Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 22/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6219 Inne o symbolu podstawowym 621
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant asystent sędziego Przemysław Iżycki po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 783/21 w sprawie ze skargi R. L. na uchwałę Zarządu Dzielnicy Białołęka m. st. Warszawy z dnia 30 grudnia 2020 r. nr 876/2020 w przedmiocie uchylenia kwalifikacji do udzielenia pomocy mieszkaniowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 23 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 783/21) oddalił skargę R. L. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] m. st. Warszawy z 30 grudnia 2020 r. w przedmiocie uchylenia kwalifikacji do udzielenia pomocy mieszkaniowej,

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że uchwałą nr 876/2020 Zarząd Dzielnicy [...] m. st. Warszawy z 30 grudnia 2020 r. na podstawie art. 11 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1817), § 6 pkt 8 uchwały Nr XLVl/1422/2008 Rady m. st. Warszawy z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m. st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m. st. Warszawy (tekst jedn. Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 6725), § 42 ust. 1 pkt 1 w związku z § 4 i § 36 uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady m. st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. poz. 14836; z 2020 r. poz. 5791):

- uchylił kwalifikację do udzielenia pomocy mieszkaniowej R. L.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że sprawy w rejestrze poddawane są weryfikacji uaktualniającej warunki uprawniające do udzielenia pomocy mieszkaniowej. Termin przedmiotowej weryfikacji określony został do 31 grudnia 2020 r.

Jak wynika z ustaleń organu, skarżący (ur. 1958 r., stan cywilny rozwiedziony) 24 maja 2017 r. złożył wniosek o zawarcie umowy najmu z zasobu mieszkaniowego miasta i Zarząd Dzielnicy [...] m. st. Warszawy 7 lutego 2018 r. podjął uchwałą Nr 1763/2018 o zakwalifikowaniu i umieszczeniu wnioskodawcy na liście osób oczekujących na najem lokalu mieszkalnego, jako "rodzinę jednoosobową".

Poddając sprawę weryfikacji, organ ustalił, że skarżący nie posiada stałego zameldowania. Obecnie przebywa w lokalu nr [...] przy ul. [...]. Spółdzielcze lokatorskie prawo do ww. lokalu na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej posiadali R. L. oraz K. L. Zgodnie z podziałem majątku z 3 marca 2004 r. oraz umową o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo z 14 maja 2008 r., prawo do przedmiotowego lokalu posiada wyłącznie K. L. Zainteresowany obecnie przebywa w mieszkaniu byłej żony. Przedmiotowy lokal składa się z 3 pokoi, kuchni i łazienki o łącznej pow. użytkowej 68,7 m2 w tym pow. mieszkalnej 40,90 m2. Wnioskodawca zamieszkuje w nim bez tytułu prawnego. Umowa użyczenia lokalu została wypowiedziana przez właścicielkę 6 listopada 2020 r. Skarżący nie został wezwany do opuszczenia zajmowanego lokalu, nie wskazał, że go opuścił i nie poinformował o dalszych planach mieszkaniowych oraz nie udał się do Ośrodka Pomocy Społecznej o wskazanie miejsca w noclegowni, czy w innym ośrodku dla osób bezdomnych. Dotychczas skarżący informował, że nie ma stałego miejsca zamieszkania, jest osobą bezdomną nierealizującą indywidualnego programu wychodzenia z bezdomności i nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej m. st. Warszawy z powodu bezdomności.

Ustalono, że skarżący posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, ze względu na [...], wydane do 28 września 2021 r. Pobiera zasiłek stały oraz otrzymuje również zasiłki celowe z Ośrodka Pomocy Społecznej. Łączny, średni miesięczny dochód brutto 1-osobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynosi 703,05 zł – a więc nie przekracza wskazanego w § 5 ust. 2 pkt 2 uchwały najmowej kryterium dochodowego uprawniającego do najmu lokalu na czas nieoznaczony, które w tej sprawie wynosi 3.268,42 zł. Zajmowany lokal jest w pełni wyposażony technicznie, usytuowany na 5 piętrze, w budynku z windą. Dostarczona przez wnioskodawcę dokumentacja dotycząca stanu zdrowia (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i zaświadczenie lekarskie) nie daje podstaw do stwierdzenia, żeby zajmowany lokal był niedostosowany do rzeczywistych, udokumentowanych potrzeb wynikających z rodzaju posiadanej niepełnosprawności lub udokumentowanego stanu zdrowia wnioskodawcy w myśl § 7 ust. 2 lit c uchwały najmowej.

Organ stwierdził, że zainteresowany zamieszkuje w lokalu, w którym powierzchnia mieszkalna (łączna powierzchnia pokoi) wynosi 40,90 m2, a więc nie spełnia kryterium metrażowego, o którym mowa w § 7 ust. 1 uchwały najmowej (kryterium wynosi 13,00 m2). Jednocześnie nie ma uzasadnionych podstaw wynikających z przepisów prawa, sytuacji mieszkaniowej, dochodowej oraz zdrowotnej wnioskodawcy do tego, aby w sprawie nie stosować kryterium metrażowego.

Skargę na powyższą uchwałę złożył R. L., zarzucając jej naruszenie uchwały nr XXlII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Miasta Stołecznego Warszawy, w szczególności § 7 ust. 1 i § 36 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 42 ust. 1 pkt 1 oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Skarżący podkreślił, że jest osobą bezdomną i jedynie tymczasowo przebywał w lokalu należącym do jego byłej żony w związku z zarażeniem się wirusem COVID-19 i koniecznością izolacji. Zwrócił również uwagę, że organ odmówił mu pomocy przy wypełnieniu dokumentacji koniecznej do weryfikacji jego aktualnej sytuacji mieszkaniowej, co narusza art. 7, art. 7a i art. 7b K.p.a. oraz Konstytucję RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że z przeprowadzonych w sprawie ustaleń wynika, że w ww. lokalu obecnie zamieszkuje tylko skarżący. Potwierdzają to także sąsiedzi, z których informacji wynika, że była żona skarżącego aktualnie zamieszkuje u swojej matki [...]. Twierdzenie skarżącego, że od kilku lat jest osobą bezdomną i aktualnie przebywa [...] na terenie sąsiadującym z zapleczem sklepu [...] nie znajduje potwierdzenia w zebranych w sprawie dokumentach. W okresie od 14 stycznia 2021 r. do 5 lutego 2021 r. Straż Miejska m. st. Warszawy przeprowadziła 47 kontroli miejsca, w którym znajduje się ww. namiot i żadna z nich nie potwierdziła faktu przebywania skarżącego w przedmiotowym namiocie. Natomiast lokatorzy zamieszkujący w budynku przy ul. [...] potwierdzili fakt zamieszkiwania skarżącego w lokalu nr [...] od dawna, a nie tylko w okresie izolacji spowodowanej zachorowaniem na COVlD-19. Bezdomności skarżącego nie potwierdził także Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], który stwierdził, że prowadzone w latach 2013-2020 wywiady środowiskowe w sprawie skarżącego odbywały się w lokalu przy [...], a sam skarżący co miesiąc występował z wnioskami o udzielenie pomocy finansowej z przeznaczeniem na dofinansowanie czynszu dotyczącego ww. lokalu. Nadto organ stwierdził, że skarżący został poinformowany, że pracownicy WOM nie wypełniają dokumentów w imieniu interesantów, a jedynie mogą udzielać pomocy i wskazywać ewentualne braki w dokumentach. Ponadto, ze względu na pandemię osobisty kontakt pracowników WOM z interesantem został ograniczony czasowo do maksymalnie 10 minut. Skarżący telefonował 1 i 8 grudnia 2020 r. do Wydziału Zasobów Lokalowych Dzielnicy informując, że oczekuje pomocy w wypełnieniu dokumentacji i w obydwu przypadkach zaproponowano dogodne dla skarżącego terminy wizyty. Skarżący stawił się 11 grudnia 2020 r., gdzie złożył prośbę o przedłużenie terminu do złożenia brakujących dokumentów oraz otrzymał do wypełnienia załącznik nr 5 wraz z wyjaśnieniami dotyczącymi sposobu wypełnienia brakujących dokumentów.

W piśmie z 8 sierpnia 2021 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu:

1. z dokumentacji medycznej od października 2021 r. do chwili obecnej na okoliczność przechodzenia przez skarżącego wirusa COVlD-19 oraz powikłań pokoronawirusowych,

2. dokumentacji medycznej z poradni psychiatrycznej od 22 grudnia 2020 r. na okoliczność korzystania przez skarżącego z poradni psychiatrycznej na skutek problemów mieszkaniowych, braku miejsca zamieszkania,

3. zaświadczenia z OPS z dnia 28 stycznia 2021 r. (w aktach sprawy) na okoliczność pozostawania pod opieką OPS od 2006 r.,

4. zaświadczenia ze Stowarzyszenia Pogotowie Interwencji Społecznej z 21 kwietnia 2021 r. na okoliczność zarejestrowania w Pogotowiu Interwencji Społecznej od 27 lutego 2007 r.,

5. zaświadczenia z OPS z dnia 21 stycznia 2021 r. na okoliczność potwierdzenia przez OPS, że nie ma możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie i pozostawania w kryzysie bezdomności.

Skarżący podniósł, że organ uchylił mu kwalifikację do zawarcia umowy najmu, gdy dowiedział się, że przebywa tymczasowo w mieszkaniu swojej byłej żony chory na koronawirusa w październiku i na początku listopada 2020 r. W sprawie istotne jest również rozróżnienie tymczasowego przebywania w określonym miejscu, od zamieszkiwania w nim. Jak wynika z oświadczenia K. L. z 6 listopada 2021 r. – właścicielki mieszkania przy ul. [...], nie życzy ona sobie obecności skarżącego w mieszkaniu.

Pismem z 21 września 2021 r. organ podtrzymał stanowisko zajęte w odpowiedzi na skargę, dodając, że nie stwierdzono, aby zajmowany przez skarżącego lokal był niedostosowany do jego potrzeb, wynikających z niepełnosprawności lub stanu zdrowia. W toku prowadzonego postępowania nie została potwierdzona bezdomność skarżącego. Organ poinformował, że skarżący 26 maja 2020 r. otrzymał do obejrzenia lokal mieszkalny, który spełniał warunki do udzielenia pomocy mieszkaniowej dla 1-osobowego gospodarstwa domowego. Skarżący nie wyraził zgody na jego przyjęcie, gdyż noszenie węgla z komórki i obsługa pieca przekracza jego możliwości fizyczne z uwagi na schorzenie kręgosłupa oraz chorobę serca. Organ zwrócił uwagę, że skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z przyczyny upośledzenia narządu ruchu, ale bez potrzeby zamieszkiwania w oddzielnym pokoju i nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto organ zwrócił uwagę na zmianę przepisów uprawniających do udzielenia pomocy mieszkaniowej, a weryfikacja kryteriów do udzielenia pomocy mieszkaniowej, w tym kryterium metrażowego, odbywała się już na podstawie przepisów uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady m. st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy. W przedmiotowej sprawie brak jest przyczyn, z powodu których uzasadnione byłoby niezastosowanie kryterium metrażowego zgodnie z obowiązującymi przepisami § 7 i § 8 ww. uchwały.

Oddalając powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że obowiązkiem Zarządu Dzielnicy [...] m. st. Warszawy, wydającego zaskarżoną uchwałę było podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, odnoszących się do okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego. W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną uchwałę, organ nie dopuścił się naruszenia § 36 ust. 1 pkt 2 w związku z § 42 ust. 1 pkt 1 oraz § 7 ust. 1 uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy, albowiem w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy, przyjmując zasadnie, że skarżący aktualnie nie spełnia warunków uprawniających do udzielenia pomocy mieszkaniowej.

Wskazując na przepisy § 4, § 7 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. c w związku z § 1 pkt 12 uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r., Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...], należącym aktualnie do byłej żony, co zostało przez organ prawidłowo ustalone na podstawie jej oświadczenia z 6 listopada 2020 r. o wymówieniu użyczenia ww. mieszkania skarżącemu, oświadczenia skarżącego z 17 grudnia 2020 r. o korzystaniu z użyczenia ww. lokalu, pism Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]m. st. Warszawy z 11 grudnia 2020 r., 15 października 2020 r. i 21 października 2020 r. Ponadto organ trafnie zwrócił uwagę na fakt, że skarżący był kwalifikowany na listę również z tego adresu, na podstawie uchwały Zarządu Dzielnicy [...] z 7 lutego 2018 r. nr 1763/2018.

W świetle przedstawionej przez skarżącego dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i zaświadczenie lekarskie) nie było podstaw do przyjęcia, że zajmowany przez skarżącego lokal jest niedostosowany do rzeczywistych udokumentowanych potrzeb wynikających z rodzaju posiadanej niepełnosprawności lub udokumentowanego stanu zdrowia skarżącego w myśl § 7 ust. 2 pkt 1 lit. c ww. uchwały mieszkaniowej. Organ prawidłowo również wykazał, że w sprawie nie zachodzi przesłanka wyłączająca zastosowanie kryteriów z § 7 ust. 1 uchwały mieszkaniowej przewidziana w § 7 ust. 2 pkt 2, ponieważ skarżący nie realizuje indywidualnego programu wychodzenia z bezdomności ani nie przedstawił zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej w Warszawie potwierdzającego korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu bezdomności.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, przedmiotowy lokal składa się z 3 pokoi o pow. 10,90 m2, 18,20 m2, 11,80 m2. Powierzchnia użytkowa tego lokalu to 68,70 m2, w tym pow. mieszkalnej 40,90 m2. W świetle zgromadzonej dokumentacji organ miał podstawy przyjąć, że skarżący korzysta z całej powierzchni mieszkaniowej tego lokalu, zważywszy, że systematycznie występował do Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o pomoc finansową z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłat za czynsz od tego lokalu.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, wydając zaskarżoną uchwałę, organ zasadnie przyjął, że skarżący nie spełnia warunków określonych w nowo obowiązującej uchwale najmowej co do kryterium metrażowego i jednocześnie nie ma podstaw faktycznych i prawnych do wyłączenia jego stosowania. Organ dochował przy tym wszelkich zasad prawidłowego działania, albowiem przeprowadził postępowanie wyjaśniające wnikliwie, zgromadził w sposób kompletny stosowny materiał dowodowy, biorąc pod uwagę przede wszystkim materiał przedstawiony przez skarżącego wraz z wnioskiem, a następnie poddał go szczegółowej analizie, z której wyprowadził logiczne i poprawne wnioski.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię § 7 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 7 ust. 1 uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady m. st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (dalej "uchwała mieszkaniowa") poprzez błędną wykładnię przepisu, polegającą na przyjęciu, iż przesłanka wyłączająca zastosowanie kryteriów z § 7 ust. 1 Uchwały w stosunku do osób bezdomnych zachodzi tylko i wyłączenie wtedy, gdy osoba realizuje indywidualny program wychodzenia z bezdomności lub korzysta ze świadczeń pomocy społecznej z powodu bezdomności, podczas gdy tak wąskie rozumienie "bezdomności" jest niezgodne z art. 75 ust. 1 Konstytucji, ponieważ nie sprzyja zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli i nie przyczynia się do zmniejszenia bezdomności,

2. naruszenie prawa materialnego przez jego błędne niezastosowanie § 36 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 42 ust. 1 pkt 1 poprzez błędne zastosowanie w sytuacji, gdy warunki mieszkaniowe (a właściwie ich brak) skarżącego nie zmieniły się na stałe, a skarżący jedynie tymczasowo przebywał w lokalu należącym do jego byłej żony w związku z zarażeniem przez skarżącego wirusem COVID-19 i koniecznością izolacji, co nie powinno prowadzić do zastosowania tego przepisu,

3. naruszeniu przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. – przez błędne ustalenie, że skarżący mieszka na stałe w mieszkaniu razem ze swoją byłą żoną, podczas gdy jak wynika z dokumentów przedłożonych przez skarżącego oraz z dokumentu załączonego do niniejszej skargi takie ustalenia faktyczne całkowicie mijają się z prawdą, ponieważ skarżący jest osobą bezdomną, co skutkowało błędnym oddaleniem skargi,

4. naruszeniu przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. poprzez pominięcie dowodu z zeznań byłej żony skarżącego K. L., która potwierdza, że:

• skarżący nie mieszka w mieszkaniu należącym do niej,

• skarżący jedynie korzysta za jej zgodą i ze względów humanitarnych 3 – 4 razy w miesiącu w celu umycia się, uprania odzieży i ogrzania się, za co była żona pobiera od skarżącego opłatę w wysokości 100 złotych za dobę,

• na jesieni roku 2020 w związku z zarażeniem się skarżącego wirusem SARS-COVID-19 udostępniła mu mieszkanie na kilka tygodni na okres choroby i rekonwalescencji oraz że skarżący opuścił mieszkanie po Świętach Bożego Narodzenia 2020 r.

co skutkowało błędnym oddaleniem skargi.

Na podstawie art. 193 w związku z art. 106 § 3 P.p.s.a. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu oświadczenia K. L. na okoliczność ustalenia, że skarżący jest bezdomny i nie mieszka w mieszkaniu należącym do byłej żony; dokument dotyczy istotnej wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W oparciu o tak skonstruowane podstawy, skarżący wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi. Nadto skarżący wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i zasądzenie na rzecz pełnomocnika wynagrodzenia za prowadzenie sprawy z urzędu, oświadczając, że wynagrodzenie nie zostało jej zapłacone ani w całości, ani w części oraz wnosząc o przyznanie wynagrodzenia w wysokości dwukrotności standardowego wynagrodzenia z uwagi na czas i pracę poświęconą na prowadzenie sprawy, który do czasu ukończenia niniejszej skargi wyniósł 12 godzin roboczych, uwzględniając spotkania z Klientem.

Ponadto skarżący na podstawie art. 193 Konstytucji wniósł o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, tj. zgodności § 7 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 7 ust, 1 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 roku w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy z art. 75 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim wymaga od osoby bezdomnej realizacji indywidualnego programu wychodzenia z bezdomności lub przedstawienia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej w Warszawie potwierdzające korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu bezdomności.

W piśmie z 4 stycznia 2022 r. organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zaś na rozprawie podniósł, że postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe z uwagi na zawarcie ze skarżącym przez Miasto Stołeczne Warszawy w dniu 24 marca 2023 r. umowy najmu lokalu socjalnego.

W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik skarżącego podtrzymała skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że w sprawie nie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na zawartą pomiędzy stronami umowę najmu lokalu socjalnego znajdującego się w zasobach Miasta Stołecznego Warszawy. Okoliczności zaistniałe już po podjęciu uchwały będącej przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie mogły mieć bowiem wpływu ani na ocenę prawidłowości uchwały, ani na ocenę prawidłowości wyroku Sądu pierwszej instancji. Rolą sądów administracyjnych jest bowiem ocena legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu z punktu widzenia okoliczności faktycznych i prawnych istniejących w chwili jego podjęcia.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) i nie dostrzegając przy tym przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tego artykułu, jako niezasadne należało ocenić zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. (zarzut 3) i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. (zarzut 4). Podzielić należało ocenę Sądu pierwszej instancji, że stan faktyczny niniejszej sprawy został ustalony prawidłowo, w oparciu o zebrany kompleksowo materiał dowodowy. Żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie potwierdził twierdzeń skarżącego, że jest on osobą bezdomną, a jedynie czasowo korzystał w lokalu mieszkalnego, którego właścicielem jest aktualnie była żona skarżącego. Prócz oświadczeń żony skarżącego okoliczność ta nie została potwierdzona żadnym innym środkiem dowodowym przeprowadzonym przez organ. Fakt zamieszkiwania przez skarżącego w lokalu nr [...] potwierdziły wyjaśnienia Ośrodka Pomocy Społecznej, do którego skarżący zwracał się o pomoc finansową z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłat za czynsz tego lokalu, fakt że prowadzone w latach 2013 – 2020 przez Ośrodek Pomocy Społecznej wywiady środowiskowe odbywały się w właśnie w tym lokalu oraz wyjaśnienia sąsiadów skarżącego, którzy potwierdzali fakt zamieszkania skarżącego w ww. lokalu nie tylko w okresie izolacji spowodowanej zachorowaniem na COVID-19. Twierdzenia skarżącego oraz oświadczenie jego byłej żony, także te zawarte w załączonym do rozpoznawanej skargi kasacyjnej piśmie z 3 listopada 2021 r., że skarżący okazjonalnie i odpłatnie korzysta z ww. lokalu mieszkalnego, nie znalazły żadnego obiektywnego potwierdzenia w innych dowodach zgromadzonych w sprawie. Oświadczenie to nie wyjaśnia przy tym żadnych istotnych wątpliwości, co jest wymogiem przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów (art. 106 § 3 P.p.s.a.), bowiem stanowisko byłej żony skarżącego, że nie mieszka on w ww. lokalu było znane organowi oraz Sądowi pierwszej instancji. Organ zwracał przy tym uwagę na fakt, że umowa użyczenia ww. lokalu została wypowiedziana przez właścicielkę 6 listopada 2020 r., ale skarżący nie został wezwany do opuszczenia zajmowanego lokalu. Nie wykazał również, że do jego opuszczenia faktycznie doszło. Z tego też powodu Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 7 czerwca 2023 r. oddalił wniosek dowodowy skarżącego. Zwrócić również należy uwagę, że skarżący, kwestionując fakt zamieszkania w ww. lokalu, nie wyjaśnił w istocie, gdzie faktycznie zamieszkuje lub przebywa. Organy ustaliły, że nie korzysta on z pomocy w postaci noclegowni czy innych ośrodków dla osób bezdomnych, zaś wyjaśnienia, że mieszkał [...] na terenie sąsiadującym z terenem sklepu nie potwierdziło przeprowadzonych w dniach 14 stycznia – 5 lutego 2021 r. 47 kontroli Straży Miejskiej.

Nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut naruszenia § 7 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 7 ust. 1 uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady m. st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. (zarzut 1). § 7 ust. 2 pkt 2 ww. uchwały wyłączający kryterium metrażowe uprawniające do udzielenia pomocy mieszkaniowej wprost wskazuje na osoby realizujące "indywidualny program wychodzenia z bezdomności lub, które przedstawią zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej w Warszawie potwierdzające korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu bezdomności". Jego wykładnia nie budzi wątpliwości, podobnie jak jego zamieszczenie w uchwale w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną nie narusza art. 75 ust. 1 Konstytucji RP. Jak zauważa się w literaturze na tle ww. przepisu, kontrola konstytucyjności może ingerować raczej w sytuacje wyjątkowe: gdy ustawodawca wyznaczy obowiązki władz publicznych na takim poziomie, iż uniemożliwi to realizację tych obowiązków i pozbawi art. 75 jego rzeczywistej treści (zob. wyrok TK z 29 września 2003 r. sygn. akt K 5/03; wyrok TK z 14 maja 2001 r. sygn. akt 1/00), gdy ustawodawca podejmie działania, "które utrudniałyby obywatelom zaspokajanie ich potrzeb mieszkaniowych" (postanowienie TK z 12 stycznia 2000 r. sygn. akt Ts 62/99) bądź gdy ustawodawca nałoży ciężar realizacji tych obowiązków na podmioty prywatne, a nie na władze publiczne (wyrok TK z 10 października 2000 r. sygn. akt 8/99) – L. Garlicki (red.). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II – komentarz do art. 75 Konstytucji RP, LEX/el). Taka też sytuacja nie zachodzi na tle okoliczności niniejszej sprawy, bowiem przesłanki z § 7 ust. 2 pkt 2 ww. uchwały nie stanowią samodzielnej podstawy przyznania pomocy mieszkaniowej, ale wyłączają opisane w § 7 ust. 1 kryterium metrażowe kwalifikujące wnioskodawcę do udzielenia takiej pomocy. Z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną nie znalazł podstaw do przedstawienia pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu, jak wnosił o to skarżący. W świetle treści art. 188 Konstytucji RP nie byłoby to zresztą prawnie dopuszczalne. Wyjaśnić należy, że możliwość badania przez Trybunał Konstytucyjny konstytucyjności aktów prawa miejscowego jest sporna w doktrynie prawniczej, niemniej jednak, zakładając nawet jej dopuszczalność, mogłaby nastąpić wyłącznie w trybie skargi konstytucyjnej, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji (por. M. Bogusz, Niedopuszczalność skargi konstytucyjnej na akt prawa miejscowego o charakterze generalno-konkretnym. Glosa do postanowienia TK z dnia 6 października 2004 r., SK 42/02, GSP 2020, nr 1, s. 144-152.

W konsekwencji powyższego nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia § 36 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 42 ust. 1 pkt 1 ww. uchwały (zarzut 2). W niezakwestionowanym stanie faktycznym sprawy, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zaakceptował ocenę organu, że skarżący aktualnie (na dzień podjęcia uchwały) nie spełnia warunków do udzielenia pomocy mieszkaniowej, co skutkowało w efekcie przeprowadzonej weryfikacji uchyleniem kwalifikacji do udzielenia pomocy mieszkaniowej, jak to uchwalono w kontrolowanej w sprawie uchwale.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za sporządzoną i wniesioną skargę kasacyjną, albowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 P.p.s.a.