Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 108/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67 ust. 1, art. 66 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 682
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
article: art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Izabela Ostrowska, asesor WSA Michał Podsiadło, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 listopada 2023 r. znak: DON.7100.178.2023.WEJ w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. S.A. z siedzibą w W. ("skarżąca") jest decyzja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego ("GINB") znak: DON.7100.178.2023.WEJ z 13 listopada 2023 r. dotycząca nakazu rozbiórki wiaduktu drogowego, wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: [...]

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego ("W-MWINB") decyzją z [...]., nr [...], nakazał Gminie [...] rozbiórkę wiaduktu drogowego, zlokalizowanego nad linią kolejową Nr [...] [...], na działce ewid. [...] w obrębie [...], na wysokości działek ewid. nr [...] i [...] od strony północnej w obrębie [...] i nr [...] od strony południowej w obrębie [...], w Gminie [...]. GINB decyzją z 13 lipca 2018 r., znak: DON.7100.175.2018.WEJ, uchylił w całości ww. decyzję oraz nakazał Gminie [...] rozbiórkę wiaduktu drogowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt: VII SA/Wa 2294/18, uchylił powyższe decyzje, wskazując, że obowiązkiem organów administracji jest jednoznaczne ustalenie położenia przyczółku wiaduktu na działce [...] od strony północnej, wskazanie z jakiego dokumentu organ wywodzi, że wiadukt łączy działkę ewid. [...] z innymi działkami drogowymi i jaki jest status tych dróg, a w szczególności, czy są to powszechnie dostępne drogi we władaniu gminy – publiczne albo wewnętrzne. W swojej ocenie weźmie także pod uwagę aktualny stan prawny i faktyczny działki ewid. nr [...], oznaczonej poprzednio w ewidencji gruntów jako działka drogowa. W zależności od tych ustaleń organ dokona oceny co do adresata nałożonego obowiązku. Stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny oddalając wyrokiem z 29 sierpnia 2022 r., sygn. akt: II OSK 2702/19, skargę kasacyjną. Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt: VII SA/Wa 2295/18, uchylającym decyzję GINB z 13 lipca 2018 r., znak: DON.7100.176.2018.WEJ oraz utrzymaną nią w mocy decyzję W-MWINB z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], dotyczącą nakazu zabezpieczenia przedmiotowego wiaduktu drogowego przed dostępem osób postronnych. Stanowisko to zostało zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 29 sierpnia 2022 r., sygn. akt: II OSK 2703/19, oddalił skargę kasacyjną.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z ., nr [...], wydaną na podstawie art. 67 ust. 1 w zw. z art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. 2023 r., poz. 682 ze zm. – dalej: "pr.bud.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej: "k.p.a."), nakazał skarżącej jako użytkownikowi wieczystemu działki ewid. nr [...] w obrębie [...] gmina [...], stanowiącej tereny kolejowe 1. rozbiórkę wiaduktu drogowego na działce ewid. nr [...] nad linią kolejową Nr [...] [...] w terminie od 30 października 2023 r. (przystąpienie do rozbiórki) i uporządkowanie ww. terenu do 28 czerwca 2024 r. (zakończenie robót) oraz 2. wykonywanie i utrzymanie do czasu rozbiórki wiaduktu, w ramach doraźnego zabezpieczenia, oznakowania zakazu wstępu i wygrodzeń od strony obydwu przyczółków (północnego i południowego) uniemożliwiających wstęp na wiadukt z drogi oraz spowodowanie bezzwłocznego usuwania wszelkich elementów i części konstrukcji wiaduktu, które mogłyby zagrozić bezpieczeństwu infrastruktury kolejowej lub prowadzonego ruchu kolejowego, do czasu wykonania rozbiórki budowli, za wyjątkiem prowadzenia konserwacji znajdującej się nad skrajnią kolejową dolnej części konstrukcji wiaduktu drogowego z urządzeniami zabezpieczającymi.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że prowadząc ponownie przedmiotowe postępowanie administracyjne powołał biegłego geodetę, który dokonał inwentaryzacji geodezyjnej obiektu i potwierdził pierwotne ustalenia, że obiekt wiaduktu w całości znajduje się na działce ewid. nr [...] obręb [...] – stosownie do treści Wypisu z Rejestru Gruntów z 21 lutego 2023 r. oraz treści Księgi Wieczystej [...] – właścicielem ww. działki jest Skarb Państwa w zarządzie skarżącej – sposób korzystania z tej działki – tereny kolejowe. W-MWINB wskazał również, że przedmiotowy wiadukt służył przez dziesięciolecia społeczności lokalnej do prowadzenia komunikacji nad istniejącą linią klejową, działka ewid. nr [...] posiada urządzoną księgę wieczystą, w której do 2021 r. widniał zapis o sposobie korzystania "działka gruntu stanowiąca drogę"; aktualnie sposób użytkowania ww. działki został zmieniony przez Gminę [...] i od 4 października 2021 r. widnieje w księdze wieczystej jako "grunty orne". Zdaniem zatem organu pierwszej instancji, uwzględniając aktualny stan prawny i faktyczny działki ewid. nr [...], nie można aktualnie stwierdzić, że przedmiotowy wiadukt łączy drogi. Organ pierwszej instancji wskazał także, że odstąpił od ustalenia inwestora przedwojennego wiaduktu z uwagi na uwarunkowania historyczne dla tego terenu (brak materiału dowodowego w postaci dokumentów z tego okresu).

Dalej W-MWINB stwierdził, że konieczne jest z uwagi na wyeliminowanie zagrożenia zdrowia i życia ludzi, bezpieczeństwa mienia oraz środowiska, a także narastania dalszej negatywnej progresji, bezwzględne doprowadzenie do rozbiórki przedmiotowego wiaduktu.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją znak: DON.7100.178.2023.WEJ z 13 listopada 2023 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję W-MWINB z [...] września 2023 r.

W uzasadnieniu tej decyzji GINB podzielił stanowisko organu pierwszej instancji i stwierdził, że wobec zmiany sposobu korzystania z działki ewid. nr [...] (obecnie użytki rolne), przedmiotowy wiadukt przestał pełnić rolę obiektu inżynierskiego jako element drogi (v. art. 4 pkt 2 i 12 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych – tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 645 ze zm. – dalej: "u.d.p.). Wobec powyższego, zdaniem organu drugiej instancji, podmiotem w sprawie może być właściciel/użytkownik wieczysty działki, na której znajduje się obiekt budowlany lub zarządca infrastruktury kolejowej zlokalizowanej pod obiektem.

Rozwijając to stanowisko GINB wskazał, że zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego P. (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2542 ze zm. – dalej: "ustawa o komercjalizacji") grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., co do których P. nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego P. – co ma miejsce w niniejszej sprawie. Natomiast zgodnie z art. 34 ust 3 ustawy o komercjalizacji budynki, inne urządzenia i lokale stają się nieodpłatnie i z mocy prawa własnością P.. GINB wskazał również, że z art. 15 ust. 2 ustawy o komercjalizacji wynika, że z dniem wpisu do rejestru handlowego P. S.A., odrębny podmiot w odniesieniu do P. S.A. wstępuje w prawa i obowiązki P. S.A. w zakresie zarządzania liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową w rozumieniu ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1786 ze zm. – dalej: "u.t.k.") i na podstawie art. 15 ust. 4 ustawy o komercjalizacji staje się zarządem kolei, w rozumieniu u.t.k. Wyjątek wprowadza art. 15 ust. 4a ustawy o komercjalizacji, który stanowi, że P. SA zarządza liniami kolejowymi oraz pozostałą infrastrukturą kolejową, określoną w przepisach u.t.k., z wyłączeniem budynków i budowli przeznaczonych do obsługi przewozu osób i rzeczy wraz z zajętymi pod nie gruntami. Sytuacja taka jednak – w ocenie GINB – nie dotyczy tej sprawy, bowiem wiadukt nie jest elementem infrastruktury kolejowej, nie jest obiektem inżynieryjnym, o czym stanowi załącznik Nr 1 do u.t.k. Organ drugiej instancji stwierdził zatem, że z mocy prawa P. S.A., jako użytkownik wieczysty działki [...] na której zlokalizowany jest obiekt budowlany nie będący elementem infrastruktury kolejowej, jest podmiotem właściwym w przedmiocie utrzymania/rozbiórki takiego obiektu.

Dalej organ drugiej instancji wyjaśnił, że obowiązkiem organu jest wskazanie terminu rozpoczęcia i zakończenia rozbiórki, a orzekając w sprawie należy wziąć pod uwagę formalną egzekwowalność rozstrzygnięcia w świetle obowiązującego prawa, bieg ustawowych terminów procesowych, terminy doręczeń, warunki atmosferyczne i technologiczne, jak również faktyczną możliwość wywiązania się strony z nałożonego obowiązku w wyznaczonym terminie. W przedmiotowej sprawie istotnym jest także charakter podmiotu odpowiedzialnego za wykonanie decyzji, który związany jest szeregiem norm prawnych, w tym regulujących wydatkowanie środków pieniężnych. W tych okolicznościach GINB stwierdził, że w terminie do 28 czerwca 2024 r. jest możliwa rozbiórka nieużytkowanego jednoprzęsłowego wiaduktu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożyła skarżąca; wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji W-MWINB z [...] września 2023 r., a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 67 ust. 1 pr.bud. poprzez nałożenie nakazu rozbiórki oraz wykonywania i utrzymywania do czasu rozbiórki, w ramach doraźnego zabezpieczenia, oznakowania zakazu wstępu i wygrodzeń – od strony obydwu przyczółków (północnego i południowego) uniemożliwiających wstęp na wiadukt z drogi oraz spowodowanie bezzwłocznego usuwania wszelkich elementów i części konstrukcji wiaduktu, które mogłyby zagrozić bezpieczeństwu infrastruktury kolejowej lub prowadzonego ruchu kolejowego, do czasu wykonania rozbiórki budowli, za wyjątkiem prowadzenia konserwacji znajdującej się nad skrajnią kolejową dolnej części konstrukcji wiaduktu drogowego z urządzeniami zabezpieczającymi, na podmiot, który nie jest ani właścicielem ani zarządcą obiektu budowlanego, tj. wiaduktu drogowego nad linią kolejową nr [...] [...], na wysokości działek ewid. [...] od strony północnej i działki nr [...] od strony południowej w Gminie [...];

2) art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p. poprzez wydanie decyzji, która nie jest wykonalna albowiem nie ma faktycznej możliwości rozdzielenia obowiązków nałożonych na skarżącą w pkt 2 decyzji od obowiązków wynikających z art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p., nie istnieje możliwość faktycznej współpracy spółek w tym zakresie oraz zachodzi wyraźna sprzeczność pomiędzy nakazem z pkt 1 i 2 zaskarżonej decyzji a obowiązkiem z art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p. polegająca na tym, że rozbiórka zwolni z obowiązku ustawowego zarząd kolei – P. S.A. i będzie stanowiła wypełnienie przez P. S.A. obowiązków nałożonych przez ustawodawcę na P. S.A. kosztem spółki P. S.A. co jest niedopuszczalne;

3) art. 6, art. 7, art. 7b, art. 8 § 1, art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia i przeprowadzenia dowodu z dokumentów i braku wyjaśnień w tym zakresie stronie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, które to naruszenia doprowadziły do tego, że:

a) granice działki ewid. nr [...] zostały bezprawnie, wbrew ustawie z dnia 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1990 – dalej: "p.g.k."), zmienione, od strony faktycznej, lecz bez skutku prawnego, co miało na celu przekonanie organu administracji publicznej, że przyczółki wiaduktu (bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, z naruszeniem przez Starostwo Powiatowe w B. art. 24a p.g.k.), są częścią składową działki ewid. nr [...], za którą odpowiada P. S.A. lub P. S.A., a nie działki ewid. nr [...], za którą odpowiada Gmina; modernizacja, o której mowa w art. 24a p.g.k. może być dokonana w ściśle określonym celu, lecz nie może stanowić trybu do weryfikacji praw rzeczowych oraz rozgraniczenia działek/zmiany granic działek geodezyjnych; organ administracji publicznej oraz biegli sporządzający opinie w tym zakresie nie są uprawnieni, do posługiwania się bezprawnie wygenerowanymi dokumentami w sprawie, a wręcz przeciwnie powinni je odpowiednio ocenić;

b) przedmiotowy wiadukt leżał i leży nadal w ciągu drogi, która nadal istnieje (choć zmieniła, w ocenie skarżącej bez podstawy prawnej, charakter z drogi publicznej na gminną drogę wewnętrzną), a to sprawia, że zarządcą tej drogi w dalszym ciągu pozostaje Gmina [...], niezależnie od zabiegów prawnych, których jest autorem ona lub starostwo powiatowe; nie istnieje możliwość, aby był to sposób na uniknięcie odpowiedzialności administracyjnej, cywilnej lub karnej za stan techniczny obiektu; należy również zauważyć, że istnieje zasada domniemanej kompetencji gminy, która wynika z art. 163 i 164 Konstytucji RP, a które to stanowią, że "Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych" oraz że "Gmina wykonuje wszystkie zadania samorządu terytorialnego nie zastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego";

c) działka ewid. nr [...] wraz z infrastrukturą kolejową niezbędną do prowadzenia ruchu pociągów, tj. torami zasadniczymi i przepustem kolejowym pod torami oraz wiaduktem drogowym nad torami objęta jest umową [...] zawartą pomiędzy P. S.A. a P. S.A. na podstawie art. 17 ust. 5 ustawy o komercjalizacji, co czyni P. S.A. zarządcą obiektu;

d) działka ewid. nr [...] wraz z infrastrukturą kolejową niezbędną do prowadzenia ruchu pociągów, tj. torami zasadniczymi i przepustem kolejowym pod torami oraz wiaduktem drogowym nad torami uwzględniona została w tzw. ZCP (Zorganizowana Część Przedsiębiorstwa) i przygotowana do przekazania aportem do P. S.A. Świadczy o tym ujęcie działki ewid. nr [...] w dokumentach ZCP. Jest to bowiem działka zajęta pod linię kolejową, a proces przekazywania działek do P. S.A. jest sformalizowany, skonsolidowany, długotrwały oraz czasochłonny, a podpisanie umowy planowane na drugi kwartał 2024 r.;

4) art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 w zw. z art. 4 pkt 1 u.t.k. w zw. z załącznikiem nr 1 do u.t.k. w zw. z § 3 pkt 1 i § 11 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz. U. z 1998 r., Nr 151, poz. 987 ze zm.) (w nawiązaniu do nieobowiązującego już rozporządzenia Ministra Transportu Gospodarki Morskiej z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie określenia rodzajów budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego, tj. § 1 pkt 2 lit. H) poprzez dokonanie wykładni rozszerzającej pojęcia "infrastruktury kolejowej", "budowli kolejowej" oraz zakresu obowiązków zarządcy infrastruktury kolejowej (którym jest P. S.A., a nie P. S.A.) oraz powiązaniem wiaduktu bezpośrednio z ruchem kolejowym, co skutkowało uznaniem, że wiadukt drogowy stanowi jednak budowlę kolejową (podczas, gdy w rzeczywistości nie służy ona do ruchu pojazdów kolejowych, organizacji i sterowania tym ruchem oraz nie ma jakiegokolwiek związku z przewozem osób lub rzeczy, które to cechy są konieczne, aby uznać dany element za budowlę kolejową) oraz element infrastruktury kolejowej, jednakże organ pominął kwestię tego, że aby dany element zaliczyć do infrastruktury kolejowej musi on spełniać dodatkowe warunki, tj. tworzyć część linii kolejowej, bocznicy kolejowej lub innej drogi kolejowej (co w niniejszej sprawie nie ma zastosowania), lub być przeznaczony do zarządzania nimi, obsługi przewozu osób lub rzeczy, lub ich utrzymania – co również w niniejszej sprawie nie ma zastosowania, gdyż przez działkę przebiega wyłącznie linia kolejowa, a nie są świadczone usługi obsługi podróżnych;

5) art. 4 pkt 2,12 i 13 w zw. z art. 8 ust. 1-2 w zw. z art. 19 ust. 1 i 2 pkt 4 u.d.p. poprzez uznanie, że wiadukt drogowy nie stanowi samodzielnego drogi, ciągu pieszego lub pieszo-rowerowego lub innego rodzaju ciągu komunikacji nad przeszkodą terenową (w tym wypadku linią kolejową), łączącego dwie miejscowości, oraz poprzez docelowe uznanie, że wiadukt służy organizacji i sterowania ruchem pojazdów kolejowych i umożliwia dokonywanie przewozu osób i rzeczy, podczas gdy istnienie wiaduktu terenowego nad przeszkodą terenową jest dla działalności w zakresie transportu kolejowego, ruchu kolejowego obojętne, do wiaduktu nie są podłączone jakiekolwiek elementy służące do ruchu pojazdów kolejowych, organizacji i sterowania tym ruchem oraz wiadukt drogowy nie ma jakiegokolwiek związku z przewozem osób lub rzeczy przez spółki związane z transportem kolejowym, a już na pewno nie z działalnością P. S.A.. Wiadukt to droga (budowla wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami i instalacjami, stanowiąca całość techniczno-użytkową, przeznaczona do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowana w pasie drogowym, a drogowy obiekt inżynierski to np. obiekt mostowy, czyli budowla przeznaczona do prowadzenia drogi, samodzielnego ciągu pieszego lub pieszo-rowerowego lub innego rodzaju komunikacji nad przeszkodą terenową w szczególności most, wiadukt, estakada czy kładka). Wiadukt nie będący zakwalifikowany jaka droga publiczna określonej kategorii winien być uznany za drogę wewnętrzną (art. 8 ust. 1 u.d.p.). W związku z taką kwalifikacją do wiaduktu należy stosować art. 8 ust. 2 u.d.p. Zarządcą takiego obiektu jest podmiot zarządzający ruchem na tej drodze jako zarządca drogi, zarządca ciągu pieszego (chodnika) przebiegającego przez wiadukt (obiekt mostowy). Nie można uznać za zarządcę ani podmiotu zarządzającego infrastrukturą kolejową ani P. S.A., który jest użytkownikiem wieczystym, albowiem P. S.A. oraz P. S.A. działają wyłącznie w obszarze określonym ustawą m.in. ustawą o komercjalizacji lub u.t.k. Nie ma natomiast w ustawie jakiegokolwiek przepisu, który stanowi o zarządzaniu ruchem na drodze, która nie służy działalności prowadzonej przez te spółki, a tym samym taka interpretacja wykracza poza zakres zadań tych podmiotów. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że wiadukt znajduje się w ciągu dróg, a zatem był i jest częścią nadal faktycznie istniejącej drogi. Nie ma więc podstaw, aby nie stosować art. 19 ust. 2 pkt 4 lub art. 8 u.d.p. i stwierdzić, że to spółki kolejowe odpowiadają za budowę, przebudowę, remont, utrzymanie, ochronę, oznakowanie i zarządzaniem wiaduktem;

6) art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym poprzez uznanie, że budowa, przebudowa, remont, utrzymanie, ochrona i oznakowanie dróg wewnętrznych oraz zarządzanie nimi nie należy do Gminy [...], lecz do podmiotu kolejowego, podczas gdy droga na wiadukcie jest sprawą publiczną o znaczeniu lokalnym, a ww. czynności nie zostały zastrzeżone ustawami na rzeczy innych podmiotów, a wręcz potwierdzone m.in. przez art. 19 ust. 1 i 2 pkt 4 u.d.p. W zaskarżonym wyroku Sąd nie wskazał przepisu szczególnego wpisującego daną materię spraw do właściwości innego podmiotu. W przedmiotowej sprawie występują bowiem znaczące wątpliwości, a wykładnia rozszerzająca nie może znaleźć zastosowania w stosunku do szczegółowo określonych obowiązków spółek kolejowych w szczególności w sytuacji, gdy istnieje tak określony zakres działań gminy, potwierdzony zarówno art. 6, jak i art. 7 ust. 1 pkt 2 u.s.g. Zaspakajanie potrzeb wspólnoty w zakresie dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego odnosi się również do przedmiotowego wiaduktu drogowego służącego do skomunikowania dwóch miejscowości. Za przepis szczególny mógłby być uznany np. art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p., jednak ogranicza on obowiązki zarządów kolei do konserwacji znajdującej się nad skrajnią kolejową dolnej części konstrukcji wiaduktów drogowych łącznie z urządzeniami zabezpieczającymi. Tym bardziej dowodzi to, że gdyby organ nie przychylił się do uznania Gminy [...] za zarządcę wiaduktu drogowego to wówczas należy stwierdzić, że bliższa będzie odpowiedzialność P. S.A. jako zarządu kolei, niż P. S.A.;

7) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") poprzez błędne zrozumienie przez organ I i II instancji wyroku NSA w ten sposób, że organy uznały, że wyłącznie aktualny stan faktyczny i prawny prowadzi do prawidłowego ustalenia adresata obowiązków z zaskarżonych decyzji, podczas, gdy organy nie wzięły w ogóle pod uwagę jak doszło do takiego a nie innego stanu faktycznego, gdzie Gmina P. zlikwidowała drogę publiczną oraz dokonała modernizacji granic działek z rażącym naruszeniem prawa;

8) art. 15 ust. 2, 4, 4a i 5 ustawy o komercjalizacji poprzez uznanie, że to nie Gmina P. jest zarządcą względnie właścicielem wiaduktu, lecz skarżąca.

W odpowiedzi na skargę GINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja GINB znak: DON.7100.178.2023.WEJ z 13 listopada 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję W-MWINB z [...] września 2023 r. nakazującą skarżącej rozbiórkę wiaduktu drogowego na działce nr ewid. [...] nad linią kolejową Nr [...] [...] w zakreślonym terminie oraz wykonywanie i utrzymywanie do czasu rozbiórki wiaduktu, w ramach doraźnego zabezpieczenia, oznakowania zakazu wstępu i wygrodzeń od strony przyczółków oraz spowodowanie bezzwłocznego usuwania wszelkich elementów i części konstrukcji wiaduktu, które mogłyby zagrozić bezpieczeństwu, do czasu wykonania rozbiórki budowli, z wyjątkiem prowadzenia konserwacji dolnej części wiaduktu znajdującej się nad skrajnią kolejową.

Dokonując analizy tego orzeczenia Sąd nie stwierdził, aby naruszało ono prawo w stopniu uzasadniającym co najmniej jego uchylenie.

Podstawę materialnoprawną tego aktu stanowiły przepisy art. 67 ust. 1 i art. 66 ust. 1 pkt 1 pr.bud., zgodnie z którymi odpowiednio: jeżeli nieużytkowany lub niewykończony obiekt budowlany nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję nakazującą właścicielowi lub zarządcy rozbiórkę tego obiektu i uporządkowanie terenu oraz określającą terminy przystąpienia do tych robót i ich zakończenia; w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany: może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska - organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku.

Konieczność zastosowania ww. przepisów i wydania na ich podstawie decyzji, a to w stosunku do wiaduktu drogowego zlokalizowanego nad linią kolejową Nr [...] [...], na działce nr [...] w obrębie [...], gmina [...], została ostatecznie przesądzona wyrokami zapadłymi w tej sprawie. Wskazał na to tut. Sąd w uzasadnieniu do wyroku z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2294/18, w którym to (kontrolując zastosowanie art. 67 ust. 1 pr.bud.), stwierdził, że "zaistniały zatem, dotyczące stanu technicznego przedmiotowego wiaduktu - przesłanki obiektywne, pozwalające na orzeczenie nakazu rozbiórki". Podobnie tut. Sąd ocenił konieczność zastosowania w stosunku do ww. wiaduktu drogowego, do czasu jego rozbiórki, art. 66 pr.bud. - w celu doraźnego zabezpieczenia tego wiaduktu; v. wyrok z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2295/18. Wprawdzie orzeczeniami tymi tut. Sąd uchylił kontrolowane wówczas decyzje, ale uczynił to wyłącznie z powodu zakwestionowania wskazanego w nich adresata nałożonych obowiązków; nie miał natomiast zastrzeżeń co do samej konieczności zastosowania przywołanych przepisów pr.bud. Podane powyżej wyroki uprawomocniły się, albowiem NSA oddalił skargi kasacyjne wniesione w tych sprawach, v. wyroki NSA z 22 sierpnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2702/19 i II OSK 2703/19. To zaś oznacza, że ww. organy ponownie orzekając w sprawie obowiązane były zastosować się do ocen, wytycznych i wskazań co do dalszego postępowania wynikających ze wskazanych wyroków tut. Sądu, w istocie miały za zadanie uzupełnić materiał dowodowy w sposób pozwalający na prawidłowe określenie adresata zarówno nakazu z art. 67 ust. 1, jak i z art. 66 ust. 1 pkt 1 pr.bud.

Sąd zauważa przy tym, że w wyroku o sygn. akt II OSK 2702/19 NSA stwierdził, że "skierowanie nakazu w trybie art. 67 Prawa budowlanego do zarządcy drogi stanowi wyjątek od zasady, że tego rodzaju nakaz w pierwszej kolejności powinien zostać skierowany do właściciela nieruchomości. Kolejność adresatów obowiązków wskazana w art. 61 pkt 1 i art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego nie jest przypadkowa. Ponadto w niniejszej sprawie wchodzą w grę także przepisy odrębnych ustaw, z których wynika możliwość nałożenia stosownego nakazu dotyczącego wiaduktu na zarządcę drogi. Oznacza to, że tylko w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości mamy do czynienia z przebiegiem drogi publicznej przez wiadukt, w tym kolejowy, możliwym będzie skierowanie stosownego nakazu do zarządcy drogi. Stąd potrzeba wyjaśnienia w niniejszej sprawie, czy rzeczywiście przedmiotowy wiadukt leży w ciągu drogi publicznej, także wewnętrznej." Podobnie NSA wypowiedział się w drugiej z ww. spraw, a mianowicie wskazał, że jeżeli "na działce nr [...] nie ma drogi gminnej lub wewnętrznej to niecelowym będzie skierowanie nakazu zabezpieczenia wiaduktu drogowego przed dostępem osób postronnych do skarżącej Gminy" oraz że "skierowanie nakazu w trybie art. 66 Prawa budowlanego do zarządcy drogi stanowi wyjątek od zasady, że tego rodzaju nakaz w pierwszej kolejności powinien zostać skierowany do właściciela nieruchomości". W ww. sposób NSA zaakceptował następująco sformułowane zalecenia tut. Sądu, a mianowicie: obowiązek jednoznacznego ustalenia położenia przyczółku wiaduktu na działce nr ewid. [...] od strony północnej, wskazanie z jakiego dokumentu organ wywodzi, że wiadukt łączy działkę nr ewid. [...] z innymi działkami drogowymi i jaki jest status tych dróg, w szczególności, czy są to powszechnie dostępne drogi we władaniu gminy – publiczne albo wewnętrzne, oraz uwzględnienia aktualnego stanu prawnego i faktycznego działki nr ewid. [...], oznaczonej poprzednio w ewidencji gruntów jako działka drogowa.

Ponownie prowadząc postępowanie W-MWINB, a za nim GINB, zastosowały się do wskazanych przez Sąd wytycznych.

W tym celu uzupełniono materiał dowodowy, a na jego podstawie ustalono, że wiadukt w całości znajduje się na działce nr ewid. [...] obręb [...] (v. mapa zasadnicza); właścicielem tej działki jest Skarb Państwa a użytkownikiem wieczystym – skarżąca (v. Kw nr [...]); działka o nr ewid. [...] stanowi użytki rolne – grunty rolne będące własnością Miasta i Gminy [...] (v. wykaz zmian danych ewidencyjnych z 21 stycznia 2019 r.). Na tej też z podstawie przyjęto, że obecnie przedmiotowy wiadukt drogowy nie jest obiektem inżynierskim - elementem drogi. Biorąc zaś pod uwagę jego położenie (w całości na działce będącej w użytkowaniu wieczystym skarżącej) oraz że nakaz z art. 67 ust. 1 i art. 66 ust. 1 pr.bud. należy co do zasady kierować do właściciela lub zarządcy obiektu, prawidłowo uznano, że adresatem sformułowanych w decyzji obowiązków należy uczynić skarżącą.

Sąd podziela to stanowisko; uznaje też, że procedując w ww. sposób i orzekając w przedstawiony powyżej sposób, nie naruszono art. 153 p.p.s.a., ani zastosowanych a powyżej przywołanych przepisów prawa materialnego. Sąd stwierdza jednocześnie, że zarzuty skargi nie okazały się zasadne, nie podważają bowiem przedstawionej oceny, nadto - w dużej mierze wynikają z niezrozumienia oceny prawnej zawartej we wskazanych powyżej a wiążących w niniejszej sprawie wyrokach tut. Sądu i NSA, i rozstrzygnięć będących w efekcie jej konsekwencją. Uznano bowiem, że skoro droga nie przebiega przez wiadukt, to adresatem nakazów odnoszących się do tego wiaduktu nie może być zarządca drogi (uczyniono to w oparciu o uzupełniony i aktualny, a nie "historyczny" materiał dowodowy); i dalej: że skoro sporny wiadukt znajduje się w całości na działce, co do której tytuł prawny posiada skarżąca, to już z tej przyczyny należało uczynić ją adresatem sformułowanych obowiązków. Na tytuł prawny skarżącej do objętego postępowaniem wiaduktu wskazuje zaś przywołana powyżej Księga wieczysta (i treść art. 34 ust. 1 i ust. 3 ustawy o komercjalizacji).

Z tych też przyczyn Sąd uznał, że żaden z zarzutów skargi nie zasługiwał na uwzględnienie. Uzupełniająco, i w kontekście treści skargi Sąd zauważa zaś, że organy orzekające w sprawie, związane wytycznymi WSA w Warszawie i NSA, obowiązane były wziąć pod uwagę aktualny stan prawny i faktyczny dotyczący m.in. działki nr ewid. [...], a ten nie pozwalał przyjąć, że przedmiotowy wiadukt nadal pełni funkcję elementu drogi; nie pozwalał też uznać, że działka nr ewid. [..., na której znajduje się wiadukt należy do P. S.A., skoro sama skarżąca wskazuje w skardze "dopiero" na trwający i długotrwały proces przekazania tej działki aportem ww. Spółce P. Poza tym, Sąd stwierdza, że obowiązki nałożone w pkt 1 i pkt 2 decyzji W-MWINB, podtrzymanej zaskarżoną decyzją GINB, nie pozostają ze sobą w żadnej kolizji; obowiązek z pkt 2 ma wyłącznie charakter doraźny, zabezpieczający wiadukt - do czasu jego rozbiórki. Konieczność równoległego nałożenia tych obowiązków nie została podważona przez tut. Sąd w wyrokach z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2294/18 i 2295/18, a wręcz przeciwnie – została potwierdzona. Poza tym wskazane obowiązki (wynikające z decyzji W-MWINB) nie pozostają w żadnej sprzeczności z art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p., co więcej - zostały sformułowane z poszanowaniem tego przepisu, na mocy to którego konserwacja znajdującej się nad skrajnią kolejową dolnej części konstrukcji wiaduktów drogowych, łącznie z urządzeniami zabezpieczającymi należy do zarządu kolei. Stąd też obowiązek sformułowany w pkt 2 decyzji W-MWINB z 15 września 2023 r. nie dotyczy tej części wiaduktu.

Dlatego też, nie podzielając zarzutów i argumentacji skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.