Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1210/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30, art. 31, art. 28 ust. 1 i ust. 2, art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 510
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 1172/21 w sprawie ze skargi Prokuratora Rejonowego w [...] na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zameldowania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. oddala wniosek uczestnika postępowania Gminy [...] o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 1172/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi Prokuratora Rejonowego w [...], uchylił decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...], który z kolei uchylił odmowną decyzję Burmistrza [...] (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] i orzekł o zameldowaniu A. N. na pobyt stały pod adresem ul. [...] w [...].

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. N. domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, względnie uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi Prokuratora Rejonowego w [...]. Wystąpił także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonemu orzeczeniu A. N. zarzucił naruszenie:

1. art. 31 ust. 1 oraz art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 24 wrzesień 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 510, dalej "u.e.l.") poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż do zameldowania osoby w lokalu na pobyt stały pod wskazanym adresem koniecznym jest posiadanie tytułu prawnego do lokalu, podczas gdy w ocenie skarżącego wystarczającą przesłanką do zameldowania w lokalu jest ustalenie przez organ faktu zamieszkiwania przez skarżącego w lokalu zlokalizowanym w [...] przy ulicy [...] oraz fakt posiadania przez Gminę [...]e wiedzy co do tego, że skarżący wszedł w posiadanie lokalu,

2. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (na datę zaskarżonego wyroku tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") polegające na przyjęciu, że decyzja Wojewody została wydana z pominięciem istotnej oceny prawnej sprawy, wynikającej z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 251/20. Zdaniem skarżącego Wojewoda przeprowadził postępowanie w zakresie ustalenia, czy skarżący przebywa w lokalu, jak również wyjaśnił kwestie dotyczące tytułu prawnego do zajmowanego przez niego lokalu.

Odpowiedź na skargę kasacyjną przedstawiła Gmina [...] domagając się jej oddalenia i zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie P.p.s.a. (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.) wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

Przypomnieć należy, że Burmistrz [...] grudnia 2019 r. odmówił zameldowania A. N. w budynku położonym w [...] przy ul. [...] w uwagi na fakt, że nie jest on właścicielem nieruchomości i korzysta z niej bez zgody właściciela. Decyzję tę Wojewoda utrzymał w mocy.

Wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 251/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzje obu instancji. Sąd wskazał, że organ: "nie zajął się należycie kwestią dotyczącą tytułu prawnego do zajmowanego przez skarżącego lokalu. Okoliczność ta ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie, bowiem gdyby uznać, że ów tytuł posiada skarżący, to brak byłoby jakichkolwiek przeszkód do tego, aby zameldować skarżącego pod ww. adresem". Następnie Sąd wskazał na brak odniesienia się przez organy do materiału dowodowego, by wreszcie spuentować: "Ponownie rozpatrując sprawę, organy wezmą pod uwagę ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszym wyroku i przeprowadzą stosowne postępowanie. W omawianym zakresie oraz wydadzą stosowną decyzję. W szczególności organy winny dokonać analizy przedłożonych do akt dokumentów z punktu widzenia przysługującego skarżącemu tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości, ewentualnie wykazania, czy przebywanie skarżącego pod ww. adresem miało miejsce za wiedzą i zgodą osób, mających tytuł prawny do ww. lokalu".

Rozpatrując sprawę po powyższym prawomocnym wyroku Burmistrz decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. orzekł ponownie o odmowie zameldowania A. N. . Zwrócił przede wszystkim uwagę, że skarżący był dzierżawcą nieruchomości, a dzierżawa wygasła w czerwcu 2018 r. Toczy się postępowanie z powództwa Gminy o opróżnienie i wydanie nieruchomości przez M. N. i A. N. , które jest zawieszone z uwagi na "wzajemne" powództwo A. N. o złożenie przez gminę oświadczenia woli dotyczącego przedłużenia dzierżawy. O przedłużenie dzierżawy A. N. wnioskował już [...] stycznia 2018 r., ale gmina mu odmówiła z uwagi na zamiaru sprzedaży nieruchomości. W takich warunkach A. N. , jak i też M. N. złożyli wniosek o zameldowanie w spornej nieruchomości we wrześniu 2019 r.

Na skutek odwołania A. N. Wojewoda uchylił decyzję Burmistrza i zameldował zainteresowanego na pobyt stały pod adresem przy ul. [...] w [...]. Stwierdził, że "fakt, że Gmina [...] nie zgadza się z tym, że A. N. cały czas użytkuje przedmiotową nieruchomość nie ma wpływu na ustalenie, czy spełnił on przesłankę zamieszkiwania w lokalu uzasadniającą wydanie decyzji o jego zameldowaniu. Skoro zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w [...] i nie wszedł bezprawnie w posiadanie tej nieruchomości to powinien zostać zameldowany w tym lokalu".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w zaskarżonym wyroku, po rozpatrzeniu skargi Prokuratora Rejonowego w [...], uchylił decyzję Wojewody. Zwrócił uwagę, że Wojewoda sprzecznie z wcześniej wydanym wyrokiem o sygn. akt II SA/Sz 251/20 (art. 153 P.p.s.a.) przyjął, że do zameldowania osoby w lokalu na pobyt stały nie jest wymagana zgoda i wiedza podmiotu, który dysponuje tytułem prawnym do tego lokalu, i jednocześnie uznał, że do zameldowania osoby w lokalu w zasadzie wystarczające jest tylko ustalenie, że osoba ta przebywa stale w lokalu objętym wnioskiem o zameldowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w obecnie zaskarżonym wyroku przeanalizował zagadnienia prawne związane z warunkowaniem meldunku posiadaniem tytułu prawnego. W szczególności przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01 (OTK-A 2002/3/34) o niezgodności art. 9 ust. 2 ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP (czyli w zakresie, w jakim przepis ten wymagał potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu). Zaznaczył jednak, że nie oznacza to, że meldunek nie powinien być legalny. Sąd wywodził dalej, że wbrew Wojewodzie "fizyczna obecność w lokalu nie jest wyłączną przesłanką do zameldowania. Musi być to pobyt legalny, a więc zaakceptowany i potwierdzony przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu, w tym przypadku jak ustaliły organy - Gminę [...]". Zaznaczył też: "A. N. na dzień złożenia wniosku o zameldowanie przebywa w budynku na nieruchomości Gminy [...] bez jej (Gminy) zgody, zajął nieruchomość bez podstawy prawnej - rok po okresie dzierżawy".

W skardze kasacyjnej A. N. stara się przekonywać, że do zameldowania wystarczający był fakt, że przebywa w lokalu i że wcześniej wszedł w jego posiadanie legalnie. Przekonuje nadto, że wyrok o sygn. akt II SA/Sz 251/20, został zrealizowany przez Wojewodę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej A. N. obejmujące naruszenie art. 31 ust. 1 oraz art. 28 ust. 2 u.e.l., a także art. 153 P.p.s.a. nie są usprawiedliwione. Skarżący nie dostrzega, że w poprzednim prawomocnym wyroku o sygn. akt II SA/Sz 251/20 wyraźnie nakazano badanie, czy przysługuje mu tytuł prawny do spornego lokalu. Stosownie do wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zawartych w wyroku z dnia 20 sierpnia 2020 r. organ miał dokonać "analizy przedłożonych do akt dokumentów z punktu widzenia przysługującego skarżącemu tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości, ewentualnie wykazania, czy przebywanie skarżącego pod ww. adresem miało miejsce za wiedzą i zgodą osób, mających tytuł prawny do ww. lokalu".

A. N. złożył wniosek o zameldowanie w 2019 r., znacząco po tym jak wygasła umowa dzierżawy budynku (czerwiec 2018 r.). Gmina [...] żądała opróżnienia lokalu, a nawet wytoczyła powództwo eksmisyjne w tym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w takich okolicznościach nie sposób twierdzić., że przebywanie skarżącego w lokalu miało miejsce za "zgodą osób mających tytułu prawny do lokalu", co stanowiło warunek brzegowy zameldowania stosownie do wskazań wyroku o sygn. akt II SA/Sz 251/20.

Odnosząc się do argumentacji skargi dodać w tym miejscu można, że gdyby przyjąć, że A. N. ma prawo do zameldowania tylko w oparciu o fakt, że wszedł on w posiadanie nieruchomości przy ul. [...] w [...] legalnie (niegdyś, na podstawie umowy dzierżawy), za wiedzą gminy i tam mieszka, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku II SA/Sz 251/20 stwierdziłby, że zachodzi podstawa do zameldowania. Sąd tymczasem w poprzednim prawomocnym wyroku, znając stan faktyczny, wskazał na potrzebę badania tytułu prawnego skarżącego, względnie wiedzy i zgody gminy na zamieszkanie. Okoliczności takich nie wykazano.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.e.l.: "Obywatel polski dokonujący zameldowania na pobyt stały lub czasowy w formie, o której mowa w ust. 1 pkt 1, przedstawia potwierdzenie pobytu w lokalu, dokonane przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu na formularzu zgłoszenia pobytu stałego lub formularzu zgłoszenia pobytu czasowego oraz – do wglądu – dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu tego właściciela lub podmiotu". Stosownie do art. 31 ust. 1 u.e.l.: "Jeżeli dane zgłoszone do zameldowania lub wymeldowania budzą wątpliwości o zameldowaniu lub wymeldowaniu rozstrzyga organ gminy w drodze decyzji administracyjnej".

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie trafnie stwierdził, że przywołane wyżej regulacje powinny być tak odczytywane, że niezależnie od tego, iż zameldowanie jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby (a tym samym nie rodzi ani nie pozbawia uprawnień do lokalu), to jednak do zameldowania w danym lokalu uprawnia wyłącznie legalny w nim pobyt, oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, a takim jest przebywanie w lokalu za zgodą i wiedzą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. Stanowisko takie jest zgodne ze wskazaniami zapadłego uprzednio w niniejszej sprawie i wiążącego (art. 153 P.p.s.a.) prawomocnego wyroku o sygn. akt II SA/Sz 251/20.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjengo zarzuty skargi kasacyjnej obejmujące naruszenie art. 31 ust. 1 oraz art. 28 ust. 2 u.e.l. i art. 153 P.p.s.a. z powodów opisanych wyżej nie mogły być więc uznane za zasadne.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 P.p.s.a.

W punkcie 2. sentencji wyroku Sąd oddalił wniosek uczestnika postępowania Gminy [...] o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Przepisy art. 204 pkt 1 i 2 P.p.s.a., regulujące zasady zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej nie przewidują możliwości zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego, który nie był skarżącym przed sądem pierwszej instancji.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a.