Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1014/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27, art. 33, art. 59
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie sędzia WSA Tomasz Wójcik asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2023 r. nr NEP.906.44.1.5.2022 w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów oddala skargę


UZASADNIENIE

II SA/Bd 1014/23

UZASADNIENIE

W dniu [...] marca 2023 r. M. J. (dalej: "Zobowiązana", "Skarżąca", "Strona") złożyła "Zarzuty co do tytułu egzekucyjnego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...]". W treści tego pisma zarzuciła postępowaniu egzekucyjnemu prowadzonemu na podstawie wskazanego tytułu naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") w zw. z art. 17 ust. 4 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm.; dalej: "ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych") poprzez brak wymagalności obowiązku bowiem Zobowiązanej nie zostało wydane zaświadczenie lekarskie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, mimo, że obowiązek taki wynika z przepisów prawa. Strona podała, że w dniu [...] stycznia 2023 r. stawiła się z dzieckiem celem poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu przed szczepieniem. W toku tej wizyty lekarz wydał Skarżącej dokument w formie "zaleceń" jednak nie przebadał dziecka i nie wydał zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym w myśl art. 17 ust. 4 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Strona powołała się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 października 2022 r. w sprawie II SA/Bd 733/22. Z uwagi na podniesiony zarzut wniosła o umorzenie postępowania w sprawie wyegzekwowania obowiązku poddania jej syna [...], urodzonego [...] listopada 2020 r., szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae oraz odrze, śwince i różyczce.

W dniu [...] maja 2023 r. do Inspektor Sanitarny wpłynęło zażalenie z dnia [...] maja 2023 r. na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] kwietnia 2023 r. złożone przez Zobowiązaną.

W zażaleniu z dnia [...] maja 2023 r. Strona podniosła zarzut naruszenia:

1) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a.,

2) art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.,

3) art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.,

4) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. w zw. z art. 5 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm.; dalej: "ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych"),

oraz zarzuciła niewymagalność obowiązku o charakterze niepieniężnym.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2022 r. (doręczonym Stronie [...] lipca 2023 r.) Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] kwietnia 2023 r.

W uzasadnieniu organ podał w odniesieniu do zarzutu naruszenia przez wierzyciela art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a. oraz art. 33 § 2 pkt 6 c) u.p.e.a. w zw. art. 5 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, że nie zostały one podniesione formalnie przez Zobowiązaną na wcześniejszym etapie postępowania. W związku z tym organ II instancji przekazał je do rozpatrzenia Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w B.. Podobnie, w przypadku podniesionego przez Stronę zarzutu "niewymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym" to zarzut ten został podniesiony przez Stronę na poziomie organu I instancji w innych okolicznościach. Z tej przyczyny również ten zarzut został przekazany do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. celem merytorycznego rozpatrzenia.

W zaskarżonym postanowieniu Inspektor Sanitarny ustosunkował się do pozostałych naruszeń przepisów prawa wykazywanych przez Stronę w zażaleniu na postanowienie organu I instancji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. przez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny oraz zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a przez jego niezastosowanie i nie umorzenie postępowania egzekucyjnego, mimo że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. organ II instancji podał, że zarzut ten stanowi de facto zarzut niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Inspektor Sanitarny podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. W wyniku nowelizacji ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji od 30 lipca 2020 r. niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. stanowi, w myśl art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Okoliczność czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. kontroluje organ egzekucyjny i w razie stwierdzenia, że wymogi te nie są spełnione, nie przystępuje do egzekucji zawiadamiając o tym wierzyciela (art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.).

Dodatkowo organ II instancji odniósł się do podniesionych przez Zobowiązaną zagadnień wykraczających poza treść podniesionych zarzutów. Organ wskazał, że każdy preparat szczepionkowy w odpowiednim trybie musi zostać uprzednio dopuszczony do obrotu w Polsce. Nie zachodzi zatem sytuacja zastosowania wobec pacjenta nowej metody leczenia czy też stosowania produktu leczniczego, w szczególności w zakresie wykraczającym poza Charakterystykę Produktu Leczniczego (art. 11 i nast. ustawy z dnia 6 września 2021 r. Prawo Farmaceutyczne, tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 2301). Ponadto organ podkreślił, że szczepienia ochronne nie mieszczą się w kategorii przemocy, okrucieństwa, wyzysku czy demoralizacji. Ponadto zdaniem organu II instancji F. J., nie jest pozbawiony opieki rodzicielskiej i to właśnie na rodziców przepisy prawa nakładają obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Małoletni jest członkiem rodziny, ale nie jest własnością rodziców, zatem poszanowanie dla praw i odpowiedzialności rodziców za podejmowane decyzje nie może pozbawić ich dziecka prawa do możliwie najwyższego poziomu ochrony zdrowia (art. 31 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1, art. 38 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz.U. z 2022 r. poz. 1876; dalej: "u.p.p."). Organ stwierdził, że odpowiedzialność rodzica za niezaszczepienie dziecka pozostaje a uchylanie się od obowiązkowych szczepień ochronnych dedykowanych dla małoletniego pozbawia dziecko dostępności do korzystania z gwarantowanych, bezpłatnych świadczeń profilaktycznych. W przypadku obowiązkowych szczepień ochronnych, nie może być mowy o dobrowolności przystąpienia pacjenta do świadczenia zdrowotnego. Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się obowiązkowej wakcynacji. Szczepienia ochronne, poprzez zapobieganie występowaniu chorób zakaźnych, odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa epidemiologicznego w całym społeczeństwie.

W skardze do tut. Sądu Skarżąca zarzuciła postanowieniu organu II instancji naruszenie:

- art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. w zw. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z § 2, § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2172; dalej: "rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r.") w zw. z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.;

- art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.;

- art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit c) u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z art. 39 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Z uwagi na podniesione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w konsekwencji umorzenie postępowania. Ponadto wniosła o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności:

a) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z § 2, 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP oraz z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP;

b) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych z art. 39 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Z powyższego względu nie zachodziły podstawy do przeprowadzenia rozprawy, pomimo wniosku Skarżącej. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Inspektor Sanitarny utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. oddalające wniesiony przez Skarżącą pismem z dnia [...] marca 2023 r. zarzut egzekucyjny dotyczący braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a.), który zdaniem Skarżącej był uzasadniony bowiem matce dziecka nie wydano zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym do szczepienia.

Zarzut ten został wniesiony w związku z prowadzoną wobec Skarżącej egzekucją – na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] – dotyczącą wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania [...] (ur. [...] listopada 2020 r.) obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Powodem wystawienia tego tytułu przez wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. był fakt uchylania się Zobowiązanej od wykonania tego obowiązku. Zarzut Skarżącej nie został uwzględniony przez organ I instancji. Skarżąca w zażaleniu do organu II instancji podniosła zarzut niewymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym a ponadto zarzuty dotyczące naruszenia: art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a. (określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z wydanego orzeczenia), art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. (niewskazanie podstawy prawnej obowiązku), art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. (brak umorzenia postępowania mimo tego, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a.), art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest zatem rozstrzygnięcie organu odwoławczego, wydane w następstwie wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej. Istota sporu sprowadza się do oceny czy zarzuty Skarżącej są uzasadnione w świetle zaistniałego stanu faktycznego i obowiązującego stanu prawnego. Sąd zauważa, że podobne zagadnienie było już przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, np. w wyrokach z dnia 28 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 1200/22, z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 1161/22. Tut. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela zasadnicze poglądy w nich zaprezentowane i częściowo posłuży się argumentacją w nich zawartą.

Stosownie do art. 1a pkt 13 u.p.e.a., wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Jak wynika z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy jest m.in. dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku. W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B., co wynika z art. 2, art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2021 r. poz. 195 ze zm.). Ten ostatni przepis ustanawia domniemanie kompetencji właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego w tego rodzaju sprawach.

Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest z kolei osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to rodzic dziecka, na którym spoczywa określony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co wynika z treści art. 5 ust. 2 tej ustawy. W myśl tego przepisu, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.p.

Z kolei pod pojęciem organu egzekucyjnego rozumie się organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków (art. 1a pkt 7 u.p.e.a.). W myśl art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organem mającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest wojewoda. Egzekucji administracyjnej podlegają m. in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego (art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a.).

W rozpatrywanej sprawie obowiązkiem tym jest określony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych obowiązek poddania małoletniego [...] (ur. [...] listopada 2020 r.) szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wymienionym w treści tytułu wykonawczego.

Obowiązek powyższy został skonkretyzowany przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności przepisem § 3 tego rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych.

Jak stanowi art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia wobec Skarżącej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. w dniu [...] czerwca 2022 r. tytułu wykonawczego. Tytuł ten wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej został przesłany do Wojewody [...], który działając jako organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne, doręczając zobowiązanej odpis tytułu wykonawczego. Zobowiązana korzystając ze swych uprawnień procesowych, na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji.

Odnośnie powyższego Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż z dniem [...] lipca 2020 r. przepis art. 33 u.p.e.a. został zmieniony przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070). Skreślono obowiązujący do tego czasu przepis art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., przewidujący możliwość wniesienia takiego zarzutu. Odtąd, kwestia spełniania przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. nie stanowi już podstawy do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązana wnosząc zarzuty kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji.

W przedmiotowej sprawie rozpatrywane jest złożenie przez Zobowiązaną pismem z dnia [...] marca 2023 r. zarzutu braku wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a.) i wydane w ślad za nim postanowienie Inspektor Sanitarny utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B..

Wyjaśnić należy, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a.

W ocenie Sądu prawidłowo organy obu instancji oceniły kwestię wymagalności dochodzonego od Skarżącej obowiązku, co było kwestionowane w ramach zarzutu wskazanego w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. Ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do syna Skarżącej, stał się wymagalny, a argumenty wskazujące na niewymagalność obowiązku były w całości chybione. Wyjaśnić należy, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu, np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania (zob. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz wydanie IX 2021 r. – komentarz do art. 33 u.p.e.a.).

W niniejszej sprawie obowiązek poddania syna Skarżącej szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Syn Skarżącej F. J. (ur. [...] listopada 2020 r.) nie został zaszczepiony przeciwko aż siedmiu chorobom zakaźnym (wymienionym w tytule wykonawczym), pomimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, a dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko określonym chorobom zakaźnym, to obowiązek poddania syna Skarżącej szczepieniom stał się wymagalny.

Sąd podzielił stanowisko wyrażone przez organ I instancji, że Skarżąca nie dopełniła obowiązku zgłoszenia dziecka na badanie kwalifikacyjne do szczepienia. W związku z tym nieuzasadnione jest powoływanie się przez Skarżącą na brak zaświadczenia lekarskiego o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2023 r. wydane podczas konsultacji medycznej w gabinecie dzieci zdrowych, w którym lekarz E. M. zaleciła szczepienie dziecka zgodnie z kalendarzem szczepień (załącznik do zarzutów Skarżącej z dnia [...] marca 2023 r.). W ocenie Sądu prawidłowe było ustalenie organu, że wizyta lekarska z dnia [...] stycznia 2023 r. nie zakończyła się wydaniem zaświadczenia lekarskiego o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, ponieważ nie była to wizyta szczepienna a jedynie bilans dwulatka (jak wynika z adnotacji służbowej na k. 21 akt administracyjnych). Przeciwne twierdzenia Skarżącej nie znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że Skarżąca nie wykazała istnienia przeciwwskazań zdrowotnych i konieczności długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie z dnia [...] sierpnia 2022 r. zawierające zapis "dziecko w trakcie diagnostyki, szczepienie odroczone do jej zakończenia" (załączone do pisma Skarżącej z [...] sierpnia 2022 r.), jednak zdaniem Sądu uzyskane na żądanie organu wyjaśnienia lekarza podpisującego to zaświadczenie wykluczają możliwość uznania tego dokumentu jako podstawy do zakwestionowania wymagalności obowiązku obciążającego Zobowiązaną (k. 10-14 akt administracyjnych). Poza zaświadczeniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. (które jak wyjaśniono powyżej nie ma charakteru rozstrzygającego w zakresie odroczenia obowiązku szczepienia) nie zostały przez Zobowiązaną wykazane żadne inne okoliczności medyczne wskazujące na konieczność zaniechania szczepienia [...].

Z powyższego jednoznacznie wynika zatem, że Skarżąca uchyla się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Podnieść należy, że wiek w jakim dziecko musi być zaszczepione na poszczególne choroby dawkami podstawowymi i przypominającymi został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Z kolei indywidualny kalendarz szczepień stanowi ułożony dla danego dziecka program szczepień ochronnych. Kalendarz układa lekarz w sytuacji, kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego kalendarza szczepień podanego w Programie Szczepień Ochronnych. Ustalenie dla dziecka Skarżącej indywidualnego kalendarza szczepień mogło zostać dokonane jedynie podczas wizyty lekarskiej. Matka dziecka nie była zainteresowana szczepieniem dziecka (k. 1 akt administracyjnych) i nadal kwestionuje ten obowiązek, pomimo poinformowania przez lekarza E. M. o zagrożeniach co do życia i zdrowia dziecka związanych z niezaszczepieniem (załącznik do zarzutów Skarżącej z dnia [...] marca 2023 r.). W związku z powyższym trudno uznać, że niewykonanie obowiązku wykonania szczepień u syna spowodowane było np. brakiem ułożenia przez lekarza indywidulanego kalendarza szczepień dla dziecka. Należy również podkreślić, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.

Mając na uwadze treść sformułowanych w skardze zarzutów wyjaśnić należy, że podstawę prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym stanowi wskazany w tytule wykonawczym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Na tej podstawie ustawodawca zobowiązał osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m. in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Zgodnie z definicją ustawową, szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie (art. 2 pkt 26 tej ustawy). Szczepienie ochronne jest wyodrębnionym - z zakresu ogólnego udzielania świadczeń zdrowotnych - przedmiotem działalności i służy zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w celu unieszkodliwienia źródeł zakażenia, przecięcia dróg szerzenia się zakażeń i chorób zakaźnych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych zamieszczone w rozdziale IV poświęconym szczepieniom ochronnym (art. 17 ust. 1 – 5 oraz ust. 10) ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Z przepisów tych wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 3 i 4 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ww. ustawy). Powyższych uregulowań nie można rozumieć inaczej niż w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony m. in. do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. W oparciu o tę podstawę Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r., w którym ustalił wykaz (zakres) obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym – jeśli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia. Sąd Najwyższy w wyroku z 8 stycznia 2016 r., sygn. akt V KK 306/15 stwierdził, że: "z art. 5 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane, na zasadach określonych w tej ustawie, do poddania się szczepieniom ochronnym. Analiza przepisów przywołanej ustawy (jej art. 5 ust. 2 oraz zamieszczonych w jej rozdziale 4) pozwala – ponad wszelką wątpliwość – wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy tego obowiązku. Wskazuje bowiem podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych". Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, przy czym wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08 i z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11). Podkreślił również, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11; z 6 czerwca 2017 r., II GSK 2398/15). Poglądy te tut. Sąd w pełni podziela.

Wierzyciel w tytule wykonawczym w sposób szczegółowy opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując czego dotyczy, z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane. Treść obowiązku wskazana w tytule wykonawczym wynika z przywołanej podstawy prawnej, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b), art. 17 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Jak wynika z § 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, prawodawca określił przedział czasu, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. To, że został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po jego upływie obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej.

W niniejszej sprawie obowiązek poddania dziecka Skarżącej szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą, został określony w Komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.

W powyższym zakresie konieczne jest także odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (OTK-A 2023/50), w którym Trybunał orzekł, że:

I. Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.

Trybunał wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (dalej: "PSO") na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.

Zdaniem Trybunału – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.

Wyrok Trybunału nie pozbawia zatem Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Trybunał wyjaśnił także, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosił się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne było zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł więc, że dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych niezbędne jest określenie innego czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji wskazując na termin 6 miesięcy, który w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian prawnych.

Jak trafnie wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 274/23, Trybunał Konstytucyjny w cytowanym powyżej wyroku z 9 maja 2023 r. nie zakwestionował zatem obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej, akt normatywny wskazany w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (TK-K 53/07 – I CSK 390/17).

W związku z tym, regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się sczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. W tym okresie minister właściwy do spraw zdrowia jest zobligowany rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych. Jeśli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją w drodze nowelizacji rozporządzenia okaże się niemożliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, konieczne będzie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Ewentualne przyjęcie przez Sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.

Z przedstawionych powyżej względów, jako niezasadne, należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego syna Skarżącej. Podać należy, że z akt sprawy wynika, iż pismem z dnia [...] marca 2022 r. [...] sp. z o.o. zawiadomił Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny w B. o fakcie uchylenia się od poddania obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu dziecka [...]. Podano także, że Skarżąca nie zgłosiła się na spotkanie edukacyjne na temat szczepień, przy czym z dokumentu tego wynika, że wysłano wezwanie na szczepienie i badania profilaktyczne listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Dnia [...] kwietnia 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. skierował do Skarżącej upomnienie wzywające do wykonania obowiązkowego szczepienia dziecka, które nie zostało jednak podjęte. Podkreślenia zdaniem Sądu wymaga to, że upomnienie zostało wysłane na adres, którym Skarżąca posługuje się w późniejszej korespondencji do organów, jak i do tut. Sądu (k. 2 akt sądowych). W upomnieniu została podana podstawa prawna obowiązku, skutki niewykonania obowiązku oraz wymieniono szczepienia ochronne, którym dziecko należy poddać. Dostępne w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia wskazują na to, że Skarżąca nie poddała dziecka badaniu kwalifikacyjnemu do szczepienia.

Powyższe oznacza, że Skarżąca nie wywiązała się z ustawowego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co prawidłowo stanowiło podstawę do wszczęcia egzekucji administracyjnej. Przeciwwskazania zdrowotne syna do poddania go szczepieniu ochronnemu zarówno w postępowaniu egzekucyjnym, jak i sądowym nie zostały potwierdzone przez Zobowiązaną żadnym dokumentem. Skarżąca miała przy tym nie tylko możliwość udokumentowania tej okoliczności w trakcie tych postępowań, ale też już wcześniej i to w przeciągu kilku lat od urodzenia się syna. Mimo to Skarżąca uchylała się od obowiązku poddania dziecka wielu szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym.

Sąd nie uznał zasadności wniosku Skarżącej o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności wskazanych w skardze (s. 2-3 skargi) przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych: z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 oraz z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 oraz z art. 39 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie tut. Sądu nie zachodzą żadne podstawy do przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu wskazanych w skardze pytań prawnych. Sąd nie podziela sformułowanych w skardze zarzutów co do naruszenia norm konstytucyjnych, dlatego wniosek o skierowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego również nie został uwzględniony. Zgodnie z art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP wolność człowieka podlega ochronie prawnej, w ust. 3 tego artykułu dopuszcza się jednak możliwość ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw poprzez ustanowienie ograniczeń w ustawie, gdy są one konieczne dla ochrony zdrowia i praw innych osób. Jednak poszanowanie dla praw i odpowiedzialności rodziców za podejmowane decyzje nie może pozbawiać ich dziecka prawa do możliwie najwyższego poziomu ochrony zdrowia (art. 31 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1, art. 38 Konstytucji RP, art. 6 ust.1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II OSK 2524/16, i z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2546/18, zajmował się obowiązkiem szczepień. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z przywołanych uregulowań jednoznacznie wynika, że obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z przepisów prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzeniu się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym służy urzeczywistnianiu konstytucyjnych wartości, jakimi są: w ogólności ochrona zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), a w szczególności zwalczanie chorób epidemicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP).

W ocenie Sądu niesłuszne okazały się zarzuty naruszenia konstytucyjnych gwarancji wolności i praw człowieka, w tym art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Wbrew argumentom Skarżącej, obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym ma silne oparcie w przepisach Konstytucji RP, w tym także w jej art. 31 ust. 3, z którego wynika, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane w ustawie, gdy są konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi a ochroną zdrowia, nie tylko jednostek, ale i (a może nawet przede wszystkim) ogółu społeczeństwa, jest zaś oczywisty i bezsporny. Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę przywołane powyżej poglądy w pełni podziela.

W niniejszej sprawie, dotyczącej wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, mamy do czynienia ze zderzeniem się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy (jedno ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej - art. 87 Konstytucji RP). Powyższe wyklucza także istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

Należy podkreślić, że chroniona Konstytucją wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m. in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że - jak stanowi art. 95 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359), władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, i równocześnie, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska - art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15). Na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta "Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9." Obowiązek szczepień dziecka nie może być uchylony wobec braku zgody rodzica, skoro nie są stwierdzone przez lekarza przeciwskazania. Należy bowiem mieć na uwadze także art. 15 tej ustawy, zgodnie z którym: "Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej." Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje możliwości odmowy poddania się obowiązkowym szczepieniom, skoro lekarz nie stwierdził przeciwskazań.

Dodatkowo tut. Sąd zauważa, że Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności dopuszcza nakładanie przepisami prawa krajowego określonych obowiązków ze względu na konieczność ochrony zdrowia publicznego. Wynika to z art. 8 ust. 2 – wyjątki dotyczą w szczególności przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, oraz – co szczególnie należy tu wyeksponować - ochronę zdrowia. Podobnie reguluje tę kwestię również art. 26 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej Wobec Zastosowań Biologii i Medycyny (Council of Europe Treaty Series, nr 164).

Z powyższych powodów, Sąd nie dostrzegł potrzeby zwrócenia się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego RP, stąd wniosku Skarżącej w tym względzie nie uwzględnił.

W tej sytuacji, kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że nie naruszają one prawa. W sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa. Stan faktyczny ustalono prawidłowo i nie budzi on wątpliwości. Nie zachodziła konieczność dalszego gromadzenia dowodów, zebrany materiał dowody okazał się zupełny. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zgromadzone dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w postanowieniach. W uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień odniosły się do wymagalności obowiązku poddania małoletniego syna Skarżącej obowiązkowym szczepieniom, co było przedmiotem zarzutu Skarżącej.

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.