Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 834/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2024 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Katowice-Wschód sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości C. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 kwietnia 2024 r. nr SKO.OS/41.9/90/2024/2889/BL w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 4 stycznia 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 stycznia 2024 r. nr 1/O/2024 Prezydent Miasta K.:

1) nałożył na syndyka masy upadłości spółki C. Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S., obowiązek usunięcia wszystkich odpadów zgromadzonych w postaci: paletopojemników typu mauzer, zestawów paletowych z beczkami, pojemników o poj. do 20 l każdy wraz z ich zawartością na terenie hali przy ul. [...] w K., w obrębie działki o nr ewidencyjnym 1 (powstałej po podziale dz. nr 2, k.m. 2, obręb [...]), stanowiącej miejsce nieprzeznaczone do ich składowania lub magazynowania w następujący sposób:

a) odpady należy przekazać jako odpady o kodzie 19 12 11* Inne odpady (w tym zmieszane substancje i przedmioty) z mechanicznej obróbki odpadów zawierające substancje niebezpieczne do zagospodarowania w procesie unieszkodliwiania D10 przekształcenie termiczne na lądzie, przekazując je wyłącznie podmiotom posiadającym stosowne uprawnienia w zakresie ich transportu oraz zagospodarowania; (dopuszczalne jest zastosowanie innych kodów odpadów, odpowiadających poszczególnym substancjom, w tym kodów z grupy 16 - odpady nieujęte w innych podgrupach, np. 16 03 03*; 16 03 05*; 16 05 06*; 16 09 04*; 16 10 01*, 16 10 03*, 16 81 01* jednakże wyłącznie na potrzeby ich właściwego zagospodarowania - wymagane jest wówczas przedłożenie dokumentów uzasadniających przyjętą klasyfikacje odpadów);

b) usunięcie odpadów należy przeprowadzić zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w tym zakresie tj., poprzez zawarcie umowy na usunięcie, transport i zagospodarowanie odpadów z podmiotem posiadającym odpowiednie zezwolenie właściwego organu oraz wpis do rejestru BDO (tj. Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami),

2) wyznaczył termin na wykonanie nałożonego w punkcie 1 obowiązku, wynoszący 90 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stała się ostateczna,

3) nałożył obowiązek pisemnego zawiadomienia Prezydenta Miasta K. o wykonaniu nałożonego obowiązku oraz potwierdzenia wypełnienia nałożonego obowiązku stosownymi dokumentami.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2023 r., poz. 1587) posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W przypadku nieusunięcia odpadów wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami. W decyzji tej określa się w szczególności: termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów oraz sposób usunięcia odpadów (art. 26 ust. 6 u.o.).

Jak ustalono bezspornie w hali magazynowej w K., przy ul. [...] składowane są odpady, w tym odpady niebezpieczne o kodach 19 02 07*, 14 06 03*, 08 01 12, 13 05 01*. Jednocześnie ustalono, iż składowanie odpadów następuje w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym.

Właścicielka hali wynajęła ją wraz z przyległym terenem firmie T. Sp. z o.o. w W. na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Przedmiot najmu, tj. hala wraz z terenem przed halą (zgodnie z postanowieniami umowy z dnia 30 stycznia 2019 r.) mogły być wykorzystywane wyłącznie na cele magazynowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (zgodnie z PKD wpisanym do KRS przedsiębiorstwa), tj. na magazynowanie towarów - materiałów budowlanych. KRS spółki nie wskazywał na możliwość prowadzenia działalności związanej z gospodarką odpadami, w szczególności odpadami wykazującymi właściwości niebezpieczne. Również zawarta umowa nie wskazywała na zgodę właścicielki hali na gromadzenie odpadów, w tym odpadów niebezpiecznych.

Zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym powyższa umowa podpisana została przez osobę podszywającą się pod Prezesa Zarządu spółki. W toku prowadzonych czynności ustalono, iż za te działania odpowiedzialna była firma C. Sp. z o.o. z siedzibą w S. (obecnie C. Sp. z o.o. w upadłości – dalej spółka). Ustalono to w oparciu o informacje uzyskane z Prokuratury Okręgowej w K. prowadzącej w sprawie postępowanie karne.

Jak ustalił organ, właścicielka hali magazynowej skutecznie wykazała, że nie jest posiadaczem odpadów. Pismem z dnia 13 marca 2019 r. poinformowała, iż zabezpieczyła halę przed dostępem osób trzecich oraz, że dane do zawarcia umowy najmu z firmą T. Sp. z o.o. zostały sfałszowane i prowadzone jest w tej sprawie dochodzenie w prokuraturze. Ta ostatnia wskazała, że podpis prezesa spółki na powyższej umowie został sfałszowany. Okoliczność powyższą potwierdziły ustalenia prokuratury prowadzącej postępowanie karne w sprawie.

W konsekwencji organ uznał, że posiadaczem odpadów jest C. Sp. z o.o. w upadłości i decyzją z dnia 23 lutego 2022 r. nr [...] zobowiązał ten podmiot do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów.

Na skutek odwołania adresatki decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przyczyną orzeczenia kasatoryjnego byłoniewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zwłaszcza w zakresie podmiotu zobowiązanego do usunięcia odpadów. Spółka będąca adresatem decyzji znajduje się bowiem w upadłości. Dlatego to właśnie na syndyka powinien zostać nałożony wspomniany obowiązek. Nie określono również prawidłowo stron toczącego się postępowania. Wskazano wreszcie, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie nie zostało prawidłowo uzasadnione.

Podejmując postępowanie organ I instancji wezwał spółkę do wskazania, których odpadów nielegalnie składowanych w hali magazynowej nie jest posiadaczem oraz przekazanie dokumentacji potwierdzającej powyższy fakt. W odpowiedzi z dnia 14 lipca 2023 r. syndyk poinformował, że większość dokumentacji została zabezpieczona na potrzeby prowadzonego w Prokuraturze śledztwa i nie została zwrócona. Jednocześnie nie wskazał, które z odpadów w jego ocenie nie znajdują się w posiadaniu spółki. Organ zwrócił się do Prokuratury Okręgowej w K. (pismo z dnia 30 maja 2023 r.) o wskazanie, czy w toku prowadzonych czynności ustalono, że część odpadów mogła należeć do innego podmiotu. W odpowiedzi z dnia 23 czerwca 2023 r. Prokuratura wskazała, że akta sprawy zostały przekazane do Sądu Okręgowego w K., natomiast prowadzone dochodzenie nie wskazywało na możliwość udziału innych podmiotów. Zgodnie z pismem z dnia 21 września 2023 r., przekazanym przez Sąd Okręgowy w K., obszerność materiału dowodowego, jak również ilość wątków w sprawie uniemożliwia udzielenie odpowiedzi na zadane przez organ pytania.

Jak wskazał organ ustalenie pierwotnego wytwórcy poszczególnych pojemników z odpadami zgromadzonych na hali ze względów formalnych, jak i technicznych jest niemożliwe. Dokumentacja jest obszerna, a Prokuratura potwierdziła podpisywanie dokumentów "WZ" przez osoby działające na rzecz spółki C. sp. z o.o. Fakt pozyskiwania odpadów lub produktów (np. plastyfikatorów) od różnych posiadaczy, uniemożliwia prześledzenie pełnej drogi poszczególnych odpadów. Odpady zostały umieszczone warstwowo pod ścianą na terenie hali i zgodnie z oceną inspektorów WIOŚ zajmują 1/3 jej powierzchni. Takie ustawienie pojemników uniemożliwia bezpieczne obejście nagromadzonych odpadów i przeprowadzenie kompleksowych oględzin. Ponadto sporządzona w sprawie opinia z dnia 15 marca 2019 r. wskazuje, iż na podstawie oględzin zabezpieczonych substancji chemicznych, ich opakowań i etykiet znajdujących się na nich biegli nie byli w stanie określić źródła pochodzenia zabezpieczonych substancji chemicznych, a w szczególności wskazać konkretne zakłady, z których mogą pochodzić. Zgodnie z wnioskami niniejszej opinii oryginalnie oznakowane opakowania stanowiły prawdopodobnie opakowania zastępcze do różnego rodzaju odpadów i zlewek poprodukcyjnych pochodzących z szeroko rozumianego przemysłu chemicznego, farbiarskiego, lakierniczego, petrochemicznego, motoryzacyjnego, itp.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego, opierając się o treść art. 28 i 29 k.p.a. oraz orzecznictwo sądowo-administracyjne w zakresie zasad ustalania stron w przypadku postępowań prowadzonych w trybie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach organ ustalił, iż w przedmiotowej sprawie stroną postępowania jest syndyk masy upadłości spółki.

Organ uznał, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wykazała, iż podmiotem, który jako ostatni wszedł w faktyczne posiadanie odpadów jest spółka, która bezumownie korzystała z hali przy ul. [...] w K. i zgromadziła na jej terenie odpady. Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. W ocenie organu, brak jest możliwości ustalenia faktycznego wytwórcy poszczególnych odpadów lub posiadacza, który przekazał odpady niezgodnie z zasadami określonymi w art. 27 ust. 3 i 3b ustawy o odpadach przed ich zgromadzeniem na terenie hali przy ul. [...] w K., w związku z czym zasadne jest uznanie, w oparciu o treść art. 27 ust. 3a ustawy, iż aktualnym posiadaczem odpadów jest spółka i dlatego nakaz usunięcia odpadów należy skierować do jej syndyka.

Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Zarzucił Prezydentowi Miasta K. naruszenie:

1) art. 3 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach poprzez uznanie odwołującego za posiadacza odpadów, w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do skutecznego wzruszenia domniemania, zgodnie z którym to władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości, a także nie wykazano na podstawie innych dowodów faktu posiadania odpadów przez odwołującego, co oznacza, że odwołujący nie może być uznany za posiadacza odpadów zobowiązanego do ich usunięcia;

2) art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy o odpadach - poprzez uznanie odwołującego za posiadacza odpadów oraz nałożenie na odwołującego obowiązku usunięcia odpadów, w sytuacji, gdy status posiadacza odpadów po stronie odwołującego nie został wykazany w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów;

3) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez ustalenie przez organ I instancji na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym na podstawie dowodów zgromadzonych przez organy ścigania, że podmiotem, który ostatecznie wszedł w faktyczne posiadanie odpadów, jest odwołujący, w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do takiego przyjęcia, bowiem organ I instancji nie ustalił, jaki podmiot faktycznie zawarł z właścicielką hali umowę najmu, a w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ I instancji nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości, jaki wpływ na kwestię ustalenia posiadacza odpadów ma fakt podpisywania dokumentów "WZ" przez osoby działające na rzecz spółki oraz skąd organ I instancji w ostateczności wyprowadza wniosek, że to właśnie odwołujący jest posiadaczem odpadów;

4) art. 91 ust. 2 w zw. z art. 236 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 poz. 1520 ze zm. - dalej: Prawo upadłościowego) - poprzez brak dokonania przez organ I instancji zgłoszenia wierzytelności sędziemu komisarzowi, w sytuacji, gdy organ I instancji powinien dokonać zgłoszenia wierzytelności, bowiem zobowiązanie określone w treści zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta K. dotyczy obowiązku, który powstał na początku 2019 roku tj. przed datą ogłoszenia upadłości odwołującego, a zatem takie zobowiązanie, jako zobowiązanie niepieniężne, z datą ogłoszenia upadłości stało się płatne.

Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy w pełni podzielając jego ustalenia oraz wywiedzione z nich skutki prawne. W uzasadnieniu przytoczyło przede wszystkim podstawy prawne wydania decyzji oraz częściowo odniosło się do ustaleń organu. Nie odniosło się jednak w istocie do zarzutów odwołania.

Skargę na tę decyzję do tutejszego sądu złożył jej adresat. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji, wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Sformułował zarzuty tożsame z podniesionymi wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. "w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". W szczególności są one obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Dopiero bowiem w oparciu o całokształt zebranego materiału dowodowego można ustalić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Jest to szczególnie istotne w przypadku, gdy przedmiotem postępowania jest nałożenie na adresata decyzji określonych obowiązków.

W rozstrzyganej sprawie, w ocenie składu orzekającego, w sposób bezsporny organy administracji wykazały, że na terenie hali zlokalizowanej przy ul. [...] w K. następuje nielegalne składowanie odpadów, czyli są tam faktycznie składowane odpady oraz, że jest to miejsce na ten cel nie przeznaczone. Należy również zaakceptować ustalenia organów, że właścicielka hali nie jest posiadaczem odpadów.

Jednakże zdaniem sądu nie zostały wyjaśnione dwie kwestie, które nie pozwalają uznać, że sprawa została rozstrzygnięta zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.

Należy przede wszystkim wskazać, iż organy administracji nie przeprowadziły własnego postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia posiadacza odpadów. Oparły się tu jedynie o ustalenia prokuratury. A te, wbrew uzasadnieniom rozstrzygnięć organów obu instancji, nie są jednoznaczne. Jedynie w piśmie z dnia 25 kwietnia 2019 r. prowadząca sprawę karną w przedmiocie nielegalnego postępowania z odpadami prokurator stwierdziła, że "przedmiotowe odpady pochodziły ze spółki C. [...] a konkretnie oddziału spółki mieszczącego się w J. [...]". W dalszej korespondencji stanowisko organu ścigania nie jest już tak jednoznaczne. W piśmie z dnia 23 czerwca 2023 r. prokurator prowadzący sprawę nielegalnego składowania odpadów wskazuje, "że w toku wskazanego postępowania nie zabezpieczono żadnych dokumentów wskazujących, że władającym odpadami znajdującymi się na terenie hali znajdującej się przy ul. [...] w K.".

Warto tu także wspomnieć, że Prezydent Miasta K. wystąpił do Sądu Okręgowego w K., do którego skierowano akt oskarżenia wobec osób, które miały umieszczać przedmiotowe odpady w hali położonej w K. przy ul. [...]. W odpowiedzi Sędzia Sądu Okręgowego w K. wskazała wyraźnie, że "na tym etapie postępowania, tj. przed wydaniem wyroku, nie może wypowiadać się stanowczo odnośnie kwestii, które zostały poruszone w sformułowanych pytaniach".

Powyższe wskazuje wyraźnie, że organy administracji oparły swoje twierdzenia, odnośnie posiadacza odpadów w oparciu o korespondencję z prokuraturą i sądem. Dopiero wyrok tego ostatniego (prawomocny) będzie mógł stanowić podstawę stanowczego stwierdzenia, kto jest posiadaczem odpadów (jeżeli sąd powszechny tę okoliczność ustali). Stanowisko zaś prokuratury w sprawie nie może przesądzać jednoznacznie tej kwestii (nawet jeśli został złożony akt oskarżenia).

Reasumując powyższe skład orzekający uznaje, że organy administracji uchybiły zasadom zawartym w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Oparły swoje ustalenia na stanowisku prokuratora prowadzącego sprawę karną nie podejmując jakichkolwiek własnych ustaleń, choć miały taką możliwość poprzez skorzystanie z dowodów zgromadzonych w postępowaniu karnym. Wynika to choćby ze wspomnianego wyżej pisma Sądu Okręgowego w K., gdzie wskazano, że "celowe wydaje się zapoznanie się przez upoważnionego pracownika z materiałem dowodowym dotychczas zgromadzonym w tej sprawie w celu wyselekcjonowania materiału pozostającego w Państwa zainteresowaniu".

Druga kwestia, która nie została wyjaśniona przez organ to ilość i rodzaje składowanych nielegalnie odpadów. Jak wskazał organ I instancji, opierając się na protokole kontroli Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska "pojemniki ustawione były warstwowo (3 warstwy), przy jednej ze ścian, co uniemożliwiło bezpieczne obejście nagromadzonych odpadów, stąd też oględziny wykonywano wyłącznie w miejscach dostępnych tj. od strony wjazdu na halę. Nawet sporządzona w postępowaniu karnym opinia zawiera stwierdzenia "około 500 opakowań", "co może stanowić" itp. Trudno uznać, że i w tym zakresie wyjaśniono wszystkie istotne okoliczności sprawy.

Sąd ma świadomość, iż zasadne jest jak najszybsze usunięcie odpadów z miejsca ich dotychczasowego nielegalnego składowania. Dotyczy to również występujących w sprawie trudności o charakterze technicznym, jak choćby dostępu do wszystkich zbiorników, w których znajdują się odpady. Jednakże powyższe okoliczności nie zwalniają organy administracji od przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący.

Sąd zwraca wreszcie uwagę, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji stanowi w istocie tylko powtórzenie stanowiska organu I instancji. Zaniechano także w praktyce odniesienia się do zarzutów odwołania.

Biorąc pod uwagę powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.