Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 365/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 1267
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
article: art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 1 ust. 2, art. 37a, art. 37ge, art. 37gf
journal: Dz.U. 2022 poz 2483
law: Ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (t. j.)
article: art. 13i ust. 3a
journal: Dz.U. 2023 poz 645
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 17 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Protokolant st. asystent sędziego Anna Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2024 roku sprawy ze skargi "C" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 15 marca 2024 roku nr 1001-IUCKOD-3.4812.224.2023.2 M500-2023-0494897 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi decyzją z 15 marca 2024 r., utrzymał w mocy decyzję własną z 30 października 2023 r. o odmowie uwzględnienia sprzeciwu C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej.

W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że pismem z 3 lipca 2023 r., na podstawie art. 37ge oraz art. 37gf ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2483 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o autostradach", w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2023 r., wezwał skarżącą do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd pojazdu o nr rej. [...] z 24 marca 2023 r. zarejestrowany o godzinie 23:29 na odcinku autostrady A4 (węzeł Gliwice Sośnica).

Wezwanie to zostało doręczone spółce C. 20 lipca 2023 r.

3 sierpnia 2023 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego wezwania, w którym podniosła, że przejazd był wykonywany z węzła Kleszczów – wjazd przez bramki, ponieważ z PPO Kleszczów był wykonywany transfer pasażera i wyjazd nastąpił przez bramki na Sośnicy. Przejazd przez bramki na węźle Kleszczów do wyjazdu z bramek na węźle Sośnica nie podlega opłacie. W tym zakresie przejazd nastąpił wyłącznie przez odcinek węzeł Kleszczów oraz węzeł Sośnica.

Zawiadomieniem z 23 sierpnia 2023 r., doręczonym spółce C. 29 sierpnia 2023 r., organ administracji poinformował o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

5 września 2023 r. skarżąca wniosła o udostępnienie akt sprawy na wskazany adres e-mail. Cały materiał dowodowy został przekazany na wskazany adres mailowy.

Decyzją z 30 października 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.

Spółka C. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła, że przejazd 24 marca 2023 r. na odcinku od węzła Opole Zachód do węzła Gliwice Sośnica nie był przejazdem ciągłym. Pojazd wykonał dwa przejazdy ze względu na opuszczenie terenu autostrady i przejechanie przez punkt poboru opłat w Kleszczowie. Nawet jeśli wcześniej trwał przejazd od węzła Opole Zachód, to zakończył się w momencie przekroczenia bramek na PPO Kleszczów i zjazdu z autostrady. Pojazd nie poruszał się autostradą A4, tylko drogą krajową 88, zawrócił i wjechał ponownie przez PPO w Kleszczowie na autostradę. Wyjechał przez PPO Gliwice Sośnica, czyli są to dwa odrębne przejazdy.

12 grudnia 2023 r. organ administracji zwrócił się do Ministerstwa Finansów Departamentu Poboru Opłat Drogowych o przesłanie danych geolokalizacyjnych z 24 marca 2023 r. dla pojazdu o nr rej. [...]. Dane zostały przekazane wraz z pismem z 20 grudnia 2023 r.

Zawiadomieniem z 5 lutego 2024 r. organ administracji poinformował skarżącą o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. 19 stycznia 2024 r. organ administracji przesłał dotychczas zebrany materiał na adres: [...]

Spółka C. nie skorzystała z przysługującego prawa do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.

Organ administracji utrzymując w mocy decyzję własną z 30 października 2023 r. podniósł, że przejazd autostradą płatną pojazdu o łącznej DMC poniżej 3,5 tony o nr rej. [...] na płatnym odcinku autostrady A4: węzeł wyjazdowy Gliwice Sośnica zrealizowany został 24 marca 2023 r., tj. przed wejściem w życie przepisów ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1193), powoływanej dalej jako "ustawa zmieniająca", dlatego w sprawie zastosowanie mają przepisy dotychczasowe. Zarejestrowane naruszenie dotyczy nieuiszczenia opłaty za przejazd na odcinku od węzła Opole Zachód (wjazd o godz. 22:35) do węzła Gliwice Sośnica (wyjazd o godz. 23:29). Organ administracji wskazując na weryfikację informacji zawartych w Systemie Poboru Opłat Elektronicznych (SPOE KAS), tj. danych geolokalizacyjnych przekazanych przez Ministerstwo Finansów Departament Poboru Opłat Drogowych z 24 marca 2023 r., danych z infolinii eBilet oraz z Automatycznego Systemu Rozpoznawania Numerów Rejestracyjnych (ANPRS) stwierdził, że 24 marca 2023 r. pojazd o nr rej. [...] wykonał jeden przejazd na odcinku. O godzinie 23:21:02 pojazd minął zjazd w Kleszczowie i o godzinie 23:21:33, tj. 31 sekund później został zlokalizowany na autostradzie A4 za węzłem Kleszczów. Fakt ten wskazuje, że pojazd nie zjechał z autostrady węzłem Kleszczów, lecz kontynuował przejazd aż do węzła Gliwice Sośnica. Powyższe oznacza, że skarżąca była zobowiązana do wniesienia opłaty za cały zrealizowany przejazd, tj. od węzła Opole Zachód do węzła Gliwice Sośnica. Zgodnie z § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie autostrad płatnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r., poz. 45 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie z 16 lipca 2002 r.", opłacie podlega odcinek A4 granica państwa – Jędrzychowice – Krzyżowa – Legnica – Wrocław – Opole – Gliwice – Katowice – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa – granica państwa, z tym że odcinek węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica – dla pojazdów, o których mowa w art. 37a ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy o autostradach, poruszających się autostradą A4 na odcinku wykraczającym poza odcinek węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica, oraz pojazdów, o których mowa w art. 37a ust. 6 pkt 3-5 tej ustawy, co oznacza, że węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica jest płatny dla kategorii 1 i 2, czyli motocykli i pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, poruszających się autostradą A4 na odcinku wykraczający poza odcinek węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica. Opłaty tej jednak (SPOE KAS) nie odnotował. Organ administracji wskazując na analizę konta rozliczeniowego skarżącej w systemie e-TOLL (IKK), do którego przypisany jest pojazd o nr rej. [...] z nadajnikiem GPS wraz z powiązanym urządzeniem nr M21-AY92SR-1 w celu automatycznego poboru opłat za przejazdy autostrad podniósł, że należna kwota za przejazd 24 marca 2023 r. płatnym odcinkiem autostrady A4, nie została pobrana, gdy na koncie widniało ujemne saldo (- 2,1 zł węzeł Opole Zachód – węzeł Opole Południe; - 0,8 zł węzeł Opole Południe – węzeł Krapkowice; - 2,1 zł węzeł Krapkowice – węzeł Kędzierzyn-Koźle; - 0,6 zł węzeł Kędzierzyn-Koźle – węzeł Strzelce Opolskie; - 0,9 zł węzeł Strzelce Opolskie – węzeł Łany; - 0,8 zł węzeł Łany – węzeł Kleszczów). Brak opłaty za przejazd wynika równie z bazy danych "Infolinia e-bilet", która gromadzi dane dotyczące przejazdów i biletów autostradowych. Dane te potwierdzają, że pojazd o nr rej. [...] poruszał się autostradą na węźle wyjazdowym Gliwice Sośnica 24 marca 2023 r. o godzinie 23:29, ale opłata nie została uiszczona. Z bazy danych "Infolinia e-bilet" wynika również, że w terminie 3 dni od zakończenia przejazdu nie został wykupiony bilet autostradowy na wskazany odcinek i nie uzupełniono przejazdu (stosując funkcję "Uzupełnij przejazd" w systemie e-TOLL CRM SERVICE, która znajduje się przy koncie każdego klienta), co uwolniłoby skarżącą od obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej. Opłaty za przejazd nie ponosili kierowcy motocykli oraz pojazdów samochodowych "lekkich" poruszający się tylko w ruchu lokalnym na odcinku autostrady A4, niewykraczającym poza węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica. 24 marca 2023 r. zrealizowany został przejazd pojazdem o nr rej. [...] na płatnym odcinku autostrady A4 od węzła Opole Zachód do węzła Gliwice Sośnica (wykraczającym poza obwodnicę Gliwic) pomimo braku środków na jego opłacenie. Przed wykonywaniem przejazdu po drodze płatnej strona powinna sprawdzić, czy stan konta pozwala na uiszczenie stosownej opłaty elektronicznej za przejazd. To na stronie postępowania ciąży obowiązek dołożenia należytej staranności w zaznajomieniu się z przepisami prawa materialnego, regulującymi jej uprawnienia i obowiązki. Strona postępowania winna odpowiednio zadba o swoje interesy. Skoro zatem przejazd autostradą 24 marca 2023 r. pojazdem o nr rej. [...] obejmował większą liczb odcinków niż obwodnica, to opłacie podlegał cały przejechany odcinek łącznie z obwodnicą. Brak opłaty za ten przejazd stanowił więc usprawiedliwioną i dostateczną podstawę nałożenia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję spółka C. wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, jak również o zasądzenie zwrotu opłaty dodatkowej.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie wszelkich standardów państwa prawa, jak również prawa formalnego i materialnego w sposób rażący.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Organ administracji podniósł, że opłaty za przejazd nie ponosili kierowcy motocykli oraz pojazdów samochodowych "lekkich" poruszający się tylko w ruchu lokalnym na odcinku autostrady A4, niewykraczającym poza węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica.

5 lipca 2024 r. skarżąca wniosła pismo, w którym podniosła, że z jej pojazdu korzystała na podstawie umowy użyczenia C Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Skarżąca miała w swoich księgach odnotowane, że na koncie jest wystarczająca ilość środków i to z dużą rezerwą. Niestety system doprowadził do zmiany parametrów samochodu, niezgodnych z systemu CEPIK, z którego zostały pobrane. Zostały naliczone nienależne opłaty, "zminusowane saldo". Uzupełnienie "przejazdu" od węzła Kleszczów do węzła Sośnica, zgodnie z systemem e-TOLL CRM SERVICE nie wiązało się z uiszczeniem opłaty, ponieważ odcinek ten jest bezpłatny. W systemie nie było opcji, w której można zaznaczyć, że odcinek bezpłatny był częścią odcinka płatnego. Odcinek Kleszczów – Sośnica był odcinkiem bezpłatnym, wyłączonym z opłaty, za wyjątkiem sytuacji, w której pojazd pokonywał pełny odcinek płatnej autostrady od węzła Gliwice – Sośnica do węzła Wrocław – Bielany, co w tym wypadku nie nastąpiło. Nawet jeśli pracownicy wprowadzili skarżącą w błąd i jeśli nie zjechali węzłem Kleszczów, to "mandat" w wysokości 500 zł za przejechane 20 km z całego odcinka płatnego o długości ok 160 km, za który opłata to 16 zł, jest niewspółmierny do przewinienia.

2 sierpnia 2024 r. organ administracji wniósł pismo stanowiące odpowiedź na pismo skarżącej z 5 lipca 2024 r.

W piśmie tym organ administracji podniósł, że ustawa o autostradach płatnych oraz Krajowym Funduszu Drogowym zawiera zamknięty katalog podmiotów zobowiązanych do wniesienia opłaty za przejazd autostradą i nie ma znaczenia, w czyim władaniu znajduje się pojazd w momencie przejazdu płatnym odcinkiem autostrady, a zawarcie umowy cywilnoprawnej nie zwalnia właściciela pojazdu z odpowiedzialności administracyjnoprawnej za realizację obowiązku z art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach. Organ administracji dokonał analizy konta pojazdu w e-TOLL CRM SERVICE – systemie, w którym gromadzone i przechowywane są wszystkie dane dotyczące użytkowników, pojazdów zarejestrowanych w systemie E-TOLL oraz urządzeń pokładowych OBE (wraz ze wszelkimi zmianami dokonywanymi w ich obrębie), jak i dane dotyczące historii przejazdów oraz dokonanych rozliczeń za przejazdy płatnymi odcinkami autostrad oraz dróg krajowych. Pojazd ten kilkukrotnie zmieniał klasyfikację wagową oraz klasę emisji spalin. Podmiot, który składa wniosek o wpis pojazdu do systemu e-TOLL, ma obowiązek przedłożyć odpowiednie dokumenty potwierdzające numer rejestracyjny pojazdu oraz jego klasę wagową i klasę emisji spalin EURO. Następnie wniosek ten podlega weryfikacji pod kątem jego poprawności. W sytuacji, gdy wniosek nie zawiera wszystkich wymaganych dokumentów potwierdzających poprawność wprowadzonych do systemu danych jako pojazdu lekkiego lub zespołu pojazdów poniżej 3,5 tony w zakresie klasy emisji spalin, jest on odrzucany, klient na podany przez siebie adres e-mail otrzymuje informujący o tym komunikat, a pojazd automatycznie jest kwalifikowany jako pojazd zobowiązany do dokonywania najwyższych opłat. Taka sytuacja miała miejsce w sprawie i wniosek o wpis pojazdu o nr rej. [...] jako pojazdu lekkiego był wielokrotnie odrzucany, ponieważ zawierał braki formalne. Spółka CSE SSC, którą skarżąca wskazała jako korzystającego z pojazdu i do której należało konto w e-TOLL, występowała w roli korzystającego z dróg, który dokonał rejestracji pojazdu w e-TOLL. Z kontem tym zostało powiązane konto rozliczeniowe należące do spółki C. Nie zmienia to faktu, że nadal odpowiedzialnym za opłatę za przejazd na podstawie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym jest właściciel pojazdu. Naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady miało miejsce 24 marca 2023 r., a więc w czasie, gdy pojazd o nr rej. [...] widniał w systemie e-TOLL CRM SERVICE jako pojazd lub zespół pojazdów poniżej 3,5 tony – tak został zadeklarowany w 23 lutego 2023 r. (przez Prezesa Zarządu spółki C, który jest również Prezesem Zarządu spółki C.). Dopiero 29 czerwca 2023 r., w wyniku weryfikacji wniosku, nastąpiło jego odrzucenie i pojazd automatycznie został sklasyfikowany jako pojazd powyżej 12 ton. W czasie przejazdu autostradą, pojazd podlegał opłacie w wysokości określonej dla pojazdów lekkich. Opłacie podlega odcinek A4 granica państwa – Jędrzychowice – Krzyżowa – Legnica – Wrocław – Opole – Gliwice – Katowice – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa – granica państwa, z tym że odcinek węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica – dla pojazdów, o których mowa w art. 37a ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy o autostradach, poruszających się autostradą A4 na odcinku wykraczającym poza odcinek węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica, oraz pojazdów, o których mowa w art. 37a ust. 6 pkt 3-5 ustawy o autostradach, co oznacza, że węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica był płatny dla kategorii 1 i 2, czyli motocykli i pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony poruszających się autostradą A4, jeżeli przejazd wykraczał poza odcinek węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica. Zwolnienie to obowiązywało pod warunkiem, że pojazd nie wykroczył poza wskazany odcinek autostrady. Organ administracji udowodnił, że pojazd o nr rej. [...] wjechał na autostradę płatną A4 na węźle Opole Zachód, nie zjechał z autostrady węzłem Kleszczów, wbrew twierdzeniom skarżącej, lecz kontynuował przejazd do węzła Gliwice Sośnica. Wysokość opłaty dodatkowej za przejazd autostradą została sztywno określona w ustawie o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym i nie ma prawnych możliwości, aby zmieniać jej wysokość.

W piśmie wniesionym 10 września 2024 r. skarżąca ponownie podniosła, że była przeświadczona, że ma środki na koncie. W dniu przejazdu pojazd "figurował" jako "3,5" tony. Bezprawna była zmiana danych pojazdu i naliczenie opłaty za każdą bramownicę. Być może pracownik wprowadził skarżącą w błąd co do zjazdu z autostrady. Być może rozładowała się bateria w telefonie, ponieważ aplikacja KAS była bardzo niestabilna, bardzo energochłonna i nie chciał się przyznać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu w całości albo w części.

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów nie wykazała, aby zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 15 marca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję własną z 30 października 2024 r. o odmowie uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.

W rozpoznawanej sprawie 24 marca 2023 r. zarejestrowano przejazd pojazdu o nr rej.[...], o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 3,5 tony, który stanowił własność skarżącej, na odcinku od węzła Opole Zachód (wjazd o godz. 22:35) do węzła Gliwice Sośnica (wyjazd o godzinie 23:29). O godzinie 23:21:02 pojazd minął zjazd w Kleszczowie i o godzinie 23:21:33, tj. 31 sekund później został zlokalizowany na autostradzie A4 za węzłem Kleszczów. Pojazd nie zjechał z autostrady węzłem Kleszczów, lecz kontynuował przejazd aż do węzła Gliwice Sośnica. Za cały ten przejazd nie została wniesiona opłata. Nie została ona pobrana, gdyż na koncie przypisanym do pojazdu saldo było ujemne.

Z akt sprawy nie wynika, aby w dacie przejazdu w systemie e-TOLL CRM SERVICE ujawniona była większa masa całkowita tego pojazdu niż 3,5 tony, co jak twierdzi skarżąca miało spowodować pobranie wyższych opłat za przejazd niż należne i ujemne saldo konta.

Jak stanowi art. 9 ustawy zmieniającej, która weszła w życie 1 lipca 2023 r., w przypadku przejazdu autostradą na zasadach określonych w ustawie zmienianej w art. 1 rozpoczętego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Z przepisu tego w sposób nie budzący wynika, że z woli ustawodawcy do stanu faktycznego zaistniałego w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy powołanej ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania przejazdu wskazanym pojazdem bez uiszczenia należnej opłaty, tj. 24 marca 2023 r.

Zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy o autostradach, w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania spornego przejazdu, tj. 24 marca 2023 r., za przejazd autostradą są pobierane opłaty. W przypadku gdy opłaty za przejazd autostradą są pobierane w inny sposób niż określony w ust. 8 lub 9, autostrada wymaga dostosowania do ich poboru.

Jak stanowi art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany:

1) właściciel pojazdu albo

2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 450, ze zm.), albo

3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym – zwany dalej "wnoszącym opłatę".

Z art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach wynika zatem, że do wniesienia opłaty za przejazd zobowiązany jest właściciel pojazdu albo podmiot polski, któremu pojazd został powierzony przez zagraniczną osobę fizyczną lub prawną, albo użytkownik pojazdu użytkowanego na podstawie umowy leasingu, o rejestrację którego wnioskował leasingodawca (właściciel pojazdu).

Stosownie do art. 37a ust. 8 ustawy o autostradach opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, może być wniesiona w sposób przewidziany dla opłaty elektronicznej na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazanych z urządzeń lub systemów, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.

Przejazd autostradą, na której jest pobierana opłata, o której mowa w ust. 7, może być wykonywany na podstawie biletu na jeden przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zwanego dalej "biletem autostradowym", wydanego przed rozpoczęciem tego przejazdu. Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, jest pobierana w momencie wydania biletu autostradowego (art. 37a ust. 9 ustawy o autostradach).

W myśl art. 37a ust. 28 ustawy o autostradach kierujący pojazdem:

1) nie rozpoczyna przejazdu autostradą lub jej odcinkiem w przypadku braku:

a) ważnego biletu autostradowego lub

b) prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS;

2) podczas przejazdu autostradą lub jej odcinkiem nie może mieć w pojeździe zakrytych lub ozdobionych tablic rejestracyjnych lub nie może mieć z przodu lub z tyłu pojazdu znaków, napisów lub przedmiotów, które ograniczają czytelność tych tablic, oraz nie może umieszczać na pojeździe tablic rejestracyjnych w innych miejscach niż konstrukcyjnie do tego przeznaczone.

Natomiast zgodnie z art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł.

Zgodnie z art. 37ge ust. 5 ustawy o autostradach opłaty dodatkowej nie pobiera się, jeżeli w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu autostradą lub jej odcinkiem zostanie wniesiona opłata za ten przejazd, w sposób określony w art. 37a ust. 9. Przepis art. 37a ust. 12 stosuje się, przy czym na bilecie autostradowym wskazuje się datę i godzinę przejazdu oraz autostradę lub jej odcinek, za który nie została wniesiona opłata za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7.

Przepis art. 37ge ust. 6 ustawy o autostradach płatnych stanowi z kolei, że opłaty dodatkowej nie pobiera się od wnoszącego opłatę, jeżeli na kierującego pojazdem została nałożona kara grzywny, o której mowa w art. 37gi, w drodze mandatu karnego.

W świetle powyższego trzeba podkreślić, że opłata za przejazd autostradą płatną została powiązana przez ustawodawcę nie tylko z konkretnym pojazdem, ale również czasem tego przejazdu, a więc konkretną datą i godziną.

Przepisy ustawy o autostradach płatnych nie przewidują możliwości zaliczenia na poczet opłaty za przejazd, opłaty dokonanej w innym okresie czasu. Bilet autostradowy zawiera bowiem nie tylko datę początku i końca okresu jego ważności, ale również godzinę początku i końca okresu jego ważności (art. 37a ust. 12 pkt 7 i 8 ustawy o autostradach).

Do wniesienia opłaty zobowiązany został właściciel pojazdu albo podmiot polski, któremu pojazd został powierzony przez zagraniczną osobę fizyczną lub prawną, albo użytkownik pojazdu użytkowanego na podstawie umowy leasingu, o rejestrację którego wnioskował leasingodawca (właściciel pojazdu).

W tym miejscu wymaga zaakcentowania, że to na wykonującym przejazd spoczywa obowiązek dołożenia należytej staranności uczynienia zadość wymogom wykonywania tego przejazdu tak, aby zapewnić efektywne uiszczenie opłaty należnej za ten przejazd, co nie jest przecież, ani niemożliwe, ani też nadmiernie utrudnione, ani też nieproporcjonalne, gdy chodzi o sposób wykonania obowiązku, o którym mowa w przywołanych przepisach prawa (vide np.: wyrok NSA z 26 kwietnia 2022 r., II GSK 1856/18).

Z kolei w § 1 pkt 3 rozporządzenia z 16 lipca 2002 r., wydanego na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy o autostradach płatnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu przejazdu, tj. 24 marca 2023 r., określono, że autostradami budowanymi i eksploatowanymi jako płatne będą A4 granica państwa – Jędrzychowice – Krzyżowa – Legnica – Wrocław – Opole – Gliwice – Katowice – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa – granica państwa, z tym że odcinek węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica – dla pojazdów, o których mowa w art. 37a ust. 6 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym, poruszających się autostradą A4 na odcinku wykraczającym poza odcinek węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica, oraz pojazdów, o których mowa w art. 37a ust. 6 pkt 3-5 tej ustawy.

Z § 1 pkt 3 rozporządzenia z 16 lipca 2002 r. wynika zatem, że w dacie przejazdu, tj. 24 marca 2023 r., płatny był przejazd autostradą A4 pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, a więc takim jak pojazd skarżącej, na odcinku wykraczającym poza odcinek węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji wykazał, że przejazd pojazdem stanowiącym własność skarżącej 24 marca 2023 r. autostradą A4 wykroczył poza odcinek węzeł Kleszczów – węzeł Sośnica, gdyż rozpoczął się od węzła Opole Zachód o godz. 22:35 i był kontynuowany aż do węzła Gliwice Sośnica o godz. 23:29.

W postępowaniu administracyjnym poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji skarżąca nie przedstawiła dowodów przeciwnych. Co więcej w pismach wniesiony 5 lipca 2024 r. i 10 września 2024 r. skarżąca przyznała, że mogła zostać wprowadzona w błąd przez pracownika co do tego, że zjazd z autostrady A4 miał miejsce na węźle Kleszczów.

W postępowaniu administracyjnym poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji skarżąca nie wykazała, że uiściła należną za ten przejazd opłatę w terminie 3 dni od jego zakończenia (art. 37ge ust. 5 ustawy o autostradach). Nie przedstawiła również dowodów podważających ustalenia organu, że saldo na koncie było ujemne, co spowodowało nieuiszczenie opłaty za przejazd 24 marca 2023 r.

Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca po przejeździe pojazdu autostradą A4 24 marca 2023 r. w ciągu 3 dni od dnia jego zakończenia podjęła próbę kontaktu z organem i wyjaśnienia przyczyn ujemnego stanu salda na koncie, które miała skontrolować oraz braku uiszczenia opłaty.

Należy podkreślić, że przepis art. 37a ust. 7 w związku z art. 37ge ust. 1 i 7 ustawy o autostradach należy wykładać w ten sposób, że zobowiązuje on do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, jak również pozwala dochodzić opłaty dodatkowej, od podmiotów w nim wskazanych.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżąca jest właścicielem pojazdu, a więc podmiotem zobowiązanym do wniesienia opłaty. Z akt sprawy nie wynika, aby spółka C., która miała użytkować pojazd na podstawie umowy użyczenia, władała nim w sposób, o którym stanowi art. 37a ust. 7 pkt 2 lub 3 ustawy o autostradach.

Z powołanych przepisów ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym nie wynika, że opłata dodatkowa stanowi administracyjną karę pieniężną.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z 14 marca 2024 r., II GSK 1818/23 i II GSK 1819/23) prezentowany jest podgląd, który sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, że jeżeli z art. 37a ust. 1 ustawy o autostradach wynika, że za przejazd autostradą są pobierane opłaty – w tym w sposób, o którym jest mowa w ust. 8 lub ust. 9, zaś wysokość opłaty za przejazd autostradą stanowi iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu (art. 37a ust. 5 – 6 w związku z art. 37e), to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że opłata ta ma charakter świadczenia wzajemnego, a mianowicie ponoszonego w zamian za przejazd pojazdu autostradą, a więc drogą I klasy technicznej przeznaczoną do szybkiego przemieszczania się pojazdów.

Wskazana funkcja opłaty, jako świadczenia wzajemnego, nie jest bez znaczenia dla oceny charakteru opłaty dodatkowej, należnej – jak stanowi art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach – za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7 (a mianowicie autostradą, za przejazd którą opłata jest pobierana przez Szefa KAS), w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym i pobieranej w wysokości 500 zł zwłaszcza, gdy podnieść, że jest ona pobierana jednorazowo, niezależnie od liczby dokonanych przejazdów autostradą lub jej odcinkiem, tym samym pojazdem, w trakcie jednej doby rozumianej jako okres od godziny 0.00 do godziny 24.00 w danym dniu (ust. 3 art. 37ge), a ponadto, że nie jest pobierana, jeżeli w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu autostradą lub jej odcinkiem zostanie wniesiona opłata za ten przejazd, w sposób określony w art. 37a ust. 9, a mianowicie poprzez zakup biletu autostradowego ze wskazaniem daty i godziny przejazdu oraz autostrady lub jej odcinka, za który nie została wniesiona opłata (ust. 5 art. 37ge), ani też w sytuacji nałożenia kary grzywny na kierującego pojazdem w drodze mandatu karnego (ust. 6 art. 37ge), jak również, że w warunkach opisanych w ust. 9 art. 37ge przywołanej ustawy jest pobierana w niższej wysokości.

Jakkolwiek więc opłata dodatkowa jest pobierana w wysokości 500 zł, to jednak przywołane przepisy prawa nie uzasadniają kategoryczności twierdzenia o wyłącznie sankcyjnym, a tym samym represyjnym jej charakterze. Zwłaszcza, że w ich świetle – w tym również wobec kosztów ponoszonych w związku z poborem opłaty dodatkowej, które nie pozostają przecież bez wpływu na jej wysokość – opłata dodatkowa w dalszym ciągu realizuje również funkcję świadczenia wzajemnego, którego obowiązek poniesienia wynika z przejazdu pojazdem autostradą lub jej odcinkiem płatnym.

Uwzględniając, że opłata za przejazd autostradą, o której mowa art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach – a mianowicie, autostradą, za przejazd którą opłatę pobiera Szef KAS – jest pobierana w sposób przewidziany dla opłaty elektronicznej na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazanych z urządzeń lub systemów, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, z wykorzystaniem usługi EETS w rozumieniu art. 4 pkt 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, na zasadach określonych w tej ustawie lub w formie biletu autostradowego, który zawiera między innymi numer rejestracyjny pojazdu (art. 37a ust. 12 pkt 1), za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że opłata ta jest związana z przejazdem i ruchem konkretnego pojazdu autostradą lub jej odcinkiem płatnym.

Z zawartego w art. 37gf ust. 5 ustawy o autostradach odesłania wynika, że w postępowaniu o którym w nim mowa – a mianowicie w sprawie sprzeciwu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają zastosowanie – co trzeba podkreślić – w zakresie nieuregulowanym w ustawie ustawy o autostradach oraz odpowiednio. Wobec tak określonego zakresu odesłania do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a ponadto wobec określonego ustawą o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym przedmiotu oraz trybu postępowania, które w związku z niewniesieniem opłaty za przejazd autostradą, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, jest inicjowane wezwaniem do wniesienia opłaty dodatkowej, od którego to wezwania przysługuje sprzeciw, a następnie – w razie jego nieuwzględnienia – wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że postępowanie to jest nie dość, że swoistą hybrydą – wyłącznie bowiem do etapu w sprawie sprzeciwu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie określonym w 37gf ust. 5 przywołanej ustawy – to również – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – postępowaniem uproszczonym, determinowane jego przedmiotem.

W tym też kontekście przedmiot postępowania (przedmiot sprawy) determinują normy prawa materialnego, które wyznaczają zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń, wyznaczając tym samym zbiór koniecznych do załatwienia sprawy prawnie relewantnych faktów. To one bowiem stanowią podstawę zwolnienia z obowiązku, czy też przyznania uprawnienia, nałożenia obowiązku, cofnięcia lub uszczuplenia uprawnień.

Z tych względów, w ocenie sądu, w rozpoznawanej sprawie nie mają zastosowania przepisy Działu IV Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące administracyjnych kar pieniężnych. W sprawie nie ma zastosowania art. 189c k.p.a., gdyż nie wydano decyzji nakładającej na skarżącą kary pieniężnej tylko skierowano do niej wezwanie do wniesienia opłaty dodatkowej, która jak już wskazano, pełni funkcję świadczenia wzajemnego.

Skarżąca zatem, jako właściciel pojazdu, nie może uwolnić się od obowiązku poniesienia opłaty dodatkowej za nieopłacony przejazd autostradą płatną 24 marca 2023 r. Okoliczności faktyczne zaistniałe w kontrolowanej sprawie uzasadniały nałożenie na skarżącą opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą płatną.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

d.j.