Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 910/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.17 ust.5 pkt 2 lit.a
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: w zw. z art. 2 ust.2pkt 1
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 1133/14 w sprawie ze skargi B.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 14 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 4 lipca 2014 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu na rzecz B.N. kwotę 197 (sto dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 25 listopada 2014r. sygn. akt II SA/Bd 1133/14 oddalił skargę B.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 14 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu decyzją z dnia 14 sierpnia 2014 r. nr [...], na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych(t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm., dalej w skrócie " u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej w skrócie "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania B.N., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji podało, że Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza [...], decyzją z dnia 4 lipca 2014 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku wyżej wymienionej z dnia 19 maja 2014 r. o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 marca 2014 r., odmówił B.N. przyznania świadczenia w formie zasiłku dla opiekuna. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 1, art. 2 oraz art. 10 cyt. ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w zw. z art. 17, art. 20 ust. 3 oraz art. 26 u.ś.r.

W sprawie ustalono, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 21 czerwca 2011 r. nr [...] B.N. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad tatą – L.O. na okres od dnia 18 maja 2011 r. bezterminowo, w oparciu o art. 17 u.ś.r. Decyzja ta wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. Z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Organ pierwszej instancji, powołując art. 2 ust. 1 tej ustawy oraz art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. podał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stwierdził, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim, a współmałżonek posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. W konsekwencji odmówiono przyznania przedmiotowego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji B.N. wniosła o jej uchylenie i przyznanie prawa do zasiłku dla opiekuna należnego do dnia śmierci ojca, tj. do dnia 14 marca 2014 r. W jej ocenie, bezprawnie pozbawiono ją przyznanego uprzednio świadczenia. Podała, że opiekowała się niepełnosprawnymi rodzicami i w związku z tym nie mogła zarejestrować się w urzędzie pracy oraz poszukiwać pracy. Wskazała, że jej mama nie mogła opiekować się chorym mężem, albowiem sama potrzebowała pomocy z powodu licznych chorób i niepełnosprawności.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013 r. Stosownie do treści art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Zauważył, iż treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., ulegała zmianie i w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. przepis ten stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie jest bezsporne, że wymagający opieki L.O. pozostawał w związku małżeńskim, zaś jego żona L.O. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu przyjęło, że w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., wyłączająca możliwość przyznania B.N. zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 marca 2014 r.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej przez B.N. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, dających podstawę do wznowienia postępowania i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji. Zdaniem skarżącej, decyzja wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu jest wadliwa i winna być uchylona.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Wskazał, że przyznanie B.N. decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 21 czerwca 2011 r. świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 18 maja 2011 r. bezterminowo w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem L.O. i wygaśnięcie przedmiotowej decyzji z dniem 30 czerwca 2013 r. skutkowało tym, że wprawdzie w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., znajdowała się ona w kręgu potencjalnych beneficjentów tego świadczenia, to jednak nie mogło ono być jej przyznane, albowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. L.O. pozostawał w związku małżeńskim z L.O., która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że w sprawie brak było podstaw do przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna za żądany przez nią okres.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), orzekł, jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła B.N., reprezentowana przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), poprzez ich błędną wykładnię, niezgodną z celem ustawy oraz konstytucyjną zasadą równości (tj. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), a w konsekwencji uznanie, iż skarżącej nie przysługuje prawo do zasiłku dla opiekuna osoby niepełnosprawnej – podczas gdy zaistniały w niniejszej sprawie stan faktyczny wskazuje, iż należało zastosować wykładnię celowościową i systemową, a zatem przyznać skarżącej zasiłek dla opiekuna.

Wskazując na powyższy zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podała, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji zastosował jedynie wykładnię językową art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś. r. W ocenie skarżącej, z taką interpretacją nie sposób się zgodzić. Ojciec, którym opiekowała się w okresie od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 marca 2014 r. legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. We wskazanym czasie pozostawał w związku małżeńskim z L.O., która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie nie uwzględniono jednak faktu, że L.O. sama, od co najmniej kilku lat, wymaga opieki skarżącej. Jest osobą starszą i schorowaną. Jej wiek oraz stan zdrowia nie pozwalają na samodzielne wykonywanie codziennych czynności, w czym pomagają jej bliscy. Nigdy nie wychodzi sama z domu, porusza się tylko z pomocą skarżącej. Wcześniej legitymowała się ona orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W związku z jej złym stanem zdrowia, który wraz z wiekiem pogarsza się, w chwili obecnej toczy się postępowanie zmierzające do ustalenia niepełnosprawności w stopniu znacznym. Zdaniem skarżącej, jej matka, osoba licząca 83 lata, schorowana, nie była w stanie prawidłowo wykonywać obowiązku sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, w związku z tak ukształtowanym stanem faktycznym pierwszeństwo należało przyznać wykładni systemowej i celowościowej oraz zgodnej z Konstytucją RP, czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy nie uczynił.

Językowe rozumienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do sprzeczności wydanych w sprawie decyzji z konstytucyjną zasadą równości. Przede wszystkim wyraża się ona w rozróżnieniu sytuacji, w której znajduje się osoba starsza, której małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jednocześnie nie może, z obiektywnych przyczyn, sprawować opieki nad współmałżonkiem – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – od sytuacji osoby, której małżonek legitymuje się takim orzeczeniem i również faktycznie opieki tej nie sprawuje. Przyznanie prawa do zasiłku dla opiekunów tylko drugiej kategorii osób jest w znacznym stopniu krzywdzące i prowadzi do nierównego traktowania podmiotów znajdujących się w jednakowym położeniu.

Zastosowane w sprawie rezultaty wykładni językowej powołanego przepisu pozostają w sprzeczności z celem ustawy, którym jest wsparcie osób rezygnujących z pracy zarobkowej dla sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Pomoc materialna ma zrekompensować z jednej strony skutki rezygnacji przez opiekuna z zarobków, a z drugiej zwiększone wydatki rodziny w związku z chorobą osoby wymagającej opieki.

B.N. spełnia pozytywne przesłanki do przyznania zasiłku dla opiekuna określone w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w zw. z art. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012r.

Autor skargi kasacyjnej wskazał, że przesłanka pozostawania w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki, jako przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego, została wprowadzona ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U 2005 nr 86 poz. 732) W związku z tym, że w praktyce powstały wątpliwości co do stosowania tego przepisu oraz jego konstytucyjności, został on znowelizowany ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2011 nr 205 poz. 1212). Celem tej nowelizacji było m.in. wykluczenie sytuacji, w której osoby niepełnosprawne zostaną pozbawione opieki oraz wsparcia jedynie ze względu na pozostawanie w związku małżeńskim. Uchwalona zmiana przyznawała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym posiadającym małżonka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Pomimo dokonanej modyfikacji, rezultaty wykładni omawianego przepisu nie dają się pogodzić z celem ustawy ani konstytucyjną zasadą równości. Nie uwzględnia ona sytuacji osób starszych, których małżonek nielegitymujący się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie może sprawować opieki z przyczyn obiektywnych, niezależnych od jego woli. W takich przypadkach, organy stosujące prawo powinny orzekać nie tylko zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów, ale również strzec zgodności wydawanych rozstrzygnięć z Konstytucją RP, poprzez stosowanie wykładni, której rezultaty pozostają w zgodności z jej naczelnymi zasadami. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do wyjaśnienia, czy w świetle art. 2 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., istniała możliwość przyznania B.N. zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem L.O. za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 marca 2014 r., tj. dnia jego śmierci, mimo że pozostawał on w związku małżeńskim z L.O., która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 powołanej wyżej ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zasiłek dla opiekuna przysługuje za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w którym osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w u.ś.r. cyt. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Zasiłek dla opiekuna przysługuje od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmowały lub rezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy tym, z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. wynikało, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazać należy, iż definicja ustawowa pojęcia "znaczny stopień niepełnosprawności" jest zawarta w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.). Przepis art. 4 ust. 1 tej ustawy stanowi, że do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności zalicza się osoby z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolne do pracy, albo zdolne do pracy, ale jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagające, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie zauważyć należy, iż ustawodawca niejako z góry zakłada, że każda osoba, która ukończyła 75 lat, wymaga zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji i w związku z tym domniemaniem wprowadził dwa różne świadczenia adresowane do tych osób, mając na celu ich wsparcie w ponoszeniu wydatków związanych z koniecznością korzystania z takiej pomocy. Pierwszym świadczeniem jest zasiłek pielęgnacyjny, który zgodnie z art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. przysługuje osobie, która ukończyła 75 lat. Drugim świadczeniem jest dodatek pielęgnacyjny, który przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia – art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 253, poz. 1227 ze zm.). Uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 u.ś.r. ). Oba te świadczenia mają ten sam cel – dodatkowe wsparcie dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, z uwagi na zaawansowany wiek.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mimo, że w rozpoznawanej sprawie rezultat wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. był jasny, to jednak zgodnie ze wskazaniami współczesnej nauki prawa wymagał od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kontynuacji wykładni na podstawie dyrektyw wykładni systemowej i celowościowej (M. Zieliński, Clara non sunt interpretanda – mity i rzeczywistość, ZNSA 2012/6/18-21).

Z akt sprawy wynika, że L.O., urodzona w dniu 30 listopada 1931 r. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 11 stycznia 2011 r. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, który datuje się od dnia 26 listopada 2010 r. do dnia 31 stycznia 2012 r. Natomiast w toku rozpoznawanej sprawy zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i postępowania przed Sądem pierwszej instancji, nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z zawartych w odwołaniu i w skardze twierdzeń skarżącej wynika, że jej matka, licząca 83 lata, była i jest osobą schorowaną, która nie była zdolna do sprawowania opieki nad 89-letnim mężem, posiadającym znaczny stopień niepełnosprawności. Kwestia ta nie została jednak przez Sąd pierwszej instancji przy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozważona.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozstrzygnięcie o zasadności wniosku B.N. o przyznanie zasiłku dla opiekuna za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 marca 2014 r. z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolna była sprawować jego żona, a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro, jak wyżej wskazano, ustawodawca przyjmuje domniemanie, że osoba w wieku 75 lat sama, co do zasady, wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku 83 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad urodzonym w 1925 r. małżonkiem, niepełnosprawnym w stopniu znacznym. W sytuacji, w której organy miały wątpliwości co do możliwości zdrowotnych sprawowania przez 83-letnią L.O. stałej lub długotrwałej opieki nad 89-letnim mężem L.O., legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności, winny zażądać od skarżącej B.N. stosownej dokumentacji, czego w niniejszej sprawie nie uczyniły.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest zasadny. Skutkowało to zastosowaniem w sprawie art. 188 P.p.s.a. i uchyleniem zaskarżonego wyroku i rozpoznaniem skargi poprzez uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a.). Organy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, uwzględnią dokonaną wykładnię powołanego wyżej przepisu i ustalą, czy L.O. z uwagi na wiek i stan zdrowia w okresie od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 marca 2014 r. mogła sprawować opiekę nad mężem L.O., posiadającym znaczny stopień niepełnosprawności.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 209 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 461).