Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 724/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 182 par. 2, art. 183, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1940/14 w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi [...] na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2014r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania w pkt I. oddalił skargę, w pkt II. przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie kwotę 240 zł, podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Decyzją dnia [...] października 2014r. Wojewoda Małopolski, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania [...] od decyzji Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia [...] maja 2013r. orzekającej o wymeldowaniu skarżącej z lokalu przy ul. L. w T. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta Tarnowa orzekł o wymeldowaniu skarżącej, ponieważ opuściła ona miejsce pobytu stałego w rozumieniu przepisów art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

W odwołaniu od powyższej decyzji [...] podała, iż od 7 lat przebywa w zakładzie karnym i prawdopodobnie w 2013r. wyjdzie na wolność, lecz bez stałego meldunku nie ma na to szans. Jest chora psychicznie i prosi o zameldowanie jej gdziekolwiek na pobyt stały.

Decyzją z dnia [...] października 2014r. Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał jako podstawę prawną wymeldowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz wskazał, że wniosek o wymeldowanie skarżącej z miejsca pobytu stałego z lokalu przy ul. L. w T. złożył [...], nowy właściciel mieszkania, uzasadniając go tym, iż na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnowie Wydział I Cywilny z dnia 5 września 2012r., sygn. akt I Co 1511/08 nabył w drodze licytacji komorniczej własnościowe prawo do przedmiotowego lokalu. W dniu 28 grudnia 2012r. administracja Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w Tarnowie przekazała mu protokolarnie opróżniony lokal, w którym nie było żadnych rzeczy należących do skarżącej Ponadto podał, że skarżąca obecnie przebywa w Zakładzie Karnym w Lublińcu, a w chwili zatrzymania przebywała poza przedmiotowym lokalem. Świadek [...] - matka [...] potwierdziła fakt, iż w chwili przejęcia przedmiotowego lokalu przez syna mieszkanie to było puste oraz zniszczone i zostało poddane generalnemu remontowi.

Organ II instancji podkreślił także, że działając w oparciu o art. 10 § 1 k.p.a., przesłał kserokopię akt sprawy do Zakładu Karnego w Lublińcu (aktualnego miejsca pobytu skarżącej), celem umożliwienia skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji administracyjnej. Skarżąca, pomimo iż przebywa w zakładzie karnym brała czynny udział w postępowaniu o jej wymeldowanie z przedmiotowego lokalu, przesyłając kilkakrotnie do organu I instancji pisemne wyjaśnienia. W każdym z tych pism skarżąca opisywała swój stan zdrowia podnosząc, że leczy się psychiatrycznie oraz wskazała, że zdaje sobie sprawę, że prawomocnym wyrokiem została skazana na karę dożywotniego pozbawienia wolności jednak uważa, że niedługo może znaleźć się na wolności i wówczas powróci do mieszkanie przy ul. L. w T.. Wskazała również, że opuszczając przedmiotowy lokal pozostawiła go w pełni umeblowany i nadający się do zamieszkania. W pismach z dnia 26 sierpnia 2013r. oraz 4 września 2013r. poinformowała organ odwoławczy, iż z uwagi na chorobę psychiczną nie rozumie dokumentacji dowodowej zgromadzonej w aktach sprawy o wymeldowanie jej z miejsca pobytu stałego i wniosła o wyznaczenia radcy prawnego, który będzie ją reprezentował w niniejszym postępowaniu, aby "nie została pokrzywdzona". W związku z powyższym Wojewoda Małopolski wystąpił w trybie art. 34 § 1 k.p.a. do Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie Wydział III Rodzinny i Nieletnich z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela uprawnionego do działania w imieniu skarżącej w trybie art. 34 § 1 k.p.a., jednak sąd ten stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i postanowieniem z dnia 30 października 2013r., sygn. akt III RNs 639/13/S przekazał wniosek Sądowi Rejonowemu w Tarnowie, który postanowieniem z dnia 28 lutego 2014r. sygn. akt III RNs 41/14 oddalił wniosek. Skarżąca od tego postanowienia wniosła apelację do Sądu Okręgowego w Tarnowie Wydział I Cywilny, jednak Sąd Okręgowy w Tarnowie postanowieniem z dnia 21 lipca 2014r., sygn. akt I Ca 274/14 odrzucił apelację skarżącej. Z informacji uzyskanej z Zakładu Karnego w L. z dnia 11 sierpnia 2014r., wynika, że [...] odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności.

W ocenie organu odwoławczego, zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że skarżąca lokal przy ul. L. w T. opuściła przed osadzeniem w zakładzie karnym. Skarżąca została zatrzymana podczas przerwy w odbywaniu kary w dniu 31 marca 2006r. w Tarnowie przy ul. W..

Organ uznał, że z uwagi na fakt, że [...] nabył w drodze licytacji komorniczej własnościowe prawo do lokalu przy ul. L. w T. i Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w Tarnowie w dniu 28 grudnia 2012r. przekazała mu protokolarnie opróżniony lokal, opuszczenie przez skarżącą tego lokalu nabrało cech dobrowolności i ma charakter trwały. Aktualny właściciel lokalu nie wyraża zgody na zamieszkanie skarżącej w lokalu, którego jest właścicielem, co wyraził składając wniosek o jej wymeldowanie, wobec czego opuszczenie tego lokalu przez skarżącą ma także charakter trwały.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie [...] podniosła, że jej sprawa jest aktualnie w Sądzie Najwyższym i najprawdopodobniej wyjdzie na wolność. Podkreśliła, że pozbawienie jej meldunku jest okrutne, gdyż jest osoba niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015r. Sąd przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez ustanowienie dla niej adwokata. Ustanowiony pełnomocnik z urzędu, pismem z dnia 8 maja 2015r. uzupełnił skargę i zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy polegające na braku poczynienia ustaleń dotyczących okoliczności opuszczenia lokalu przy ul. L. w T. przez skarżącą, jak również stanu, w jakim znajdowało się wówczas w/w mieszkanie, co mogło mieć wpływ na naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych,

- art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie żądania skarżącej dotyczącego przeprowadzenia dowodów, których przedmiotem są okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a to stan w jakim znajdowało się mieszkanie przy ul. L. w T. w momencie opuszczenia go przez skarżącą, tj. dowodu z przesłuchania świadków: funkcjonariuszy policji oraz [...], o co strona wielokrotnie wnioskowała, co mogło mieć wpływ na naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych;

- art. 7 w zw. z art. 77 oraz art. 86 k.p.a., poprzez ograniczenie dowodu z przesłuchania stron jedynie do przesłuchania [...] i brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony skarżącej - [...], co mogło mieć wpływ na naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych;

- art. 138 § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy dotychczasowej decyzji, podczas gdy organ II instancji winien był ją uchylić i przekazać sprawę od ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Pełnomocnik skarżącej domagał się uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, po dokonaniu kontroli legalności zaskarżonej decyzji, że skarga jest nieuzasadniona. Wobec braku podstaw do stwierdzenia, że przedmiotowa decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego lub z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonych orzeczeń stanowiła ustawa z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej ustawa. Zgodnie z art. 6 ust. 1 obowiązującej w dniu orzekania przez organy obu instancji ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy na osobie, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, spoczywa obowiązek wymeldowania się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W przypadku zaniechania tego obowiązku, stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu - decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Decyzja o wymeldowaniu nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości. Opuszczenie miejsca stałego pobytu ma miejsce wtedy, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy.

W ocenie Sądu, w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym zostało wykazane w sposób niebudzący wątpliwości, że centrum życiowych interesów skarżącej nie znajduje się pod adresem przedmiotowego lokalu, gdyż od 2006r. przebywa ona w zakładzie karnym. Pozbawienie wolności nie następuje z woli skazanego, jednak jego przymusowy charakter nie przesądza jeszcze o tym, że osoba odbywająca karę pozbawienia wolności nie może zostać wymeldowana z powodu braku przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu.

Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w całości podzielił pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym "przymusowe opuszczenie lokalu przez osobę w nim zameldowaną nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią zachowań" (wyrok NSA z dnia 18 września 2009r. sygn. akt II OSK 1396/08, wyrok NSA z dnia 12 maja 2010r., sygn. akt II OSK 840/09, wyrok NSA z dnia 26 września 2007r., sygn. akt II OSK 1251/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2009r., sygn. akt IV SA/Wa 2282/07, a także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2009r. sygn. akt II SA/ Gl 493/08.).

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego i prawnego zaistniałego w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, Sąd stwierdził, że opuszczenie przez skarżącą lokalu przy ul. L. w T. nastąpiło w wyniku zawinionych przez skarżącą działań, za które została ona skazana prawomocnym wyrokiem karnym i za które nadal odbywa karę pozbawienia wolności. Z informacji uzyskanych od Dyrektora Zakładu Karnego w Lublińcu wynika, że skarżąca, na mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 30 czerwca 2009r., sygn. akt II K 3/09, odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności, a uprawnienia do warunkowego przedterminowego zwolnienia nabędzie dopiero z dniem 13 czerwca 2031r. Nie można więc uznać, że skarżąca zmuszona była opuścić przedmiotowy lokal w wyniku jakichkolwiek bezprawnych działań osób trzecich względem niej. Dla ustalenia, czy opuszczenie lokalu w konkretnych okolicznościach daje podstawę do wymeldowania, istotne znaczenie ma też, czy dana osoba miała zamiar opuszczenia miejsca dotychczasowego zameldowania. Skarżąca co prawda nadal deklaruje wolę powrotu do przedmiotowego lokalu oraz podnosi, że nie było jej zamiarem opuszczanie tego lokalu, jednak przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie będzie miało, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (p. WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 25 listopada 2009r. sygn. akt III SA/Wr 437/09).

Zdaniem Sądu w kontrolowanym postępowaniu zamiar skarżącej pozostania w przedmiotowym lokalu ogranicza się jedynie do deklarowania chęci powrotu do lokalu bez uwzględnienia realnych i prawnych możliwości zamieszkania w lokalu po zakończeniu odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności. Sąd podkreślił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnowie Wydział I Cywilny z dnia 5 września 2012r., sygn. akt ICo 1511/08 Sąd przysądził własnościowe prawo do przedmiotowego lokalu [...], w wyniku zlicytowania tego lokalu przez komornika sądowego i nakazał skarżącej wydanie mu tego lokalu. Oznacza to, że skarżąca nie ma możliwości powrotu do tego lokalu po odbyciu kary pozbawiania wolności. Zatem utrzymanie zameldowania skarżącej w przedmiotowym lokalu sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem obecnym, a skoro skarżąca nie ma też realnych perspektyw na powrót do lokalu, odmowa wymeldowania prowadziłaby do trwałej fikcji meldunkowej. Sąd uznał, że w okolicznościach sprawy (dożywotnie pozbawienie wolności) skarżąca opuściła miejsce zameldowania dobrowolnie i w sposób trwały.

Sąd wskazał na uzasadnienie wyroku z dnia 19 marca 2014r. w sprawie sygn. akt II OSK 2556/12, w którym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wymaganą przepisem art. 15 ust. 2 przesłankę wymeldowania stanowi ustanie pobytu w lokalu.

Skład orzekający podzielił pogląd, że odbywanie kary pozbawienia wolności, co do zasady, wiąże się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego i potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania. Opuszczenie lokalu jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności (por. wyroki NSA: z dnia 26 września 2007r., sygn. akt II OSK 1251/06; z dnia 18 września 2009r., sygn. akt II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012r., sygn. akt II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013r., sygn. akt II OSK 1976/11 i z dnia 11 kwietnia 2013r., sygn. akt II OSK 2407/11; CBOSA). NSA podkreślił w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 marca 2014r. sygn. akt II OSK 2556/12, że osoba pozbawiona wolności jest w stanie utrzymywać taki kontakt z lokalem mieszkalnym, w którym jest zameldowana na pobyt stały, że nie można przyjąć domniemania trwałego opuszczenia lokalu. Są to takie formy zachowania, jak pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, podejmowanie działań mających na celu zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku czy stanie technicznym, podejmowanie starań o utrzymanie lub uzyskanie tytułu do posiadania lokalu, uzewnętrznianie woli powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie. Sąd podzielił stanowisko, że bez tych zachowań nie można przyjąć, że osoba nie opuściła miejsca pobytu stałego (p. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20.10 2014r. sygn. akt IV SA/Po 265/14).

Sąd wskazał także, że nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie łożyła na utrzymanie mieszkania i to spowodowało sprzedaż mieszkania w wyniku licytacji komorniczej.

W świetle przedstawionych powyżej rozważań Sąd uznał zarzuty podniesione przez skarżącą i jej pełnomocnika za niezasadne.

Sąd wskazał także, że za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu tego przepisu uznaje się sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Takie stanowisko potwierdza przywołany przez skarżącą wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie sygn. akt II OSK 1837/10. Wbrew stanowisku skarżącej, w treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych zawarta jest jedna przesłanka uzasadniająca wymeldowanie, tj. opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego. "Opuszczenie miejsca pobytu" w rozumieniu tego przepisu zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, przywołanym w skardze oznacza opuszczenie trwałe i dobrowolne. Znaczenie tych pojęć dobrowolności i trwałości ocenia się jednak mając na uwadze okoliczności konkretnej i indywidualnej sprawy. W przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym orzecznictwo sądowoadministracyjne nie wymaga dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. Również trwałość opuszczenia nie zależy wyłącznie od długości kary pozbawienia wolności, aczkolwiek jej najwyższy wymiar w zasadzie przesądza o definitywności opuszczenia miejsca pobytu. Decydujące jest natomiast, tak jak w tego rodzaju sprawach, gdzie dana osoba ma swoje centrum życiowe, jaką utrzymuje więź (kontakt) z lokalem i osobami w nim zamieszkującymi.

Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika skarżącej, a to naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy polegające na braku poczynienia ustaleń dotyczących okoliczności opuszczenia lokalu przy ul. L. w T. przez skarżącą, jak również stanu w jakim znajdowało się wówczas w/w mieszkanie, Sąd uznał ten zarzut za nieuzasadniony, podobnie jak zarzut odnośnie nieprzeprowadzenia przez organ administracyjny dowodu z przesłuchania na tę okoliczność jako świadków: funkcjonariuszy policji oraz [...]. Sąd podkreślił, że skarżąca została aresztowana w 2006r. i od tego czasu przebywa w zakładzie karnym, gdzie zgodnie z prawomocnym wyrokiem karnym odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności, a najwcześniej o możliwość skorzystania warunkowego przedterminowego zwolnienia będzie mogła się ubiegać po 13 czerwca 2031r. Jeszcze istotniejszym jest fakt, że przedmiotowe mieszkanie zostało nabyte w drodze sprzedaży licytacyjnej od komornika sądowego przez [...] na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnowie Wydział I Cywilny z dnia 5 września 2012r. o przysądzeniu. W postanowieniu tym Sąd też nakazał skarżącej wydanie mu tego lokalu. Lokal w chwili wydania przez komornika [...], był opróżniony z wszelkich rzeczy należących do skarżącej. Zatem nie ma istotnego znaczenia, w jakim stanie skarżąca pozostawiła lokal w 2006r.

W ocenie Sądu, nie ma również istotnego znaczenia fakt, że w przedmiotowym postępowaniu organ administracyjny ograniczył się jedynie do przesłuchania [...] i nie przeprowadził dowodu z przesłuchania skarżącej. Skarżąca miała zagwarantowany udział w trakcie całego postępowania administracyjnego. Organ przesłał jej też kserokopię akt, aby mogła się z nimi zapoznać i na bieżąco porozumiewała się z organem w formie pisemnej. Natomiast przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu organ ocenił na podstawie całokształtu sprawy, w tym orzeczeń sądów cywilnego i karnego, które zapadły w stosunku do skarżącej, w szczególności postanowienia o przysądzeniu własności lokalu przy ul. L. w T. na rzecz [...], które przeniosło na niego własność przedmiotowej nieruchomości w stanie wolnym od obciążeń. W myśl art. 999 § 1 k.p.c., prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej i jest tytułem wykonawczym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości i opróżnienia znajdujących się na tej nieruchomości pomieszczeń bez potrzeby nadania mu klauzuli wykonalności. Postanowienie o przysądzeniu własności ma charakter konstytutywny. Zgodnie natomiast z art. 1000 k.p.c., z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności wygasają wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążące na nieruchomości. Na miejsce tych praw powstaje prawo do zaspokojenia z ceny nabycia z pierwszeństwem przewidzianym w przepisach o podziale ceny uzyskanej z egzekucji. Pozostają w mocy bez potrącenia ich wartości z ceny nabycia jedynie prawa ciążące na nieruchomości z mocy ustawy, służebność drogi koniecznej oraz służebność ustanowiona w związku z przekroczeniem granicy przy wznoszeniu budowli lub innego urządzenia oraz służebność przesyłu (§ 2).

W świetle powołanych powyżej przepisów, nawet jeżeli skarżąca przed aresztowaniem pozostawiła swoje mieszkanie umeblowane i wyposażone w jej rzeczy, to w 2012r. doszło do sprzedaży licytacyjnej jej mieszkania i opróżnienia lokalu ze wszystkich przedmiotów skarżącej, przed wydaniem tego lokalu nabywcy, tj. [...]. Zasadność tych czynności skarżąca mogła kwestionować jedynie w postępowaniu egzekucyjnym.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w kontrolowanym postępowaniu naruszenia przepisów postępowania, ani też naruszenia prawa materialnego i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł, na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013r., poz. 461), jak w punkcie II sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2015r. wniosła [...], reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, która działając na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), zaskarżyła go w części – w punkt I (pierwszym).

Sądowi I instancji zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez Wojewodę Małopolskiego przepisów art. 7 w zw. z art. 77 § k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy polegające na braku poczynienia ustaleń dotyczących okoliczności opuszczenia lokalu przy ul. L. w T. przez skarżącą, jak również stanu w jakim znajdowało się wówczas w/w mieszkanie, co mogło mieć istotny wpływ na naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.);

- art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez Wojewodę Małopolskiego przepisów art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie żądania skarżącej dotyczącego przeprowadzenia dowodów, których przedmiotem są okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a to stan w jakim znajdowało się mieszkanie przy ul. L. w T. w momencie opuszczenia go przez skarżącą, tj. dowodu z przesłuchania świadków: funkcjonariuszy policji oraz [...], o co strona wielokrotnie wnioskowała, co mogło mieć istotny wpływ na naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych;

- art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez Wojewodę Małopolskiego przepisów art. 7 w zw. z art. 77 oraz art. 86 k.p.a. poprzez ograniczenie dowodu z przesłuchania stron jedynie do przesłuchania [...] i brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony skarżącej - [...], co mogło mieć istotny wpływ na naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy dotychczasowej decyzji, mimo rażącego naruszenia przez Wojewodę Małopolskiego przepisów art. 138 § 2 k.p.a., podczas gdy organ II instancji winien był ją uchylić i przekazać sprawę od ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części – w punkcie I (pierwszy) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej wg norm przepisanych, albowiem koszty te nie zostały pokryte przez skarżąca ani w całości, ani w części.

Ponadto w skardze kasacyjnej zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że kluczowe kwestie, związane z podejmowaniem przez skarżącą czynności mających na celu utrzymanie więzi z mieszkaniem przy ul. L. w T. nie zostały prawidłowo wyjaśnione. Dowody, na których oparły się ograny administracyjne obu instancji, a to: wyjaśnienia strony [...] oraz zeznania świadka [...] odnosiły się do momentu przejęcia mieszkania w posiadanie przez [...], które nastąpiło 28.12.2012r. Tymczasem skarżąca już od 31.03.2006r. nie przebywała na wolności, tego dnia została bowiem zatrzymana w zw. z popełnieniem przestępstwa. Zarówno wyjaśnienia strony, jak i świadka stanowią jedynie dowód na to, w jakim stanie znajdowało się mieszkanie w roku 2012, a więc w niespełna 6 lat po chwili przymusowego opuszczenia go przez skarżącą. Dowody te w żaden sposób nie wyjaśniają w jakim stanie mieszkanie znajdowało się, gdy skarżąca je opuściła, ani też dlaczego zostało pozbawione jej rzeczy osobistych, a co za tym idzie w żaden sposób nie wskazują na zamiar opuszczenia mieszkania przez skarżącą.

Skarżąca wskazywała, że w momencie opuszczenia lokalu pozostawiła w nim swoje meble, sprzęt AGD oraz inne rzeczy osobiste (tak pisma skarżącej z 20.03.2013r. (k. 37 akt I instancji, pismo z 16.05.2013r. k. 65 akt I instancji, jak również pisma z 20.07.2013r. i 19.08.2013r.). Po otrzymaniu informacji, że rzeczy te zniknęły z mieszkania skarżąca zgłaszała fakt kradzieży na policję. Skarżąca wielokrotnie wskazywała również dowody na okoliczność stanu mieszkania w momencie jego opuszczenia, a to zeznania świadków: policjantów, którzy dokonali jego przeszukania po jej aresztowaniu oraz [...], która miała opiekować się mieszkaniem skarżącej podczas jej nieobecności (pisma skarżącej jak wyżej). Skoro Sąd meriti wskazuje, że zachowania takie jak: pokrywanie opłat za mieszkanie, czy też utrzymanie mieszkania w porządku stanowi istotny fakt mający istotny wpływ na ocenę czy osadzony utrzymuje więź z mieszkaniem, a skarżąca zgłasza wnioski dowodowe mające te fakty udowodnić, to nieprzeprowadzenie wskazanych w tym zakresie dowodów stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania, a to art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a.. Dowody te nie zostały przeprowadzone, a okoliczności opuszczenia mieszkania, jak również chęć utrzymania mieszkania w posiadaniu przez skarżącą nie zostały dostatecznie wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego, podczas gdy zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a w myśl art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.

Pomimo, że w sprawie występowały dwie strony o przeciwstawnych interesach, przesłuchana została tylko jedna ze stron: p. [...]. Dowód z przesłuchania stron, ma charakter subsydiarny, może zostać przeprowadzony ze względu na brak innych dowodów w sprawie. Jest to uzasadnione m.in. tym, iż strony nie są obiektywne we własnej sprawie, a co za tym idzie ustawodawca ostrożnie podchodzi do procesowego waloru tego dowodu i ogranicza jego zastosowanie. Tym bardziej gdy w sprawie występują dwie strony o przeciwstawnych interesach przesłuchanie tylko jednej z nich, a następnie opieranie decyzji o taki dowód jest niedopuszczalne, narusza zasadę obiektywizmu wyrażoną w art. 8 k.p.a., jaką winien kierować się organ, nie różnicując pozycji stron postępowania. Jeżeli organ uznał, że w sprawie brak jest innych możliwych do wykorzystania źródeł dowodowych winien był przesłuchać również skarżącą. Sam organ dostrzegł problem związany z ograniczoną możliwością brania udziału skarżącej w postępowaniu, ze względu na fakt przebywania w więzieniu. Świadczą o tym próby ustanowienia przedstawiciela przed sądem cywilnym. Akcesoryjność dowodu z przesłuchania stron, jak również lapidarność ustawodawcy w jego regulacji nie może prowadzić do dowolności w stosowaniu tego środka dowodowego. Zaniechanie przesłuchania [...] doprowadziło do naruszenia art. 7 w zw. z art. 11 oraz art. 86 k.p.a..

Nie dokonując należytych ustaleń co do faktu przebywania skarżącej w lokalu przed aresztowaniem oraz stanu w jakim skarżąca pozostawiła mieszkanie, działań, jakie podjęła w celu zapewnienia utrzymania mieszkania w należytym stanie organy dopuściły się naruszenia podstawowej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada ta nakazuje organom podejmowanie wszelkich kroków celem pełnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy. Obowiązku tego organy nie dopełniły. Wskazane wcześniej uchybienia postępowania administracyjnego doprowadziły także w konsekwencji do wadliwego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W świetle wymienionych wyżej naruszeń Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był zatem zastosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i uwzględnić skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej, nie występują wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W związku z tym przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny był związany zarzutami skargi kasacyjnej.

Z treści skargi kasacyjnej złożonej w sprawie niniejszej wynika, że jest ona oparta jedynie na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i dotyczy wyłącznie naruszenia przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony w terminie 14 dni od doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 182 § 2 p.p.s.a. (w brzmieniu przed zmianą dokonaną przez art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2015r. poz. 658) rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie jednego sędziego (art. 182 § 3 p.p.s.a.).

Podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania - art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. dotyczą niewyjaśnienia przez organ administracji - z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz 78 § 1 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. - stanu faktycznego sprawy, tj. stanu, w jakim znajdowało się mieszkanie skarżącej położone przy ul. L. w T. w dacie opuszczenia go przez skarżącą oraz okoliczności opuszczenia tego lokalu, z czym wiąże się nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania zgłoszonych przez nią świadków oraz skarżącej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz akt sprawy nie potwierdza zasadności zarzutów skargi kasacyjnej. Sąd I instancji, w związku z zarzutem [...] naruszenia przez organ art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności opuszczenia mieszkania, zawartym także w skardze do WSA, analizował potrzebę przeprowadzenia przez organ administracji dowodu z zeznań wnioskowanych świadków, jednak uznał, że nieprzeprowadzenie tego dowodu przez organ nie stanowi naruszenia wskazanych przepisów postępowania. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do orzekania w przedmiocie wymeldowania skarżącej z przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Skarżąca została aresztowana w 2006r. i od tego czasu przebywa w zakładzie karnym, gdzie zgodnie z prawomocnym wyrokiem karnym odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności, a najwcześniej może ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie po 13 czerwca 2031r. Postępowanie w przedmiocie wymeldowania skarżącej zostało wszczęte na wniosek właściciela mieszkania, który nabył je w drodze sprzedaży licytacyjnej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnowie Wydział I Cywilny z dnia 5 września 2012r. Przysądzenie własności lokalu na rzecz Łukasza Bartkowskiego przeniosło na niego własność nieruchomości w stanie wolnym od obciążeń. Sąd postanowieniem nakazał skarżącej wydanie [...] przedmiotowego lokalu, a w dniu 28 grudnia 2012r. administracja Spółdzielni Mieszkaniowej przekazała mu protokolarnie opróżniony lokal. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, że okoliczność, w jakim stanie skarżąca pozostawiła ten lokal w roku 2006 nie jest w okolicznościach niniejszej sprawy istotny i nie zachodzi potrzeba przeprowadzania na tę okoliczność dowodu w postaci przesłuchania wnioskowanych świadków i samej skarżącej.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej kasacyjnie, dotyczącego nieprzeprowadzenia dowodu z jej przesłuchania, wskazać należy, że dowód z przesłuchania stron może zostać przeprowadzony ze względu na brak innych dowodów w sprawie. W sprawie niniejszej organ uznał, że dowód ten nie jest konieczny wobec zgromadzonego materiału dowodowego i Sąd I instancji to stanowisko podzielił, dokładnie je uzasadniając. Z niekwestionowanych ustaleń wynika, że skarżąca nie łożyła na utrzymanie mieszkania, czego następstwem była sprzedaż mieszkania w wyniku licytacji komorniczej. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że opuszczenie lokalu było spowodowane zawinionym zdarzeniem przez osobę pozbawioną wolności. Prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności było tytułem wykonawczym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości i opróżnienia znajdujących się na tej nieruchomości pomieszczeń bez potrzeby nadania mu klauzuli wykonalności (art. 999 § 1 k.p.c.).

W związku z powyższym nie można podzielić zarzutu skarżącej kasacyjnie, że Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania - art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi. Stanowisko Sądu I instancji, wskazujące na to, że Wojewoda Małopolski nie naruszył przepisów art. 7 w zw. z art. 77 § k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. było w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne.

Również zarzut sformułowany jako naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy dotychczasowej decyzji, mimo rażącego naruszenia przez Wojewodę Małopolskiego przepisów art. 138 § 2 k.p.a., podczas gdy organ II instancji winien był ją uchylić i przekazać sprawę od ponownego rozpoznania organowi I instancji jest w okolicznościach niniejszej sprawy nieuprawniony.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a., uznając że wskazane zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Wniosek pełnomocnika skarżącej o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Sąd I instancji.