Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1154/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 13zo ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 187
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 10a
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 193 poz 1 art. 2, 3 i 6 załącznika I
law: Rozporządzenie Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na  obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

SENTENCJA

Dnia 12 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) Protokolant: Sekretarz sądowy Aleksandra Wystańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 11 października 2022r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: Dyrektor ARiMR) decyzją z 11 października 2022 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: Kpa) w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm., dalej: uARiMR), po rozpatrzeniu odwołania P. G., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. (dalej: Kierownik ARiMR z 10 sierpnia 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania pomocy.

Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

27 maja 2022 r. do Biura Powiatowego ARiMR w P. wpłynął wniosek P. G. o udzielenie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od 1 września 2021 r. do 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez, wraz z fakturą potwierdzającą zakup nawozów.

Kierownik ARiMR wezwał wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień w zakresie powiązań z podmiotami: [...] sp. z o.o. [...] sp. z o.o. oraz innych powiązań osobowych i kapitałowych zachodzących przez ww. podmioty. P. G. złożył korektę wniosku, w której zmienił oświadczenie spełniania kryterium rodzaju prowadzonego przedsiębiorstwa – podał, że jest małym przedsiębiorstwem, przedsiębiorstwem powiązanym.

Kierownik ARiMR ww. decyzją z 10 sierpnia 2022 r. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy uznając, że strony nie można zakwalifikować do grupy podmiotów mikro, małych lub średnich przedsiębiorstw, a zatem nie spełnia wymogu wynikającego z § 13zo ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187, ze. zm., dalej: r.ARiMR). Uzasadniając odmowę przyznania pomocy organ dokonał - na podstawie publicznie dostępnych danych z rejestrów KRS, CEiDG, REGON - szczegółowej analizy udziałów, struktury zarządów i wspólników dwunastu podmiotów powiązanych osobowo, organizacyjnie i kapitałowo z przedsiębiorstwem P. G..

W odwołaniu strona zarzuciła organowi naruszenie art. 3 załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż strona nie spełnia kryteriów samodzielnego przedsiębiorstwa i mikroprzedsiębiorcy (ani małego bądź średniego przedsiębiorstwa) oraz naruszenie przepisów § 13zo r.ARiMR.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (jak wskazano na wstępie) Dyrektor ARiMR wskazał, że zasady przyznawania pomocy finansowej określone są w § 13zo ust. 1 r.ARiMR, który określa, że w 2022 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:

1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności,

2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014,

3) któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku spowodowanymi epidemią COVID-19,

4) który do dnia złożenia wniosku o tę pomoc złożył wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022 r.

- na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez od podmiotów prowadzących działalność w zakresie obrotu lub sprzedaży nawozów.

Za przedsiębiorstwo uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Obejmuje to w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz firmy rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub organizacje prowadzące regularną działalność gospodarczą. Zgodnie zaś z załącznikiem I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE. L 193 z 1.7.2014. str. 1 ze zm., dalej: rozporządzenie 702/2014) do kategorii mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) należą przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 250 pracowników i których roczny obrót nie przekracza 50 mln EUR lub których całkowity bilans roczny nie przekracza 43 mln EUR. W kategorii MŚP małe przedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 50 pracowników i którego roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 10 mln EUR. W ramach kategorii MŚP mikroprzedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 10 pracowników i którego roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 2 mln EUR.

Ograniczenia w przyznawaniu pomocy publicznej, tj. przyznawanie jej małym i średnim przedsiębiorstwom, wynika z pewnych trudności w funkcjonowaniu MŚP, w odróżnieniu od dużych przedsiębiorstw, które posiadają znacznie większy ekonomiczny potencjał i zaplecze, co ułatwia pokonywanie trudności.

Zdaniem Dyrektora ARiMR organ I instancji prawidłowo uznał, że strona nie spełnia ww. definicji przedsiębiorstwa uprawnionego do otrzymania wsparcia. Wskazał, że w art. 2 pkt 2 rozporządzenia nr 702/2014, dla celów tej regulacji prawodawca przewidział definicję "MŚP" lub "mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie przedsiębiorstwa", zgodnie z którą są to przedsiębiorstwa spełniające kryteria ustanowione w załączniku I rozporządzenia. Zgodnie z art. 1 załącznika 1 do rozporządzenia nr 702/2014, za "przedsiębiorstwo" uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Obejmuje to w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz firmy rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub organizacje prowadzące regularną działalność gospodarczą. Pomocą mają być więc objęte małe "przedsiębiorstwa" bez względu na formę prawną. Ponadto przepisy art. 2 załącznika I rozporządzenia nr 702/2014, stanowią, że do kategorii mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) należą przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 250 pracowników i których roczny obrót nie przekracza 50 mln EUR lub których całkowity bilans roczny nie przekracza 43 mln EUR (ust. 1). W kategorii MŚP małe przedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 50 pracowników i którego roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 10 milionów EUR (ust. 2). W ramach kategorii MŚP mikroprzedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 10 pracowników i którego roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 2 mln EUR (ust. 3). W myśl art. 4 ust. 1 załącznika I rozporządzenia nr 702/2014, do określenia liczby pracowników i kwot finansowych wykorzystuje się dane odnoszące się do ostatniego zatwierdzonego okresu obrachunkowego, obliczane w skali rocznej. Uwzględnia się je począwszy od dnia zamknięcia ksiąg rachunkowych. Kwota wybrana jako obrót jest obliczana z pominięciem podatku od wartości dodanej (VAT) i innych podatków pośrednich. Nadto zgodnie z art. 3 ww. załącznika "przedsiębiorstwo samodzielne" oznacza każde przedsiębiorstwo, które nie jest zakwalifikowane jako przedsiębiorstwo partnerskie w rozumieniu ust. 2 ani jako przedsiębiorstwo powiązane w rozumieniu ust. 3. "Przedsiębiorstwa partnerskie" oznaczają wszystkie przedsiębiorstwa, które nie są zakwalifikowane jako przedsiębiorstwa powiązane w rozumieniu ust. 3 i które pozostają w następującym wzajemnym związku: przedsiębiorstwo działające na rynku wyższego szczebla posiada, samodzielnie lub wspólnie z jednym lub kilkoma przedsiębiorstwami powiązanymi w rozumieniu ust. 3, 25 % lub więcej kapitału lub praw głosu innego przedsiębiorstwa działającego na rynku niższego szczebla.

W kontekście powyższych przepisów Dyrektor ARiMR wskazał, że na podstawie publicznie dostępnych danych z rejestru KRS, REGON, CEIDG, danych zawartych w systemach informatycznych ARiMR oraz wyjaśnień pełnomocnika strony uznać należy, że przedsiębiorstwo strony nie spełnia kryteriów mikroprzedsiębiorstwa, małego ani średniego przedsiębiorstwa, bowiem nie mieści się w żadnej z kategorii uprawniającej do otrzymania wsparcia, tj. nie jest mikro, małym ani średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu kryteriów wskazanych w art. 2 załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014, w szczególności z uwagi na fakt, iż w l. 2017, 2018, 2019 oraz 2020 przedsiębiorstwo strony przekroczyło roczny obrót 50 mln EUR oraz całkowity bilans roczny 43 mln EUR. Tym samym utraciło przynależność do kategorii MŚP i utrwalił się jego status dużego przedsiębiorstwa. Jednocześnie zaś gdyby dane finansowe przedsiębiorstwa strony za 2021 r. wskazywały na status MŚP, to zgodnie z opisaną regułą badania dwóch okresów, nie doszłoby do jego utrwalenia i przedsiębiorstwo nadal należałoby zakwalifikować jako duże.

Przyznanie więc pomocy podmiotowi, który nie legitymuje się statusem mikroprzedsiębiorstwa, małego przedsiębiorstwa lub średniego przedsiębiorstwa oznaczałoby nie tylko naruszenie przepisów prawa krajowego – r.RMiRM, ale i prawa wspólnotowego - art. 107 ust. 1 TFUE.

W ocenie organu odwoławczego Kierownik ARiMR ustalił i wykazał powiązania osobowe, kapitałowe, ale też rodzinne i organizacyjne pomiędzy P. G. oraz podmiotami: [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o. i [...] sp. z o.o., które uznano za jedno przedsiębiorstwo powiązane. Dodano, że i krewni strony: G. G., B. G., Z. G., H. G. oraz K. G. są udziałowcami w ww. spółkach, i jednostkach takich jak: [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o. [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...] s.j., [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o. Osoby te nie tylko są wspólnikami ww. podmiotów, ale i w różnych konfiguracjach są członkami zarządów, co szczegółowo wykazał i opisał organ I instancji. Powiązania te potwierdzają, że gospodarstwo strony jest gospodarstwem powiązanym i nie spełnia kryterium małego przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów załącznika I do rozporządzenia 702/2014.

Dodano, że we wniosku strona oświadczyła, że jej gospodarstwo jest przedsiębiorstwem samodzielnym i spełnia kryterium mikroprzedsiębiorstwa. Dopiero w wyniku wezwania organu I instancji, w celu wyjaśnienia wykrytych w wyniku weryfikacji sprawy powiązań osobowo-kapitałowych z innymi podmiotami, strona dokonała korekty w treści oświadczenia. Zgodnie z przepisami załącznika I do rozporządzenia 702/2014, w przypadku przedsiębiorstwa powiązanego wielkość zatrudnienia, rocznego obrotu, całkowitego bilansu rocznego została określona po zsumowaniu zatrudnienia, rocznego obrotu, całkowitego bilansu rocznego na podstawie danych z niniejszego przedsiębiorstwa oraz przedsiębiorstw powiązanych.

Komisja Europejska stwierdziła, iż osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą może być uznawana za przedsiębiorstwo. Decydującym czynnikiem uznania osoby fizycznej za przedsiębiorstwo jest fakt, że prowadzi działalność gospodarczą polegającą na oferowaniu produktów, towarów i usług na rynku. Dlatego też przedsiębiorstwo/gospodarstwo rolne strony Kierownik ARiMR objął szczegółową analizą pod kątem kwalifikacji. Określenie typu podmiotu dokonano na podstawie powiązań osobowo-kapitałowych pomiędzy podmiotami (np. posiadanie udziałów w innym podmiocie, bycie członkiem zarządu w dwóch spółkach, powiązania rodzinne pomiędzy podmiotami), a także powiązań organizacyjnych. Analiza wykazała, iż gospodarstwo strony jest powiązane z podmiotami: [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o. i [...] sp. z o.o., a zatem nie wypełniało definicji przedsiębiorstwa samodzielnego.

Spółki z o.o. są tworzone przez wspólników, a za zobowiązania spółki wobec wierzycieli odpowiada sama spółka swoim majątkiem jednak utworzonym z wkładów wspólników. To wspólnicy, co do zasady wkładają kapitał do spółki i oczekują zysków, a każdy wspólnik może oddawać głos i tym samym wpływać na działalność podejmowaną przez spółkę. Rolą wspólników w spółce jest wiec zatem powoływanie i odwoływanie zarządu, a także decydowanie o strategicznych sprawach spółki, np. o podziale jej zysku, o sposobie pokrycia strat, zatwierdzaniu sprawozdań zarządu z działalności, o zmianach w umowie spółki itd. Zasadą jest także, że wspólnicy spółki z o.o. mają równe prawa i obowiązki, a zakres ich uprawnień w spółce uzależniony jest od liczby (wartości) posiadanych udziałów. Podstawowe prawa wspólnika spółki z o.o. to prawo do udziału w zgromadzeniu wspólników i prawo głosu. Realizując je wspólnik może współdecydować o losach spółki. Im większą liczbę (wartość) udziałów w kapitale zakładowym ma dany wspólnik, tym co do zasady większą liczbą głosów dysponuje podczas podejmowania uchwał wspólników. Zgromadzenie wspólników ma kompetencje w szczególności do podejmowania ważniejszych decyzji w spółce. Z istoty spółki kapitałowej, w tym spółki z o.o., wynika zasada rządów większości nad mniejszością, wyrażona m.in. w przepisach art. 245 i art. 246 K.s.h. Zasada ta pozostaje w związku z zasadą proporcjonalności praw i wkładów, co oznacza, że jeżeli wspólnik wniósł do spółki większy wkład, to powinien też mieć więcej praw w spółce (więcej głosów na zgromadzeniu spółki) niż wspólnik, który wniósł mniejszy wkład. W konsekwencji w odniesieniu do spółek kapitałowych mówi się o prymacie kapitału nad osobą. Przy czym każdy wspólnik ma prawo udziału w zgromadzeniu wspólników, oddania głosu, udziału w zysku wynikającego z rocznego sprawozdania finansowego i przeznaczonego do podziału uchwałą zgromadzenia wspólników, zaskarżania uchwał zgromadzenia wspólników, o ile zachodzą okoliczności opisane w art. 250 § 2-5 K.s.h. (art. 249 i art. 252 § 1 K.s.h.), kontroli - obejmuje ono uprawnienie m.in. do przeglądania ksiąg i dokumentów spółki (zob. art. 212 K.s.h.) umowa spółki może ustanowić radę nadzorczą lub komisję rewizyjną albo oba te organy. W przypadku ustanowienia organu nadzoru umowa spółki może wyłączyć albo ograniczyć indywidualną kontrolę wspólników, dochodzenia naprawienia szkody wyrządzonej spółce (art. 295 K.s.h.), czy też żądania rozwiązania spółki przez sąd (art. 271 pkt 1 K.s.h.). Natomiast zarząd pełni w spółce funkcję zarządzająco-reprezentacyjną. Jego rolą jest przykładowo podpisywanie umów, składanie oświadczeń oraz prowadzenie spraw bieżących spółki w jej imieniu. Zatem wspólny zarząd kilku spółek stanowi jedynie o pozorności w odrębnym funkcjonowaniu, ponieważ osoby te ingerują wielokrotnie w działania założonych podmiotów prawnych.

Zdaniem Dyrektora ARiMR analiza organu I instancji uwzględniała nie tylko powiązania osobowe i kapitałowe, ale również powiązania rodzinne i organizacyjne. Na uwagę zwraca fakt, iż siedziby stad aż pięciu Panów G. znajdują się w tej samej lokalizacji, a szósty - P. G. ma siedzibę stada w tej samej lokalizacji, co jedna z siedzib B. G.. Analogicznie Z. oraz P. G. mają zarejestrowaną pod jednym adresem indyczarnię. Taka sama zbieżność zachodzi pomiędzy z H. oraz K. G.. Również Panowie G. (poza P. G.) stanowią 5 z 6 aktywnych członków zarejestrowanej w systemach ARiMR grupy producentów pod nazwą [...] sp. z o.o., która jako kategorie produktów ma wpisane: drób żywy, mięso lub jadalne podroby drobiowe: świeże, chłodzone, mrożone - indyki. Analogicznie, z wyłączeniem P. i K. G., pozostali Panowie G. stanowią 4 z 6 aktywnych członków zarejestrowanej w systemach ARiMR grupy producentów pod nazwą [...] Sp. z o. o.

Co równie istotne G. , Z. , H. , P. , K. i B. G. oraz [...] sp. z o. o., w zarządzie której zasiadają wszyscy wyżej wymienieni Panowie G. , zakupili nawozy deklarowane do wniosku o udzielenie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od 1 września 2021 r. do 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez w spółce [...] sp. z o. o., której z wyjątkiem P. G., są wspólnikami.

Analiza danych z ogólnodostępnych rejestrów KRS, REGON, CEiDG wykazała, że poza uprawą roślin oraz chowem i hodowlą zwierząt, działalność ww. podmiotów prowadzona jest w obszarze związanym z rynkiem rolnym, tj. przetwórstwem i sprzedażą płodów rolnych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Wobec tego formalnie odrębne gospodarstwa oraz przedsiębiorstwa prowadzone przez Panów [...] są ze sobą ściśle powiązane prawnie, organizacyjnie i ekonomicznie i w konsekwencji powinny być uznane za jedno przedsiębiorstwo powiązane. Pozwoliło to na stwierdzenie, że omawiany podmiot jest wyłączony z udzielania przedmiotowej pomocy finansowej z uwagi na stopień powiązań z innymi ww. spółkami.

Organ I instancji wykazał i szczegółowo uzasadnił przyczynę odmowy przyznania stronie pomocy. Skoncentrował się na wykazaniu wszystkich przesłanek świadczących o niespełnieniu przez stronę warunków. Dokonał kompleksowej analizy i dlatego decyzja spełnia wymogi zawarte w art. 107 § 3 Kpa.

Zdaniem Dyrektora ARiMR nie naruszono również art. 4 ust. 6 u.ARiMR. Ustawodawca wskazał wyraźnie, że określając zakres i sposób realizacji zadań, organ upoważniony ma mieć na względzie priorytet polityki państwa w zakresie rolnictwa, rozwoju wsi i rynków rolnych oraz efektywne wykorzystanie środków finansowych. Powyższy przekaz Rada Ministrów uwzględniła podając kategorie podmiotów uprawnionych do otrzymania rzeczonej pomocy. Pomoc kierowana ma być do przedsiębiorców, którzy mają mniejsze możliwości zapanowania nad powstałymi w wyniku suszy czy powodzi szkodami aniżeli przedsiębiorcy zatrudniający więcej pracowników, czy, których bilans roczny jest większy aniżeli podano to w omawianym przepisie. Takie działanie jest wpisane w politykę państwa w zakresie rolnictwa, która ma m.in. niwelować różnice w rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, służyć rozwojowi małych i średnich gospodarstw rodzinnych. Z kolei w motywie nr 39 wskazano, iż: małe i średnie przedsiębiorstwa odgrywają decydującą rolę w tworzeniu miejsc pracy, a w ujęciu bardziej ogólnym są również czynnikiem stabilności społecznej i rozwoju gospodarczego.

Przedmiotowy rodzaj pomocy ma wyjątkowy charakter, stanowi swego rodzaju wyjątek do zasad określonych w art. 107 i 108 TFUE - co do zasady każdy rodzaj pomocy udzielanej przez państwo członkowskie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi. Z tych też względów - jak wynika m.in. z motywu nr 33 do rozporządzenia 702/2014 pomoc państwa, do której odnosi się art. 107 TFUE jest co do zasady zakazana, zatem konieczne jest zapewnienie odpowiednich procedur, które pozwoliłyby zweryfikować, czy pomoc została przyznana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zatem przyznanie pomocy stronie, która nie legitymuje się statusem mikroprzedsiębiorstwa, małego przedsiębiorstwa łub średniego przedsiębiorstwa, oznaczałoby również naruszenie prawa wspólnotowego, z art. 107 ust. 1 TFUE włącznie.

Organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z art. 10a ust. 1 u.ARiMR jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kpa, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Zasadniczo więc w postępowaniu organy Agencji nie stosują tych przepisów Kpa, które nakładają na nie obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Inicjatywa dowodowa pozostawiona jest co do zasady stronie. Organ I instancji sprostał zaś wymogom art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, bowiem wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie powiązań z ww. podmiotami. W odpowiedzi strona złożyła jedynie korektę zmieniającą oświadczenie dotyczące spełniana kryterium zawartego w załączniku I do rozporządzenia 702/2014. Kierownik ARiMR zbadał na podstawie dostępnych z urzędu dowodów i danych strukturę opisywanych w decyzji podmiotów, tj. wspólników, osoby tworzące zarząd, rodzaj reprezentacji, strukturę udziałów, przedmiot działalności, a także sumy bilansowe i obroty roczne na przestrzeni 4 lat oraz limity progu MŚP sumy bilansowej i obrotu w przeliczeniu na zł. Nie pominął art. 3 załącznika I do rozporządzenia 702/2014 i ocenił w jego świetle, czy przedsiębiorstwo strony należy uznać za samodzielne mikroprzedsiębiorstwo, małe albo średnie przedsiębiorstwo, a w rezultacie, czy spełnia przesłankę wymienioną w § 13zo r.ARiMR.

Nie ulega wątpliwości, że jeżeli te same osoby są wspólnikami wielu spółek i jednocześnie członkami zarządu spółek, to nie może być mowy o samodzielności i niezależności każdej z nich. Jest to klasyczny przykład stworzenia formalnych warunków, mających pozorować niezależność podmiotów. Nie zgodzono się więc z argumentacją strony, że o samodzielnym i niezależnym działaniu spółek decyduje fakt niezasiadania w zarządzie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy: konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym - konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku. Wypełnieniu celu wsparcia poprzez zapewnienie konkurencyjności w sensie indywidualnym służyło wprowadzenie dofinansowania dla podmiotów prowadzących działalność rolniczą. Konkurencyjność w sensie szerszym zapewnić miał natomiast mechanizm wskazany w § 13zo r.ARiMR. Ocena gospodarstwa rolnego musi obejmować, w sytuacjach budzących wątpliwości, nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z jego funkcjonowaniem, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku.

Choć prawo nie zabrania prowadzenia działalności gospodarczej w formie wielu spółek z tymi samymi udziałowcami, to jednak tam, gdzie prawo ustala pewne ograniczenia lub cele, dla których ta pomoc jest przyzwana, organ ma prawo i wręcz obowiązek badać i oceniać zarówno przyczyny powstania określonych podmiotów, w skład których wchodzą osoby ze sobą powiązane oraz analizować przyczyny ubiegania się o określone płatności i sposób prowadzenia przez te podmioty działalności produkcyjnej. Działania strony mają zaś na celu uniknięcie ograniczeń wynikających z w.ARiMR.

P. G. w skardze do Sądu na powyższą decyzję zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego:

- art. 3 załącznika nr I rozporządzenia 702/2014 w zw. z § 13zo ust. 1 r.ARiMR poprzez ich błędną interpretację, względnie niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż skarżący nie jest przedsiębiorstwem samodzielnym, lecz jest przedsiębiorstwem powiązanym z podmiotami wskazanymi w decyzji, w związku z czym nie spełnia kryteriów samodzielnego przedsiębiorstwa i mikroprzedsiębiorcy (ani małego bądź średniego przedsiębiorcy);

- § 13zo ust. 1 r.ARiMR poprzez niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że skarżący nie spełnia określonych w nich warunków przyznania pomocy w sytuacji, gdy zgodnie z ww. przepisami spełnia on wszystkie konieczne do tego przesłanki;

2. naruszenie przepisów postępowania - art. 8, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, co przejawia się w oparciu rozstrzygnięcia wyłącznie na przypuszczeniach i domysłach, a nie na faktach.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W odpowiedzi Dyrektor ARiMR wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądmi administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych powyżej zasad kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że wydano ją zgodnie z prawem.

Aktami prawnymi regulującymi problematykę pomocy finansowej z powodu szkody spowodowanej suszą lub powodzią jest m. in. rozporządzenie Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Dokonując analizy instytucji MŚP należy zwrócić uwagę na cel tej regulacji normatywnej. Z perspektywy prawa unijnego istotna jest treść art. 107 ust. 1 TFUE, normującego zasadę traktatowej dopuszczalności pomocy publicznej. Zgodnie z tym przepisem, z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi.

Rozpatrując przepisy prawne znajdujące zastosowanie w sprawie należy wskazać, że zgodnie z pkt 5 preambuły rozporządzenia nr 702/2014 zakres tego aktu prawnego powinien zostać dostosowany do zakresu rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, w szczególności w zakresie pomocy na rzecz sektora leśnego i pomocy na rzecz mikroprzedsiębiorstw i małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) działających na obszarach wiejskich. Dlatego też Komisja w art. 1 ust. 1 pkt a wskazała, że niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do określonych kategorii pomocy na rzecz mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP).

Podkreślenia wymaga, że pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE jest, co do zasady, zakazana. Ważne jest, aby wszystkie strony mogły sprawdzić, czy pomoc została przyznana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przejrzystość pomocy państwa jest zatem niezbędna do właściwego stosowania postanowień Traktatu i prowadzi do zwiększenia zgodności z zasadami i odpowiedzialności, umożliwia wzajemną ocenę oraz efektywniejsze wykorzystanie wydatków publicznych (pkt 32 preambuły rozporządzenia nr 702/2014). W powyższym akcie Komisja wskazała, że małe i średnie przedsiębiorstwa odgrywają decydującą rolę w tworzeniu miejsc pracy, a w ujęciu bardziej ogólnym są również czynnikiem stabilności społecznej i rozwoju gospodarczego. Rozwój MŚP mogą jednak ograniczać niedoskonałości rynku, powodujące pewne typowe problemy. MŚP mają często trudności z uzyskaniem kapitału lub kredytów z uwagi na niechęć niektórych rynków finansowych do podejmowania ryzyka oraz ograniczone zabezpieczenia, jakie te MŚP mogą zaoferować. Ograniczone zasoby mogą im również ograniczyć dostęp do informacji dotyczących w szczególności nowych technologii i potencjalnych rynków. Aby ułatwić rozwój działalności gospodarczej MŚP, niniejsze rozporządzenie powinno zatem wyłączyć niektóre rodzaje pomocy na rzecz MŚP z wymogu zgłoszenia ustanowionego w art. 108 ust. 3 Traktatu (pkt 39 preambuły rozporządzenia nr 702/2014).

Aby wyeliminować różnice, które mogłyby spowodować zakłócenia konkurencji oraz aby ułatwić koordynację różnych krajowych i unijnych inicjatyw dotyczących MŚP, a także ze względu na przejrzystość administracyjną i pewność prawną, definicja MŚP stosowana na potrzeby niniejszego rozporządzenia powinna opierać się na definicjach określonych w zaleceniu Komisji 2003/361/WE 17 (Commission Recommendation of 6 May 2003 concerning the definition of micro, small and medium-sized enterprises (notified under document number C(2003) 1422), (2003/361/EC), pkt 40 preambuły rozporządzenia nr 702/2014).

W celu lepszego zrozumienia rzeczywistej pozycji ekonomicznej MŚP oraz wyeliminowania z tej kategorii grup przedsiębiorstw, których siła ekonomiczna może przekraczać siłę prawdziwych MŚP, należy dokonać rozróżnienia między poszczególnymi rodzajami przedsiębiorstw biorąc pod uwagę to, czy są one niezależne, czy poziom ich udziałów nie wiąże się z posiadaniem pozycji umożliwiającej kontrolę (przedsiębiorstwa partnerskie) lub czy są one powiązane z innymi przedsiębiorstwami (pkt 9 zalecenia Komisji 2003/361/WE). Komisja wskazała, że w odpowiednich przypadkach należy także wziąć pod uwagę relacje między przedsiębiorstwami, które zachodzą między osobami fizycznymi, w celu zapewnienia, że tylko przedsiębiorstwa, które naprawdę potrzebują przywilejów wynikających dla MŚP z różnych przepisów lub środków zastosowanych dla ich korzyści faktycznie z nich skorzystają. W celu ograniczenia rozpatrywania tych sytuacji do niezbędnego minimum uwzględnienie takich relacji zostało ograniczone do rynku właściwego lub do rynków sąsiednich - z powołaniem, w razie potrzeby, na określoną przez Komisję definicję "rynków właściwych" w obwieszczeniu Komisji w sprawie definicji rynku właściwego dla celów wspólnotowego prawa konkurencji (pkt 12 zalecenia Komisji 2003/361/WE).

Wskazać należy, że załącznik Nr 1 do rozporządzenia nr 702/2014 definiuje zarówno (a) przedsiębiorstwo, jak i (b) pułap zatrudnienia oraz (c) pułapy finansowe określające kategorie przedsiębiorstw.

Art. 3 załącznika Nr 1 do rozporządzenia nr 702/2014 rozróżnia też trzy rodzaje przedsiębiorstw branych pod uwagę przy obliczaniu pułapu zatrudnienia i pułapu finansowego, tj.:

1. "Przedsiębiorstwo samodzielne" oznacza każde przedsiębiorstwo, które nie jest zakwalifikowane jako przedsiębiorstwo partnerskie w rozumieniu ust. 2 ani jako przedsiębiorstwo powiązane w rozumieniu ust. 3 (art. 3 ust. 1 Załącznika Nr 1);

2. "Przedsiębiorstwa partnerskie" oznaczają wszystkie przedsiębiorstwa, które nie są zakwalifikowane jako przedsiębiorstwa powiązane w rozumieniu ust. 3 i które pozostają w następującym wzajemnym związku: przedsiębiorstwo działające na rynku wyższego szczebla posiada, samodzielnie lub wspólnie z jednym lub kilkoma przedsiębiorstwami powiązanymi w rozumieniu ust. 3, 25% lub więcej kapitału lub praw głosu innego przedsiębiorstwa działającego na rynku niższego szczebla (art. 3 ust. 2 Załącznika Nr 1).

Przedsiębiorstwo można jednak zakwalifikować jako samodzielne i w związku z tym niemające żadnych przedsiębiorstw partnerskich, nawet jeśli niżej wymienieni inwestorzy osiągnęli lub przekroczyli pułap 25%, pod warunkiem że nie są oni powiązani, w rozumieniu ust. 3, indywidualnie ani wspólnie, z danym przedsiębiorstwem:

a) publiczne korporacje inwestycyjne, spółki venture capital, osoby fizyczne lub grupy osób fizycznych prowadzące regularną działalność inwestycyjną w oparciu o venture capital, które inwestują w firmy nienotowane na giełdzie (tzw. "anioły biznesu"), pod warunkiem że całkowita kwota inwestycji tych inwestorów w jedno przedsiębiorstwo nie przekroczy 1.250.000 EUR;

b) uczelnie wyższe lub ośrodki badawcze nienastawione na zysk;

c) inwestorzy instytucjonalni, w tym regionalne fundusze rozwoju;

d) samorządy lokalne z rocznym budżetem poniżej 10 mln EUR oraz liczbą mieszkańców poniżej 5 000.

3. "Przedsiębiorstwa powiązane" oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków:

a) przedsiębiorstwo posiada większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie z tytułu roli udziałowca lub członka;

b) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa;

c) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo zgodnie z umową zawartą z tym przedsiębiorstwem lub postanowieniami w jego statucie lub umowie spółki;

d) przedsiębiorstwo będące udziałowcem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, zgodnie z umową z innymi udziałowcami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców lub członków w tym przedsiębiorstwie. (art. 3 ust. 3 Załącznika Nr 1).

Zakłada się, że nie ma dominującego wpływu, jeżeli inwestorzy wymienieni w ust. 2 akapit drugi nie angażują się bezpośrednio lub pośrednio w zarządzanie danym przedsiębiorstwem, bez uszczerbku dla ich praw jako udziałowców.

Przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym ze związków opisanych w akapicie pierwszym z co najmniej jednym przedsiębiorstwem lub dowolnym z inwestorów wymienionych w ust. 2, również uznaje się za powiązane. Przedsiębiorstwa pozostające w jednym z takich związków z osobą fizyczną lub grupą osób fizycznych działających wspólnie również uznaje się za przedsiębiorstwa powiązane, jeżeli prowadzą swoją działalność lub część działalności na tym samym właściwym rynku lub rynkach pokrewnych (art. 3 ust. 3 Załącznika Nr 1).

Dokonując kontroli judykacyjnej postępowania organów administracji publicznej należy dokonać oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, jak i zastosowania przez te organy przepisów prawa w zakresie dotyczącym przedmiotu postępowania. Niezbędne w tym zakresie będzie odniesienie do pojęcia rynku właściwego, które to pojęcie jest związane z prawem ochrony konkurencji. Przez rynek właściwy - rozumie się przez to rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji (por. art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 275), jak również liczne orzecznictwo unijnych, jak i krajowych organów ochrony prawnej czy też poglądy przedstawicieli doktryny; T. Skoczny (w) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, 2 wyd., Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2014, str. 149 i nast.). W ramach rynku właściwego i to zarówno na gruncie prawa unijnego, jak i krajowego wyróżnić należy "rynek właściwy produktowo" i "rynek właściwy geograficznie". Za "rynek pokrewny" uważa się rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na rynku wyższego lub niższego szczebla w stosunku do właściwego rynku (art. 3 ust. 3 Załącznika Nr 1). Rynek pokrewny dotyczy podmiotów funkcjonujących na różnych szczeblach obrotu gospodarczego. Będzie to rynek na którym znajduje się np. producent rolny (wytwórca) oraz dystrybutor (ew. dystrybutorzy), a więc podmiot, który wprowadza do obrotu gospodarczego towary wyprodukowane przez producenta rolnego.

Pułap zatrudnienia oraz pułapy finansowe określające kategorie przedsiębiorstw zostały unormowane w art. 2 ust. 1-3 Załącznika Nr 1 rozporządzenia nr 702/2014. Do kategorii mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) należą przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 250 pracowników i których roczny obrót nie przekracza 50.000.000 euro lub których całkowity bilans roczny nie przekracza 43.000.000 euro. W kategorii MŚP małe przedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 50 pracowników i którego roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 10.000.000 euro. W ramach kategorii MŚP mikroprzedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 10 pracowników i którego roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 2.000.000 euro.

Ustalenie danych przedsiębiorstw dotyczących zakwalifikowania do określonej kategorii następuje na podstawie dyrektyw wskazanych w art. 6 ust. 1 – 4 Załącznika do rozporządzenia nr 702/2014.

Zasady ustalania pomocy finansowej dla producentów rolnych na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez, zostały unormowane w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: r.ARiMR). Zgodnie z § 13zo r.ARiMR w 2022 roku Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:

1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności,

2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014,

3) któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku spowodowanymi epidemią COVID-19,

4) który do dnia złożenia wniosku o tę pomoc złożył wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022 r.

- na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez od podmiotów prowadzących działalność w zakresie obrotu lub sprzedaży nawozów.

Powyższe rozporządzenie Rady Ministrów odsyła - w zakresie określenia kategorii producentów rolnych - do wyżej przytoczonych przepisów rozporządzenia nr 702/2014.

Problematyka MŚP była także przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, i to w zakresie rozporządzenia nr 702/2014, jak i rozporządzenia nr 651/2014, a więc aktów normatywnych przewidujących zbliżony sposób normowania instytucji MŚP. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organy ochrony prawnej dokonywały - w procesie stosowania prawa - interpretacji regulacji dotyczącej MŚP wskazując, że celem definicji MŚP jest lepsze zrozumienie rzeczywistej pozycji ekonomicznej MŚP oraz wyeliminowanie z tej kategorii przedsiębiorstw, których siła ekonomiczna może przekraczać siłę prawdziwych MŚP (por.: wyrok NSA z 19 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GSK 675/20, powołane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) . W związku z tym kryteria kwalifikacji przedsiębiorcy jako MŚP należy stosować z uwzględnieniem celu, dla którego małe i średnie przedsiębiorstwa objęte są korzystniejszymi zasadami przyznawania pomocy publicznej. Celem tym jest przede wszystkich udzielenie wsparcia przedsiębiorstwom, dla których rozmiar działalności jest przyczyną szeregu trudności w dostępie do czynników produkcji oraz implikuje słabszą pozycję rynkową. Definicja MŚP nie powinna być więc stosowana w sposób mechaniczny i formalistyczny. Wręcz przeciwnie, należy w tym zakresie zachować pewną elastyczność, a co za tym idzie możliwość uwzględnienia rzeczywistego potencjału gospodarczego beneficjenta (wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 14 października 2004 r. w sprawie T-137/02 Pollmeier Salchow GmbH & Co. KG przeciwko Komisji Europejskiej; dostępny na: https://curia.europa.eu). Wyrok ten zapadł w uprzednio obowiązującym stanie określonym Zaleceniami Komisji 96/280 (WE) w sprawie wspólnotowych wytycznych dotyczących pomocy państwa na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw. Należy jednak podkreślić, że wskazane powyżej tezy Sądu zachowują swoją aktualność także w zakresie wykładni obecnie obowiązujących przepisów dotyczących istoty MŚP. Powyższy sposób wykładni przepisów określających MŚP stosowany jest także przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w jednym z orzeczeń wskazał, że rzeczywisty potencjał MŚP badany jest przez spełnienie trzech kryteriów, a mianowicie kryterium dotyczącego liczby zatrudnionych osób, kryterium finansowego i kryterium niezależności. Sąd ten wskazał, że w celu objęcia pomocą jedynie przedsiębiorstw stanowiących w rzeczywistości MŚP należy dążyć do wyeliminowania bytów prawnych, w ramach których MŚP tworzą grupy gospodarcze, w których potencjał gospodarczy przewyższa rzeczywisty potencjał MŚP oraz należy zapewnić by definicja MŚP nie była obchodzona z powodów czysto formalnych (por. wyrok NSA z 24 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 1321/17). NSA stwierdził, że interpretacja przepisów dotyczących powiązań mających wpływ na określenie statusu MŚP powinna uwzględniać wykładnię funkcjonalną (por. wyrok NSA z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GSK 772/20 dotyczący m. in. rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014). Ponadto TSUE wskazał, że przedsiębiorstwa można uważać za "powiązane", jeżeli z analizy nawiązanych między nimi stosunków prawnych i gospodarczych wynika, że za pośrednictwem jednej osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych działających łącznie stanowią one jeden podmiot gospodarczy, nawet jeśli formalnie nie pozostają w jednej z relacji, o których mowa w art. 3 ust. 3 akapit pierwszy załącznika (zob.: wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (siódma izba) z 27 lutego 2014 r.; wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesfinanzhof - Niemcy) - HaTeFo GmbH przeciwko Finanzamt Haldensleben (Sprawa C-110/13, publ. Dz. U. C 112 z 14.4.2014, str. 15).

Tak więc na podstawie ww. aktów normatywnych, zarówno prawa unijnego, jak i krajowego oraz kryteriów szczegółowo wskazanych w tych aktach dokonywana jest klasyfikacja danego przedsiębiorstwa składającego wniosek o udzielenie pomocy finansowej dla producentów rolnych na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez.

Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela ocenę prawną zaprezentowaną przez tutejszy Sąd w wyrokach z 30 listopada 2022 r. sygn. akty III SA/Po 719/22, z 26 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Po 733/22 oraz z 3 marca 2023r. sygn. akt III SA/Po 721/22 (dostępne jak wyżej) ze skarg (odpowiednio) H. G., P. G. i K. G. na decyzje Dyrektora ARiMR z 21 i 23 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania ww. osobom pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym wystąpiły szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, powstałe na powierzchni uprawy i objęły co najmniej 30% danej uprawy. W wyrokach tych Sąd stwierdził, że organy Agencji (na gruncie § 13v ust. 1 pkt 3 r.ARiMR) prawidłowo uznały, że przedsiębiorstwa ww. osób nie można uznać za mikroprzedsiębiorstwa, małe albo średnie przedsiębiorstwa w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014.

W ocenie Sądu również w niniejszej sprawie organ I instancji w sposób prawidłowy wykazał i szczegółowo uzasadnił w decyzji, że skarżący P. G. jest podmiotem wyłączonym z prawa do udzielenia dofinansowania w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych.

Organ I instancji wydał decyzję z 10 sierpnia 2022 r. o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy - jak wynika z przedstawionego wyżej stanu faktycznego, który zdaniem Sądu został w sposób prawidłowo ustalony – w wyniku ustaleń poczynionych na podstawie publicznie dostępnych danych z rejestrów KRS, REGON, CEIDG, danych zawartych w systemach informatycznych ARiMR oraz wyjaśnień strony. W sposób uprawniony uznał, co rzetelnie i wszechstronnie wyjaśnił, że przedsiębiorstwo strony nie spełnia kryteriów mikroprzedsiębiorstwa, małego ani średniego przedsiębiorstwa, bowiem nie mieści się w żadnej z kategorii uprawniającej do otrzymania wsparcia, tj. nie jest mikro, małym ani średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu kryteriów wskazanych w art. 2 załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014, w szczególności z uwagi na fakt, iż w l. 2017, 2018, 2019 oraz 2020 przedsiębiorstwo strony przekroczyło roczny obrót 50 mln EUR oraz całkowity bilans roczny 43 mln EUR. Tym samym utraciło przynależność do kategorii MŚP i utrwalił się jego status dużego przedsiębiorstwa.

P. G. we wniosku o przyznanie przedmiotowej pomocy, tj. w zakresie oświadczenia dotyczącego kategorii prowadzonego gospodarstwa zaznaczył, że jest mikroprzedsiębiorstwem, które jest przedsiębiorstwem samodzielnym. Jednakże w toku postępowania administracyjnego, na wezwanie organu do złożenia wyjaśnień w zakresie powiązań z podmiotami: [...] sp. z o.o. [...] sp. z o.o. oraz innych powiązań osobowych i kapitałowych zachodzących przez ww. podmioty, skarżący w ramach korekty wniosku zmienił oświadczenie spełniania kryterium rodzaju prowadzonego przedsiębiorstwa, podając, że jego przedsiębiorstwo jest małym przedsiębiorstwem, przedsiębiorstwem powiązanym w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014.

Jak wynika z dokumentów w postaci danych rejestru KRS, REGON i CEiDG jak również danych zawartych w systemach informatycznych Agencji, skarżący jest powiązany ze wskazanymi na k. 2-3 uzasadnienia decyzji organu I instancji dwunastoma podmiotami. Ponadto organ przeanalizował strukturę zarządów i wspólników poszczególnych podmiotów (k. 2-3 uzasadnienia decyzji organu I instancji). Z informacji tych wynika, że P. G. posiada uprawnienie do samodzielnej reprezentacji jednego z opisanych tam podmiotów ([...] sp. z o.o.). W zakresie zaś struktury właścicielskiej wynika, że skarżący posiada 16% udziałów w spółce [...] sp. z o.o. i 19,84% udziałów w spółce [...] sp. z o.o. (k. 2-3 uzasadnienia decyzji organu I instancji).

Biorąc pod uwagę jako wzorzec normatywny zawarty w art. 3 ust. 3 Załącznika Nr 1 rozporządzenia nr 702/2014 wskazujący, że przedsiębiorstwa pozostające w jednym z takich związków z osobą fizyczną lub grupą osób fizycznych działających wspólnie również uznaje się za przedsiębiorstwa powiązane, jeżeli prowadzą swoją działalność lub część działalności na tym samym właściwym rynku lub rynkach pokrewnych (art. 3 ust. 3 Załącznika Nr 1), należy przyjąć, że wystąpienie powyższych okoliczności pozbawia możliwości uznania danego przedsiębiorstwa jako samodzielnego i nakazuje uznanie takiego przedsiębiorstwa za przedsiębiorstwo powiązane z innymi przedsiębiorstwami. Z perspektywy powyższej do dokonanej przez organy administracji publicznej analizy i oceny w zakresie normatywnej przesłanki: "prowadzą swoją działalność lub część działalności na tym samym właściwym rynku lub rynkach pokrewnych" (art. 3 ust. 3 Załącznika Nr 1) należy uznać, że P. G. działał zarówno na tożsamym "rynku właściwym produktowo" (zob.: przedmioty prowadzonej działalności gospodarczej na podstawie klasyfikacji PKD strony skarżącej, jak również podmiotów z nim powiązanych), jak i "rynku właściwym geograficznie" z określonymi, wskazanymi podmiotami (por.: wniosek o udzielenie dofinansowania z 27 maja 2022 r. oraz uzasadnienie decyzji organu I instancji z 10 sierpnia 2022 r., k. 5 i nast.).

Podkreślić należy, że organy dokonały prawidłowej analizy i oceny - z perspektywy "rynku właściwego" i "rynków pokrewnych" sytuacji przedsiębiorstwa P. G., wskazując na powiązania skarżącego z innymi przedsiębiorstwami (szczegółowo opisanymi w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji) i to w zakresie własnościowym, organizacyjnym, a przede wszystkim ekonomicznym, funkcjonującymi na tym samym rynku właściwym produktowo, jak i na rynkach pokrewnych (przedmiot działalności obejmuje m. in. produkcję, przetwórstwo i sprzedaż płodów rolnych pochodzenia zarówno roślinnego, jak i zwierzęcego), jak i na tożsamym "rynku właściwym geograficznie" z innymi podmiotami (siedziba jedenastu spółek powiązanych ze stroną skarżącą w różnorodnym zakresie jest położona w miejscowości [...], [...]). Tak więc zostały spełnione przesłanki uznania skarżącego P. G. jako podmiotu, który nie jest przedsiębiorstwem samodzielnym na podstawie art. 3 ust. 1 Załącznika nr 1 do rozporządzenia nr 702/2014, a przedsiębiorstwem powiązanym z innymi podmiotami w rozumieniu przepisów art. 3 ust. 3 Załącznika nr 1 do rozporządzenia nr 702/2014.

Należy uznać, że organy obu instancji w sposób prawidłowy dokonały analizy normatywnej wniosku P. G. z 27 maja 2022 r. w zakresie przyznania pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych. Prawidłowo też uznały, że wnioskodawca nie spełnia wymogów normatywnych uprawniających do uzyskania przedmiotowej pomocy finansowej, gdyż nie jest mikroprzedsiębiorcą (ani małym przedsiębiorcą) oraz gospodarstwo skarżącego nie jest, jak wyżej zostało wskazane, przedsiębiorstwem samodzielnym. Te okoliczności wyłączają - z perspektywy normatywnej - przyznanie pomocy finansowej stronie skarżącej.

WSA stwierdza, że organ zarówno I instancji, jak i organ odwoławczy w uzasadnieniach decyzji prawidłowo wykazały, że skarżący P. G. nie spełnia warunków przyznania pomocy z uwagi na okoliczność, że nie jest podmiotem należącym do kategorii mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. Sąd stwierdza, że organ I instancji wykazał w uzasadnieniu decyzji, że skarżący jest wyłączony - z powodów wyżej opisanych przez WSA - z udzielania przedmiotowej pomocy finansowej z uwagi na stopień powiązania z innymi podmiotami. Ten aspekt sprawy był poddany prawidłowej analizie dokonanej przez organy. Została dokonana analiza zarówno stanu faktycznego i prawnego w omawianym obszarze. Należy zwrócić uwagę, że została dokonana kompleksowa analiza ww. przesłanek normatywnych uzasadniających wydanie przez organ I instancji decyzji negatywnej dla strony (m. in. w zakresie powiązań prawnych wnioskodawcy z innymi podmiotami i to różnorodnym charakterze, wynikających z ww. dokumentów w tym m. in. informacji z KRS, REGON, CEiDG oraz ich skutków z perspektywy przedmiotu niniejszej sprawy). WSA stwierdza, że decyzje organu I i II instancji spełniają wymogi wzorca normatywnego zawartego w art. 107 § 3 K.p.a.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego o charakterze proceduralnym Sąd podziela ocenę organu odwoławczego wyrażoną na gruncie przepisu art. 10a ust. 1 u.ARiMR mającego zastosowanie w zakończonym postępowaniu administracyjnym. Ów przepis określa, że jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kpa, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Z brzmienia tego przepisu wynika, że zasadniczo w prowadzonym postępowaniu organy Agencji nie stosują tych przepisów Kpa, które nakładają na nie obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa spoczywa na wnioskodawcy występującemu o pomoc publiczną. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący poza złożeniem wniosku 27 maja 2022 r., w którym podał, że jego przedsiębiorstwo jest mikroprzedsiębiorstwem i przedsiębiorstwem samodzielnym w rozumieniu przepisów załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014, a następnie – na wezwanie organu do złożenia wyjaśnień odnośnie powiązań osobowych i kapitałowych ze spółkami [...] sp. z o.o. oraz [...] sp. z o.o. (a także innymi podmiotami), odmiennie od pierwszego oświadczenia, jednocześnie bez szerszych wyjaśnień popartych stosownymi dowodami z dokumentów podał w korekcie wniosku z 6 lipca 2022 r., że jego przedsiębiorstwo jest przedsiębiorstwem powiązanym będącym małym przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014.

Mając na względzie powyższe oraz wszechstronne i rzetelne wyjaśnienia zawarte w wydanych w sprawie decyzjach Sąd uznał, że organy orzekające sprostały wymogom art. 80 i art. 107 § 3 Kpa. Organy obu instancji przeprowadziły z urzędu postępowanie dowodowe w zakresie spełnienia przez skarżącego przesłanek przedsiębiorstwa samodzielnego oraz MSP. Organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe ograniczone do dostępnych z urzędu dowodów. Dokonał analizy art. 3 załącznika Nr 1 do rozporządzenia nr 702/2014 i prawidłowo ocenił, czy przedsiębiorstwo P. G. należy uznać jako przedsiębiorstwo samodzielne i czy należy do kategorii mikroprzedsiębiorstw, małych albo średnich przedsiębiorstw, a więc także w zakresie czy skarżący spełnia przesłankę unormowaną w § 13zo r.ARiMR. Również organ odwoławczy dokonał oceny powiązań przedsiębiorstwa skarżącego z innymi podmiotami. Wykazane okoliczności organ ten przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Reasumując Sąd nie stwierdził, by w zakończonym postępowaniu administracyjnym organy Agencji działały sprzecznie z jego zasadami. W rezultacie również prawidłowo - kierując się normą określoną w § 13zo ust. 1 pkt 2 r.ARiMR - odmówiły stronie wnioskowanej pomocy finansowej. W świetle powyższych rozważań skargę jako niezasadną należało oddalić, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.