Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 818/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 67 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1333
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
article: art. 111 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, Protokolant referent stażysta Natalia Paulina Kielak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie nakazu dokonania rozbiórki częściowo zawalonego budynku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] lipca 2021 r. numer [...] 2. zasądza od P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. na rzecz skarżącego J. B. kwotę 171,99 (słownie: sto siedemdziesiąt jeden 99/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. Prokurator Rejonowy w B. poinformował Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S., iż w toku postępowania [...] uzyskano informacje od p. J. B. (dalej powoływany także jako skarżący), iż z [...] na [...] lipca 2021 r. doszło do częściowego zawalenia się budynku gospodarczego znajdującego się na jego posesji.

W dniu [...] lipca 2021 r. pracownicy Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w S., z udziałem przedstawiciela Policji, Straży Miejskiej oraz pracownika Urzędu Miejskiego w S. przeprowadzili kontrolę na działce należącej do skarżącego, w wyniku której stwierdzono, że znajduje się na niej budynek inwentarski o wymiarach 6,00 m x 8,00 m konstrukcji drewnianej, więźba dachowa pokryta blachą. Budynek do wysokości murłaty był wypełniony sianem i obornikiem, na którym uwięzione zostały dwie krowy, bez możliwości opuszczenia budynku. Trzy ściany budynku uległy przegniciu i oparły się na stercie siana i oborniku. Cała konstrukcja budynku uległa zawaleniu, oparła się na oborniku powodując uwięzienie zwierząt. Ustalono również, że powyższy budynek został obudowany nowym budynkiem murowanym o wymiarach 10,00 m x 7,00 m wraz z zadaszeniem, w sprawie którego tyczy się odrębne postępowanie legalizacyjne. Z protokołu kontroli wynika, że cały budynek inwentarski jest zawalony, nie nadaje się do remontu, z powodu zaś zagrożenia zdrowia ludzi i zwierząt znajdujących się w nim, powinien być bezzwłocznie rozebrany. Z przeprowadzonej kontroli sporządzono dokumentację fotograficzną - 8 zdjęć.

Wskazując na powyższe okoliczności, decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., znak: [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S., wskazując na art. 66 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm., dalej powoływana jako u.p.b.) nakazał skarżącemu dokonanie rozbiórki częściowo zawalonego budynku inwentarskiego o konstrukcji drewnianej o wymiarach 6,00 m x 8,00 m na działce o nr geod. [...] w S. przy ul. [...]. (następnie sprostowanej na nr [...] – postanowieniem tegoż organu z 11 sierpnia 2021 r.) Jednocześnie na podstawie art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1966 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej powoływana jako k.p.a.) nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że sporny budynek nie nadaje się do remontu oraz naprawy, zaś jego stan techniczny stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia przede wszystkim zwierząt znajdujących się w nim, a nie właściciela, ponieważ brak jest wejścia do przedmiotowego budynku.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący, zaskarżając ją w całości. Zdaniem skarżącego decyzja została wydana z następstwie fałszu intelektualnego polegającego na potwierdzeniu nieprawdy co do numeru geodezyjnego działki na której znajduje się budynek inwentarski widoczny na zdjęciach, przy jednoczesnym zatajeniu numeru ewidencyjnego budynku. Ponadto wydana decyzja narusza powagę rzeczy osądzonej w postaci nakazu rozbiórki budynku inwentarskiego wydanej w sprawie [...], którym to nakazem objęte zostały dwa budynki – zewnętrzny i wewnętrzny. W ocenie skarżącego, zaskarżona decyzja została wydana przez organ podlegający wyłączeniu z uwagi na fakt zgłoszenia w dniu [...] lipca 2021 r. przestępstwa utrudniania przez organ wykonania postanowienia legalizującego samowole budowlaną z dnia [...] września 2004 r., [...]. Powyższe okoliczności, w szczególności błędny numer działki i brak numeru ewidencyjnego budynku dyskwalifikują powyższą decyzję jako trwale niewykonalną. W ocenie skarżącego, przy prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu powinno zostać wydane orzeczenia o wyłączeniu spornego budynku z użytkowania na czas trwania remontu kapitalnego lub na czas legalizacji samowoli budowlanej.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] września 2021 r., znak: [...] P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. (PWINB) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem postępowania jest budynek inwentarski, który w wyniku długotrwałego użytkowania i braku remontów uległ zawaleniu. Oznacza to, że podlega on rozpatrzeniu w oparciu o przepisy Rozdziału 6 u.p.b. "Utrzymanie obiektów budowlanych". Zdaniem organu, w sprawie nie mógł mieć zastosowania ani art. 67 u.p.b., bowiem budynek inwentarski nie jest obiektem nieużytkowanym ani art. 68 u.p.b. gdyż dotyczy on wyłącznie budynków przeznaczonych na pobyt ludzi. Tym samym, organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował w sprawie art. 66 u.p.b.

Organ odwoławczy stwierdził, że sporny budynek zagraża bezpieczeństwu mienia oraz zagraża życiu i zdrowiu zwierząt, które właściciel nieruchomości w nim trzymał, a także może zagrażać życiu i zdrowiu ludzi, którzy przebywając na nieruchomości mogliby ucierpieć w wyniku kontaktu z elementami konstrukcji obiektu. Jest też niewątpliwie w nieodpowiednim stanie technicznym, tym samym odpowiada to przepisowi art. 66 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 u.p.b. Jednocześnie organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji, jakoby sporny budynek był użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku, bowiem jest on użytkowany jako inwentarski, który to sposób użytkowania jakiegokolwiek zagrożenia nie stwarza.

W ocenie organu odwoławczego, wynik przeprowadzonej kontroli z dnia [...] lipca 2021 r. potwierdził, że sporny budynek inwentarski z uwagi na swój stan techniczny, potwierdzony dokumentacją fotograficzną, nie nadaje się do remontu. Obiekt ten stwarza zagrożenie a jedynym sposobem jego wyeliminowania jest usunięcie budynku z nieruchomości.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania, organ wyjaśnił, że bezpodstawne są twierdzenia skarżącego, że częściowo zawalony budynek inwentarski objęty był wcześniejszym nakazem rozbiórki, dotyczącym zarówno tego budynku jak i murowanego budynku, który został nad nim wzniesiony. W sprawie murowanego budynku o wymiarach 10,00 m x 7,00 m toczyło się odrębne postępowanie, zakończone ostateczną i prawomocną decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nakazującą skarżącemu rozbiórkę tego budynku.

Odnośnie kwestii sprostowania zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że w tym przedmiocie organ odwoławczy wypowiedział się w odrębnym postanowieniu z dnia [...] września 2021 r. z kolei w zakresie wyłączenia organu pierwszej instancji w postanowieniu z dnia [...] września 2021 r. stwierdzając brak podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącego.

Na powyższą decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiódł skarżący, zaskarżając ją w całości. Skarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- powagi rzeczy osądzonej poprzez ponowne orzeczenie o rozbiórce budynku inwentarskiego nr [...],

- rażące naruszenie art. 111 § 1 k.p.a. poprzez odmowę uwzględnienia żądania strony o uzupełnienie decyzji o numer budynku,

- naruszenie konstytucyjnego prawa własności przez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 u.p.b. polegające na uznaniu, że uprawnia on do wydania nakazu rozbiórki, podczas gdy jedynie uprawnia on do nakazania usunięcia nieprawidłowości w użytkowaniu budynku i ewentualnie do zakazania jego użytkowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że sporny budynek stanowi część integralną budynku murowanego o pow. 70 m2, wybudowanego w 1960 roku. Jego remont kapitalny, przeprowadzony w 2004 r. został bezpodstawnie uznany za samowolę budowlaną. Tym samym ponowny nakaz rozbiórki budynku o stosownym numerze ewidencyjnym narusza powagę rzeczy osądzonej. Skarżący wskazał, że wskazany przez niego brak numeru ewidencyjnego budynku powinien być rozpatrzony jako odrębny wniosek w trybie art. 111 k.p.a. Brak rozpoznania tego wniosku, jest czynieniem mu na złość co jest niezgodne z art. 30 Konstytucji RP. Jednocześnie skarżący podkreślił, że organy dokonały błędnej wykładni art. 66 u.p.b., bowiem przepis ten nie może nakazać rozbiórki budynku, a co najwyżej obowiązek jego odbudowania. Nakaz rozbiórki mógł być wydany jedynie na podstawie art. 67 u.p.b. i tylko wówczas, gdy budynek byłby nieużytkowany i nie nadający się do remontu.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji jej poprzedzającej, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Organ podkreślił, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy uzasadnione było nakazanie właścicielowi rozbiórki budynku, który uległ częściowemu zawaleniu. Art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 u.p.b. stanowi odzwierciedlenie istnienia zagrożenia bezpieczeństwa mienia oraz zagrożenia życia i zdrowia zwierząt, a także potencjalnego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi. Ponadto odnosi się on do nieodpowiedniego stanu technicznego budynku, który w ocenie organów obu instancji, nie nadaje się do remontu. Za bezpodstawny organ uznał zarzut naruszenia art. 111 § 1 k.p.a., bowiem żądanie uzupełnienia decyzji o stosowny numer ewidencyjny budynku nie wpłynęło, zarówno do organu pierwszej jak i drugiej instancji.

Pismem z dnia 7 stycznia 2022 r., które wpłynęło do sądu w dniu 11 stycznia 2022 r., skarżący złożył wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. z uwagi na wydanie przez P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. postanowienia z dnia [...] grudnia 2021 r. o wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] lipca 2021 r. nakazującą rozbiórkę budynku inwentarskiego znajdującego się na działce o nr geod. [...] (powinno być [...] – dopisek sądu) przy ul. [...] w S.. W ocenie skarżącego, wszczęte postępowanie będzie miało wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, bowiem odnosi się ono do błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie i zaskarżona do sądu decyzja nakazująca rozbiórkę zostanie zastąpiona nakazem przeprowadzenia remontu.

Na rozprawie w dniu [...] stycznia 2022 r. skarżący podtrzymał wniosek o zawieszenie postępowania oraz wniósł o zawiadomienie Prokuratora Rejonowego w B. o toczącym się postępowaniu, z uwagi iż to na jego wniosek zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Zdaniem skarżącego, z uwagi na swój stan zdrowia psychicznego nie jest on w stanie samodzielnie reprezentować swojej osoby w postępowaniu i powinien mieć ustanowionego adwokata z urzędu, zaznaczając jednocześnie, że nie chce złożyć wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu w przedmiotowej sprawie. Przedłożył do akt opinię sądową psychiatryczno-psychologiczną z dnia [...] października 2021 r.

Pełnomocnik organu wniosła o oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania sądowego, podkreślając, że to postępowanie wznowieniowe zostało zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie przed sądem. Wniosek o zawiadomienie Prokuratora o toczącym się postępowaniu, pełnomocnik organu pozostawiła do uznania sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty okazały się zasadne.

Przed przystąpieniem do oceny legalności zaskarżonej decyzji, na wstępie należy ocenić, czy skarżący, p. J. B. mógł samodzielnie występować w sprawie w charakterze strony z uwagi na swój stan zdrowia. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że skarżący od wielu lat cierpi na chorobę psychiczną – schizofrenię. Potwierdzeniem powyższego jest chociażby przedłożona do akt opinia sądowa psychiatryczno-psychologiczna z dnia [...] października 2021 r., sporządzona na potrzeby postępowania karnego, z której wynika, że na dzień jej sporządzenia choroba występująca u skarżącego jest w fazie niepełnej remisji, co wiąże się z nieprawidłowym funkcjonowaniem psychospołecznym i tendencją do niepełnej oceny sytuacji skutkującej nieadekwatnymi procesami decyzyjnymi. Zdaniem biegłych aktualny stan psychiczny skarżącego pozwala na jego udział w czynnościach procesowych, jednak zdolność do prowadzenia swojej obrony w stopniu samodzielnym i rozsądnym pozostaje istotniej zmniejszona (k. 40-41 akt).

Skarżący jest osobą pełnoletnią, nie został on ubezwłasnowolniony.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem sądu, mimo stwierdzonej choroby psychicznej brak było przesłanek, aby uznać, że skarżący nie może samodzielnie brać udziału w sprawie w charakterze strony. Ustawodawca zdolności do działania w charakterze strony odmawia osobie dorosłej dopiero z chwilą jej ubezwłasnowolnienia. Podkreślić należy, że analiza treści skargi oraz pism składanych przez skarżącego na etapie sprawy sądowoadministracyjnej wskazują, że skarżący doskonale orientuje się czego dotyczy niniejsza sprawa, podnosi szczegółowe argumenty, zarówno natury faktycznej jak i prawnej związane z legalnością kwestionowanego rozstrzygnięcia, dlatego też nie można przyjąć, jakoby miał problemy z przedstawieniem własnego stanowiska w sprawie. Jednocześnie, mimo stosownego pouczenia sądu na rozprawie w dnu [...] stycznia 2022 r., skarżący kategorycznie odmówił złożenia wniosku o ustanowienie mu adwokata z urzędu do reprezentowania jego interesów w sprawie. Przedmiotowa sprawa nie ma charakteru karnego (gdzie wymagana byłaby pomoc profesjonalnego obrońcy), nie toczy się przeciwko skarżącemu lecz w wyniku jego skargi, dlatego też zdaniem sądu nie zachodziły przeszkody natury prawnej – braku zdolności sądowej czy też procesowej po stronie skarżącego - do rozpoznania niniejszej sprawy. Powyższej okoliczności – stanu zdrowia psychicznego skarżącego – nie można także poczytywać jako ewentualnego pozbawienia możliwości obrony jego praw przed sądem, bowiem skarżący doskonale orientuje się w regulacjach prawnych związanych z procedurą sądowoadministracyjną, koresponduje z sądem zarówno w drodze tradycyjnej (papierowej) jak i elektronicznej, odebrał zawiadomienie o rozprawie, złożył skutecznie wniosek o przesunięcie godziny rozpoznania sprawy, czy też zapoznał się osobiście z aktami sprawy już po rozprawie.

Przechodząc do wniosków formalnych skarżącego – zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie oraz zawiadomienia Prokuratora Rejonowego w B. o toczącym się postępowaniu jako uczestnika postępowania, sąd uznał je za niezasadne.

Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Jednocześnie w myśl art. 56 p.p.s.a. w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu.

Skarżący konieczność zawieszenia postępowania upatrywał we wznowieniu postępowania przed organami nadzoru budowanego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją, będącą przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu. Wznowienie miało na celu usunięcie błędu w postaci niewłaściwie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, bowiem sporny budynek wbrew twierdzeniom organów, zdaniem skarżącego nadaje się do remontu.

Zdaniem sądu, wskazane przez skarżącego okoliczności nie stanowią wystarczającej podstawy do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego. Zaznaczyć przede wszystkim należy, że przepis art. 56 p.p.s.a. w przedmiotowej sprawie nie mógł mieć zastosowania, bowiem jak wynika z akt sprawy skarżący wniosek o wznowienie postępowania złożył w dniu 30 listopada 2021 r., a zatem po złożeniu skargi do sądu. Nie można także zgodzić się ze skarżącym, jakoby wznowione przed organami postępowanie mogło mieć jakikolwiek wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, skoro jak wynika z wyjaśnień pełnomocnika organu, postępowanie wznowieniowe zostało zawieszone, właśnie z uwagi na toczące się postępowanie przed sądem.

Także wniosek skarżącego o zawiadomienie Prokuratora Rejonowego w B. o toczącym się postępowaniu był niezasadny. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Prokurator Rejonowy w B. nie był stroną toczącego się postępowania administracyjnego przed organami nadzoru budowlanego, a zatem nie był z urzędu uczestnikiem postępowania sądowoadministracyjnego (art. 33 § 1 p.p.s.a. nie miał zastosowania). Prokurator Rejonowy pismem z dnia [...] lipca 2021 r. jedynie przekazał organowi nadzoru budowlanemu informację, o zdarzeniu do jakiego doszło na posesji należącej do skarżącego z [...] na [...] lipca 2021 r., które to pismo było podstawą wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu a nie na wniosek. Tym samym, w wyniku złożenia przez Prokuratora powyższego pisma nie uzyskał on przymiotu wnioskodawcy czy też strony postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2021 r. poz. 66) prokuratura stoi na straży praworządności. W postępowaniu sądowoadministracyjnym prokurator realizuje zadania w zakresie ochrony praworządności, uczestnicząc w tym postępowaniu na podstawie art. 8 p.p.s.a. i korzystając z uprawnień i instytucji procesowych przewidzianych w tym przepisie. Stosownie do art. 8 p.p.s.a. prokurator może wziąć udział w toczącym się postępowaniu oraz korzystać z innych uprawnień procesowych wymienionych w tym przepisie, jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela. Oznacza to, że to od decyzji prokuratora zależy, czy w konkretnym postępowaniu prokurator będzie brał udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym czy też nie, słuszność tej decyzji nie podlega ocenie sądu administracyjnego (podobnie E. Łętowska, Glosa do wyroku NSA z 1 lipca 1999 r., SA/Bk 208/99, OSP 2000/1, s. 55).

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji – nakazującej skarżącemu rozbiórkę częściowo zawalonego budynku inwentarskiego o konstrukcji drewnianej, o wymiarach 6,00 m na 8,00 m, położonego na działce o nr geod. [...] w S. przy ul. [...] – organ wskazał art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 p.b. Jednocześnie organ w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, dlaczego w jego ocenie w sprawie nie mogły mieć zastosowania art. 67 i 68 p.b.

W myśl art. 5 ust. 2 p.b. obiekt budowlany należy użytkować w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej. Właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2; zapewnić, dochowując należytej staranności, bezpieczne użytkowanie obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych odziaływujących na obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury, takich jak: wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, osuwiska ziemi, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, pożary lub powodzie, w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska – art. 61 pkt 1 i 2 p.b.

Stosownie zaś do art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 p.b., w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany: może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo jest w nieodpowiednim stanie technicznym organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku. W wydanej decyzji organ nadzoru budowlanego może zakazać użytkowania obiektu budowlanego lub jego części do czasu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości (art. 66 ust. 2 zd. 1 p.b.).

W doktrynie wskazuje się, że przepis powyższy, umieszczony w rozdziale 6 "Utrzymanie obiektów budowlanych", daje określone kompetencje organom nadzoru budowlanego do odpowiedniej reakcji, w sytuacji niezachowywania przez obowiązany do tego podmiot wymogów określonych w ustawie, odnoszących się do utrzymania obiektu budowlanego. Jednocześnie wskazuje się, że przepis art. 66 p.b. nie tworzy dla obiektu lub jego zarządcy nowych, niewynikających z ustawy obowiązków, lecz precyzuje ustawowe obowiązki, co umożliwia oraz zabezpiecza ich wykonalność – wyrok NSA z 13 listopada 2003 r., II SA/Wr 2725/00, CBOSA. W świetle powyższych regulacji przyjąć należy, że celem art. 66 p.b. jest ukierunkowanie działania na zapewnienie należytego użytkowania obiektów budowlanych, dlatego decyzje wydawane przez organy powinny zmierzać do usunięcia stwierdzonych w obiekcie budowlanym nieprawidłowości (A. Kosicki (w:) A. Plucińska-Filipowicz (red.), M. Wierzbowski (red.) i inni, Komentarz do art. 66 Prawa budowlanego, teza 16, wersja elektroniczna LEX 2021r.). Decyzje takie powinny zatem wyraźnie określać czynności bądź prace i roboty budowlane, które adresat decyzji jest obowiązany wykonać w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania obiektu lub jego części (zob. wyrok WSA w Warszawie z 7 grudnia 2004 r., IV SA 2590/03, LEX nr 175346). Wobec tego na podstawie omawianego przepisu nie jest dopuszczalne wydanie nakazu budowy obiektu budowlanego, jak również nie można wydać decyzji nakazujących: wyłączenie obiektu z użytkowania, rozbiórkę obiektu lub jego części, jak też dokonanie czynności zmierzających do uzyskania pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego (zob. wyroki NSA: z 13 stycznia 2000 r., SA/Sz 1653/98, LEX nr 657664; z 6 lutego 2001 r., II SA/Łd 412/99, LEX nr 656395; wyrok WSA w Gliwicach z 16 lutego 2006 r., II SA/Gl 184/05, LEX nr 866650).

Jak wynika z ustalonego, na podstawie kontroli przeprowadzonej w dniu 15 lipca 2021 r., stanu faktycznego w sprawie, na nieruchomości stanowiącej własność skarżącego ujawniono zawalony budynek inwentarski konstrukcji drewnianej, pokryty blachą o wymiarach 6,00 m x 8,00 m. Z treści protokołu oraz dołączonej do akt dokumentacji fotograficznej wynika, że budynek do wysokości murłaty był wypełniony sianem i obornikiem, na którym uwięzione zostały dwie krowy, bez możliwości opuszczenia budynku. Trzy ściany budynku uległy przegniciu i oparły się na stercie siana i oborniku. Cała konstrukcja budynku uległa zawaleniu, oparła się na oborniku powodując uwięzienie zwierząt. Zdaniem kontrolujących, budynek nie nadaje się do remontu, z powodu zaś zagrożenia zdrowia ludzi i zwierząt znajdujących się w nim, powinien być bezzwłocznie rozebrany.

Mając powyższe rozważania na uwadze oraz poczynione w sprawie ustalenia, stwierdzić należało, że organy nadzoru budowlanego obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 66 ust. 1 p.b. przyjmując, że w ustalonym stanie faktycznym, przepis ten może być podstawą nakazania właścicielowi obiektu budowlanego jego rozbiórki. Samo zawalenie budynku inwentarskiego (jak wynika z protokołu kontroli) czy też jego częściowe zawalenie (jak wynika z decyzji organów obu instancji) a w konsekwencji jego nieodpowiedni stan techniczny, nie może stanowić przesłanki do nakazania rozbiórki tegoż obiektu na podstawie art. 66 ust. 1 p.b. Przepis ten, przy ujawnieniu złego stanu technicznego obiektu budowlanego, może stanowić co najwyżej podstawę nałożenia na właściciela nakazu w postaci wykonania określonych prac lub robót budowlanych zmierzających do przywrócenia danemu obiektowy określonych parametrów technicznych, aby była możliwość jego użytkowania zgodnie z przeznaczeniem.

Błędna wykładnia i zastosowanie przez organy nadzoru budowlanego art. 66 ust. 1 p.b., w ocenie sądu, niewątpliwie stanowiło, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a zatem była to wystarczająca przesłanka do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Podkreślić należy, że sąd nie podziela kategorycznego stwierdzenia organu odwoławczego, jakoby w ustalonym stanie faktycznym nie było innych przepisów prawa materialnego, mogących stanowić podstawę nakazania rozbiórki częściowo zawalonego budynku inwentarskiego stanowiącego własność skarżącego. Wskazać chociażby należy na art. 67 ust. 1 p.b., zgodnie z którym, jeżeli nieużytkowany lub niewykończony obiekt budowlany nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję nakazującą właścicielowi lub zarządcy rozbiórkę tego obiektu i uporządkowanie terenu oraz określającą terminy przystąpienia do tych robót i ich zakończenia.

Organ odwoławczy wykluczył możliwość zastosowania tegoż przepisu, wskazując, że sporny obiekt budowlany nie jest obiektem nieużytkowanym. W prawie budowlanym użytkowanie obiektu budowlanego jest niczym innym, jak korzystaniem z obiektu, zgodnie z jego przeznaczeniem. Sporny obiekt budowlany został zakwalifikowany jako budynek inwentarski, a zatem jest budynkiem rolniczym przeznaczonym na utrzymanie zwierząt gospodarskich. W ocenie sądu, skoro z akt sprawy wynika, że budynek inwentarski uległ zawaleniu (protokół kontroli) lub częściowemu zawaleniu (uzasadnienie decyzji organów obu instancji), ustalono, że nie można do budynku wejść z uwagi na pochylenie ścian i oparcie się konstrukcji dachu na sianie i oborniku, uwięzione przy tym zostały zwierzęta gospodarskie, to nie można przyjąć, jak uczyniły to organy, że obiekt jest w dalszym ciągu użytkowany. Zawalenie się budynku w całości lub części wyklucza możliwość korzystania z budynku lub jego części zgodnie z przeznaczeniem, a zatem taki obiekt nie jest obiektem użytkowanym. O ile zgodzić się można, że w zaistniałej sytuacji skarżący może korzystać ze znajdującego się w zawalonym budynku siana czy też obornika, tak z pewnością nie może korzystać z budynku. Wskazać przy tym należy, że organy wydając decyzję winny opierać się na stanie faktycznym ujawnionym na dzień orzekania, a zatem okoliczność, iż sporny obiekt budowlany uprzednio był użytkowany przez skarżącego nie mogła mieć wpływu na ocenę, czy na dzień wydawania decyzji organu pierwszej instancji tj. [...] lipca 2021 r. był to obiekt budowlany użytkowany czy też nie.

Wskazać również należy, że organy ponownie rozpoznając sprawę winny także rozważyć, czy w sprawie nie powinny znaleźć zastosowanie przepisy rozdziału 7 p.b. regulującego "Katastrofę budowlaną". Z informacji przekazanej przez Prokuratora Rejonowego w B. z dnia [...] lipca 2021 r. wynika, że częściowe zawalenie budynku nastąpiło z [...] na [...] lipca 2021 r., a zatem organy powinny rozważyć, czy zdarzenie to wypełnia definicję "katastrofy budowlanej" z art. 73 ust. 1 p.b., którą jest m.in. niezamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części.

Mając powyższe na uwadze za zasadne należało uznać zarzuty skargi naruszenia przez organy obu instancji art. 66 ust. 1 p.b., co stanowiło zasadniczą przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu pierwszej instancji.

Przechodząc do pozostałych zarzutów skargi, sąd uznał je za niezasadne.

Sąd w pełni podziela stanowisko PWINB, że w sprawie nie zachodziła powaga rzeczy orzeczonej w zakresie rzekomego, ponownego rozstrzygnięcia o rozbiórce tego samego budynku. Z nadesłanych sądowi akt administracyjnych niewątpliwie wynika, że na działce nr [...] przy ul. [...] w S., stanowiącej własność skarżącego, znajdują się dwa budynki – jeden częściowo zawalony budynek inwentarski o konstrukcji drewnianej, wymiarach 6,00 m x 8,00 m, którego dotyczy niniejsza sprawa oraz drugi, murowany, o wymiarach 7,00 m x 10,00 m wybudowany nad tymże częściowo zawalonym budynkiem. W sprawie dotyczącej murowanego budynku toczyło się odrębne postępowanie administracyjne, zakończone ostateczną decyzją PWINB z [...] lutego 2014 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję PINB z [...] grudnia 2013 r. Nr [...] nakazującą skarżącemu rozbiórkę tegoż budynku. W przedmiocie legalności ww. decyzji wypowiadały się także sądy administracyjne obu instancji, które nie znalazły podstaw do wyeliminowania tychże decyzji z obrotu prawnego – wyrok WSA w Białymstoku z 13 listopada 2014 r., II SA/Bk 270/14 oraz wyrok NSA z 23 listopada 2016 r. II OSK 413/15. Analiza akt administracyjnych, w szczególności treści ww. decyzji oraz zapadłych wyroków jednoznacznie wskazują, że wcześniejsze postępowanie obejmowało rozbiórkę wyłącznie budynku murowanego o wymiarach 10,00 m x 7,00 m. a nie znajdującego się wewnątrz niego, budynku drewnianego o wymiarach 8,00 m x 6,00 m. Powyższej oceny nie mogła zmienić podnoszona w skardze okoliczność, że w ewidencji gruntów i budynków ujęty jest jedynie budynek murowany o wymiarach 10,00 m x 7,00 m oznaczony numerem g 34-1038. Treść ewidencji gruntów i budynków nie może mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonych do sądu decyzji w przedmiotowej sprawie.

Podobnie należało ocenić zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 111 § 1 k.p.a. Stosownie do tegoż przepisu, strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zażądać jej uzupełnienia co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo sprostowania zamieszczonego w decyzji pouczenia w tych kwestiach. Strona może żądać uzupełnienia rozstrzygnięcia, jeżeli organ nie rozstrzygnął o całości żądania strony albo nie nadał decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, albo nie zamieścił w osnowie decyzji rozstrzygnięcia, które zgodnie z przepisami szczególnymi, powinien był zamieścić z urzędu (por. M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. VIII, Opublikowano: WKP 2020, komentarz do art. 111 k.p.a.). Skarżący w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wskazał m.in. na nieprawidłowy numer geodezyjny działki ujęty w wydanej decyzji oraz "zatajenie numeru ewidencyjnego budynku". Takie sformułowania z pewnością nie mogą być poczytywane jako żądanie czy też wniosek o uzupełnienie decyzji w zakresie rozstrzygnięcia, a co najwyżej jako zarzuty skierowane co do treści decyzji. Rozstrzygnięciem w analizowanej sprawie było nakazanie rozbiórki określonego obiektu budowlanego konstrukcji drewnianej wymiarach 6,00 m x 8,00 m, nie można zatem przyjąć, że decyzja organu pierwszej instancji nie miała rozstrzygnięcia lub też wymagane było jej uzupełnienie. Wskazać przy tym należy, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że strona nie może jednocześnie korzystać z dwóch środków prawnych – uzupełnienia decyzji i odwołania – wyrok NSA z 7 października 2020 r., I OSK 3249/18. Tym samym, z uwagi na brak stosownego wniosku skarżącego, organy w sprawie nie naruszyły art. 111 § 1 k.p.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku, w szczególności w zakresie właściwej wykładni prawa materialnego: art. 66 ust. 1 i art. 67 ust. 1 p.b. Organy ponownie rozpoznając sprawę, zważywszy na kwestionowanie przez skarżącego ustalonego przez organy stanu technicznego spornego obiektu budowlanego (co znajduje odzwierciedlenie w treści postanowienia PWINB z dnia [...] grudnia 2021 r. o wznowieniu postępowania administracyjnego) powinny raz jeszcze ustalić w jakim stanie technicznym znajduje się sporny obiekt budowlany, celem ustalenia, czy nadaje się do remontu czy też nie. Powyższe będzie miało kluczowe znaczenie dla zastosowania odpowiednich przepisów ustawy Prawo budowlane.

Mając powyższe na względzie sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającej ją wydanie decyzję organu pierwszej instancji. O zwrocie kosztów sąd orzekł na podstawie art. 205 § 1 p.p.s.a., zgodnie z żądaniem skarżącego i wykazem złożonym na rozprawie w dniu 18 stycznia 2022 r. Na ich wysokość składały się wydatki poniesione przez skarżącego na koszty przejazdu do sądu (31,40 zł) oraz równowartość utraconego zarobku z tytułu stawiennictwa w sądzie (140,59 zł).