Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 461/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Rozgraniczenie nieruchomości
Koszty postępowania
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 262 § 1 i § 2, art. 263 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Asesor WSA Agnieszka Kosowska, , po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] czerwca 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu (dalej jako "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy P. z [...] grudnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Podstawę faktyczną powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

Decyzją z [...] grudnia 2022 r., nr [...] Wójt Gminy P. (dalej jako "organ I instancji") umorzył postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości położonych w obrębie D. w przedmiocie ustalenia granicy pomiędzy nieruchomościami oznaczonymi jako działki nr 227/1 i 132, stanowiące własność B. K. a działkami nr 228/1 i 133, których właścicielem jest T. D. (dalej jako "skarżący"). Wójt orzekł również o przekazaniu sprawy ustalenia przebiegu spornej granicy do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w Janowie Lubelskim.

Postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte na wniosek B. K..

Postanowieniem z [...] grudnia 2022 r. organ I instancji ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego. Kosztami rozgraniczenia, które wyniosły łącznie 5 500,00 zł, organ I instancji na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", obciążył strony postępowania rozgraniczeniowego w następujący sposób:

a) B. K. – właścicielkę działek nr 227/1 i 132 - kwotą 2 750,00 zł;

b) T. D. – właściciela działek nr 228/1 i 133 - kwotą 2 750,00 zł.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia T. D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu postanowieniem z [...] czerwca 2023 r. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy podniósł, że koszty rozgraniczenia obciążają strony będące właścicielami wszystkich rozgraniczanych nieruchomości, a właściciele nieruchomości powinni je ponieść po połowie. Organ odwoławczy powołał pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06, że udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczy się w interesie każdej ze stron postępowania, wszystkich właścicieli nieruchomości, także tych, którzy nie wnioskowali o przeprowadzenie rozgraniczenia i nie kwestionowali przebiegu granic. W interesie prawnym wszystkich właścicieli leży przeprowadzenie rozgraniczenia, gdy granice sąsiadujących gruntów stały się sporne.

Odnosząc się do sprawy organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie zaistniał spór co do przebiegu granicy. Spór dotyczył odcinka wyznaczonego od punktu granicznego nr 09 i 1 do punktu nr 2 oraz od punktu nr 15 do punktów nr 05 i 17. W pozostałym zakresie strony ustaliły granicę według zgodnego oświadczenia. Powyższe wynikało z protokołu granicznego, opinii geodety dotyczącej części przebiegu granicy między działkami nr 133 i 132 oraz decyzji Wójta z [...] grudnia 2022 r. Sprawa została z urzędu przekazana do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Janowie Lubelskim w zakresie ustalenia przebiegu granic na spornym odcinku.

Organ odwoławczy stwierdził, że koszty prowadzonego postępowania rozgraniczeniowego zostały ustalone na podstawie rachunku, wystawionego przez uprawnionego geodetę dokonującego czynności ustalenia przebiegu granic w niniejszej sprawie. Koszty te poniósł w imieniu stron organ I instancji. Organ odwoławczy uznał za uzasadnione obciążyć kosztami postępowania rozgraniczeniowego nie tylko stronę, która wnioskowała o rozgraniczenie, ale także uczestnika postępowania - właściciela działek sąsiadujących z działką rozgraniczaną - T. D.. Koszty te podzielone zostały po połowie, według zasady ukształtowanej w praktyce orzekania o kosztach rozgraniczenia w postępowaniu administracyjnym i zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych.

Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu wniósł T. D..

Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1) art. 107 § 3 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", poprzez brak rozważenia i ustosunkowania się do wszystkich zarzutów za zażalenia i podnoszonych argumentów oraz przytoczonego orzecznictwa sądowego;

2) art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 152 k.c., poprzez ustalenie, że wszyscy zainteresowani w sprawie, a więc wnioskująca o rozgraniczenie B. K. i uczestnik T. D. mają interes w rozgraniczeniu ich nieruchomości, w sytuacji gdy postępowanie zostało wszczęte wyłącznie w interesie wnioskodawczyni, brak było sporu co do przebiegu granicy, gdyż granica pomiędzy nieruchomościami o numerach ewidencyjnych 227/1 i 132 oraz 228/1 i 133 wynikała ze stanu użytkowania na gruncie, od kilkudziesięciu lat.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że żądanie rozgraniczenia przez wnioskodawczynię jest działaniem zbędnym, ponieważ w przedmiotowej sprawie nie ma sporu co do przebiegu linii granicznej miedzy sąsiednimi nieruchomościami.

Skarżący podniósł, że koszty rozgraniczenia powinny zostać rozdzielone równomiernie jedynie w odniesieniu do tej części granicy, której przebieg okazał się obiektywnie sporny lub niepewny, a więc co do której w wyniku postępowania rozgraniczeniowego nastąpiła korekta punktów i linii granicznych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości oznaczonych jako działki nr 227/1 i 132 z działkami nr 228/1 i 133. Organ ustalił wysokość kosztów na kwotę 5 500,00 zł i obciążył tymi kosztami właścicieli rozgraniczanych nieruchomości, ustalając, że koszty rozgraniczenia ponoszą właściciele sąsiednich nieruchomości po połowie, tj. po 2 750,00 zł.

Rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym normują przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1752 z późn. zm.), dalej: "ustawa" oraz przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. z 1999 r. Nr 45, poz. 453).

Celem postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów (art. 29 ust. 1 ustawy). Organem przeprowadzającym rozgraniczenie z urzędu lub na wniosek strony, stosownie do art. 29 ust. 3 i art. 30 ust. 1 wskazanej ustawy, jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wymienione organy (art. 31 ust. 1 ustawy). Rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic oraz sposób i tryb wykonywania przez geodetę czynności ustalania przebiegu granic i sporządzania dokumentacji przy rozgraniczaniu nieruchomości określają przepisy rozporządzenia.

Przytoczone przepisy wskazują na zasadę udziału geodety w postępowaniu dotyczącym rozgraniczenia nieruchomości. W konsekwencji koniecznymi kosztami postępowania rozgraniczeniowego są koszty związane z czynnościami geodety w tym postępowaniu. Należą one do kosztów postępowania administracyjnego.

Przepisy ustawy oraz przepisy rozporządzenia nie zawierają norm dotyczących kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego, ani sposobu ich rozliczania. Stosuje się w tym przypadku przepisy Działu IX ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.), dalej: "k.p.a."

Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a., do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji. Organ administracji publicznej może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy (art. 261 § 2 k.p.a.).

Stronę obciążają te koszty postępowania, które: 1) wynikły z winy strony, 2) zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie (art. 262 § 1 k.p.a.). W uzasadnionych przypadkach organ administracji publicznej może zażądać od strony złożenia zaliczki w określonej wysokości na pokrycie kosztów postępowania (art. 262 § 1 i 2 k.p.a.).

Przepis art. 262 § 1 k.p.a. ustala zasady rozdziału kosztów postępowania pomiędzy stronę (strony) a organ administracji. Oznacza to, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony. Wskazany przepis stanowi podstawę do orzekania o kosztach rozgraniczenia poniesionych przez organ administracji publicznej, w tym także o wynagrodzeniu upoważnionego geodety. Przepisy ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne nie nakładają bowiem na organ administracji publicznej obowiązku ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Ustalenie wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia następuje w drodze postanowienia wydawanego przez organ jednocześnie z wydaniem decyzji. Na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie (art. 264 § 1 i 2 k.p.a.).

Zasady rozdziału kosztów postępowania rozgraniczeniowego, w szczególności zasady obciążania tymi kosztami uczestników postępowania o rozgraniczenie określone zostały w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06 (opubl. w ONSAiWSA 2007, nr 2, poz. 26) wyraził pogląd, że organ administracji publicznej, orzekając na podstawie przepisu art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, może – uwzględniając normę art. 152 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – obciążyć kosztami rozgraniczenia strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Uzasadniając takie stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony (art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a.), a w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w przepisie art. 152 k.c. Pogląd o zasadności obciążenia kosztami postępowania rozgraniczeniowego właścicieli rozgraniczanych nieruchomości utrwalony jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach I OSK 1744/17, I OSK 2885/15 i I OSK 48/16, I OSK 2341/20, I OSK 1563/20, I OSK 1967/20, I OSK 931/21).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale, udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że toczy się ono w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, bo postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne.

W niniejszej sprawie postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte na wniosek B. K.. Wniosek o rozgraniczenie dotyczył nieruchomości oznaczanych numerami 227/1 i 132 (własność wnioskodawczyni) z nieruchomościami o numerach 228/1 i 133 (własność skarżącego T. D.).

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 153 Kodeksu cywilnego rozgraniczenie przeprowadza się, jeżeli granice gruntów stały się sporne. Z akt sprawy wynika, że między wnioskodawczynią a skarżącym istniał spór dotyczący przebiegu linii granicznej między wyżej wymienionymi działkami, pomimo że skarżący w toku postępowania administracyjnego i w skardze oświadczył, że nie ma sporu co do przebiegi linii granicznej.

Istnienie sporu o granicę potwierdza sporządzona przez geodetę dokumentacja rozgraniczeniowa. Z akt sprawy wynika, że geodeta ustalił przebieg granicy w oparciu pomiary na gruncie i analizę danych zawartych operacie z założenia ewidencji gruntów [...] z 1967 r., operacie nr [...] z modernizacji ewidencji gruntów i budynków oraz zachowanej osnowy kompleksowej. Geodeta stwierdził, że na podstawie zgodnego oświadczenia stron ustalono częściowo przebieg granicy, od punktu nr 2 przez punkty 3, 6, 12 do punktu nr 15 oraz przez punkt nr 9 między punktami 6 i 12. Nie doszło zaś do ustalenia przebiegu granicy na odcinku od punktu granicznego nr 9 i 1 do punktu nr 2 oraz od punktu nr 15 do punktów 05 i 17. Odnośnie do spornego odcinka między działkami o numerach 133 i 132 wnioskodawczyni wskazywała, że odcinek ten przebiega od punktu 09 do punktu 2 oraz punktu 15 do punktu 05. Skarżący wskazywał zaś, że granica na spornym odcinku biegnie od punktu 1 do punktu 2 oraz od punktu 15 przez punkt 16 do punktu 17. Dodatkowo w opinii z [...] listopada 2022 r. dotyczącej części przebiegu granicy między działkami 133 i 132 geodeta stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy odnośnie do przebiegu granicy na spornych odcinkach jest niewystarczający do ustalenia granic na jego podstawie. Wskazał, że dowody wynikające z dokumentacji z 1967 r. na spornych odcinkach są sprzeczne z dowodami wynikającymi z użytkowania gruntu ze względu na to, że granica na tych odcinkach przyjęta do uwłaszczeń nie uwzględniała budynków gospodarczych, które zostały wybudowane, według oświadczeń stron, między rokiem 1967 a 1972. Granica z dokumentów przyjęta do uwłaszczeń na tych odcinkach przecina istniejące budynki, co oznacza, że nie uwzględnia ówczesnego stanu posiadania, czyli nie określa faktycznego zasięgu własności. Następnie decyzją z [...] grudnia 2022 r. Wójt Gminy P. umorzył postępowanie o rozgraniczenie wskazanych nieruchomości i przekazał sprawę ustalenia przebiegu spornej granicy do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w Janowie Lubelskim.

W tych okolicznościach nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że w istocie rozgraniczenie było zbędne. Przeprowadzone postępowanie rozgraniczeniowe jednoznacznie wskazało na spór co do przebiegu granicy.

Podsumowując, ustalenie granicy we właściwym dla tego celu postępowaniu rozgraniczeniowym niewątpliwie pozostawało w interesie zarówno wnioskodawczyni, jak i skarżącego. Trudno uznać, że postępowanie zmierzające do wydania decyzji o rozgraniczeniu nie dotyczyło interesu prawnego skarżących, skoro efektem takiego postępowania jest ustalenie granicy, czyli ustalenie zasięgu wykonywania prawa własności do wydzielonych tymi granicami terenów.

Wyliczenie składników kosztów postępowania, zostało zawarte w art. 263 § 1 k.p.a., który stanowi, że do tych kosztów zalicza się koszty podroży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych.

W toku postępowania rozgraniczeniowego, zakończonego decyzją z [...] grudnia 2022 r., kosztami postępowania rozgraniczeniowego, które zostały poniesione w interesie stron, były koszty stanowiące wynagrodzenie geodety, wyłonionego w procedurze ofertowej. Kwota wynagrodzenia za czynności rozgraniczeniowe wynika z umowy z dnia [...] marca 2022 r. (k. 23 akt adm.) zawartej z geodetą, aneksowanej [...] września 2022 r. (k. 28 akt admin.). Procedura wyłonienia geodety nie budzi wątpliwości. Jak wynika z akt sprawy, organ poinformował strony – B. K. i T. D. w piśmie z [...] marca 2022 r. o wyborze geodety i o wysokości wynagrodzenia geodety (k. 17 akt adm.). Skarżący w toku postępowania nie kwestionował wysokości tych kosztów. Również organ nie miał podstaw do kwestionowania wskazanej przez geodetę kwoty. Wynagrodzenie w kwocie 5 500,00 zł odpowiada cenom rynkowym i nie może być uznane za wygórowane.

W świetle powyższych rozważań prawidłowe jest stanowisko organu, że koszty rozgraniczenia w sprawie niniejszej powinni ponieść właściciele wszystkich rozgraniczanych nieruchomości, a zatem połowę kosztów (2 750,00 zł) powinna ponieść wnioskodawczyni, a drugą połowę kosztów – skarżący (czyli też 2 750,00 zł). Powyższe ustalenie kosztów postępowania wynikało z obowiązującej na gruncie prawa cywilnego zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu i utrzymywaniu stałych znaków granicznych oraz że ponoszą po połowie koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania znaków granicznych.

Rozdzielenie kosztów postępowania rozgraniczeniowego po połowie nie narusza art. 262 § 1 k.p.a.

W ocenie sądu, wbrew stanowisku skarżącego, koszty postępowania rozgraniczeniowego zostały ustalone i rozdzielone prawidłowo. W toku kontroli zaskarżonego postanowienia, sąd nie stwierdził naruszenia prawa materialnego i procesowego, które by dawało podstawę do uwzględnienia skargi. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy. Rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Zaskarżone postanowienie zawiera szczegółową argumentację i wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. ).

Sprawa niniejsza została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.