Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1842/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1300
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 15 września 2023 r. nr SKO.4112/29/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego A. W. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.W. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium") z 15 września 2023 r. nr SKO.4112/29./2023 wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej: "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1300 ze zm. – dalej: "u.p.o.u.a.").

Z uzasadnienia i akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z 26 września 2022 r. skarżący wystąpił o umorzenie w całości należności alimentacyjnych za okres od 1 września 2016 r. do 30 września 2020 r. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na rzecz uprawnionego A.W.1. Uzasadnił, że nie jest biologicznym ojcem ww. nieletniego. Dołączył kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2022 r., sygn. akt [...] o zaprzeczenie ojcostwa, który to uprawomocnił z dniem [...] lipca 2022 r. Wskazał na pogorszenie sytuacji materialnej i majątkowej w związku z pozbawieniem możliwości zarobkowania z uwagi na przebywanie w Zakładzie Karnym.

Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z 30 grudnia 2022 r. nr MOPS-ŚR.544/ZN/000255/2022 Burmistrz Miasta [...] odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 17 150 zł wraz z ustawowymi odsetkami, na rzecz osoby uprawnionej: A.W.1.

Wskutek złożonego odwołania SKO w Rzeszowie decyzją z 19 maja 2023 r. nr SKO.4112/6/2023 uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Burmistrz Miasta [...]decyzja z 10 lipca 2023 r. nr MOPS-ŚR.544/ZN/000052/2022 ponownie odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 17 150 zł wraz z ustawowymi odsetkami, na rzecz osoby uprawnionej: A.W.1 przyznanych:

- decyzją Nr MOPS-ŚR.542/004860/2016 z dnia 13.09.2016 r., na okres od 01.09.2016 r. do 30.09.2016 r.,

- decyzją Nr MOPS-ŚR.542/004861/2016 z dnia 13.09.2016 r., na okres od 01.10.2016 r. do 30.09.2017 r.,

- decyzją Nr MOPS-ŚR.542/004698/2017 z dnia 12.10.2017 r., na okres od 01.10.2017 r. do 30.09.2018 r.,

- decyzją Nr MOPS-ŚR.542/007402/2018 z dnia 21.09.2018 r., na okres od 01.10.2018 r. do 30.09.2019 r.,

- decyzją Nr MOPS-ŚR.542/009993/2019 z dnia 06.09.2019 r., na okres od 01.10.2019 r. do 30.09.2020 r.

Organ stwierdził, że analiza sytuacji życiowej i materialnej wnioskodawcy wskazuje na realną możliwość spłaty należności. Fakt przebywania w zakładzie karnym nie oznacza automatycznie ustania możliwości spłaty zobowiązania. Wiek, zawód, nieodległa perspektywa powrotu na rynek pracy, możliwość uzyskania świadczeń pieniężnych zagranicznych świadczą o dysponowaniu możliwościami realnie uzasadniającymi spłatę długu.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył A.W. – reprezentowany przez pełnomocnika zarzucając naruszenie:

- art. 7 k.p.a. polegające na niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, poprzez powołanie się w zawiadomieniu z 22 czerwca 2023 r. na brak podstaw prawnych do przeprowadzenia wywiadu, w sytuacji kiedy organ prowadzący sprawę powinien powziąć wszelkie dostępne środki dowodowe w sprawie w celu ustalenia sytuacji wnioskodawcy, w tym przede wszystkim podjąć próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w zakładzie karnym;

- art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na niezbadaniu i nierozpoznaniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w tym nowych wniosków dowodowych przedłożonych do sprawy, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem prawa materialnego tj. art 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a.

Zawnioskował o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 01.09.2016 r. do 30.09.2020 r. w łącznej kwocie 17 150 zł wraz z ustawowymi odsetkami, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

SKO w Rzeszowie nie podzieliło powyższych zarzutów i wskazaną na wstępie decyzją z 15 września 2023 r. utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności, zgodnie z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów prowadzona przez okres minimum 3, 5 lub 7 lat. Z akt sprawy wynika, że bezpośrednio przed wydaniem zaskarżonej decyzji w okresie 3, 5 lub 7 lat odwołujący nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych. W ocenie Kolegium zasadnie organ I instancji uznał, że nie została spełniona przesłanka do umorzenia kwoty zobowiązań na podstawie ww. przepisu.

Odnośnie możliwości umorzenia na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Kolegium wyjaśniło, że jest to uprawnienie organu realizowane w ramach uznania administracyjnego, które uzależnione jest od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Jednak nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek warunkujących wydanie pozytywnej dla strony decyzji organ może, ale nie musi, wydać takowego rozstrzygnięcia.

W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na ocenę aktualnej sytuacji życiowej, rodzinnej, zawodowej i finansowej wnioskodawcy. Organ I instancji oceniając istnienie przesłanki do umorzenia w sposób prawidłowy i kompleksowy przeanalizował sytuację dochodową, zdrowotną i rodzinną wnioskodawcy. Działanie organu I instancji ograniczyło się nie tylko do ustalenia sytuacji dochodowej odwołującego, ale także do jego trudnej sytuacji życiowej i okoliczności te znalazły swoje odzwierciedlenie w decyzji organu. SKO zauważyło, że w tym zakresie organ wykonał zalecenia zawarte we wcześniejszej decyzji z 19 maja 2023 r.

Ustalono, że obecnie A.W. (lat 43), tj. od listopada 2022 r. do 23 marca 2024 r. przebywa w Zakładzie Karnym w M. Z zawodu jest mechanikiem pojazdów samochodowych, wyuczony zawód: spawacz. Przed osadzeniem w zakładzie karnym pracował sezonowo poza granicami RP w Niemczech, gdzie opłacał mieszkanie, media itd. Obecnie z uwagi na pobyt w zakładzie karnym jest pozbawiony możliwości zarobkowania. Wnioskodawca nie przedstawił dokumentów/oświadczenia dot. zatrudnienia w Zakładzie Karnym, wobec czego organ przyjął, że dochody wnioskodawcy za ostatnie 3 miesiące są zerowe. Przebywając poza Zakładem Karnym zamieszkuje z matką, która utrzymuje się z renty. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów/oświadczeń dotyczących wspólnego gospodarowania z osobami bliskimi i ponoszonymi na ich rzecz świadczeniami. Ze złożonego oświadczenia majątkowego wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości i innych zasobów majątkowych. Nie przedstawił żadnych dokumentów/oświadczeń dotyczących stanu zdrowia na okoliczność ewentualnego ograniczenia w podjęciu pracy po opuszczeniu Zakładu Karnego.

Kolegium uznało, że zasadnie organ I instancji stwierdził, że dłużnik jest osobą w wieku aktywnym zawodowo, z wykształcenia - mechanikiem pojazdów samochodowych, posiada wyuczony zawód spawacza, przed osadzeniem w Zakładzie Karnym pracował sezonowo w Niemczech, co daje wiele możliwości w poszukiwaniu pracy zarówno na rynku lokalnym jak i zagranicznym po zakończeniu kary pozbawienia wolności. Przesłanką uzasadniającą umorzenie należności nie jest pobyt dłużnika w zakładzie karnym. Fakt obecnego odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym nie oznacza automatycznie ustania możliwości spłaty zobowiązania. Oczekiwanie rozpoczęcia nowego startu w życiu, nie może powodować automatycznego wykreślenia dotychczasowych zobowiązań. Jako prawidłowe Kolegium oceniło ustalenia organu I instancji, że wnioskodawca dysponuje możliwościami realnie uzasadniającymi spłatę długu alimentacyjnego (wiek, zawód, nieodległa perspektywa powrotu na rynek pracy, możliwość uzyskania świadczeń pieniężnych zagranicznych). Odwołujący nie przedłożył dokumentu świadczącego o niezdolności do pracy. Utrata możliwości płatniczych nie ma charakteru trwałego.

Odnośnie kwestii zaprzeczenia ojcostwa Kolegium wyjaśniło, że Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z dnia [...] czerwca 2016 r. sygn. akt [...] zasądził od odwołującego alimenty na rzecz syna A.W.1, a wobec niewywiązywania się z tego obowiązku przez odwołującego, zostały przyznane osobie uprawnionej A.W.1 świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pobierane przez przedstawiciela ustawowego B.W. w kwocie 350 zł miesięcznie w okresie od 01.09.2016 r. do 30.09.2020 r. na łączną kwotę 17 150 zł.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że w chwili pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, były one należne, a odwołujący był i nadal jest zobowiązany do ich zwrotu. Późniejsza sytuacja związana z podważeniem ojcostwa i uchyleniem obowiązku alimentacyjnego nie ma wpływu na to, że zadłużenie powstało i powinno być spłacone.

Wyrokiem z dnia [...] czerwca 2023 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] po rozpoznaniu sprawy o zaprzeczenie ojcostwa ustalił, że A.W. nie jest ojcem małoletniego A.W.1 (wyrok uprawomocnił się [...] lipca 2022 r.). Wyrokiem z dnia [...] maja 2023 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] ustalił, że obowiązek alimentacyjny A.W. w stosunku do małoletniego A.W.1 wygasł z dniem [...] lipca 2022 r.

Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego SKO zauważyło, że ustanie ojcostwa w następstwie wyroku sądowego nie ma wpływu na ocenę prawidłowości wyroku zasądzającego alimenty od ojca w okresie sprzed wyroku unieważniającego uznanie dziecka. Świadczenia alimentacyjne spełnione względem dziecka w tym okresie były świadczeniami prawnie uzasadnionymi niezależnie od tego, czy spełnione były dobrowolnie, albo na podstawie wyroku zasadzającego alimenty, czy umowy. Nie ulegają więc zwrotowi alimenty dotychczas zapłacone, natomiast od prawomocności wyroku uchylającego ojcostwo ustaje obowiązek dalszych świadczeń alimentacyjnych, chociażby były już prawomocnie zasądzone, lecz jeszcze nie wyegzekwowane.

W ocenie organu odwoławczego okoliczności podane przez odwołującego nie mogą być kwalifikowane jako uzasadniające udzielenie ulgi w spłacie należności. Niewątpliwie jego aktualna sytuacja jest trudna, jednakże fakt, że obecnie nie osiąga żadnych dochodów z powodu przebywania w zakładzie karnym, nie czyni jego sytuacji nadzwyczajną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Zarzuty odwołania nie zasługują na uwzględnienie. Postępowanie przeprowadzono w sposób rzetelny i prawidłowy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A.W. – reprezentowany przez pełnomocnika r. pr. T.S. zawnioskował o uchylenie powyższej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skutkującą przyjęciem, że skarżący zważywszy na jego sytuację osobistą i dochodową ma możliwość uregulowania zobowiązania alimentacyjnego wynikającego z wypłaconych uprzednio świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy oceniając materiał dowodowy w sposób swobodny organ powinien dojść do wniosku, że spłata takiego zobowiązania przez osobę z niewątpliwie trudną sytuacją życiową i finansową, nie jest możliwa i brak jest perspektyw na jej uregulowanie w przyszłości;

2. art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach sprawy nie ziściły się przesłanki umorzenia odwołującemu zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy stosując ten przepis prawidłowo należałoby dojść do wniosku, że organ administracji nie przedstawił przekonujących argumentów przemawiających za odmową umorzenia zaległości alimentacyjnej, a w konsekwencji decyzja wydana w tym przedmiocie – a z racji na jej uznaniowy charakter jest ona przedwczesna;

3. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., przez przekroczenie granic uznania administracyjnego oraz utrzymanie w mocy decyzji odmownej w zakresie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy skarżący kwalifikuje się do zastosowania instytucji umorzenia i zaistniały stan faktyczny jest wynikiem czynników wręcz całkowicie obiektywnych i od niego niezależnych tj. takich, na które nie ma on żadnego wpływu.

Skarżący podkreślił, że jego aktualna sytuacja jest trudna. Nie istnieją żadne przesłanki dochodowe, życiowe, majątkowe, rodzinne skarżącego, które umożliwiałyby spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zarówno obecnie, jak i w przyszłości. Nie można przyjąć, że przebywanie w Zakładzie Karnym z jednoczesnym wskazaniem, że nie jest biologicznym ojcem uprawnionego A.W.1, nie czyni sytuacji A.W. nadzwyczajną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Nie można również przyjąć, że w przyszłości sytuacja życiowa może ulec zmianie i dłużnik będzie miał możliwość spłaty zadłużenia. Aktualna sytuacja odwołującego przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia. Skarżący wskazuje, że nawet jeśli po opuszczeniu zakładu karnego, biorąc pod uwagę realne osiągane dochody, nie będzie miał możliwości spłacić zadłużenia w kwocie, która obecnie pozostaje mu do spłaty i jednocześnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący podkreślił, że nie ma żadnego majątku, nie posiada żadnych wartościowych rzeczy.

W odpowiedzi na skargę SKO w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało twierdzenia i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z dnia 15 września 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 10 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Podstawę materialno-prawną przedmiotowej decyzji stanowi ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1300 ze zm.) zwana w dalszej części "ustawą", w której ustawodawca przewidział dwa przypadki umorzenia należności.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1,2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów,

W myśl natomiast art. 30 ust.2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Nie ulega wątpliwości, iż hipotezą zarówno ust. 1 jak i ust. 2 art. 30 ustawy uprawnienie organu do umarzania należności alimentacyjnych jest realizowane w ramach uznania administracyjnego i jest uzależnione od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych ze skutecznością egzekucji lub z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego.

Niespornie w sprawie nie została spełniona przesłanka do umorzenia kwoty zobowiązań na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy.

Słusznie SKO wskazało, że hipotezą art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, objęte jest uprawnienie organu do umarzania należności alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej, realizowane w ramach uznania administracyjnego, które uzależnione jest od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych - jak wskazuje ww. przepis - z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Działanie w ramach ww. uznania administracyjnego oznacza jednak, że nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek warunkujących wydanie pozytywnej dla strony decyzji organ może, ale nie musi, wydać takowego rozstrzygnięcia.

Powyższe stwierdzenie w przełożeniu na okoliczności zaistniałe w sprawie niniejszej oznacza zatem, iż umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Do swobodnego uznania organu ustawodawca pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak zbadanie stanu faktycznego sprawy pod kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia wydanej w tej sprawie decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić je wyjaśnieniem i rozważeniem istotnych w sprawie

okoliczności a w uzasadnieniu decyzji tenże organ musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia.

Zadaniem organu odwoławczego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest natomiast sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji publicznej stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Argumentacja zastosowana przez organ pierwszej instancji w tym zakresie musi być zgodna z

zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Sytuacja życiowa, majątkowa i rodzinna skarżącego nie była kwestionowana.

Skarżący od listopada 2022r. do 23 marca 2024r. przebywał w Zakładzie Karnym w M.

Wnioskodawca z zawodu jest mechanikiem pojazdów samochodowych, wyuczony zawód- spawacz. Przed osadzeniem w zakładzie karnym pracował sezonowo poza granicami RP w Niemczech, gdzie opłacał mieszkanie, media itd.

Obecnie z uwagi na pobyt w zakładzie karnym jest pozbawiony możliwości zarobkowania. Wnioskodawca nie przedstawił dokumentów/ oświadczenia dot. zatrudnienia w Zakładzie Karnym, wobec czego organ przyjął, że dochody wnioskodawcy za ostatnie 3 miesiące są zerowe

Przebywając poza zakładem karnym zamieszkuje z matką, która utrzymuje się z renty. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów/oświadczeń dotyczących wspólnego gospodarowania z osobami bliskimi i ponoszonymi na ich rzecz świadczeniami

Ze złożonego oświadczenia majątkowego wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości i innych zasobów majątkowych.

Wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów/ oświadczeń dotyczących stanu zdrowia na okoliczność ewentualnego ograniczenia w podjęciu pracy po opuszczeniu Zakładu Karnego.

Zasadnie SKO wskazało, że we wniosku o umorzenie należności skarżący wskazał dwie jego podstawy faktyczne: pogorszenie sytuacji materialnej i majątkowej, pozbawienie możliwości zarobkowania z uwagi na przebywanie w Zakładzie Karnym oraz zaprzeczenie ojcostwa wobec A.W.1.

Co do pierwszej podstawy, Sąd w całości podziela stanowisko organów obu instancji, iż pobyt w Zakładzie Karnym nie stanowi okoliczności uzasadniającej zastosowanie ulgi umorzenia należności alimentacyjnych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, akceptując przedstawioną w tym zakresie argumentację.

Odmiennie jednak Sąd ocenił drugą przesłankę umorzenia należności wskazaną przez skarżącego.

Niespornie Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z dnia [...].06.2016r. sygn. akt [...] zasądził od skarżącego alimenty na rzecz syna A.W.1, a wobec niewywiązywania się z tego obowiązku przez odwołującego, zostały przyznane osobie uprawnionej A.W.1 świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pobierane przez przedstawiciela ustawowego B.W. w kwocie 350 zł miesięcznie w okresie od 01.09.2016r. do 30.09.2020r. na łączną kwotę 17150,00 zł.

Wyrokiem z dnia [...] czerwca 2023r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] po rozpoznaniu sprawy o zaprzeczenie ojcostwa ustalił, że A.W. nie jest ojcem małoletniego A.W.1 (wyrok uprawomocnił się [...] lipca 2022r.).

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZP 91/11: "wyrok unieważniający uznanie dziecka czy jak w tej sprawie (zaprzeczający ojcostwo), usuwający istniejący dotychczas stosunek prawny rodzicielstwa działa ex tunc. Nie jest możliwa do przyjęcia konstrukcja ojcostwa podzielonego w czasie. Równocześnie jednak istnieją ważne racje prawne i społeczne przemawiające za tym, by uznać wyłom od zasady wstecznego działania wyroku w sprawach w zakresie skutków świadczeń na utrzymanie i wychowanie dziecka, spełnionych przez ojca w okresie przed usunięciem ojcostwa. W okresie gdy świadczenie to było spełniane z przeznaczeniem na utrzymanie i wychowanie dziecka, miało usprawiedliwioną podstawę prawną. Ustanie ojcostwa w następstwie wyroku sądowego nie ma wpływu na ocenę prawidłowości wyroku zasądzającego alimenty od ojca w okresie sprzed wyroku unieważniającego uznanie dziecka. Świadczenia alimentacyjne spełnione względem dziecka w tym okresie były świadczeniami prawnie uzasadnionymi niezależnie od tego, czy spełnione były dobrowolnie, albo na podstawie wyroku zasadzającego alimenty, czy umowy. Nie ulegają więc zwrotowi alimenty dotychczas zapłacone, natomiast od prawomocności wyroku uchylającego ojcostwo ustaje obowiązek dalszych świadczeń alimentacyjnych, chociażby były już prawomocnie zasądzone, lecz jeszcze nie wyegzekwowane.

Wyrok stwierdzający unieważnienie ojcostwa wywołuje skutki prawne z mocą wsteczną, jednak nie odnosi się to do wszystkich konsekwencji. Osoba, w stosunku do której unieważniono uznanie ojcostwa dziecka, nie może żądać zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.

Spełnione przez mężczyznę świadczenie alimentacyjne na jego utrzymanie i wychowanie do czasu unieważnienia uznania nie podlegają zwrotowi".

W realiach niniejszej sprawy z datą prawomocności wyroku SR w [...] z dnia [...] czerwca 2022 r., [...] o zaprzeczenie ojcostwa, tj. z dniem [...] lipca 2022 r., wygasł obowiązek alimentacyjny skarżącego co do A.W. Stwierdzono to wyrokiem zaocznym SR w [...] z dnia [...] maja 2023 r., [...] stosując przywołane wcześniej reguły wynikające z postanowienia SN z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZP 91/11.

Oznacza to, że nie można żądać od skarżącego niezapłaconych przezeń świadczeń alimentacyjnych zaległych, po 5 lipca 2022 r., nawet jeśli powstały przed tą datą, są wymagalne, wynikają z prawomocnych wyroków sądów.

Niezapłacone do 5 lipca 2022 r. alimenty na rzez mał. A.1 nie mogą więc być, po 5 lipca 2022 r. skutecznie egzekwowane.

Powstaje pytanie o charakter należności z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych za okres do 5 lipca 2022 r. O tym, że nie są to alimenty w rozumieniu przepisów kro, nie trzeba nikogo przekonywać. Wierzytelność funduszu alimentacyjnego to tzw. roszczenia zwrotne z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy.

Odpowiednik tego uprawnienia stanowi przepis art. 140 k.r.o. Na mocy przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego roszczenie regresowe przysługuje osobie, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania, nie będąc do tego zobowiązanym albo będąc zobowiązanym z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Osoba dostarczająca świadczenia może żądać zwrotu wypłaconych należności za ostatnie 3 lata od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.

Pobieranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez uprawnionego powoduje jednoczesne powstanie zobowiązania po stronie dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych. Uprawnienie regresowe obejmuje również odsetki, które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.

Rozwiązanie zawarte w art. 27 ust. 1 jest konsekwencją tego, że wypłacane należności z funduszu alimentacyjnego mają na celu zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego w przypadku bezskuteczności uzyskania świadczenia od zobowiązanego. Co za tym idzie, świadczenia z funduszu w okresie świadczeniowym zastępują należności, które powinny być wypłacane przez dłużnika.

Jeżeli dłużnik nie spłaci dobrowolnie należności pobranych z funduszu przez uprawnionego, podlegają one ściągnięciu, w drodze egzekucji sądowej na podstawie przepisów o egzekucji świadczeń alimentacyjnych, z uwzględnieniem przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jeżeli jest prowadzone postępowanie egzekucyjne w celu zaspokojenia roszczeń osoby uprawnionej z tytułu alimentów, organ właściwy wierzyciela, który wypłacił świadczenia z funduszu alimentacyjnego, będący wierzycielem tych należności, przyłącza się do tego postępowania egzekucyjnego na tych samych prawach co wierzyciel uprawniony do alimentów.

Przywołać w tym miejscu należy uchwałę 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2021 r., I OPS 2/21, w której stwierdzono, że alimenty, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj: Dz. u. z 2020 r., poz. 1876 z późn. zm.) nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sadowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego.

NSA w uzasadnieniu uchwały szeroko i wiążąco uzasadnił dlaczego alimenty świadczone na rzecz uprawnionego przez dłużnika alimentacyjnego są pojęciem różnym od świadczeń tegoż dłużnika na rzecz funduszu alimentacyjnego. Inaczej rzecz ujmując wierzytelność funduszu alimentacyjnego nie jest tożsama z wierzytelnością wierzyciela alimentacyjnego wobec dłużnika alimentacyjnego.

NSA w przywołanym przez SKO wyroku z dnia 29 września 2017 r., I OSK 3290/15 stwierdził, że decyzje zobowiązujące skarżącego do zwrotu odnoszą się do obowiązku alimentacyjnego, który za ten okres nie został zniesiony. Przesądzające znaczenie ma w tym zakresie wyrok ustalający ustanie obowiązku alimentacyjnego z określoną datą. O okresie trwania stosunku alimentacyjnoprawnego rozstrzyga w takiej sytuacji orzeczenie w przedmiocie ustalenia, że obowiązek alimentacyjny wygasł.

W rezultacie, tak samo jak nie ma podstaw do żądania zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych za okres poprzedzający wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego (por. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt III CZP 91/11), tak samo nie ma podstaw do przyjęcia, że dłużnik jest zwolniony od zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w rozumieniu art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionych do alimentów.

Odnosząc się do tej argumentacji Sąd stwierdza, że oczywiście niespornie obowiązek alimentacyjny skarżącego trwał do prawomocności wyroku o zaprzeczenie ojcostwa. Wydaje się, że NSA przyjął, że wyrok alimentacyjny w zakresie objętym decyzjami o przyznaniu świadczeń z funduszu został wykonany i dlatego można żądać od dłużnika alimentacyjnego zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu.

Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że wyroki o zaprzeczenie ojcostwa i ustaleniu obowiązku alimentacyjnego nie powodują, że fundusz alimentacyjny nie może dochodzić roszczeń o zwrot wypłaconych kwot w stosunku do skarżącego. Nawet przy zaakceptowaniu tego stanowiska organy zdaniem Sądu nie wypowiedziały się merytorycznie o wpływie tychże orzeczeń na rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia .

SKO wprost stwierdziło, że "fakt zaprzeczenia ojcostwa dla oceny możliwości zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności alimentacyjnych, nie ma znaczenia (wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 listopada 2019r. II SA/Lu 465/19, z dnia 22 czerwca 2021r. II SA/Lu 213/21). Odwołujący ma prawo czuć się w tych okolicznościach pokrzywdzony, jednak rozstrzygnięcie organu, nieuwzględniające powyższej okoliczności w żaden sposób nie prowadzi do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa wyrażonej w art 8 k.p.a. oraz zasady wyważania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.)".

Sąd nie podziela tego stanowiska. Wykładnia przepisów prawa, czy jego stosowanie nie może prowadzić do nieakceptowalnych w odbiorze społecznym wniosków. Zauważyło to samo SKO pisząc o krzywdzie skarżącego.

Rzeczą SKO będzie uwzględnienie tych okoliczności jako przesłanek umorzenia należności. Zdaniem Sądu, zaistnienie tych okoliczności powinno skutkować całościowym bądź w istotnej części umorzeniem.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.