Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 55/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2024 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 17 listopada 2023 r. nr SKO.4115.1023.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala –


UZASADNIENIE

II SA/Rz 55/24

UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...], po rozpoznaniu wniosku E.S., decyzją z dnia 5 października 2023 r. nr ŚR.PK-5211-151/23 odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką D.D.

Organ ustalił, że osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie z [...] czerwca 2021 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika z niego, że niepełnosprawność istnieje od 5 czerwca 1992 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 maja 2021 r. Orzeczenie wydano na stałe. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z matką D.D., która jest wdową i z uwagi na stan zdrowia wymaga wsparcia i pomocy w samodzielnej egzystencji, które zapewnia córka. E.S. legitymuje się zaś orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – w który wskazano "niezdolna do pracy". Organ ustalił także, że Sąd Okręgowy w [...] Wydział Cywilny postanowieniem z dnia [...] marca 2023 r., sygn. akt [...] zmienił postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2020 r., sygn. akt [...], w ten sposób, że zmienił ubezwłasnowolnienie całkowite z powodu [....] E.S. na ubezwłasnowolnienie częściowe. Natomiast z zaświadczenia Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...].09.2023 r., sygn. akt [...] wynika, że od [...].05.2023 r. toczy się z urzędu sprawa o ustanowienie kuratora dla częściowo ubezwłasnowolnionej E.S..

Organ wskazał ponadto, że z zaświadczenia z 9 stycznia 2023 r. wynika, że E.S. pobiera zasiłek stały – w okresie od 1 marca 2021 r. do nadal.

W tak ustalonych okolicznościach organ uznał, że świadczenie nie może zostać przyznane, gdyż niepełnosprawność powstała po 25 roku życia, brak jest związku przyczynowego pomiędzy brakiem zatrudnienia wnioskodawczyni a sprawowaniem opieki nad matką D.D. oraz ze względu na fakt, że E.S. pobiera zasiłek stały.

W odwołaniu od tej decyzji E.S. zwróciła się o jej zmianę i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 podkreśliła, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie znajduje zastosowania. Wyjaśniła także, że nie podejmowała żadnego zatrudnienia, a z zasiłku stałego zrezygnuje w przypadku otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium") decyzją z dnia 17 listopada 2023 r. nr SKO.4115.1023.2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – dalej: "u.ś.r.").

Kolegium wyjaśniło, że wbrew stanowisku organu I instancji nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uznana została za niezgodną z Konstytucją RP.

SKO podzieliło stanowisku organu I instancji w odniesieniu do przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. a mianowicie braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a wykonywaniem opieki, Wyjaśniło, że bezsporny jest stan zdrowotny matki odwołującej oraz zakres wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności, tj.: pomoc przy przygotowywaniu posiłków, prasowanie, sprzątanie, zakupy, wykupywanie i podawanie leków, wizyty u lekarzy, załatwianie spraw urzędowych, wyjście na spacery. Natomiast D.D. po mieszkaniu porusza się samodzielnie, na zewnątrz również, tylko przy pomocy kuli. Zdaniem organu odwoławczego, powyżej opisane czynności mogą być wykonywane przez wnioskodawczynię w dowolnym czasie, gdyż są one związane w większości z prowadzeniem gospodarstwa domowego, służą nie tylko matce, lecz i samej odwołującej. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym odwołująca również zamieszkuje, nie wykraczają poza podstawowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym.

Kolegium wywiodło, że ustawodawca nie definiuje pojęć "niepodejmowania" ani "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", to nie budzi jednak wątpliwości w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać opiekunowi, który nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mając co najmniej potencjalną możliwość (zdolność), by zatrudnienie lub inną pracę zarobkową podjąć.

Natomiast prawo do zasiłku stałego przysługuje osobie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy (zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), a świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie zdolnej do pracy, która nie może podjąć pracy, albo musi z niej zrezygnować w celu opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji, co do zasady, osoby, którym przyznano zasiłek stały, nie będą mogły ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Uzyskanie tego świadczenia wymaga wykazania rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Stwierdzona całkowita niezdolność do pracy z reguły uniemożliwia wnioskodawczyni wykazanie powyższej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że odwołująca posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano - niezdolna do pracy. Wnioskodawczyni oświadczyła także, że nie podejmowała nigdy zatrudnienia, nie rezygnowała nigdy z zatrudnienia. Przedłożyła do akt sprawy kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych i poinformowała, że nie posiada żadnych świadectw pracy.

SKO wyjaśniło także, że odwołująca pobiera zasiłek stały. W sytuacji zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Zaznaczyło jednak, że taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą jest pobieranie zasiłku stałego.

W dniu 29 sierpnia 2023 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że została pouczona o możliwości rezygnacji z pobierania zasiłku stałego w przypadku gdyby to był jedyny powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez odwołującą zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad matką. Z tej przyczyny świadczenie nie może być przyznane.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożyła E.S. domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skarżąca wywiodła, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji. Wyjaśniła, że jej mama ma znaczny stopień niepełnosprawności, nie porusza się poza domem (ma kule), ma znaczną ilość schorzeń. Skarżąca wykonuje wszelkie czynności opiekuńcze przy matce, pozostaje całą dobę do jej dyspozycji. Wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] od wielu lat, stale poszukiwała zatrudnienia. Odnośnie aktywności zawodowej opiekuna osoby niepełnosprawnej skarżąca zauważyła, że w tej kwestii przewidziano dwa warianty - rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź jej niepodejmowanie. Niepodejmowanie zatrudnienia oznacza, że opiekun pomimo tego, że jest zdolny do pracy i ma obiektywne możliwości jej podjęcia, nie czyni tego z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skarżąca od wielu lat zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna, jako osoba gotowa do podjęcia pracy, a tylko w wyniku braku propozycji zatrudnienia nie mogła być zatrudniona. Nie można zatem przyjąć braku istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a wykonywaną opieką nad matką.

W odpowiedzi na skargę Kolegium zwróciło się o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2024 r., sygn. II SA/Rz 55/24 WSA w Rzeszowie zawiesił postepowanie sądowe do czasu ustanowienie dla skarżącej kuratora przez właściwy sąd rodzinny i opiekuńczy.

Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] Wydział [....] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] marca 2024 r., sygn. [...] ustanowiono dla częściowo ubezwłasnowolnionej E.S. kuratora w osobie adw. A.F.

W piśmie z dnia 3 czerwca 2024 r. kurator potwierdziła czynność skarżącej polegającą na wniesieniu skargi w sprawie.

Wobec powyższego postanowieniem z dnia 20 czerwca 2024 r., sygn. II SA/Rz 55/24 WSA w Rzeszowie podjął zawieszone postępowanie sądowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267).

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach sądowej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.

Dokonując tak określonej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że chociaż zaskarżona decyzja zawiera pewne uchybienia, to jednak w świetle obowiązujących obecnie przepisów nie można uznać, by mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wydanymi w sprawie decyzjami odmówiono przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką D.D..

Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z uwagi na powstanie u matki skarżącej niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia skutków, jakie wynikają z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku, w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, istnieje konieczność dokonania oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium wprowadzonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Błędne stanowisko organu I instancji w tym zakresie zostało zweryfikowane w zaskarżonej decyzji, w której Kolegium prawidłowo uznało, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie uznanej za niekonstytucyjną części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Organ odwoławczy podzielił natomiast stanowisko organu I instancji o braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem/rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, w sytuacji gdy skarżąca legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i wskazanej w tym orzeczeniu niezdolności do pracy. Niesporne jest też, że skarżąca pobiera zasiłek stały.

Kolegium wskazało też, że zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do zasiłku stałego przysługuje osobie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy. Stwierdzona całkowita niezdolność uniemożliwia zatem skarżącej wykazanie rezygnacji z zatrudnienia jako przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto samo pobieranie zasiłku stałego stanowi przesłankę negatywną uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Jeśli chodzi o samą konieczność sprawowania stałej opieki nad D.D., Sąd nie podziela konkluzji organów sprowadzającej się do stwierdzenia, że skoro matka skarżącej porusza się samodzielnie, a wychodząc z domu używa kuli, to wykonywane przez skarżącą czynności ograniczają się do obowiązków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, mogą być wykonywane w każdym czasie i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia.

Sam fakt, że matka skarżącej nie jest chorą przebywająca cały czas w pozycji leżącej, przyjmuje posiłki doustnie czy też porusza się samodzielnie po mieszkaniu, nie przesądza o wymiarze opieki i jej intensywności. Jak wskazał WSA w Gdańsku, w wyroku z dnia 12 czerwca 2024 r., II SA/Gd 1060/23, a Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela te wywody, "opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niedolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki ocenić należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Dla uznania opieki za spełniającą kryteria, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby jej wymagającej, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego). (...) W tym znaczeniu opieka lub pomoc musi być tyle absorbująca czasowo w sensie krótkoterminowym (dobowym) jak i długoterminowym (miesięcy, lat), że podejmowane w ich ramach czynności warunkują egzystowanie osoby wymagającej opieki w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jednocześnie ich wykonywanie bezwzględnie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez opiekuna pracy zarobkowej (bądź wymusza na nim rezygnację z takiej pracy). Stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy".

Wskazać przy tym należy, że wbrew stanowisku orzekających organów, z zakresu czynności opiekuńczych nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.

Istotna przeszkoda w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej dotyczy natomiast nabytego przez nią prawa do zasiłku stałego i pobierania tegoż zasiłku w dacie złożenia wniosku i wydania przez organy obu instancji swoich rozstrzygnięć. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Wystąpienie jednej z przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 u.ś.r. skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo spełnienia innych przesłanek.

Słusznie jednak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium zwraca uwagę na konieczność stosowania wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej przy interpretacji tego przepisu, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17. W wyroku TK i zapadłych na jego kanwie szeregu orzeczeniach przyjęto, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Biorąc te okoliczności pod uwagę w czasie obowiązywania art. 17 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r., za warunek niezbędny do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznawano konieczność dokonania przez osobę uprawnioną wyboru jednego z wykluczających się świadczeń, przyjmując, że negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wiązana musi być nie tylko z uzyskaniem samego prawa do emerytury (renty), ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2019 r., II SA/Po 865/19).

Z tych względów w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały obowiązek informować uprawnionych o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury (renty) i przedstawienia stosownej organu rentowego.

W rozpoznawanej sprawie Kolegium wskazało prawidłową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., uznając, że zgodnie z konstytucyjną zasadą równości przepis ten należy interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania (SKO powołało się w tym zakresie na wyrok NSA z dnia 2 lutego 2023 r., I OSK 590/22). Słusznie też zauważyło, że w przypadku zasiłku stałego takie rozumienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. uzasadnia również regulacja zawarta w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, gdzie art. 37 ust. 4 stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje.

Organ II instancji uznał jednak, że stosowna informacja o możliwości wyboru świadczenia powinna być udzielona stronie tylko wówczas, gdy spełnione są pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą jest pobieranie zasiłku stałego. W przypadku skarżącej organ uznał, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a wykonywaną opieką nad matką i z tej przyczyny odstąpił od pouczania o możliwości rezygnacji z pobierania zasiłku stałego.

W ocenie Sądu ten pogląd był nietrafny, a w konsekwencji w prowadzonym postępowaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania – art. 8 i 9 k.p.a., które nakazują prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów oraz należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach, które mogą mieć wpływ na ich prawa, jednakże uchybienie to nie ma wpływu na sytuację skarżącej w obecnym stanie prawnym.

Należy zaznaczyć, że w rozpoznawanej sprawie zarówno złożenie wniosku o przyznanie świadczenia, jak i wydanie decyzji nastąpiło przed końcem 2023 r.

Jednak obecnie, po 1 stycznia 2024 r. przepisy u.ś.r. nie przewidują przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną. Zastąpiło je świadczenie wspierające przewidziane ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.

Art. 63 ust. 1 tej ustawy przewiduje co prawda wyjątek od tej zasady, stanowiąc, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przepis ten należy jednak interpretować w ten sposób, że jeżeli w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustali, że zakres sprawowanej opieki spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 września 2024 r., II SA/Gd 424/24, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 września 2024 r., IV SA/Po 529/24).

W realiach rozpoznawanej sprawy skarżąca nie spełniała przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku, istniała bowiem negatywna przesłanka do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci pobierania zasiłku stałego. Jak wynika z poczynionych wcześniej wywodów Sądu, była to przeszkoda usuwalna, jednakże nie została usunięta (choć bez winy skarżącej) przed 1 stycznia 2024 r., a tylko rezygnacja z zasiłku stałego przed tą datą, mogłaby skutkować przyjęciem, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., jak nakazuje art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Z tych względów, pomimo stwierdzenia, że organ nie zastosował procedury pouczenia skarżącej o skutkach pobierania zasiłku stałego i możliwości rezygnacji z niego, dopuszczając się w ten sposób naruszenia przepisów postępowania – art. 8 i art. 9 k.p.a., Sąd uznał, że wskutek zmiany stanu prawnego i treści art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, naruszenie to nie ma wpływu na wynik sprawy, a zatem nie zachodzą określone w art. 145 § 1 P.p.s.a. warunki do wyeliminowania wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego.

W obecnym stanie prawnym matka skarżącej może wystąpić o przyznanie świadczenia wspierającego.

Z wszystkich tych przyczyn Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.