Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 931/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 39
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: 7, art. 77, art, 107
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 25 lipca 2023 r., znak: SKO.41/4195/OS/2023 w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Lubartowa z dnia 12 czerwca 2023 r., znak: DRS.6112.1111.2023; II. przyznaje adwokat A. S.-P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) należnego podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z 25 lipca 2023 r., znak: SKO.41/4195/OS/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 5 pkt 2 lit. a/ i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.p.s.) po rozpoznaniu odwołania A. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Lubartowa z 12 czerwca 2023 r., znak: DRS.6112.1111.2023 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego w kwocie 280 zł na dofinansowanie do kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz zakupu jednej pary butów.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Dnia 10 maja 2023 r. strona wniosła o pomoc finansową na pokrycie kosztów wynajmu mieszkania, na opłacenie terapii niepełnosprawnej córki, na opłatę rachunków za gaz i prąd oraz na zakup jednej pary butów.

Organ pierwszej instancji ustalił, że A. M. posiada zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich. Od 2002 r. do 2017 r. prowadziła działalność gospodarczą, którą zawiesiła. Jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie pracuje zarobkowo, od 2019 r. nieprzerwanie figuruje jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Posiada lekki stopień niepełnosprawności, a jej córka korzysta z opieki poradni specjalistycznych. Zdaniem wnioskodawczyni, nie może ona podjąć pracy ze względu na stan zdrowia swój i córki. Wnioskodawczyni mieszka z córką w wynajętym dwupokojowym mieszkaniu. Organ ustalił dochody rodziny wnioskodawczyni w kwietniu 2023 r. - zasiłek rodzinny 124 zł, świadczenia alimentacyjne - 500 zł, dodatek mieszkaniowy - 94,40 zł (łączny dochód rodziny to 718,40 zł). Organ ustalił, że rodzina ponosi stałe wydatki: na wynajem mieszkania - 1200 zł, opłaty za energię elektryczną, ogrzewanie i zakup gazu.

Organ przyznał wnioskodawczyni zasiłek celowy na pokrycie kosztów wynajmu mieszkania oraz zakup jednej pary butów, natomiast nie uwzględnił wniosku o pomoc na opłatę za terapię córki. Nie przyznał też pomocy na pokrycie opłat za gaz i za energię elektryczną, bowiem taką pomoc strona otrzymała decyzją z dnia 30 maja 2023 r. z ustalonym terminem wypłaty na 26 czerwca 2023 r. Organ podkreślił również brak współpracy strony z ośrodkiem pomocy społecznej, brak podjęcia przez nią działań zmierzających do podjęcia pracy (skarżąca odrzuciła propozycję współpracy w oparciu o kontakt socjalny).

Organ wskazał, że w aktach sprawy widnieje oświadczenie strony z 3 czerwca 2023 r., z którego wynika, że strona podczas wywiadu środowiskowego szczegółowo opisała stan rodzinny, zawsze dostarcza pracownikom socjalnym dokumenty lub je okazuje. Wskazała, że pracownicy socjalni nie opisują rzeczywistego stanu faktycznego, jest ona przez nich stawiana w złym świetle, w związku z czym prosiła o zmianę pracownika socjalnego. Z zaświadczenia z 30 maja 2023 r. wynika, że córka skarżącej M. Z. wymaga stałego współudziału opiekuna, stałej opieki, integracji sensorycznej w wymiarze jednej godziny tygodniowo na stałe. Z zaświadczenia z dnia 14 grudnia 2022 r. wynika, że córka strony uczestniczyła w poradni w zajęciach z fizjoterapii i terapii integracji do września 2021 r. i wymaga ona dalszych oddziaływań. Przedłożono również zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że wobec córki skarżącej stwierdzono astmę oskrzelową, alergię skórną, a także zaburzenia rytmu serca. Do akt przedłożono paragony fiskalne wskazujące na zakup gazu za kwotę 90 zł i potwierdzenie zapłaty za energię.

Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że choć wnioskodawczyni była wielokrotnie zobowiązywana do przedłożenia stosownych dokumentów, nie dokonała tego. Do listopada 2025 r. posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, w którym co do wskazań pracy widnieje adnotacja o otwartym rynku pracy. Choć była poproszona o przedłożenie zaświadczeń lekarskich dotyczących jej córki, nie zrobiła tego (k. 3 akt). Odmawiała dołączenia do akt orzeczenia o niepełnosprawności (k. 4 akt). Nie przedłożyła stosownej dokumentacji potwierdzającej jej wydatki w związku z opłatami za energię elektryczną.

Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Kolegium stanęło na stanowisku, że w sprawie nie zaszły podstawy do przyznania świadczenia w wysokości i rozmiarze wnioskowanym przez stronę.

W pierwszej kolejności organ wskazał, że strona nie współdziałała z pracownikiem socjalnym, co ma swoje odzwierciedlenie w wezwaniach do przedłożenia odpowiedniej dokumentacji i pismach strony kierowanych do organu oraz wynika z wywiadu środowiskowego. Strona nie tylko nie przedkładała stosownych dokumentów uzasadniających jej sytuację osobistą, finansową, zdrowotną jej samej oraz jej córki, ale także odmówiła podpisania kontraktu socjalnego, jak i nie podejmowała żadnych działań zmierzających do podjęcia pracy zarobkowej, choć w orzeczeniu o lekkim stopniu niepełnosprawności, którym się legitymuje, wskazano na otwarty rynek pracy.

Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru. Świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być źródłem stałego finansowania rodziny w szczególności, gdy sam skarżący nie czyni niczego, aby poprawić sytuację swoją i swojej rodziny. Pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności.

Po drugie, Kolegium wyjaśniło, że strona korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Decyzją z 12 czerwca 2023 r., znak: DRS.6115.1110.2023 stronie przyznano pomoc w wysokości 350 zł na zakup żywności, a decyzją znak: DRS.6112.1111.2023 przyznany został zasiłek celowy w kwocie 280 zł na dofinansowanie do kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania i zakupu jednej pary butów. Zadaniem pomocy społecznej nie jest wyręczanie jej beneficjentów, lecz pomoc doraźna.

Po trzecie, w ocenie Kolegium, skarżąca w żaden sposób nie udowodniła, że nie może podjąć pracy zarobkowej, a co do stanu zdrowia jej córki, o ile przedłożone do odwołania zaświadczenia potwierdzają konieczność skorzystania przez córkę strony z integracji sensorycznej, to jednak zastanawiające jest to, że córka skarżącej z takiej formy korzystała jedynie do września 2021 r., zaś organ pierwszej instancji wskazywał na okoliczność przyznania stronie zabezpieczenia terapii córki, lecz skarżąca miała nie wydać tych świadczeń zgodnie z ich przeznaczeniem.

Skargę na decyzję Kolegium wniosła A. M., zarzucając naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne i nierzetelne ustalenia faktyczne, poczynione w oparciu o całkowicie dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym powierzchowną i nierzetelną ocenę jej sytuacji życiowej, która doprowadziła do odmowy przyznania jej zasiłku celowego na gaz w kwocie 90 zł, prąd w kwocie 450 zł oraz terapię SI w kwocie 320 zł. Mając na uwadze powyższe, skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji w części odmawiającej przyznania pomocy na zaspokojenie wyżej wskazanych potrzeb oraz przyznania jej zasiłku celowego na ich zaspokojenie.

W treści skargi oraz w piśmie uzupełniającym złożonym przez pełnomocnika ustanowionego dla skarżącej w ramach prawa pomocy wyjaśniono, że wbrew twierdzeniom organu, skarżąca od wielu lat aktywnie współpracuje z pracownikami socjalnymi, będąc zainteresowaną wszystkimi dotyczącymi jej sprawami. Wielokrotnie z własnej inicjatywy dostarczała szereg niezbędnych dokumentów i zaświadczeń. Kontakt socjalny nie został przez nią podpisany wyłącznie dlatego, że pracownik socjalny nie wytłumaczył jej, czym konkretnie jest ten dokument, jak również nie okazał jej samej jego treści. Skarżąca bała się zatem podpisać dokument bez zapoznania się z nim.

Następnie wskazano, że organ nie rozważył również w sposób pełny i wyczerpujący sytuacji zdrowotnej i życiowej tak skarżącej, jak i jej córki. Zarówno bowiem małoletnie dziecko skarżącej, jak i sama skarżąca posiadają orzeczenie o niepełnosprawności. Co więcej, małoletnia M. Z. ma również przyznane orzeczenie o potrzebie kształcenia indywidualnego - małoletnia wymaga indywidualnego wsparcia pedagogów z uwagi na jej wykluczenie ze społeczności szkolnej przez rówieśników, co w konsekwencji przełożyło się również na wykluczenie społeczne, liczne fobie oraz zaburzenia. Szereg chorób, na które cierpi, nie pozwalają zatem na jej samodzielny pobyt w domu, tak, aby skarżąca mogła swobodnie wykonywać pracę zawodową. Z orzeczenia o niepełnosprawności dotyczącego małoletniej wynika wprost, że wymaga ona stałej opieki i obecności osób trzecich.

Podniesiono, że skarżąca posiada orzeczenie o niepełnosprawności z uwagi na poważne dysfunkcje kręgosłupa i trudności z poruszaniem się. Wszystko to sprawia, że musi prowadzić spokojny i oszczędzający tryb życia. Skarżąca od wielu lat jest objęta opieką fundacji A. oraz B. F. jako osoba pokrzywdzona przestępstwem.

Wyjaśniono także, że skarżąca nie ma realnej możliwości podjęcia jakiejkolwiek, choćby dorywczej pracy, celem zapewnienia sobie środków finansowych, a tym samym poprawienia swojej sytuacji życiowej i materialnej, zaś koszty utrzymania mieszkania, jak również koszty leczenia, powinno się zaliczyć do niezbędnych, podstawowych potrzeb życiowych. Bez wsparcia finansowego ze strony pomocy społecznej skarżąca nie jest w stanie samodzielnie egzystować Niezaprzeczalnie zarówno opłaty mieszkaniowe, jak i terapia SI córki są dla skarżącej konieczne. W chwili obecnej skarżąca nie posiada środków finansowych na uiszczenie bieżących opłat, a przecież zarówno gaz, jak i prąd niezbędne są do codziennego funkcjonowania, tak samej skarżącej, jak i jej małoletniej (co istotne, uczącej się w warunkach domowych) córki. Odnosząc się do wniosku o dofinansowanie terapii SI, pełnomocnik skarżącej podniósł, że zaburzenia integracji sensorycznej mogą towarzyszyć ludziom od najmłodszych lat aż do starości. Z zaburzeń przetwarzania sensorycznego nigdy bowiem się nie wyrasta, a wraz z wiekiem mogą one nawet ewoluować i przybierać inne formy. Dlatego też, natychmiastowe podjęcie terapii SI jest konieczne. Dalsze pozostawanie małoletniej bez specjalistycznej opieki może mieć bowiem bardzo negatywny wpływ na jej zdrowie i dalsze życie.

Zdaniem skarżącej i jej pełnomocnika w niniejszej sprawie organy nie tylko dokonały całkowicie dowolnej, nierzetelnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ale wykazały się również biernością w jego gromadzeniu.

Pełnomocnik skarżącej poparł zawarte w skardze żądanie oraz wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały pokryte w całości ani w części.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W sprawie bezsporne jest, że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę wynosi 359,20 zł (łączny dochód rodziny to 718,40 zł) i nie przekracza kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, wynoszącego w dacie wydania decyzji organu odwoławczego 600 zł (art. 8 ust 1 pkt 3 u.p.s.).

Niewątpliwie zatem organy prawidłowo rozstrzygnęły w przedmiocie wniosku skarżącej na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w myśl którego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, i wyrazy środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Skarżąca zażądała przyznania jej pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie różnych wydatków: na opłatę za najem mieszkania, na opłatę prąd i gaz, na zakup jednej pary butów, a także na pokrycie kosztów terapii SI córki. Organy uznały za zasadne przyznać skarżącej zasiłek celowy w kwocie 280 zł na opłatę za najem mieszkania (dofinansowanie kosztów utrzymania mieszkania) oraz na zakup jednej pary butów.

W tym zakresie organy dopuściły się uchybienia przepisom prawa zarówno materialnego, jak i procesowego, ponieważ wydały decyzję, w której sentencji rozstrzygnęły jedynie co do części żądania skarżącej. Organ pierwszej instancji przyznał bowiem wnioskowane świadczenie na pokrycie części potrzeb skarżącej, natomiast nie zawarł rozstrzygnięcia w przedmiocie zasiłku na pokrycie rachunków za prąd i gaz oraz na opłacenie terapii córki skarżącej, czego Kolegium nie dostrzegło. Wprawdzie w uzasadnieniach decyzji organy wyjaśniły powody, dla których nie uwzględniły wniosku skarżącej w całości, ale oczywiste jest, że uzasadnienie nie może konwalidować braku zasadniczego elementu decyzji administracyjnej, jakim jest sentencja. Organ, uwzględniając żądanie w części, powinien jednocześnie odmówić uwzględnienia żądania w pozostałym zakresie i dać temu wyraz w sentencji decyzji.

Na tym nie koniec uchybień organów.

Konstrukcja art. 39 ust. 1 u.p.s. obejmuje dwie postaci dyskrecjonalności organu administracji publicznej – uznanie administracyjne (poprzez użycie sformułowania "może być przyznany") oraz klauzulę generalną (poprzez użycie sformułowania "niezbędna potrzeba bytowa"). W przypadku decyzji wydawanych w warunkach dyskrecjonalności administracyjnej kontrola sądowa sprowadza się do zbadania, czy w procesie podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic przyznanych mu kompetencji dyskrecjonalnych, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonał ustalenia stanu faktycznego, a przeprowadzona ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a., a więc w sposób przekonujący. Kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie art. 39 u.p.s. wymaga dokonania ustaleń nie tylko co do istnienia niezbędnej potrzeby bytowej oraz możliwości samodzielnego jej zaspokojenia przez wnioskodawcę, lecz także zbadania, w jakim rozmiarze tę pomoc przyznać, mając na uwadze wydolność systemu pomocy społecznej w kontekście potrzeb innych osób i rodzin korzystających z tej pomocy.

Aby możliwe było prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego konieczne jest zebranie w sprawie niezbędnego materiału dowodowego w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Wniosek ten wynika z jednej z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej ma obowiązek wyczerpującego zbadania i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Wszechstronna ocena okoliczności konkretnej sprawy jest możliwa jedynie na podstawie kompletnego materiału dowodowego. Natomiast spełnienie zasady wynikającej z art. 8 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie niż oczekiwane przez stronę, to ma ono solidne, racjonalne, a przede wszystkim oparte na prawie podstawy. Obowiązek precyzyjnego wyjaśnienia podjętego przez organ rozstrzygnięcia jest szczególnie istotny w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego, które daje organom daleko idącą swobodę decyzyjną.

W rozpoznawanej sprawie organy obydwu instancji nie spełniły obowiązków wynikających z obowiązujących przepisów procesowych, ponieważ wydały decyzje, nie dysponując wystarczającym materiałem dowodowym, nie ustaliły wszystkich istotnych dla sprawy faktów, a odmawiając przyznania świadczenia w ramach uznania administracyjnego, ogólnikowo i nieprzekonująco uzasadniły wydane rozstrzygnięcia.

Wskazanym przez Burmistrza powodem odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie opłat za prąd i gaz była okoliczność przyznania stronie zasiłku na pokrycie tych kosztów decyzją z 30 maja 2023 r., zaś powodem odmowy przyznania zasiłku na dofinansowanie terapii córki był brak współdziałania skarżącej w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej, przejawiający się głównie w niepodejmowaniu zatrudnienia, odmowie podpisania kontraktu socjalnego, nieprzedstawianiu dokumentów świadczących o niepełnosprawności córki oraz o uczęszczaniu przez nią na terapię.

Natomiast Kolegium uzasadniło odmowę przyznania świadczeń na wyżej wskazane cele jedynie brakiem współdziałania skarżącej w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej oraz przyznaniem jej zasiłku celowego w kwocie 350 zł na zakup żywności, pomijając kwestię wcześniejszego przyznania jej zasiłku celowego na pokrycie rachunków za prąd i gaz.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca ma w Polsce status rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, mającą stwierdzony lekki stopień niepełnosprawności do 30 listopada 2025 r. Mieszka w wynajmowanym mieszkaniu wraz z nastoletnią córką, która ma problemy zdrowotne, wymaga terapii sensorycznej i jest ofiarą przemocy szkolnej. Ojciec córki skarżącej wyjechał z Polski i nie interesuje się jej losem. Jedyne dochody rodziny skarżącej stanowią świadczenia z pomocy społecznej w łącznej kwocie 718,40 zł.

Jako przyczynę odmowy przyznania skarżącej pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie organy obu instancji wskazały brak dostatecznych starań skarżącej o usamodzielnienie się, zwłaszcza brak starań o znalezienie i podjęcie pracy. Organy podkreśliły, że w orzeczeniu o lekkim stopniu niepełnosprawności, którym się legitymuje, wskazano na otwarty rynek pracy. Tymczasem wprawdzie w orzeczeniu widnieje adnotacja: "otwarty rynek pracy", ale w uzasadnieniu orzeczenia wskazano: "u zainteresowanej stwierdzono stan naruszenia sprawności organizmu powodujący w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną" (skarżąca okazała orzeczenie o niepełnosprawności do wglądu pracownikowi socjalnemu; k. 22 akt adm.; uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji). Organy obu instancji tę istotną kwestię pominęły.

Ponadto skarżąca konsekwentnie twierdzi, że powodem niepodejmowania przez nią pracy zawodowej jest stan zdrowia jej córki, która wymaga ciągłej obecności skarżącej i opieki z jej strony. Natomiast organy stanęły na stanowisku, że skarżąca, mimo wezwań, nie przedstawiła aktualnych zaświadczeń dotyczących stanu zdrowia córki, uczęszczania przez nią na terapię, czy potrzeb w zakresie indywidualnego nauczania.

W aktach organu drugiej instancji widnieje zaświadczenie z 30 maja 2023 r. wydane przez lekarza specjalistę medycyny rodzinnej, w którym wskazano, że: "pacjentka M. Z. na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności wymaga stałego współdziałania opiekuna dziecka, stałej opieki. Wymaga integracji sensorycznej w wymiarze 1 godziny tygodniowo na stałe (k. 5). W aktach zamieszczono ponadto zaświadczenie lekarskie z 30 września 2022 r., z którego wynika, że córka skarżącej cierpi na astmę oskrzelową, alergię skórną, zaburzenia rytmu serca, omdlenia oraz zaburzenia sensoryczne (k. 5 odwrót). W świetle powyższego nie może stanowić przekonującego uzasadnienia odmowy przyznania skarżącej pomocy w żądanym zakresie twierdzenie Kolegium, że "zastanawiające jest to, że córka skarżącej z integracji sensorycznej korzystała jedynie do września 2021 r., zaś organ pierwszej instancji wskazywał na okoliczność przyznania stronie zabezpieczenia terapii córki, lecz skarżąca miała nie wydać tych świadczeń zgodnie z ich przeznaczeniem". To ostatnie twierdzenie jest przy tym gołosłowne, niczym nieuargumentowane. Należało podjąć wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia tego aspektu sprawy, czego organy nie uczyniły.

Ponadto do akt sądowych dołączono zaświadczenie Dyrektora Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w L. o potrzebie indywidualnego nauczania M. Z. na okres do 30 czerwca 2023 r. oraz do końca zajęć edukacyjnych w roku szkolnym 2023/2024 (k. 10 akt sądowych). Stanowi to potwierdzenie stanowiska skarżącej, że jej córka stale przebywa w domu z uwagi na stan zdrowia.

Wprawdzie skarżąca nie dołączyła do akt sprawy wszystkich żądanych przez organy dokumentów, w tym zaświadczeń o stopniu niepełnosprawności córki oraz o jej szczególnych potrzebach, terapii oraz indywidualnym nauczaniu, jednak nie sposób pominąć, że w myśl art. 105 ust. 1 u.p.s. jednostki sektora finansów publicznych, w tym sądy, Policja, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i organy administracji publicznej, a także kuratorzy sądowi, komornicy, pracodawcy, podmioty wykonujące działalność leczniczą, przedszkola, szkoły, placówki, poradnie i ośrodki, o których mowa w art. 2 pkt 1-8 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, szkoły wyższe, gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych, organizacje pozarządowe, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 tej ustawy są obowiązani niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku kierownika ośrodka pomocy społecznej, dyrektora centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, lub pracownika socjalnego udostępnić informacje, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia o przyznaniu lub wysokości świadczeń z pomocy społecznej, dla ustalenia wysokości odpłatności za świadczenia z pomocy społecznej lub dla weryfikacji uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej, wysokości tych świadczeń lub odpłatności za te świadczenia.

Organy mają zatem prawny instrument pozwalający na uzyskanie od właściwych organów i instytucji informacji niezbędnych do oceny sytuacji życiowej skarżącej i jej córki. Z tego instrumentu jednak nie skorzystały, nie zwracając się o udzielenie stosownych informacji ani do dyrektora szkoły, do której uczęszczała córka skarżącej, ani do dyrektora poradni psychologiczno-pedagogicznej, ani też do organizacji pozarządowej, ze wsparcia której korzysta skarżąca jako osoba pokrzywdzona przestępstwem.

W świetle powyższego, w ocenie Sądu, stanowisko organów, że skarżąca bez uzasadnionej przyczyny nie podejmuje pracy, nie podpisała kontraktu socjalnego i nie stara się poprawić swojej sytuacji finansowej, że ma możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czyni tego jednak z własnej woli i wyboru, jest co najmniej przedwczesne, bo niepoprzedzone wyczerpującym, rzetelnym zebraniem materiału dowodowego i ustaleniem wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Zasadny jest tym samym podniesiony w skardze zarzut bierności w zakresie gromadzenia materiału dowodowego.

Wprawdzie bezsporne jest, że skarżąca i jej córka stale korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, co podkreślały organy obu instancji, jednak w świetle okoliczności sprawy, mając na uwadze stan zdrowia córki skarżącej, jej szczególne potrzeby związane z edukacją i opieką nad nią, jak też stan zdrowia samej skarżącej, nie ma wystarczających podstaw, by uznać, że skarżąca może podjąć pracę – choćby dorywczą albo w niepełnym wymiarze i że czyni z pomocy społecznej zastępcze źródło utrzymania.

Organ pomocy społecznej jest obowiązany w sposób efektywny świadczyć pomoc osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej. Oczywiście działanie organu nie może wyręczać ani zastępować wysiłków osoby wnioskującej o pomoc w zakresie podejmowania przez nią własnej inicjatywy wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Dlatego też o ile organ może i powinien wskazywać skarżącemu drogi wyjścia z trudnej sytuacji oraz sugerować jakie ma podjąć starania w ramach posiadanych przez niego zasobów i możliwości, to jednak wskazywane opcje samodzielnego przezwyciężania trudności muszą mieć charakter realny. Wobec braku wystarczających, przekonujących ustaleń co do możliwości zaspokojenia potrzeb skarżącej i jej córki wydane w sprawie decyzje nie mają uzasadnionych podstaw. Uzasadnienia tych decyzji są na tyle lakoniczne, że nie pozwalają na przyjęcie, że zaprezentowane w nich stanowisko jest prawidłowe, zgodne z dyrektywami ustawy o pomocy społecznej, w tym dyrektywy wyrażonej w art. 2 i 3 u.p.s., w myśl którego celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w trudnych sytuacjach życiowych, których nie mogą pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości.

W świetle powyższego Sąd w punkcie I sentencji wyroku uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ oraz art. 135 p.p.s.a. jako naruszające art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji również art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Z uwagi na to, że, jak wyżej wskazano, organ pierwszej instancji nie zawarł w sentencji decyzji rozstrzygnięcia w przedmiocie całości żądania skarżącej, czego nie dostrzegło Kolegium, Sąd był zobligowany uchylić decyzje organów obu instancji w całości.

Sąd nie mógł uwzględnić żądania przyznania skarżącej zasiłku celowego, ani zobowiązać organ pierwszej instancji do wydania decyzji, wskazując rozstrzygnięcie, ponieważ organy dopuściły się istotnych uchybień przepisom procedury administracyjnej, a ponadto rozstrzygnięcie w przedmiocie zasiłku celowego pozostawiono uznaniu organu (art. 145a § 1 p.p.s.a.).

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I sentencji wyroku obliguje organ pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem przedstawionych wyżej wytycznych Sądu, którymi organ jest związany stosownie do art. 153 p.p.s.a.

W punkcie II sentencji wyroku Sąd, stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.), przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 590,40 zł brutto (stawka wynagrodzenia - 480 zł powiększona o 110,40 zł podatku od towarów i usług), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części i mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2022 r., SK 78/21 (OTK-A 2023, nr 20).

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.