółem 82.276,44 zł., w tym z tytułu składek 55.174,84 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 19.06.2012 r. w wysokości 26.776,00 zł oraz koszty upomnienia w kwocie 325,60 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: od III.2005 r. do IV.2006 r., X.2006 r., od I.2007 r. do IV.2007 r., od IX.2007 r. do II.2009 r., od IV.2009 r. do III.2010 r. w łącznej kwocie 14.287,85 zł, w tym z tytułu składek 9.224,85 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 19.06.2012 r. w wysokości 4.799,00zł., koszty upomnienia w kwocie 264,00zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: od III.2006r. do IV.2006 r., od IX.2006 r. do X.2006 r., od I.2007 r. do VI.2007 r., IX.2007 r. do III.2010 r. w łącznej kwocie 7.400,99zł., w tym z tytułu składek 4.940,19zł., odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 19.06.2012 r. w wysokości 2.188,00zł., koszty upomnienia w kwocie 272,80zł.

Po wniesieniu przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 29-10-2012 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem B. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Op 4/13 uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, ustalenia organu, że w przypadku skarżącej nie zachodził żaden z enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s przypadków całkowitej nieściągalności, pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Jak wynika bowiem z akt sprawy, skarżąca w dniu 26 października 2012 r. (na trzy dni przed wydaniem zaskarżonej decyzji), złożyła w Inspektoracie ZUS pismo domagając się włączenia do akt sprawy dokumentów, wśród których znajdowały się trzy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19.10.2012 r. o umorzeniu prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak składników majątkowych, z których można prowadzić skuteczną egzekucję. W dacie orzekania przez organ ponownie rozpoznający sprawę, nie istniały żadne przeszkody do zapoznania się z treścią złożonych przez stronę dokumentów, zwłaszcza, że o fakcie dostarczenia nowych, istotnych w sprawie dowodów, strona poinformowała telefonicznie inspektora ZUS zajmującego się sprawą. Z tych względów Sąd uznał, że Prezes ZUS orzekając w dniu 29 października 2012 r. jako organ ponownie rozpatrujący sprawę merytorycznie, winien uwzględnić fakt wydania postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego umarzającego prowadzoną wobec skarżącej egzekucję. Pominięcie tego dowodu stanowi o istotnej wadliwości zaskarżonej decyzji, powodując, że została ona oparta na niepełnym materiale dowodowym. Organ nie rozważył w tej sytuacji konsekwencji prawnych i faktycznych wnikających z postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w kontekście przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Tym samym orzekając na podstawie niepełnego materiału dowodowego, naruszył art. 7, art. 77, 80 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd podkreślił przy tym, że nie podziela poglądu wyrażonego w przytoczonym przez organ wyroku NSA z dnia 13.05.2009 r. II GSK 914/08 o konieczności łącznego spełnienia wszystkich przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. dla uznania, że zachodzi całkowita nieściągalność. Sprzeciwia się temu charakter przesłanek w tym przepisie opisanych (np. śmierć dłużnika czy też zakończenie postępowania upadłościowego). Oznacza to, że orzekając w przedmiocie umorzenia należności organ jest obowiązany rozpoznać wniosek w oparciu o wszystkie znajdujące zastosowanie do tej należności przesłanki umorzenia wskazane w tym przepisie. W tym kontekście okoliczność, że należności z tytułu składek zostały zabezpieczone hipoteką przymusową na nieruchomości należącej do skarżącej, nie zwalniała organu z obowiązku zbadania istnienia innych opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. kryteriów składających się na pojęcie całkowitej nieściągalności.

Nadto Sąd wskazał, że wadliwie prowadzone było również postępowanie dowodowe odnoszące się do przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DZ.U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365 – dalej przywoływanego jako – rozporządzenie). Organ bowiem nie rozważył w sposób należyty wszystkich okoliczności sprawy, a podejmując rozstrzygnięcie działał arbitralnie, naruszając nakaz właściwego wyważenia interesu publicznego i słusznego interesu strony. Sąd podkreślił, że w rozporządzeniu wskazano jedynie przykładowy katalog przypadków, przy zaistnieniu których Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Organ wprawdzie uznając, że została spełniona przesłanka wynikająca z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia i działając na zasadzie uznania administracyjnego odmówił umorzenia należności, jednak nie podał praktycznie żadnych okoliczności mogących uzasadniać w niniejszej sprawie zdecydowany prymat interesu ogólnospołecznego nad interesem jednostkowym. Wskazując na ogólnikowość wywodów w tym zakresie i zaniechanie dokonania konkretnych ustaleń w kontekście przesłanek wynikających z § 3 ust.1 rozporządzenia, Sąd stwierdził naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, na pogląd prezentowany w orzecznictwie (podzielając go), że gdy zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, to taka sytuacja nie jest zgodna zarówno z interesem tego obywatela, jak i z interesem publicznym.

Mając to na uwadze oraz fakt utrzymywania się przez skarżącą wraz z rodziną ze środków pomocowych, Sąd wskazał, że trudno przyjąć, iż wyegzekwowanie od niej zaległych należności będzie pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Tym samym dokonana w zaskarżonej decyzji ocena, czy w wyniku spłaty zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny, została według Sądu, przeprowadzona w sposób niepełny i powierzchowny, co narusza przepis art. 107 § 3 K.p.a.

Wskazując na stwierdzone naruszenia Sąd stwierdził, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu Prezes Zakładu obowiązany będzie w pierwszej kolejności rozważyć w ramach uznania administracyjnego konsekwencje prawne wnikające z postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w świetle art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Organ powinien również przeprowadzić rzetelną analizę sytuacji skarżącej z uwzględnieniem prawidłowego wyważenia interesu publicznego oraz słusznego interesu indywidualnego strony, mając przy tym na uwadze również to, że działania, których skutkiem może być doprowadzenie zobowiązanej do stanu ubóstwa i konieczności zwrócenia się o wsparcie z systemu pomocy społecznej, z pewnością nie leżą w interesie publicznym. Równocześnie mając na względzie przesłankę umorzenia określoną w § 3 pkt 3 rozporządzenia, Sąd wskazał, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zajdzie konieczność poczynienia dokładnych ustaleń faktycznych z uwzględnieniem przedłożonego przez stronę dowodu w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego, w tym .in. o: informacje z Powiatowego Urzędu Pracy w K. dotyczące B. R. i jej dzieci, informacje z Urzędu Skarbowego w K. o dochodach B. R. za 2012 r. oraz o posiadanych zadłużeniach, oświadczenie wnioskodawcy o stanie rodzinnym i majątkowym, zdrowotnym oraz o sytuacji materialnej i ponoszonych wydatkach, informacje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., dotyczące również otrzymywanej przez B. R. pomocy społecznej, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazaną na wstępie decyzją uchylił w części zaskarżoną decyzję i umorzył należności z tytułu składek osobistych za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w kwocie ogółem 42.236,58 zł.

Analizując zgromadzony materiał dowodowy w kontekście przesłanek wynikających z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie występuje przypadek całkowitej nieściągalności.

Wskazał , że Zakład w dniu 08-02-2008 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w PKO BP S.A. W związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej prowadzenie postępowania egzekucyjnego powierzono Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K. Postępowanie umorzono i tytuły wykonawcze wraz z protokołem nieściągalności zostały zwrócone w dniu 19-10-2012 r.

Nadto Dyrektor Zakładu w dniu 03-07-2009 r. oraz w dniu 04-01-2010 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku PBS S.A. a następnie w dniu 29-05-2012 r. przekierował tytuły z Banku PBS S.A. do Invest Banku. W związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej egzekucję powierzono Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K. Postępowanie egzekucyjne jest w toku.

Dodatkowo w dniu 21-03-2012 r. Dyrektor Zakładu jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w BZ WBK S.A. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 14-09-2011 r. W związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej, zgodnie z postanowieniem Sądu łączne postępowanie egzekucyjne prowadził Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K., który stwierdzając bezskuteczność egzekucji, postanowieniem z dnia 31-10-2012 r. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Jednocześnie organ wskazał, że zobowiązana jest właścicielem nieruchomości - lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. W. [...] o powierzchni 71,80 m2, wpisanej do księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. Na ww. nieruchomości Sąd Rejonowy w K., na wniosek Zakładu, ustanowił zabezpieczenie należności z tytułu składek przez dokonanie wpisu hipotek przymusowych. Wpisu dokonano w dniu 15-07-2009 r. oraz 16-12-2011 r. Przy czym powyższa nieruchomość stanowi również zabezpieczenie zaciągniętego przez zobowiązaną kredytu w wysokości 16 400,00 EUR. w Banku Zachodnim S.A. oraz zaciągniętej w wysokości 181 143,81 zł pożyczki u osoby fizycznej – D. M..

Zobowiązana w trakcie prowadzonego postępowania przedłożyła postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, a mianowicie:

- postanowienie z dnia 19-10-2012 r. nr [...] wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. umarzające postępowanie egzekucyjne dochodzonych należności z tytułu składek na podstawie tytułów wykonawczych o nr od W15-1346/09 do W15-1350/09 oraz od W15-1352/09 do W15-1357/09 obejmujących kwotę należności głównej w wysokości 10 508,60 zł;

- postanowienie z dnia 19-10-2012 r. nr [...] wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. umarzające postępowanie egzekucyjne dochodzonych należności z tytułu podatku od nieruchomości - wysokość należności głównej w kwocie 851,00 zł;

- postanowienie z dnia 19-10-2012 r. oraz z dnia 22-10-2012 r. nr [...] wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. umarzające postępowanie egzekucyjne dochodzonych należności z tytułu podatków należnych Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K.

Jak wynika z postanowienia z dnia 19-10-2012 r. wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej z tytułu zaległych składek wprawdzie umorzono ze względu na brak składników majątkowych, z których można prowadzić egzekucję, to jednak stwierdzona bezskuteczność dotyczy zastosowanych środków egzekucyjnych.

Organ wyjaśnił przy tym, że egzekucję administracyjną wszczyna się na podstawie wniosku wierzyciela oraz wystawionego przez niego tytułu wykonawczego prowadząc postępowanie na podstawie dostępnych środków egzekucyjnych (rozdział 2-6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 dalej u.p.e.a.). Dotychczas nie prowadzono egzekucji z nieruchomości, a z uwagi na bezskuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych, organ może na podstawie art. 110 § 1 u.p.e.a. wystąpić do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o wszczęcie i przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.

W niniejszej sprawie Zakład ustalił, że zobowiązana wykreśliła prowadzoną działalność gospodarczą i w związku z tym nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Bezsporne jest ponadto, że Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 19-10-2012 r. stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jednak zobowiązana jest właścicielem nieruchomości, na której Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego i z której dotychczas nie prowadzono egzekucji. Nie można zatem stwierdzić braku majątku, z którego można dochodzić w/w należności.

Fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. nie przekreśla możliwości ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego właśnie z nieruchomości, a stosownie do art. 6 u.p.e.a., w razie uchylania się zobowiązanego od wykonywania obowiązku ustawowego, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych, natomiast organ egzekucyjny tj. Dyrektor Oddziału ZUS bądź Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego stosuje środki egzekucyjne

Organ wskazał ponadto, odwołując się do wyroku WSA w Warszawie sygn. akt V SA/Wa 969/09, że skoro w dalszym ciągu prowadzone są działania zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek w trybie egzekucyjnym, to nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak jest prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Analizując z kolei przesłanki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie artykułu 28 ust. 3a w/w ustawy, organ podkreślił, że zapis ten może dotyczyć jedynie składek w części finansowanej przez płatnika składek. Szczegółowe zasady umarzania należności w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i zgodnie z § 3 ust. 1 niniejszego rozporządzenia, Zakład może umorzyć zaległości jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie tych należności opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem Zakładu, z przedstawionej przez dłużnika dokumentacji wynika, iż spełniona jest przesłanka z § 3 ust.1 rozporządzenia, bowiem strona znajduje się w sytuacji, w której opłacenie całości należności pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ wskazał, że B. R. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z trojgiem dzieci, w tym dwoje z nich jest bezrobotne, zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, a trzecie jest uczniem szkoły podstawowej. Ona również od dnia 30-01-2013 r. figuruje w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a od dnia 01-03-2013 r. - jako absolwent pobierający stypendium. Dochód czteroosobowej rodziny stanowią świadczenia pobierane przez zobowiązaną w łącznej wysokości 1559,00 zł brutto, w tym: świadczenie stażowe z Powiatowego Urzędu Pracy w wysokości 953,00 zł, świadczenie alimentacyjne na syna D. W. w wysokości 500,00 zł oraz świadczenie rodzinne w wysokości 106,00 zł. Zatem dochód na osobę w rodzinie wynosi ok. 389,75 zł brutto.

W oświadczeniu z dnia 08-06-2013 r. zobowiązana wskazała na miesięczne wydatki z tytułu opłaty za gaz i energię elektryczną, dodatkowo przedstawiła dokumenty potwierdzające zaległości w dokonywaniu opłat dotyczących lokalu mieszkalnego, w tym: z tytułu czynszu (31.9749,14 zł), energii elektrycznej (494,85 zł).

Ponadto ustalono, że posiada zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków w US: PIT-149,00 zł, VAT - 60 280,16 zł, PPL 37 334,00 zł, PPW - 836,00 zł (zgodnie z informacją od Naczelnika US z dnia 29-05-2013r.) oraz zadłużenie w Banku Zachodnim w wysokości ok. 40 000,00 zł i u osób fizycznych w wysokości 202 750,41 zł. Jak wynika z oświadczenia B.R., zobowiązania wobec banku i osób fizycznych nie są regulowane i dochodzone są w trybie egzekucyjnym.

Z informacji uzyskanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (pismo z dnia 27-06-2013 r.) wynika, że B. R. od stycznia 2013 r. nie korzysta z pomocy finansowej Ośrodka.

Wskazane przez nią w oświadczeniu zobowiązania stałe obejmują wydatki mieszkaniowe, w tym opłaty za energię elektryczną oraz gaz i wynoszą w czerwcu 2013 r. 462,31 zł, w tym gaz 285,07 zł - z terminem płatności 19-06-2013r., energia elektryczna 177,24 zł z terminem płatności 14-06-2013r. Wysokości opłat z tytułu czynszu zobowiązana nie podała.

Analizując te dane w kontekście kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie, które zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. (Dz. U. z 2012 r. Nr 823) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - wynosi 456,00 zł, organ doszedł do wniosku, że zobowiązana spełnia kryterium uprawniające ją do korzystania ze środków pieniężnych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Mając na uwadze dochody rodziny, koszty wyżywienia, opłaty za mieszkanie (gaz, energia elektryczna), istniejące zaległości w opłacaniu czynszu, jak i opóźnienia w regulowaniu opłat za gaz i energię, czy koszty najtańszych leków przeciwbólowych, organ uznał, że spełniona jest wskazana wyżej przesłanka.

Odnośnie przesłanki poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności, organ stwierdził, że zobowiązana nie udowodniła ani nie wskazała, iż zdarzenia takie wystąpiły w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej i miały negatywny wpływ na prowadzoną działalność. Organ podkreślił przy tym, że klęski żywiołowe to katastrofy naturalne, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu o dużych rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach w szczególności są to wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwale występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, czy powodzie, które spowodowały, że zobowiązany znalazł się w tak trudnej sytuacji finansowej, iż konieczność ciążących na nim zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie do utraty jedynego źródła zarobkowania. Nadzwyczajnym zdarzeniem natomiast jest zdarzenie wywołane przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć np. gwałtowne uszkodzenie lub zniszczenie obiektu lub urządzeń technicznych powodujące trwałą utratę możliwości ich użytkowania.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza zaistnienia w sprawie takich okoliczności, zatem nie została spełniona w/w przesłanka.

Analizując z kolei przesłankę w postaci przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, organ doszedł do przekonania, że materiał dowodowy nie potwierdził, aby stan zdrowia zobowiązanej pozbawił ją możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie wymagalnych należności. Zobowiązana nie wykazała i nie wynika to ze zgromadzonego materiału dowodowego, aby sprawowała opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wprawdzie strona podnosiła w toku postępowania, że na skutek wypadku jej stan zdrowia uległ pogorszeniu i w ostatnim czasie choroba znacznie się nasiliła, przez co wymaga stałej opieki lekarskiej i pozbawiona jest z tych przyczyn możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, to jednak zdaniem organu, przedłożona na te okoliczności dokumentacja, w tym zaświadczenia o pobycie w szpitalu czy skierowania na badania, zwolnienia lekarskie, czy też orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 18-10-2012 r., nie dowodzą zaistnienia wymienionej przesłanki.

Dowody te potwierdzają jedynie problemy zdrowotne (stany chorobowe) wnioskodawczyni, a z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że zobowiązana posiada stopień niepełnosprawności lekki, zdolna jest do samodzielnej egzystencji i nie wymaga całodobowej, systematycznej opieki osoby trzeciej, ma możliwość podjęcia pracy na otwartym rynku z przeciwwskazaniem ciężkiej pracy fizycznej. Nadto, organ zauważył, że w przedłożonym przez stronę orzeczeniu, niepełnosprawność zobowiązanej ustalono od 19.01.2007 r., zatem istniała ona już w trakcie prowadzenia przez B. R. działalności gospodarczej w latach 2004-2011 i nie przeszkadzała jej w osiąganiu znacznych dochodów w tym okresie. Zatem, zdaniem Zakładu, nie zachodzi wskazana powyżej przesłanka.

Reasumując, organ doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności - ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności tj. trudna sytuacja materialna i rodzinna spowodowana bezrobociem zobowiązanej oraz członków jej rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Sytuacja finansowa spowodowała, że rodzina zobowiązanej pozostaje poniżej minimum socjalnego, o czym świadczy dochód na osobę w rodzinie zobowiązanej, który wynosi ok. 389.75 zł brutto. Zobowiązana spełnia kryteria pozwalające na ubieganie się o pomoc finansową i rzeczową z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Posiada znaczne zadłużenie z tytułu czynszu oraz problemy z terminowym regulowaniem innych opłat mieszkaniowych tj. energii elektrycznej czy gazu, które wchodzą w skład podstawowych potrzeb życiowych.

Zobowiązana nie jest już przedsiębiorcą, figuruje w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a od dnia 01-03-2013 r. jako absolwent pobierający stypendium. Posiada szereg zobowiązań związanych z opłatą mieszkania, w tym: z tytułu podatku od nieruchomości, wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego z tytułu należnych podatków, z tytułu zaciągniętego kredytu jak również wobec osób fizycznych. Wprawdzie, jak podkreślił Zakład, umarzając należności publicznoprawne nie może przyznać prymatu zobowiązaniom cywilnoprawnym (kredytowi czy pożyczce), ponieważ opłacanie składek jest obowiązkiem przedsiębiorcy wobec Państwa, to jednak Zakład podejmując decyzję o umorzeniu składek osobistych płatnika uwzględnił zarówno interes osoby zobowiązanej jak również interes publiczny, definiowany jako korzyść służąca ogółowi, działanie zgodne z dyrektywą postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

Uwzględniając interes publiczny rozumiany nie tylko jako potrzeba zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków poprzez np. zasiłki dla bezrobotnych, czy pomoc z opieki społecznej, w której zaplata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez skarżącego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocowych państwa, organ doszedł do przekonania, że właśnie tak jest w sytuacji zobowiązanej, która spełnia już na tym etapie kryteria pozwalające na ubieganie się o pomoc finansową i rzeczową z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Na poparcie tego stanowiska organ odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 02.12.2010 r. sygn. akt II GSK 1036/09.

Końcowo, odnosząc się do kwestii uznania administracyjnego i umorzenia w części należności z tytułu składek, organ podkreślił, że osoby prowadzące działalność gospodarczą (przedsiębiorcy) powinny być świadome konsekwencji nieopłacenia należności publiczno-prawnych - tj. m.in. naliczania odsetek od nieterminowych wpłat. Obowiązek opłacania przedmiotowych należności leży po stronie osoby zobowiązanej (przedsiębiorcy). Organ zwrócił przy tym uwagę na art. 2a. ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazując na zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny, stan rodzinny oraz na zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP. Zaznaczył przy tym, że wnioskodawczyni pomimo osiągania dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie regulowała w tamtym okresie zaległych należności z tytułu składek. Wskazując na zakres działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w tym realizację przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności o wymiarze i o poborze składek na ubezpieczenia społeczne, oraz prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek z tytułu należnych składek i wypłacanych przez nich świadczeń podlegających finansowaniu z funduszu ubezpieczeń społecznych lub innych źródeł, wywiódł, iż zakład rozpatrując sprawę o umorzenie należności z tytułu składek, w przeciwieństwie do wierzycieli w cywilnoprawnych stosunkach zobowiązaniowych, nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością i nie może dobrowolnie odstąpić od dochodzenia należności, na które składają się nieopłacone składki oraz odsetki za zwłokę.

Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania, a publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, w tym cele na które są przeznaczone, obliguje organy odpowiedzialne za ich pobór do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. To z kolei oznacza, że jeżeli właściwy organ dostrzeże jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne. Na poparcie tego poglądu organ przywołał wyroki sądów administracyjnych.

Nie godząc się z wydaną decyzją B. R., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Zaskarżając decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 września 2013 r. w części, w której utrzymała ona w mocy poprzedzającą ją decyzję nr [...] z dnia 24 lipca 2012 r. tj. zarzuciła:

- naruszenie prawa procesowego tj. art. 107 § 1 oraz § 3 K.p.a. poprzez brak wskazania w rozstrzygnięciu decyzji kwot należności, które nie zostały umorzone w rozbiciu na miesiące wraz z podaniem dat ich wymagalności,

- naruszenie prawa procesowego tj. art. 7, 77 oraz 80 K.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego pozostającej w rażącej sprzeczności ze stanem faktycznym zaistniałym w sprawie,

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 2 oraz ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne uznanie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności;

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez odmowę umorzenia pozostałych składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 61.728,70 zł, podczas gdy w sprawie zaistniały przesłania ku takiemu umorzeniu.

Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że istotnym uchybieniem jest brak w decyzji organu II instancji konkretnego wskazania w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji kwot, które nie zostały umorzone w rozbiciu na konkretne miesiące wraz z podaniem dat wymagalności tych należności, co całkowicie uniemożliwia ustalenie w jakiej aktualnie wysokości i z jakiego tytułu skarżąca nadał ponosi odpowiedzialność wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W decyzji wskazano faktycznie kwoty zbiorcze obejmujące okres kilku miesięcy. Jednocześnie, porównując treść zaskarżonej decyzji z poprzedzającą ją decyzją nr [...] warto zauważyć, że nie wskazano konkretnych kwot w rozbiciu na składki w części finansowanej przez płatnika oraz składki pozostałe, a zgodnie z uzasadnieniem decyzji tylko te z pierwszej grupy zostały umorzone. Powyższa okoliczność ma istotne znaczenie w przypadku dalszego egzekwowania należności, które nie zostały umorzone, bowiem skarżąca musi wiedzieć jakiego rodzaju należności ją obciążają.

Zakwestionowała ponadto ocenę organu dotyczącą postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. umarzających postępowania egzekucyjne dochodzonych należności z tytułu podatków i z tytułu składek, podkreślając, że stanowisko organu w tej kwestii nie zostało w żaden konkretny sposób uzasadnione, a ponadto jest całkowicie błędne i sprzeczne z brzmieniem art. 28 ust. 2 oraz ust. 3 u.s.u.s.

Zdaniem skarżącej, spełnia ona przesłanki wskazane w tym przepisie, bowiem zaprzestała prowadzenia działalności i brakuje osób, które mogłyby ponosić odpowiedzialność subsydiarną za zaległości z tytułu składek. Oczywistym jest również, iż z trudnej sytuacji finansowej i życiowej skarżącej wynika jednoznaczny wniosek, że ewentualne postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do uzyskania jakichkolwiek należności. Jej zdaniem, organ II instancji popada w sprzeczność stwierdzając, że postępowania egzekucyjne wobec skarżącej zostały umorzone wobec braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a z drugiej strony podnosi, iż z uwagi na potencjalną możliwość ponownego wszczęcia takiego postępowania egzekucyjnego nie można mówić o całkowitej nieściągalności. Na poparcie swojego stanowiska przywołała wyroki sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację, dodatkowo podkreślając, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy, a negatywne rozstrzygnięcie nie oznacza dowolności w jej podjęciu. Nadto organ ustosunkowując się do naruszenia art.107 § 1 oraz § 3 K.p.a. wskazał, że komparycja decyzji powinna zawierać rozstrzygnięcie odpowiadające przedmiotowo treści wniosku, a stan zaległości i terminy ich wymagalności nie mogą być przedmiotem rozstrzygnięcia w decyzji o częściowym umorzeniu należności z tytułu składek.

Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 25 czerwca 2014 r. pełnomocnik poinformował, że córka skarżącej uległa w dniu 12 maja 2014 r. wypadkowi komunikacyjnemu i jest w stanie śpiączki, zatem sytuacja skarżącej uległa pogorszeniu z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą córką. Te okoliczności potwierdzają stan całkowitej nieściągalności i uzasadniają umorzenie pozostałych należności.

Na rozprawie strony podtrzymały swoje stanowiska, a pełnomocnik organu wskazał, że nowe okoliczności podnoszone w piśmie procesowym mogą być podstawą nowego wniosku o umorzenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej jako: [p.p.s.a.] wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podkreślić jednocześnie należy, że stosownie do art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Organ uzupełniając materiał dowodowy w sprawie, a następnie dokonując jego analizy i oceny w kontekście spełnienia przesłanek wynikających z art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s., uwzględnił zarówno ocenę prawną, jak i wskazania Sądu co dalszego postępowania wyrażone w wyroku WSA w Opolu I SA/Op 4/14.

Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów, które uzasadniałoby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowiły prawidłowo przywołane przez organy przepisy art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewidziano możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub - w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek - również mimo braku całkowitej nieściągalności w przypadkach określonych w powołanym wyżej rozporządzeniu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zatem wskazany przepis dotyczy jedynie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, co odnosi się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o wskazany przepis zostały określone w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia, w świetle którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższy katalog przypadków umożliwiających umorzenie należności jest katalogiem otwartym, co oznacza możliwość umorzenia również w sytuacji, gdy nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w rozporządzeniu, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w wymienionych przepisach wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Zatem, regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 2 art. 28 u.s.u.s. lub wymieniona w § 3 rozporządzenia, nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki prowadzącej do umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić umorzenia należności. Oznacza to, że dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru dotyczącą udzielenia ulgi. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie sposób rozstrzygnięcia będący wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy organ prawidłowo ustalił, że przesłanki umorzenia zostały spełnione, lub że żadna z nich w stanie faktycznym sprawy nie występuje. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że zgodnie z zaleceniem Sądu organ przeanalizował w kontekście przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zgromadzone dowody, w tym postanowienia wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i stwierdził, że w niniejszej sprawie nie występuje przypadek całkowitej nieściągalności. Jak wynika z zaskarżonej decyzji, organ trzykrotnie dokonywał zajęcia rachunku bankowego i w dwóch przypadkach (zajęcia rachunku bankowego w PKO BP S.A. z dnia 08-02-2008 r. oraz rachunku bankowego w BZ WBK S.A. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 14-09-2011 r.) Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Natomiast w przypadku zajęcia rachunku bankowego w Invest Banku, postępowanie egzekucyjne jest w toku.

Nadto organ wskazał, że zobowiązana jest właścicielem nieruchomości - lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. W. [...] o powierzchni 71,80 m2 wpisanej do księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K., na której Zakład ustanowił zabezpieczenie należności z tytułu składek przez dokonanie wpisu hipotek przymusowych. Wpisu dokonano w dniu 15-07-2009 r. oraz 16-12-2011 r. Przy czym na nieruchomości tej ustanowiono także inne hipoteki tytułem zabezpieczenia kredytu w wysokości 16 400,00 EUR. udzielonego skarżącej przez Bank Zachodni S.A. oraz tytułem zaciągniętej w wysokości 181 143,81 zł pożyczki u osoby fizycznej.

Stwierdzając brak całkowitej nieściągalności, organ miał na uwadze przedłożone na etapie postępowania odwoławczego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. umarzające postępowania egzekucyjne z tytułu podatku od nieruchomości, z tytułu podatków należnych Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K. oraz z tytułu zaległych składek. Wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej z tytułu zaległych składek wprawdzie umorzono ze względu na brak składników majątkowych, z których można prowadzić egzekucję, to jednak stwierdzona bezskuteczność dotyczy zastosowanych środków egzekucyjnych. Wskazał, że egzekucję administracyjną wszczyna się na podstawie wniosku wierzyciela oraz wystawionego przez niego tytułu wykonawczego prowadząc postępowanie na podstawie dostępnych środków egzekucyjnych i że dotychczas nie prowadzono egzekucji z nieruchomości. Zatem, stosownie do art. 110 § 1 u.p.e.a., organ może wystąpić do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o wszczęcie i przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości stanowiącej własność strony, na której to nieruchomości Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego i z której dotychczas nie prowadzono egzekucji. Stąd organ wywiódł, że nie można stwierdzić braku majątku, z którego można dochodzić w/w należności, a fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. nie przekreśla możliwości ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego właśnie z nieruchomości. Organ zwrócił przy tym uwagę na art. 6 u.p.e.a.

Stosownie do przywołanego przez organ art. 110 § 1 u.p.e.a., w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, egzekucja administracyjna z nieruchomości mogła być przeprowadzona, jeżeli zastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2-6, nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne.

Oznacza to, że dopiero po wyczerpaniu możliwości prowadzenia egzekucji przy zastosowaniu środków egzekucyjnych wymienionych we wskazanych rozdziałach, można było prowadzić egzekucję z nieruchomości. Te środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych to m.in. egzekucja z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej czy z rachunków bankowych (wymieniono je w art. 1 a pkt 12 u.p.e.a.).

W świetle powyższych ustaleń, brak jest zatem podstaw do kwestionowania stanowiska organu, że skoro w dalszym ciągu prowadzone są działania zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek w trybie egzekucyjnym (egzekucja w toku) i istnieje majątek w postaci nieruchomości, na której Zakład ustanowił hipotekę, to nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak jest prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Fakt umorzenia postępowań egzekucyjnych, w sytuacji, gdy prowadzone one były przy zastosowaniu innych środków egzekucyjnych, nie dowodzi bezskuteczności egzekucji w ogóle.

Z tych względów za chybiony należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 28 ust. 2 oraz ust. 3 u.s.u.s. poprzez błędne uznanie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ nie kwestionował faktu zaprzestania prowadzenia działalności przez skarżącą, jak i braku osób, które mogłyby ponosić odpowiedzialność subsydiarną za zaległości z tytułu składek, jednak wskazał, że nie może stwierdzić jednoczesnego braku majątku, z którego można egzekwować należności. Wyprowadzając taki wniosek wskazał zarówno na posiadanie przez skarżącą nieruchomości i ustanowione na rzecz Zakładu hipoteki przymusowe. Podkreślić jednocześnie należy, że w umorzonych postępowaniach egzekucyjnych nie stosowano środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z nieruchomości, zatem argumentacja skargi wskazująca na sprzeczność ustaleń ze zgromadzonym materiałem dowodowym jest także chybiona. Nie mogą również odnieść skutku stwierdzenia zawarte w skardze, że trudna sytuacja finansowa i życiowa skarżącej prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ewentualne postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do uzyskania jakichkolwiek należności, skoro skarżąca jest właścicielką nieruchomości i nie zastosowano dotychczas środków egzekucyjnych skierowanych do tego właśnie majątku dłużnika.

Zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził, aby zaistniały inne przesłanki wskazane w art. 28 ust. 2 dowodzące całkowitej nieściągalności, zatem prawidłowo w zaskarżonej decyzji wskazano, że nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności i brak jest możliwości prawnej umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Nie budzi również zastrzeżeń dokonana przez organ analiza przesłanek pozwalających na umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie artykułu 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zakład uwzględnił wszystkie wykazane w tym zakresie przez zobowiązaną okoliczności poparte stosownymi dowodami i uznał, że spełniona jest przesłanka z § 3 ust.1 rozporządzenia, bowiem strona znajduje się w sytuacji, w której opłacenie całości należności pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonana w tym zakresie analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości i poparta jest rzeczową argumentacją odnoszącą się szczegółowo do podnoszonych przez stronę argumentów i zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym argumentów dotyczących niemożności podjęcia pracy zarobkowej ze względu na stan zdrowia.

Organ uwzględnił przy tym stanowisko Sądu zawarte w wyroku I SA/Op 4/13 nakazujące właściwe wyważenie interesu publicznego i słusznego interesu strony oraz ocenę prawną, na poparcie której przywołano orzecznictwo, a wyrażającą się w poglądzie, że gdy zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, to taka sytuacja nie jest zgodna zarówno z interesem tego obywatela, jak i z interesem publicznym.

Nadto organ odniósł się także do innych przesłanek wskazanych w § 3 ust.1 rozporządzenia, w tym przesłanki poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności, przesłanki w postaci przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyprowadzone przez organ wnioski w tym zakresie także nie pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym.

Reasumując, organ odwoławczy nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, organ podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącej, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom, nie można zarzucić dowolności. Zatem brak jest podstaw do stwierdzenia, iż przekroczono granice swobodnego uznania, a w konsekwencji brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ odniósł się zarówno do ustawowych przesłanek ulgi w spłacie należności z tytułu składek, jak i rozważył także słuszny interes strony i interes publiczny. Dokonał tego w oparciu o obiektywne kryteria i zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Rozważając w realiach niniejszej sprawy zarówno interes społeczny, jak słuszny interes strony, organ miał na względzie zarówno wskazania Sądu wynikające z wyroku I SA/Op 4/13, jak również ustawowy obowiązek Zakładu i charakter dochodzonych należności, także w kontekście faktu, że skarżąca jest właścicielką nieruchomości, z której nie prowadzono egzekucji.

Podkreślić przy tym należy, że spełnienie warunków umorzenia składek daje jedynie możliwość umorzenia tych należności, natomiast nie nakłada na ZUS obowiązku w tym zakresie. Umorzenie składek leży w gestii organów i jest, jak wskazywano wcześniej, zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych, szczególnie drastycznych, gdy nie jest realnie możliwe wywiązanie z ciążącego na zobowiązanym obowiązku wobec ZUS, także w dłuższej perspektywie czasowej.

Sądowa kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz badania formalnego decyzji, a nie oceny zasadności jej wydania. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia, natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Badając zaskarżoną decyzję w ramach wskazanych powyżej kryteriów Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej.

Sąd nie stwierdził uchybienia przez organy przepisom normującym postępowanie dowodowe, a zgromadzony materiał, zdaniem Sądu, został poddany swobodnej, a nie dowolnej ocenie z punktu widzenia przesłanek wypływających z przywołanych przepisów prawa materialnego. Rozstrzygnięcie decyzji jest adekwatne do przedmiotu sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, wraz z oceną ich wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnieniem podstawy prawnej decyzji i przytoczeniem przepisów prawa.

Brak jest zatem podstaw do przyjęcia naruszenia przepisów prawa procesowego

wskazywanych w skardze, w tym art. 107 § 1 oraz § 3 K.p.a., art. 7, 77 oraz 80 K.p.a. oraz wskazywanych naruszeń przepisów prawa materialnego.

Odnosząc się do braku wskazania w rozstrzygnięciu decyzji kwot należności, które nie zostały umorzone w rozbiciu na miesiące wraz z podaniem dat ich wymagalności, podzielić należy stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, że komparycja decyzji powinna zawierać rozstrzygnięcie odpowiadające przedmiotowo treści wniosku, a tym był wniosek o umorzenie.

W niniejszym postępowaniu Sąd nie mógł także rozważyć nowego argumentu strony dotyczącego konieczności sprawowania opieki przez skarżącą nad córką, która uległa w dniu 12 maja 2014 r. wypadkowi komunikacyjnemu. Słusznie bowiem zauważył pełnomocnik organu, że jest to nowa okoliczność, która może być podstawą nowego wniosku o umorzenie. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę stan sprawy z dnia wydania tej decyzji, zatem wszystkie nowe okoliczności, zaistniałe po dniu wydania decyzji nie mogą być brane w tym postępowaniu pod uwagę.

Zauważyć przy tym należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany w razie wystąpienia nowych okoliczności faktycznych i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako nieuzasadnioną. O kosztach postępowania rozstrzygnie w odrębnym postanowieniu.