Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 116/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 61 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c., par. 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

SENTENCJA

Dnia 24 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, nr [...] w zakresie punktu 2.; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi S. D. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. A.B.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania M. T., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...].

Jak wynika z akt sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...], po rozpoznaniu wniosku M. T.:

1. umorzył pozostałą do spłaty kwotę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na rzecz M. T. w okresie od 01.06.2012r. do 30.09.2012r. w wysokości 533,05 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 293,31 zł, co łącznie stanowi kwotę 826,36 zł;

2. odmówił umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej na rzecz M. T. w okresie od 01.09.2005r. do 30.09.2008r. powiększonej o 5% w wysokości 6387,94 zł;

3. umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym na rzecz M. T. w wysokości 53550 zł.

W odwołaniu od tej decyzji M. T. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy umorzenia należności podnosząc, iż podstawę prawną jego wniosku stanowił art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, którego organ nie uwzględnił przy wydawaniu decyzji.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257) – dalej w skrócie "k.p.a.", art. 27, art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.) – dalej w skrócie "ustawa", art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r., nr 86, poz. 732 ze zm.) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał brzmienie art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, art. 30 ust. 1 i 2, art. 2 pkt 2. Następnie wyjaśnił, że M. T. w dniu [...] zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie w całości wraz z odsetkami kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. T. na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o umorzenie w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz M. T. na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz o umorzenie zaległości na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego wypłacanych na rzecz M. T. na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym.

Organ I instancji, po uwzględnieniu wpłat dokonanych na konto organu właściwego wierzyciela, ustalił, że według stanu na dzień 07.09.2017r. M. T. do zwrotu pozostaje kwota należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. T. w okresie od 01.06.2012r. do 30.09.2012r. w wysokości 826,36 zł (z czego 533,05 zł to kwota główna należności, natomiast 293,31 zł to odsetki ustawowe naliczone do dnia wydania decyzji).

Natomiast po uwzględnieniu wpłat dokonanych na konto organu właściwego wierzyciela ustalono, iż według stanu na dzień 07.09.2017r. do zwrotu M. T. pozostaje kwota należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz M. T. w okresie od 01.09.2005r. do 30.09.2008r. w wysokości 6387,94 zł.

Rozpatrując wniosek o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela uwzględnia według art. 30 ust. 2 ustawy sytuację dochodową, rodzinną i zdrowotną strony.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż M. T. gospodaruje samotnie, utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 604 zł miesięcznie oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł miesięcznie. Co miesiąc przekazuje A. C. kwotę w wysokości 170 zł tytułem alimentów bieżących na rzecz M. T. Legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do dnia [...], z treści którego wynika, iż jest niezdolny do pracy i wymaga stałej, długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Na podstawie zaświadczenia lekarskiego Poradni Zdrowia A z dnia [...] ustalono, iż od 2006 r. M. T. był wielokrotnie hospitalizowany i stan zdrowia nie rokuje powrotu do pracy. Zgodnie z zaświadczeniami Specjalistycznego A Zespołu Opieki Zdrowotnej w Ł. z dnia [...] oraz z dnia [...] rozpoznano u strony schizofrenię i zaburzenia osobowości. W ostatnim czasie był hospitalizowany w okresie od dnia 22.11.2016 r. do dnia 15.02.2017 r. oraz od dnia 09.03.2017 r.

Wobec tego Kolegium uwzględniając aktualny stan zdrowia strony, a także fakt, że utrzymuje się jedynie ze środków z pomocy społecznej stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż istnieją podstawy do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. T. w okresie od 01.06.2012r. do 30.09.2012r.

Następnie SKO zwróciło uwagę na brzmienie art. 43 ust. 1 ustawy i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i stwierdziło, że rozpatrując wniosek M. T. w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych należy uwzględnić fakt, że Komornik Sądowy dla Ł.-Ś. w Ł. postanowieniem z dnia [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na rzecz osoby uprawnionej. Natomiast z zaświadczenia komornika o dokonanych wpłatach z dnia 23 sierpnia 2017 r. wynika, iż egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od M. T. na rzecz osoby uprawnionej do dnia umorzenia postępowania pozostawała bezskuteczna.

Pismem z dnia [...] organ I instancji wezwał przedstawiciela ustawowego małoletniego M. T. – A. C. do osobistego stawienia się w celu przesłuchania w charakterze świadka. W dniu 5 września 2017 r. A. C. oświadczyła, że w lipcu 2015 r. M. T. spłacił całość zadłużenia wobec wierzyciela, wobec czego umorzyła u Komornika prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. A. C. oświadczyła również, iż od lipca 2015 r. strona co miesiąc dokonuje wpłat alimentów w pełnej wysokości - 170 zł.

Uwzględniając powyższe okoliczności oraz brzmienie art. 30 ust. 1 ustawy Kolegium stwierdziło, że M. T. nie spełnia ustawowej przesłanki, tj. minimum 3-letniej skuteczności egzekucji komorniczej, warunkującej zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Kolegium stwierdziło, że rozumie trudną sytuację życiową M. T. jednak organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a te jednoznacznie precyzują warunki zastosowania ulgi w postaci umorzenia w/w należności w art. 30 ust. 1 ustawy wskazując, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia chociażby 30% należności wskazanych w w/w artykule jest skuteczna egzekucja w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat.

Kolegium podniosło także, że decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] umorzono stronie należności likwidowanego funduszu alimentacyjnego z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz 5% opłaty na pokrycie kosztów związanych z działalnością funduszu w łącznej kwocie 5355 zł. W związku z powyższym zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. organ stwierdził, że przedmiotem decyzji organu I instancji mogą być jedynie żądania wobec których nie została wydana decyzja, zatem postępowanie administracyjne w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z dnia 17 lipca 1974r. o funduszu alimentacyjnym na rzecz M. T. podlegało umorzeniu w całości jako bezprzedmiotowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. T. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium w zakresie jej punktu 2, podnosząc zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy, przez jego niezastosowanie jak również naruszenie przepisów dotyczących postępowania dowodowego. Zdaniem skarżącego Kolegium nie odniosło się w wydanej decyzji do zebranych dokumentów dotyczących sytuacji zdrowotnej oraz życiowej, nie przejawiło również żadnej inicjatywy dowodowej w celu wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości. Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Uzasadniając wywiedzioną skargę jej autor zarzucił organowi pominięcie przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie możliwości zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy. Skarżący zauważył, że podobnie jak art. 68 ust. 1 ustawy o świadczeniach alimentacyjnych, tak i art. 30 ust. 2 ustawy odnosi się do wyjątkowej sytuacji zdrowotnej lub rodzinnej osoby zobowiązanej do świadczenia alimentacyjnego. Składają się na nią nadzwyczajne, nietypowe okoliczności, które przemawiają za zwolnieniem z obowiązku uregulowania należności Funduszu Alimentacyjnego. Tymi okolicznościami mogą być pewne szczególne wypadki losowe, całkowita utrata zdolności do pracy zarobkowej wskutek choroby lub kalectwa, czy też podeszły wiek uniemożliwiający znalezienie zatrudnienia. Wszystkie te okoliczności uwzględnił ZUS, który wydał decyzję o umorzeniu zobowiązań skarżącego. Trudno zatem uznać by i w tej sprawie takie podstawy nie zachodziły. Skarżący podkreślił, że utrzymuje się tylko ze świadczeń MOPS, obowiązek spłaty należności nawet w niewielkich kwotach ze środków wypłaconych przez pomoc społeczną pozbawia go możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i powoduje konieczność wydatkowania dodatkowych środków z pomocy społecznej, zapewniającej podstawowy poziom egzystencji. Sytuacja, w której zapłata należności publicznoprawnych powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków finansowanych z budżetu państwa, nie jest zgodna z interesem publicznym - tak wskazał ZUS w wydanej decyzji, co również i w tej sprawie organ orzekający powinien uwzględnić. Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzą przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy przemawiające za umorzeniem należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych powiększonej o 5% (tj. kwoty 6387,94 zł).

Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

W piśmie procesowym z dnia [...], stanowiącym uzupełnienie skargi, pełnomocnik skarżącego podtrzymał zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego wywiedzione w skardze i dodatkowo podniósł zarzuty naruszenia:

- art. 30 ust. 2 ustawy przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie poprzez przyjęcie, że powołany przepis nie ma zastosowania do zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej;

- art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie decyzji z pominięciem prawidłowego i wyczerpującego uzasadnienia faktycznego jak również w wyniku niewłaściwego wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia zapisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów;

- art. 138 § 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez organ odwoławczy decyzji w całości i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji w sytuacji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygniecie.

Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części.

Na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę oraz treść pisma z [...] z tą zmianą, że domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji w części dotyczącej punktu drugiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. wykazała, że są one wadliwe w części dotyczącej punktu 2 rozstrzygnięcia, mocą którego odmówiono skarżącemu umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej na rzecz M. T. w okresie od 01.09.2005 r. do 30.09.2008 r. powiększonej o 5 % w wysokości 6387,94 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia w tym zakresie organy powołały przepis art. 30 ust. 1 ustawy, argumentując przy tym, że skarżący nie spełnia ustawowej przesłanki, jaką jest minimum 3 - letnia skuteczność egzekucji komorniczej, warunkująca zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.

Uwadze organów orzekających w sprawie, umknął niewątpliwie fakt, że M. T. we wniosku inicjującym przedmiotowe postępowanie administracyjne sprecyzował jednoznacznie podstawę prawną jego rozpatrzenia. Wskazał mianowicie, iż na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wnosi o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 533,05 zł wraz z odsetkami, zaległej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 6429,29 zł oraz zaległości dla likwidatora funduszu alimentacyjnego w kwocie 5355 zł. W motywach wniosku przedstawił zaś sytuację rodzinną, zdrowotną i finansową w jakiej się znajduje, załączył także stosowne dokumenty w postaci zaświadczeń lekarskich, oświadczenia A. C. dotyczące zapłaty zaległych alimentów i opłacania bieżących alimentów, orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] o zaliczeniu skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego w kwocie 604 zł miesięcznie.

Na powyższą okoliczność skarżący zwrócił uwagę już w odwołaniu od decyzji organu I instancji skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które w motywach zaskarżonej decyzji w ogóle nie ustosunkowało się do zarzutu tej treści, poprzestając jedynie na wyjaśnieniu przesłanek odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wyłącznie w świetle regulacji art. 30 ust. 1 ustawy i wskazaniu, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a te jednoznacznie precyzują warunki zastosowania ulgi w postaci umorzenia w/w należności. (...) Według Kolegium, które w tej części rozstrzygnięcia bezrefleksyjnie powtórzyło wywody organu I instancji, kategoryczne sformułowanie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna i zdrowotna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności. Ze stanowiskiem tym nie sposób się jednak zgodzić, biorąc pod uwagę brzmienie art. 30 ust. 2 ustawy.

Zgodnie z treścią art. 30 ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (ust. 1).

Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Przywołany przepis reguluje dwie zasadniczo odrębne sytuacje, które mogą doprowadzić do uzyskania przez dłużnika alimentacyjnego ulgi w spłacie należności związanych z wypłatą przez Państwo świadczeń wynikających z obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego. W ust. 1 przewidziano warunki, na jakich następuje umorzenie należności związanych m.in. z wypłatą zaliczek alimentacyjnych dokonywaną na rzecz osoby uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W tym przypadku decydujące znaczenie dla umorzenia należności ustawodawca przypisał konkretnym wartościom i okresom skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego. Wniosek w tym zakresie rozpatrywany jest przez organ właściwy dłużnika. Z kolei w ust. 2 określono warunki dla ulg w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym ich umorzenia.

Możliwość skorzystania z przewidzianych tam rozwiązań powiązano z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego, którego wniosek rozpatruje organ właściwy wierzyciela. Na podkreślenie zasługuje w tym miejscu fakt, że ze względu na użyty w art. 30 ust. 2 ustawy zwrot "świadczeń z funduszu alimentacyjnego" w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle powyższej regulacji ukształtowały się dwa kierunki wykładni. Pierwszy, w ramach którego sądy przyjmują, iż art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinien być interpretowany literalnie, w sposób ścisły, a nie rozszerzający, co oznacza, że przepis ten nie ma zastosowania do należności dłużników alimentacyjnych powstałych pod rządami ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Natomiast według drugiego kierunku wykładni, który tutejszy sąd w pełni podziela, podkreśla się, że norma art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11 i z 17 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3474/15 – dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ślad za NSA wskazać trzeba, że dokonując wykładni prokonstytucyjnej, opierającej się na treści art. 2 i art. 32 Konstytucji RP, inne rozumienie tego przepisu powodowałoby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) nadal taką możliwość posiadają.

Nie budzi wobec tego wątpliwości, że wobec jednoznacznej treści wniosku skarżącego, który nie wymagał szczególnych zabiegów interpretacyjnych dla ustalenia rzeczywistej intencji wnioskodawcy, organy administracyjne miały obowiązek ocenić kwestię umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w oparciu o wskazaną podstawę prawną – to jest art. 30 ust. 2 ustawy, a następnie rzeczowo uzasadnić swoje stanowisko w tym zakresie w motywach podjętych rozstrzygnięć, czego w realiach rozpoznawanej sprawy ewidentnie zabrakło. Przypomnieć bowiem trzeba, że podstawową zasadą postępowania administracyjnego, jest zasada związania żądaniem strony w przypadku wszczęcia postępowania na skutek wniosku strony. Żądanie to wyznacza również stosowną normę prawa materialnego lub procesowego, która będzie miała znaczenie dla ustalenia zakresu podmiotowego i przedmiotowego postępowania. Organ administracji żądaniem tym jest związany, gdyż tylko i wyłącznie strona składająca podanie określa przedmiot swojego żądania. Zauważyć przy tym należy, że w orzecznictwie sądowym dotyczącym rozważanej materii za ugruntowany uznaje się pogląd, który tutejszy sąd w pełni podziela, że w sytuacji, gdy w sprawie powstają jakiekolwiek wątpliwości co do treści wniosku, w szczególności co do zawartych w nim żądań, organ ma obowiązek zwrócenia się do wnioskodawcy, aby ten sprecyzował swoje żądania (por. wyrok NSA z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 578/14, dostępny jak wskazano wyżej). Oznacza to więc, że nawet w przypadku zaistniałych wątpliwości co do treści żądania wnioskodawcy organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnej zmiany kwalifikacji prawnej jego żądania, a tym bardziej uprawnienia tego nie posiada w sytuacji, gdy treść żądania wnioskodawcy nie budzi wątpliwości, a taka niewątpliwie sytuacja wystąpiła w kontrolowanej sprawie. Stwierdzone uchybienie świadczy o naruszeniu art. 30 ust. 2 ustawy w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 61 § 1 k.p.a. i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Kontynuując postępowanie organ pierwszej instancji zobligowany będzie rozpoznać wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej w trybie art. 30 ust. 2 ustawy, mając przy tym na względzie zaprezentowaną wyżej wykładnię tego przepisu. W motywach rozstrzygnięcia organ powinien rzeczowo i logicznie wyjaśnić stronie, jakie przesłanki faktyczne i prawne zadecydowały o jego podjęciu.

Mając powyższe na względzie sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. w zakresie punktu 2, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku.

W punkcie 2 sentencji wyroku sąd mając na względzie dyspozycję art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714) orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

M.K.