Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 448/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Protokolant Referent Agnieszka Zych-Zaborska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 2024 r., nr SKO.4514.41.2024 w przedmiocie odmowy całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 19 czerwca 2024 r., nr SKO .4514.41.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) oraz art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 z późn. zm., dalej: u.p.s.), po rozpatrzeniu odwołania J. P. (dalej: Strona, Skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia (dalej: organ I instancji) z dnia 28 marca 2024 r., nr DPIN/ODM/62/16/1/2023 odmawiającej całkowitego zwolnienia Strony z ponoszenia opłaty za pobyt L. B. w domu pomocy społecznej.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Na mocy umowy z dnia 11 sierpnia 2020 r., nr 126/N/DPIN/2020 zawartej pomiędzy Gminą Wrocław, a Stroną ustalono, że będzie ona ponosiła częściową odpłatność za pobyt ojca – L. B. w domu pomocy społecznej we W. przy "ul.[...]". Aneksem Nr 2 z dnia 27 lipca 2021 r. do ww. umowy ustalono, iż od dnia 1 lipca 2021 r. opłata ta będzie wynosiła 235,21 zł miesięcznie.

Wnioskiem z dnia 19 lutego 2023 r. Strona zwróciła się do organu I instancji o całkowite zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia ww. opłaty wskazując jako podstawę podania art. 64 pkt 5 u.p.s. Ostateczną decyzją z dnia 27 lutego 2023 r., DPIN.ODM.61.16/1/2023 organ I instancji odmówił udzielenia wnioskowanego zwolnienia. Decyzja ta jest ostateczna.

Pismem z dnia 1 sierpnia 2023 r. organ I instancji wystąpił do Strony wskazując, że dochód na osobę w rodzinie Strony wynosi 3.343,84 zł. Podał, że "uwzględniając niepełnosprawność" członków rodziny Strony oraz możliwości, proponuje ustalenie opłaty za pobyt ojca Strony w domu pomocy społecznej na kwotę 500 zł miesięcznie, to jest na poziomie 1/3 kwoty wynikającej z wyliczeń. W załączeniu do ww. pisma organ I instancji przedłożył projekt stosownego aneksu do umowy z dnia 11 sierpnia 2020 r.

W odpowiedzi na powyższe pismo, podaniem z dnia 28 sierpnia 2023 r., powołując się na przepis art. 64 i art. 64a u.p.s., Strona wniosła o całkowite zwolnienie jej z opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

W jego uzasadnieniu podała, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego we Wrocławiu, Wydział III Cywilny z dnia 25 listopada 1975 r., sygn. akt III C 3105/75 ograniczono ojcu - względem niej - prawa rodzicielskie, zobowiązując jednocześnie do zapłaty na jej rzecz alimentów. Z obowiązku zapłaty alimentów jej ojciec nigdy należycie się nie wywiązywał. Wskazała, że na mocy kolejnego wyroku Sądu z dnia 22 marca 1998 r. oddalono powództwo jej ojca o uchylenie powyżej wspomnianego obowiązku alimentacyjnego. Jej zdaniem, rażące naruszenie przez ojca obowiązku alimentacyjnego determinuje zasadność złożonego wniosku. Zaznaczyła, że ojciec nigdy się z nią nie kontaktował, nie wspierał jej emocjonalnie ani materialnie. Następnie przedstawiła zestawienie uzyskiwanych dochodów jej rodziny oraz ponoszonych wydatków. Wskazała, że kwota wydatków, którą ponosi na własne utrzymanie przekracza wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów. W załączeniu do wniosku Strona przedłożyła treść ww. wyroku z dnia 25 listopada 1975 r., wypis treści wyroku z dnia 22 marca 1998 r. oraz oświadczenie matki – M. B. - z dnia 28 sierpnia 2023 r.t z którego wynika, że ojciec nie utrzymywał z córką kontaktu, nie interesował się jej losem oraz uchylał się od zapłaty alimentów, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

Z akt sprawy wynika ponadto, że Strona legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 8 grudnia 2000 r., nr akt 423474 stwierdzającym, że jest ona całkowicie trwale niezdolna do pracy.

Decyzją z dnia 7 września 2023 r., nr DPIN/ODM/62/16/2/2023 organ I instancji odmówił całkowitego zwolnienia Strony z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. SKO decyzją z dnia 20 listopada 2023 r., nr SKO 4514.53.2023, po rozpoznaniu odwołania Strony, uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. SKO wskazało m.in., że organ winien rozpatrzyć złożony przez Stronę wniosek w kontekście podnoszonej przez Nią okoliczności jej niepełnosprawności (art. 64 pkt 2 u.p.s.).

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji przeprowadził dowód z rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z jego ustaleń wynika, że Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem. Zarówno Strona, jak i jej mąż są osobami legitymującymi się orzeczeniami określającymi ich niepełnosprawność. Strona została uznana orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 8 grudnia 2000 r. za trwale całkowicie niezdolną do pracy. Mąż Strony legitymuje się zaś orzeczeniem zaliczającym go do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia.

Jednocześnie z akt sprawy wynika, że źródłem dochodu rodziny Strony są otrzymywane przez Nią i męża świadczenia rentowe oraz wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. Dochód rodziny Strony wyniósł z powyższych tytułów - w grudniu 2023r. - 6 983,53 zł.

W trakcie wywiadu Strona podtrzymała swój wniosek o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Podała, że jest to związane z ponoszonymi przez nią wysokimi kosztami utrzymania lokalu mieszkalnego, opłatami za media oraz kosztami paliwa (wydatki te zostały przez nią skalkulowane na około 3 195,16 zł miesięcznie) oraz tym, iż ojciec jest dla niej osobą obcą.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia z dnia 28 marca 2024 r. organ I instancji odmówił całkowitego zwolnienia Strony z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu decyzji przytoczył odpowiednie przepisy ustawy o pomocy społecznej i przedstawił ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej rodziny Strony. Podał, że dochód na osobę w rodzinie Strony wynosi 3 491,77 zł i przekracza 300% ustawowego kryterium dochodowego. Z powyższego wynika, iż mógłby domagać się pokrywania przez Stronę opłaty na poziomie 1 691,77 zł miesięcznie. Uzasadniając stanowisko organ I instancji wskazał, że uzyskiwany przez Stronę dochód (kwota, która pozostaje po odjęciu ustawowego kryterium dochodowego) jest wystarczający by ponosić opłatę ustaloną aneksem do zawartej umowy. Organ I instancji zaznaczył, że nie jest ustawowo zobowiązany do przyznania zwolnienia. Wskazał, że niepełnosprawność Strony, jak i jej męża nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, co wynika wprost ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy.

Strona odwołała się od powyższej decyzji zaskarżając ją w całości, zarzucając naruszenie art. 7a k.pa. i wnosząc o jej uchylenie w całości i przyznanie wnioskowanego zwolnienia. W uzasadnieniu podała, że nie przypomina sobie by kiedykolwiek Sąd przywrócił ojcu pełnię władzy rodzicielskiej nad nią. Jej zdaniem obciążanie jej kosztami pobytu ojca w domu pomocy społecznej jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wskazała, że ze względu na znaczny upływ czasu ani ona, ani jej matka nie posiada dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia egzekucji komorniczej świadczeń alimentacyjnych. W takich okolicznościach organ winien przeprowadzić z urzędu postępowanie w sprawie ustalenie tej okoliczności. Podała, że wbrew twierdzeniom decyzji, dochody jej rodziny nie są wysokie. Zaznaczyła, że ojciec porzucił ją, gdy miała 3 lata, od tamtego czasu nie interesował się jej losem. Podała, że rozszerzenie ustawowego katalogu przypadków umożliwiających zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt członków rodziny w domu pomocy społecznej dotyczy także tych przypadków, gdy nałożenie takiego obowiązku byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej, SKO zaskarżoną decyzją z dnia 5 września 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO w pierwszej kolejności przytoczyło treść w art. 60 ust. 1 u.p.s., art. 64 u.p.s. oraz art. 64a u.p.s.

Następnie Kolegium wskazało, że wobec podnoszenia przez Stronę w odwołaniu podobnych argumentów, jak w przypadku odwołania wniesionego od decyzji z dnia 7 września 2023 r., a odnoszących się do różnych podstaw możliwego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej, przywoła po części argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu decyzji z dnia 20 listopada 2023 r. - jako aktualną.

I tak, Strona wniosła o zwolnienie jej z ponoszenie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej powołując się m.in. na art. 64a u.p.s. Jej zdaniem, przedstawiony przez nią wyrok Sądu z dnia 25 listopada 1975 r. świadczy o spełnieniu przesłanek w przepisie tym nakreślonych. SKO stwierdziło, że z poglądem tym nie można się zgodzić. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, obligatoryjne zwolnienie osoby zobowiązanej do ponoszenia płatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej determinuje uprzednie pozbawienie tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i brak jej przywrócenia. Z wyroku, na który powołuje się Strona, nie wynika zaś, by L. P. - jako ojca - pozbawiono władzy rodzicielskiej nad nią. Treść punktu II sentencji rozumieć bowiem trzeba w ten sposób, że ojcu Strony jedynie ograniczono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką w taki sposób, że zachował on jednak prawo do kontaktów ze Stroną oraz wpływu na jej wychowanie. Podkreśliło SKO, że pozbawienie władzy rodzicielskiej a ograniczenie jej wykonywania to dwie różne instytucje, odrębnie uregulowane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i obwarowane wystąpieniem odmiennych przesłanek. Sformułowanie zaś przepisu art, 64a ustawy w trybie imperatywnym ("zwalnia się całkowicie") oraz precyzyjne określenie warunków tego zwolnienia oznacza, że organ nie ma swobody interpretacyjnej ani decyzyjnej w zakresie zastosowania normy prawnej z tego przepisu wynikającej. W celu uzyskania zwolnienia na tej podstawie prawnej rzeczą wnioskodawcy zatem jest bezwzględne wylegitymowanie się stosownym prejudykatem w postaci prawomocnego orzeczenia sądu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 listopada 2022 r. IISA/GI 1060/22). Skoro Strona nie może wylegitymować się stosownym orzeczeniem sądu, to SKO uznało, że w sprawie nie był podstaw do uwzględnienia złożonego przez nią wniosku z powołaniem się na treść art. 64a u.p.s.

Następnie Kolegium wskazało, że kolejną podstawą sformułowanego przez Stronę wniosku stanowił art. 64 u.p.s., przytoczony bez wskazywania poszczególnych okoliczności w nim wymienionych. Z prowadzonego postępowania oraz argumentów i dowodów przedkładanych przez Stronę wynika, że zdaniem Strony istnieje podstawa do zwolnienia jej z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. Argumentacja ta została powtórzona przez Stronę w rozpatrywanym obecnie odwołaniu. SKO podkreśliło, że możliwość uwzględnienia takiego wniosku istnieje, jeśli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Za rażące naruszenie innych niż obowiązek alimentacyjny obowiązków rodzinnych należy uznać podejmowanie w sposób uporczywy wobec zobowiązanego do wnoszenia opłaty obiektywnie społecznie potępianych działań, takich jak wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek zainteresowania losem członka rodziny, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających. Jeżeli wskutek tego rodzaju zachowań pensjonariusz domu pomocy społecznej doprowadził do całkowitego zerwania więzi rodzinnych z obowiązanym do wnoszenia opłaty, będzie można mówić o spełnieniu warunku rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 u.p.s. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2024 r., IV SA/Wr 568/23).

Odnosząc się do powyższego Kolegium podkreśliło, że sposób sformułowania przepisu art. 64 pkt 7 u.p.s. jednoznacznie przenosi ciężar dowodowy na osobę wnioskującą o zwolnienie z opłaty. Oznacza to, że organ administracji publicznej jest zobowiązany do oceny zasadności dokonania zwolnienia z opłaty wyłącznie w oparciu o wykazane (a nie jedynie deklarowane) rażące naruszenia obowiązków rodzinnych. W tym zakresie nie ma bowiem możliwości dokonywania samodzielnych ustaleń dowodowych. Wyłącznie wnioskodawca może przedstawić dowody, które wykazywać będą zaistnienie okoliczności stanowiących podstawę do fakultatywnego zwolnienia na mocy art. 64 pkt 7 u.p.s.

Mając powyższe na uwadze SKO zauważyło, że Strona we wniosku oraz w załączonych do niego dokumentach powołuje się na brak wywiązywania się przez ojca z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Prawidłowo jednak organ I instancji uznał, że przedstawione przez Stronę dowody nie uprawdopodabniają tej okoliczności. Z przywoływanych przez Stronę wyroków wynika bowiem jedynie, że taki obowiązek alimentacyjny został na jej ojca nałożony oraz, że nie został on zniesiony na mocy wyroku z dnia 22 marca 1998 r. W żadnej mierze zaś dowody te nie odnoszą się do tego, czy ojciec Strony wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego względem córki, przede wszystkim zaś, że rażąco go zaniedbywał. W tym kontekście Kolegium zauważyło, w ramach przesłanek wskazanych w pkt 7 należałoby uwzględnić długotrwałe niepłacenie alimentów lub ich przekazywanie w niepełnym wymiarze, porzucenie dziecka, długotrwałe niesprawowanie nad nim opieki, zmuszanie go do pracy lub działalności przestępczej, stosowanie przemocy. Zaznaczyło, że okoliczności, na które zamierza powołać się osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty za DPS, muszą być rażące i muszą zostać udowodnione. Nie wymaga się co prawda przedłożenia orzeczenia sądu, niemniej konieczne jest przedstawienie dowodów w postaci dokumentów (np. decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na skutek bezskuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego) lub innych, w tym zeznań świadków (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 października 2023 r., II SA/Sz 530/23).

W niniejszej sprawie Strona przedłożyła co prawda oświadczenie matki, wskazujące na rażące zaniedbywanie obowiązków alimentacyjnych przez ojca Strony, jednakże okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym sprawy. W sytuacji zatem, gdy to na Stronie ciąży obowiązek dowodowy w zakresie wykazania powyższej okoliczności, a jednocześnie organ I instancji wskazuje, że z pozyskanych przez niego dowodów w żadnej mierze nie wynika by ona zaistniała, nie można uznać, by w sprawie (w kontekście wystąpienia przesłanek z art. 64 pkt 7 k.p.a.) doszło do naruszenia przepisów postępowania. SKO zauważyło również, że także w ponownie prowadzonym postępowaniu Strona nie przedłożyła nowych dowodów na okoliczności istotne z punktu widzenia okoliczności wymienionych w art. 64 pkt 7 u.p.s.

W ocenie SKO organ I instancji zasadnie zatem uznał, że brak jest podstaw by Stronę całkowicie zwolnić z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej ze względów wymienionych w ww. przepisie.

Przechodząc zaś do kwestii zasadności zwolnienia Strony z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej ze względu na wystąpienie okoliczności opisanych w art. 64 pkt 2 u.p.s., Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie bezspornie istnieje okoliczność potencjalnie uprawniająca do uwzględnienia złożonego przez Stronę wniosku. Zarówno bowiem Strona, jak i jej mąż są osobami legitymującymi się orzeczeniem o niepełnosprawności. Zauważyło jednak, że zwolnienie z odpłatności na podstawie przepisu art. 64 pkt 2 u.p.s. ma charakter fakultatywny. W takiej sytuacji organ podejmuje decyzję w warunkach luzu decyzyjnego. Luz decyzyjny organu ograniczają dwa elementy: po pierwsze konieczność uwzględnienia przesłanek wynikających z celów i funkcji pomocy społecznej, po drugie ogólna zasada postępowania administracyjnego, nakazująca dokonanie właściwego wyważenia pomiędzy interesem publicznym i słusznym interesem strony (art. 7 k.p.a.). Wymienione w przepisie art. 64 pkt 2 u.p.s. przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej, będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Przy ocenie wystąpienia przesłanki zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej związanej z niepełnosprawnością konieczna jest analiza tej okoliczności w kontekście potrzeb i wyższych nakładów finansowych związanych ze stanem zdrowia wnioskodawcy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 września 2023 r., II SA/Rz 644/23). Istotne jest również, że zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w tych kosztach. Przy czym nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lipca 2023 r., II SA/GI 500/23).

Podsumowując SKO stwierdziło, że wystąpienie w sprawie okoliczności, o jakiej mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. nie obliguje organu do udzielenia wnioskowanej ulgi; okoliczność ta powinna cechować się wyjątkowością (w przypadku niepełnosprawności ocenić należy to, jaki wpływ okoliczność ta wywiera na codzienne

życie Strony w kontekście możliwości wypełniania przez nią obowiązków ustawowych uiszczania opłaty); podejmując decyzję organ winien wziąć pod uwagę również interes publiczny nakazujący chronić przed nieuzasadnionym obciążaniem opłatami jednostki samorządu terytorialnego.

W ocenie SKO rozstrzygnięcie organu I instancji nie nosi cech dowolności. Organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i prawidłowo zastosował przepisy prawa, należycie uzasadniając treść swojego rozstrzygnięcia w omawianym obecnie zakresie. Zgromadził materiał dowodowy, odbierając od Strony stosowne oświadczenia, przeprowadzając dowód z rodzinnego wywiadu środowiskowego. Dokonał wnikliwej analizy sytuacji dochodowej Strony, uwzględniając niepełnosprawność Strony, jak i jej męża oraz ich obecne możliwości zarobkowe.

Zdaniem Kolegium, w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do zwolnienia Strony z odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej na podstawie art 64 pkt 2 u.p.s. Co prawda w przypadku rodziny Strony występuje niepełnosprawność, lecz nie jest to okoliczność wpływająca na możliwość i zasadność wywiązywania się przez Nią z ustalonego na mocy umowy obowiązku. Nie jest w sprawie bowiem sporne, że rodzina Strony uzyskuje stałe dochody, jej sytuacja finansowa jest stabilna a sama niepełnosprawność nie rodzi zagrożenia nagłego jej pogorszenia. Zarówno Strona, jak i jej mąż podejmują zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, jak i uzyskują świadczenia rentowe. Niepełnosprawność nie jest zatem tego rodzaju, która skutkowałaby niemożnością, czy też nawet trudnością w samodzielnym zaspokojeniu podstawowych potrzeb Strony, jak i jej rodziny. Nie jest zatem okolicznością wyjątkową w rozumieniu przepisu art. 64 pkt 2 u.p.s., a tym samym uprawniona jest ocena, zgodnie z którą nie uzasadnia ona całkowitego zwolnienia z opłaty za ponoszenie kosztów utrzymania ojca Strony w domu pomocy społecznej.

W tym kontekście SKO zauważyło również, że poziom uzyskiwanych dochodów rodziny Strony, przy uwzględnieniu ustawowego kryterium umożliwiającego obciążenie opłatą za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, pozwala stwierdzić, że rozmiar obowiązku ciążącego na Stronie nie jest wygórowany. Obecnie Strona obowiązana jest bowiem do płatności kwoty 235,21 zł miesięcznie. Dochód na osobę w rodzinie Strony kształtuje się zaś na poziomie 3.491,77 zł miesięcznie. Nawet zatem pod odjęciu kwoty 300% ustawowego kryterium dochodowego do dyspozycji Strony pozostaje dochód miesięczny w kwocie 1.691,77 zł na osobę w rodzinie. Porównanie zatem powyższych wartości daje podstawę do wniosku, iż wywiązywanie się przez Stronę z obowiązku odbywać się może bez jakiegokolwiek zagrożenia dla zaspokojenia jej potrzeb.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Kolegium, tym bardziej przekonujące są te argumenty zaskarżonej decyzji, w których wskazano, że uwzględnienie złożonego przez Stronę wniosku stałoby w sprzeczności z koniecznością uwzględnienia interesu publicznego. Zauważyło, że Gmina Wrocław już i tak w znacznej mierze pokrywa koszty pobytu ojca Strony w domu pomocy społecznej. Rozszerzenie tego obowiązku - co byłoby wynikiem uwzględnienia złożonego przez Stronę wniosku - skutkowałoby niezasadnym dodatkowym obciążeniem społeczeństwa koniecznością ponoszenia opłat.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę złożyła Skarżąca wnosząc o jej uchylenie w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 64 pkt 7 u.p.s.

W uzasadnieniu skargi zarzuciła, że zgodnie z art. 64 pkt 7 u.p.s., wykazała rażące naruszenie obowiązków alimentacyjnych (oświadczenie) oraz innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Wielokrotnie w swoich pismach podnosiła, że jej biologiczny ojciec przez cały czas od opuszczenia jej matki wykazywał w stosunku do Strony brak jakiegokolwiek zainteresowania jej losem, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających. Wskazała, że jak słusznie zauważył organ drugiej instancji, jeżeli wskutek tego rodzaju zachowań pensjonariusz domu pomocy społecznej doprowadził do całkowitego zerwania więzi rodzinnych ze zobowiązanym do wnoszenia opłaty, a ojciec Strony do tego doprowadził, będzie można mówić o spełnieniu warunku rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt. 7 u.p.s. SKO wskazało nawet wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2024 r. o sygn. akt IV SA/Wr 568/23. Skarżąca podkreśliła, że również jest matką i przez cały czas troszczy się o swoją rodzinę wspierając jej członków nie tylko nie tylko emocjonalnie, stara się być pomocna otacza ich właściwą opieką, a jeżeli zachodzi taka potrzeba to nawet wspiera finansowo. Podkreśliła, że utrzymuje poprawne relacje ze swoimi najbliższymi i nigdy ich nie zerwała. Niestety sama została pozbawiona poprawnych relacji z biologicznym ojcem. Nie była to jej wina, bo trudno winić kilkuletnie dziecko o brak relacji ze swoim rodzicem. Jak ojciec utracił z nią kontakt miała wtedy zaledwie 3 lata. Przez całe swoje dzieciństwo nie znała swojego biologicznego ojca. Będąc nastoletnią dziewczynką zaczęła chorować na oczy w związku z czym jako osoba słabo widząca uczęszczała do szkoły, ale jej biologicznego ojca przy niej nie było ani wtedy, ani kiedy indziej. Skarżąca przez wiele lat nie wiedziała o istnieniu swojego biologicznego ojca, o tym, że żyje dowiedziała się wtedy kiedy Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie we Wrocławiu poprosił o wywiad alimentacyjny. Skarżąca wskazała, że nieoficjalnie wie, że jej ojciec założył drugi związek i z tego związku miał jeszcze jedną córkę, ale te informacje na tym się kończą.

Następnie wskazała, że organy obu instancji zarzucają jej, że jako osoba niepełnosprawna posiada za duże dochody ponieważ utrzymuje się z renty oraz z wynagrodzenia za pracę. Podkreśliła, że mimo swojej niepełnosprawności nie liczy wyłącznie na pomoc państwa pochodzącą ze świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Podjęła pracę zarobkową, gdyż z uwagi na drożyznę jej renta nie pozwoliłaby na utrzymanie siebie i swojej rodziny wobec ogromnej drożyzny, z którą wszyscy się borykamy. I tutaj należy się jej szacunek, ponieważ mogłaby też zwrócić się do gminnego ośrodka pomocy społecznej o pomoc finansową, z pewnością by taką uzyskała w formie specjalnego zasiłku celowego. Jednak dla Skarżącej byłoby to zbyt upokarzające, dlatego woli sama zarobić na własne potrzeby.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że narusza ona przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jej uchyleniem.

Zgodnie z treścią art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Zakres zwolnienia objęty jest uznaniem administracyjnym. Jest to sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Wolters Kluwer 2018, s. 409). W przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego, organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, op. cit., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (J. Zimmermann, op. cit., s. 417). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (M. Jaśkowska w: Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, C.H.Beck 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało przyjętych szereg reguł dotyczących kontroli aktu uznaniowego. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego.

Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.

W orzeczeniu z dnia 29 września 1993 r., sygn. K 17/92, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z wymogami demokratycznego państwa prawnego "nie może być mowy o jakimkolwiek "swobodnym", tzn. w określonych granicach niezwiązanym prawem i niekontrolowanym działaniu administracji. Z instytucji formalnej, ustalającej swobodną, niezwiązaną niczym możliwość rozstrzygnięcia, swobodne uznanie przekształca się jedynie w formę pewnego uelastycznienia administracji, która umożliwia i zobowiązuje odpowiednie organy do zbadania wszystkich okoliczności danego przypadku w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia. Swobodne uznanie staje się w ten sposób szczególną formą wykonywania przepisów prawa, polegającą na tym, że organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne warunki każdego wypadku, których stwierdzenie jest możliwe tylko w tym stopniu, by móc wydać decyzję zgodną z wolą ustawodawcy. To działanie organu administracyjnego musi być jednak uzasadnione i podlega kontroli". Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. sygn. III ARN 33/93, wskazał że: "przy dokonywaniu sądowej kontroli zgodności z prawem wszelkich decyzji administracji o charakterze uznaniowym (...) rola, zadania i zakres kompetencji niezawisłego sądu muszą być rozumiane znacznie szerzej i głębiej niż w innych sytuacjach (...) z decyzjami uznaniowymi musi się wiązać nie zmniejszona, lecz zwiększona kontrola sądu, wykonywana z punktu widzenia przestrzegania prawa (i to prawa rozumianego jako całość systemu)".

Mimo iż sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony, to jednak wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 1981/14, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W wyrokach z dnia 10 maja 2012 r., sygn. I OSK 292/12 i I OSK 369/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uzasadnienie aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego, winno być "na tyle wyczerpujące i zindywidualizowane, aby sąd administracyjny był w stanie ocenić, czy zawarte w decyzji rozstrzygnięcie nie zapadło z przekroczeniem granic uznania administracyjnego".

Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, musi mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przyznany organowi luz decyzyjny, może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola aktów uznaniowych wymaga zbadania, czy akt znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy akt nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w przypadku aktów uznaniowych, wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów, i w razie uznania prymatu interesu społecznego, wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań uzasadniać może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja sygnalizowanych standardów nie spełnia. Istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne – w przedmiocie spełnienia przesłanki rażącego naruszenia przez osobę skierowaną do domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego oraz - innych obowiązków rodzinnych względem osoby zobowiązanej do wnoszenia opłat - nie zostały bowiem wyjaśnione.

Dla odkodowania normy zawartej w art. 64 pkt 7 u.p.s. zasadnym jest sięgnięcie do uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej u.p.s., tj. ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66). Wskazano tam, że użyte w ustawie określenie "rażący" znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży" i jest powszechnie używane, stosowane oraz poddawane sądowej wykładni od kilkudziesięciu lat na gruncie prawa cywilnego (chociażby "rażące uchybienia" - art. 303 k.c., "rażąca strata" - art. 357 (1), art. 632 § 2 k.c., "rażąca niewdzięczność" - art. 898 § 1 k.c.) oraz rodzinnego ("rażąco naganne postępowanie" - art. 58 § 2 k.r.o., "rażące zaniedbanie obowiązków wobec dziecka" - art. 111 § 1 k.r.o.). Użycie tego wyrażenia na gruncie projektowanego art. 64 pkt 7 ustawy jest zatem uzasadnione, gdyż organ będzie dokonywał oceny kwestii wypełniania obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (a więc obowiązków o charakterze prawnorodzinnym, czyli cywilnym sensu largo).

Pojęcie "inne obowiązki rodzinne" obejmuje natomiast obowiązki szczegółowo zdefiniowane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.) dotyczących wykonywania władzy rodzicielskiej i relacji pomiędzy rodzicem a dzieckiem. Funkcjonuje również z powodzeniem w doktrynie prawnej. I tak wśród obowiązków rodzinnych wskazać należy: obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci (art. 87 k.r.o.), obowiązek wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka z poszanowaniem jego godności i praw (art. 95 § 1 k.r.o.), obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka (art. 96 § 1 k.r.o.), obowiązek przygotowania dziecka do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień (art. 96 § 1 k.r.o.), obowiązek rodziców i dzieci utrzymywania ze sobą kontaktów (art. 113 k.r.o.), obowiązek dopełnienia czynności związanych ze zgłoszeniem dziecka do szkoły, obowiązek zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne czy obowiązek zapewnienia dziecku warunków umożliwiających przygotowywanie się do zajęć szkolnych (art. 40 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe).

Zgodnie z doktryną pojęcie obowiązków rodzinnych może być interpretowane szeroko. Do kategorii tej można zaliczyć zarówno obowiązki wynikające z przepisów prawa (np. obowiązek alimentacyjny, obowiązki wynikające z k.r.o.), jak i powinności czysto społeczne lub moralne (Jerzy Ciszewski (red.) i Jakub Knabe, Komentarz do art. 1008 Kodeksu cywilnego). W pojęciu niedopełnienia obowiązków rodzinnych mieści zaś się takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2002 r., sygn. II CKN 1397/00, LEX nr 75286; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. I ACa 1201/12, LEX nr 1623875; Elżbieta Skowrońska-Bocian i Jacek Wierciński, Komentarz do art. 1008 Kodeksu cywilnego).

W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że wprowadzona zmiana w zakresie przesłanki z pkt 7 art. 64 u.p.s. zrodziła się z dostrzeżonej przez Rzecznika Praw Obywatelskich potrzeby wprowadzenia wyraźnej regulacji prawnej umożliwiającej organowi odstąpienie od obciążania odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy zobowiązanie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (na wzór art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Jak wskazano, RPO dostrzegł potrzebę zmiany prawa gdyż obowiązująca dotychczas regulacja nie pozwalała min. krewnym na uchylenie się od obowiązku ponoszenia opłaty w sytuacji, kiedy jego nałożenie nie zasługuje na uwzględnienie ze względu na szczególne okoliczności " (na przykład zobowiązanie do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej dotyczy osoby, która opuściła dawno rodzinę, nie realizowała obowiązku alimentacyjnego itp.)". Potrzebę taką dostrzegł również Rzecznik Praw Dziecka, w przypadkach gdy chodzi o odpłatność za rodziców, "którzy całe życie nie interesowali się swoim dzieckiem i nie dokładali jakichkolwiek starań do jego wychowania, utrzymania, nie wywiązywali się z odpowiedzialności rodzicielskiej".

Przypomnieć należy, że Skarżąca w podaniu z dnia 28 sierpnia 2023 r. powołała się na okoliczności uzasadniające całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w DPS. Uzasadnienie podania wskazuje, że w ocenie Strony występuje przesłanka z pkt 7 ze względu na rażące naruszenie przez ojca obowiązku alimentacyjnego, jak też innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, co obszernie opisała zarówno w podaniu, jak i w odwołaniu oraz podnosiła podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Skarżąca wskazywała na trwałe zerwanie więzi z winy ojca, który wyprowadził się z domu rodzinnego, nie utrzymywał z nią kontaktów, nie interesował się jej losem oraz na niewywiązywanie się przez ojca z obowiązku alimentacyjnego.

W kontrolowanej decyzji SKO uznało, że przedstawione przez Stronę dowody nie uprawdopodabniają braku wywiązywania się przez jej ojca z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Jeśli chodzi o powoływane przez Skarżącą rażące naruszenie przez jej ojca innych obowiązków rodzinnych, to jak wynika z uzasadniana kontrolowanej decyzji organ odwoławczy okoliczności tych w ogóle nie ocenił. SKO podkreśliło jedynie, że możliwość uwzględnienia takiego wniosku istnieje, jeśli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Następnie SKO uznało, że Strona nie przedstawiła dokumentów pozwalających na zwolnienie całkowite z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS.

W ocenie Sądu organ odwoławczy powoływanych przez Skarżącą okoliczności nie ocenił poprawnie, błędnie przyjmując brak obowiązku działania w tym zakresie wobec nieprzedstawienia przez Skarżącą dowodów na poparcie tych okoliczności. Po pierwsze, Skarżąca przedstawiła dowody przy podaniu z 28 sierpnia 2023 r. w postaci oświadczenia matki oraz w postaci wyroków sądowych. Po drugie, organ administracyjny jako gospodarz postępowania zobowiązany jest stosować przepisy k.p.a. Skoro w ocenie organu dla oceny zgłoszonej przez Skarżącą okoliczności stanowiącą przesłankę zwolnienia z opłaty dołączone dowody je potwierdzające były niewystarczające, to obowiązkiem organu – jako gospodarza postepowania - było dążenie do ich uzupełnienia w trybie stosownych przepisów k.p.a., czego organ zaniechał. Przepis art. 75 § 1 k.p.a. wskazuje bowiem, że "Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków (...)." Organ ma różne możliwości dowodowe, by ustalić stan faktyczny. Z kolei prawidłowe ustalenie stanu faktycznego jest jego obowiązkiem (art. 7 k.p.a.).

Należy także zwrócić uwagę, że w świetle art. 79a § 1 i 2 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony (tutaj w zakresie zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS), informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Pouczenie takie powinno być wyraźne i konkretne. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie wywiązał się z tergo obowiązku informacyjnego.

Organ II instancji wskazywał również, że jego zdaniem przekonujące są te argumenty decyzji organu I instancji, w których wskazano, że uwzględnienie złożonego przez Stronę wniosku stałoby w sprzeczności z koniecznością uwzględnienia interesu publicznego. Zauważył, że Gmina Wrocław już i tak w znacznej mierze pokrywa koszty pobytu ojca Strony w domu pomocy społecznej. Rozszerzenie tego obowiązku - co byłoby wynikiem uwzględnienia złożonego przez Stronę wniosku - skutkowałoby niezasadnym dodatkowym obciążeniem społeczeństwa koniecznością ponoszenia opłat.

Przypomnieć zatem należy, że interes społeczny oraz indywidualny powinny być wyważane, zgodnie z art. 7 k.p.a. W konkretnej sytuacji interes indywidualny może bowiem uzyskać przewagę nad interesem społecznym, jeśli będzie wymagała tego sytuacja. Dokonanie ustaleń należy jednak do organów.

W sprawie doszło więc naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, ar. 9 art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 79a § 1 i 2 k.p.a., art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.