Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1476/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędziowie: WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) WSA Piotr Fronc Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Biegalska – Ciepacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Sosnowcu M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 18 września 2023 r. nr SKO-GN-4160-49/23 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Prokuratora Okręgowego w Sosnowcu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 18 września 2023 roku, znak: SKO-GN-4160-49/23 odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r., znak: SKO.I-01/1530/GNp/07 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r., znak: L.R1.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie Brunary-Jaszkowa, stanowiących w dacie przejęcia własność J. B..

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach, orzeczeniem z dnia 29 września 1954r., znak: L.Rl.IV/12/17/54 wydanym na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego ( Dz.U. Nr 46, poz. 339), przejęło na własność Skarbu Państwa grunty i budynki w gromadzie B. po osobach nieobecnych i nie władających swoimi gruntami i budynkami.

We wskazanym orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach wśród osób, których grunty i budynki przejęte zostały na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego - w pozycji 82 figuruje J. B..

Wnioskiem z dnia 14 września 2007 r. A. M. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o stwierdzenie nieważności wskazanego powyżej orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 9 września 1954 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie B. odnośnie J. B..

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła ona, że jest ono orzeczeniem zbiorczym, natomiast przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym ( Dz.U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.), a w szczególności art. 75 ust 1, określa, iż każda decyzja winna zawierać osnowę rozstrzygnięcia - tj. winna określać nieruchomość ziemską do której tytuł prawny miał dany podmiot, który sprawował nad nią władztwo, wskazać dane tej nieruchomości obejmujące obszary, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy granice te były zatarte - opis granic zespołów gruntów.

Wobec powyższego wnioskodawczym podniosła, iż brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia, stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym należy ocenić jako rażące naruszenie prawa, prowadziło ono do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło być tytułem wykonawczym skierowanym na odebranie nieruchomości. Stwierdziła również, że kwestionowane orzeczenie jest niezgodne z dekretem z dnia 27 lipca 1949r., który gwarantował byłym właścicielom prawo do otrzymania gospodarstwa rolnego z innych gruntów, bądź też nabycia mienia nie rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 4 kwietnia 2008 roku stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r., znak: L.Rl.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskich, położonych w gromadzie B. , odnośnie B. , w sposób rażący narusza art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Badanie zgodności z prawem weryfikowanego orzeczenia odbywa się w odniesieniu do JHBB. prawnego obowiązującego w dacie jego wydania.

Materialną podstawę do oceny zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem stanowią art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. z 1949 roku, Nr 46, poz. 339)

W dacie wydania kwestionowanego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodów Gorlicach z dnia 29 września 1954r. J. B. wraz z rodziną zamieszkiwał poza powiatem gorlickim, co wynika z treści karty przesiedleńczej Nr [...]. W tym zatem zakresie kwestionowane orzeczenie nie naruszyło obowiązującego - w dacie jego wydania - prawa.

Kolegium wskazało dalej, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskich, stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym ( Dz. U. Nr 36 poz. 341 z późn. zm.), należy ocenić jako rażące naruszenie art. 1, art. 2, art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.

Stwierdzić należy, że art. 3 ust. 2 cyt. dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie ukierunkowywał przepisów wykonawczych i pozostawiał swobodę ewentualnych rozwiązań prawnych w zakresie określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości, których granice zostały zatarte oraz tryb postępowania w przypadku gdy właściciel nieruchomości jest nieznany. Wydane w wyniku tej delegacji przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany w § 1 wskazywały, że musi nastąpić określenie przejmowanych gruntów, czy to przez opis granic zespołów gruntów składających się na przejmowaną nieruchomość czy to przez wymienienie sąsiadujących nieruchomości o ustalonych granicach, które otaczają ten zespół gruntów.

W przypadku decyzji wydawanych na mocy wymienionego dekretu oraz w/w rozporządzenia - osnowa decyzji spełniająca wymagania cytowanego przepisu - winna określając nieruchomość ziemską do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa - wskazywać dane tej nieruchomości obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy granice te były zatarte - opis granic zespołu gruntów, składających się na tę nieruchomość, lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów.

Brak określenia w osnowie decyzji przedmiotu przejęcia, zdaniem NSA, ocenić należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, bowiem prowadziło ono do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło być tytułem wykonawczym skierowanym na odebranie nieruchomości.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach ograniczyło się w sentencji oczeczenia do przytoczenia nazwisk właścicieli, których nieruchomości zostały przejęte przez Państwo oraz wskazania, iż dotyczyło ono budynków mieszkalnych i gospodarczych. Brakuje natomiast w tym orzeczeniu jakichkolwiek danych poszczególnych przejmowanych nieruchomości.

Kolegium wskazało, że orzeczenie w podstawie prawnej wskazywało jedynie ogólnie dekret, bez podania jego konkretnych przepisów. Brak dokładnego wskazania podstawy prawnej wydawanego orzeczenia stanowi naruszenie w/w art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, stanowiące podstawę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Reasumując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, mając na uwadze powyższe ustalenia stwierdziło, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej jest brakiem osnowy decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, co stanowi rażące naruszenie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950r. w sprawie sposobu określania ..;:!: na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany - stwierdzeniem nieważności w/w orzeczenia. Równocześnie Kolegium stwierdza, iż po wnikliwej analizie przedmiotowego orzeczenia do przekonania, że orzeczenie to nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, które wpływałyby na konieczność wydania decyzji w trybie art. 158 § 2 w związku z art. 156 § 2 K.p.a. gdyby nieruchomość przejęta przez Państwo została następnie sprzedana lub oddana w wieczyste osobie trzeciej, to fakt ten nie może przesądzać o tym, że orzeczenie o i wywołało nieodwracalne skutki prawne.

Z tych względów Kolegium decyzją z dnia 4 kwietnia 2008 roku stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r.

Następnie w dniu 14 stycznia 2009 r. Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie w Łosiu wystąpiły do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o wznowienie postępowania zakończonego w/w ostateczną decyzją Kolegium z dnia 4 kwietnia 2008 r. - w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie B. odnośnie J. B..

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2009 r. nr SKO.I-01/144/GNp/2009 Kolegium uznało się za niewłaściwe do rozpoznania w/w wniosku i - w oparciu o art. 65 § l k.p.a. - przekazało sprawę Wojewodzie Małopolskiemu, jako organowi właściwemu do jej rozpatrzenia.

Wojewoda Małopolski, nie podzielił stanowiska Kolegium i złożył wniosek do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Małopolskim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Lasów Państwowych Nadleśnictwo Łosie w Łosiu, w sprawie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak: L.R1.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości ziemskiej w gromadzie B. , odnośnie J. B..

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 czerwca 2010 roku, sygn. I OW 37/10 wskazał jako organ właściwy do rozpoznania wniosku Wojewodę Małopolskiego.

W uzasadnieniu do wydanego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "jeżeli z odrębnych ustaw nie wynika, który z organów administracji rządowej jest właściwy w określonej sprawie z zakresu administracji rządowej, to organem właściwym w takiej sprawie, także jako organ wyższego stopnia, jest wojewoda. Treść przy tym – zdaniem Sądu - omawianych przepisów wskazywała, że dotyczą one sytuacji, gdy sprawy z zakresu administracji rządowej nie zostały przekazane do właściwości organów samorządu terytorialnego. W związku z powyższym obecnie, w zmienionym stanie prawnym, organem właściwym do prowadzenia postępowań o stwierdzenie nieważności orzeczeń wydawanych w oparciu o dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, jest bezsprzecznie wojewoda."

Ponadto w uzasadnieniu do tego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "w sytuacji gdy następuje przeniesienie uprawnień jednego organu na drugi, ma miejsce także zmiana rozumienia pojęcia "organ, który w sprawie wydał decyzję w ostatniej instancji". Takie stanowisko zostało wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2002 r. ( sygn. akt II SA 2554/01, Samorząd Terytorialny, 2003, nr 5, s. 56), na gruncie którego Sąd wskazał, iż właściwość do rozpoznania spraw w postępowaniach nadzwyczajnych wyznaczana jest przez aktualną właściwość rzeczową organu. Przyjąć bowiem należy, iż ustalając właściwość organu w sprawach wznowienia postępowania, po zmianie właściwości rzeczowej organów, należy poszukiwać rozwiązania uniwersalnego a taką gwarancję daje przyjęcie, że kompetencje do prowadzenia postępowania wznowionego przechodzą na nowy organ. W ocenie Sądu orzekającego pogląd, że przeniesienie kompetencji z jednego organu na drugi winno obejmować wszelkie postępowania, prowadzone w trybach zwykłych, jak i nadzwyczajnych (chyba, że przepis prawa wyraźnie wskazuje, których trybów postępowania przepisy o zmianie właściwości nie obejmują) ma swe szczególne uzasadnienie w przypadku trybu wznowieniowego. Wznowienie postępowania jest bowiem instytucją umożliwiającą ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ostateczną w celu skontrolowania, czy jedna lub więcej wad tego postępowania, wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a., nie wpłynęła w sposób istotny na treść decyzji. Nie ma zaś żadnych racjonalnych oraz normatywnych powodów, aby w przypadku zmiany właściwości rzeczowej organów w danej kategorii spraw administracyjnych, dokonywać sztucznego podziału na sprawy załatwiane w trybie zwykłym, zastrzeżone do kompetencji organów, którym obecnie przekazano kompetencje do załatwiania tych spraw oraz sprawy załatwiane w trybie nadzwyczajnym ( w tym wypadku wznowieniowym), gdzie właściwość pozostawałaby przy organach uprawnionych uprzednio do ich załatwiania. Nie ma także w świetle wskazanej wyżej argumentacji racjonalnych podstaw do zanegowania poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonego w powołanym wcześniej wyroku z dnia 8 listopada 2007 r., wskazującego że organ, na który przeszła kompetencja do orzekania w danym rodzaju spraw, winien orzekać nie tylko na gruncie art. 151 k.p.a. w przedmiocie wydania decyzji po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy ( art. 149 § 2 k.p.a.), ale że na gruncie art. 150 w zw. z art. 149 k.p.a., winien on orzekać także o samym wznowieniu postępowania. Należy ponadto podnieść, że przedmiotowe przeniesienie kompetencji wynika ze zmiany w tym zakresie przepisów prawnych. Wprawdzie początkowo ( o czym wspomina wnioskodawca ) zmiana w określaniu organu właściwego do orzekania w sprawach o stwierdzenie nieważności orzeczeń wydawanych przez prezydia powiatowych rad narodowych w oparciu o przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, dokonywana przez Naczelny Sąd Administracyjny była uzasadniana tylko odmienną wykładnią przepisów prawa, niemniej już po dniu 1 kwietnia 2009 r. tj. po wejściu w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, zmiana ta jest uzasadniona zmianą przepisów ustawowych. Tego rodzaju zaś sytuacja powoduje przeniesienie kompetencji w zakresie wydania rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r. orzekającą o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. na Wojewodę Małopolskiego, który zyskał swą kompetencję wskutek zmiany przepisów."

W związku z takim rozstrzygnięciem, Wojewoda Małopolski po rozpatrzeniu wniosku Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa Łosie, reprezentowanego przez pełnomocnika adwokata J. B. z dnia 14 stycznia 2009 r. o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r. znak SKO.I-OI/1530/GNp/07, decyzją z dnia 20 maja 2011 roku odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r. znak SKO.I-01/1530/GNp/07 o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak L.Rl.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w Gromadzie B. odnośnie J. B..

W uzasadnieniu do wydanej decyzji Wojewoda wskazał, że kwestionowane przez Panią A. M. orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak L.Rl.IV/12/17/54 zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) w pozycji nr 82 orzeczenia wskazując nazwisko J. B.. W aspekcie zgodności z przepisami ww. dekretu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu badało kwestionowane przez Panią A. M. orzeczenie.

W decyzji z dnia 4 kwietnia 2008 r. znak SKO.I-01/1530/GNp/07 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączy stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak L.Rl.IV/12/17/54 odnośnie J. B. z uwagi na rażące naruszenie art. 1, art. 2 oraz art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., (Dz. U. Nr 46, poz. 339), § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950r.(Dz. U. Nr 45, poz. 416) oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.).

Wojewoda Małopolski podzielił stanowisko wyrażone w wyżej wymienionej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o rażącym naruszeniu prawa poprzez nieokreślenie nieruchomości J. B. przejmowanych na własność Państwa orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak L.Rl.IV/12/17/54.

Istotnym było aby orzeczenie z mocy którego dochodzić miało do zmiany w zakresie prawa własności konkretyzowało nacjonalizowaną nieruchomość w sposób odpowiadający przepisom prawa. Wprawdzie przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie wskazywały elementów składowych orzeczenia, to jednak konieczność dokładnego wskazania przedmiotu orzeczenia wynikała z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r., Nr 36, poz. 341 ze zm.) stanowiącym, iż decyzja - obok innych elementów - powinna zawierać osnowę decyzji. Podkreślić należy, że w sytuacji gdy z mocy decyzji nastąpić miała zmiana w zakresie prawa własności konkretnej nieruchomości ziemskiej, to nieruchomość ta wymagała zidentyfikowania. Przepis art. 3 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. z 1946 r., Nr 57, poz. 319) stanowił: Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej, stanowiące odrębny przedmiot własności. W aktualnym, ale też poprzednim stanie prawnym identyfikacja nieruchomości gruntowej dokonywana była w dwóch płaszczyznach: po pierwsze w warstwie dokumentacyjnej (rejestry w postaci ksiąg wieczystych, katastru, ewidencji gruntów i budynków), po drugie w wytyczeniu granic na gruncie.

Orzeczenie dotyczące gromady B. nie zawiera danych dotyczących przejmowanych na własność Skarbu Państwa nieruchomości, wskazując jedynie, że przejmowane są grunty i budynki w gromadzie B. po osobach nieobecnych i niewładających swoimi gruntami i budynkami oraz grunty o ogólnej powierzchni 1227,9 ha. W uzasadnieniu wyżej wymienionego orzeczenia wskazano, że w gromadzie B. wobec niezgodności katastru i hipoteki ze stanem faktyczny na gruncie zdołano ustalić jedynie powierzchnie ogólną gruntów, nie zdołano natomiast ustalić ściśle umiejscowienia wszystkich gruntów.

Zauważyć należy, że w sprawie przejęcia nieruchomości ziemskiej obowiązek organu orzekającego posłużenia się danymi wynikającymi z dokumentacji poszczególnych rejestrów wynikał pośrednio również z art. 4 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Wymieniony przepis przewidywał, że orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa stanowi podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i zbiorach dokumentów przejścia własności na rzecz Skarbu Państwa.

W konsekwencji trzeba uznać, że wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w konsekwencji rażąco naruszyło przepisy art. 1 ust. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym.

Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. uzasadnienia do wyroków NSA z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 775/09, NSA z 29 listopada 1999 r., sygn. akt IV SA 1632/97, WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 895/04, WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2270/05).

Odnosząc się natomiast do uzasadnienia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak L.Rl.IV/12/17/54 należy zauważyć, że ustawodawca zakładając, że przy przejmowaniu nieruchomości na własność Państwa mogą ujawnić się trudności w określeniu granic nieruchomości, jak i przypisaniu jej własności określonemu podmiotowi - w art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. - przewidział wydanie przepisów wykonawczych normujących sposób określania przejmowanych nieruchomości ziemskich, w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz tryb postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości był nieznany (rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r., Dz. U. z 1950, Nr 45, poz. 416). Powyższe rozporządzenie w § 1 stanowi: Przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie (ich części) w razie, gdy granice ich zostały zatarte, określa się w orzeczeniu przez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, łub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespól gruntów. Zatem regulacja dotycząca przypadków gdy granice nieruchomości ziemskich zostały zatarte dowodzi tego, że każdorazowo konieczne było konkretne oznaczenie przejmowanej nieruchomości, z tym że w zależności od posiadanych danych rejestrowych, określenie to mogło być różnie dokonane (por. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 775/09).

Prawidłowa wykładnia omawianych przepisów, nie tylko literalna, ale też systemowa, nakazuje przyjąć, że organ orzekający miał obowiązek w wydawanej decyzji wyszczególnić grunty składające się na nieruchomość ziemską należącą do danego właściciela. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak L.Rl.IV/12/17/54 nie wyszczególniło przejmowanych gruntów ani na podstawie danych rejestrowych (np. księgi wieczyste, kataster, ewidencja gruntów i budynków) ani w sposób określony w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. Skoro nie było możliwe określenie nieruchomości według dostępnych rejestrów, gdyż pojawiły się trudności w ustaleniu rzeczywistego stanu stosunków prawnych w gromadzie B. , organ orzekający o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa miał obowiązek opisać przejmowaną nieruchomość w sposób określony w rozporządzeniu z dnia 16 września 1950 r.

Zatem ocena orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak L.Rl.IV/12/17/54 dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z dnia 4 kwietnia 2008 r. znak SKO.I-01/1530/GNp/07 jest prawidłowa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu prowadząc postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak L.R1.IV/12/17/54 odnośnie J. B. nie mogło ustalić aktualnego stanu prawnego nieruchomości, które zostały przejęte od J. B. wyżej wymienionym orzeczeniem i zawiadomić ich właścicieli o toczącym się postępowaniu, gdyż pośrednio prowadziłoby to do ustalenia przedmiotu postępowania pierwotnego, co w świetle powołanego wyżej orzecznictwa sądów administracyjnych w postępowaniu nadzorczym jest niedozwolone.

Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie powołując się na przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, podniósł, że jako aktualnemu właścicielowi nieruchomości przejętych od J. B. orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak L.Rl.IV/12/I7/54 służy mu przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Jako dowód na powyższą okoliczność pełnomocnik nadesłał odpis księgi wieczystej KW nr [...] oraz kopię wykazu zmian gruntowych dla działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], obręb B. wraz z kopią wypisu z rejestru gruntów dla ww. działek ewidencyjnych.

Odnosząc się do powyższego, Wojewoda Małopolski stwierdza, że skoro w kwestionowanym orzeczeniu nie określono nieruchomości które przejęto na własność Skarbu Państwa, nie jest dopuszczalne ustalanie treści tego orzeczenia na podstawie wpisu w aktualnej księdze wieczystej oraz nie jest dopuszczalne domniemywanie, że nieruchomości ujawnione w tej księdze wieczystej stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie kwestionowanego orzeczenia. W związku z powyższym, nie jest uprawnione przypisywanie aktualnemu właścicielowi nieruchomości objętych wyżej wymienioną księgą wieczystą przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak L.Rl.IV/12/17/54.

Stosownie do art. 151 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego organ adniinistracji publicznej odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145 a lub art. 145 b kpa. Wbrew zatem temu co zostało uprawdopodobnione w podaniu o wznowienie postępowania organ za uzasadniony uznał zarzut pozbawienia strony możliwości wzięcia udziału w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją.

Reasumując Wojewoda Małopolski stwierdza, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r. znak SKO.I-01/1530/GNp/07 o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak L.Rl.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w Gromadzie B. odnośnie J. B. oraz poprzedzające ją postępowanie administracyjne są prawidłowe i nie ma podstaw uchylenia tej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarbu Państwa- Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie.

Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z lutego 2014 roku, znak: GZ.rn-057-625-389/11 uchylił w całości zaskarżoną decyzją Wojewody Małopolskiego i stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r., znak: SKO.I-01/1530/GNp/07, została wydana z naruszeniem prawa w zakresie w jakim Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie nie brał udziału w postępowaniu i nie uchylam jej z powodu upływu okresu 5 lat od dnia jej doręczenia.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że w niniejszej sprawie postanowienie Wojewody Małopolskiego o wznowieniu postępowania wydane zostało w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 4 Kpa, w myśl którego "W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu".

Przez udział w postępowaniu należy rozumieć zarówno udział w czynnościach postępowania wyjaśniającego, jak i w czynnościach decydujących, który jest realizowany przez doręczenie stronie decyzji. Przez pozbawienie strony udziału w postępowaniu należy zatem rozumieć m. in. przypadki, gdy stronie nie doręczono decyzji. Oznacza to pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w obronie własnego interesu prawnego w toku instancji.

Jak wynika z akt sprawy, Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie nie brał udziału w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją SKO w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r. Został on pominięty w przeprowadzonym postępowaniu i nie brał w nim udziału na prawach strony (m.in. nie zawiadomiono Skarbu Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie o toczącym się postępowaniu oraz nie doręczono mu decyzji kończącej to postępowanie).

Jednakże w przedmiotowym postępowaniu podstawę uznania podmiotu za stronę stanowi art. 28 Kpa, w myśl którego "stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek". Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie wywodzi swój interes prawny z faktu, że jest aktualnym właścicielem nieruchomości położonych w gromadzie B. , przejętych na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem PPRN w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r., stanowiących w dacie przejęcia własność J. B.. Jako dowód skarżący przedłożył uwierzytelnioną kopię odpisu z księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej dla m. in. działki nr [...], położonej w miejscowości B., gdzie jako właściciela ujawniono Skarb Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie. Przedstawiono również wykaz zmian gruntowych w obrębie B., gmina U. G., z którego wynika, że Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie jest właścicielem działki nr [...] o powierzchni 11,98 ha, która stanowiła część parceli nr [...], znajdującej się we władaniu J. B.. Również z przedstawionego wypisu uproszczonego z rejestru gruntów dla obrębu B. (sporządzonego w 2007 r.) wynika, że Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie jest właścicielem działki leśnej nr [...] o powierzchni 11,98 ha.

Zatem Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie jest właścicielem spornych nieruchomości. Mając na uwadze, że przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma podmiot, którego dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jego prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących mu praw, należało uznać Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie za stronę postępowania. Z przedstawionych względów należało uchylić decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 20 maja 2011 r., znak: SN.III.IB.7716-3-4-10. Ponadto w przedmiotowej sprawie należało stwierdzić, że decyzja SKO w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r. została wydana z naruszeniem prawa w zakresie w jakim Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie nie brał udziału w postępowaniu. Jednocześnie nie jest możliwe uchylenie ww. decyzji, gdyż minęło już ponad 5 lat od czasu jej doręczenia.

Następnie w dniu 8 marca 2023r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wpłynął sprzeciw prokuratora od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008r., znak: SKO.I-01/1530/GNp/07. Decyzji tej zarzucił: - wydanie z rażącym naruszeniem prawa, a to art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 1 Dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego i § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, albowiem wyżej wskazane przepisy nie mogły stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 29 września 1954r. i uznania, ze orzeczenie z dnia 29 września 1954r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa.

Powołując się na art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a., wniósł o stwierdzenie, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło z naruszeniem prawa oraz wskazanie okoliczności, z powodu których nie stwierdza się nieważności decyzji, a to z uwagi na upływ 10 lat od dnia doręczenia decyzji.

Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2023r., znak: SKO-GN-4160-49/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu zawiadomiło o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008r., znak: SKO.1-01/1530/GNp/07 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r., znak: L.R1.IW12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, położonych w gromadzie B. , stanowiących w dacie przejęcia własność J. B..

Następnie decyzją z dnia 8 września 2023 roku, znak: SKO-GN-4160-49/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu" z dnia 4 kwietnia 200Sr., znak: SKO.I-01/1530/GNp/07 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r., znak: L.R1.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, położonych w gromadzie B. , stanowiących w dacie przejęcia własność J. B..

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że właściwy organ jest władny orzec o stwierdzeniu nieważności badanej decyzji administracyjnej, tylko wtedy jeżeli równocześnie stwierdzi, iż wystąpiła przynajmniej jedna z podstaw stwierdzenia nieważności, enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz gdy nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności, a więc nie upłynął termin dopuszczalności stwierdzenia nieważności badanej decyzji ani też decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych.

Przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 K.p.a. organ winien badać nie tylko samą treść decyzji, oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania. Rozpatrując zatem, czy zachodzi okoliczność wymieniona w powołanym przepisie należy wpierw stwierdzić, w oparciu o jakie przepisy przedmiotowa decyzja została wydana, a w konsekwencji tegoż, czy nastąpiło naruszenie tych przepisów w stopniu, który można uznać za rażący. Przedmiotem oceny Samorządowego Kolegium Odwoławczego było zbadanie pod kątem zgodności z przepisami prawa decyzji Kolegium z dnia 4 kwietnia 2008r., znak: SKO.I-01/153G7GNp/07 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r., znak: L.R1.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, położonych w gromadzie B. . stanowiących w dacie przejęcia własność J. B., której wydanie z naruszeniem prawa w zakresie w jakim strona, tj. Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo Losie nie brał udziału w postępowaniu, stwierdził Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia 20 lutego 2014r., znak: GZ.rn-057-625-389/11 i nie uchylił jej z powodu upływu okresu 5 lat od dnia jej doręczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wskazało, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji. Badanie zgodności z prawem weryfikowanego orzeczenia odbywa się w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego w dacie jego wydania.

Materialną podstawę do oceny zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem stanowią przepisy art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, na podstawie którego mogły być przejmowane w całości lub części nieruchomości położone w województwach białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego przewidzianego w Rozporządzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 23 grudnia 1927r. o granicach państwa ( Dz. U. R.P. z 1927r Nr 11 poz. 83) oraz w powiatach biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli.

W dacie wydania kwestionowanego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r. J. B. wraz z rodziną zamieszkiwał poza powiatem gorlickim, co wynika z treści karty przesiedleńczej Nr [...]. W tym zatem zakresie kwestionowane orzeczenie nie naruszyło obowiązującego - w dacie jego wydania - prawa.

Rażące naruszenie prawa dotyczy art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.), art. 1, art. 2 i art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, póz. 339), zwany dalej w skrócie "dekretem" oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. z 1050 r. Nr 45, poz. 416).

Zgodnie z art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym organ wydający decyzję winien zamieścić w niej osnowę rozstrzygnięcia. Osnowa decyzji (orzeczenia) wydana na podstawie dekretu powinna:

1. określać nieruchomość ziemską do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa,

2. wskazywać dane tej nieruchomości, obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy dane le były zatarte opis granic zespołu gruntów składających się na tę nieruchomość lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczały ten zespól gruntów.

Żadnych z tych oznaczeń nie zawiera orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954, znak: L-.R1.IV/12/17/54 co stanowi rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. W § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany nakazywał, aby w przypadku, gdy granice przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskie były zatarte, określenia przedmiotu nabycia na rzecz państwa własności dokonywano poprzez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów.

Przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949r. gwarantowały byłym właścicielom prawo do otrzymania własności gospodarstwa z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( DZ.U. R.P. Nr 49 poz. 3 poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem odzyskanych Wolnego Miasta Gdańska ( Dz. U. R.P. Nr 49 poz. 279), bądź też nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946r. o przekazywaniu przez państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska ( DZ.U. R.P. Nr 71 poz. 389) – por. art. 5 ust. 2 dekretu.

Kolegium podkreśliło, iż przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie przewidywały przejmowania z mocy prawa tych gruntów, które nie były we władaniu właścicieli, lecz dopuszczały możliwość takiego przejęcia i nie mogły być traktowane jako podstawa nacjonalizacji gruntów przez wydanie orzeczeń administracyjnych, które orzekały o przejmowaniu areału wskazanego tylko co do wielkości powierzchni bez wyszczególnienia gruntów składających się na nieruchomość ziemską, należącą do danego właścicieli.

Zgodnie z art. 3 dekretu właścicielom nieruchomości przejętych na własność Państwa przysługiwała możliwość nabycia gruntów rolnych, a na poczet ceny nabycia zaliczana była wartość nieruchomości przejętej (art. 7 dekretu), stąd dla zapewnienia właścicielom możliwości ubiegania się o grunty rolne na zasadach wymienionych w art. 5 dekretu niezbędnym było wskazanie w decyzji o przejęciu gruntów danych dotyczących przejmowanej nieruchomości przez podanie danych co do ich powierzchni. Brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnem ocenić należy jako rażące naruszenie art. 1, 2 i 3 dekretu z 27 lipca 1949 r., bowiem prowadziło ono do niemożności uzyskania przez osobę, której odjęto tym orzeczeniem tytuł własności, możliwości uzyskania ekwiwalentu w postaci zarachowania wartości przejętych gruntów na poczet ceny nabycia innych gruntów rolnych zgodnie z art. 5 dekretu.

Dlatego też orzeczenie, na podstawie którego miało dochodzić do zmiany w stosunkach właścicielskich winno konkretyzować przejmowaną nieruchomość w sposób odpowiadający ówczesnym przepisom prawa. Zatem zarzut, że szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez państwo nieruchomości ( poprzez podanie numerów parcel, oznaczeń wieczystoksięgowych, a nawet nazwisk właścicieli ) nie wymaga art. 75 ust 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym, ani też żaden przepis dekretu z dnia 27.07.1949 r., w tym art. 4, nie zasługuje na uwzględnienie.

Kolegium wskazało, że w postępowaniu nadzwyczajnym ocenie podlega decyzja oraz skutki prawne jakie ona wywołuje, a nie postępowanie zmierzające do jej wydania.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach ograniczyło się w sentencji badanego orzeczenia do przytoczenia nazwisk właścicieli, których nieruchomości zostały przejęte przez państwo, brak natomiast w tym orzeczeniu jakichkolwiek danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości oraz wskazania, czy zostają przejęte w całości czy w części, gdyż taka możliwość dopuszczał przepis art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949r.

W badanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach nie wskazano w ogóle na jakiekolwiek nieruchomości J. B., a laki obowiązek wynikał z powołanych przepisów i to nawet wówczas, gdyby nie dało się dokładnie ustalić granic przejmowanych nieruchomości.

Nie można również zgodzić się z zarzutem, że gdyby przejmowana nieruchomość została rzeczywiście oznaczona w sposób uniemożliwiający jej identyfikację, to organ nie mógłby wszak wszcząć i prowadzić postępowania w tej sprawie, gdyż wnioskodawca nie mógłby wykazać, że ma interes prawny jako następca prawny osoby, od której przejęto nieruchomość orzeczeniem.

Kwestionowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyraźnie określa swój przedmiot, jakim było stwierdzenie nieważności w opisanej tą decyzją części orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954, znak: L.Rl.IV/12/17/54.

W tym postępowaniu, dotyczącym stwierdzenia nieważności, organ administracyjny nie mógł ustalać szczegółowo nieruchomości objętych orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r., gdyż stanowiłoby to merytoryczne rozpoznanie sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, iż stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych, zatem zaistnienie przesłanki, powodującej stwierdzenie nieważności, musi być oczywiste. Odnosząc tę oczywistość do przesłanki rażącego naruszenia prawa, wskazać trzeba, że treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie, a charakter naruszenia prawa powodować, że decyzja taka nie może być zaakceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego, chodzi przy tym o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Aby zatem doszło do unieważnienia decyzji na skutek naruszenia prawa materialnego nie wystarczy zwykłe jego naruszenie, musi to być naruszenie rażące. O rażącym naruszeniu prawa - jak już wyżej - wskazano można mówić w sytuacji, gdy określona decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. (por. wyrok WSA Warszawie z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 3763/02, LEX nr 156952).

Mając powyższe na uwadze w ocenie Kolegium decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r., znak: SKO.I-01/1530/GNp/07 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r., znak: L.R1.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie B. , stanowiących w dacie przejęcia własność J. B. - nie jest dotknięta wadami, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Skargę na powyższą decyzję wniósł Prokurator Okręgowy w Sosnowcu, podnosząc zarzuty:

naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 44 i 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym w zw. z art. 1 Dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego i § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany

- poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe uznanie, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej, stanowiącej w dacie przejęcia własność J. B., jest brakiem osnowy decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia stanowiące rażące naruszenie w/w artykułu oraz art. I Dekretu z dnia 27 lipca 1949r. i § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950r., a co za tym idzie poprzez błędne uznanie, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4.04.2008r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy wyeliminowała ona z obrotu prawnego orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach zgodne z obowiązującym - w dacie jego wydania - prawem,

- poprzez błędne uznanie, że nie zachodziły przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdy tymczasem szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez państwo nieruchomości nie wymagał ani art. 75 ust. 1 w/w rozporządzenia ani żaden przepis dekretu z 1949r., zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę treść art. 44 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r., zaś spełnione zostały wszystkie konieczne przesłanki do przejęcia nieruchomości w myśl art. 1 Dekretu z dnia 27 lipca 1949r. oraz brak było podstaw do zastosowania § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950r., a nadto orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29.09.1954r., z chwilą dokonania na jego podstawie wpisu nowego właściciela w księgach wieczystych, zostało skutecznie wykonane, a co za tym idzie orzeczenie korzystało przez 60 lat z domniemania zgodności z prawem i wywołało skutki polegające na nabyciu prawa własności przez Skarb Państwa.

Powołując się na powyższe Prokurator Okręgowy wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi z racji jej bezzasadności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023.259 t.j., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).

Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 9.07.2008 r., sygn. II OSK 795/07).

Sąd na gruncie niniejszej sprawy podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu do wyroku WSA w Krakowie z dnia 23 listopada 2023 roku, sygn. II SA/Kr 956/23, który zapadł na kanwie podobnej sprawy.

Skarga podlegała uwzględnieniu, jednakże nie na podstawie zarzutów w niej przedstawionych.

Przedmiotem badania w postępowaniu nieważnościowym wszczętym z urzędu na skutek sprzeciwu Prokuratora Okręgowego w Sosnowcu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 18 września 2023 roku, znak: SKO-GN-4160-49/23 odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r., znak: SKO.I-01/1530/GNp/07 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r., znak: L.R1.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie B. stanowiących w dacie przejęcia własność J. B..

Zgodnie z art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 roku, poz. 775 ze zm.) – dalej jako "K.p.a.":

Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;

4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Należy wskazać, że organ administracyjny w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej wadliwą decyzją, a orzekając jak organ kasacyjny, koncentruje się wyłącznie na ustaleniu jednej z przesłanek stwierdzenia nieważności (albo jej niezgodności z prawem) i nie jest władny rozstrzygać o kwestiach dotyczących istoty sporu (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 7 marca 1996 r., sygn. III ARN 70/95). Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jako postępowanie nadzwyczajne służy zatem wyłącznie dokonaniu oceny, czy przy wydaniu decyzji nie doszło do nadzwyczajnych, tzw. kwalifikowanych naruszeń prawa, które uzasadniają podważenie mocy decyzji ostatecznej. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest więc ocena, czy kwestionowana decyzja została wydana w sytuacjach wyliczonych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a.

Postępowanie o stwierdzenie nieważności może dotyczyć decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, jak również decyzji wydanej w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji. W tym ostatnim przypadku przedmiotem oceny - przez pryzmat przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. - jest wyłącznie decyzja nieważnościowa.

Zauważyć w związku z tym należy, że jeśli przedmiotem żądania stwierdzenia nieważności jest decyzja wydana w uprzednim postępowaniu nieważnościowym, to w sposób rażący mogły zostać naruszone tylko te przepisy, które były stosowane (bezpośrednio) przez organ administracyjny w uprzednim postępowaniu nieważnościowym.

Stosownie do art. 184 § 2 K.p.a. Prokurator wnosi sprzeciw do organu właściwego do wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany. W przypadku wniesienia sprzeciwu przez prokuratora właściwy organ administracji publicznej wszczyna w sprawie postępowanie z urzędu (art.186 K.p.a.).

Zgodnie z art. 157 § 1 K.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ.

Oceniając zatem decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 18 września 2023 roku znak: SKO-GN-4160-49/23 odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r., znak: SKO.I-01/1530/GNp/07 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r., znak: L.R1.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie B. , stanowiących w dacie przejęcia własność J. B. organ w pierwszej kolejności winien był skontrolować, czy kwestionowana przez prokuratora decyzja wydana została przez właściwy organ.

Tej przesłanki nieważnościowej SKO w Nowym Sączu w ogóle nie rozważyło.

Lektura akt administracyjnych wskazuje, że przede wszystkim ta przesłanka winna być przedmiotem uwagi organu. Zalega w nich bowiem odpis postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2010 roku, sygn. I OW 37/10, którym po rozpoznaniu wniosku Wojewody Małopolskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Małopolskim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Lasów Państwowych Nadleśnictwo Łosie w Łosiu, w sprawie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. znak: L.R1.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości ziemskiej w gromadzie B. , odnośnie J. B. Naczelny Sąd postanowił wskazać jako organ właściwy do rozpoznania wniosku Wojewodę Małopolskiego.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni z tym orzeczeniem się zgadza.

Zwrócić należy uwagę, że kryteria ustalania organu wyższego stopnia zamieszczone w art. 17 K.p.a. pozwalają na określenie kompetencji organu jedynie w obowiązującym stanie prawnym. Wątpliwości co do kompetencji organu właściwego do prowadzenia postępowania nadzorczego powstają przede wszystkim wówczas, gdy dotyczy ono decyzji wydanych w przeszłości przez organy, które w wyniku przeprowadzonych zmian strukturalnych zostały zniesione lub zreformowane. Trudności te wzmagają się w przypadku, gdy jednocześnie w prawie materialnym przestał istnieć rodzaj spraw, których dotyczyły te decyzje.

W doktrynie i orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996, s. 732 oraz uzasadnienie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r. sygn. akt III RN.83/98). Innymi słowy, wskazanie organu obecnie uprawnionego do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 16 lutego 1959 r. - to wskazanie organu wyższego stopnia w stosunku do tego, w którego kompetencjach miałoby się mieścić rozpoznanie sprawy administracyjnej. Kompetencje zaś organu odnosić należy do "sprawy administracyjnej" w znaczeniu materialnym, a taką nie jest sama w sobie weryfikacja w trybie nadzwyczajnym wydanej już decyzji.

W zakresie ustalenia właściwości organów w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych w trybie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego orzecznictwo sądów nie było jednolite. Przyjmowano w tych sprawach albo właściwość samorządowego kolegium odwoławczego albo organu administracji rządowej.

Przykładem pierwszej grupy orzeczeń wskazać można postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane w sprawie do sygn. akt l OW 17/05, w której Naczelny Sąd Administracyjny ustalił właściwość Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organu właściwego do stwierdzenia nieważności orzeczenia prezydium powiatowej rady narodowej o przejęciu nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. nr 59 póz. 318) i dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województw: białostockiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. nr 46 poz. 339). W późniejszym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od tego poglądu, reprezentując stanowisko, że ogólne domniemanie właściwości organów gminy z art.1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34 opoz.198 z późn.zm.) nie mogło dotyczyć kompetencji wynikających z dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. z dwóch powodów. Po pierwsze przestała istnieć w ogóle podstawa prawna do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach, a po drugie przejmowanie nieruchomości na własność państwa nie było i nie jest zadaniem własnym gminy. Właściwość organów gminy mogła bowiem obejmować takie sprawy tylko jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Stosownie do postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2008 r., sygn. akt I OW 70/08 i z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I OW 152/08) w sprawach dotyczących stwierdzania nieważności orzeczeń Prezydiów Powiatowych Rad Narodowych wydawanych na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. organem właściwym rzeczowo jest wojewoda.

W uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 17 kwietnia 2012 r., II OPS 1/12 stwierdzono, że organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 § 1 k.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wydanej przez organ wymieniony w art. 17 k.p.a., ustala się na podstawie art. 157 § 1 i art. 17 k.p.a. w związku z art. 20 k.p.a. Treść tej uchwały – dotycząca problematyki organu właściwego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej - ma istotne znaczenie dla oceny prawnej wskazanego wyżej istotnego zagadnienia w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej, co oznacza, że samorządowe kolegium odwoławcze jest organem odwoławczym, gdy decyzję w pierwszej instancji wydał organ jednostki samorządu terytorialnego oraz organem nadzoru, gdy decyzję kwestionowaną w postępowaniu nadzwyczajnym wydał organ jednostki samorządu terytorialnego. Taki zakres działalności samorządowych kolegiów odwoławczych wyznacza właściwość rzeczową kolegiów w rozumieniu art. 20 k.p.a. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że samorządowe kolegium odwoławcze może być, z uwagi na właściwość rzeczową, organem wyższego stopnia, a więc organem odwoławczym lub organem nadzoru w stosunku do organów administracji publicznej, innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego. Wywiedziona z art. 20 k.p.a. reguła, że właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania, w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma zastosowanie wówczas, gdy art. 157 § 1 w związku z art. 17 k.p.a. są niewystarczające dla ustalenia organu właściwego z uwagi na zmianę we właściwości organów. Przy czym nie chodzi o każdą zmianę właściwości organów, lecz o zmianę związaną z przemianami strukturalnymi, za którymi idzie likwidacja jednych organów i tworzenie innych. Należy zatem przyjąć jako zasadę, że tak długo, jak istnieje organ, który był właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w dacie jej wydania, jest on właściwy do orzekania na podstawie art. 156 k.p.a. w sprawie tej decyzji". Co więcej w uzasadnieniu uchwały wskazano, że zasada ustalania właściwości na podstawie art. 157 § 1 k.p.a. odnosi się również do decyzji wydanej przez organ z naruszeniem przepisów o właściwości. Do stwierdzenia nieważności właściwy będzie ten organ, który jest organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 k.p.a. w stosunku do organu, który wydał decyzję, a nie ten organ, który byłby właściwy, gdyby decyzja została wydana przez organ właściwy. Ustalenie właściwości organu wyższego stopnia następuje zatem zawsze w odniesieniu do organu, który wydał decyzję.

Rozwinięcie powyższej koncepcji odnaleźć można w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 984/11. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że jeśli zniesiony został organ, który wydał zakwestionowaną decyzję, ale istnieje organ, który byłby właściwy do orzekania w sprawie stwierdzenia jej nieważności, to zachowuje on swe kompetencje merytoryczne do rozstrzygania w trybie nadzorczym. Wynikająca z art. 157 § 1 k.p.a. zasada, że określenie organu wyższego stopnia następuje w odniesieniu do organu, który wydał kwestionowaną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzję, powinna generalnie mieć zastosowanie także w przypadku zniesienia organu. Nie ma bowiem żadnych podstaw aby w takiej sytuacji od niej odstąpić. Możliwość przyjęcia innego rozwiązania, tj. ustalenia organu, do którego właściwości w aktualnym stanie prawnym należą określone sprawy i na tej podstawie określenie organu wyższego stopnia, byłoby uzasadnione jedynie w przypadku zniesienia organu wyższego stopnia określonego zgodnie z zasadą wyrażoną wyżej, bądź w przypadku takiej zmiany jego kompetencji, która wyklucza rozstrzyganie w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji. Dopóki zaś funkcjonuje organ, który był właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w dacie jej wydania, to jest on nadal właściwy do stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Jest oczywiste, że w dacie wydawania decyzji z dnia 18 września 2023 nie istniał organ, który wydał orzeczenie z dnia z dnia 29 września 1954r., znak: L.R1.IV/12/17/54, czyli Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach, jak i organ wyższego stopnia nad tym organem, czyli Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie. Skoro obydwa te organy w związku z przemianami strukturalnymi nie istnieją, to organem właściwym - stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. - do rozstrzygnięcia sprawy z wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia 29 września 1954 r., jak i w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 4 kwietnia 2008 r. jest organ wyższego stopnia nad organem, który w 2008 roku miałby kompetencję do rozstrzygania spraw, w których wydane zostało orzeczenie 29 września 1954 r.

Orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. wydane zostało na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. z 1949 roku, Nr 46, poz. 339). Zgodnie z art. 3 ust. 1 tego dekretu o przejęciu nieruchomości ziemskich na własność Państwa orzeka powiatowa władza administracji ogólnej. Wskazany dekret utracił moc na podstawie art. 18 ust. 1 pkt. 4) ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971 roku, Nr 27 poz. 250).

Niezależnie należy wskazać, że stosownie do art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzekał organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej.

W wyniku zmian dokonanych nowelą z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 10, poz. 56), ustawa zmieniła tytuł na: ustawa o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, a jej jednolity tekst ogłoszony został w Dzienniku Ustaw z 1989 r. Nr 58, poz. 348. Właściwość organu w jednolitym tekście ustawy określał przepis art. 16 ust. 3, zgodnie z którym organem właściwym do orzekania o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa jest organ administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego.

Z kolei na mocy art. 5 pkt 7 lit. b ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej (Dz. U. Nr 34, poz. 198) kompetencja do orzekania w sprawie przejęcia nieruchomości rolnych na własność państwa w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. przekazana została do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej. Przepis art. 5 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. uchylony został z dniem 1 stycznia 1999 r. przepisem art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 126 ze zm.). Wcześniej natomiast, bo z dniem 1 stycznia 1992 r., weszła w życie ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464), która skreśliła m.in. rozdział II ustawy z dnia 12 marca 1958 r. zatytułowany "Przejęcie niektórych nieruchomości rolnych i leśnych na własność Państwa".

Po dniu 1 stycznia 1992 r. przestał więc istnieć w obowiązującym prawie rodzaj spraw, którego dotyczyła decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia z dnia 29 września 1954 r.

Według art. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206), zadania administracji rządowej w województwie wykonują: 1) wojewoda, 2) organy rządowej administracji zespolonej w województwie, w tym kierownicy zespolonych służb, inspekcji i straży, 3) organy niezespolonej administracji rządowej, 4) jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, jeżeli wykonywanie przez nie zadań administracji rządowej wynika z odrębnych ustaw lub z zawartego porozumienia, 5) starosta, jeżeli wykonywanie przez niego zadań administracji rządowej wynika z odrębnych ustaw, 6) inne podmioty, jeżeli wykonywanie przez nie zadań administracji rządowej wynika z odrębnych ustaw. Tak więc sprawy z zakresu zadań administracji rządowej należą do kompetencji jednostek samorządu terytorialnego oraz starostów tylko wtedy, gdy wynika z odrębnych ustaw lub z zawartego porozumienia. Z kolei zgodnie z art.3 ust. 1 pkt 7 tej ustawy wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu K.p.a. Jeżeli zatem z odrębnych ustaw nie wynika, który z organów administracji rządowej jest właściwy w określonej sprawie z zakresu administracji rządowej, to organem właściwym w takiej sprawie także jako organ wyższego stopnia, jest wojewoda.

Zauważyć także należy, że reguła wynikająca z uprzedniego brzmienia art. 17 pkt 1) K.p.a., że w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej, dotyczy spraw, które pozostają we właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego.

Sprawa objęta decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach nie jest objęta kompetencją organów samorządu terytorialnego.

Dlatego też organem wyższego stopnia do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r. był Wojewoda Małopolski, a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowy Sączu.

Identyczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. I OSK 2136/15 w sprawie ze skargi na decyzję SKO w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, którą to decyzją stwierdzono w części nieważność decyzji w sprawie sprzedanych lokali w budynku objętym orzeczeniem o przejęciu własności na rzecz Skarbu Państwa. Cytowanym wyrokiem NSA uchyliło zaskarżony wyrok WSA w Warszawie oraz uchyliło zaskarżoną decyzję SKO w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu.

Z tego względu zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 18 września 2023 roku, znak: SKO-GN-4160-49/23 odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r., znak: SKO.I-01/1530/GNp/07 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r., znak: L.R1.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie B. , stanowiących w dacie przejęcia własność J. B. podlega uchyleniu.

Niezależnie podkreślenia wymaga, że przedmiotem oceny organu - przez pryzmat przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. - winna być wyłącznie decyzja SKO w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r. znak: SKO.I-01/1530/GNp/07 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r., znak: L.R1.IV/12/17/54.

Tymczasem, w ślad za zarzutami przedstawionymi w sprzeciwie prokuratora, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO w Nowym Sączu wprost wynika, że organ ponownie kontrolował orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r., a materialną podstawę do oceny zgodności tego orzeczenia z prawem stanowiły przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.

Przykładowo w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji Kolegium wskazuje, cyt.: "że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji. Badanie zgodności z prawem weryfikowanego orzeczenia odbywa się w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego w dacie jego wydania."

Ponadto Kolegium wskazuje, że cyt.: "materialną podstawę do oceny zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem stanowią przepisy art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, na podstawie którego mogły być przejmowane w całości lub części nieruchomości położone w województwach białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego przewidzianego w Rozporządzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 23 grudnia 1927r. o granicach państwa ( Dz. U. R.P. z 1927r Nr 11 poz. 83) oraz w powiatach biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli."

Należy wyraźnie zaakcentować, że w kontrolowanym obecnie przez Sąd postępowaniu nieważnościowym organ uprawniony był wyłącznie do oceny, czy decyzja SKO w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2008 r. znak: SKO.I-01/1530/GNp/07 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954r., znak: L.R1.IV/12/17/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie B. , stanowiących w dacie przejęcia własność J. B., nie była obarczona kwalifikowanymi wadami rażącego naruszenia prawa, nie zaś do powtórnej oceny orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 29 września 1954 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie B. na własność Skarbu Państwa.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie zatem rozważenie powyższych okoliczności.

Zaznaczyć też należy, że z uwagi na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 § 1 K.p.a., może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1. Z tego też powodu wykładnia analizowanych przesłanek powinna mieć charakter ścieśniający (por. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z 7.07.1983 r., sygn. II SA 581/83).

Wady decyzji administracyjnej, stanowiące zgodnie z art. 156 § 1 K.p.a., przyczyny stwierdzenia jej nieważności mają charakter materialny i tkwią w niej samej (por. J. Borkowski [w:] Kodeks..., red. J. Borkowski, s. 235). Przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa przesądzają – występujące zasadniczo kumulatywnie – trzy przesłanki: "oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja" (W. Chróścielewski [w:] W. Chróścielewski, J.P. Tarno, Postępowanie..., s. 190; podobnie NSA w wyroku z 14.03.2012 r., II OSK 2525/10). W doktrynie prawa oraz orzecznictwie sądów administracyjnych powszechny jest pogląd, że uchybienia prawa mają charakter rażący w przypadku istnienia wad o szczególnym ciężarze gatunkowym. Następuje to wówczas, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść rozstrzygnięcia stanowią zaprzeczenie obowiązującego stanu prawnego w całości lub w części (p. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Warszawa 2004, str. 729-730). W judykaturze sądów administracyjnych przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa ma miejsce wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa jest bowiem z reguły wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w wykładni prawa, którego treść jest jasna i nie wywołuje rozbieżności interpretacyjnych. O takim naruszeniu prawa można mówić jedynie wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej. Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa.

Podkreślenia także wymaga, że zgodnie z art.156 § 2 K.p.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 16 czerwca 2021 r. (Dz.U. z 2021 roku, poz. 1491), a wprowadzonym ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego - nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ustawa nowelizująca dodała również do art.156 K.p.a. § 3 o treści: "Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.". W myśl art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 roku postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie odnosi się do istoty sprawy, sprowadzającej się do dokonania oceny, czy decyzja nieważnościowa z dnia 4 kwietnia 2008 r. podjęta została z rażącym naruszeniem przepisów prawa.

Dlatego też, ponieważ zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art.156 § 1 pkt. 1) K.p.a., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.