Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 727/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6, art. 64 c par. 1 i 4, art. 80 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 28 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, , Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 roku sprawy ze skargi Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Ł. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 99 776,68 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec R.B., A.L. Spółka Jawna Ax.

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 20 sierpnia 2014 r. Nr [...] wystawionego przez Centrum Obsługi Przedsiębiorcy działającego w imieniu Województwa [...], obejmującego zaległości R.B., A.L. Spółki Jawnej Ax. z tytułu wypłaconych środków finansowych wynikających z umowy o dofinasowanie z 1 kwietnia 2010 r. zmienionej aneksem z 27 października 2011 r.

W toku prowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. skierował zawiadomienie z 28 sierpnia 2014 r. o zajęciu prawa majątkowego Spółki stanowiącego wierzytelność pieniężną u K.B. W K.B. poinformowała, iż jako dzierżawca nieruchomości dokonała zapłaty z góry czynszu dzierżawnego za okres od kwietnia 2014 r. do września 2014 r. Ponadto w związku z przysługującymi jej od spółki należnościami w łącznej kwocie 68 489,62 zł dokonała potrącenia tych wierzytelności z czynszu dzierżawnego, począwszy od października 2014 r. do kwietnia 2016 r.

Następnie organ egzekucyjny zawiadomieniem z 3 września 2014 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w Banku Bx. W odpowiedzi bank poinformował, że do rachunków bankowych spółki nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej.

Zawiadomieniem z 24 lutego 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. ponownie dokonał zajęcia wierzytelności spółki z rachunku bankowego w Banku Bx. W odpowiedzi bank ponownie poinformował o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej i poprosił o wskazanie organu uprawnionego do łącznego prowadzenia egzekucji.

[...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec R.B., A.L. Spółka Jawna Ax. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny zauważył, że egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna i nie doprowadziła do wykonania przez nią obowiązków o charakterze pieniężnym.

2 sierpnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. skierował do Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Ł. zawiadomienie o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] wobec R.B., A.L. Spółka Jawna Ax. w łącznej wysokości 99. 776,68 zł.

Wnioskiem z 19 sierpnia 2016 r. wierzyciel wystąpił o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

[...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wydał postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] w łącznej wysokości 99 776,68 zł, na które złożyły się opłata za zajecie rachunku bankowego oraz opłata manipulacyjna.

Na powyższe postanowienie zażalenie złożył wierzyciel, wnosząc o jego uchylenie w całości i umorzenie postępowania oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozpatrzenia zażalenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.) – dalej "u.p.e.a."; poprzez naliczenie opłat za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, mimo iż czynności podjęte przez organ egzekucyjny były całkowicie nieskuteczne;

- art. 64 § 1 i 4 u.p.e.a., poprzez obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, mimo że organ egzekucyjny nie zweryfikował, czy opłaty mogą być skutecznie ściągnięte od zobowiązanego.

Powołanym na wstępie postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., po rozpatrzeniu powyższego zażalenia, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ podał, że na gruncie u.p.e.a. co do zasady koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego i przypadają na rzecz organu egzekucyjnego, który dokonał określonych czynności egzekucyjnych. Stosownie jednak do uregulowań art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Jedną z sytuacji wypełniających dyspozycję art. 64c § 4 jest okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego czyni niemożliwym ściągnięcie przez organ egzekucyjny od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego. Wówczas, zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. koszty egzekucyjne pokrywa wierzyciel. Zdaniem organu odwoławczego obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 99.776,68 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec R.B., A.L. Spółka Jawna Ax. na podstawie tytułu wykonawczego z 20 sierpnia 2014 r. wystawionego przez Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Ł., było w pełni uzasadnione i znajdowało oparcie w art. 64c § 4 u.p.e.a. Przyczyną, która spowodowała konieczność obciążenia wierzyciela obowiązkiem uiszczenia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych była niemożność ich ściągnięcia od spółki, wynikająca z faktu bezskuteczności prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego, która doprowadziła do wydania [...] r postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w tej sytuacji, skoro niemożliwym było ściągnięcie od spółki kosztów powstałych w toku egzekucji administracyjnej, zasadnym było obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w skład wskazanych wyżej kosztów egzekucyjnych wchodzą:

- opłata manipulacyjna w wysokości 16 629,45 zł, która została naliczona na 3 września 2014 r., tj. na dzień sporządzenia zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego spółki stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w Banku Bx.;

- opłata za zajęcie rachunku bankowego w łącznej kwocie 83 147,23 zł, którą naliczono za zajęcie rachunku bankowego zawiadomieniem z 3 września 2014 r., którym organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego spółki stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w Banku Bx.

Analizując prawidłowość naliczonych kosztów egzekucyjnych, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zauważył, że opłata manipulacyjna została naliczona przez organ egzekucyjny na dzień skierowania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, nie zaś jak wynika to z przepisów u.p.e.a na dzień doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej, tj. na 9 września 2014 r. W ocenie organu odwoławczego nieprawidłowym jest również sposób naliczenia w zaskarżonym postanowieniu opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego spółki. Opłata ta została bowiem naliczona na 3 września 2014 r., tj. na dzień sporządzenia zawiadomienia, zamiast na dzień jego doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. 9 września 2014 r. Jednakże organ II instancji stwierdził, że naliczenie opłat we wskazanych przez niego datach spowodowałoby obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie wyższej niż wynikająca z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Uchylenie zaś zaskarżonego rozstrzygnięcia i określenie wyższej kwoty kosztów egzekucyjnych oznaczałoby orzeczenie na niekorzyść żalącego, co byłoby sprzeczne z zasadą wyrażoną art. 139 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) – dalej "k.p.a.".

W dalszej kolejności, odnosząc się do zarzutu wierzyciela, zgodnie z którym brak było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, bowiem wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciach nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności, organ zauważył, że zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. Przepis ten expressis verbis przesądza, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie stanowi przesłanki dokonania zajęcia i pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia, co potwierdza dalsza część przedmiotowego przepisu. Zajęcie to jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po jego dokonaniu. Dodatkowo konieczną przesłanką warunkującą skuteczność zastosowania tego środka egzekucyjnego jest zawiadomienie zobowiązanego o jego zastosowaniu, co w stanie faktycznym badanej sprawy miało miejsce, i nie jest przez wierzyciela kwestionowane.

Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Jednocześnie stwierdził, że obowiązek działania przez administracyjne organy egzekucyjne na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom. W związku z powyższym do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych - zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe postanowienie wniosło Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Ł. domagając się jego uchylenia w całości i zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w konsekwencji czego utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji skutkowało naruszeniem przepisów:

- art. 64 § 1 pkt 4) i art. 64 § 6 u.p.e.a., polegającym na niewłaściwym zastosowaniu powołanych norm i obciążenie skarżącego - wierzyciela opłatą za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłatą manipulacyjną, mimo iż czynności podjęte przez organ I instancji - z perspektywy skarżącego - były całkowicie nieskuteczne, wobec czego wysokość naliczonych opłat pozostaje całkowicie nieadekwatna do nakładu i efektów pracy organu I instancji, jak również stopnia jej skomplikowania;

- art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, mocą którego organ I instancji określił wysokość kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, które zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP oraz wskutek zaniechania miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji całkowitego braku skuteczności egzekucji oraz niewielkiego nakładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny;

- art. 64c § 1 i 4 u.p.e.a poprzez niewłaściwe zastosowanie powołanych norm wyrażające się w obciążeniu skarżącego - wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, mimo że organ I instancji nie zweryfikował w sposób skuteczny, czy ewentualne opłaty mogą być skutecznie ściągnięte od zobowiązanego.

Strona skarżąca podkreśliła, że wskazane wyżej naruszenia przepisów prawa skutkowały w szczególności obciążeniem opłatą egzekucyjną i manipulacyjną w wysokości pozostającej w całkowitym oderwaniu od efektów (skuteczności) podjętych czynności egzekucyjnych, jak również poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. W konsekwencji strona skarżąca nie tylko nie odzyskała najmniejszej nawet części dochodzonej należności głównej w kwocie 1.662.944,52 zł, ale ponadto została narażona na znaczny uszczerbek finansowy w postaci konieczności pokrycia kosztów egzekucyjnych w kwocie 99.776,68 zł całkowicie nieskutecznego postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oraz stwierdzając niezasadność zarzutów skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2018 r. poz.2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r. poz.1302) – dalej "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest postanowienie utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o obciążeniu wierzyciela - Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Ł. kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 99.776,68 zł, na którą to kwotę składały się koszty opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie rachunku bankowego, naliczone w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

W niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy nie był kwestionowany. Poza sporem jest bowiem fakt, iż zawiadomieniem z 3 września 2014 r. organ egzekucyjny wystąpił do Banku Bx. we W. o dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, prowadzonego dla R.B., A.L. Spółka Jawna Ax., jak również, że postanowieniem z 23 czerwca 2016 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytułu wykonawczego z 20 sierpnia 2014 r. Nr [...] w związku z bezskutecznością egzekucji, a następnie postanowieniem z [...] r. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 99.766,68 zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec R.B., A.L. Spółka Jawna Ax. w oparciu o powyższy tytuł.

Kwestia sporną w sprawie jest prawidłowość obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, w kontekście stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 niekonstytucyjności zastosowanych przez organy przepisów. Dlatego oceniając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności wskazać należy, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

Zauważyć należy, że w uzasadnieniu powyższego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Dalej Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W swoim orzeczeniu Trybunału wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie. Na ten właśnie fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego i brak nowych przepisów określających wysokość opłat egzekucyjnych powołują się organy w rozstrzyganej sprawie dla uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze, jaki i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W kontrolowanej sprawie organy nie uwzględniły tego, że przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją. Przepisy te nadal obowiązują w systemie prawa, nie tracą mocy, jednakże od chwili orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie muszą być nadal stosowane przez adresatów tych przepisów. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepisy te muszą być stosowane i interpretowane (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, a także wyroku z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą pogląd ten podziela, nie zgadzając się jednocześnie ze stanowiskiem organu, iż do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych należy rozstrzygać zgodnie z obowiązującymi regulacjami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 99.776,68 zł, z tytułu opłaty za zajęcie rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej, organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Organ ustalił koszty postępowania przyjmując, że od kwoty egzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] opłata zajęcie rachunku bankowego wynosi 83.147,23 zł przy przyjęciu stawki 5% egzekwowanych należności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zaś opłata manipulacyjna wynosi 16.629,45 zł przy przyjęciu stawki 1% egzekwowanych należności na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. W ocenie sądu w okolicznościach sprawy wątpliwości nie budzi sama zasadność naliczenia opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za czynności manipulacyjne związane ze stosowanie środków egzekucyjnych. Niemniej jednak należy zauważyć, że organ błędnie powołując się w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia na pominięcie prawodawcze uznał, że jest obowiązany stosować się wyłącznie do aktualnego brzmienia art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Organ pominął tym samym argumenty, które zdecydowały o niekonstytucyjności przedmiotowych przepisów. Nie wziął również pod uwagę wskazywanej przez Trybunał Konstytucyjny konieczności zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak by rola tych opłat nie sprowadzała się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co byłoby niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, którym jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. W orzecznictwie sądów administracyjnych od wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 roku wskazuje się na konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału w sprawie SK 31/14 (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17 dostępne w CBOSA). Na wadę konstrukcyjną regulacji, wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części dochodzonego obowiązku pieniężnego wskazał także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15 (dostępny w CBOSA).

Ponownie rozpoznając sprawę organ, w razie braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że jakkolwiek funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, to istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Innymi słowy, dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 64 c § 1 i 4 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie powołanych norm wyrażające się w obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, mimo że organ I instancji nie zweryfikował w sposób skuteczny, tj. przez podjęcie skutecznej czynności egzekucyjnej, czy ewentualne opłaty mogą być ściągnięte od zobowiązanego, podkreślić należy, że w okolicznościach sprawy doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego. Dopełniono bowiem wymogów odnoszących się do zgodnego z przepisami zastosowania środka egzekucyjnego polegającego na zajęciu rachunku bankowego. Przeszkody do uznania, że doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie stanowi to, iż w tym czasie na rachunku brak było środków pieniężnych umożliwiających realizację zajęcia w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej. Zgodnie bowiem z treścią art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie mają zatem znaczenia stan środków na rachunku bankowym ani okoliczność zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej, co podnosiła strona skarżąca.

W konkluzji stwierdzić trzeba, że organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę standardów dotyczących określenia wysokości kosztów egzekucyjnych określonych w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie sądu organu obu instancji w sposób nieuprawniony pominęły okoliczność, że sposób ustalenia kwoty należnych kosztów egzekucyjnych w sprawie nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Analiza akt sprawy przeprowadzona z uwzględnieniem wskazań wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wyjaśnienia, czy określone koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny.

Biorąc pod uwagę powyższe sąd, uznając za uzasadnione zarzuty skargi w zakresie niewłaściwego zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając je w kwocie równej się wpisowi od skargi oraz kosztom zastępstwa procesowego w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz.265).

D.Cz.