Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 134/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Sekretarz sądowy Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi G.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2023 r. nr SKO/Gd 803/23 w przedmiocie umieszczenia w Domu Pomocy Społecznej na czas nieokreślony oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2023 r., nr SKO 803/23 utrzymującą w mocy decyzję Starosty Kościerskiego z dnia 23 grudnia 2022 r., nr PCPR.ZŚ.4030.2.52.2022 w przedmiocie umieszczenia w Domu Pomocy Społecznej na czas nieokreślony, została wniesiona w następującym stanie sprawy:

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt. IIIRNs 162/07 Sąd Rejonowy w Kościerzynie postanowił stwierdzić potrzebę umieszczenia G. L. w Domu Pomocy Społecznej w C. bez jej zgody.

Postanowieniem z dnia 14 kwietnia o nr PS-8112/67/2009 Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Kościerzynie zawiesił z urzędu postępowanie do czasu uzyskania przez Dom Pomocy Społecznej w C. zezwolenia na działalność na czas nieokreślony.

W dniu 13 września 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kościerzynie stawiła się D. K., siostra skarżącej, z prośbą o pomoc. Jej zdaniem skarżąca od dłuższego czasu zachowuje się niepokojąco i całymi dniami przebywa poza miejscem zamieszkania. Dodatkowo wyraziła obawy o zdrowie skarżące w związku ze zbliżającą się zimą. W tym samym dniu sporządzona została notatka służbowa pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kościerzynie. W notatce tej pracownik stwierdził, że skarżąca cierpi na schizofrenię paranoidalną, w maju 2023 r. leczyła się psychiatrycznie, jednak prawdopodobnie przerwała leczenie na własne żądanie. Siostra skarżącej złożyła również wniosek o przymusowe leczenie psychiatryczne. Postanowieniem z dnia 14 września o nr DŚS.4626.52.2022 Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Kościerzynie podjął zawieszone postępowanie.

Decyzją z dnia 23 września 2022 r. o nr DŚS.4626.52.2022 Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Kościerzynie skierował skarżącą do Domu Pomocy Społecznej w C. na czas nieokreślony.

W tym samym dniu Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Kościerzynie zwrócił się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z prośbą o umieszczenie skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w C.

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie pismem z dnia 26 września 2022 r., nr PCPR.ZŚ.4030.35.1.2022 przesłało dokumentację medyczną skarżącej do Domu Pomocy Społecznej w C. celem zapoznania się i dalszego wykorzystania.

W dniu 26 września 2022 r. sporządzona została notatka służbowa pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kościerzynie. W notatce tej pracownik stwierdził między innymi, że skarżąca jest znana ośrodkowi. Dalej pracownik podaje, że pod koniec 2008 roku zaczęły pojawiać się niepokojące sygnały ze strony straży miejskiej oraz sąsiadów skarżącej. W 2008 r. została ona skierowana na przymusowe leczenie szpitalne, gdzie rozpoznano u niej schizofrenię paranoidalną. W związku z tym w dniu 12 lutego 2009 r. Sąd Rejonowy w Kościerzynie stwierdził potrzebę umieszczenia jej w Domu Pomocy Społecznej w C. Od czasu wydania tego postanowienia skarżąca pozostawała pod opieką najbliższej rodziny i funkcjonowała poprawnie, dlatego nie było potrzeby skierowania jej do Domu Pomocy Społecznej. Pracownik wskazał również, że podjęto próby kontaktu ze skarżącą, jednak obie okazały się bezskuteczne.

W dniu 30 września 2022 r. siostra skarżącej złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kościerzynie oświadczenia w których opisała, że skarżąca nie odbiera telefonów i nie wpuszcza nikogo do domu. Ponadto całe dnie spędza w mieście. Siostra skarżącej wyraziła swój niepokój o jej zdrowie, a także zwróciła się o udzielenie pomocy.

Dom Pomocy Społecznej w C. w piśmie z dnia 7 października 2022 r. wskazał, że po przeprowadzeniu rozmowy z pracownikiem socjalnym Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kościerzynie i zapoznaniu się z dokumentacja medyczną postanowił przyjąć skarżącą. Nie zastano jej jednak w domu. Ponadto Dom Pomocy Społecznej zwrócił się z prośbą o wpisanie na listę osób oczekujących z uwagi na brak wolnych miejsc.

W dniu 21 listopada 2022 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej zwrócił się do Sądu Rejonowego w Kościerzynie z wnioskiem o wydanie zarządzenia o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu przez policję do domu pomocy społecznej.

Decyzją z dnia 23 grudnia 2022 r. o nr PCPR.ZŚ.4030.2.52.2022 wydaną z upoważnienia Starosty Kościerskiego orzeczono o umieszczeniu od dnia 23 grudnia 2022 r. skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w C. na czas nieokreślony. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżąca spełnia kryteria z art. 54 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W związku ze stanem zdrowia skarżącej, koniecznością całodobowej opieki oraz koniecznością kontynuacji leczenia specjalistycznego, brakiem możliwości samodzielnego funkcjonowania w środowisku i niemożliwością zapewnienia usług opiekuńczych w tym specjalistycznych w miejscu zamieszkania przez rodzinę i gminę, organ I instancji wskazał, że zaistniała konieczność umieszczenia jej w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. O decyzji tej skarżąca złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego

Decyzją z dnia 13 grudnia 2023 r. o nr SKO Gd/803/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Starosty Kościerskiego. Opierając się na istniejącym w tej materii orzecznictwie organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że jeżeli w toku tego postępowania sąd opiekuńczy uzna, że zachodzą przesłanki do umieszczenia danej osoby bez jej zgody w domu pomocy społecznej, wydaje postanowienie o przyjęciu tej osoby do ww. placówki. Zapewnienie realizacji orzeczenia ustawodawca powierzył jednak organom administracji publicznej. Prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego nie stanowi bowiem jeszcze podstawy do umieszczenia zainteresowanej osoby w domu pomocy społecznej, ale ma charakter prejudycjalny dla decyzji wydawanych w oparciu o art. 59 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), dalej u.p.s..

Ponadto Kolegium podało, że w niniejszej sprawie, to nie wola skarżącej przesądziła o umieszczeniu jej w domu pomocy społecznej, lecz orzeczenie sądu powszechnego. Wydane w trybie art. 39 w zw. z art. 38 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, orzeczenie sądu opiekuńczego w przedmiocie umieszczenia danej osoby bez jej zgody w domu pomocy społecznej zastępuje zgodę zainteresowanej osoby na pobyt w domu pomocy społecznej, oraz że ma ono charakter bezterminowy. Dopóki orzeczenie sądu powszechnego nie zostanie zmienione w trybie przewidzianym w art. 41 cytowanej powyżej ustawy, postanowienie sądu opiekuńczego należy traktować jako zgodę na przyjęcie danej osoby do domu pomocy społecznej na stałe.

Na powyższa decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że przeciwnie do twierdzeń pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kościerzynie jest zdolna do zaspokajania swoich potrzeb życiowych i nie potrzebuje stałej opieki. Nie jest również upośledzona umysłowo, w wyniku długotrwałej terapii została wyleczona. Wskazała również, że dokumenty zostały sfałszowane.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Organy I oraz II instancji decyzje o umieszczeniu Skarżącej w domu pomocy społecznej oparły m.in. na treści art. 54 ust. 1 i art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s., osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności, nie mogącej funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. W takim przypadku organ kierujący we własnym zakresie ocenia przesłanki uzasadniające umieszczenie w DPS.

W przypadku natomiast gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej, centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna – prokuratora (art. 54 ust. 4 u.p.s.).

Należy wyjaśnić, że umieszczenie w domu pomocy społecznej wymaga w pierwszej kolejności uzyskania zgody osoby mającej być w takim domu umieszczonej lub jej przedstawiciela ustawowego. Jeżeli jednak zgoda taka nie zostanie udzielona, to o skierowaniu danej osoby do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy, którego orzeczenie zastępuje brak zgody osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Przy wydawaniu tego orzeczenia to na sądzie opiekuńczym spoczywa obowiązek wyjaśnienia i dokonania oceny czy osoba mająca być umieszczoną w domu pomocy społecznej spełnia ustawowe kryteria do takiego umieszczenia nawet wbrew jej woli. To sąd opiekuńczy dokonuje zatem ustalenia, czy dana osoba wskutek choroby nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, a brak opieki zagraża życiu tej osoby (wyrok WSA w Krakowie z 5 września 2017 r., III SA/Kr 720/17, LEX nr 2353214).

Orzeczenie sądu rodzinnego ma charakter prejudycjalny (warunkujący) dla postępowania administracyjnego w zakresie wystąpienia przesłanek do umieszczenia w placówce, zaś organ administracyjny ma obowiązek je wykonać poprzez wydanie decyzji o skierowaniu osoby do właściwego domu pomocy społecznej. Orzeczenie sądu zastępuje bowiem zgodę zainteresowanej osoby na pobyt w domu pomocy społecznej (wyrok WSA w Rzeszowie z 28 czerwca 2017 r., II SA/Rz 481/17, LEX nr 2333576).

Zatem pomiędzy orzeczeniem sądu opiekuńczego a decyzją organu o umieszczeniu osoby do domu pomocy społecznej zachodzi związek przyczynowy. Orzeczenie sądu opiekuńczego stanowi podstawę do wydania decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie.

Wykonanie przez organy administracji publicznej postanowienia sądu następuje w dwóch odrębnych postępowaniach administracyjnych. Pierwsze prowadzone jest przez organ gminy właściwy wedle miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej i kończy się decyzją o "skierowaniu" do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). Drugie toczy się przed organem gminy prowadzącej dany dom pomocy społecznej lub starostą powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej, który to organ rozstrzyga o "umieszczeniu" danej osoby w takiej placówce (art. 59 ust. 2 u.p.s.).

Należy wskazać, że skarga złożona została na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2023 r. o nr SKO Gd/803/23, która utrzymała w mocy decyzję z dnia 23 grudnia 2022 r. o nr PCPR.ZŚ.4030.2.52.2022 wydaną z upoważnienia Starosty Kościerskiego. W decyzji tej orzeczono o umieszczeniu skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w C. na czas nieokreślony, a została ona wydana na podstawie art. 59 ust. 2 u.p.s. Ma ona jednak charakter wykonawczy w stosunku do decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej. Organ orzekający w przedmiocie umieszczenia w domu pomocy społecznej jest więc związany decyzją w sprawie skierowania do tej placówki (por. wyrok WSA w Szczecinie z 30 marca 2023 r., II SA/Sz 966/22, LEX nr 3562890). Decyzja w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej stała się ostateczna i nie była zaskarżona.

Ponadto w przypadku wydania przez sąd powszechny orzeczenia o umieszczeniu określonej osoby w domu pomocy społecznej, organ administracji publicznej nie bada już przesłanek zasadności skierowania danej osoby do domu pomocy społecznej, będąc związanym stanowiskiem sądu powszechnego. Innymi słowy organ administracji publicznej nie działa jako podmiot wykonujący swoje własne kompetencje orzecznicze, lecz jako wykonawca orzeczenia sądowego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 4 listopada 2021 r., IV SA/Wr 313/20, LEX nr 3278750). Z tego względu Sąd kompetentny jest tylko ocenić czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i jednocześnie nie może ocenić czy zasadne jest umieszczenie skarżącej w domu pomocy społecznej bez jej zgody, gdyż także związany jest prawomocnym postanowieniem z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt. IIIRNs 162/07 Sądu Rejonowego w Kościerzynie. Postanowienie to nie zostało wzruszone, nadal pozostaje w mocy.

Sąd ustalił, iż wydając zaskarżoną decyzję organ nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ani też innego naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.