Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2456/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 234
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, , Sędzia WSA Leszek Kobylski, Asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , Protokolant specjalista Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2023 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej B. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] września 2022 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia stosunków wodnych oraz nakazu wykonania prac oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] września 2022 r., działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] lipca 2022 r. orzekającej o naruszeniu przez właścicieli gruntów stanowiących działki o nr ew. [...] , [...], [...], [...], [...], [...]obręb [...], miasto [...]stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich i nakazującej właścicielom wyżej wskazanych działek wykonanie następujących prac w terminie 4 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji pod nadzorem przedstawiciela Spółki Wodnej w [...]:

wykonanie wykopów w miejscach przebiegu drenów nr [...] , [...], [...]przy granicy z dz. o nr ew. [...], obręb [...], miasto [...]oraz założenie czopów na drenach,

po odkryciu drenów przeprowadzenie prac oczyszczających, udrażniających system drenarski, jak również udrażniających przepływ głównego rurociągu między studniami 2 i 5.

Kolegium zaznaczyło, że sprawa przywrócenia stosunków wodnych na ww. działkach była już kilkakrotnie rozpoznawana w toku prowadzonych postępowań przed organami administracyjnymi. Relacjonując zatem przebieg dotychczasowego postępowania Kolegium wskazało, że w dniu 13 kwietnia 2021 r. zostało wszczęte z urzędu przez organ I instancji postępowanie administracyjne w sprawie naruszenia stosunków wodnych przez właścicieli gruntów oznaczonych jako działki o nr ew. [...], [...], [...], [...], [...], [...]obręb [...], miasto [...]ze szkodą dla gruntów sąsiednich na działkach o nr ew. [...] , [...], [...], obręb [...], miasto [...].

W dniu 12 maja 2021 r. na terenie spornych nieruchomości odbyły się oględziny z udziałem stron postępowania oraz pracowników Urzędu Miejskiego w [...]prowadzących sprawę. Z oględzin został sporządzony protokół oraz dokumentacja zdjęciowa. Ponowne oględziny miały miejsce w dniu 8 lipca 2021 r. z udziałem biegłego – T.N.

W toku postępowania Burmistrz [...]pozyskał mapy w formie elektronicznej z lokalizacją urządzeń melioracyjnych znajdujących się na terenie działek objętych niniejszym postępowaniem oraz dokumentację techniczną dotyczącą budowy budynku (ówczesnej) Wspólnoty Mieszkaniowej "[...] ". Dokumentacja ta została przekazana biegłemu.

W dniu 2 sierpnia 2021 r. do Urzędu Miejskiego w [...] wpłynęła opinia biegłego w przedmiotowej sprawie.

Burmistrz [...]w dniu [...] września 2021 r. wydał decyzję w sprawie naruszenia stosunków wodnych przez właścicieli gruntów stanowiących działki o nr ew. [...], [...], [...], [...], [...], [...] obręb [...], miasto [...]ze szkodą dla gruntów sąsiednich na działkach o nr ew. [...], [...], [...], obręb [...], miasto [...]. Od niniejszej decyzji zostały złożone liczne odwołania. W dniu [...] listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i skierowało sprawę do ponownego rozpoznania.

W związku z powyższym Burmistrz Miasta [...] zwrócił się do biegłego wykonującego ekspertyzę o ustosunkowanie się do uwag zawartych w decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] . W odpowiedzi biegły jednoznacznie wskazał i wyjaśnił przyczynę naruszenia stosunków wodnych na obszarze objętym postępowaniem.

W dniu [...]marca 2022 r. Burmistrz Miasta [...]wydał decyzję administracyjną w sprawie naruszenia stosunków wodnych przez właścicieli gruntów stanowiących działki o nr ew. [...], [...], [...], [...], [...], [...] obręb [...], miasto [...]ze szkodą dla gruntów sąsiednich na działce o nr ew. [...], [...], [...]obręb [...], miasto [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]decyzją z [...]maja 2022 r. uchyliło decyzję Burmistrza Miasta [...]i ponownie skierowało sprawę do ponownego rozpoznania.

Burmistrz Miasta [...]zwrócił się do biegłego wykonującego ekspertyzę w sprawie naruszenia stosunków wodnych o ustosunkowanie się do uwag zawartych w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Jednocześnie organ zwrócił się do Powiatowego Związku Spółek Wodnych w [...]o udzielenie informacji na temat głębokości posadowienia urządzeń melioracji wodnych oraz prawdopodobieństwa nienatrafienia na powyższe urządzenia podczas budowy.

Po uzyskaniu odpowiedzi na powyższe zagadnienia, Burmistrz Miasta [...]w dniu [...]lipca 2022 r. wydał decyzję administracyjną w sprawie naruszenia stosunków wodnych przez właścicieli gruntów stanowiących działki o nr ew. [...], [...], [...], [...], [...], [...]obręb [...], miasto [...]ze szkodą dla gruntów sąsiednich na działce o nr ew. [...], [...], [...], obręb [...], miasto [...]. W decyzji został wydany nakaz właścicielom ww. działek wykonania w terminie 4 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji, prac pod nadzorem przedstawiciela Spółki Wodnej w [...]polegających na wykonaniu wykopów w miejscach przebiegu drenów nr [...], [...], [...]przy granicy z dz. o nr ew. [...], obręb [...], miasto [...]oraz założenie czopów na drenach, a także po odkryciu drenów przeprowadzenie prac oczyszczających, udrażniających system drenarski, jak również udrażniających przepływ głównego rurociągu między studniami 2 i 5.

Odwołania od ww. decyzji o tożsamej treści złożyli A T, E W oraz P W podnosząc, że nie ponoszą odpowiedzialności za prace budowlane, które były wykonywane przez inwestora. Odwołanie złożyli również W K i G K podnosząc, że zostali wyzuci z posiadania działki o numerze [...]w konsekwencji czego nie odpowiadają za naruszenia, zwłaszcza, iż wykonawcą inwestycji była firma [...]sp. z o.o. Nie dokonali zmiany stosunków wodnych i nie sprawują kontroli nad działką [...]. W odwołaniu Wspólnoty Mieszkaniowej podniesiono, że organ I instancji ponownie wydał rozstrzygnięcie na podstawie wniosków biegłego opartych na domniemaniu a nie zaś stwierdzeniu ponad wszelką wątpliwości. Zarzucając braki w ustaleniach, jak również zignorowanie wniosku odwołującej o wykonanie odkrywek w celu jednoznacznego określenia przyczyn zalewania sąsiednich działek. Kontestując, iż z uwagi na niezbadanie sprawy, przedmiotową decyzję należy uznać za wydaną z naruszeniem prawa oraz obarczoną niedającymi się usunąć wadami postępowania.

W powyższych uwarunkowaniach Kolegium podkreśliło, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowił art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233, ze zm.). Kolegium zaznaczyło, że w przedmiotowej sprawie najpierw została przeprowadzona czynność dowodowa w postaci oględzin (protokół z oględzin z dnia 12 maja 2021 r.). W toku oględzin w treści protokołu stwierdzono, iż na działce o nr ew. [...]znajduje się studnia melioracyjna, z której wypływa woda w kierunku działki o nr ew. [...], a przez tę działkę do rowu melioracyjnego. Natomiast pod działką o nr ew. [...] jest rów zakryty. Na terenie tejże działki znajduje się studzienka rewizyjna. Woda wypływająca ze studzienki położonej na działce o nr ew. [...]przepływa zaś przez działkę o nr ew. [...]. Następnie w toku prowadzonego postępowania powołano biegłego do wykonania ekspertyzy i sporządzenia opinii technicznej dotyczącej zalewania gruntu działek o nr ew. [...], [...] i [...]. W dniu 8 lipca 2021 r. przeprowadzono oględziny z udziałem biegłego T N oraz pracowników Urzędu Miasta, a także stron postępowania. W protokole stwierdzono, że problem zalewania wystąpił w marcu 2021 r. Woda ze studni wypływała też w styczniu 2021 r. Ustalono także, że w drodze między blokami wykonywana była kanalizacja w 2015 r., a działka nr [...]zalewana jest od studni drenarskiej i występują straty w uprawach.

W sprawie została wydana opinia przez geologa, biegłego sądowego w zakresie hydrogeologii i zmian stosunków wodnych dr T N. Biegły w dokumencie pn. "Ekspertyza dotycząca naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...], [...] [...], [...], [...]obręb [...], miasto [...]ze szkodą dla gruntów sąsiednich" sporządzonym w lipcu 2021 r. wskazał m. in., że w dniu przeprowadzenia wizji terenowej nie zaobserwowano lokalnych podtopień na badanym terenie, jednakże grunt na zachód od budynku znajdującego się na dz. [...]był grząski, a wcześniejsze oględziny z dnia 12 maja 2021 r., wykazały, że na terenie działek nr [...] [...] i [...] dochodzi do podtopień, a woda wypływa ze studni melioracyjnej oraz gromadzi się na działce nr [...]. Stwierdzono, że w wyniku podtopień część gruntu nie nadaje się na prowadzenie upraw ze względu na niedostępność dla sprzętu rolniczego, a na części działki [...]graniczącej z działkami [...] i [...], widoczne są także znaczne straty upraw w związku z podmokłościami. Grząski teren powoduje także uszkodzenia sprzętu rolniczego. W oparciu o stan w studniach drenarskich nr 2 i 3 stwierdzono, że stagnacja wody w studni nr 3 świadczy o niedrożnych przewodach łączących ją ze studnią nr 5. W okresach intensywnych opadów i roztopów studnia nr 3 stanowi zbiornik bezodpływowy i po przekroczeniu pojemności wody wylewają się na grunt powodując lokalne podtopienia. Biegły stwierdził, że panująca na gruncie sytuacja wskazuje, iż niedrożny jest główny rurociąg łączący studnie nr 3 i 5, nie działają także dreny położone na tym terenie (mogło dojść do zamulenia drenów i głównego rurociągu). Biegły nie wykluczył również, że w trakcie prac budowlanych na poszczególnych działkach doszło do uszkodzenia drenów, które zgodnie z operatem wodnoprawnym miały być częściowo zlikwidowane i zaczopowane, wyjaśniając, w jaki sposób mogło dojść do naruszeń w procesie budowy. W podsumowaniu biegły podkreślił m.in., iż na dz. [...], [...]i [...]nastąpiła zmiana kierunku opływu wody ze względu na niesprawny system drenarski. Obecnie całość wód z terenu, drenowana wcześniej sączkami w kierunku północnym, odpływa po powierzchni terenu na wschód. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że w trakcie prac budowlanych sączki drenarskie nr [...], [...], [...]nie zostały zaczopowane i w efekcie doszło do zamulenia systemu drenów na tym terenie. Biegły wyraził opinię, iż uzasadnione jest twierdzenie, że okresowe zmiany stanu wody (podtopienia) na działkach [...] [...] i [...]pod wpływem wód opadowych i roztopowych, w najmniej korzystnym okresie roku są bezpośrednim efektem prac budowlanych, prowadzonych bez wymaganej staranności. Inwestor był zobowiązany do zabezpieczenia i zaczopowania likwidowanych drenów, których przebieg kolidował z prowadzonymi pracami budowlanymi. Wyraził opinię, iż należy nakazać właścicielowi działek [...], [...], [...], [...], [...], [...]wykonanie wkopów w miejscach przebiegu drenów nr [...], [...], [...]przy granicy z dz. [...]oraz założenie czopów na drenach. Jednocześnie po odkryciu drenów należy przeprowadzić prace oczyszczające, udrażniające system drenarski, jak również udrażniające przepływ głównego rurociągu między studniami 2 i 5, a prace powinny być przeprowadzone pod nadzorem przedstawiciela Spółki Wodnej w [...].

Organ nadmienił, że Powiatowy Zarząd Spółek Wodnych w [...]w kwestii dotyczącej położenia sączków i ich naruszenia przez inwestora w trakcie prowadzonych prac budowlanych przedstawił stan faktyczny znajdujący się na przedmiotowych gruntach, podkreślając także, że inwestor musiał uzyskać pozwolenie wodno-prawne i posiadać dokumentację techniczną na przebudowę sieci drenarskiej.

Biegły przedstawiając zaś dodatkowe stanowisko stwierdził, że budowa geologiczna terenu bezsprzecznie wymaga drenażu dla prawidłowego odwodnienia terenu. Podkreślał, iż fragment pola ornego jest podtapiany, co jest efektem nieprawidłowo działającego systemu drenarskiego, a także, że w studni nr 3 brak jest przepływu. Jego zdaniem brak jest możliwości wykonania wykopów fundamentów pod uprzednio wykonaną inwestycję bez naruszenia struktury posadowionych drenów. Wskazał, że zebrany materiał nie opiera się na domniemaniach, lecz na poszlakach wskazujących jednoznacznie związek przyczynowo skutkowy pomiędzy pojawieniem się podtopień na obszarze na którym skutecznie funkcjonował system drenarski, a prowadzonymi pracami budowlanymi. Stwierdził, iż wykonując głębokie wykopy pod fundamenty budynków nie było możliwości pominięcia przebiegających przez ten teren rur drenarskich.

Kolegium zaznaczyło, że przyjęty stan faktyczny w oparciu o poczynione ustalenia wskazuje, iż inwestor budując wielokondygnacyjne budynki mieszkalne (bloki) nie wykonał decyzji pozwolenia wodnoprawnego w należyty sposób i we wskazanym zakresie. Przyznał, że prace wbrew wydanej decyzji nie były prowadzone pod nadzorem Spółki Wodnej, a po ich zakończeniu nie została sporządzona dokumentacja powykonawcza. W ocenie organu, nieprawdziwe jest twierdzenie, że podczas realizacji prac można było nie natrafić na sączki, a ich przebieg jest nieznany, gdyż występując o pozwolenie wodnoprawne na przebudowę sieci drenarskiej wymagany był i jest operat wodnoprawny zawierający m in. mapy urządzeń melioracyjnych oraz projekt ich przebudowy. Natomiast biegły stwierdził, że nie było możliwości nie natrafienia na sączki podczas wykonywania wykopów pod fundamenty. Z informacji uzyskanych z Powiatowego Związku Spółek Wodnych jasno wynika, że inwestor musiał natrafić na urządzenia, gdyż głębokość posadowienia zbieraczy to 1,06 m - 1,12 m, a sączków do 0,8 m. Podczas oględzin potwierdzono, że woda wypływająca studnią melioracyjną nie ma możliwości odpływu do rowu melioracyjnego, więc stwierdzono, że zablokowany jest odcinek pomiędzy studnią, a rowem, na którym powstała inwestycja. Na terenie tym posadowiono dwa duże bloki mieszkalne z utwardzonym parkingiem. Wody z terenu utwardzonego odprowadzane są bezpośrednio do rowu, a nie urządzeń melioracyjnych. W odniesieniu do wykonanych przyłączy kanalizacyjnych i wodociągowych zauważono, że Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. wykonało w swoim zakresie inwestycję, która kończy się w miejscu nie kolidującym z urządzeniami melioracyjnymi. Natomiast dalsza część sieci wodociągowej i kanalizacyjnej dochodząca do budynków posadowionych na działkach objętych postępowaniem była wykonana przez inwestora, który budował bloki. Właściciele gruntów poszkodowanych o szkodzie dowiedzieli się w marcu 2021 r., w konsekwencji, czego został zachowany warunek zawarty w art. 234 ust. 5 ustawy Prawo wodne. Odnosząc się do stawianych zarzutów w kwestii naprawienia szkód przez inwestora organ I instancji wyjaśnił, że miało to miejsce na terenie drugiej jego inwestycji na działkach nr [...] położonych bezpośrednio przy ul. [...] w [...], przez które przechodzi równoległa sieć drenarska. Natomiast na działkach objętych niniejszym postępowaniem (położonych przy ulicy [...]) inwestor nie wykonywał prac naprawczych. Określony zatem przez biegłego sposób rozwiązania problemu odpływu wód, odpowiada skonkretyzowanym działaniom w sentencji decyzji. Zakres zaś prac niezbędnych do wykonania służy zapobieżenia podtapianiu nieruchomości sąsiedniej.

Kolegium rozpatrując przedmiotową sprawę w trybie odwoławczym wskazało, że stroną postępowania prowadzonego w trybie art. 234 ustawy Prawo wodne jest każdoczesny właściciel gruntu, na którym dokonane zmiany szkodliwie oddziałują na grunty sąsiednie. Jeżeli w toku postępowania nieruchomość szkodliwie oddziałująca zmieniła stan prawny, stroną powinien zostać nowy właściciel (bądź właściciele) i to na niego powinien być nałożony obowiązek na podstawie przywołanego przepisu. Nowi właściciele będą mogli na drodze cywilnoprawnej dochodzić od odpowiednio inwestora, dewelopera, poprzedniego właściciela zwrotu kosztów przywrócenia stanu poprzedniego, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Kolegium wskazując na opinię biegłego z lipca 2021 r. oraz stanowisko zawarte przez biegłego w piśmie z 10 grudnia 2021 r., zaznaczyło, że brak przepływu w studni nr 3 oraz brak odpływu wód z pola uprawnego, ewidentnie potwierdza, że obecnie system drenarski nie spełnia swojej roli w efekcie czego dochodzi do podtopień terenu. Zestawienie tego faktu z stanem faktycznym, który miał miejsce w badanym okresie gdzie nastąpiło wybudowanie budynku na omawianym terenie, również wraz z zabudową w otoczeniu budynku, wykonywanych w trakcie prac budowlanych na działkach nr [...], [...], [...], [...]i [...] potwierdza, iż te elementy, podejmowane działania doprowadziły do zmiany stosunków wodnych i stanowiły przyczynek do wystąpienia problemu gospodarowania wodami na przedmiotowych działkach, a w konsekwencji doprowadziły do zakłócenia stosunków wodnych w wyniku powierzchniowego odprowadzania nadmiaru wód. Równocześnie Kolegium zaznaczyło, że historycznie na przedmiotowym terenie funkcjonował system drenażu, a dokumentacja źródłowa wskazuje, iż konstrukcja fundamentów kolidowała z drenami nr [...], [...]i [...], co zostało przedstawione w operatach wodnoprawnych. W konsekwencji Kolegium stanęło na stanowisku, że bezpośrednią przyczyną wystąpienia podtopień, była zmiana stosunków wodnych, która nastąpiła w wyniku prowadzonej inwestycji tj. budowy budynków wielomieszkaniowych. Nadto, jak wskazał biegły w piśmie z 3 czerwca 2022 r., wykopy pod fundamenty sięgały znacznie głębiej niż głębokość posadowienia drenów, co uzasadnia stwierdzenie, iż nie było możliwości niezauważenia linii drenarskiej w czasie prac budowlanych.

Jednocześnie, w odpowiedzi na zarzuty odwołań Kolegium wskazało, że w oparciu o materialnoprawną treść przepisu art. 234 ustawy Prawo wodne niemożliwym jest przeniesienie odpowiedzialności i doprowadzenie do nałożenia obowiązku na wykonawcę.

Kolegium zaznaczyło, że bezspornym pozostaje, iż nastąpiła zmiana kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na terenie tych działek wód opadowych czy też odpowiednio roztopowych, ze szkodą, jaka również została wykazana w trakcie postępowania dla gruntów sąsiednich. Ponadto, w ocenie Kolegium, poczynione ustalenia, zarówno w ramach zebranej dokumentacji źródłowej dotyczącej zagospodarowania wód, ale także związanej z prowadzoną inwestycją budowlaną, a także opinii biegłego, wykazany został związek przyczynowo skutkowy, z jednej strony wystąpienia naruszenia stosunków wodnych, natomiast z drugiej zaś wynikłej szkody. W omawianej sprawie wykonana inwestycja doprowadziła do zmiany dotychczasowego stanu wody na gruntach.

W ocenie Kolegium, uzupełnienie opinii biegłego pozwoliło na zajęcie jednoznacznego stanowiska, że dokonana inwestycja doprowadziła do negatywnego wpływu na działki sąsiadujące, gdyż jedną z przyczyn podtapiania działek jest wypływanie wody ze studni melioracyjnej. Przychylając się do tezy stawianej przez organ I instancji, iż posadowienie dwóch bloków mieszkalnych z utwardzonym parkingiem, doprowadziło do braku możliwości odpływu wody do rowu melioracyjnego Kolegium wyjaśniło, że wykonane przyłącza kanalizacyjne i wodociągowe przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. kończy się w miejscu nie kolidującym z urządzeniami melioracyjnymi, a dalsza część sieci wodociągowej i kanalizacyjnej dochodząca do budynków ww. była wykonana przez inwestora, który budował bloki. Również czas wystąpienia naruszenia stosunków wodnych potwierdza założenia przyjęte przez biegłego. W tym kontekście Kolegium wskazało, iż powzięcie wiadomości o szkodzie nastąpiło w marcu 2021 r., tym samym została spełniona przesłanka zawarta w art. 234 ust. 5 ustawy Prawo wodne. Zakres nałożonego obowiązku, prac do wykonania, zapewnia – zdaniem organów - zapobiegnięcie dalszemu podtapianiu nieruchomości sąsiednich. Biegły z zakresu hydrologii zaproponował rozwiązanie, które ma za zadanie doprowadzić do zaniechania dalszych naruszeń. Organ I instancji skonkretyzował zaś to rozwiązanie poprzez wyraźne i jednoznaczne uszczegółowienie ogólnego nakazu wyrażonego w sentencji.

W odniesieniu do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium stwierdziło, iż nie doszło do naruszenia art. 234 ustawy Prawo wodne. Brak odniesienia do poszczególnych subiektywnych interpretacji, zdaniem Kolegium, nie stanowi o naruszeniu przepisów k.p.a. W świetle poczynionych ustaleń i przedstawienia stanu faktycznego, potwierdzono występowanie naruszenia stosunków wodnych.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]złożyła Wspólnota Mieszkaniowa [...]w [...]. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego dokładnego zbadania stanu faktycznego z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz błędne rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a czego skutkiem jest utrzymanie przez Kolegium decyzji wydanej przez organ I instancji, podczas gdy organy nie zbadały z należytą staranności stanu faktycznego oraz przedłożonych dokumentów i stwierdziły że doszło do naruszenia stosunków wodnych z winy spółki [...]podczas gdy nie zostało wykazane aby działania tej spółki mogły doprowadzić do naruszenia stosunków wodnych;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego dokładnego zbadania stanu faktycznego z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz błędne rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a czego skutkiem jest utrzymanie przez organ II instancji decyzji wydanej przez organ I instancji, podczas gdy organy nie zbadały w ogóle okoliczności realizacji sieci kanalizacyjnej w sytuacji, gdy na tym odcinku są dwie kolizje obu sieci. Tymczasem w decyzjach organów obydwu instancji nie ma w mowy, aby ta sprawa była w ogóle badana. Co więcej nie ma też wzmianki, aby badany był wpływ innych inwestycji realizowanych na tym terenie, np. związanych z budową domów jednorodzinnych (z mapy wynika, że wiele z nich również musiało kolidować z istniejącą melioracją, przykładowo budynek na dz. [...] stoi na połączeniu przedmiotowych sączków nr [...]i [...]).

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu skarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności a zwłaszcza nie przedstawił dlaczego nie wziął pod uwagę i nie zbadał innych ewentualnych przyczyn naruszenia stosunków wodnych w postaci pominięcia okoliczności realizacji sieci kanalizacyjnej oraz budowy domów jednorodzinnych podczas gdy uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa;

- art. 8 k.p.a., poprzez brak przyczynienia się przez organy do starannego i zgodnego z przepisami prawda prowadzenia postępowania mającego zagwarantować proporcjonalność i równość, w sytuacji, gdy organy zaniechały szczegółowego zbadania sprawy i pominęły w swoich decyzjach istotne elementy stanu faktycznego w postaci innych czynników, które niewątpliwie mają wpływ na stosunki wodne.

Zaskarżonej decyzji Wspólnota Mieszkaniowa zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne poprzez utrzymanie w mocy przez organ II instancji zaskarżonej decyzji, i błędne przyjęcie, że doszło do naruszenia stosunków wodnych z winy spółki [...], podczas gdy nie zostało wykazane, aby działania tej spółki mogły doprowadzić do naruszenia stosunków wodnych i sprawa nie została zbadana z należytą starannością przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności i zgromadzonych dowodów.

W związku z powyższym skarżąca Wspólnota wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przy ewentualnym rozważeniu uchylenia również decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 234 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W ust. 2 art. 234 tej ustawy przewidziano, że to na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Stosownie zaś do art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że dla zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne konieczne jest jedynie ustalenie, czy zmiana stanu wody na gruncie szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Nie chodzi przy tym o oddziaływanie hipotetyczne, ale o rzeczywiste (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1002/20, CBOSA). Dla wydania przewidzianego ww. przepisem nakazu konieczne jest stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy ustaloną, konkretną zmianą a szkodą na sąsiedniej nieruchomości. Przy czym, użyty w ww. przepisie zwrot normatywny: "zmiany te wpływają" wskazuje, że zarówno zmiana, jak i jej szkodliwy wpływ powinny wystąpić realnie.

Zaznaczyć przy tym należy, że organ prowadząc postępowanie w trybie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne nie ma podstaw do poszukiwania wszelkich przyczyn, zdarzeń, z którymi można byłoby powiązać istnienie niezadawalającego stanu wód na gruncie sąsiednim. Decyzja naprawcza może być więc wydana także wówczas, gdy naruszanie zakazów i nakazów wskazanych w art. 234 ust. 1 i 2 ustawy Prawo wodne jest tylko jedną z przyczyn szkody. "Szkodliwy wpływ", o jakim mowa w art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, choć może być efektem kumulacji różnych zdarzeń, nie może być rozumiany jako obowiązek poszukiwania przez organy wyłącznej i jedynej przyczyny powstania szkody na gruncie przyległym. W takiej sytuacji iluzoryczna byłaby ochrona właścicieli gruntów przyległych przewidziana tym przepisem. Brak zatem podstaw do formułowania przez skarżącą obowiązku wyszukania w toku prowadzonego postępowania w sprawie innej prawdopodobnej przyczyny zalewania działek sąsiednich. Powyższe czyni nieuzasadnionym podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.

Prawidłowa wykładnia art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne wymagała zatem, by prowadząc postępowanie w tej sprawie organy dokonały ustaleń faktycznych i odpowiedniej oceny zebranego materiału dowodowego w celu potwierdzenia bądź wykluczenia, że przyczyną zalewania działek sąsiednich był brak drożności systemu drenarskiego usytuowanego przy granicy z działką [...] , na skutek prac budowlanych ingerujących w system odprowadzania wód usytuowany na działkach [...], [...] [...], [...], [...] i [...], w związku z budową budynków wielomieszkaniowych. Sąd stwierdza, że organy obu instancji wskazały, jaki stan faktyczny uznały za ustalony w tej kluczowej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii. Zgromadzone dowody, w tym opinia biegłego i kolejne jego pisemne stanowiska, dawały podstawy do poczynienia stosownych ustaleń. Organy dokonały też szczegółowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w rozważanym zakresie, ze wskazaniem określonych konkluzji.

Zgromadzony w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał na pilną potrzebę wykonania wykopów w miejscach przebiegu drenów zlokalizowanych w punktach oznaczonych nr [...], [...]i [...]przy granicy z działką [...], z nakazem przeprowadzenia prac oczyszczających, udrażniających wraz z udrożnieniem przepływu głównego rurociągu między studniami 2 i 5. W ekspertyzie sporządzonej przez T N, geologa, biegłego sądowego w zakresie hydrogeologii i zmian stosunków wodnych zawarte zostało stwierdzenie, że okresowe zmiany stanu wód (podtopienia) na działkach [...], [...], [...] są bezpośrednim efektem prac budowlanych prowadzonych bez wymaganej staranności. Inwestor był zobowiązany do zabezpieczenia i zaczopowania likwidowanych drenów, których przebieg kolidował z prowadzonymi pracami budowlanymi. Biegły wywodził, że wykonywane wykopy pod fundamenty sięgały znacznie głębiej niż głębokość przebiegu drenów. Wskazywał zatem, że w czasie wykopów linie drenarskie zostały zniszczone i nie wykonano czopów mających na celu zabezpieczenie drenów przed zamuleniem. Biorąc pod uwagę budowę geologiczną badanego terenu, brak w tym miejscu sączków drenarskich powodowałby już od lat podtopienia gruntów, jakie występuje obecnie (stanowisko biegłego z 10 grudnia 2021 r.). W toku prac budowlanych nie było możliwości niezauważenia linii drenarskiej (stanowisko biegłego z 3 czerwca 2022 r.).

Powyższe pozostaje spójne z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie. W toku uzgodnień prowadzonych na etapie projektowania inwestycji, Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] Oddział [...] Inspektorat [...]w pismach z 22 lutego 2016 r. i 12 maja 2017 r. wskazywał, że inwestycja ta koliduje z podziemną siecią drenarską, która odprowadza nadmiar wód gruntowych i powierzchniowych. W związku z tym – jak zaznaczano - zachodzi konieczność przebudowy urządzeń melioracji wodnych szczegółowych. Nieprawidłowe wykonanie tych robót, jak zauważał organ wodny, spowodować może podtopienie gruntów. Pomimo uzyskanych pozwoleń wodnoprawnych inwestor, jak oświadczył w piśmie z 15 marca 2021 r., odstąpił od realizacji przebudowy urządzeń wodnych. W ocenie inwestora, nie ma jednak możliwości, aby w wyniku realizacji inwestycji doszło do zmian stanu wody szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie.

Odmienna ocena powyższej okoliczności została przez organy obu instancji prawidłowo wyprowadzona, przy uwzględnieniu należycie zgromadzonego materiału dowodowego w tej sprawie z udziałem eksperckiej opinii oraz przy potwierdzeniu faktu podmakania sąsiednich działek i wywołanych tą okolicznością szkód. Istotnym okazał się aspekt czasowy zmian, które nastąpiły w wyniku realizacji inwestycji (pierwszy budynek był realizowany w 2017-2018 r., budowę drugiego zakończono w 2019 r.) wywołując szkody na gruntach sąsiednich, o których informację powzięto w 2021 r. Przywoływana natomiast przez skarżącą realizacja sieci kanalizacyjnej miała miejsce w 2015 r. Jak zaś wyjaśniono w toku postępowania, przyłącza wodociągowo-kanalizacyjne realizowane w ramach zadań publicznych nie kolidują z urządzeniami melioracji wodnych. Podkreślić zatem trzeba, że w niniejszej sprawie organ podjął szereg czynności zmierzających do ustalenia przyczyn podmakania terenów działek nr [...], [...], [...], i zakresu robót, jakie mogą posłużyć poprawie stosunków wodnych, które zostały zaburzone w wyniku prowadzonych prac budowlanych na gruncie wymienionych działek inwestycyjnych, wywołując zmianę kierunku odpływu wody ze względu na niesprawny system drenarski.

Sąd nie podzielił przy tym zarzutu skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej, że organ nie przeprowadził postępowania zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Wprawdzie z powołanych przepisów wynika, że ciężar dowodu spoczywa na organie administracji, jednakże zasada oficjalności postępowania dowodowego (prowadzenia postępowania dowodowego przez organ z urzędu) nie oznacza, że strona może zachowywać się biernie w toku postępowania dowodowego. W orzecznictwie niejednokrotnie wskazywano, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne, dlatego na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne. Skarżąca nie dostarczyła organom ekspertyzy obalającej twierdzenia biegłego, którego opinia i kolejne stanowiska legły u podstaw ustaleń dokonywanych w tej sprawie.

W odniesieniu do aspektu podmiotowego wydanego nakazu stwierdzić należy, że – z woli ustawodawcy - nakaz wydany w trybie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne kierowany jest do właściciela gruntu. Jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5094/21 (CBOSA), to na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Takie rozwiązanie umożliwia wykonanie decyzji. Natomiast skierowanie nakazu do inwestora, który w dacie podejmowania rozstrzygnięcia nie posiada uprawnień do władania nieruchomością nie pozwoli na wykonanie nakazu, którego celem jest przeprowadzenie prac i zabezpieczenie gruntów sąsiednich przed dalszym podmakaniem. Zasadnie zatem adresatem nakazu ustalonego zaskarżoną decyzją uczyniono podmioty, które w chwili wydania decyzji były właścicielami gruntu i z tego tytułu posiadały prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. W przeciwnym razie decyzja taka mogłaby okazać się niewykonalna w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarga nie dostarczyła wystarczających podstaw do jej uwzględnienia. Sąd zaś – nie będąc związany granicami skargi - istotnych wadliwości zaskarżonej decyzji z urzędu nie dostrzegł.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.