Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1218/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 i 2, art. 7, art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 183 par. 1 i 2, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia del. NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W. D.o i M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1152/10 w sprawie ze skargi W. D. i M. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I OSK 1218/11

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 24 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi W. D. i M. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Decyzją z dnia [...] maja 1982 r. Naczelnik Miasta Jarosławia orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa, na wniosek Zarządu Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w Jarosławiu, nieruchomości położonej w J. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 943 m2, stanowiącej własność E. D. i H. D.

Ostateczną decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. Minister Infrastruktury uchylił decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] stycznia 2006 r. i stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Miasta Jarosławia z dnia [...] listopada 1982 r. oraz decyzji tego samego organu z dnia [...] grudnia 1982 r., zmieniającej poprzednią decyzję z dnia [...] listopada 1982 r., w części dotyczącej odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją z dnia [...] maja 1982 r. W obrocie prawnym pozostaje natomiast decyzja Naczelnika Miasta Jarosławia z dnia [...] marca 1983 r., orzekająca o uzupełnieniu odszkodowania za ww. grunt.

Pismem z dnia 8 października 2007 r. H. D. oraz spadkobiercy E. D. – A. C., J. D., J. D., W. D. oraz M. M. wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta Jarosławia z dnia [...] maja 1982 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Wojewoda Podkarpacki odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta Jarosławia z dnia [...] maja 1982 r. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Państwa m.in. nieruchomości położonej w J. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 943 m2, stanowiącej własność E. D. i H. D.

Odwołania od tej decyzji złożyli W. D. oraz M. Ma. W ich ocenie decyzja wywłaszczeniowa została wydana przez organ do tego nieuprawniony. Strony podniosły także, że Wojewoda Podkarpacki błędnie nie stwierdził w decyzji Naczelnika Miasta Jarosławia rażącego naruszenia art. 3 ust. 1 i ust. 2, art. 7 i art. 10 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...] maja 1982 r. wydana została przez organ uprawniony. Naczelnik Miasta Jarosławia był bowiem organem właściwym do orzekania o wywłaszczeniu nieruchomości, również tych, których wartość szacunkowa przewyższała 1 mln zł.

Z kolei dokonując oceny zaistnienia w przedmiotowej sprawie przesłanek wywłaszczenia nieruchomości wskazanych w art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej, organ naczelny w pełni podzielił stanowisko Wojewody Podkarpackiego, który w decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. wskazał, że zostały spełnione przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczona nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. W myśl zaś ust. 2 na obszarze miasta mogła być również wywłaszczona nieruchomość lub kompleks nieruchomości niezbędny dla planowej realizacji na jego terenie budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego, przy czym o wywłaszczenie dla tych celów mógł ubiegać się tylko terenowy organ administracji państwowej danego miasta.

W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości wystąpił Zarząd Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w Jarosławiu, jako organ uprawniony na podstawie art. 2 oraz art. 3 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Minister wskazał, że nieruchomość stanowiąca przed wywłaszczeniem własność E. D. i H. D. została wywłaszczona z przeznaczeniem pod budowę osiedla wielorodzinnego "[...]", którego realizacja została przewidziana decyzją lokalizacyjną Naczelnika Miasta Jarosławia z dnia [...] października 1980 r., a zatem realizacja wskazanego przedsięwzięcia stanowiła, w warunkach gospodarki scentralizowanej, zadanie realizowane w ramach narodowego planu gospodarczego.

Zdaniem organu II instancji niezasadny był również podniesiony przez strony zarzut rażącego naruszenia art. 10 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Przyznanie odszkodowania za wywłaszczony grunt, w postaci nieruchomości zamiennej, mogło bowiem nastąpić tylko na wniosek strony, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Ponadto, skoro przedmiotem ocenianej decyzji Naczelnika Miasta Jarosławia z dnia [...] maja 1982 r. było wyłącznie orzekanie o wywłaszczeniu, a kwestia odszkodowania została rozstrzygnięta w odrębnej decyzji z dnia [...] listopada 1982 r. oraz zmieniającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 1982 r., których nieważność stwierdzona została decyzją Ministra Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2006 r., to podnoszone przez skarżących zarzuty nie mają znaczenia dla przedmiotowej sprawy.

Na decyzję ostateczną skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli W. D. i M. M.

Skarżący podnieśli, że kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja wywłaszczeniowa rażąco narusza art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z uwagi na to, że wywłaszczana nieruchomość nie była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Dla orzeczenia o wywłaszczeniu konieczne jest bowiem łączne spełnienie przesłanek z art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy. Wskazali na pojęcie "celu użyteczności publicznej", który musi łączyć się z powszechnością i ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa. Przeciwieństwem tego pojęcia jest wszystko to, co służyć może zaspokajaniu potrzeb określonej grupy społecznej, wyodrębnionej w oparciu o określone kryteria członkostwa i przynależności. Wywłaszczenie nieruchomości dokonane niezgodnie z celami ustawy określonymi w art. 3 stanowi rażące naruszenie prawa. Skarżący podkreślili, że w przedmiotowej sprawie nieruchomość została wywłaszczona w celu budowy osiedla mieszkaniowego, a więc nie ma mowy o użyteczności na cele publiczne w rozumieniu ustawy. Skarżący wskazali także na rażące naruszenie art. 10 ustawy, z którego ich zdaniem wynika, że ubiegający się o wywłaszczenie ma obowiązek dostarczenia nieruchomości zamiennej i to obligatoryjnie, we wszystkich wypadkach, gdy istnieje taka możliwość. Skarżący podnieśli, że na organie wywłaszczającym ciążył obowiązek poinformowania właściciela wywłaszczonej nieruchomości o możliwości zgłoszenia takiego żądania.

Skarżący nie zgodzili się również ze stanowiskiem organów nadzoru, że Naczelnik Miasta Jarosławia był organem właściwym do orzekania o wywłaszczeniu.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, że decyzja wywłaszczeniowa została wydana przez uprawniony organ. Zgodnie bowiem z § 28 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 sierpnia 1978 r. w sprawie statusu naczelnika gminy, prezydent miasta poza zadaniami określonymi w rozdziale 2, realizuje zadania wymienione w § 2 rozporządzenia, o którym mowa w § 40, tj. zadania określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia zadań i uprawnień należących do powiatowych rad narodowych i naczelników powiatów, które przejmują wojewódzkie rady narodowe i wojewodowie (Dz.U. Nr 75, poz. 94). Z kolei rozporządzenie z dnia 30 maja 1975 r. w § 2 pkt 15b) stanowiło o wywłaszczeniu nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Natomiast § 28 ust 1 pkt 4) rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 1978 r. dawał podstawę kompetencyjną prezydentowi miasta do orzekania o wywłaszczeniu bez względu na wartość nieruchomości. Przepis § 28 ust 2 tego rozporządzenia uprawnienia, o których mowa w ust 1 (a więc także orzekanie co do wywłaszczeń nieruchomości bez względu na ich wartość), nadawał naczelnikom określonych miast i dzielnic. W załączniku do tego rozporządzenia pod pozycją 87 wymieniony jest Naczelnik Miasta Jarosławia.

Sąd I instancji za nietrafny uznał także zarzut dotyczący rażącego naruszenia w postępowaniu wywłaszczeniowym art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 1958 r. Przepis art. 3 ust. 2 zawiera dodatkową podstawę wywłaszczenia na terenie miast, obok wskazanych w ust. 1. Poszerza on dopuszczalność wywłaszczenia na cele budownictwa mieszkaniowego. Wprawdzie przepisu art. 3 ust. 2 ustawy nie można odczytywać w oderwaniu od treści ust. 1, jednakże wbrew twierdzeniom skargi organ nadzoru tego nie uczynił. Wywłaszczenie spornej nieruchomości nastąpiło pod budowę wielorodzinnego osiedla spółdzielczego "[...]". Wywłaszczona nieruchomość była niezbędna pod budowę tego osiedla. Realizacja osiedla przewidziana była w decyzji z dnia [...] października 1980 r. w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego osiedla mieszkaniowego "[...]". Plan ten był zatwierdzony uchwałą PWRN z dnia 4 grudnia 1969 r. Zatem wywłaszczenie nieruchomości pod realizację inwestycji - osiedla mieszkaniowego, zatwierdzonej w planie gospodarczym, spełniało wymogi określone w art. 3 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 in fine ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Sąd podkreślił, że wniosek o wywłaszczenie wraz z niezbędnymi załącznikami został poprzedzony ofertą skierowaną do właścicieli – H. i E. D. Właścicieli zawiadomiono o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, E. D. brał udział w rozprawie wywłaszczeniowej. Zachowane zostały więc wymogi z art. 6, 16, 17 i 23 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Za niezasadny Sąd uznał także zarzut dotyczący naruszenia art. 10 ustawy z 1958 r. Przede wszystkim zarzut ten mógłby być skierowany w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji odszkodowawczej, która nie była przedmiotem niniejszego postępowania nadzorczego. Kwestia odszkodowania była rozstrzygnięta odrębną decyzją. Po drugie, w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej art. 10 miał inne brzmienie niż to, na które wskazywali skarżący. Obok słów "obowiązany jest dostarczyć" w przepisie tym występowało też zastrzeżenie "w miarę możności", które zostało wykreślone z tego przepisu dopiero 1 lipca 1982 r. Ponadto nieruchomość zamienna mogłaby być przyznana na wniosek właściciela, a wniosek taki nie był złożony. Wobec tego zarzuty dotyczące postępowania dotyczącego decyzji o odszkodowaniu, w tym niepowiadomienie właściciela o możliwości ubiegania się o nieruchomość zamienną, a także kwestie dotyczące nabycia przez byłych właścicieli innej nieruchomości, nie mają wpływu na ocenę legalności decyzji wywłaszczeniowej.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2011 r. skargę kasacyjną złożyli W. D. i M. M. Zaskarżając wyrok w całości zarzucili mu naruszenie:

1/ art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że została spełniona przesłanka niezbędności wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na cele określone w wyżej przywołanych przepisach;

2) art. 10 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że organ wywłaszczający nie miał obowiązku i nie miał możliwości dostarczenia nieruchomości zamiennej oraz przyjęcie, że organ wywłaszczający nie miał obowiązku poinformowania właściciela wywłaszczanej nieruchomości o możliwości złożenia wniosku o przyznanie nieruchomości zamiennej - co w konsekwencji doprowadziło do uznania przez Sąd I instancji, że nie zostały w sposób rażący naruszone przepisy art. 6, 7, 9, 77 §1 k.p.a.

Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że wywłaszczona nieruchomość nie była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, a taki wymóg stawiał art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej. Zamiar wzniesienia przez instytucję państwową budynku mieszkalnego na nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej nie może być uznany za przesłankę niezbędności wywłaszczenia tej nieruchomości nawet wówczas, gdy takie zadanie inwestycyjne zostało ujęte w zatwierdzonym planie gospodarczym. Konieczne jest bowiem spełnienie zarówno przesłanek z art. 3 ust. 2 jak i ust. 1 ww. ustawy, a zatem nie jest wystarczające spełnienie jedynie przesłanki z ust. 2, tj. realizacja na terenie miast budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego.

Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 10 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, autor skargi kasacyjnej stwierdził, że Sąd I instancji błędnie założył, że ten zarzut nie ma związku z decyzją wywłaszczeniową, a jedynie odszkodowawczą. Gdyby bowiem postępowanie wywłaszczeniowe zostało prawidłowo przeprowadzone, mogło w ogóle nie być decyzji odszkodowawczej. Wystarczyło poinformować osoby wywłaszczane o możliwości złożenia wniosku o przyznanie nieruchomości zamiennej. E. D. wielokrotnie podkreślał, że nie został o tym poinformowany i dlatego z takiego uprawnienia nie skorzystał. Zapis w art. 10 "w miarę możliwości" nie upoważnia Sądu do stwierdzenia, czy taka możliwość wówczas była, czy nie. Możliwości takiej wykluczyć nie można, a na organie wywłaszczającym ciążył obowiązek poinformowania o możliwości zgłoszenia takiego żądania właściciela wywłaszczanej nieruchomości. Zatem organ wywłaszczający naruszył zasadę praworządności z art 6 k.p.a., a także zasadę informowania stron z art. 9 k.p.a. Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że za rażące naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym należy uważać oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, określonych w art. 6 - 11 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na nieprawidłowe zastosowanie prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W myśl przywołanego w podstawie kasacji art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1598 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Stosownie zaś do ust. 2 art. 3 na obszarze miasta może być również wywłaszczona nieruchomość lub kompleks nieruchomości niezbędny dla planowej realizacji na ich terenie budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. O wywłaszczenie dla tych celów może ubiegać się tylko terenowy organ administracji państwowej danego miasta.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wyłania się takie rozumienie przez jej autora cytowanych przepisów, że przesłanka wywłaszczenia określona w art. 3 ust. 2 nie stanowi samodzielnej podstawy wydania decyzji wywłaszczeniowej nieruchomości przeznaczonej na cele zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. Nie wystarczy bowiem, by wywłaszczana nieruchomość, położona na obszarze miasta, była niezbędna dla planowej realizacji na jej terenie zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego, konieczne jest również uznanie, że nieruchomość ta niezbędna jest także na cele określone w art. 3 ust. 1, w niniejszej sprawie chodzi przede wszystkim o cele użyteczności publicznej. Autor skargi kasacyjnej twierdzi, że skoro wywłaszczona nieruchomość przeznaczona była jedynie na cele budownictwa mieszkaniowego, którego w żaden sposób nie można zaliczyć do celów użyteczności publicznej (bo wywłaszczona została nieruchomość budowlana z przeznaczeniem na potrzeby mieszkaniowe ograniczonej liczby osób, a nie na potrzeby ogółu społeczeństwa), to nie zaistniała przesłanka niezbędności nieruchomości na cele wywłaszczenia w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., a zatem przy wydaniu w dniu [...] maja 1982 r. przez Naczelnika Miasta Jarosławia decyzji wywłaszczeniowej doszło do rażącego naruszenia tego przepisu. Skarżący kasacyjnie powołuje się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2006 r., I OSK 895/05, który jakoby potwierdza przedstawione w skardze kasacyjnej rozumienie art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Tymczasem teza o konieczności łącznego spełnienia przesłanek z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 1958 r. w odniesieniu do nieruchomości położnych na terenie miast jest oczywiście nieprawidłowa. Również przytoczenie ww. wyroku NSA świadczy jedynie o niezrozumieniu wywodów Sądu na temat relacji, jakie zachodzą między ust. 1 i 2 art. 3 ustawy.

W przywołanym wyroku Sąd stwierdził, że analiza powyższych przepisów daje podstawę do twierdzenia, że ustawodawca zawarł dwojakiego rodzaju przesłanki dające podstawę do dokonania wywłaszczenia nieruchomości. Przepis ust. 1 art. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wprowadza ogólne przesłanki dopuszczające wywłaszczanie nieruchomości, do których należą: niezbędność na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Natomiast przepis ust. 2 art. 3 ustawy zawiera dodatkową przesłankę dopuszczającą wywłaszczenie nieruchomości na obszarze miast: realizację na ich terenie budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. Nie można zatem w żaden sposób wywieść, że w stosunku do obszarów miejskich nie znajdują zastosowania przesłanki wywłaszczenia, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy. Badając, czy w momencie dokonywania wywłaszczenia było ono dopuszczalne, nie można mieć na względzie wyłącznie celów, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, ale także te wynikające z ust. 1 i ust. 3. Sąd uznał, że przepisu art. 3 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie można odczytywać w oderwaniu od treści ust. 1. Na zasadność powyższego twierdzenia wskazuje posłużenie się przez ustawodawcę w ust. 2 wyrażeniem "również", przez co następuje odesłanie do ust. 1.

Odnosząc się zatem do cytowanej tezy postawionej w wyroku z dnia 24 maja 2006 r., na który powołuje się autor skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że dotyczy ona stanu faktycznego zgoła odmiennego od zaistniałego w niniejszej sprawie. W przywołanym wyroku Sąd oceniał legalność decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości nie na cele budownictwa mieszkaniowego na obszarze miasta, ale w celu zorganizowania ogrodów działkowych. Oczywiste jest zatem, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 3 ust. 2 ustawy z 1958 r., stanowiący jedynie o przesłance wywłaszczenia na cele budownictwa mieszkaniowego nieruchomości położonej w mieście. Konieczne było zatem wówczas odniesienie się do przesłanek określonych w art. 3 ust. 1 ustawy. Gdyby przyjąć tezę o konieczności łącznego spełniania przesłanek z ust. 1 i 2 art. 3, doszłoby do absurdalnej konkluzji, że na gruncie ustawy z 1958 r. na terenach miast możliwie byłoby jedynie wywłaszczenie na cele budownictwa mieszkaniowego, które dodatkowo musiałoby spełniać kryteria użyteczności publicznej. Tymczasem Sąd w wyroku z dnia 24 maja 2006 r. uznał, że na obszarach miast możliwe było zarówno wywłaszczenie na cele wskazane w art. 3 ust. 2 (zawierającym dodatkową, samoistną przesłankę wywłaszczenia), jak i na cele użyteczności publicznej, bądź inne określone w art. 3 ust. 1 ustawy. Każda z tych przesłanek mogła stanowić samodzielną podstawę wywłaszczenia. O ile zatem nieruchomość położona na obszarze miasta uznana została za niezbędną dla planowej realizacji na jej terenie zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego – a taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie – wręcz wadliwe byłoby jeszcze badanie jej użyteczności na cele publiczne. Spełniona została bowiem przesłanka wywłaszczenia z art. 3 ust. 2, co stanowiło wystarczającą podstawę do wydania decyzji wywłaszczeniowej.

Nie ma zatem wątpliwości, że wykładnia przepisów art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, dokonana przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, była prawidłowa, a zaproponowane w skardze kasacyjnej rozumienie wskazanych przepisów – wadliwe. Tym samym zarzut błędnej ich wykładni okazał się nietrafiony.

Nie mógł również przynieść oczekiwanego rezultatu zarzut błędnej wykładni art. 10 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Pomijając już fakt, że został on nieprawidłowo sformułowany, nie wskazano bowiem - mimo takiego obowiązku – którego z 5 ustępów art. 10 zarzut dotyczy, to przyjmując arbitralnie, że chodziło o ust. 1, stwierdzić należy, że przepis ten nie miał w ogóle w sprawie zastosowania, a zatem Sąd I instancji nie mógł dokonać błędnej jego wykładni. Stosownie do treści art. 10 ust. 1 ab initio ustawy za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, hodowlane lub ogrodnicze ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest na żądanie właściciela dostarczyć mu zamiast odszkodowania pieniężnego w miarę możności nieruchomość zamienną (...).

Należy zatem podnieść, że na gruncie ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. zasadą było wywłaszczenie za odszkodowaniem (art. 7 ustawy), a nieruchomość zamienną organ mógł przyznać jedynie zamiast odszkodowania, jedynie na wniosek (żądanie) właściciela wywłaszczanej nieruchomości i jedynie w miarę możliwości. Nieruchomość zamienną należało zatem traktować jako substytut odszkodowania, a ewentualne zarzuty dotyczące tej kwestii podnosić należało kwestionując orzeczenie o odszkodowaniu. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu I instancji była jedynie decyzja organu nadzoru odnośnie do decyzji Naczelnika Miasta Jarosławia z dnia [...] maja 1982 r. o wywłaszczeniu. W decyzji tej nie zawarto orzeczenia o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. Kwestii odszkodowania dotyczyła odrębna decyzja Naczelnika Miasta Jarosławia z dnia [...] listopada 1982 r. oraz zmieniająca ją decyzja tego samego organu z dnia [...] grudnia 1982 r. Podkreślić trzeba zresztą, że składające skargę kasacyjną strony kwestionowały już w postępowaniu nadzorczym decyzje odszkodowawcze, podnosząc również argumenty o niezaproponowaniu przez organ wywłaszczający nieruchomości zamiennej, co doprowadziło do wydania w dniu [...] sierpnia 2006 r. przez Ministra Infrastruktury ostatecznej decyzji stwierdzającej nieważność obu decyzji Naczelnika Miasta Jarosławia z 1982 r. dotyczących odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Zasadnie zatem podniósł Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w niniejszej sprawie, dotyczącej postępowania nadzorczego odnośnie do decyzji orzekającej jedynie o wywłaszczeniu, zarzuty odnoszące się do kwestii odszkodowania, czy też nieruchomości zamiennej, nie mogą przynieść żadnego skutku. Skoro zatem nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 10 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie mogły również przynieść rezultatu zarzuty naruszenia art. 6, 7, 9 i 77 § 1 k.p.a. Autor skargi kasacyjnej ich zasadności upatrywał bowiem jedynie w kontekście nieprawidłowego działania organu wywłaszczeniowego w kwestii przyznania nieruchomości zamiennej, która to kwestia, jak wskazano powyżej, nie może być w niniejszym postępowaniu oceniana.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.