Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1130/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 5 maja 2023 r., znak SKO.NP/4115/130/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi T. K. (dalej "skarżący" lub "wnioskodawca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 5.05.2023 r. (znak SKO.NP/4115/130/2023) utrzymująca w mocy decyzji Burmistrza Czchowa z 14.03.2023 r. (znak MOPS/ŚR/5131/15/1/22) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. Burmistrza Czchowa decyzją z 28.12.2022 г. (nr OPS/SR/5131/15/22) odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad matką Z. K.

Motywem tego rozstrzygnięcia było uznanie braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (uzależniającej przyznanie świadczenia od momentu powstania niepełnosprawności) oraz brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia. a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 22.02.2023 r. (sygn. akt SKO.NP/4115/35/2023), a sprawa przekazana została organowi I instancji do ponownego jej rozpatrzenia. Kolegium zwróciło uwagę na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 г. sygn. akt. akt K 38/13, stwierdzający niekonstytucyjność przyjętej podstawy prawnej decyzji Burmistrza – art. 17 ust. 1b ustawy.

Nadto Kolegium podało, że z uwagi na to, że skarżący w Części III wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył oświadczenie że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy od 1.01.2016 r., Kolegium uznało, że organ pomocowy winien ustalić, czy wnioskodawca obecnie nie podejmuje zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, w tym w gospodarstwie rolnym, winno zwrócić się do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z pytaniem czy wnioskował on o przyznanie dopłat bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego oraz ewentualnie za jakie lata. Nadto organ pomocowy powinien zbadać, czy strona wydzierżawiła gospodarstwo rolne, dokonała jego sprzedaży, zarządza nim osobiście, czy też to gospodarstwo jest nieuprawiane. Kolejno Kolegium uznało, że organ I instancji powinien wyjaśnić, jakich czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych wymaga podopieczna, czy wymaga długotrwałej i całodziennej opieki oraz czy opieka ta może być sprawowana z przerwami pozwalającymi na podjęcie przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym w gospodarstwie rolnym, chociażby w niewielkim zakresie.

2. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji wydał w dniu 14.03.2023 г. decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ ponownie stwierdził, ze w przedmiotowym wypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych,

Jednocześnie organ uznał, że w sprawie nie występował związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez wnioskodawcę z pracy, w tym w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Argumentując w tym zakresie wskazywał, że wyrejestrowanie się z ewidencji producentów prowadzonej przez ARIMR było wyłącznie formalnością, co sprawia, że rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego nie miała związku z opieką nad matką. Dodatkowo podkreślił, że aktualnie gospodarstwem rolnym będącym własnością skarżącego zajmuje się jego brat, D. Wreszcie organ podkreślił, że istotnym w sprawie był fakt istnienia zobowiązania do alimentacji matki także jej drugiego syna.

3. W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 17 ust. 1 i 1a ustawy.

4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I Instancji. Podało, iż z zebranego materiału wynika, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności B. z 18.08.2022 r. (nr [...]) stwierdzającym znacznym stopień niepełnosprawności, który wydany został na stałe. W dokumencie tym przyjęto, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony jej stopień datuje się od 07.07.2022 r. Przyczyna niepełnosprawności oznaczona została symbolem 07-S, co oznacza choroby układu oddechowego i krążenia.

Dodatkowo wskazało SKO, że matka skarżącego, orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 27.11.2019 r. została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę na znajdujące się w aktach Postanowienie Sądu Rejonowego w B. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 20.07.2022 r. z którego wynika, że skarżący ustanowiony został kuratorem matki - celem udzielenia jej pomocy w prowadzeniu wszelkich spraw.

Kolegium ponownie przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 г. sygn. akt. akt K 38/13 i wskazało, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności, przez co ocenę spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Akcentowało, że z treści oświadczenia z 1.12.2022 r. wynika, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 3,5 ha.

W ocenie organu w sprawie istotny do rozpoznania był problem gospodarstwa rolnego, co do którego skarżący oświadczył, że zaprzestał jego prowadzenia od 1.01.2016 r. Mając powyższe na uwadze wskazało SKO, że dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

To oświadczenie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. SKO wskazało, że weryfikując złożone przez skarżącego oświadczenie, organ I instancji pismem z 1.03.2023 r. zwrócił się do ARIMR o wyjaśnienie czy skarżący w 2022r. składał wniosek o przyznanie dopłat bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, czy aktualnie jest wpisany do systemu ewidencji producentów, a ponadto do KRUS o informację czy podlega on ubezpieczeniu w tej instytucji, jeśli tak to w jakim okresie. W odpowiedzi pismem z 6.03.2023r Dyrektor Małopolskiego Oddziału Regionalnego ARIMR poinformował organ, że skarżący jest zarejestrowany w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARIMR, a ponadto, że ostatni wniosek o płatność złożył w 2013 r. Z kolei Kierownik Placówki Terenowej KRUS w B. pismem z 6.03.2023 г. zaświadczył, ze skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach:

• 2006-04-01 do 2007-06-30 z mocy ustawy w zakresie emerytalno rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik,

• 2009-01-04 do 2010-05-09 z mocy ustawy w zakresie emerytalno rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik,

Ponadto ustalono, że decyzją z 9.03.2023 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wykreślił wpis z ewidencji producentów skarżącemu oraz uchylił jego numer identyfikacyjny.

Organ przywołał stanowisko WSA w Rzeszowie z 5.10.2022 r. sygn.. akt II SA/Rz 596/22, w którym wskazano, że prowadzenie gospodarstwa, to nie tylko bezpośrednio wykonywana praca w tym gospodarstwie, ale również zarzadzanie nim, czy też czerpanie jakichkolwiek zysków, np. pobieranie dopłat. Podkreśliło SKO, że osoby prowadzące gospodarstwo rolne, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, nie mogą być w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do osób wykonujących pracę. Powyższe należało odnieść do ujawnionej w sprawie okoliczności, że gospodarstwo rolne, którego właścicielem jest skarżący - uprawia jego brat, co zostało ujęte w wywiadzie środowiskowym z 7.03.2023 г. SKO podkreśliło, że brat skarżącego pracuje zawodowo.

W tym stanie rzeczy wskazało SKO, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzaniem gospodarstwem. Przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy, ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Mając na uwadze opisane wyżej okoliczności związane z potwierdzonym prowadzeniem gospodarstwa rolnego przez brata skarżącego, Kolegium przyjęło, że wnioskodawca, przy właściwej organizacji pracy, mógłby zarządzać gospodarstwem rolnym i jednocześnie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką, w wymiarze koniecznym do zaspokojenia wymagań podopiecznej. Wskazało też, iż przy przyjęciu, że brat wnioskodawcy rzeczywiście prowadzi przedmiotowe gospodarstwo rolne, w istocie nic nie stoi na przeszkodzie osiąganiu z tego tytułu dochodów, z czego korzysta zapewne także wnioskodawca.

Kolejnym argumentem wskazującym na brak związku przyczynowego jest fakt, że powodem rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego była nieopłacalność tej działalności. Strona uznała, że korzystniej będzie podjęcie zatrudnienie u pracodawcy na etacie, stąd też miesiąc po zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego skarżący podjął pracę w firmie budowlanej (1.02.2016 r.). Nadmieniło SKO, iż z treści przedłożonego przez stronę świadectwa pracy wydanego przez zatrudniającą go firmę budowlaną wynika, że skarżący pracował w okresie od 1.02.2016 r. do 30.10.2022 r., wykonując pracę cieśli. Stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron art. 30 § 1 pkt 1 kp. Jednocześnie zwróciło uwagę SKO na datę zakończenia aktywności zawodowej przez wnioskodawcę, tj. 30.10.2022 r. i skonfrontowało tę datę z momentem wydania orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS - 27.11.2019 r. ustalającego, że matka skarżącego jest osobą na trwale niezdolną samodzielnej egzystencji. Zestawienie to – w ocenie organu odwoławczego - również przemawia za brakiem występowania związku przyczynowo - skutkowego.

Badając materiał dowodowy pod kątem zakresu wykonywanych przez wnioskodawcę czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznej, SKO wskazało, iż skarżący przedłożył organowi I instancji dokumenty medyczne, a ściślej karty informacyjne z leczenia szpitalnego, znane już Kolegium w ramach uprzednio prowadzonego postępowania odwoławczego. Podkreśliło, iż na podstawie przedłożonych przez stronę dokumentów medycznych ustalono przebieg leczenia niepełnosprawnej:

- karta informacyjna z leczenia szpitalnego ze Szpitala Specjalistycznego [...] w N., gdzie matka skarżącego przebywała od 10.10.2022r. do 20.10.2022 r. U pacjentki rozpoznano krwotok do prawej półkuli mózgu, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu 2 oraz przewlekłą chorobę nerek i dnę moczanową.

- karta informacyjna z leczenia szpitalnego T. Centrum Rehabilitacji Oddział Rehabilitacji Neurologicznej, gdzie matka skarżącego przebywała w okresie od 20.10.2022r. do 22. 12. 2022г.,

Dodatkowo w aktach sprawy uwidoczniono przeprowadzoną w dniu 22.12.2022r konsultację psychologiczną oraz neurologopedyczną. Wreszcie w materiale dowodowym Kolegium dostrzegło ocenę wg Barthel sporządzoną w dniu 28.12.2022r. W jej treści zapisano, że matka skarżącego przy wykonywaniu higieny osobistej jest niezależna 5 pkt, przy ubieraniu i rozbieraniu potrzebuje pomocy, ale może wykonać połowę czynności bez pomocy - 5 pkt, czasami panuje nad czynnościami fizjologicznymi 5 pkt, nie panuje czynnościami fizjologicznymi 0 pkt, nie jest w stanie samodzielnie jeść 0 pkt, przy przemieszczaniu się z lóżka na krzesło i z powrotem, nie zachowuje równowagi - 0 pkt, jest zależna przy korzystaniu z toalety - 0 pkt, nie porusza się po powierzchniach płaskich lub do 50 m-0 nie jest w stanie wchodzić i schodzić ze schodów - 0 pkt. Łączna liczba osiągniętych punktów wyniosła - 15 pkt na 100 możliwych do uzyskania.

Nadto w aktach sprawy zalega ocena wg skali Barthel z dnia 21.07.2022 r. W jej treści odnotowano że matka skarżącego potrzebuje pomocy przy spożywaniu posiłków 5 pkt, jest niezależna utrzymywaniu higieny osobistej - 5 pkt, przy korzystaniu z toalety potrzebuje pomocy, ale może zrobić sama 5 pkt, potrzebuje pomocy słownej, fizycznej przy wychodzeniu i schodzeniu schodów - 5 pkt, przy ubieraniu się i rozbieraniu potrzebuje pomocy, ale może wykonać poło czynności sama - 5 pkt, czasami nie panuje nad czynnościami fizjologicznymi - 5 pkt + 5 pkt, nie jest w stanie przemieszczać się z łóżka na krzesło i z powrotem - 0 pkt, jest zależna przy myciu i kąpaniu całego ciała - 0 pkt, nie porusza się po powierzchniach płaskich lub do 50 m - 0 pkt. Stwierdzono wynik kwalifikacji na poziomie 35 pkt na 100 pkt możliwych.

SKO przywołało oświadczenie złożone przez wnioskodawcę w dniu 7.03.2023 r., w którego treści wskazał on zakres czynności wykonywanych w ramach opieki nad niepełnosprawną matką. Według tego oświadczenia, skarżący zapewnia matce opiekę poprzez: kąpiel, podawanie insuliny, zmianę pampersów, przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie leków. załatwianie wizyt lekarskich, pomoc w ubieraniu i rozbieraniu. Nadto strona zajmuje się czynnościami porządkowymi, praniem, prasowaniem, a ponadto paleniem w piecu. Wnioskodawca jednocześnie nadmienił, że matka sama spożywa przygotowywane posiłki, wykonuje samodzielnie czynności toaletowe, potrafi zrobić kilka kroków z jego asystą, potrafi też samodzielnie usiąść na łóżku.

W ocenie organu, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego bezpośrednio związane z matką sprowadzają się jednak do zwykłych czynności dnia codziennego

Dodatkowo organ zwrócił uwagę na udział w opiece nad niepełnosprawną matką również syna D. (por. wywiad środowiskowy i oświadczenie).

Organ II instancji podniósł, za wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 13 grudnia 2021г. sygn. akt III SA/Kr 1144/21, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości.

Zdaniem Kolegium, część obowiązków opiekuńczych może przejąć drugi syn niepełnosprawnej, na którym również ciąży wobec matki obowiązek alimentacyjny, oraz obowiązek moralny. Na marginesie wskazało SKO, że brat skarżącego spełnia po części obowiązek alimentacyjny bowiem pomaga w sprawowaniu opieki nad matką, a czynności te realizuje zwykle w soboty i w niedziele, zaś w pozostałe dni tygodnia pracuje. Dodał organ, że brat skarżącego zamieszkuje na piętrze domu, tj. w miejscu zamieszkania niepełnosprawnej matki i wnioskodawcy, co niewątpliwie jest atutem przy ocenie możliwości współpartycypacji w opiece.

5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie:

• Art. 7, 77 k.p.a. poprzez:

a) brak dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności przez brak przeprowadzenia postepowania wyjaśniającego czy dochód, który skarżący mógłby osiągać z 3,5h gospodarstwa rolnego, pozwalałby choćby na utrzymanie, na poziomie minimalnej egzystencji;

b) nieprawidłowe ustalenie, że stan zdrowia matki skarżącego pozwala pozostawać ją bez opieki przez cały okres potrzebny na wykonywanie pracy przez skarżącego (licząc z dojazdem do pracy minimum 10 godzin);

- dokonanie niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy oraz miejscem pracy brata skarżącego D. oraz miejscem zamieszkania wnioskodawcy ustaleń, że istnieje możliwość takiej organizacji opieki nad matką wnioskodawcy i jej podział pomiędzy dwóch braci, która pozwoliłaby na utrzymanie zatrudnienia przez ich obojga;

- nieprawidłowe ustalenie, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką;

• Art. 7, 8, 77 k.p.a. poprzez:

prowadzenie postępowania z wyraźnym pokrzywdzeniem jego strony, w sposób podkopujący zaufanie uczestnika postępowania do władzy publicznej, z uwagi na dowolne przyjęcie braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją odwołującego się z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, pomimo istnienia w okresie rozwiązania umowy o pracę znacznego pogorszenia się stanu jej zdrowia;

• Art. 7, 77 k.p.a., poprzez:

brak dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co skutkowało błędnym ustaleniem braku rezygnacji z zatrudnienia celem opieki nad matką;

• Art 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez:

uznanie że wiek osoby nad którą sprawowana jest opieka stanowi przeszkodę w przyznaniu takiego świadczenia.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, jak też zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazano m.in., że gospodarstwo rolne skarżącego jest niewielkim gospodarstwem o powierzchni 3,5 ha. Dochód z tego gospodarstwa nie pozwala na samodzielne utrzymanie jego właściciela. Dlatego też skarżący nie prowadził tego gospodarstwa, przekazując je bratu. Skarga akcentowała, że przyjmując chociażby przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, który wynosi rocznie 3 288 zł, tj. 274 zł miesięcznie pozwala uznać, że gospodarstwo rolne mogłoby przynosić dochód maksymalny w granicach 3,5 x 274 zł = 959 zł brutto. W ocenie skargi, wskazane w uzasadnieniu orzeczenia sądów dotyczą takich gospodarstw rolnych które pozwalają na samodzielne utrzymanie osobie je prowadzącej. Nie powinny mieć zatem zastosowania do okoliczności niniejszej sprawy

Odnosząc się natomiast do ustaleń SKO w Tarnowie odnośnie możliwego podziału sprawowania opieki nad matką przez obu braci to podział taki miał miejsce w okresie wcześniejszym. Wcześniej, stan zdrowia niepełnosprawnej pozwalał jej zostać na krótki czas samej co pozwalało na łączenie pracy i opieki nad nią przez obu synów. W 2022 r. nastąpiło dalsze znaczne pogorszenie się stanu zdrowia matki oraz zagrożenie kolejnymi udarami, co sprawia, że osoba ta wymaga opieki i obecności przy niej opiekuna. Innymi słowy, wg skargi, nie ma możliwości takiej organizacji opieki nad matką skarżącego, która pozwoliłaby zostawić ją samą w domu. W związku z takim stanem zaistniała konieczność podjęcia decyzji, aby któryś z zobowiązanych do alimentacji synów przejął taką pełną opiekę nad mamą, co bracia ustalili między sobą i zadania tego podjął się właśnie skarżący. Trudno również uznać, że w stanie zdrowia matki skarżącego, nie wymaga ona stałej jego opieki. Akcentowała skarga, że dokładna analiza dokumentacji medycznej jednoznacznie wskazuje na takie ustalenie, co potwierdza również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

Końcowo podano, że stan zdrowia niepełnosprawnej wskazuje, że "wymaga ona pomocy i opieki dzieci". Poświęcenie się skarżącego, który przejął opiekę również w imieniu drugiego brata umożliwiając mu zatrudnienie, pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Argumentowano w skardze, że teoretycznie przyjmując możliwość pogodzenia prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz opieki skarżącego nad matką, to z uwagi na nikły areał posiadanego gospodarstwa i dochód z niego możliwy, skarżący nie mógłby samodzielnie się utrzymać i musiałby również podjąć pracę zarobkową. Fakt ten nie może zatem stanowić przesłanki negatywnej dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

6. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja, mimo nie w pełni trafnego uzasadnienia, odpowiadała jednak prawu.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny kontrolowanej sprawy należało zająć stanowisko odnośnie do terminowości złożenia w tej sprawie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Stosownie do art. 141 par. 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634; dalej p.p.s.a.) wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku może zostać złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu sentencji wyroku. Z akt sądowych sprawy wynika, że odpis sentencji wyroku wydanego w 13.12.2023 r. doręczony został pełnomocnikowi skarżącego w 2.01.2024 r., zaś wniosek o sporządzenie uzasadnienia nadany został w placówce pocztowej już w dniu 14.12.2023 r. Z przedstawionych powyżej dat wynika zatem, że złożony w tej sprawie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wydanego orzeczenia mógł zostać oceniony jako przedwczesny, albowiem wniesiony został jeszcze przed terminem wynikającym z cytowanego wyżej przepisu (tj. przed datą doręczenia pełnomocnikowi odpisu sentencji wyroku, który został wydany na posiedzeniu niejawny). Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela jednak te poglądy wyrażane w orzecznictwie, które powołując się na konstytucyjną zasadę prawa stron do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) sprzeciwiają się zbyt restrykcyjnemu i nadmiernie formalistycznemu stanowisku skutkującemu pozostawieniem bez biegu przedwczesnych pism i wniosków zgłaszanych przez strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Uznać należy bowiem za dopuszczalną i prawnie skuteczną czynności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku podjętą, co prawda przed terminem jego doręczenia, lecz już po wydaniu tego orzeczenia (por. np. postanowienie NSA z dnia 17.06.2021 r., sygn. akt II GZ 170/21 oraz powołane tam orzecznictwo). W tej sprawie taka sytuacja miała miejsce, albowiem objęty wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyrok pochodzi z 13.12.2023 r., zaś wniosek zawierający żądanie sporządzenia uzasadnia tego wyroku złożony już został po wydaniu tego wyroku, tj. w dniu 14.12.2023 r. Stosownie do wskazanego wyżej poglądu, wniosek ten uznać należało za w pełni skuteczny.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna.

Zasadniczy spór w kontrolowanej sprawie sprowadzał się do tego, czy występował, zdefiniowany wyżej związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia o opieką świadczoną matce.

W ocenie Sądu zasadnie przyjął organ odwoławczy, iż w sprawie nie występował związek przyczynowo-skutkowy pozwalający przyjąć, iż zaprzestanie zatrudniania skarżącego warunkowane było opieką sprawowaną nad matką. Dostrzec bowiem trzeba trafny pogląd wyrażany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, a akcentujący to, iż prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 18.05.2021 r., I OSK 275/21). W realiach ocenianego przypadku zauważyć należy, iż skarżący w dniu 30.10.2022 r. zrezygnował z pracy w firmie budowlanej, gdzie był zatrudniony jako cieśla. Mając powyższe na uwadze dostrzec trzeba, iż choć matka skarżącego doznała udaru 10.10.2022 r., to jednak – od 20.10.2022 r. do 22.12.2022 r. – a więc przez kolejne ponad 2 miesiące - przebywała ona w ośrodku rehabilitacyjnym. Jak celnie zauważył organ I instancji – miała ona tam zapewnioną całodobową opiekę, z zabiegami usprawniającymi, podaniem jedzenia, pomocą w myciu, całodobową pomoc lekarską i pielęgniarską. Jak wynika przy tym z twierdzeń samego skarżącego, odwiedzał on matkę co dwa dni (celem dowiezienia określonych produktów), a odwiedziny te odbywały się w godz. 15-16 (por. załącznik 13/1 akt adm.). W tych okolicznościach należy więc stwierdzić, że rezygnacja skarżącego z zatrudnienia (rozwiązanie umowy o pracę w firmie budowlanej) nie mogła być i nie była warunkowana opieką nad matką. Opieki tej bowiem skarżący w ogóle nie sprawował - tak w dacie rezygnacji z pracy (30.10.2022 r.), jak i w momencie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (3.11.2022 r.), skoro we wskazanych datach, matka skarżącego objęta była stałą, profesjonalną opieką realizowaną przez wyspecjalizowany ośrodek medyczny. Jak wynika przy tym z pierwszego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w sprawie (w dniu 28.11.2022 r.) – w dacie tego wywiadu, matki skarżącego w ogóle nie było w domu. Nieobecność ta wynikała właśnie z faktu przebywania w ośrodku rehabilitacyjnym, gdzie miała ona być do marca 2023 r. (pobyt zakończył się jednak w grudniu 2022 r.) i – jak już wyżej wskazano - gdzie miała zapewnioną pełną obsługę i opiekę. Stwierdzić więc konsekwentnie trzeba, że w dacie podejmowania przez skarżącego decyzji o rezygnacji z pracy w firmie budowlanej, skarżący nie wykonywał w istocie żadnych czynności opiekuńczych (poza odwiedzinami matki co kilka dni i dowożeniem jej pewnych przedmiotów). Nie sposób więc w tych uwarunkowaniach zasadnie twierdzić, że wskazywana w postępowaniu rezygnacja z pracy w dniu 30.10.2022 r. (w tej dacie nastąpiło rozwiązanie umowy o pracę) – miała bezpośredni i ścisły związek z opieką nad matką. W tej dacie, skarżący w ogóle nawet nie wiedział, jaki zakres czynności pielęgnacyjnych może aktualizować się przy matce, skoro niepełnosprawna nie przebywała w domu, a nadto – siłą rzeczy - nieznany był jeszcze stan jej zdrowia po opuszczeniu tegoż ośrodka i zakończeniu kilkumiesięcznej rehabilitacji.

W zakresie natomiast stanu zdrowia matki skarżącego mającego miejsce po opuszczeniu ośrodka rehabilitacyjnego - dostrzec należy rozbieżność między stanem deklarowanym przez skarżącego, a dokumentami składającymi się na akta sprawy. Skarżący w wywiadzie podał, że matka, z jego pomocą może usiąść na łóżku, a wczesnej tylko leżała, jest osobą leżąco-siedzącą. Z kolei w oświadczeniu z 7.03.2023 r. podawał, iż matka potrafi zrobić kilka kroków z jego asekuracją. Tymczasem z karty informacyjnej leczenia szpitalnego oddział rehabilitacji neurologicznej z 22.12.2022 r. wynika, że: "w efekcie leczenia uzyskano poprawę sprawności ogólnej, wzmocnienie siły mięśniowej niedowładnych kończyn, poprawę wydolności i jakości chodu. (Matka skarżącego – przyp. Sądu) porusza się samodzielnie w obrębie sali, na dłuższym dystansie z pomocą balkonika." Tę kartę informacyjną i wnioski w niej zawarte podpisał lekarz kierujący oddziałem neurologii ośrodka rehabilitacyjnego (lekarz wypisujący). W tych okolicznościach zakres sprawności ruchowej (mobilności) matki skarżącego ocenić należało właśnie w oparciu o przedstawiony dokument obrazujący efekty leczenia szpitalnego, będący dokumentem obiektywnie opisującym stan zdrowia tej osoby, a nadto wystawiony przez wyspecjalizowany podmiot zajmujący się matką skarżącego przez bez mała 2 miesiące (21.10 do 22.12.2022 r.). Z dokumentu tego wynika jasno fakt odzyskania przez niepełnosprawną istotnej sprawności w zakresie mobilności. W ocenie Sądu, opisany dokument pozwalał wiarygodnie ustalić stan zdrowia matki skarżącego i choć pozostaje on w pewnej sprzeczności z dokumentem skali Barthela (z grudnia 2022 r.) – to jednak z przyczyn wyżej już wskazanych, na tym właśnie dokumencie leczenia szpitalnego, zasadnie można było oprzeć ustalenia w zakresie sprawności matki skarżącego. Nadto dostrzec trzeba, że z akt wynika, iż podstawowe czynności higieniczne (mycie twarzy, zębów) niepełnosprawna wykonuje samodzielnie. Sama też spożywa posiłki – uprzednio jej przygotowane (tak wywiad środowiskowy, oświadczenie skarżącego). Nadto, z opinii neurologicznej oraz psychologicznej wynika, że "niepełnosprawna pozostaje w logicznym kontakcie werbalnym, jest dobrze zorientowana w odniesieniu do własnej osoby". Konfrontując ten stan zdrowia z zakresem czynności realizowanych przez skarżącego (mycie, zmiana pampersów, podanie posiłków i leków, ubieranie rozbieranie, umawianie wizyt lekarskich) – nie sposób przyjąć, że ich realizacja wymaga całkowitego zrezygnowania skarżącego z pracy. Są to bowiem czynności, które wykonywane są w określonych porach dnia i nie wymagają stałej obecności opiekuna. Zasadnie wskazało przy tym SKO w Tarnowie, że czynności o charakterze prowadzenia gospodarstwa domowego (pranie, prasowanie, palenie w piecu, czy sprzątanie) – nie stanowią czynności tego rodzaju, aby należało z ich powodu całkowicie rezygnować z pracy. Czynności te bowiem wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, także przez osoby aktywne zawodowo (np. wieczorami, w weekendy).

Nadto, w realiach ocenianej sprawy nie można tracić z pola widzenia tego, że na piętrze domu, w którym mieszka skarżący z matką, mieszka także jego brat z żoną i dzieckiem. Brat jest zatem domownikiem, współzamieszkującym z niepełnosprawną matką i skarżącym. Z akt wynika przy tym, że część obowiązków opiekuńczych względem matki niewątpliwie realizuje także brat skarżącego. Okoliczność tę wprost przyznał skarżący w toku postępowania. Choć podawał on, że brat pomaga tylko w weekendy, to jednak z akt nie wynikają żadne okoliczności pozwalajcie zasadnie umniejszać roli domownika zobowiązanego do alimentacji niepełnosprawnej – w opiece nad matką. W stwierdzonych uwarunkowaniach zdrowotnych i mieszkaniowych rodziny osoby niepełnosprawnej, część obowiązków opiekuńczych bez wątpienia jest w stanie przejąć brat skarżącego (będący także osobą zobowiązaną do alimentacji matki), umożliwiając tym samym skarżącemu podjęcie aktywności zawodowej, której zaniechał w warunkach braku jakichkolwiek przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyżej). Stanowisko o możliwości podjęcia pracy przez skarżącego jest tym bardziej zasadne w sytuacji, gdy weźmie się pod uwagę, że w rachubę może wchodzić także praca w gospodarstwie rolnym (skarżący jest właścicielem gospodarstwa o powierzchni 3,5 ha). Zwrócić należy bowiem w tym aspekcie uwagę na uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12), w której wskazano, że rolnik przy właściwej organizacji pracy, może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Ta niewątpliwa elastyczność czasu pracy w gospodarstwie rolnym daje możliwość takiego rozkładu tej pracy, aby skarżący, przy wsparciu zobowiązanego do alimentacji matki jej domownika (drugiego syna), mógł kontynuować zatrudnienie. W nawiązaniu do zarzutu skargi akcentującego brak oczekiwanej dochodowości prowadzenia przez skarżącego tegoż gospodarstwa należy stwierdzić, że w istocie zarzut ten naprowadza na kryteria ekonomiczne, nie zaś na samą możliwość pogodzenia pracy z opieką nad matką. Te zaś akcentowane racje nie mają istotnego przełożenia na ocenę spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Na marginesie dostrzec należy, iż gospodarstwo rolne skarżącego nie leży odłogiem. Zostało ono wydzierżawione przez skarżącego – jego bratu. Działalność ta, nie jest zatem nieopłacalna, skoro brat skarżącego przedmiotowe gospodarstwo jednak uprawia i czerpie z niego pożytki.

Wobec przedstawionych rozważań i ocen, jedynie tylko ubocznie podkreślić należy, iż Sąd orzekający w tej sprawie podziela pogląd oparty na wypowiedziach prezentowanych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22). Jak zasadnie wskazano w wyroku WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22 "(...) w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjął."

Jak wskazano skarżący ma brata, który niewątpliwie współuczestniczy w opiece nad matką, do czego jest zobowiązany są z mocy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Powyższe rozważania stanowią ustosunkowanie się do zarzutów skargi, które Sąd uznał za nietrafne.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku.