Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 781/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska - Grzymkowska Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2023 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 czerwca 2023 r. znak: KO.441.145.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 26 czerwca 2023 r. znak: KO.441.145.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu odwołania E. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z 28 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z 28 kwietnia 2023 r. organ pierwszej instancji, po rozpoznaniu wniosku E. M., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem M. M.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że M. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. 4 lutego 2011 r. na stałe. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 22 stycznia 2008 r. wynika, że niepełnosprawność datuje się od 24 czerwca 2007 r. Ponadto orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 8 września 2022 r. M. M. został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy do 30 września 2027 r. M. M. pobiera rentę socjalną oraz zasiłek pielęgnacyjny. Podczas przeprowadzonego 26 kwietnia 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem P., synem J., którzy pracują zawodowo (mąż pracuje w systemie zmianowym) oraz niepełnosprawnym synem M. . E. M. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 28 listopada 2022 r. została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy do 30 czerwca 2023 r. Obecnie nie pracuje zawodowo ani dorywczo, nie posiada gospodarstwa rolnego, pobiera rentę z ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy, na mocy decyzji z 2 stycznia 2023 r., przyznaną na okres od 6 grudnia 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. Wnioskodawczyni była zatrudniona do 31 stycznia 2023 r. W ostatnich miesiącach zatrudnienia przebywała na zwolnieniu chorobowym oraz świadczeniu rehabilitacyjnym. Otrzymała wypowiedzenie umowy o pracę z powodu braku możliwości jej wykonywania ze względu na stan zdrowia. E. M. podała, że po operacji kolana uczęszcza na rehabilitację, oczekuje na kolejny zabieg. Oświadczyła, że jest jedyną osobą, która może zaopiekować się niepełnosprawnym synem, który ma całkowicie niesprawną prawą rękę. Syn pozostaje pod opieką neurologa, nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, samodzielnie wychodzi z domu, np. do znajomych, robi zakupy. Wnioskodawczyni przygotowuje synowi posiłki, które syn spożywa samodzielnie, pomaga również w codziennych czynnościach: wiązanie butów, zapinanie paska, szykowanie leków (2 razy dziennie), częściowo pomaga przy ubieraniu (ma problemy z zapięciem suwaka), myciu, nawilżaniu ręki, towarzyszy synowi podczas wizyt lekarskich. Obecnie M. M. nie uczęszcza na rehabilitację. Wobec powyższego organ stwierdził, że E. M. zaprzestała pracować zawodowo ze względu na stan swojego zdrowia, a nie z powodu choroby syna. M. M. posiada orzeczenie o niepełnosprawności od 24 czerwca 2007 r., a w tym okresie od 24 czerwca 2007 r. do 31 stycznia 2023 r. zainteresowana pracowała, co wskazuje, że nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem. Czynności związane z opieką nad synem świadczone są przez nią tylko przez część dnia, co - zdaniem organu I instancji - świadczy o tym, że nie pełni ona nad synem stałej lub całodobowej opieki. Ponadto fakt posiadania przez E. M. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z ZUS stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zainteresowana została poinformowana o możliwości wyboru świadczenia oraz o prawie do zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie (oświadczenie z 26 kwietnia 2023 r.). Nie skorzystała jednak z przysługującego jej prawa. Organ stwierdził, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. mimo, że jest niezgodny z Konstytucją RP (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17), to nadal obowiązuje. W ocenie organu, M. M. ([...] ) jest osobą niepełnosprawną, nie jest jednak osobą leżącą, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego i ciągłego współudziału na co dzień opiekuna, w trakcie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sprawowana przez wnioskodawczynię opieka sprowadza się do czynności pomocniczych, tj. przygotowania posiłków, pomocy przy ubieraniu, szykowaniu leków. W czynnościach tych może ją także wspomagać mąż, ponieważ pracuje na zmiany oraz drugi syn. Czynności, które wykonuje zainteresowana związane są z prowadzeniem domu, nie są związane ze sprawowaniem opieki nad synem. Brak jest zatem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez zainteresowaną z zatrudnienia, nie podejmowaniem pracy a opieką nad synem.

W odwołaniu od powyższej decyzji, uzupełnionym pismami z 19 maja 2023 r. i 19 czerwca 2023 r. E. M. - reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem wniosła o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji autor odwołania zarzucił naruszenie prawa materialnego:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Powołaną na wstępie decyzją z 26 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Motywując podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 21 lit. a i lit. b, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5, art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej w skrócie "u.ś.r."), a następnie stwierdził, że w sprawie bezsporne jest, iż syn wnioskodawczyni M. M. (rozwiedziony) (ur. 01.12.1987 r.) w związku z opieką, nad którym skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 4 lutego 2011 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 stycznia 2011 r. Ponadto orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 22 stycznia 2008 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do 31 stycznia 2009 r. W orzeczeniu wskazano, że całkowita niezdolność do pracy powstała 24 czerwca 2007 r. w związku z naruszeniem sprawności organizmu. Z kolei, orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 8 września 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do 30 września 2027 r. W orzeczeniu wskazano także, że data powstania całkowitej niezdolności do pracy trwa nadal.

Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej syna w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Jednak w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad synem M. M. .

Na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r., podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu osoby, która nie odnajdowała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowanej opieki nad niepełnosprawną osobą.

Jak stwierdziło Kolegium, na podstawie przeprowadzonego 26 kwietnia 2023 r. wywiadu środowiskowego oraz złożonych oświadczeń ustalono, że skarżąca mieszka z mężem P. M., synem J. M., którzy pracują zawodowo (mąż pracuje w systemie zmianowym) oraz niepełnosprawnym synem M. M. . Zainteresowana pracowała do 31 stycznia 2023 r. Przed rozwiązaniem stosunku pracy przebywała na zasiłku chorobowym oraz świadczeniu rehabilitacyjnym ze względu na problemy z kolanem (chodzi na rehabilitację, czeka na kolejny zabieg). Obecnie na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 2 stycznia 2023 r. przebywa na rencie chorobowej z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznanej na okres od 6 grudnia 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. Natomiast, M. M. pobiera rentę socjalną przyznaną do 2027 r. Podopieczny w 2007 r. uległ wypadkowi, ma niesprawną prawą rękę. Leczy się u neurologa (najbliższa wizyta w sierpniu 2023 r.). Zainteresowana przygotowuje synowi posiłki, które syn spożywa samodzielnie, szykuje leki (2 razy dziennie), pomaga przy ubieraniu (np. zawiązać buty, zapiąć pasek czy zasunąć suwak), myciu, nawilżaniu ręki, która jest niesprawna. Towarzyszy synowi podczas wizyt lekarskich. M. M. nie jest osobą leżącą, sam spożywa posiłki, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, sam wychodzi na zewnątrz do znajomych, robi zakupy. W ocenie pracownika socjalnego sprawowana przez skarżącą opieka nie jest całodobowa. Wnioskodawczyni sama jest osobą niepełnosprawną - posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności do 31 października 2023 r. (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 5 października 2022 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R.) oraz została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy do 30 czerwca 2023 r. (orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 28 listopada 2022 r.). Jak ustalono podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżąca nie zaprzestała pracy zawodowej w związku z opieką nad synem, ale ze względu na swój stan zdrowia.

Z przedstawionego przez skarżącą zakresu czynności dotyczących opieki nad osobą niepełnosprawną oraz z wykazu czynności wykonywanych podczas opieki nad synem M. M. wynika, że zainteresowana rozpala w piecu, przygotowuje posiłki oraz leki, pomaga podczas ubierania przy wyjściu na dwór (wiązanie butów, zapinanie kurtki), pomoc w wieczornej toalecie (obcinanie paznokci, nawilżanie ciała, smarowanie maściami rozgrzewającymi, przeciwbólowymi), wykonuje prace porządkowe wokół domu (koszenie trawy, zamiatanie chodnika, podlewanie ogródka itp.), przygotowuje i przynosi opał, załatwia sprawy urzędowe, opłaca rachunki, umawia wizyty u specjalistów, sprząta, pierze, zmywa. Są to zatem w głównej mierze czynności niezwiązane bezpośrednio z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Według Kolegium wobec poczynionych w sprawie ustaleń nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym synem zajmowały skarżącej taką ilość czasu w ciągu dnia, aby zmuszona była do całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. M. M., nie jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Opieka nad nim nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy - niezależnie od systemu czasu pracy. Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje stanu zdrowia syna skarżącej i zasadności udzielania mu wsparcia w codziennych czynnościach oraz sprawowania opieki nad nim, ale sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontekście celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego wskazać trzeba, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Kolegium, pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką a rezygnacją przez nią z zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowy, ponieważ zakres sprawowanej opieki nad synem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W sprawie bezspornym jest, że M. M. jest osobą wymagającą pomocy drugiej osoby, której stan zdrowia, ze względu na posiadane schorzenia jest poważny. Jednak nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym synem zajmowały skarżącej taką ilość czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki, nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organ podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. swój stan zdrowia, świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Ponadto, jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji, w opiece nad niepełnosprawnym M. M. mogą również pomóc stronie pozostali domownicy - ojciec P. M. czy brat J. M. .

Organ odwoławczy stwierdził nadto, że organ pierwszej instancji błędnie uznał, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wspomniany przepis częściowo został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 (Dz.U. z 2019 r., poz. 1257) z dniem 9 stycznia 2020 r. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy i dotyczy jedynie rent z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tym samym organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że ustalenie skarżącej prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oznacza, iż w sprawie wystąpiła przesłanka negatywna, o jakiej mowa w tym przepisie, co powoduje, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie może być jej przyznane.

Kolegium podniosło, że ze zrozumieniem podchodzi do sytuacji skarżącej, jednak przepisy u.ś.r., dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym - przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 u.ś.r.). W ustalonym stanie faktycznym sprawy nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z aktywności zawodowej przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad synem. W konsekwencji nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Zatem, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem jest uzasadniona.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim wywiodła E. M. reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji autor skargi zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd rozpoznał sprawę niniejszą w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w omawianym wyżej trybie wystąpiły obie strony postępowania.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza K. o odmowie przyznania E. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem M. M. stwierdził, że zostały one wydane zgodnie z przepisami obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego.

W rozpatrywanej sprawie zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ocena, czy organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy brak jest bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej (niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) a koniecznością stałej lub długotrwałej opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem M. M. .

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia unormowana została przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390). Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1).

Według art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Z powyższych unormowań wynika, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione zostało przez ustawodawcę od spełnienia zarówno przez wnioskodawcę jak i przez osobę wymagającą opieki ściśle określonych przesłanek przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych występujących po stronie osoby sprawującej opiekę jak i podopiecznego, zdefiniowanych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "sprawowanie opieki". Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi być ona stała lub długotrwała. Określenie stała lub długotrwała wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie. Opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W judykaturze sądów administracyjnych podkreśla się, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem pracy. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Konieczne jest więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stosuje się do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (vide: wyroki NSA z: 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, 9 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1064/21 i I OSK 1063/21, 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, 6 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1472/21, 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 - dostępne w CBOSA na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd przenosząc poczynione wyżej uwagi natury ogólnej na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim prawidłowo odkodowało znaczenie normatywne art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywodząc, że brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby wymienione w rozważanym unormowaniu muszą pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi więc z sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej lub podjęcia zatrudnienia. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia, a ustaleń faktycznych w tym zakresie nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Zatem, o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj, ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. W tym stanie rzeczy pozbawiony usprawiedliwionych podstaw jest zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Według Sądu stanowisko organów obu instancji o zakresie opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem, a co za tym idzie o braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a koniecznością opieki nad synem jest prawidłowe.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego i poczynionych na jego podstawie niewadliwych ustaleń wynika, że M. M. ([...]) zgodnie z Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w T. z 22 stycznia 2008 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do 31 stycznia 2009 r., data powstania całkowitej niezdolności do pracy - 24 czerwca 2007 r. Według Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w T. z 8 września 2022 r. M. M. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do 30 września 2027 r., data powstania całkowitej niezdolności do pracy - trwa nadal. Ponadto, M. M. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 4 lutego 2011 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe, według którego niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 stycznia 2011 r., ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Osoba wymagająca opieki pobiera rentę socjalną i zasiłek pielęgnacyjny.

E. M. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem P. M., synem J. M. i niepełnosprawnym synem M. M. . Z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że skarżąca mocą orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 5 października 2022 r. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano do 31 października 2023 r., niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od - 10 sierpnia 2022 r. Zgodnie z Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w T. z 28 listopada 2022 r. E. M. została uznana za częściowo niezdolną do pracy do 30 czerwca 2023 r., data powstania częściowej niezdolności do pracy - 12 czerwca 2021 r., częściowa niezdolność do pracy pozostaje w związku ze stanem narządu ruchu. Decyzją z 2 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. przyznał skarżącej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 6 grudnia 2022 r. tj. od zaprzestania pobierania świadczenia rehabilitacyjnego do 30 czerwca 2023 r. Zgodnie z załączonym do wniosku o przyznanie spornego świadczenia zakresem czynności skarżąca w godzinach: 7.00.-9.00. rozpala w piecu, przygotowuje śniadanie i leki do zażycia, pomaga przy ubieraniu, 9.00.-11.00. sprząta po śniadaniu, pierze, sprząta pokój, 11.00.-13.00. przygotowuje drugie śniadanie, dojeżdża do sklepu po zakupy, 13.00.-15.00. przygotowuje obiad, zmywa i sprząta po obiedzie, 15.00.-17.00. pomaga podczas ubierania się przy wyjściu na dwór (wiązanie butów, zapinanie kurtki), 17.00.-19.00. przygotowuje podwieczorek, prasuje, wykonuje ćwiczenia fizyczne na rozruszanie stawów, 19.00.-21.00. pomaga w wieczornej toalecie (obcinanie paznokci, nawilżanie ciała, smarowanie maściami rozgrzewającymi, przeciwbólowymi, doglądanie i sprawdzanie samopoczucia). Wykonuje także prace porządkowe wokół domu: koszenie trawy, zamiatanie chodnika, podlewania ogródka, przygotowanie i przynoszenie opału), załatwia także w razie potrzeby sprawy urzędowe, opłaca rachunki, umawia wizyty u specjalistów.

Z ustaleń poczynionych przez pracownika socjalnego w trakcie przeprowadzonego 26 kwietnia 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że mąż P. i syn J. pracują zawodowo z tym, że mąż pracuje w systemie zmianowym. Wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, była zatrudniona do 31 stycznia 2023 r. Obecnie przebywa na rencie z ZUS-u w związku ze swoją chorobą (problemy z kolanem, uczęszcza na rehabilitację). Przed rozwiązaniem stosunku pracy skarżąca przebywała na zasiłku chorobowym oraz świadczeniu rehabilitacyjnym. Syn M. w 2007 r. uległ wypadkowi, ma niesprawną prawą rękę, nigdzie nie pracuje, nie uczęszcza na rehabilitację, jest jedynie pod opieką lekarza neurologa (najbliższa wizyta w sierpniu 2023 r.). Skarżąca pomaga synowi M. w codziennych czynnościach m.in. przygotowuje posiłki, które syn zjada samodzielnie. Pomaga mu także w ubieraniu (wiązaniu butów, zapinaniu suwaka, paska), szykuje leki (2 x dziennie), pomaga w myciu, nawilżaniu niesprawnej ręki, towarzyszy synowi w wizytach lekarskich. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika nadto, że M. M. nie jest osobą leżącą, sam zjada posiłki, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, sam wychodzi na zewnątrz, spotyka się ze znajomymi, samodzielnie robi zakupy. Wnioskodawczyni pomaga synowi, jednak w ocenie pracownika socjalnego, sprawowana przezeń opieka nie jest całodobowa. E. M. sama jest osobą niepełnosprawną, która obecnie także potrzebuje pomocy (rehabilitacja, a w najbliższym czasie operacja kolana). Wnioskodawczyni nie pracuje dorywczo, nie posiada również gospodarstwa rolnego. Jak ocenił pracownik socjalny skarżąca nie zaprzestała pracy zawodowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, ale ze względu na swój stan zdrowia. Nie jest ona jedyną osobą, która może pomóc synowi w codziennych czynnościach, mogą ją wspierać zarówno mąż jak i drugi syn.

Zgodzić się wobec tego należy z organami orzekającymi obu instancji, że M. M. z uwagi na posiadane schorzenia jest osobą poważnie chorą, niemniej jednak jest on w dużej mierze osobą stosunkowo samodzielną, sprawną ruchowo i w codziennym funkcjonowaniu wymaga pomocy drugiej osoby (wsparcia) w niektórych czynnościach dnia codziennego, aniżeli całodobowej, stałej lub długotrwałej opieki wykluczającej możliwość podjęcia przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia. Zakres czynności wykonywanych przez E. M. na rzecz jej syna ma ewidentnie charakter stricte pomocowy, a nie opiekuńczy. Nadto, z czym należy się zgodzić są to w zdecydowanej mierze podstawowe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które mogą być wykonywane, jak w każdej rodzinie, poza godzinami pracy. W stanie faktycznym kontrolowanej sprawy niespornym jest nadto fakt, że rezygnacja przez skarżącą z dotychczasowego zatrudnienia wynikała wyłącznie w jej problemów zdrowotnych (problemy z kolanem, rehabilitacja i oczekiwanie na operację kolana), nie była ona natomiast wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem. W sprawie niebagatelne znaczenie ma fakt, że syn skarżącej jest osobą niepełnosprawną od 2007 r. i dotychczas pomimo, że z akt sprawy wynika, iż stan zdrowia syna nie uległ pogorszeniu, skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad synem. Podkreślić należy, że nie każdy opiekun osoby niepełnosprawnej legitymującej się stosownym orzeczeniem jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz tylko taki, którego zakres czynności opiekuńczych wymusza na nim konieczność rezygnacji z podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Warunek ten na gruncie rozpatrywanej sprawy z omówionych wyżej oczywistych względów nie został spełniony.

Kończąc rozważania Sąd stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim trafnie zanegowało stanowisko organu pierwszej instancji o wystąpieniu w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy przesłanki negatywnej w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a mianowicie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec treści powyższego orzeczenia fakt, że skarżąca posiada ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki negatywnej w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Stwierdzone uchybienie organu pierwszej instancji, w świetle bezspornego ustalenia, iż w sprawie nie występuje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad synem, pozostawało bez istotnego wpływu na wynik sprawy.

Podsumowując, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza K. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odpowiadają prawu i w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie podważonego dowodami przeciwnymi, brak jest podstaw do ich usunięcia z obrotu prawnego. Okoliczność, że wydane na gruncie rozpatrywanej sprawy rozstrzygnięcia organów obu instancji są niezgodne z oczekiwaniami skarżącej nie świadczy automatycznie o ich wadliwości.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.

dj