Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2222/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka, , sędzia WSA Artur Kuś (spr.), sędzia WSA Wojciech Sawczuk, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi L.Z., M.Z., J.D., K.G., M.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2021 r. znak [...] w przedmiocie nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "organ odwoławczy", "SKO") decyzją z [...] września 2021 r. znak [...], na podstawie art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z art. 17 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 r., poz. 570, ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania [...] (dalej: "skarżący") – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "organ I instancji", "Wójt") z [...] maja 2021 r. nr [...] nakazującą [...] wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działkach sąsiednich w obrębie [...].

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: "PINB") pismem z 6 marca 2017 r. znak [...], działając na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Wójtowi wniosek [...] dotyczący podjęcia działań w sprawie zmiany stanu wody na gruncie działek nr [...] w obrębie [...]. Ponadto pismem z 2 czerwca 2017 r. znak [...], działając na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Wójtowi wniosek [...] dotyczący podjęcia działań w sprawie zmiany stanu wody na gruncie działek położonych przy ul. [...] oraz na tej drodze.

Następnie Wójt pismem z 2 sierpnia 2017 r. znak [...] zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany stanu wody na gruncie działek nr [...] w obrębie [...] oraz o terminie wizji lokalnej.

Wójt decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] nakazał [...], właścicielowi działki nr [...] 1. ustawienie krawężnika o 10 cm wyższego niż poziom działki nr [...], na granicy działek nr [...] i nr [...] lub wykonanie innej przegrody, na odcinku pomiędzy ul. [...] i ogrodzeniem działki nr [...]; 2. wykonanie, po uzyskaniu niezbędnych pozwoleń, odprowadzalnika wody z działki nr [...]. Funkcję tę może spełniać rów/niecka spływowa o głębokości nie mniej niż 0,2 m, szerokości dna 0,3-0,4 m, nachyleniu skarp 1:3 i spadku dna 1‰, usytuowana wzdłuż wschodniego skraju działki. Woda z odprowadzalnika pełniącego funkcję kanalizacji deszczowej powinna być odprowadzona do istniejącego rowu melioracyjnego lub do kanalizacji deszczowej w ul. [...]; 3. do czasu wykonania zaleceń z pkt 2, wykonanie działań doraźnych, polegających na: - wykonaniu niecki/rowka o głębokości ≥ 15 cm, wzdłuż zachodniej granicy działki nr [...], z regularnym spadkiem ≥ 0,5‰, w kierunku istniejącego rowu melioracyjnego;

- przedłużeniu istniejącego drenu na działce nr [...] i wyprowadzeniu jego wylotu do rowu melioracyjnego. Dren powinien mieć wylot na rzędnej dna ok. 103,5 i spadek 2-3‰; - podwyższenie o 25-30 cm cokołu betonowego pod ogrodzeniem na działce nr [...] wzdłuż granicy z ul. [...].

Od powyższej decyzji odwołania wnieśli [...].

[...] nie wyraziła zgody na doraźne wykonanie niecki/rowku wzdłuż zachodniej granicy działki nr [...], a także wskazując, że z uwagi na brak nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności i określenia terminu wykonania prac stan prowizoryczny może się utrzymywać latami. [...] zarzucił organowi I instancji brak obiektywności w prowadzonym postępowaniu, a także podniósł zarzuty dotyczące sporządzonej ekspertyzy oraz zawartych w niej wniosków i zaleceń.

SKO decyzją z [...] lutego 2019 r. znak [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji wskazując, że z opinii biegłego nie wynika jaki jest sposób zagospodarowania wód na poszczególnych działkach objętych postępowaniem, w tym na działkach nr [...] i nr [...]. Ponadto stwierdziło, że nie ma możliwości odniesienia się do zarzutów odwołania w kwestii prawidłowego zagospodarowania wód na działkach nr [...], nr [...], nr [...], bowiem również do tej kwestii ekspertyza biegłego w ogóle się nie odnosi. W kwestii nałożonych obowiązków podkreśliło, że nakaz wydany w trybie art. 29 ust. 3 powinien zostać tak sformułowany, by odpowiadał wymogom przepisów prawa, w tym też innych niż Prawo wodne gałęzi, które przy jego realizacji mogą wchodzić w grę (np. Prawo budowlane).

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wójt decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] nakazał [...], właścicielowi działki nr [...], wykonanie: a) krawężnika na działce nr [...] przy granicy z działką nr [...] (na odcinku ok. 3 cm), od ul. [...] do ogrodzenia działki nr [...] lub innej przegrody uniemożliwiającej spływ wody z działki nr [...] na działkę nr [...] (krawężnik powinien być o 5 - 10 cm wyższego niż poziom działki nr [...]); b) wykonanie kanalizacji deszczowej na działce nr [...], która powinna być podstawie projektu i pozwolenia wodnoprawnego; c) niecki/rowka spływowego wzdłuż zachodniej granicy działki nr [...], o głębokości nie mniej niż 0,2 m, szerokości dna 0,3 - 0,4 m, nachyleniu skarp 1:3 lub mniejszym (np. 1:4 - 1:5) i spadku dna 1‰, usytuowanej wzdłuż wschodniego skraju działki - jako działanie doraźne, na okres do czasu wykonania kanalizacji deszczowej.

Od powyższej decyzji odwołania wnieśli [...].

[...] podniosły, że odwołanie nie dotyczy meritum sprawy lecz braku nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności oraz licznych błędów pisarskich. [...] zarzucił organowi I instancji brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz podtrzymując zarzuty zawarte w uprzednim odwołaniu od decyzji.

SKO decyzją z [...] listopada 2020 r., znak [...], uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji wskazując, że nałożenie obowiązków wyłącznie na właściciela działki nr [...] jest nielogiczne skoro z opinii wynika, że stan wody na gruncie tej działki nie jest wyłącznym źródłem występujących zmian stanu wody na gruncie, na co zwrócono już uwagę w decyzji z [...] lutego 2019 r. znak [...].

Następnie Wójt decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...] nakazał: 1) [...], właścicielce działki nr [...] wykonanie: krawężnika na działce nr [...] przy granicy z działką nr [...] (na odcinku ok. 3 cm), od ul. [...] do ogrodzenia działki nr [...] lub innej przegrody uniemożliwiającej spływ wody z działki nr [...] na działkę nr [...] (krawężnik powinien być o 5 - 10 cm wyższy niż poziom działki nr [...]); kanalizacji deszczowej na działce nr [...], która powinna być zrealizowana na podstawie projektu i pozwolenia wodnoprawnego; 2) [...], właścicielom działki nr [...] wykonanie zbiorników wodnych o pojemności określonej w projekcie, wynoszącej łącznie nie mniej niż 9 m³. Do zbiorników należy zapewnić dostęp w celu kontrolowania ich pojemności operacyjnej (napełnienia) i ewentualnego wywożenia wody. Zbiorniki powinny być opróżniane z wody poprzez wprowadzanie do gruntu poprzez studnie chłonne, jeśli warunki hydrogeologiczne umożliwiają ten sposób jej odprowadzania; system infiltracyjny (za pomocą drenów rozsączających), gdy poziom wody gruntowej będzie odpowiednio niski; wywożenie na zewnątrz, natomiast w okresie wegetacji rozprowadzenie (np. za pomocą systemu deszczującego) jej na powierzchni obszaru biologicznie czynnego działek.; 3) [...], właścicielom działki nr [...], wykonanie zbiorników wodnych o pojemności określonej w projekcie, wynoszącej łącznie nie mniej niż 9 m³. Do zbiorników należy zapewnić dostęp w celu kontrolowania ich pojemności operacyjnej (napełnienia) i ewentualnego wywożenia wody. Zbiorniki powinny być opróżniane z wody poprzez wprowadzanie do gruntu poprzez studnie chłonne, jeśli warunki hydrogeologiczne umożliwiają ten sposób jej odprowadzania; system infiltracyjny (za pomocą drenów rozsączających), gdy poziom wody gruntowej będzie odpowiednio niski; wywożenie na zewnątrz, natomiast w okresie wegetacji rozprowadzenie (np. za pomocą systemu deszczującego) jej na powierzchni obszaru biologicznie czynnego działek.

Od powyższej decyzji odwołania wnieśli [...].

W uzasadnieniu ww. decyzji z [...] września 2021 r. SKO wyjaśniło, że z dniem 1 stycznia 2018 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566 ze zm.). Wskazało jednocześnie, że stosownie do art. 573 tej ustawy z dniem 1 stycznia 2018 r. utraciła moc ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121). Podniosło również, że organ administracji publicznej, co do zasady, zobligowany jest do stosowania prawa obowiązującego w dacie rozstrzygania sprawy, chyba że obowiązujące przepisy przewidują inne rozwiązanie. Organ odwoławczy przywołał art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. i wyjaśnił, że jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów ustawy k.p.a. był w tych sprawach Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej albo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Zdaniem SKO w niniejszej sprawie należy stosować przepisy dotychczasowe.

Dalej SKO odwołało się do art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 1121 ze zm., dalej: "p.w.") i wyjaśniło, że do naruszenia stosunków wodnych na gruncie może dojść, przykładowo, gdy właściciel nieruchomości dokona na niej pewnych czynności (np. wycinki drzew stanowiących zabudowę brzegów, wzniesie zabudowania, ogrodzenia, usypie wał ziemny itd.), albo też, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, pewnych działań nie dokona (nie usunie zwalonego drzewa, czy nie zabezpieczy osuwającej się ziemi). Wskazało ponadto, że gdy wskutek tego działania lub zaniechania naruszone zostały stosunki wodne na gruncie ze szkodą dla nieruchomości sąsiedniej (tj. zmienił się poziom wód gruntowych, nastąpiło jej podtopienie, zmiana kierunku odpływu wody deszczowej itd.), wówczas art. 29 ust. 3 p.w. przewiduje drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygnięcia sporu. Zdaniem organu odwoławczego ocena występowania w konkretnej sprawie przesłanek do zastosowania powyższego przepisu może być dokonana tylko po wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

SKO wskazało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż zmiana stosunków wodnych na gruncie wymaga wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu choćby hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów lub obliczeń. W okolicznościach konkretnej sprawy same oględziny wzrokowe nieruchomości, niepoparte opinią biegłego, nie mogą być wystarczające dla ustalenia, czy doszło do zmiany stanu wód na przedmiotowych gruntach.

Organ odwoławczy wskazał, że na potrzeby niniejszego postępowania w październiku 2017 r. oraz w październiku 2019 r., na zlecenie organu I instancji, sporządzona została opinia w sprawie zmiany stanu wody na gruncie na działach nr [...] z obrębu [...] przez biegłego dr hab. inż. [...], rzeczoznawcę Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Wodnych i Melioracyjnych w [...]. W dniu 20 grudnia 2020 r. biegły uzupełnił opinie o odpowiedzi na pytania przedstawione przez organ I instancji w zakresie zastosowania konkretnych rozwiązań na działkach objętych postępowaniem.

SKO wskazało, że z opinii biegłego wynika, iż naturalne rzędne terenu działek nr [...] wynosiły 104,20 m n.p.m., natomiast dla działki nr [...] rzędna wynosiła 104,15 m n.p.m., a dla działki nr [...] - 104,12 m n.p.m. Teren wszystkich działek został podwyższony jednak największe zmiany rzędnych występują na działkach nr [...], gdzie podwyższenie terenu nastąpiło o 0,39 - 0,97 m. Działka nr [...] została podwyższona o 0,20-0,42 m, zaś działka nr [...] o 0,04-0,30 m, natomiast działka nr [...] o 0,25-0,36 m. Ponadto wskazało, że z opinii wynika, iż działka nr [...] ma rzędne w granicach 104,84-105,17 m n.p.m. obok domu i 104,64-104,66 m n.p.m. w bramie wjazdowej z ul. [...], co sprawia, że w czasie ulewnych opadów - część wody z połowy jej powierzchni spływa na działkę nr [...] by następnie popłynąć w różnych kierunkach - głównie w stronę rowu i działki nr [...]. Niewielka ilość wody może popłynąć w kierunku ul. [...] by zatrzymać się w najniższych punktach działki nr [...], w sąsiedztwie działek nr [...] i nr [...]. W czasie opadów o małej intensywności na działkę nr [...] spływa woda z terenu utwardzonego oraz wyprowadzonych na niego rynien dachu budynku mieszkalnego na działce nr [...] i raczej nie dopływa w sąsiedztwo działek nr [...] i nr [...], bo w tym czasie wsiąknie w grunt.

Spływy z działki nr [...] są analogiczne jak z działki nr [...], z tą różnicą, że działka ta usytuowana jest naprzeciw działki nr [...] i w czasie opadów spływająca z niej woda w całości gromadzi się na działce nr [...], w sąsiedztwie działek nr [...] i nr [...]. Woda z tej działki nie spływa do istniejącego rowu. Działka nr [...] ma rzędne w granicach 104,60-105,17 m n.p.m.

Działka nr [...], w sąsiedztwie działek nr [...] i nr [...], ma rzędne w granicach 104,40-104,62 m n.p.m. i w tym miejscu występuje obniżenie terenowe. Podczas intensywnych opadów i roztopów w obniżenie to spływa woda z części tej działki oraz działek nr [...]. Spływająca woda gromadzi się w zachodniej części działki nr [...], ponieważ rzędne terenu w tej części są niższe niż w części wschodniej. Wzdłuż zachodniego pobocza drogi poprowadzona jest rura drenarska w obsypce z pospółki ułatwiającej przesiąkanie wody do drenu, a następnie odpływ rurociągiem do rowu. Nad drenem zainstalowany został wpust wody deszczowej, który ma przyspieszyć odpływ wody z ulicy do rurociągu a następnie do rowu. Woda z wpustu miała przesiąkać do drenu przez zasypkę ze żwiru, jednak na skutek zamulenia zasypki żwirowej wpust nie przyspiesza istotnie odpływu wody powierzchniowej do rurociągu.

Działka nr [...] jest na ogół położona wyżej niż działka nr [...], dlatego wzdłuż granicy działek zbudowano krawężnik i grobelkę, które wraz z drenażem mają za zadanie zabezpieczać działkę nr [...] przed powierzchniowym napływem wody z działki nr [...]. W przypadku normalnych opadów ww. urządzenia spełniają swoją funkcję, jednak podczas opadów ulewnych i długotrwałych woda może przelewać się nad grobelką z działki nr [...] na działkę nr [...]. Pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] jest podmurówka o wysokości 15-20 cm uniemożliwiająca powierzchniowe przepływy wody pomiędzy tymi działkami. Wyjątkiem jest ok. 3 m odcinek w sąsiedztwie ul. [...], gdzie pomiędzy tymi działkami nie ma ogrodzenia i woda w czasie deszczu wpływa na niżej położoną działkę nr [...].

Działka nr [...] ma rzędne w granicach 104,19 - 104,55 m n.p.m. a jej powierzchnia biologicznie czynna wynosi 67% jej powierzchni. Woda z rynien i woda gruntowa w sąsiedztwie budynku odprowadzana jest rurociągami do kanalizacji deszczowej.

Działka nr [...] ma rzędne w granicach 104,50-104,56, a jej powierzchnia biologicznie czynna wynosi zaledwie 10% jej powierzchni. Woda deszczowa i roztopowa z dachów budynków i z powierzchni utwardzonych jest wprowadzana do zbiornika i drenażu infiltracyjnego pod kostką brukową, z których wsiąka w grunt lub czasami, gdy jej poziom podniesie się do powierzchni terenu, jest wywożona. Konsekwencją takiego zagospodarowania wody na działce o relatywnie dużej powierzchni zabudowy (53%), gdy jednocześnie drenaż rozsączający wykonano pod stosunkowo małą powierzchnią utwardzoną, jest - przynajmniej okresowo - wysoki poziom wód gruntowych w rejonie drenażu, tj. pomiędzy zabudowaniami na tej działce i działką nr [...]. Podwyższony poziom wód gruntowy potwierdzają przeprowadzone badania. Przyczyną podtapiania działki nr [...] są głównie wody własne, jednak występuje również niewielki napływ powierzchniowy wody z działki nr [...] w miejscu, w którym brak ogrodzenia z podmurówką. Właściciel działki nie dysponuje dowodami potwierdzającymi wywożenie wody ze zbiornika, którego pokrywa jest zardzewiała i nie udało się jej otworzyć w trakcie wizji, co świadczy o tym, że od dawna nie był otwierany i woda nie była wywożona w miesiącach ją poprzedzających.

SKO wyjaśniło, że w związku z powyższym w ocenie biegłego aktualne pozostają zalecenia zawarte w opinii z 2017 r. dotyczące wykonania krawężnika na granicy działek nr [...] i nr [...], kanalizacji deszczowej na działce nr [...] oraz doraźne wykonanie rowu/niecki spływowej do czasu wykonania projektu kanalizacji deszczowej i uzyskania niezbędnych pozwoleń wodnoprawnych.

Organ odwoławczy zaznaczył, że biegły wskazał również, iż badania wykonane w 2019 r. nie wykazały szkodliwego przesiąkania wody gruntem z działki nr [...] na działki nr [...] i nr [...]. Natomiast działki te usytuowane są na gruncie o okresowo wysokim poziomie wód gruntowych i wskazane jest zatem obniżenie poziomu wód gruntowych poprzez wykonanie drenażu odwadniającego pod terenami utwardzonymi i w części ogrodowej działki nr [...] oraz podwyższenie cokołów pod ogrodzeniami aby zabezpieczyć tą działkę przed potencjalnym napływem wód powierzchniowych z działek sąsiednich, a ponadto podłączenie istniejących urządzeń wodnych na działce nr [...] do kanalizacji deszczowej w ul. [...] lub częstsze wybieranie wody ze zbiornika.

Organ odwoławczy podniósł, że w marcu 2021 r. sporządzona została przez biegłego dr hab. inż. [...], rzeczoznawcę Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Wodnych i Melioracyjnych w [...] opinia stanowiąca aktualizację i uzupełnienie opinii z 2017 r. i 2019 r. z której wynika, iż gospodarowanie wodą na działkach objętych ekspertyzą od października 2019 r. nie zmieniło się, dlatego wnioski sformułowane wcześniej pozostają aktualne. Ponadto zaznaczył, że biegły stwierdził, iż woda z działek nr nr [...] i nr [...] nie może grawitacyjnie spłynąć na działkę nr [...], nie może tym samym powodować na niej szkód. Natomiast w czasie opadów burzowych może spłynąć - poprzez działkę nr [...] - na działkę nr [...] i powodować szkody. W celu zapobieżenia tym szkodom należy wodę z działek nr [...] i nr [...] zagospodarować w ich granicach poprzez wykonanie zbiorników wodnych o pojemności ok. 9 m³.

Uwzględniając ustalenia biegłego SKO stwierdziło, że drenaż ulicy [...] jest niewydolny jak również niewłaściwe jest zagospodarowanie wody na działkach nr [...], których teren został drastycznie podwyższony względem naturalnego ukształtowania terenu, a także gospodarowanie wodą na działce nr [...] nie jest prawidłowe.

Zdaniem organu odwoławczego z opinii jednoznacznie wynika, że w czasie ulewnych opadów - część wody z połowy powierzchni działki nr [...] spływa na działkę nr [...] by następnie popłynąć w różnych kierunkach - głównie w stronę rowu i działki nr [...]. Niewielka ilość wody może popłynąć w kierunku ul. [...] by zatrzymać się w najniższych punktach działki nr [...], w sąsiedztwie działek nr [...] i nr [...]. Ponadto w czasie opadów spływająca z działki nr [...] woda w całości gromadzi się na działce nr [...], w sąsiedztwie działek nr [...] i nr [...]. Podczas intensywnych opadów i roztopów w obniżenie na działce nr [...] spływa woda z części tej działki oraz działek nr [...], a następnie gromadzi się w zachodniej części działki nr [...], ponieważ rzędne terenu w tej części są niższe niż w części wschodniej. Działka nr [...], na całej długości granicy z działką nr [...] jest od niej wyżej położona, co wynika wprost z załączonej do opinii mapy sytuacyjno-wysokościowej. Działka nr [...] na całej długości granicy z działką nr [...] jest od niej wyżej położona, a jej powierzchnia biologicznie czynna wynosi zaledwie 10% jej powierzchni. Drenaż rozsączający na tej działce wykonano pod stosunkowo małą powierzchnią utwardzoną, co skutkuje - przynajmniej okresowo - wysokim poziomem wód gruntowych w rejonie drenażu, tj. pomiędzy zabudowaniami na tej działce i działką nr [...]. Ponadto biegły stwierdził, że przyczyną podtapiania działki nr [...] są głównie wody własne, jednak występuje również niewielki napływ powierzchniowy wody z działki nr [...] w miejscu, w którym brak ogrodzenia z podmurówką.

W ocenie SKO nałożenie przez organ I instancji obowiązków na właścicieli działek nr [...], nr [...] i nr [...], odpowiada zaleceniom wynikającym z opinii biegłego i znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO przywołało § 28 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019 r., poz. 1065 ze zm., dalej: "r.w.t.") i wyjaśniło, że w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Ponadto w ocenie SKO organ I instancji ustalił, że doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie poprzez podwyższenie terenu na działkach nr [...], gdzie podwyższenie terenu nastąpiło o 0,39 - 0,97 m, na działce nr [...] o 0,20-0,42 m, zaś działki nr [...] o 0,04-0,30 m, natomiast działki nr [...] o 0,25-0,36 m. Jednocześnie z opinii biegłego wynika, że drenaż ulicy [...] jest niewydolny jak również niewłaściwe jest zagospodarowanie wody na działkach nr [...], nr [...], nr [...], których teren został drastycznie podwyższony względem naturalnego ukształtowania terenu. Woda z działek nr [...] i nr [...] spływa na działkę nr [...], a następnie odpływa w kierunku działek nr [...] i nr [...], powodując pogorszenie stosunków wodnych i szkody.

Zdaniem SKO, nałożenie obowiązku wykonania kanalizacji deszczowej na działce nr [...], wraz z obowiązkiem prawidłowego zagospodarowania wód opadowych na działkach położonych po jej wschodniej stronie, daje realną szansę na poprawę stosunków wodnych na działkach objętych postępowaniem, skoro na działkę nr [...] napływają wody z innych nieruchomości. Wskazał również, że powyższe wynika wprost ze wszystkich opinii i wyjaśnień biegłego.

Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że sporządzone na potrzeby postępowania opinie, w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., podlegają ocenie przez rozpoznające sprawę organy. W ocenie SKO opinie są jasne, logiczne, spójne i wiarygodne, zaś wyciągnięte przez biegłego wnioski nie są ze sobą sprzeczne. Ponadto dokonana ocena ma charakter formalny, bowiem niedopuszczalne jest wkraczanie w merytoryczną zasadność takiej opinii, a to z racji tego, że w przeciwieństwie do biegłego, organ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi. SKO stwierdził, że nie znalazło podstaw do podważenia wiarygodności sporządzonych na potrzeby postępowania opinii biegłego, zaś zarzuty odwołania sprowadzają się do polemiki z ustaleniami faktycznymi i nie wskazują na konkretne uchybienia zarówno w przeprowadzonym postępowaniu, jak i w sporządzonych w toku postępowania opiniach. Ponadto SKO wskazał, że załączona do odwołania opinia hydrologiczna określająca warunki gruntowo-wodne na działce nr [...] i opinia kierownika budowy inwestycji na działce nr [...] nie mają wpływu na wynik niniejszego postępowania skoro, z uwagi na toczące się przed PINB postępowaniem w sprawie podwyższenia terenu i niezgodnym z projektem budowlanym wykonaniem budynku na działce nr [...], zaskarżona decyzja nie dotyczy stosunków wodnych na tej działce ani ich wpływu na grunty sąsiednie.

2. Skargę na decyzję SKO z [...] września 2021 r. złożyli [...] (dalej: "skarżący") wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Ponadto wnieśli o przeprowadzenie dowodów z dokumentów: opinii hydrologicznej dla działki nr [...] załączonej do skargi, opinii hydrologicznej dla działki nr [...] załączonej do skargi, opinii kierownika budowy znajdującej się w aktach sprawy, pisemnych oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy - na okoliczność ustalenia istniejących na przedmiotowych nieruchomościach stosunków wodnych. Skarżący zarzucili naruszenie:

a) art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na nieuchyleniu decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy ten nie rozpoznał sprawy co do jej istoty, w szczególności pominął w ustalenia uzasadnieniu decyzji kluczowych elementów stanu faktycznego dotyczących historycznego, jak również aktualnego ukształtowania terenu na przedmiotowych działkach - odnośnie całości zaskarżonej decyzji;

b) art. 104 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nierozpoznaniu przez organy obu instancji sprawy co do jej istoty, to jest brak ustalenia czy w sprawie doszło do zmiany stanu wody rozumianej jako powstanie różnicy między naturalnym stanem wody a stanem aktualnym, z dokładnym wskazaniem na czym polega ta ewentualna różnica, co stanowi podstawową przesłankę dla zastosowania art. 29 ust. 3 p.w.;

c) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na błędnym ustaleniu stanu faktycznego, że spływanie wody z działek nr [...] na działki nr [...] stanowi zmianę stanu wody, w sytuacji gdy załącznik nr 2 do opinii biegłego z marca 2021 r. wskazuje jednoznaczny że taki kierunek spływania wody był stanem naturalnym, a ewentualne zmiany na działkach [...] wynikają z nieprawidłowego zagospodarowania wody na tych działkach;

d) art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na przeprowadzeniu oceny wyłącznie części dowodów przeprowadzonych po dniu 10 listopada 2020 r. i oparciu decyzji wyłącznie o te dowody, w sytuacji gdy postępowanie prowadzone jest od roku 2017, co doprowadziło do sytuacji w której organ I instancji całkowicie pominął przeważającą cześć materiału dowodowego w sprawie, nie wskazując które elementy stanu faktycznego zostały ustalone na podstawie poszczególnych dowodów, co uniemożliwiało przeprowadzenie kontroli instancyjnej decyzji i powinno skutkować uchyleniem tej decyzji przez organ odwoławczy;

e) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na błędnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jakoby wody powierzchniowe przepływały z działek skarżących na działki nr [...], podczas gdy wody te przepływają w kierunku odwrotnym, jak również na braku ustalenia, że wody gruntowe z działek [...] przepływają nienaturalnie na działkę nr [...], powodując szkody na tej działce, w sytuacji gdy powyższe okoliczności podnoszone przez skarżonych wynikają wprost z dowodów przedstawionych przez nich w postępowaniu;

f) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. polegające na ustaleniu stanu faktycznego sprawy w oparciu o opinię biegłego, bez przeprowadzenia oceny jej rzetelności, logiczności i wiarygodności oraz polegające na braku dokonania samodzielnych ustaleń stanu faktycznego przez organy w oparciu o opinię biegłego, a zamiast tego przytoczeniu opinii jako dokonującej ustaleń stanu faktycznego w miejsce samodzielnych ustaleń organu w oparciu o tak rozumiany dowód, jak również wykorzystaniu opinii w zakresie w jakim dokonuje ona wykładni pojęcia "zmiany stanu wody" w rozumieniu art. 29 ust. 3 pr. wod., przez co sama z siebie miałaby ona przesądzać o wyniku sprawy, podczas gdy dokonywanie w opinii wykładni przepisów prawa jest niedozwolone;

g) art. 15 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. i art. 110 § 1 k.p.a. polegające na nieuwzględnieniu zawartego w odwołaniu wniosku skarżących o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłego i opinii kierownika budowy z powodu rzekomego nieobjęcia postępowaniem stosunków wodnych na działce nr [...], podczas gdy niniejsze postępowanie administracyjne od samego początku dotyczyło stosunków wodnych także na tej działce, co potwierdza także wcześniejsza decyzja SKO wydana w niniejszej sprawie, jak również na nieprzeprowadzeniu wnioskowanych w odwołaniu czynności mających zmierzać do zbadania legalności zabudowy działek nr [...] w sytuacji gdy ustalenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

h) art. 15 k.p.a. polegające na nierozpoznaniu przez organ odwoławczy całości odwołania skarżących, w tym brak jakiegokolwiek odniesienia się do konkretnych twierdzeń skarżących dotyczących elementów stanu faktycznego istotnych dla sprawy, w tym brak odniesienia się do podniesionych twierdzeń o nielegalnej zabudowie działek nr [...];

i) art. 15 k.p.a. w zw. art. 7 k.p.a. polegające na dokonaniu kluczowych dla sprawy ustaleń stanu faktycznego dopiero w II instancji administracyjnej, w sposób pozbawiający skarżących I instancji administracyjnej w tym zakresie;

j) art. 29 ust. 3 p.w. poprzez utożsamienie zmiany stosunków wodnych z podniesieniem poziomu terenu, podczas gdy podniesienie terenu na wszystkich działkach nie oznaczało zmiany stanu wód, a przywrócenie stanu naturalnego;

k) art. 29 ust. 3 p.w. polegające na nakazaniu wykonania urządzeń wodnych w sposób całkowicie niwelujący uciążliwości związane z wodami, podczas gdy przepis ten ma doprowadzić do zapobiegania szkodom związanym ze zmianą stanu wody, czyli zapobiegać uciążliwościom większym niż naturalne, a nie całkowicie eliminować uciążliwości występujące także naturalnie;

l) art. 29 ust. 3 p.w. polegające na nałożeniu na działki [...] oraz [...] tych samych nakazów, w sytuacji gdy zgodnie z ustaleniami decyzji działki te posiadają odmienne uwarunkowania wodne i w różny sposób wpływają na spływanie wody na działki nr [...].

Stanowisko skarżących znalazło rozwinięcie w uzasadnieniu skargi. Ponadto uzasadniając skargę skarżący poddali w wątpliwość dokonane przez organy ustalenia, w tym brak wyjaśnienia istotnych okoliczności w sprawie.

3. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

4. Pismem z 31 marca 2022 r. uczestnicy postępowania [...], reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosły o oddalenie skargi. W uzasadnieniu pisma uczestnicy postępowania przedstawili stanowisko na poparcie oddalenia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

1. Istota sprawy sprowadza się do oceny zgodności z prawem decyzji organów w której nakazano poszczególnym skarżącym wykonanie szczegółowo opisanych w decyzjach urządzeń zapobiegających szkodom na działach sąsiednich w obrębie [...]. Niniejsza sprawa została zainicjowana w 2017 r. i była już przedmiotem kilku rozstrzygnięć organów a także na potrzeby sprawy wykonano kilka opinii biegłych.

2. W niniejszej sprawie przypomnieć należy, że dnia 1 stycznia 2018 r. weszła z życie ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566 ze zm.). Stosownie do art. 573 tej ustawy z dniem 1 stycznia 2018 r. utraciła moc ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1121; dalej: "p.w."). Organ administracji publicznej, co do zasady, zobligowany jest do stosowania prawa obowiązującego w dacie rozstrzygania sprawy, chyba że obowiązujące przepisy przewidują inne rozwiązanie. Zgodnie z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r., do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. jest Prezes Wód Polskich, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. był w tych sprawach Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej albo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Tym samym zasadnie przyjęły organy, że w niniejszej sprawie należało stosować przepisy dotychczasowe.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 p.w., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Do zastosowania art. 29 ust. 1 i ust. 3 p.w. nie jest konieczne stwierdzenie szkody, która już wystąpiła, lecz stwierdzenie samej, potencjalnej możliwości powstania szkody na skutek większych opadów czy roztopów. Nie jest więc konieczne wykazanie, że szkoda już wystąpiła (a tym bardziej ustalenia jej wysokości). Wystarczy, że na podstawie logicznego wnioskowania opartego o zwykłe doświadczenie życiowe można przyjąć, iż skutkiem zmiany kierunku spływu wody będzie powstawanie szkód (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 529/18).

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 29 ust. 2 p.w.). Na właścicielu nieruchomości ciąży obowiązek takiego jej użytkowania, by nie powodować zmian w stanie wody na gruncie wpływającej ze szkodą na grunty sąsiednie, a kiedy dojdzie do takiej zmiany, to na nim ciąży obowiązek usunięcia stwierdzonych przeszkód lub zmian (por. wyrok WSA w Gliwicach z 21 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Gl 792/17).

Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3 p.w.). Dla zastosowania art. 29 ust. 3 p.w. niezbędne jest zaistnienie łącznie dwóch przesłanek - zdarzeń wywołanych przez właściciela gruntu, powodujących zmianę naturalnych stosunków wodnych oraz skutków w postaci szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Prowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające ma wykazać, czy zmiana nastąpiła oraz czy miała ona wpływ na panujące na gruncie stosunki wodne. Konieczne jest także ustalenie, czy zaistniała zmiana pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z powstałą na gruncie szkodą (por. wyrok WSA w Warszawie z 23 lipca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 13/21). Do naruszenia stosunków wodnych na gruncie może dojść, przykładowo, gdy właściciel nieruchomości dokona na niej pewnych czynności (np. wycinki drzew stanowiących zabudowę brzegów, wzniesie zabudowania, ogrodzenia, usypie wał ziemny itd.), albo też, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, pewnych działań nie dokona (nie usunie zwalonego drzewa, czy nie zabezpieczy osuwającej się ziemi). Gdy wskutek tego działania lub zaniechania naruszone zostały stosunki wodne na gruncie ze szkodą dla nieruchomości sąsiedniej (tj. zmienił się poziom wód gruntowych, nastąpiło jej podtopienie, zmiana kierunku odpływu wody deszczowej itd.), wówczas art. 29 ust. 3 p.w. przewiduje drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygnięcia sporu.

3. Zdaniem Sądu, w niniejszym postępowaniu obowiązkiem organu rozpatrującego przedmiotową sprawę było ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanki wynikającej z art. 29 p.w., czyli zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Obowiązek ten wynika z zasady dążenia do prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w tym celu obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), przy czym wynik tej oceny powinien znaleźć prawidłowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). W ocenie Sądu, organy nie naruszyły w tym zakresie wskazanych postanowień k.p.a. Stąd wszelkie zarzuty zawarte w skardze dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie należało uznać za bezzasadne.

Zmiana stosunków wodnych na gruncie wymaga wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu choćby hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów lub obliczeń. W okolicznościach konkretnej sprawy same oględziny wzrokowe nieruchomości, niepoparte opinią biegłego, nie mogą być wystarczające dla ustalenia, czy doszło do zmiany stanu wód na przedmiotowych gruntach (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 20 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 586/10). Stad też na potrzeby niniejszego postępowania w październiku 2017 r. oraz w październiku 2019 r., na zlecenie organu I instancji, przez biegłego dr hab. inż. [...], rzeczoznawcę Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Wodnych i Melioracyjnych w [...], sporządzona została opinia w sprawie zmiany stanu wody na gruncie na dz. nr [...] z obrębu [...]. Dnia 20 grudnia 2020 r. biegły uzupełnił opinie o odpowiedzi na pytania przedstawione przez organ I instancji w zakresie zastosowania konkretnych rozwiązań na działkach objętych postępowaniem. Z opinii biegłego wynika, że:

- naturalne rzędne terenu dz. nr [...] wynosiły 104,20 m n.p.m., natomiast dla dz. nr [...] rzędna wynosiła 104,15 m n.p.m., a dla dz. nr [...] - 104,12 m n.p.m.;

- teren wszystkich działek został podwyższony (największe zmiany rzędnych występują na dz. nr [...], gdzie podwyższenie terenu nastąpiło o 0,39 - 0,97 m);

- dz. nr [...] została podwyższona o 0,20-0,42 m, zaś dz. nr [...] o 0,04-0,30 m, natomiast dz. nr [...] o 0,25-0,36 m;

- dz. nr [...] ma rzędne w granicach 104,84-105,17 m n.p.m. obok domu i 104,64-104,66 m n.p.m. w bramie wjazdowej z ul. [...], co sprawia, że w czasie ulewnych opadów - część wody z połowy jej powierzchni spływa na dz. nr [...] by następnie popłynąć w różnych kierunkach - głównie w stronę rowu i dz. nr [...];

- niewielka ilość wody może popłynąć w kierunku ul. [...] by zatrzymać się w najniższych punktach dz. nr [...], w sąsiedztwie dz. nr [...] i dz. nr [...];

- w czasie opadów o małej intensywności na dz. nr [...] spływa woda z terenu utwardzonego oraz wyprowadzonych na niego rynien dachu budynku mieszkalnego na dz. nr [...] i raczej nie dopływa w sąsiedztwo dz. nr [...] i dz. nr [...], bo w tym czasie wsiąknie w grunt;

- spływy z dz. nr [...] są analogiczne jak z dz. nr [...], z tą różnicą, że działka ta usytuowana jest naprzeciw dz. nr [...] i w czasie opadów spływająca z niej woda w całości gromadzi się na dz. nr [...], w sąsiedztwie dz. nr [...] i nr [...]; woda z tej działki nie spływa do istniejącego rowu; dz. nr [...] ma rzędne w granicach 104,60-105,17 m n.p.m.;

- dz. nr [...], w sąsiedztwie dz. nr [...] i dz. nr [...], ma rzędne w granicach 104,40-104,62 m n.p.m. i w tym miejscu występuje obniżenie terenowe; podczas intensywnych opadów i roztopów w obniżenie to spływa woda z części tej działki oraz dz. nr [...]; spływająca woda gromadzi się w zachodniej części dz. nr [...], ponieważ rzędne terenu w tej części są niższe niż w części wschodniej; wzdłuż zachodniego pobocza drogi poprowadzona jest rura drenarska w obsypce z pospółki ułatwiającej przesiąkanie wody do drenu, a następnie odpływ rurociągiem do rowu; nad drenem zainstalowany został wpust wody deszczowej, który ma przyspieszyć odpływ wody z ulicy do rurociągu a następnie do rowu; woda z wpustu miała przesiąkać do drenu przez zasypkę ze żwiru, jednak na skutek zamulenia zasypki żwirowej wpust nie przyspiesza istotnie odpływu wody powierzchniowej do rurociągu;

- dz. nr [...] jest na ogół położona wyżej niż dz. nr [...], dlatego wzdłuż granicy działek zbudowano krawężnik i grobelkę, które wraz z drenażem mają za zadanie zabezpieczać dz. nr [...] przed powierzchniowym napływem wody z dz. nr [...]; w przypadku normalnych opadów ww. urządzenia spełniają swoją funkcję, jednak podczas opadów ulewnych i długotrwałych woda może przelewać się nad grobelką z dz. nr [...] na dz. nr [...]; pomiędzy dz. nr [...] i nr [...] jest podmurówka o wysokości 15-20 cm uniemożliwiająca powierzchniowe przepływy wody pomiędzy tymi działkami; wyjątkiem jest ok. 3 m odcinek w sąsiedztwie ul. [...], gdzie pomiędzy tymi działkami nie ma ogrodzenia i woda w czasie deszczu wpływa na niżej położoną dz. nr [...];

- dz. nr [...] ma rzędne w granicach 104,19-104,55 m n.p.m. a jej powierzchnia biologicznie czynna wynosi 67% jej powierzchni; woda z rynien i woda gruntowa w sąsiedztwie budynku odprowadzana jest rurociągami do kanalizacji deszczowej;

- dz. nr [...] ma rzędne w granicach 104,50-104,56 a jej powierzchnia biologicznie czynna wynosi zaledwie 10% jej powierzchni; woda deszczowa i roztopowa z dachów budynków i z powierzchni utwardzonych jest wprowadzana do zbiornika i drenażu pod kostką brukową, z których wsiąka w grunt lub czasami, gdy jej poziom podniesie się do powierzchni terenu, jest wywożona; konsekwencją takiego zagospodarowania wody na działce o relatywnie dużej powierzchni zabudowy (53%), gdy jednocześnie drenaż rozsączający wykonano pod stosunkowo małą powierzchnią utwardzoną, jest - przynajmniej okresowo - wysoki poziom wód gruntowych w rejonie drenażu, tj. pomiędzy zabudowaniami na tej działce i działką nr [...]; podwyższony poziom wód gruntowy potwierdzają przeprowadzone badania; przyczyną podtapiania dz. nr [...] są głównie wody własne, jednak występuje również niewielki napływ powierzchniowy wody z dz. nr [...] w miejscu, w którym brak ogrodzenia z podmurówką; właściciel działki nie dysponuje dowodami potwierdzającymi wywożenie wody ze zbiornika, którego pokrywa jest zardzewiała i nie udało się jej otworzyć w trakcie wizji, co świadczy o tym, że od dawna nie był otwierany i woda nie była wywożona w miesiącach ją poprzedzających.

Podsumowując, w ocenie biegłego aktualne pozostają również zalecenia zawarte w opinii z 2017 r. dotyczące wykonania krawężnika na granicy dz. nr [...] i dz. nr [...], kanalizacji deszczowej na dz. nr [...] oraz doraźne wykonanie rowu/niecki spływowej do czasu wykonania projektu kanalizacji deszczowej i uzyskania niezbędnych pozwoleń wodnoprawnych. Biegły wskazał również, że badania wykonane w 2019 r. nie wykazały szkodliwego przesiąkania wody gruntem z dz. nr [...] na dz. nr [...] i dz. nr [...]. Natomiast działki te usytuowane są na gruncie o okresowo wysokim poziomie wód gruntowych i wskazane jest zatem obniżenie poziomu wód gruntowych poprzez wykonanie drenażu odwadniającego pod terenami utwardzonymi i w części ogrodowej dz. nr [...] oraz podwyższenie cokołów pod ogrodzeniami aby zabezpieczyć tą działkę przed potencjalnym napływem wód powierzchniowych z działek sąsiednich, a ponadto podłączenie istniejących urządzeń wodnych na dz. nr [...] do kanalizacji deszczowej w ul. [...] lub częstsze wybieranie wody ze zbiornika.

Dodatkowo w marcu 2021 r. sporządzona została przez biegłego dr hab. inż. [...], rzeczoznawcę Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Wodnych i Melioracyjnych w [...] opinia stanowiąca aktualizację i uzupełnienie opinii z 2017 r. i 2019 r. Z opinii tej wynika, między innymi że:

- gospodarowanie wodą na działkach objętych ekspertyzą od października 2019 r. nie zmieniło się;

- wnioski sformułowane we wcześniejszych opiniach pozostają aktualne;

- woda z dz. nr [...], nr [...] i nr [...] nie może grawitacyjnie spłynąć na dz. nr [...]; nie może tym samym powodować na niej szkód; natomiast w czasie opadów burzowych może spłynąć - poprzez dz. nr [...] - na dz. nr [...] i powodować szkody’

- w celu zapobieżenia szkodom należy wodę z dz. nr [...] i nr [...] zagospodarować w ich granicach poprzez wykonanie zbiorników wodnych o pojemności ok. 9 m3;

- drenaż ul. [...] jest niewydolny jak również niewłaściwe jest zagospodarowanie wody na dz. nr [...], dz. nr [...], dz. nr [...], których teren został podwyższony względem naturalnego ukształtowania terenu, a także gospodarowanie wodą na dz. nr [...] nie jest prawidłowe;

- w czasie ulewnych opadów, część wody z połowy powierzchni dz. nr [...] spływa na dz. nr [...] by następnie popłynąć w różnych kierunkach - głównie w stronę rowu i dz. nr [...]; niewielka ilość wody może popłynąć w kierunku ul. [...] by zatrzymać się w najniższych punktach dz. nr [...], w sąsiedztwie dz. nr [...] i dz. nr [...];

- w czasie opadów spływająca z dz. nr [...] woda w całości gromadzi się na dz. nr [...], w sąsiedztwie dz. nr [...] i nr [...]; podczas intensywnych opadów i roztopów w obniżenie na dz. nr [...] spływa woda z części tej działki oraz dz. nr [...], a następnie gromadzi się w zachodniej części dz. nr [...], ponieważ rzędne terenu w tej części są niższe niż w części wschodniej

- dz. nr [...], na całej długości granicy z dz. nr [...] jest od niej wyżej położona, co wynika wprost z załączonej do opinii mapy sytuacyjno-wysokościowej;

- dz. nr [...] na całej długości granicy z dz. nr [...] jest od niej wyżej położona, a jej powierzchnia biologicznie czynna wynosi zaledwie 10% jej powierzchni; drenaż rozsączający na tej działce wykonano pod stosunkowo małą powierzchnią utwardzoną, co skutkuje - przynajmniej okresowo - wysokim poziomem wód gruntowych w rejonie drenażu, tj. pomiędzy zabudowaniami na tej działce i działką nr [...];

- przyczyną podtapiania dz. nr [...] są głównie wody własne, jednak występuje również niewielki napływ powierzchniowy wody z dz. nr [...] w miejscu, w którym brak ogrodzenia z podmurówką.

4. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nałożenie w decyzjach przez organy obowiązków na właścicieli poszczególnych dz. nr [...], nr [...] i nr [...], odpowiada zaleceniom wynikającym z opinii biegłego i znajduje potwierdzenie w zgromadzonym i obszernym materiale dowodowym.

Wskazać należy, że zgodnie z § 28 r.w.t. działka budowlana, na której sytuowane są budynki, powinna być wyposażona w kanalizację umożliwiającą odprowadzenie wód opadowych do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej. W przypadku budynków niskich lub budynków, dla których nie ma możliwości przyłączenia do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej, dopuszcza się odprowadzenie wód opadowych na własny teren nieutwardzony, do dołów chłonnych lub do zbiorników retencyjnych.

W ocenie Sądu, w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu było ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2046/20).

W niniejszej sprawie organy w sposób prawidłowy ustaliły, że doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie poprzez podwyższenie terenu na dz. nr [...], gdzie podwyższenie terenu nastąpiło o 0,39 - 0,97 m, na dz. nr [...] o 0,20-0,42 m, zaś dz. nr [...] o 0,04-0,30 m, natomiast dz. nr [...] o 0,25-0,36 m. Z opinii biegłych wynika, że drenaż ul. [...] jest niewydolny jak również niewłaściwe jest zagospodarowanie wody na dz. nr [...], nr [...], nr [...], których teren został podwyższony względem naturalnego ukształtowania terenu. Woda z dz. nr [...] i dz. nr [...] spływa na dz. nr [...], a następnie odpływa w kierunku dz. nr [...] i dz. nr [...], powodując pogorszenie stosunków wodnych i szkody.

Zdaniem Sądu, prawidłowo przyjęły organy, że nałożenie zatem obowiązku wykonania kanalizacji deszczowej na dz. nr [...], wraz z obowiązkiem prawidłowego zagospodarowania wód opadowych na działkach położonych po jej wschodniej stronie, daje realną szansę na poprawę stosunków wodnych na działkach objętych postępowaniem, skoro na dz. nr [...] napływają wody z innych nieruchomości. Powyższe wynika wprost ze wszystkich opinii zgromadzonych w sprawie i szczegółowych wyjaśnień biegłego.

Sporządzone na potrzeby niniejszego postępowania opinie (w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a.) podlegały również ocenie przez rozpoznające sprawę organy. Opinia biegłego jest szczególnie istotna w sytuacji, gdy istnieje różnica stanowisk pomiędzy właścicielami gruntów sąsiednich, a także w sytuacji istniejących wątpliwości co do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych lub ich ocen merytorycznych (por. wyrok WSA w Szczecinie z 26 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 990/20). Organy w sposób prawidłowy oceniły je jako jasne, logiczne, spójne i wiarygodne. Podkreślić należy, że tylko w sytuacji, gdy treść opinii powoduje wątpliwości w zakresie logiczności, zupełności, spójności jej elementów, możliwe jest negatywne dokonanie przez organ administracyjny lub sąd administracyjny oceny wartości dowodowej tego opracowania (por. wyrok NSA z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 949/18). A taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Dodatkowo organy zasadnie wskazały, że wyciągnięte przez biegłego wnioski nie są ze sobą sprzeczne. Ocena dokonana przez organy miała charakter formalny, bowiem niedopuszczalne jest wkraczanie w merytoryczną zasadność takiej opinii, a to z racji tego, że w przeciwieństwie do biegłego, organ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi. Organy przyjęły, że nie było żadnych podstaw do podważenia wiarygodności sporządzonych na potrzeby postępowania opinii biegłego, zaś wszelkie zarzuty sprowadzały się do polemiki z ustaleniami faktycznymi i nie wskazywały na konkretne uchybienia zarówno w przeprowadzonym postępowaniu, jak i w sporządzonych w toku postępowania opiniach.

Zasadnie również uznano, że opinia hydrologiczna określająca warunki gruntowo-wodne na dz. nr [...] i opinia kierownika budowy inwestycji na dz. nr [...] nie mają wpływu na wynik niniejszego postępowania skoro, z uwagi na toczące się przed PINB postępowaniem w sprawie podwyższenia terenu i niezgodnym z projektem budowlanym wykonaniem budynku na dz. nr [...], zaskarżona decyzja nie dotyczy stosunków wodnych na tej działce ani ich wpływu na grunty sąsiednie. Stąd też Sąd za niecelowe uznał przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w niniejszej sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.) z dokumentów skazanych w skardze (s. 4). Ewentualne dowody, które może przeprowadzać sąd administracyjny na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., nie mają na celu zastępowania organu w prawidłowym wywiązaniu się z tego obowiązku. Nie mają one zatem zmierzać do prawidłowego ustalania przez sąd stanu faktycznego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej i wydania decyzji, lecz jedynie do dokonania przez sąd "kontroli działalności administracji publicznej", tj. oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (por. wyrok NSA z 29 października 2021 r., sygn. akt II GSK 1466/21).

Zdaniem Sądu, wszelkie wskazane w skardze zarzuty (procesowe i materialne) należało uznać za bezzasadne. W szczególności bezzasadne są zarzuty wskazujące na błędy organów w zakresie ustalenia stanu faktycznego i pominięcie części materiału dowodowego w sprawie. Organy w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny w niniejszej sprawie biorąc pod uwagę specjalistyczne opinie biegłych, które wykazały bezsprzecznie, że w analizowanej sprawie doszło do zmiany (zaburzenia) stosunków wodnych na wskazanych działkach. Zupełnie niezrozumiałe jest twierdzenie skarżących, że w niniejszej sprawie "podniesienie terenu na wszystkich działkach nie oznaczało zmiany stanu wód, a przywrócenie stanu naturalnego". Podkreślić trzeba, że celem postępowania nie jest uregulowanie stosunków wodnych w okolicy, lecz ustalenie, czy zaszły konkretne wymienione w art. 29 ust. 3 p.w. przesłanki (zmiana stanu wody ze szkodą dla gruntów sąsiednich) oraz nałożenie na stronę konkretnego obowiązku - przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (por. wyrok WSA w Krakowie z 6 maja 2021 r., sygn. akt II SAB/Kr 23/21). Prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające ma wykazać, czy zmiana nastąpiła oraz czy miała ona wpływ na panujące na gruncie stosunki wodne. Konieczne jest także ustalenie, czy zaistniała zmiana pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z powstałą na gruncie szkodą. Taka sytuacja niewątpliwie wystąpiła w niniejszej sprawie. Samo naruszenie stosunków wodnych należy rozumieć, jako ingerencję w teren działki skutkującą zmianą zastanego stanu gospodarki wodnej na tym gruncie, np. ingerencją, na skutek której nastąpiła zmiana kierunku czy też intensywności spływu wód z terenu działki, z której naruszenia dokonano na teren działek sąsiednich (por. wyrok WSA w Krakowie z 25 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 1413/20).

5. Biorąc pod uwagę powyższe, Sad na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.