Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 5/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2023 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M.R na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 listopada 2022 r. nr SKO Gd/3622/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

M. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 21 listopada 2022 r., nr SKO Gd/3622/22, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Wejherowo, w imieniu którego działał Zastępca Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie, z 31 maja 2022 r., nr GOPS/00642/SP/05/2021/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

M. R. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką J. W.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej, J. W. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie z 26 października 2016 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a ponadto wynika z niego, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 września 2016 r.

Do wniosku skarżąca dołączyła także orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie z 4 kwietnia 2022 r., zaliczające E. W. (męża J. W.) do znacznego stopnia niepełnosprawności.

W toku postępowania, w tym na podstawie przeprowadzonego w dniu 24 maja 2022 r. wywiadu środowiskowego, organ I instancji ustalił, że M. R. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i dorosłą córką. Matka skarżącej w 2016 r. przeszła zawał serca, cierpi na astmę oskrzelową, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca, nerwicę, ma zaniki pamięci krótkotrwałej. Pozostaje pod opieką lekarza ogólnego. J. W. w obrębie mieszkania porusza się samodzielnie, z uwagi na ból i opuchliznę stawów kolanowych z pomocą opiekuna wychodzi tylko na podwórko. Matka skarżącej kontroluje potrzeby fizjologiczne, nie wymaga pomocy w korzystaniu z toalety. Z powodu nietrzymania moczu stosuje wkładki urologiczne. J. W. wymaga pomocy przy kąpieli, myciu głowy i czesaniu włosów, obcinaniu paznokci. Samodzielnie zaś ubiera się i przygotowuje obiad niedzielny dla siebie i męża. W pozostałe dni posiłki przygotowuje córka. W ramach sprawowanej opieki skarżąca ponadto podaje matce leki, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe. Występujące u matki problemy z pamięcią krótkotrwałą powodują, że córka musi ją nadzorować, bowiem zdarzały się sytuacje, że matka skarżącej zapominała o wyłączeniu kuchenki gazowej lub piekarnika. W trakcie wyjść skarżącej z domu, np. w celu zrobienia zakupów lub zrealizowania recept, J. W. pozostaje pod opieką dorosłej córki skarżącej. Z uwagi na wahania samopoczucia i trudności z zasypianiem skarżąca czuwa przy matce także w nocy. Jak ustalono, matka skarżącej ze względu na problemy zdrowotne musi przyjmować spore ilości leków (7 tabletek w ciągu doby), które podaje jej skarżąca, bowiem zdarzały się sytuacje, że matka skarżącej przyjmowała dodatkowe dawki leków. Skarżąca mierzy matce trzy razy dziennie ciśnienie oraz dba o to, aby niepełnosprawna 2-3 razy w tygodniu ćwiczyła na rowerku stacjonarnym. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca oświadczyła, że od dłuższego czasu wspomagała rodziców doraźnie, jednak zakres wymaganej opieki z uwagi na proces chorobowy matki oraz pogłębiające się u niej zaniki pamięci stale poszerzał się, dlatego skarżąca podjęła decyzję o rezygnacji z zatrudnienia. Jej ostatni stosunek pracy został bowiem rozwiązany za porozumieniem stron w dniu 17 kwietnia 2022 r.

Ponadto ustalono, że poza skarżącą J. W. ma jeszcze troje dzieci. Najstarsza córka pobiera świadczenie emerytalne i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Starszy syn również jest uprawniony do świadczenia emerytalnego, a ponadto kilka lat temu uległ wypadkowi i w związku z tym ma trudności z poruszaniem się. Najmłodszy syn znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, pracuje zarobkowo i nie jest w stanie pomóc siostrze w opiece nad matką.

Decyzją z 31 maja 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia stwierdzając, że nie podlega wątpliwości, iż 89-letnia matka skarżącej jest osobą przewlekle chorą, a jej schorzenia utrudniają jej zarówno codzienne funkcjonowanie, jak i samodzielne zabezpieczenie potrzeb życiowych, jednakże J. W. nie jest osobą leżącą na stałe. Samodzielnie porusza się po mieszkaniu, jest w stanie samodzielnie wstać z łóżka, krzesła czy z fotela. Nie wymaga używania pampersów, gdyż sprawy fizjologiczne załatwia samodzielnie. Jest w stanie samodzielnie przygotować ciepły posiłek (jak wskazano w wywiadzie w niedziele przygotowuje obiad dla siebie i męża), a przygotowane posiłki spożywa również samodzielnie.

Organ I instancji zauważył, że większość zajęć związanych z opieką nad matką wykonywana jest w pewnych odstępach czasu, a rozmiar czasowy zajęć wykonywanych każdego dnia przez skarżącą, związanych wyłącznie z opieką nad matką, nie jest na tyle duży, aby uniemożliwić jej podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto, Wójt zwrócił uwagę, że matka skarżącej może w pewnym zakresie liczyć na pomoc męża w codziennym funkcjonowaniu, a także na jego wsparcie emocjonalne i stałą kontrolę. J. W. jest przy tym osobą w dużym zakresie samodzielną, nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowana, nie wymaga pomocy w korzystaniu z toalety czy karmieniu, samodzielnie się porusza, ubiera, samodzielnie przygotowuje też obiad w niedziele, a więc nie ulega wątpliwości, że jest również w stanie podgrzać posiłek przygotowany szybciej przez córkę.

Organ I instancji zauważył także, że obowiązek zapewnienia opieki niepełnosprawnej matce ciąży także na pozostałych dzieciach. Aktywność zawodowa czy też obowiązki względem własnej rodziny nie wykluczają rodzeństwa skarżącej z obowiązku opieki nad matką. Zdaniem organu, przy dobrej organizacji i zaangażowaniu pozostałych dzieci J. W., wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze umożliwiają jej podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ponadto, jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji wskazał niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącej.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podkreśliła, że stan zdrowia matki uległ pogorszeniu, zwłaszcza wobec nasilających się problemów z pamięcią. Są chwile, że nie poznaje jej, myli ze swoją zmarłą siostrą, zostawia odkręcony gaz, potrafi do gotującej wody włożyć chleb twierdząc, że to mięso. Skarżąca wskazała, że przejęła wszystkie obowiązki włącznie z robieniem wszystkich posiłków i zakupów.

Rozpoznając odwołanie decyzją z 21 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodził się natomiast ze stanowiskiem organu I instancji, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia.

Zdaniem Kolegium, zasadnicza część czynności podejmowanych przez skarżącą, takich jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, nie ma związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Są to czynności, które wykonują również osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy. Poza tym podanie posiłków, leków, realizacja recept, czytanie, rozmowa, czy też przygotowanie odzieży nie są czynnościami czasochłonnymi, a wskazane czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad osobą niepełnosprawną nie powinny stanowić przeszkody w podjęciu zatrudnienia. Organ odwoławczy zwrócił ponadto uwagę, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji matki, bowiem J. W. ma jeszcze troje innych dzieci. Zdaniem Kolegium, zapewnienie pomocy niepełnosprawnej matce nie musi polegać wyłącznie na osobistych staraniach wszystkich zobowiązanych do alimentacji. Może to być także pomoc finansowa zmierzająca do zapewnienia odpłatnej, specjalistycznej pomocy osobie niepełnosprawnej, która to pomoc umożliwi odciążenie tylko jednej spośród osób zobowiązanych do alimentacji i pozwali na nieangażowanie w tę pomoc środków publicznych.

W ocenie organu odwoławczego, w realiach rozpoznawanej sprawy nie istnieje bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem przez nią pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

We wniesionej na powyższą decyzję skardze skarżąca, nie zgadzając się ze stanowiskiem Kolegium wskazała, że J. W. staje się coraz słabsza, ma coraz większe problemy z pamięcią, nie rozpoznaje znajomych czy sąsiadów. Matka skarżącej nie gotuje już sama, bo stwarza zagrożenie, potrafi bowiem zostawić pusty garnek na gazie. Ponadto matka skarżącej korzysta z pieluchomajtek.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko.

W piśmie procesowym z 14 stycznia 2023 r. skarżąca wskazała, że stan zdrowia matki znacząco się pogorszył. Z powodu utraty świadomości matka skarżącej była hospitalizowana od 6 stycznia do 7 stycznia 2023 r. Skarżąca wniosła o przesłuchanie świadków, którzy mogą potwierdzić aktualny stan zdrowia J. W.

Na rozprawie w dniu 12 lipca 2023 r. Sąd postanowił oddalić wniosek skarżącej o przesłuchanie świadków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 21 listopada 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy Wejherowo, w imieniu którego działał Zastępca Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie, z 31 maja 2022 r.,

o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ I instancji w wydanej decyzji jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała przed ukończeniem przez nią 25. roku życia. Ponadto, w ocenie Wójta Gminy Wejherowo, zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia. Organ I instancji zwrócił także uwagę na fakt posiadania przez skarżącą rodzeństwa, które potencjalnie mogłoby sprawować opiekę nad matką. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium stwierdziło natomiast, że z uwagi na rzeczywisty zakres i charakter sprawowanej opieki, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ odwoławczy zgodził się także ze stanowiskiem organu I instancji, że istotne znaczenie w sprawie ma okoliczność, iż J. W. ma poza skarżącą, troje innych dzieci, na których ciąży względem niej obowiązek alimentacyjny.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W okolicznościach niniejszej sprawy, w świetle art. 17 ust. ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r., skarżąca jako zobowiązana do alimentacji względem matki należy do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Jej uprawnienie wyprzedza uprawnionego w pierwszej kolejności męża podopiecznej – E. W., który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie z 4 kwietnia 2022 r., stwierdzającym na stałe jego znaczny stopień niepełnosprawności. Stwierdzony stan niepełnosprawności wykluczał E. W. jako męża podopiecznej z możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad nią w kontrolowanym postępowaniu, o czym stanowi art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., a co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, że: "(...) Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Tym samym skarżąca, jako córka niepełnosprawnej w stopniu znacznym J. W., mogła ubiegać się o świadczenie z tytułu sprawowania opieki nad matką.

Przeszkodą w przyznaniu świadczenia skarżącej nie mógł być również, podnoszony przez organy obu instancji, fakt posiadania przez skarżącą rodzeństwa, które potencjalnie mogłoby sprawować opiekę nad matką. Wskazać bowiem należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa kto spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej winien sprawować opiekę nad nią i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia J. W. niezbędnej opieki przez pozostałe osoby zobowiązane względem niej do alimentacji w sytuacji, gdy to skarżąca pozostaje w pełnej dyspozycji niepełnosprawnej matki, udzielając jej wszechstronnej pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu (zob. wyroki NSA: z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21; z 28 lipca 2022 r., I OSK 1867/21, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tej sytuacji ocenie należało poddać stanowisko organów obu instancji co do braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką. W niniejszej sprawie orzekające organy zaakcentowały przede wszystkim, że przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ opieka sprawowana nad matką we wskazanym przez skarżącą zakresie nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu, analiza całokształtu materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez organy wniosków co do niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad matką.

W toku postępowania, w tym na podstawie przeprowadzonego w dniu 24 maja 2022 r. wywiadu środowiskowego, organ I instancji ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i dorosłą córką. Matka skarżącej w 2016 r. przeszła zawał serca, cierpi na astmę oskrzelową, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca, nerwicę, ma zaniki pamięci krótkotrwałej. Pozostaje pod opieką lekarza ogólnego. J. W. w obrębie mieszkania porusza się samodzielnie, z uwagi na ból i opuchliznę stawów kolanowych z pomocą opiekuna wychodzi tylko na podwórko. Matka skarżącej kontroluje potrzeby fizjologiczne, nie wymaga pomocy w korzystaniu z toalety. Z powodu nietrzymania moczu stosuje wkładki urologiczne. J. W. wymaga pomocy przy kąpieli, myciu głowy i czesaniu włosów, obcinaniu paznokci. Samodzielnie zaś ubiera się i przygotowuje obiad niedzielny dla siebie i męża. W pozostałe dni posiłki przygotowuje córka. W ramach sprawowanej opieki skarżąca ponadto podaje matce leki, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe. Występujące u matki problemy z pamięcią krótkotrwałą powodują, że córka musi ją nadzorować, bowiem zdarzały się sytuacje, iż matka skarżącej zapominała o wyłączeniu kuchenki gazowej lub piekarnika. W trakcie wyjść skarżącej z domu, np. w celu zrobienia zakupów lub zrealizowania recept, J. W. pozostaje pod opieką dorosłej córki skarżącej. Z uwagi na wahania samopoczucia i trudności z zasypianiem skarżąca czuwa przy matce także w nocy. Jak ustalono, matka skarżącej ze względu na problemy zdrowotne musi przyjmować spore ilości leków (7 tabletek w ciągu doby), które podaje jej skarżąca, bowiem zdarzały się sytuacje, że matka skarżącej przyjmowała dodatkowe dawki leków. Skarżąca mierzy matce 3 razy dziennie ciśnienie oraz dba o to, aby niepełnosprawna 2-3 razy w tygodniu ćwiczyła na rowerku stacjonarnym. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca oświadczyła, że od dłuższego czasu wspomagała rodziców doraźnie, jednak zakres wymaganej opieki z uwagi na proces chorobowy matki oraz pogłębiające się u niej zaniki pamięci stale poszerzał się, dlatego skarżąca podjęła decyzję o rezygnacji z zatrudnienia. Jej ostatni stosunek pracy został bowiem rozwiązany za porozumieniem stron w dniu 17 kwietnia 2022 r.

Skarżąca w sposób szczegółowy opisała wykonywane przez nią czynności opiekuńcze wobec matki, podkreślając że matka ze względu na liczne dolegliwości oraz stale pogarszający się stan zdrowia, wymaga nieustanej pomocy oraz kontroli. Dodatkowo, w złożonym odwołaniu skarżąca konsekwentnie i dokładnie przedstawiła sytuację zdrowotną matki i zakres czynności wykonywanych w ramach opieki sprawowanej nad nią, starając się w ten sposób zaprzeczyć twierdzeniom organu I instancji o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Skarżąca wyjaśniła bowiem, że stan zdrowia J. W. stale się pogarsza, na co wpływają jej coraz większe problemy z pamięcią. Skarżąca opisała, że zdarza się, iż matka jej nie rozpoznaje, zostawia odkręcony gaz, do gotującej się zupy wkłada chleb twierdząc, że to mięso.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności J. W. wymagającej stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi matce w sposób ciągły i stały przez skarżącą, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Przy tym, organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z zajęciem zarobkowym. Pracownik socjalny, mający bezpośredni kontakt z osobą wymagającą opieki, stwierdził zaś, że "(...) M. R. w sposób prawidłowy sprawuje opiekę nad matką, J. W., a zakres tej opieki oraz stan zdrowia chorej uniemożliwia Pani R. podejmowanie zatrudnienia, gdyż matka wymaga stałej opieki". Pomimo jednoznaczności tego stanowiska, organy podjęły rozstrzygnięcie pozostające z nim w oczywistej sprzeczności.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy, uzasadniając tezę o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką starał się uwypuklić okoliczności mające świadczyć o samodzielności matki skarżącej. Kolegium zwróciło bowiem uwagę, że J. W. nie jest osobą stale leżącą, samodzielnie wstaje i porusza się po mieszkaniu, nie używa pampersów, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, jest w stanie samodzielnie przygotować ciepły posiłek (niedzielny obiad dla siebie i małżonka). Teza o samodzielności podopiecznej w zakresie umożliwiającym podjęcie przez skarżącego pracy chociażby w niepełnym wymiarze nie została jednak potwierdzona żadnymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, a przeczą jej z kolei okoliczności wskazywane przez skarżącą i potwierdzone w wywiadzie środowiskowym. W ocenie Sądu, organy administracji publicznej, które rozpoznają wnioski w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności samodzielnie, spożywać posiłki, czy poruszać się, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania.

Organ odwoławczy nie uwzględnił bowiem ciągu czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, które regularnie są wykonywane przez skarżącą wobec jej matki oraz specyfiki jej dolegliwości zdrowotnych, które powodują, że niewątpliwie niezbędna jest stała obecność opiekuna i nadzór - choćby w zakresie przyjmowania leków przez podopieczną, a także monitorowanie jej bieżącego stanu i samopoczucia, co potwierdza wiążące w sprawie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, w którym stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium uznając, że większość zajęć związanych z opieką nad matką wykonywana jest w pewnych odstępach czasu, nie wzięło pod uwagę ewentualnych konsekwencji związanych z pozostawianiem przez skarżącą matki bez opieki czy nadzoru przez kilka godzin.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Powyższy przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała.

W ocenie Sądu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą jest adekwatny do wymogów określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przedstawiony przez skarżącą zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez nią w stosunku do matki każdego dnia świadczy o tym, że opieka ta ma w istocie charakter całodobowy i stały. J. W. ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, co zostało wykazane w toku postępowania. Pomimo tego, że nie jest osobą leżącą i wykazuje pewne przejawy samodzielności, wymaga ciągłej asysty i wsparcia, zarówno w czynnościach opiekuńczych, jak i w czynnościach życia codziennego. W tej sytuacji związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej nieustannie pomocy przez skarżącą jest w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły.

Nie można się także zgodzić ze stanowiskiem Kolegium, które z zakresu czynności opiekuńczych wykluczyło czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątnie. Zdaniem Sądu, wszystkie wskazane przez skarżącą czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby J. W., w sposób niezaprzeczalny wymagającej opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż skarżąca. Ustalenia faktyczne wskazują, że skarżąca zakresem i charakterem swoich działań daje matce wsparcie, zaspokaja jej potrzeby, pomaga zachować właściwy stan zdrowia i jakość życia.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał, że organ odwoławczy dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną przez skarżącą.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Sąd na rozprawie oddalił wniosek dowody skarżącej o przesłuchanie świadków na okoliczność pogarszania się stanu zdrowia matki, uznając go za niedopuszczalny w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a.