Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 402/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2025-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 742
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Protokolant: Michał Janusz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2024 r. nr S0CS0000.5410.38.2024 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Rektor Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu utrzymał w mocy orzeczenie wydane w I instancji w dniu 23 kwietnia 2024 r. odmawiające W. K. prawa do stypendium socjalnego na semestr letni w roku 2023/2024.

Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia 30 marca 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie ww. stypendium socjalnego. Powołaną na wstępie decyzją, działając w I instancji, organ powołał się na art. 93 ust. 4 – 6 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2023 r., poz. 742 ze zm., dalej: u.s.w.i.n.) i nie przyznał wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżąca przekroczyła okres 12 semestrów studiowania (studiowała już 13 semestrów). Organ powołał się w tym względzie na dane z systemu POL-on opisujące przebieg studiów oraz oświadczenie Strony.

Wynikało z nich, że Skarżąca od 1 października 2017 r. do 14 marca 2018 r. studiowała B. na Uniwersytecie Przyrodniczym we W. (dwa semestry); od 1 października 2018 r. do 10 kwietnia 2019 r. B., Uniwersytet Przyrodniczy W. (dwa semestry); od 1 października 2019 r. do 13 marca 2020 r. B. Uniwersytet Wrocławski (jeden semestr); od 1 października 2020 r. do 30 czerwca 2023 r. B., Uniwersytet Wrocławski (sześć semestrów); od 1 marca 2018 r. do 16 września 2019 r. Z., Wyższa Szkoła Bankowa we W. (jeden semestr, odbywany jednocześnie z kierunkiem B.); od 1 marca 2019 r. do 16 września 2019 r. B., Wyższa Szkoła Bankowa we W. (jeden semestr, odbywany jednocześnie z kierunkiem B. na Uniwersytecie Przyrodniczym we W.); od 1 marca 2020 r. do 4 września 2020 r. B., Uniwersytet WSB M. we W. (jeden semestr); od 1 października 2023 r. – nadal B., Uniwersytet Przyrodniczy we W., studia drugiego stopnia.

Rozpoznając sprawę ponownie organ wskazał na regulacje dotyczące przyznawania pomocy studentom, w tym zapisy Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów wprowadzone zarządzeniem nr 123/2023 Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu z dnia 27 września 2023 r. Zgodnie z powołanymi zapisami narzędziami weryfikacji, którymi dysponuje każda uczenia, jest wewnętrzna baza odnosząca się do studentów, tj. USOS oraz system POL-on. Na tej podstawie w Uniwersytecie Przyrodniczy, następuje weryfikacja uprawnień osób wnioskujących o przyznanie świadczeń. Urządzenia te zawierają informacje dotyczące studiowania także na innych uczelniach w Polsce. Mając na uwadze sposób i zakres działania systemu Pol-on, obejmującego jedynie uczelnie krajowe, Rektor zobowiązany jest do weryfikacji uprawnień osób wnioskujących, co jest realizowane poprzez wymaganie od studenta złożenia oświadczenia, którego wzór zawiera załącznik nr 2 do Regulaminu. Na tej podstawie oraz na podstawie systemu USOS i POL-on organ ustalił przebieg studiów Skarżącej, który opisał w zaskarżonej decyzji.

W dalszych wywodach organ wskazał na stanowisko Ministerstwa Edukacji i Nauki (zamieszczone w portalu Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Nauki; Świadczenia dla studentów od semestru letniego roku akademickiego 2021/2022 oraz portalu: Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego i Nauki, Świadczenia dla studentów w roku akademickim 2023/2024) zawierające wykładnię art. 93 ust. 4 u.s.w.i.n., stwierdzającą, że świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, przez łączny okres 12 semestrów bez względu na ich pobieranie przez studenta. Organ wyjaśnił zasady obliczania wskazanych okresów w przypadku urlopu, realizowania równolegle studiów na dwóch kierunkach, podjęcia kolejnych studiów, okresy przyznawania świadczeń, zaznaczając, że prawo do świadczenia nie przysługuje studentowi po upływie okresu 12 lub 14 semestrów zaliczonych na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, bez względu na to, czy student pobierał świadczenie, czy nie.

Na poparcie swych racji organ przywołał poglądy orzecznictwa zwracając uwagę na zmianę przepisów na mocy ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232). Nowelizacja ta całkowicie zerwała z powiązaniem okresu prawa doświadczeń z okresem bycia faktycznym ich beneficjentem, odwołując się do okresu studiowania.

Z informacji pozyskanych z systemu POL-on bezsprzecznie wynika, że Skarżąca studiowała przez łączny okres 13 semestrów (semestr letni w roku akademickim 2023/2024 jest 14 semestrem studiów), co uprawnia do odmowy przyznania świadczenia. Organ podkreślał, że łączny okres studiowania Skarżącej został wyliczony zgodnie z zasadami wskazanymi w art. 93 ust. 4-6 p.s.w.i.n.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ zanegował, że na studiach drugiego stopnia Skarżąca ma dodatkowo 7 semestrów na pobieranie świadczeń, a do okresu 12 semestrów przysługiwania świadczeń uwzględnić należy jedynie 9 semestrów studiów pierwszego stopnia, tj. dłuższy okres studiów pierwszego stopnia nie powinien być uwzględniany, po przekroczeniu 9 semestrów. Do wyliczenia łącznego okresu studiowania niezbędnego dla ustalenia prawa do świadczeń wlicza się wszystkie rozpoczęte semestry na studiach, począwszy od pierwszych rozpoczętych studiów, tj. w przypadku Skarżącej od dnia 1 października 2017 r., co potwierdza powołane orzecznictwo.

Dalej organ zawracał uwagę na źródło środków finansujących zadania związane z działalnością socjalną uczelni oraz motywowanie studentów do terminowego ukończenia studiów.

W skardze Strona zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 93 ust. 4 u.s.w.i.n. obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że stypendium przysługuje przez okres 12 pierwszych semestrów studiowania, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że do okresu 12 semestrów zalicza się tylko te okresy, w których student był objęty świadczeniami pomocy materialnej, o której mowa w art. 86 ust. 1-4 u.s.w.i.n., na podstawie pozytywnej decyzji przyznającej taką pomoc.

Poniosła także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 93 ust. 4 pkt 1 i 2 u.s.w.i.n., obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, przez błędną jego wykładnię i uznanie, że do okresu całościowego należy wliczać semestry przypisane studentowi w dowolnym wymiarze, gdy z przepisu art. 93 ust. 4 wynika, że pomoc materialna przysługuje przez okres 12 semestrów, bez względu na pobieranie, z tym zastrzeżeniem, że na studiach I stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów, co musi prowadzić do uznania, że zliczając okresy w ramach I stopnia należy uwzględniać nie więcej niż 9 semestrów.

Kolejny zarzut dotyczył naruszenia przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, to jest niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, co doprowadziło do zaliczenia w ramach czasookresu 12 semestrów - dowolnych semestrów, gdy z art. 344 ust. 1 pkt 8 i 9 u.s.w.i.n, obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji w zw. z § 3 ust. 2 pkt 4-5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 marca 2019r. w sprawie danych przetwarzanych w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on jednoznacznie wynika, że POL-on winien wykazywać tylko semestry zaliczone, co musi prowadzić do uznania, że tylko takie semestry mogą być wliczone do ww. czasookresu 12 semestrów.

Wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji, zobowiązanie Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu do wydania - w terminie 14 dni od zwrotu akt - decyzji przyznającej skarżącej stypendium socjalne za semestr letni w roku akademickim 2023/2024 oraz o zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu zarzucała brak wskazania na jakich danych z systemu USOS i POL-on wsparł się organ, co uchyla możliwość weryfikacji poprawności działania organu w tej sprawie. Z zapisów art. 344 ust. 1 pkt 8 i 9 u.s.w.i.n, oraz przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 marca 2019r. w sprawie danych przetwarzanych w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on wynika, że uwzględnia on semestry zaliczone. Pobrane zaś z systemu POL-on zestawienie zawiera inne dane. Przykładowo wpis nr 1 ma obejmować dwa semestry, podczas gdy Skarżąca skończyła studiowanie w dniu 14 marca 2018 r. Błąd w raportowaniu przekłada się na błędne ustalenie okresów studiowania. Strona zarzucała również, że opisane ustalenia odbyły się bez jej udziału.

Za błędne Skarżąca uznała przyjęcie, że studiowała 12 semestrów na studiach I stopnia, podczas gdy z art. 93 ust. 4 pkt 1 u.s.w.n. wynika, że pomoc na studiach I stopnia przysługuje nie dłużej niż przez okres 9 semestrów. Obecnie Strona ubiega się o stypendium na I roku studiów II stopnia, a zatem winna mieć dostęp do świadczeń przynajmniej przez trzy pierwsze semestry. Taki pogląd ma uzasadnienie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 1352/23. Takie postępowanie organu winno być kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa.

Skarżąca za błędne uznała stanowisko organu, że chodzi o pierwsze dwanaście miesięcy studiowania. Wywodziła, że pojęcie przysługiwania świadczenia dotyczy jego przyznania, co uzasadnia dalsze brzmienie regulacji art. 93 ust. 4 u.s.w.n. Przy przyjęciu poglądu organu zapisy art. 93 ust. 4 pkt 2 u.s.w.n. byłyby zbędne, gdyż długość pobierania świadczenia wynikałaby z różnicy pomiędzy maksymalnym okresem pobierania świadczenia, a okresem pobierania świadczenia na studiach I stopnia – 9 semestrów. Potwierdza to zapis art. 65 ust. u.s.w.n. odnoszący się do okresów studiowania.

Skarżąca wskazywała, że art. 93 ust. 4 u.s.w.n budzi wątpliwości interpretacyjne, co potwierdza powołane w skardze orzecznictwo. Wynika z niego, że należy uwzględniać wyłącznie te semestry, w których student korzystał z pomocy materialnej. Przy ustaleniu rozumienia spornego zapisu konieczne jest odwołanie się nie tylko do wykładni językowej ale systemowej i funkcjonalnej. W opinii Skarżącej zmiany wprowadzone w ustawie na mocy nowelizacji ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. nie mogą przekreślić definicji pojęcia "przysługiwać" wypracowanej w orzecznictwie dotyczącym stanu prawnego sprzed zmian. Pojęcie to winno być odnoszone do okresu przysługiwania świadczeń a nie studiowania, co Strona uzasadniała przywołując poglądy orzecznictwa i zestawiając brzmienie przepisów sprzed i po zmianie. Zaznaczała, że w dacie wprowadzenia zmian do ustawy (chodziło o brzmienie przepisu sprzed noweli), Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, również okres świadczenia pomocy materialnej łączyło z okresem studiowania, co zanegowało orzecznictwo przyjmując, że chodzi o okres przysługiwania świadczenia, nie studiowania. Sporne w judykaturze pozostawało natomiast zagadnienie dotyczące sposobu obliczania okresu 6 lat, co w opinii Skarżącej legło u podstaw nowelizacji ustawy w 2021 r.

O słuszności poglądu, że okres 12 miesięcy odnosi się do przysługiwania świadczeń a nie okresu studiowania świadczy także, zdaniem Strony, zapis art. 94 ust. 2 u.s.w.n. stanowiący o wygaśnięciu decyzji o przyznaniu pomocy, wskazując, że jest ono powiązane z uprzednim jej przyznaniem.

Powołując się na art. 70 ust. 4 Konstytucji Skarżąca wskazała, że pomoc materialna dla studentów jest ukierunkowana na zdobycie wykształcenia, co potwierdzają uzasadnienia projektów zmian do ustawy, wskazując, że okres przysługiwania świadczenia jest powiązany z ich pobieraniem. Nowela ustawy z 2021 r. miała na celu usunięcie wątpliwości, co do okresu przysługiwania świadczenia (z 6 lat na 12 miesięcy), a nie powiązania ich z okresem studiowania, uwzględniała także rozwiązania dotyczące jednolitych studiów magisterskich. Przyjmując słuszność poglądu organu studenci w tej samej sytuacji mogą być różnie traktowani, co Strona opisała w skardze, a co narusza konstytucyjne zasady równości i niedyskryminacji.

W opinii Skarżącej użyte w spornym zapisie sformułowanie "bez względu na pobieranie" nie odnosi się do okresu studiowania, ale przysługiwania pomocy bez względu na to, czy student faktycznie z niej skorzysta. Taka wykładnia nie przekreśla dotychczasowego dorobku orzecznictwa i uwzględnia cel dokonanych zmian legislacyjnych oraz otoczenie normatywne. Istotny w tym zakresie jest zapis art. 93 ust. 6 u.s.w.i.n., w brzmieniu po nowelizacji, odnoszący się do okresów objętych urlopem. W skardze dokonując analizy dotychczasowych regulacji prawnych w tym zakresie i poglądów orzecznictwa Skarżąca wywodziła, że przyjęcie proponowanej w skardze wykładni, że istotny jest okres pobierania świadczeń uchyli wątpliwości, co przyjęcia, czy do tego okresu wliczać czas pozostawania na urlopie. Na poparcie swych racji Skarżąca przywołała przykład studentki w ciąży zmuszonej do skorzystania z urlopu wywodząc, że przyjęte przez organ rozumienie spornych zapisów jest w takiej sytuacji krzywdzące, naruszając także konstytucyjne zasady ochrony rodziny i macierzyństwa i prowadząc do marnotrawienia środków publicznych.

Zwracała również uwagę na konstytutywny charakter decyzji przyznającej świadczenia, co wzmacnia jej pogląd, że chodzi o okresy objęte decyzją, a nie studiowania. Takich też argumentów Strona doszukała się w art. 70 ust. 4 Konstytucji, skoro czas studiowania na różnych uczelniach jest rożny to mianownikiem nie może być okres studiowania, ale okres przysługiwania pomocy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Strona w dniu 13 stycznia 2025 r. złożyła pismo procesowe, w którym odnosiła się do stanowiska organu przedstawionego w odpowiedzi na skargę. Nadto podnosiła zarzut naruszenia art. 107 k.p.a. zarzucając brak wskazania treści i oznaczenia dokumentu zawierającego stanowisko ministerialne, na które się powołuje, wsparcie się na systemie POL-on, który nie stanowi źródła prawa. Organ ignoruje niejasność przepisu, co potwierdza powołane w piśmie orzecznictwo i wspiera się na założeniach (że w interesie państwa jest terminowe ukończenie studiów) bez wskazania podstaw prawnych takiego założenia. Powieliła także formułowane już zarzuty dotyczące błędnej wykładni spornych zapisów podejmując polemikę ze stanowiskiem organu zawartym w odpowiedzi na skargę.

Nadto zarzuciła brak rozważań odwołujących się do przepisów wprowadzających zmiany w zakresie spornego przepisu negując dopuszczalność wliczania do okresów od których zależy prawo Strony semestrów sprzed nowelizacji, co uzasadniała poglądami judykatury.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę w tak nakreślonych granicach Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu prowadzącym do jej uchylenia, co nakazywało oddalenie skargi.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy wykładni przepisu art. 93 ust. 4 u.s.w.i.n. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2223 ze zm., dalej: ustawa zmieniająca). Zgodnie z brzmieniem art. 93 ust. 1 i ust. 4 u.s.w.i.n. po zmianach świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich (ust. 1). Łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta (podkreślenie Sądu), z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Istotny jest również zapis art. 93 ust. 6 u.s.w.i.n. stanowiący, że do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.

Z punktu widzenia formułowanych przez Skarżącą zarzutów istotne znaczenie ma zakres i charakter zmian odnoszących się do świadczeń przyznanych na rzecz studentów dokonanych na mocy ww. ustawy zmieniającej. W opinii Sądu w sposób zasadniczy i w jednoznaczny zmodyfikowane zostały warunki korzystania ze świadczeń, w tym stypendium socjalnego.

W uprzednio obowiązujących w tym względzie przepisach (art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w.i.n.) ustawodawca wskazał, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Przywołany przepis nie zawierał zatem wprowadzonego ustawą nowelizacyjną stwierdzenia: "bez względu na ich pobieranie przez studenta". Obecne brzmienie ustawy wyraźnie i w sposób nie budzący wątpliwości interpretacyjnych ogranicza zakres czasowy przez jaki przysługuje prawo do świadczeń odnosząc go do okresu studiowania, a nie pobierania świadczeń. Z tych powodów orzecznictwo zapadłe na tle zapisów ustawy sprzed zmiany nie będzie miało istotnego odniesienia do obecnie obowiązujących regulacji. Przyjęta przez Skarżącą wykładnia przedstawiona w skardze i piśmie procesowym pomija dokonaną zmianę i jej znaczenie dla omawianego zapisu. Wbrew poglądom zawartym w skardze i piśmie procesowym nie sposób wykładać tej normy w ten sposób, że sporny zwrot odnosi się do sytuacji, której świadczenie zostało studentowi przyznane, ale nie zostało przez niego wykorzystane, czy pobrane. Takie rozumienie wskazanej normy nie ma uzasadnienia zarówno w samym jej brzmieniu jak i dalszych zapisach ustawy. Nie przewiduje ona jakichkolwiek środków czy instrumentów pozwalających na kontrolę takich okoliczności, z chwilą wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia jego beneficjentem i dysponentem jest student. Nadto mając na uwadze kwestie sporne na tle uprzednio obowiązujących zapisów problem ten w ogóle nie wystąpił, zaś nowelizacja tych zapisów, co potwierdza uzasadnienie projektu do ustawy zmieniającej, miała na celu wyeliminowanie wątpliwości, które wystąpiły na tle sposobu ustalenia okresu przysługiwania świadczenia.

Takie odczytywanie spornego w sprawie przepisu uzasadnia zatem również wykładnia autentyczna, wyprowadzana z uzasadnienia do projektu ustawy wprowadzającej opisywane. Jak wynika z zapisów druku Sejmu RP nr 1569, "celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy jest zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Obecnie okres przysługiwania świadczeń wynosi 6 lat, niezależnie od okresu trwania studiów. Proponuje się wprowadzenie regulacji przewidującej przysługiwanie świadczeń maksymalnie przez łączny okres do 12 semestrów, w tym w przypadku studiów pierwszego stopnia - do 9 semestrów, zaś w przypadku studiów drugiego stopnia - do 7 semestrów. Jednocześnie w ust. 2 proponuje się utrzymanie dotychczasowej zasady, zgodnie z którą poszczególne świadczenia przysługiwały tylko na jednym kierunku studiów - w przypadku równoczesnego kształcenia na kilku kierunkach, przy czym pozostawia się do wyboru studenta, na którym kierunku będzie otrzymywał poszczególne świadczenia. W przypadku jednolitych studiów magisterskich, które zgodnie z przepisami prawa trwają 11 albo 12 semestrów, proponuje się wydłużenie okresu przysługiwania świadczeń o 2 semestry. Ponadto - w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń - proponuje się doprecyzowanie okresów przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Wyrażenie "rozpoczęty semestr" występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru czy krócej. Zgodnie z intencją projektodawcy nie będzie miało znaczenia, czy kształcenie trwało miesiąc czy dłużej (...)".

Wbrew twierdzeniom Skarżącej istniał spór w sposobie wykładni przepisów obowiązujących przed dniem ich nowelizacji, czyli przed 18 grudnia 2021 r. Jakkolwiek istotne poglądy orzecznictwa były zgodne, co do uznania, że istotny jest okres pobierania świadczeń a nie studiowania, to odmienny pogląd w tym zakresie był wyrażany przez organy, a to z uwagi na stanowisko przedstawiane w tym względzie przez Ministerstwo Nauki I Szkolnictwa Wyższego. Przy czym nie chodzi o spór w orzecznictwie, w tym zakresie stanowisko judykatury było zgodne ale o sposób wykładania tych przepisów przez uczelnie wyższe, o czym przekonuje właśnie liczba rozpoznawanych spraw. Do dnia dokonania zmian legislacyjnych organy wydające decyzje w sprawie stypendiów powoływały się na wskazywane przez Sąd stanowisko ministerialne opowiadające się za okresem studiowania, a nie pobierania stypendium jako wyznacznika istotnego z punktu widzenia ówczesnego (sprzed zmian) brzmienia art. 93 ust. 2 u.s.w.i.n.

Powracając do głównego wątku, a zatem wykładni spornego w sprawie przepisu art. 93 ust. 4 u.s.w.i.n. trzeba też wskazać, że potwierdzenie poprawności przedstawionej już wykładni tej normy wynika również z zamieszczenia w ustawie zmieniającej art. 16 stanowiącego, że do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Oznacza to, że ustawodawca zmienił dotychczasowe zasady (warunki) przyznawania świadczeń odstępując od stwierdzenia "świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat (art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w.i.n.) na rzecz obecnej zasady stwierdzającej, że zależą one od okresu studiowania, nie zaś pobierania świadczeń. Okoliczność dokonania ww. zmiany i wskazany w powołanym uzasadnieniu projektu ustawy cel zmian dowodzi, że stanowi to świadomy i czytelny zamysł ustawodawcy, który nie może być wykładany odmiennie niż to przyjęto w zaskarżonej decyzji. Fakt, że organ nie zamieścił w treści decyzji rozważań w tym zakresie nie stanowi o wadliwości podjętego orzeczenia.

Jako bezzasadny Sąd ocenia zarzut zawarty w piśmie procesowym podnoszący błędne wliczenie przez organ do okresu przysługiwania świadczeń zdarzeń sprzed dnia 17 grudnia 2021 r., tj. sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej. W opinii Sądu na mocy ww. ustawy zmieniającej ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie nowych kryteriów nabywania prawa do świadczeń do czego miał prawo. Zgodnie z ogólną zasadą prawa intertemporalnego, w razie wątpliwości czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa. Zasada ta tłumaczona jest domniemaniem, że ustawa nowa powinna być lepszym odbiciem aktualnych stosunków normatywnych, bardziej dostosowanym do aktualnego stanu prawnego. Jest ona wyrazem woli ustawodawcy powziętej później niż wola ustawodawcy, której wyrazem był wcześniejszy akt normatywny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FSK 1100/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Jednocześnie w ustawie zmieniającej zwarto regulacje przejściowe, tj. powoływany już art. 16 precyzujący zasady wejścia w życie nowych rozwiązań, zachowując "stare zasady" do świadczeń przyznawanych w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022.

Tym samym Sąd podziel pogląd wyrażany w tym względzie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 października 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 543/23, dostępny w CBOSA), że wskazanej regulacji prawnej należy przypisać wymiar retrospektywny tj. w uprawniony sposób regulujący skutki zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy. Jak wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt OPS 1/06, w sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły, mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być też automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy. (...) To jednak, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. (...) W sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy. (...) Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r. U.5/86, OTK 1986, poz. 1 i z dnia 28 maja 1986 r. U.1/86, OTK 1986, poz. 2; E. Łętowska, Polityczne aspekty prawa intertemporalnego, (w:) Państwo, prawo, obywatel, Wrocław 1989, s. 355).

Tym samym brak podstaw do formułowania zarzutów w zakresie nieprawidłowej wykładni powołanych przepisów. Odnotowania przy tym wymaga, że taki sposób pojmowania spornych regulacji został także przyjęty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2024 r. sygn. akt III OSK 2697/23 (dostępny w CBOSA). Zgodnie z wyrażoną w nim tezą: "ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232) doprowadziła do zmiany przesłanek materialnoprawnych przyznawania studentowi świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm.), uzależniając prawo do nich dodatkowo od czasookresu studiowania, co nastąpiło w sposób jednoznaczny na poziomie językowym przez zmianę treści art. 93 ust. 4 tej ustawy. Sformułowanie "bez względu na ich pobieranie przez studenta" użyte w art. 93 ust. 4 ustawy łączy zatem prawo do świadczenia także z okresem studiowania, a nie jak uprzednio z okresem korzystania przez studenta ze świadczenia".

W opinii Sądu odmiennych wniosków nie dostarcza powoływana przez nią argumentacja odnosząca się do zapisów art. 93 ust. 6 u.s.w.i.n. Obecnie brzmiąca ustawa jest w tym zakresie precyzyjna, stąd powoływane przez Stronę wątpliwości powstałe na tle regulacji ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym nie mogą znaleźć uzasadnienia. Obecna regulacja wyraźnie wskazuje jak obliczać okres 12 miesięcy, o którym mowa w art. 93 ust. 4 u.s.w.i.n. wliczając do niego wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3.

Zapisy ustawy są jasne, a fakt, że w opinii Strony nie są słuszne, czy sprawiedliwe nie może zmieniać sposobu ich odczytania. Z resztą Sąd tych argumentów nie podziela, brak bowiem jakichkolwiek argumentów pozwalających na podważanie wykładni literalnej ww. zapisu. Nie sposób wyprowadzać ich z treści art. 70 ust. 4 Konstytucji. Zgodnie z jego brzmieniem władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa.

Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 "instrumentem wspierającym urzeczywistnienie zadania państwa w tym zakresie jest, obok innych rozwiązań, pomoc finansowa dla uczniów i studentów w postaci systemu stypendialnego. Artykuł 70 ust. 4 Konstytucji nie określa form i zakresu udzielanej pomocy materialnej, toteż wybór i szczegółowe ukształtowanie systemu pomocy należy do ustawodawcy". Przy czym jak wynika z poglądów piśmiennictwa system pomocy materialnej dla studentów nie może się opierać na zasadzie "absolutnej" równości, natomiast powinien realizować zasadę powszechności i względnej jednolitości kryteriów przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym i określania ich wysokości. Przy czym zadanie to nie może być realizowane w oderwaniu od kosztów ogólnospołecznych. (L. Garlicki, M. Derlatka [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, red. M. Zubik, Warszawa 2016, art. 70).

Z powołanego zapisu nie sposób zatem wyprowadzać tez wskazanych w skardze podnoszących naruszenie ww. zasady i prawa dostępu do wykształcenia i związanej z tym pomocy.

Sąd nie podziela także argumentacji odwołującej się do art. 93 ust. 4 pkt 2 u.s.w.i.n.

Zdaniem Skarżącej zapis ten byłby zbędny przy przyjęciu prawidłowości wykładni spornych przepisów dokonanej w zaskarżonej decyzji. Pogląd ten wyklucza jednak, że świadczenia przyzwane są na wniosek, który może zostać złożony w każdym czasie, tj. na każdym etapie studiowania, co uzasadnia wprowadzenie limitów czasookresu przyznawania świadczenia na studiach poszczególnych stopni.

Rację ma organ, że wprowadzenie ograniczenia czasowego w zakresie możliwości korzystania przez studentów ze świadczeń i powiązania go z okresem studiowania zostało podyktowane potrzebą zmotywowania do terminowego ukończenia nauki. Zasadniczo zaś okres studiowania zastał skorelowany z okresem przez jaki przysługują świadczenia, w tym także na jednolitych studiach magisterskich.

Końcowo konieczne jest odniesienie się do zarzutów kwestionujących ustalenia faktyczne w zakresie przyjętych okresów studiowania Strony. Skarżąca zarzuca brak wskazania jakie dane, które okresy pobrano z systemu. Powołując się na przepis art. 344 ust. 1 pkt 8 i pkt 9 u.s.w.i.n. oraz § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie danych przetwarzanych w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on (Dz.U. z 2022 r., poz. 700) Skarżąca wywodziła, że mogą być uwzględniane jedynie semestry, które zostały zaliczone. Z zestawienia znajdującego się w aktach sprawy wynika, że w wydruku ujęto także semestry niezaliczone.

W opinii Sądu taki pogląd nie ma uzasadnienia w powołanych przepisach, gdyż wpis uwzględnia semestr i rok studiów, a w przypadku studiów prowadzonych w rozliczeniu rocznym - rok studiów, na które student jest wpisany w danym roku akademickim. Zatem dane te winny uwzględniać także rozpoczęty semestr. Nadto zgodnie z art. 342 ust. 3 pkt 2 u.s.w.i.n. system POL-on obejmuje bazę danych zawierającą wykaz studentów. Tym samym mogą stanowić podstawę do ustalenia przebiegu studiów każdego studenta w szczególności rozpoczętych semestrów zwłaszcza na różnych uczelniach. Pogląd ten ma umocowanie również umocowanie w orzecznictwie por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 466/23 (dostępny w CBOSA). Nadto przy obliczeniu tych okresów organ wziął pod uwagę również oświadczenie Skarżącej załączone do wniosku o przyznanie stypendium.

Jakkolwiek istotnie organ nie przeprowadził czynności wskazanych w art. 10 § 1 k.p.a. w zakresie wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów, to uchybienie to nie wpływa na wynik sprawy, a tylko taki skutek prowadziłby do uchylenia zaskarżonej decyzji. Poza tym w toku postępowania administracyjnego Skarżąca nie kwestionowała ustaleń dotyczących dokonanych przez organ obliczeń, które mają odzwierciedlenie w dokumentacji stanowiącej akta sprawy, w tym własnego oświadczenia wskazującego na okresy studiowania.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów tak prawa procesowego, jak i materialnego w stopniu powodującym jej uchylenie Sąd oddalił skargę jako niezasadną, co ma podstawę prawną w art. 151 p.p.s.a.