Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 561/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2025-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 2a
journal: Dz.U. 2023 poz 810
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Starszy asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi O. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 5 marca 2024 r. nr 010070/680/28756/2023 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24 maja 2023 r. nr 010070/680/28756/2023.


UZASADNIENIE

O. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie świadczenia wychowawczego, w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 6 stycznia 2023 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o świadczenie wychowawcze 500+ na córkę U. T. za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.

Pismami z 12 stycznia 2023 r. i 24 marca 2023 r. ZUS wezwał skarżącą do przedstawienia dokumentu potwierdzającego sprawowanie faktycznej opieki nad córką, w odpowiedzi uzyskując oświadczenie skarżącej, że córka zamieszkuje z nią od 15 grudnia 2022 r.

Skarżąca przedłożyła także postanowienie z 30 lipca 2021 r. Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku V Wydział Rodzinny i Nieletnich w przedmiocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia, który Sąd ten postanowił udzielić zabezpieczenia, ustalając na czas trwania postępowania miejsce pobytu małoletniej U. T. przy ojcu A. T. Nadto przedłożyła kopię części protokołu z 5 stycznia 2023 r. z rozprawy o zmianę miejsca pobytu małoletniej U. T., gdzie wskazano na oświadczenia pełnomocnika matki o zamieszkiwaniu córki u matki i pełnomocnika ojca o przebywaniu małoletniej córki u matki.

W toku wywiadu środowiskowego z 17 maja 2023 r. ustalono, że od stycznia 2023 r. skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z córką U. W sprawie zostało wydane postanowienie zabezpieczające miejsce pobytu dziecka u ojca na czas trwania postępowania co do opieki nad dzieckiem, jednakże nie jest ono respektowane. Córka chciała zamieszkać bowiem z matką, a rodzice doszli w tej kwestii do porozumienia. Córka mieszkała z ojcem do 15 grudnia 2022 r. W dniu 29 czerwca odbędzie się rozprawa co do ostatecznego pobytu córki U. Skarżąca złożyła także oświadczenie, że córka mieszka z nią od 15 grudnia 2023 r. i chodzi do szkoły w Łęgowie.

Decyzją nr 375372589 z 24 maja 2023 r. ZUS odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na córkę za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. wskazując, że skarżąca nie dostarczyła dokumentów potwierdzających sprawowanie przez nią opieki nad dzieckiem.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z 5 marca 2024 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z 24 maja 2023 r. wskazując, że w toku wywiadu środowiskowego ustalono, że dziecko zamieszkuje ze skarżącą, jednakże z wnioskiem o świadczenie wychowawcze wystąpił także ojciec dziecka, który przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego w Gdańsku z 30 lipca 2021 r., w którym Sąd orzekł, iż miejsce pobytu dziecka jest przy ojcu. Tym samym Sąd powierzył faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem ojcu, a ZUS zobowiązany jest do uwzględnienia prawomocnego orzeczenia. Nadto mimo wystosowanych wezwań, skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem.

W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono niezgodność stanowiska Prezesa ZUS i ZUS ze zgromadzonym materiałem dowodowym w postaci wywiadu środowiskowego z 17 maja 2023 r., oświadczenia skarżącej z 17 maja 2023 r., protokołu z rozprawy sądowej z 5 stycznia 2023 r., oświadczeń skarżącej z 18 stycznia 2023 r. i 26 marca 2023 r. oraz innych dokumentów będących w posiadaniu ZUS.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o zmianę wydanych decyzji i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego z uwagi na zamieszkiwanie córki u skarżącej od 15 grudnia 2022 r. do 17 lutego 2024 r.

Wniesiono także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów ze wszystkich zgromadzonych w postępowaniu dokumentów i materiałów dowodowych znajdujących się w posiadaniu ZUS. Nadto wniesiono o dopuszczenie dowodów z załączonych do skargi zdjęć złożonego przez skarżącą wniosku do Sądu Rejonowego, sprawozdania z wywiadu środowiskowego kuratora sądowego oraz opinii psychologa o dziecku.

W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że córka mieszkała z nią od urodzenia. Do ojca przeprowadziła się 18 lutego 2021 r. w rezultacie czego ojciec założył sprawę w Sądzie Rejonowym w Gdańsku o ustalenie miejsca pobytu córki przy nim. W dniu 30 lipca 2021 r. Sąd postanowił udzielić zabezpieczenia na czas trwania postępowania sądowego, ustalając miejsce pobytu córki przy ojcu. Od tej pory mąż otrzymywał i nadal otrzymuje świadczenie wychowawcze na dziecko. Córka jednak zmieniła zdanie i wróciła do matki 15 grudnia 2022 r. Obecnie sprawa sądowa jest w toku, skarżąca nadal oczekuje na powtórne uzupełniające badanie córki, jej i jej byłego męża przez biegłych psychologów i psychiatrę oraz na decyzję Sądu. Zdaniem skarżącej ojciec dziecka świadomie wprowadza ZUS w błąd, występuje z wnioskami o świadczenia, przedkładając dokument potwierdzający sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem, jakim jest postanowienie Sądu Rejonowego w Gdańsku z 30 lipca 2021 r., dobrze wiedząc, że dziecko z nim nie mieszka i faktycznej opieki nad nim nie sprawuje. Pieniądze są przy tym przeznaczone nie na dziecko, lecz na prywatne potrzeby ojca.

Skarżąca wskazała, że złożyła do Sądu Rejonowego wniosek o wystosowanie do ZUS pisma z informacją o faktycznym miejscu zamieszkania córki w okresie od 15 grudnia 2022 r. do 17 lutego 2024 r.

W piśmie procesowym z 12 czerwca 2024 r. skarżąca wniosła o ustalenie faktycznego miejsca zamieszkania córki w okresie od 15 grudnia 2022 r. do 17 lutego 2024 r. oraz zmianę wydanych decyzji i przyznanie jej świadczenia za ww. okres. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie wskazanych w piśmie dowodów.

Następnie skarżąca złożyła kolejne pisma procesowe, kwestionując przyjętą pisownię jej imienia i nazwiska oraz żądając, by jej imię i nazwisko było pisane drukowanymi literami, zgodnie z jej dowodem osobistym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 marca 2024 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na córkę U.

Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1576 ze zm.), dalej jako "ustawa". Ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Z kolei art. 5 ust. 2a ustawy stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 800 zł miesięcznie na dziecko – od 1 stycznia 2024 r., wcześniej – 500 zł (art. 5 ust. 1 ustawy).

Zgodnie zaś z art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.

Stosownie natomiast do treści art. 15 ust. 1 ustawy, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości.

Z nadesłanych wraz ze skargą akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na córkę U. Z akt sprawy wynika również, że wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na córkę U. złożył także ojciec A. T., który przedłożył postanowienie z 30 lipca 2021 r. Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku V Wydział Rodzinny i Nieletnich w przedmiocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia, w którym Sąd ten postanowił udzielić zabezpieczenia, ustalając na czas trwania postępowania miejsce pobytu małoletniej U. T. przy ojcu A. T. Jednocześnie, z oświadczenia skarżącej oraz wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego z 17 maja 2023 r. wynika, że co najmniej od stycznia 2023 r. córka U. faktycznie zamieszkuje ze skarżącą i to ona sprawuje nad nią opiekę (oświadczenie oraz wywiad z 17 maja 2023 r. w aktach administracyjnych).

Mając na uwadze powyższe w skarżonej decyzji Prezes ZUS wskazał, że jest zobowiązany do uwzględnienia prawomocnego postanowienia, którym Sąd powierzył faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem ojcu. W ocenie Prezesa ZUS, ZUS nie jest instytucją właściwą do weryfikacji, czy rodzice się stosują do wydanego postanowienia. Skarżąca zaś nie przedstawiła orzeczenia zmieniającego opisane postanowienie z 30 lipca 2021 r. Za niewystarczające uznano przy tym złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty. Prezes ZUS podkreślił, że zmiana decyzji będzie możliwa jedynie po przedłożeniu przez skarżącą prawomocnego postanowienia, w którym Sąd wyda nowe zarządzenia opiekuńcze względem dziecka.

Zdaniem Sądu stanowisko orzekających w sprawie organów - na tle okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy - nie może zyskać akceptacji. Za błędną należy bowiem uznać wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy uznającą, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka i sprawowania nad nim faktycznej opieki wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem (za: wyrok WSA w Gdańsku z 13 listopada 2024r., sygn. akt II SA/Gd 186/24).

Powoływany przez organy jako podstawa prawna decyzji przepis art. 22 ustawy jednoznacznie stwierdza, że świadczenie wychowawcze przysługuje rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Zatem przepis ten nie przewiduje, aby wyłącznie uprawnionym do świadczenia był ten rodzic, któremu zgodnie z wyrokiem przyznano władzę rodzicielską i przy którym ustalono miejsce zamieszkania dziecka, lecz odwołuje się do faktycznych okoliczności, jakie zaistnieją w danym wypadku. Takie rozwiązanie stanowi przejaw racjonalizmu ustawodawczego, gdyż uwzględnia praktykę życiową, kiedy dziecko, mimo powierzenia władzy rodzicielskiej jednemu rodzicowi, nie zamieszkuje z nim i rodzic ten de facto takiej władzy nie sprawuje. Władza ta jest wprawdzie usankcjonowana prawnie, ale w wymiarze faktycznym nie istnieje. Regulacja taka uwzględnia również cel świadczenia wychowawczego wynikający z ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Wskazać bowiem należy, że z treści art. 4 ust. 2 pkt 1-2 ustawy wynika, że na potrzeby ustalenia prawa matki lub ojca dziecka (opiekuna faktycznego) do świadczenia wychowawczego na dziecko ustawodawca odwołał się do atrybutów wspólnego zamieszkiwania i przebywania z dzieckiem, jak też zaspokajania jego potrzeb bytowych, wychowawczych i utrzymania dziecka. Kryterium "wspólnego zamieszkiwani" rozumiane być musi jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (lub opiekuna), który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe. Zatem dla uzyskania świadczenia wychowawczego znaczenie ma nie tyle tzw. prawne miejsce zamieszkania dziecka (np. wskazane w wyroku rozwodowym), co faktyczne miejsce jego zamieszkiwania. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Wobec tego istotne znaczenie dla meritum tego typu spraw mają przesłanki o charakterze faktycznym, które - zdaniem Sądu, organy obu instancji wadliwie odrzuciły jako kryterium oceny w niniejszej sprawie (por. prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 11 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 719/18, Baza Orzeczeń LEX nr 3032622).

Przenosząc poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że w toku postępowania odwoławczego skarżąca wyjaśniła, że córka U. od 15 grudnia 2022 r. mieszka z nią. Przedłożyła także kopię fragmentu protokołu z rozprawy z 5 stycznia 2023 r. w której pełnomocnik ojca wskazał, że córka od około 2 tygodni przebywa u matki. Jednocześnie przedłożyła kopię wywiadu środowiskowego ze skarżącą z 17 maja 2023 r., który organy przeprowadziły w postępowaniu z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. W toku wywiadu środowiskowego z 17 maja 2023 r. ustalono przy tym, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo z córką U. od stycznia 2023 r. Jak wynika z wywiadu, postanowienie Sądu Rejonowego zabezpieczające miejsce pobytu u ojca nie jest obecnie respektowane, gdyż córka sama chciała zamieszkać z matką. W rezultacie w wywiadzie ustalono, ze córka obecnie przebywa u matki, która sprawuje nad nią opiekę. Także w wyniku przeprowadzonego w dniu 17 maja 2023 r. wywiadu środowiskowego z ojcem ustalono, że córka zamieszkuje z matką. Nadto w dniu 17 maja 2023 r. A. T. oświadczył, że córka zamieszkiwała z nim do końca grudnia 2022 r. Wyjaśnił, że od początku stycznia 2023 r. przebywa u matki, choć pobyt A. T. uważa za czasowy. Z uwagi na pobyt u matki, matka za zgodą ojca nie płaci zasądzonych alimentów. A. T. oświadczył także, że ponosi koszty utrzymania córki w postaci zakupów, kosztów zajęć dodatkowych, oraz kosztów szkolnych, np. obiadów.

Zdaniem Sądu, powyższy materiał dowodowy nie potwierdza, by dziecko faktycznie zamieszkiwało z ojcem mimo, że w postanowieniu z 20 lipca 2021 r. Sąd Rejonowy Gdańsk Południe V Wydział Rodzinny i Nieletnich ustalił miejsce pobytu małoletniej U. przy ojcu. Powyższe dowody, zdaniem Sądu wskazują, że córka zamieszkuje wraz z matką.

Odnosząc się do kwestii, że dziecko faktycznie zamieszkuje z matką, mimo ustalenia w ww. postanowieniu, że miejsce zamieszkania dziecka ma być przy ojcu, wyjaśnić trzeba, że miejsce faktycznego pobytu dziecka należy odróżnić od miejsca jego zamieszkania w prawnym znaczeniu tego określenia. O prawnym miejscu zamieszkania stanowi art. 26 Kodeksu cywilnego. W stosunku do dziecka jest to tzw. domicilium necessarium, tj. miejsce zamieszkania określone ustawowo w zależności od miejsca zamieszkania innych osób, bez względu na to, czy dziecko w rzeczywistości w danej miejscowości przebywa (E. Michniewicz-Broda, Komentarz do art. 26 Kodeksu cywilnego, Lex 2014).

Przyjęta przez organy wykładnia powołanych przepisów prowadziłaby do skutku niezgodnego z celami ustawy o pomocy państwa. Zgodnie z tym stanowiskiem rodzic dziecka, który faktycznie z nim zamieszkuje i ponosi koszty jego utrzymania, traciłby prawo do świadczenia wychowawczego tylko dlatego, że w orzeczeniu sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka u drugiego z rodziców, z którym faktycznie dziecko nie zamieszkuje, a z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Nie mają też racji organy twierdząc, że zobowiązane były uwzględnić wyłącznie prawomocne orzeczenie sądu orzekającego rozwód, zaś inne dowody nie mogły stanowić podstawy do podważenia ustaleń tego wyroku. Formułując te wnioski organy pominęły, że zgodnie z art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy do wniosku należy wprawdzie dołączyć owo prawomocne orzeczenie, lecz z art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d ustawy wynika, że wnioskodawca ma także prawo przedłożyć inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Niewątpliwie zaś każdy z dokumentów wymienionych wprost w art. 13 ust. 4 pkt 3 ustawy lub dopuszczonych jako "inne", winien zostać włączony do materiału dowodowego sprawy i poddany ocenie zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. Dlatego też niezasadne było przyjmowanie, że uwzględnienie innych dowodów przedłożonych przez stronę stanowić będzie podważenie treści prawomocnego wyroku sądu powszechnego, bowiem będą one po prostu służyć wykazaniu istniejącego staniu faktycznego sprawy i stan ten może być odmienny od stanu prawnego uregulowanego wyrokiem.

Należy przy tym podkreślić, że wyrażony w art. 77 k.p.a. ustawowy nakaz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego musi być utożsamiany z obowiązkiem podjęcia wszelkich niezbędnych czynności mających na celu zebranie pełnego materiału dowodowego, co z kolei umożliwia dokonanie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ ma także obowiązek rozpatrzenia wszystkich dowodów zgromadzonych lub odzwierciedlonych w aktach sprawy w ich wzajemnej łączności. Realizacja obowiązku zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego przez organ administracji polega na obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby wydane orzeczenie wynikało z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu, a jego uzasadnienie musi przekonywać o słuszności wydanego rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Kielcach z 26 października 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 497/17, dostępny w CBOSA).

Dlatego też, mając na uwadze jasną treść przepisów art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy, posługujących się kategoriami "wspólnego zamieszkiwania i pozostawania na utrzymaniu" rodzica oraz "faktycznego sprawowania opieki" przez rodzica nad dzieckiem, należało uznać, że rolą organów rozpatrujących przedmiotowy wniosek było rozstrzygnięcie, czy skarżącej przysługuje świadczenie wychowawcze na córkę, nie zaś to, czy pobyt córki u skarżącej był zgodny z treścią orzeczenia sądu powszechnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 20/22, dostępny w CBOSA). Skoro zaś dziecko w rzeczywistości - co nie było kwestionowane nie zamieszkuje u ojca, lecz u skarżącej, brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Zaistniała w sprawie sytuacja wypełnia bowiem przesłanki z art. 4 ust. 2 pkt 1 (wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu) oraz art. 22 (faktyczne sprawowanie opieki). Nie ulega przy tym wątpliwości, że nie każdy ustanowiony przez sąd rodzinny opiekun sprawujący pieczę nad dzieckiem może otrzymać świadczenie wychowawcze, a tylko taki, który sprawuje nad nim rzeczywistą opiekę, uczestniczy w jego wychowaniu i zaspokajaniu potrzeb (por. wyroki NSA z 23 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 3123/19; z 28 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1885/19, dostępne w CBOSA).

Z tych względów Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że zarówno organ I, jak i II instancji dokonał błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy uznając, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka i sprawowania nad nim faktycznej opieki wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Oznacza to, że organy pominęły kryterium faktyczne, które jednak ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Stwierdzone naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy bowiem organy obu instancji wyłącznie na podstawie orzeczeń sądowych uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego. Stanowiło to istotne naruszenie art. 7, art. 77 § 2 i art. 80 k.p.a.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), uchylił zarówno zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Ponownie prowadząc postępowanie, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., organy związane będą przeprowadzoną przez Sąd wykładnią przepisów art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy i uwzględnią dowody przedłożone przez stronę oraz wynikającą z nich okoliczność faktycznego zamieszkiwania córki skarżącej wraz z matką, jako istotną dla orzeczenia o jej wniosku w niniejszej sprawie. Organ uwzględnią także datę, od której – jak wynika z akt – córka zamieszkała u matki, biorąc pod uwagę fakt, że wcześniej zamieszkiwała z ojcem, który otrzymał związane z tym świadczenie wychowawcze.