Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1135/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1 i 2, 184, 193
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 41 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 7, 10 § 1, 77 § 1, 80
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 441/22 w sprawie ze skargi T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 4 maja 2022 r. nr SKO.41/1533/OS/2022 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 11 października 2022 r. o sygn. akt II SA/Lu 441/22 oddalił skargę T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej: "SKO" lub "Kolegium") z dnia 4 maja 2022 r. nr SKO.41/1533/OS/2022 w przedmiocie zasiłku okresowego.

Skargę kasacyjną do powyższego wyroku wniosła T.W. (dalej: "Skarżąca", "Strona"), reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając go w całości i wnosząc o

- uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi,

- przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu świadczonej na rzecz Skarżącej w niniejszej sprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – dalej: "p.p.s.a") poprzez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 10 §1 k.p.a. wydały decyzję, pomimo tego, że termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przez stronę jeszcze nie upłynął;

2. naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 80 k.p.a., art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. 2021 poz. 735 – dalej: "k.p.a.") oraz art. 10 §1 w związku z art. 79 § 1 i 2 k.p.a. nie zgromadziły pełnego materiału dowodowego w sprawie oraz pozbawiły Skarżącą prawa czynnego udziału w postępowaniu;

3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 7 k.p.a. odmówiły przyznania Skarżącej pomocy w formie zasiłku okresowego, pomimo niewykazania, że na przeszkodzie przyznania tego zasiłku Skarżącej stał interes społeczny;

4. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 80 k.p.a. nie przeprowadziły wszechstronnej oceny dowodów o jakiej mowa w tym przepisie;

5. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a w związku z art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2021 poz. 2268 – dalej: "u.p.s.") poprzez oddalenie skargi na skutek uznania, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego wydając decyzje o odmowie przyznania skarżącej zasiłku okresowego na opłacenie opieki, pomimo okoliczności świadczących o dowolności decyzji wydanych przez te organy;

6. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151 ustawy p.p.s.a. oraz w związku z art. 41 pkt 2 u.p.s. poprzez oddalenie skargi i uznanie, że nie zachodzą wskazane w tym przepisie przesłanki przyznania Skarżącej pomocy w postaci zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu powyższych zarzutów podniesiono, iż w sprawie niniejszej zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, jak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznały, że co prawda do naruszenia art. 10 §1 k.p.a. doszło, jednakże naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy. W ocenie strony tego rodzaju stanowiska nie znajdują uzasadnienia w sprawie niniejszej, a niesporne naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. W piśmie z dnia 9 maja 2022 r. Strona wprost odwołała się do art. 7 k.p.a. podkreślając, że organ "ma obowiązek załatwić sprawę mając na uwadze dobro obywatela i oczywisty interes społeczny". Natomiast stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nie jest zatem prawdziwe twierdzenie, że w piśmie nie wskazano na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W zaskarżonej decyzji brak jest jakichkolwiek rozważań co do istnienia interesu społecznego, który sprzeciwiałby się przyznaniu Skarżącej wnioskowanego przez nią zasiłku okresowego. Ustalenia w zakresie istnienia bądź nieistnienia interesu społecznego powinny mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej.

Dalej zauważono, że w przypadku uznania administracyjnego obowiązki organu w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on szczególnie wnikliwie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga zatem od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.], tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) Tymczasem, w sprawie niniejszej, rozstrzygnięcia organów administracji oparto o niepełny materiał dowodowy, co zostało zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku. W szczególności Sąd stwierdził, że organy wiarygodnie ustaliły, że Skarżąca nie chciała korzystać z przyznanych jej usług opiekuńczych, o czym świadczy m.in. oświadczenie specjalisty pracy socjalnej – T.L., z którego wynika, że zatrudniona przez GOPS opiekunka – M.G. w dniu 28 kwietnia 2021 r. zgłosiła się do Skarżącej w celu świadczenia usług, jednak nie została wpuszczona, a rozmawiał z nią mąż Strony, który złożył opiekunce propozycję wzięcia udziału w "kombinacjach finansowych" związanych z opłatami za usługi. Ponadto w aktach sprawy znajdują się "oświadczenia" A.W., B.P. i U.P. oraz I.Z., z których wynika, że stawiły się u Skarżącej w celu świadczenia usług opiekuńczych, jednakże skarżąca nie dopuściła do wykonywania przez nie usług. Na tej podstawie Sąd zgodził się z organem, że w sprawie zaistniały uzasadnione wątpliwości co do tego, czy faktycznie skarżąca chce korzystać z przyznanych jej usług opiekuńczych. Strona zauważyła, iż zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. dowodem może być także notatka służbowa, za jaką należy uznać znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie specjalisty pracy socjalnej – T.L. Z tym jednakże zastrzeżeniem, że dopiero po jej procesowym zweryfikowaniu. Z dokumentu tego, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej wynika, że jest to relacja pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej – H.L. z rozmowy telefonicznej przeprowadzonej z opiekunką p. M.G. Natomiast relacja ta nie została w żaden sposób zweryfikowana. W ocenie Skarżącej, powinna ona stać się podstawą podjęcia dalszych działań procesowych przez organ, w szczególności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania p. M.G. w charakterze świadka. W ocenie skarżącej, stan faktyczny sprawy powinien opierać się na dowodach, a nie ich substytutach, które co najwyżej mogą być wskazówką do przeprowadzenia dowodu w określonej prawem formie. Skoro zatem w sprawie niniejszej organ tak dużą wagę przykłada do "Oświadczenia" pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej, stanowiącego relację rozmowy telefonicznej ze świadkiem, to powinien on przeprowadzić dowód z przesłuchania tego świadka, tak aby możliwa była weryfikacja twierdzeń tego świadka. Na wypadek uznania przez Sąd II isnatncji że "Oświadczenie" podpisane przez pracownika socjalnego H.L. jest oświadczeniem świadka M.G. (ze względu na jej podpis znajdujący się na tym dokumencie), podniesiono, że ze względu na osobisty charakter czynności przesłuchania niedopuszczalne jest zastępowanie zeznań świadka wyjaśnieniami złożonymi na piśmie, a dowód z zeznań świadka polega wyłącznie na złożeniu zeznania przed organem wzywającym. Chociaż przepisy k.p.a. dopuszczają możliwość złożenia na piśmie zeznań przez osoby fizyczne (por. art. 50 §1 k.p.a.) to jednak nie są to zeznania świadków w rozumieniu art. 83 §1 k.p.a., a jedynie pisemne oświadczenia osób fizycznych o posiadaniu określonych informacji. Należy również zaznaczyć, że pisemne oświadczenie osoby fizycznej co do spostrzeżonych przez nią faktów jest jedynie dokumentem prywatnym i nie może być utożsamiane z dowodem z zeznania świadka, ponieważ inna jest jego wartość dowodowa.

Podniesiono, że z zasady wyrażonej w art. 7 k.p.a. wynika, że zakres ochrony interesu indywidualnego w sprawie administracyjnej sięga do granic kolizji z interesem społecznym. Zasada ta odnosi się nie tylko do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego, ale również do treści rozstrzygnięcia, to znaczy - do stosowania norm prawa materialnego, na co wskazuje użyty w art. 7 k.p.a. zwrot "załatwienie sprawy". Oznacza to, że jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy prawa materialnego uznaniu administracyjnemu nie stoi na przeszkodzie interes społeczny, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. W sprawie niniejszej brak jest jakichkolwiek ustaleń co do istnienia interesu społecznego, który sprzeciwiałby się przyznaniu Skarżącej wnioskowanego przez nią zasiłku. Kwestia ta nie została poruszona przez organy administracyjne, a ten stan rzeczy został zaakceptowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. Zatem Sąd ten naruszył wskazane przepisy prawa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy ponieważ ustalenia w zakresie istnienia bądź nieistnienia interesu społecznego powinny mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej.

Według Skarżącej odmowa przyznania zasiłku okresowego nastąpiła w oparciu o niepełny materiał dowodowy, nie dający podstaw do wydania rozstrzygnięcia ze względu na nieprzeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków:, w sposób umożliwiający skarżącej czynny udział w postępowaniu dowodowym. Skarżąca jako osoba współfinansująca usługi opiekuńcze, powinna mieć możliwość współdziałania z organem w zakresie wyboru osoby, które te usługi ma świadczyć. Okoliczność ta została całkowicie pominięta przez organ przy dokonywaniu oceny dowodów, a zamiast tego organ skupił się na fakcie niezaakceptowania przez skarżącą M.G., A.W., B.P. i U.P. oraz I.Z. jako jej opiekunki. Zatem ocena dowodów zaprezentowana przez organ pomija okoliczność istotną z punktu widzenia skarżącej, a co za tym idzie, wykracza poza swobodną ocenę dowodów, o której mowa w art. 80 k.p.a.

W ocenie Skarżącej, wskazane powyżej naruszenia przepisów postępowania, których dopuściły się organy administracji, a które zostały zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, świadczą o przekroczeniu przez te organy granic uznania administracyjnego. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści.

Jak wykazano w skardze kasacyjnej, w sprawie niniejszej kontrola przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie spełnia standardów, o jakich mowa powyżej. Z tego względu Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego w sprawie niniejszej, pomimo zaistnienia okoliczności świadczących o dowolności decyzji będących przedmiotem kontroli Sądu.

Zauważono, że organ nie przypisuje należytej wagi faktom uchylania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie decyzji, mocą których przyznane zostały Skarżącej usługi opiekuńcze. W przypadku uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd, zostaje ona usunięta z obrotu prawnego, a zatem, do czasu wydania kolejnej decyzji, brak jest podstawy prawnej do świadczenia usług opiekuńczych na rzecz Strony. W tej sytuacji, Skarżąca, która jak wynika z akt sprawy, wymaga stałej pomocy osób drugich i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, a zatem spełnia warunki przyznania jej usług opiekuńczych, ma prawo ubiegać się o przyznanie jej zasiłku na pokrycie kosztów usług opiekuńczych zapewnianych we własnym zakresie. Okoliczność ta został całkowicie pominięta przez organ. W ocenie Strony uchylenie decyzji administracyjnych, mocą których przyznano jej usługi opiekuńcze, spełnia wskazane kryteria, gdyż wyrugowanie z obrotu prawnego decyzji jest sytuacją od niej niezależną, gdyż wiąże się z faktem naruszenia przez organ przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 193 zd. 2 p.p.s.a, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.

Odnosząc się do pierwszego z podniesionych zarzutów tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 10 §1 k.p.a. wydały decyzję, pomimo tego, że termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przez stronę jeszcze nie upłynął zauważyć należy, iż o skuteczności zarzutów postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż wskutek naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. organ II instancji wydał decyzję utrzymującą w mocy rozstrzygniecie Wójta Gminy N. odmawiające przyznania wnioskowanego zasiłku, nim Skarżąca skorzystała z przysługującego jej prawa do wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zaznaczono, iż w piśmie z 9 maja 2022 r. Skarżąca zwróciła uwagę na konieczność zastosowania art. 7 k.p.a. i załatwienie sprawy z uwzględnieniem dobra obywatela i oczywistego interesu społecznego. Tymczasem takich rozważań zabrakło w decyzji SKO.

Trzeba podzielić stanowisko Sądu I instancji, że okoliczność pozbawienia strony czynnego uczestnictwa w toku postępowania administracyjnego nie oznacza jeszcze, że decyzja taka, choć naruszająca zasadę postępowania administracyjnego będzie musiała zostać uchylona w trybie sądowej kontroli. Uchylenie bowiem takiej decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy strona skarżąca wykaże, że umożliwienie jej wzięcia udziału w postępowaniu, a w szczególności przedsięwzięcie konkretnych czynności procesowych, mogłoby mieć istotny wpływ na treść wydawanej decyzji. Uchylenie decyzji, z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. bez wskazania takich okoliczności nie będzie miało racjonalnych podstaw i mogłoby prowadzić do przewlekłości postępowania.

Rację ma Skarżąca jak też Sąd I instancji, iż decyzja SKO z 4 maja 2022 r. została wydana z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a. Z uwagi na datę doręczenia Skarżącej pisma informującego o możliwości zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się w sprawie, nie była ona w stanie skorzystać z tego uprawnienia przed datą wydania decyzji. Niemniej T.W. nie wykazała, aby uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wynikająca z przepisu art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, którą Skarżąca przytoczyła w piśmie z 9 maja 2022 r., powinna być brana pod uwagę przez organ z urzędu. Brak pogłębionych rozważań w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO na temat relacji słusznego interesu obywateli z interesem społecznym nie oznacza, iż zasada ta została pominięta przez organ w procesie rozpoznawania odwołania Skarżącej. Ponadto zasada określona w art. 7 k.p.a. nie funkcjonuje w oderwaniu od innych zasad oraz przepisów regulujących postępowanie administracyjne oraz przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia i w okolicznościach rozpoznawanej sprawy kwestia relacji interesu społecznego i słusznego interesu obywateli nie stanowiła istotnego zagadnienia w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

Skarżąca kasacyjnie sformułowała także zarzut naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.sa. poprzez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 7 k.p.a. odmówiły przyznania Skarżącej pomocy w formie zasiłku okresowego, pomimo niewykazania, że na przeszkodzie przyznania tego zasiłku skarżącej stał interes społeczny. Zdaniem Skarżącej w sytuacji gdy rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu administracyjnemu organy to, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny.

Wobec tak sformułowanego zarzutu wyjaśnić trzeba, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów administracji stanowił przepis art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z przepisu tego wynika, iż wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku stanowi podstawową przesłankę przyznania tego rodzaju świadczenia. Natomiast zwrot: "może być przyznany" oznacza, iż nawet w przypadku ziszczenia się tej przesłanki tj. wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku , organ administracji nie jest zobligowany do udzielenia wnioskowanej pomocy. Dopiero stwierdzenie zaistnienia tej przesłanki otwiera mu drogę do rozważenia - w ramach uznania administracyjnego - udzielania tej pomocy

Zatem, podniesiona w skardze kasacyjnej konieczność rozważania relacji słusznego interesu obywatela i interesu społecznego, na gruncie regulacji art. 41 pkt 2 u.p.s., ma miejsce dopiero po stwierdzeniu wystąpienia w sprawie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Tymczasem w przedmiotowej sprawie organy oraz Sąd I instancji uznały, że nie wystąpił taki szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Stąd też brak ewentualnych rozważań dotyczących słusznego interesu strony nie może zostać uznany za uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc zarzut skargi kasacyjnej w tym zakresie również należy uznać za chybiony.

W uzasadnieniu zarzutów dotyczących naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 80 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 10 § 1 w związku z art. 79 § 1 i 2 k.p.a. nie zgromadziły pełnego materiału dowodowego w sprawie, nie przeprowadziły wszechstronnej oceny dowodów oraz pozbawiły skarżącą prawa czynnego udziału w postępowaniu, Skarżąca skupiła się na zakwestionowaniu poprawności przeprowadzonego postępowania dowodowego w zakresie ustaleń organów, iż potrzeba o której sfinansowanie wystąpiła (tj. usługi opiekuńcze) była już uprzednio, na jej odrębny wniosek zabezpieczona, a jednie z przyczyn leżących po stronie wnioskodawczyni nie była ona realizowana. Według Skarżącej dokumenty, oświadczenia osób prywatnych, na których oparł się organ nie były wystarczające do ustalenia tych okoliczności. Konieczne było przeprowadzenie dowodu z przesłuchania tych osób.

Wobec tak sformułowanych zrzutów zauważyć trzeba, że ustawodawca w art. 75 § 1 k.p.a. wprowadza szeroki katalog dowodów, przyjmując, że dowodem może być wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, o ile nie jest sprzeczne z prawem. Poza dokumentem urzędowym nie przypisuje poszczególnym dowodom wyższej rangi niż pozostałym. Nie ma więc przeszkód do ustalenia określonej okoliczności w drodze oświadczenia osoby posiadającej wiedzę na tę okoliczność. Zaznaczyć też należy, że celowość przeprowadzenia konkretnego wnioskowanego dowodu przez stronę jest determinowana całokształtem dotychczasowego materiału dowodowego i okolicznościami z niego wynikającymi ( por. wyrok NSA z 26 maja 2020 r. o sygn. akt I GSK 1970/19 – dostępny na: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro w rozpoznawanej sprawie sześć osób, oddelegowanych do świadczenia usług opiekuńczych na rzecz T.W., w swoich pisemnych oświadczeniach składanych w latach 2020-2022 wskazało na podobne okoliczności faktyczne związane z odmową dopuszczenia ich przez Skarżącą lub jej męża do wykonania zleconych usług opiekuńczych, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do odmowy przyznania wiarygodności tym oświadczeniom i konieczności przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków. Tym bardziej, iż Skarżąca w swoich pismach z 5 kwietnia 2022 r. jak i z 15 kwietnia 2022r. oraz w skardze potwierdziła, iż dochodziło do odmowy dopuszczania wyznaczonych osób do wykonywania przyznanych jej usług opiekuńczych. W piśmie z 5 kwietnia 2022r. Skarżąca podniosła, iż to ona decyduje kogo przyjąć do pomocy i kogo dopuścić do rozmowy.

Zauważyć nadto trzeba, iż w rozpoznanej sprawie organy badały zaistnienie po stronie Skarżącej szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art.41 pkt 2 u.p.s. stanowiącego przesłankę przyznania wnioskowej pomocy finansowej na pokrycie kosztów opieki. W tym zakresie badano m.in. czy potrzeba ta ma miejsce i czy jest zaspokojona w inny sposób. Poza granicami sprawy pozostawał natomiast kwestia oceny zasadności i prawidłowości przyznania odrębnymi rozstrzygnięciami usług opiekuńczych, o których mowa w art. 50 ust 1 i 2 u.p.s. Kwestia braku udziału Skarżącej w wyborze osoby kierowanej do świadczenia jej usług opiekuńczych nie ma zatem znaczenia dla ustalenia istnienia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Organy oraz Sąd I instancji powołując się na okoliczność odmowy wpuszczenia wyznaczonych opiekunek do domu Skarżącej wskazały tylko, iż usługi opiekuńcze był przez organy zapewnione na jednoznaczny wniosek Skarżącej, która następnie odmawiała korzystania z pomocy kierowanych do niej osób, co w konsekwencji świadczyło, iż nie istnieje "szczególnie uzasadniany przypadek" do finansowaniu tej opieki w inny sposób.

Z tych też przyczyn podnoszone zarzuty naruszenia przepisów postępowania dotyczące prowadzonego postępowania dowodowego oraz oceny zgromadzonych dowodów nie mogły zostać uznane za zasadne.

Skarżąca kasacyjnie zarzuca również naruszenie art. 41 pkt 2 u.p.s. wskazując na okoliczności świadczące w jej ocenie o dowolności decyzji wydanych w jej sprawie przez organy administracji publicznej. Jak już wskazano wyżej organy obu instancji oraz Sąd I instancji jako odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego zasiłku wskazały na brak wystąpienia w sprawie "szczególnie uzasadnionego przypadku" o którym mowa w art. 41 pkt 2 u.p.s. Tym samym decyzję odmowną wydano nie w ramach uznania administracyjnego, ale w oparciu o brak ustawowej przesłanki, której zaistnienie stanowi warunek sine qua non dla dalszego rozważania celowości, możliwości przyznania wnioskowej pomocy jak też jej wysokości.

Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 41 pkt 2 u.p.s. poprzez uznanie, iż w przypadku Skarżącej nie doszło do szczególnie uzasadnionego przypadku uzasadniającego przyznania wnioskowanego wsparcia finansowego. Autor skargi kasacyjnej zauważył, iż organy pominęły, że decyzje przyznające Skarżącej usługi opiekuńcze są następnie uchylane przez sąd administracyjny, a w konsekwencji Skarżąca bezspornie wymagająca na co dzień pomocy innych osób, pozbawiona była takiego wsparcia. Formułując tego rodzaju zarzut Strona Skarżąca nie wskazała na konkretną okoliczność potwierdzającą jej twierdzenia. Tymczasem jak wynika z akt sprawy w dacie złożenia wniosku, oraz w dacie orzekania w niniejszej sprawie przez organy obu instancji Skarżąca miała przyznane usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania – decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 13 stycznia 2022 r. o nr SKO.41/4285/OS/2021. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia I.Z. z dnia 16 lutego 2022 r. wynika natomiast, iż przystąpiono do realizacji tych usług.

W tych okolicznościach sprawy, wobec niezasadności podniesionych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi Skarżącej, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a