Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 333/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Po 485/23 w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 12 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od K. M. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Po 485/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi K. M. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 12 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 21 marca 2023 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta Kalisza o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem H. N.

Po rozpoznaniu wniosku, Prezydent Miasta Kalisza decyzją z dnia 24 marca 2023 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ wyjaśnił, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki o jakich mowa w art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej "u.ś.r."). Organ wskazał, że małżonek skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 21 lutego 2023 r. nr [...], z którego wynika, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym do dnia 31 grudnia 2024 r. i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z orzeczenia wynika również, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność męża skarżącej. Organ wskazał ponadto, że skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem, dlatego też wnioskowane świadczenie jej się nie należy.

Zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją z dnia 12 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium zgodziło się z zarzutem odwołania skarżącej, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nie ma znaczenia wiek, w którym powstała niepełnosprawność H. N., a istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym.

Organ zwrócił jednakże uwagę, że skarżąca ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec tego Kolegium pismem z dnia 26 maja 2023 r., działając na podstawie art. 9 w zw. z 140 k.p.a. pouczył stronę, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w przedmiotowej sprawie renty oraz wskazało tryb realizacji tego wyboru poprzez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 504, z późn. zm., dalej "ufus"), które zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ufus). Zawieszenie tego prawa - zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych - wyeliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Mając powyższe na uwadze, Kolegium wezwało stronę do udzielenia wyjaśnień, czy wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty lub uzyskała decyzję organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu tego prawa, a jeśli tak, to również do przedłożenia jej uwierzytelnionej kopii - w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego wezwania pod rygorem przyjęcia, że strona nie legitymuje się przedmiotową decyzją oraz nie wystąpiła z wnioskiem o jej wydanie. W dniu 6 czerwca 2023 r. wpłynęła informacja od skarżącej, że występując z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zamiarem jej było korzystanie z obu świadczeń, tj. świadczenia rentowego i wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Kolegium prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, ale tylko w sytuacji, gdy nie jest ono realizowane (wypłacanie renty jest zawieszone na wniosek beneficjenta). Oznacza to, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie obu tych świadczeń. Zdaniem organu odwoławczego takie stanowisko prezentują sądy administracyjne. W takim kontekście Kolegium uznało, że spełniona została przesłanka negatywna art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przesądzająca o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca zarzuciła organowi opieszałość w rozpoznaniu jej wniosku. Strona wskazała, że jej mąż znajduje się w ciężkim stanie zdrowotnym (po amputacji nogi). Podała jednocześnie, że złożyła wniosek o zawieszenie renty, lecz wycofała go po zapoznaniu się z orzecznictwem. Kolegium poinformowało skarżącą, że może złożyć nowy wniosek, lecz wtedy nie będzie jej przysługiwać żadne wyrównanie. Strona wniosła o przyznanie jej świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględnił złożoną skargę uchylając zaskarżoną decyzję. Na wstępie rozważań Sąd wskazał, że prawidłowo Kolegium nie podzieliło argumentacji organu I instancji zawartej w decyzji z dnia 24 marca 2023 r. o braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem przepis ten został z dniem 23 października 2014 r. - wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 - uznany za niezgodny z Konstytucją. Kwestia skutków wyroku Trybunału była już wielokrotnie analizowana w orzecznictwie sądów administracyjnych i w tym zakresie powstała jednolita linia orzecznicza.

Sąd podkreślił, że Kolegium nie odniosło się szczegółowo do drugiej z przesłanek odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji, lecz nie ma przeszkód ku temu by skarżąca występowała o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem. Przeszkoda w postaci braku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez drugiego z małżonków aktualizuje się bowiem dopiero w sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne występuje osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności, np. dzieci podopiecznego.

Sąd nie podzielił poglądu Kolegium, że za odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia przemawia uzyskiwanie przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i zadeklarowany brak rezygnacji z tego świadczenia. Sąd podkreślił, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 orzeczono w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w pkt II orzeczono, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten opublikowany został w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1257) w związku z czym co najmniej od dnia 9 stycznia 2020 r., w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Sąd wyraził stanowisko, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy (tak wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 2052/21 oraz wyroki WSA w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. II SA/Po 758/20, z 16 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Po 730/21). W ocenie Sądu, z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, jedynie eliminującego treść normy prawnej uznanej przez Trybunał za sprzeczną z regulacjami rangi konstytucyjnej, nie można wyprowadzić wniosku, by w następstwie tego wyroku doszło do ustanowienia uprawnienia do prawa wyboru korzystniejszego świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czy też do ustanowienia obowiązku dokonywania takiego wyboru.

W ocenie Sądu I instancji, skarżąca nie musiała występować do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżąca mogła ubiegać się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jednocześnie pobierając rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wypłata dwóch świadczeń naraz jawić się może jako pewne uprzywilejowanie. Sąd zwrócił również uwagę, że zdarzyć się może sytuacja, w której opiekun osoby niepełnosprawnej rezygnując z zatrudnienia nadal uzyskuje dochody z innych źródeł (np. z najmu mieszkania, papierów wartościowych itp.). Uprzywilejowanie to nie ma więc charakteru rażącego, a co więcej, do takiego uprzywilejowania pośrednio doprowadził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku o sygn. SK 2/17, stwierdzając, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wyroku SK 2/17 nie uczyniono bowiem nic, aby wprowadzić ustawowe rozwiązania regulujące specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że na chwilę obecną uprawnienia takich osób są takie, jak to wprost wynika z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z sentencją wyroku SK 2/17.

Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżąca mogła wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem i nie musiała, wbrew stanowisku Kolegium, rezygnować z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dlatego też, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jako wydaną z naruszeniem art. 17 ust. 1 w zw. z ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu. Zaskarżając je w całości, zarzuciło, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, norma prawna zakodowana w tym przepisie musi być odczytywana w ten sposób, że wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej ustawy, nie musząc jednocześnie dokonywać wyboru takiego świadczenia poprzez zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, podczas gdy wykładnia taka - umożliwiając pobieranie przez osobę sprawującą opiekę jednocześnie dwóch świadczeń (tj. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego) — prowadzi do rażącego uprzywilejowania osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy względem opiekunów, którzy mają ustalone inne świadczenie emerytalno-rentowe, a których pobieranie muszą zawieszać celem nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym bez wpływu na ocenę tego uprzywilejowania jako rażącego pozostaje okoliczność, że opiekun osoby niepełnosprawnej rezygnując z zatrudnienia nadal może uzyskiwać dochody z innych źródeł (np. z najmu mieszkania, papierów wartościowych itp.).

Opisane wyżej naruszenie, w ocenie organu, miało ten wpływ na wynik sprawy, że doprowadziło Sąd I instancji do nieuzasadnionego uwzględnienia skargi zwykłej oraz zastosowania art. 145 § 1 ust. 1 lit. a P.p.s.a. i uchylenia prawidłowej i w pełni odpowiadającej prawu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 12 czerwca 2023 roku, [...].

W oparciu o powyższy zarzut skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zrzeczono się również przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w niej zarzutów.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła skarżąca, wnosząc o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 P.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w sytuacji, gdy osoba ta nie dokona wyboru przysługującego jej świadczenia i nie zrezygnuje ze świadczenia rentowego.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym [niż wymienione w poprzedzających przepisach] osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

Jak słusznie wskazało Kolegium w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w początkowym okresie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stosowano literalną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjmowano, że osobom, które mają ustalone prawo do renty, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Aktualnie w tym zakresie nastąpiła zmiana stanowiska sądów administracyjnych, które odchodzą w tej kwestii od wykładni językowej, dając prymat dyrektywom wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podkreśla się bowiem, że literalna wykładnia przywołanego przepisu prowadzi do niedopuszczalnego i niczym nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, w sytuacji, gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyjaśnienia wymaga, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r., stwierdzono, że "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II)". W uzasadnieniu wyroku Trybunał przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego, jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powołanym wyrokiem Trybunału wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno–rentowego (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 1858/23). Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej. Zatem wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ufus skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ufus). Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co prawidłowo zaakcentował autor skargi kasacyjnej. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1166/23).

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ufus, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (zob. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. czy art. 96 ufus) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Wobec powyższego uznać należy, że w niniejszej sprawie Kolegium słusznie stwierdziło, że interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie pozwala na równoczesne pobieranie świadczenia rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie wyrażane było również w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1690/23).

Z akt niniejszej sprawy wynika, że wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W toku postępowania skarżąca została pouczona o konieczności wystąpienia do organu rentowego z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty i wstrzymaniem jej wypłaty celem usunięcia negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Z oświadczenia skarżącej złożonego w toku postępowania administracyjnego wynikało jednakże, że w jej ocenie pobieranie renty nie koliduje z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego.

W tak ustalonym stanie sprawy uznać należy, że zasadnie odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na negatywną przesłankę w postaci posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W świetle powyższych wywodów należało uznać, że zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. okazał się zasadny, a skarga kasacyjna organu zasługiwała na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 i art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji.

Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia na rzecz organu od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (pkt 2 sentencji), uznając, że obciążanie kosztami sądowymi strony ubiegającej się świadczenie z zakresu pomocy społecznej nie jest uzasadnione.