Postanowienie NSA, sygn. akt III OSK 1039/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Odrzucono wniosek
Powołane przepisy: article: art. 5a § 1, § 4 - 6
journal: Dz.U. 2024 poz 334
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych
article: art. 175
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku M. S.A. z siedzibą w W. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego NSA Mirosława Wincenciaka w sprawie ze skargi kasacyjnej M. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1009/21 w sprawie ze skargi M. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Warszawie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia opłaty podwyższonej za usługi wodne postanawia: odrzucić wniosek.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 15 listopada 2024 r. skarżąca spółka wystąpiła o stwierdzenie braku spełnienia przez sędziego NSA Mirosława Wincenciaka wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu, domagając się jednocześnie wyłączenia wskazanego sędziego od rozpoznania sprawy.

Z uzasadnienia wynika, że wniosek został złożony w związku komunikatami prezentowanymi przez Ministerstwo Sprawiedliwości o planowanych zmianach legislacyjnych w polskim sądownictwie, dotyczących wprowadzenia w przyszłości mechanizmu kwestionowania orzeczeń wydanych z udziałem sędziów powołanych przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). Odwołując się do informacji płynących z Ministerstwa Sprawiedliwości skarżąca podniosła, że jednym z założeń jest wprowadzenie podstawy prawnej do uchylania orzeczeń na żądanie strony lub innego uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego, jeżeli ten podmiot wcześniej kwestionował udział, niezawisłość lub bezstronność osoby obecnej w składzie orzekającym w danej sprawie. Rozwiązanie to zostało zaaprobowane w przygotowanej na wniosek Ministra Sprawiedliwości opinii Komisji Weneckiej i Dyrektoriatu Generalnego ds. Praw Człowieka Rady Europy z 14 października 2024 r. o europejskich standardach regulujących status sędziego. Odwołując się do orzecznictwa sądów europejskich i krajowych skarżąca podniosła, że Krajowa Rada Sądownictwa w składzie utworzonym na podstawie przepisów ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie daje wystarczających gwarancji niezależności od organów władzy wykonawczej i ustawodawczej w procedurze powoływania sędziów.

Skarżąca wyjaśniła, że sędzia NSA Mirosław Wincenciak został powołany na urząd sędziego NSA na podstawie postanowienia Prezydenta RP z 13 marca 2019 r., do którego doszło w oparciu o uchwałę Krajowej Rady Sądownictwa z 8 listopada 2018 r., tj. wskutek jej działania ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z 8 grudnia 2017 r., a to oznacza, że ziściła się okoliczność, którą postrzega się jako możliwość kwestionowania spełniania wymogów niezawisłości i bezstronności z uwagi na okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego w procedurze niegwarantującej niezależności od władz innych niż sądownicza.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek podlega odrzuceniu.

Z dniem 15 lipca 2022 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259), wszedł w życie przepis art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.; dalej także "p.u.s.a.") przewidujący możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 p.u.s.a.). Wskazana regulacja wprowadza zatem szczególną podstawę wyłączenia sędziego - powiązaną ściśle z okolicznościami jego powołania na stanowisko, a także reguluje postępowanie w tej materii. Co istotne, jest to postępowanie odrębne od postępowania o wyłączenie sędziego regulowanego art. 18-24 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.. dalej także: "p.p.s.a."), o czym przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22. Ponadto wniosek o stwierdzenie przesłanek z art. 5a § 1 p.u.s.a. musi odpowiadać wymogom określonym w § 5 tego przepisu, tj. powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać:

1. żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1;

2. przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.

Wniosek, który nie spełnia powyższych kryteriów podlega odrzuceniu bez wzywania do usunięcia braków formalnych, o czym przesądza art. 5a § 6 p.u.s.a.

Powołany przepis art. 5a § 5 p.u.s.a. wskazuje zatem, że kluczowym wymogiem formalnym wniosku jest przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Poprzez "okoliczności uzasadniające żądanie" należy rozumieć przede wszystkim okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego, a przywołanie tych okoliczności i przedstawienie dowodów jest obligatoryjne, ponieważ właśnie te okoliczności stanowią o odrębności podstawy wyłączenia sędziego z art. 5a p.u.s.a. Jako brak formalny należy traktować nieprzywołanie okoliczności związanej z powołaniem sędziego na stanowisko i nieprzedstawienie stosownych dowodów na ich poparcie.

Stanowisko to wskazuje, że zbadanie przez sąd administracyjny wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego jest możliwe wyłącznie wtedy, kiedy strona sformułuje zarzut niespełnienia sygnalizowanych wyżej wymogów przez konkretnego sędziego, wiążąc go dodatkowo z konkretną okolicznością faktyczną. Przykładowo nie można natomiast skutecznie wszcząć postępowania o przeprowadzenie tzw. "testu niezawisłości" w przypadku, gdy strona w złożonym wniosku powołuje się jedynie na swoją subiektywną obawę co do nieposiadania przez sędziego cech bezstronności i niezawisłości z powodu nominacji przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). Tego rodzaju okoliczność nie może zostać uznana za dowód, o którym mowa w art. 5a § 5 pkt 2 p.u.s.a.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że wnioskodawczyni nie wskazała żadnych innych przyczyn, niż te które mają wynikać z wadliwie ukształtowanej KRS, która przedstawiła prezydentowi RP wniosek o powołanie na sędziego NSA Mirosława Wincenciaka, w powiązaniu z komunikatami płynącymi z Ministerstwa Sprawiedliwości, co do planowanych zmian legislacyjnych w zakresie sądownictwa, bez nadania im jakiejkolwiek formy prawnej, która mogłaby choćby potencjalnie być uznana za wiążącą dla sądu. Za uwzględnieniem złożonego wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego nie mogą przemawiać okoliczności przyszłe, a niepewne na które to powołuje się skarżąca w treści uzasadnienia złożonego wniosku. Dopóki bowiem ustawodawca ostatecznie nie wprowadzi do systemu prawnego zakładanych zmian, dopóty władza sądownicza nie może uwzględniać proponowanych sugestii, nie wynikających z przepisów prawa.

W uzasadnieniu sygnalizowanej wyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 - nawiązującej także do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-I-4110-1/20 - wskazano, że mechanizm kontroli standardu niezawisłości i bezstronności powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają (orzekały) sądy z ich udziałem, co oznacza, że przy ocenie wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle kryteriów testu niezawisłości i bezstronności wyznaczonych przywołanymi uchwałami NSA i SN, należy definitywnie stwierdzić, że argumentacja skarżącego jest chybiona.

W treści analizowanego wniosku skarżąca nie przywołała żadnych okoliczności towarzyszących powołaniu kwestionowanego sędziego na zajmowane stanowisko, poza wspomnianym faktem udziału przy nominacji Krajowej Rady Sądownictwa w obecnym kształcie oraz informacjami płynącymi z Ministerstwa Sprawiedliwości. Nie przedstawiła też żadnych "okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu", o których mowa w art. 5a § 1 p.u.s.a.

Mając na uwadze powyższe, w oparciu o treść art. 5a § 4 p.u.s.a. w zw. z art. 175 p.p.s.a. oraz art. 5a § 5 i 6 p.u.s.a. wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności w stosunku do sędziego wyznaczonego do składu orzekającego w sprawie podlegał odrzuceniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w sentencji.