Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 319/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 20
journal: Dz.U. 2017 poz 562
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska – Szostak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Tomasz Świetlikowski, Protokolant referent Aneta Szmyt, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2016 I. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na rzecz skarżącego kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2018 r. (nr [...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.), art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1512 ze zm., dalej ustawa o ARiMR), art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2017 r. poz. 562 ze zm.), Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. (dalej Dyrektor ARiMR, organ II instancji, organ odwoławczy) – po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (dalej Kierownik ARiMR, organ I instancji) z [...] lutego 2018 r. (nr [...]) w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2016 A. O. - utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że skarżący w dniu [...] maja 2016 r. złożył do Biura Powiatowego ARiMR w K. wniosek o przyznanie płatności na rok 2016. W sekcji VII. wniosku Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych zadeklarował [...] działek ewidencyjnych, na których do płatności ONW dla obszarów położonych w strefie górskiej powierzchnię [...] ha oraz położonych w strefie ze specyficznymi utrudnieniami powierzchnię [...] ha.

Podczas kontroli administracyjnej Kierownik ARiMR stwierdził, że zgłoszone we wniosku działki położone w obrębie D., gmina M. oraz w obrębie G., gmina M., zostały zadeklarowane do płatności również przez J. O. Wobec wykrycia błędu kontroli krzyżowej organ wystosował do A. O. wezwanie do złożenia wyjaśnień.

W odpowiedzi skarżący (działając przez pełnomocnika A. O.) oświadczył, że jest współdzierżawcą wymienionych w wezwaniu działek ewidencyjnych (określonych w umowie dzierżawy z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa). Podkreślił, że od około 10 lat jest jedyną osobą użytkującą je rolniczo zgodnie z programem, ponieważ współdzierżawca tych gruntów, J. O., oświadczeniem z dnia [...] stycznia 2007 r. zrzekł się na jego korzyść praw i obowiązków wynikających z umowy dzierżawy, a także oświadczeniem z [...] marca 2014 r. przekazał mu swoje działki w użytkowanie na okres 10 lat. Ponadto, według twierdzeń pełnomocnika skarżącego, A. O. jest jedyną osobą, która prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach, płaci podatki rolne i czynsze dzierżawne od ponad 10 lat i wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa.

Do wyjaśnień skarżący dołączył kopie: - umowy dzierżawy nieruchomości rolnej zawartej [...] maja 1995 r. we W. pomiędzy Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa a J. O. i A. O., - oświadczenia G. Z. z [...] grudnia 2016 r., zgodnie z którym udostępniła ona A. O. bydło od [...] maja 2016 r., - oświadczenia J. O. z [...] grudnia 2007 r., z którego wynika, że przelał swoje prawa i obowiązki wynikające z umowy dzierżawy na dzierżawcę A. O., - oświadczenia J. O. (złożone w jego imieniu przez pełnomocnika S. O.), z którego wynika, że [...] marca 2014 r. przekazał A. O. w użytkowanie na okres 10 lat kalendarzowych określone działki wraz z ekspertyzą kryminalistyczną dotyczącą złożonego na tym oświadczeniu podpisu, - potwierdzeń zapłaty przez A. O. podatku rolnego, podatku od nieruchomości, podatku leśnego, czynszu dzierżawnego.

W dniu [...] kwietnia 2017 r. do siedziby Kierownika ARiMR wpłynęło pismo,

w którym A. O., działający poprzez pełnomocnika, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Oświadczył, że jak co roku od [...] maja 2016 r. rozpoczął prace polegające na grodzeniu pastwisk oraz wypas na tych działkach (od [...] maja do [...] października), koszenie określonych działek rozpoczął od [...] maja 2016 r. Do wyjaśnień dołączył potwierdzenia realizacji przelewów z tytułu opłaty czynszu dzierżawnego oraz podatku od nieruchomości, podatku rolnego i leśnego. Strona wniosła o wezwanie na świadka H. B.

W dniu [...] maja 2017 r. Kierownik ARiMR przeprowadził rozprawę administracyjną z udziałem stron konfliktu krzyżowego oraz świadków. Z protokołu rozprawy wynika, że A. O. (działający razem z pełnomocnikiem A. O.) podtrzymał swoje stanowisko. Podał, że jest jedynym użytkownikiem spornych działek, wskazał, że zgodnie z programem rolnośrodowiskowym na początku maja rozpoczął grodzenie, ponadto wykonywał osobiście koszenie. Działki kosił również na jego zlecenie H. B. Do [...] maja część działek była wykoszona.

J. O. (występujący z pełnomocnikiem M. O.) podał natomiast, że użytkował w połowie każdą sporną działkę. Wskazał, że w momencie kiedy zaczynał koszenie od działki [...] obręb P. spotkał A. O. na polu, było to [...] czerwca 2016 r., co – jak podał – potwierdza również notatka policyjna z Komisariatu Policji z M. Od

[...] czerwca 2016 r. zostały wykoszone wszystkie pozostałe sporne działki, co wynika z umowy zlecenia z A. H. Na D. działki objęte umową były wykaszane przez G. Z. i na części, która była wpisana w umowie, było wypasane bydło użyczone przez G. Z. Od [...] kwietnia 2016 r. przejął bydło G. Z. do wypasu. Oświadczył, że widział jak A. O. z H. B. wygradzali miejsca, na które nie mogło wejść bydło, ale na swoich połowach działek, które im pozostawił. Podał, że działki zostały podzielone ogrodzeniem po połowie, ale ogrodzenie to zostało zdjęte przez A. O. Nie zgłosił tego zdarzenia, ponieważ A. O. jest współdzierżawcą, a umowa dzierżawy nie przewiduje fizycznego podziału działek. M. O. podał, że prace polowe wykonywał osobiście z ojcem, a firmy wynajmowane do wykaszania pracowały w jego i ojca obecności.

Przesłuchany w charakterze świadka H. B. podał, że sporne działki ewidencyjne użytkował A. O. zgodnie z programem rolnośrodowiskowym. Zeznał, że na zlecenie A. O. wykonywał prace polowe na przedmiotowych działkach.

A. Z. zeznał, że na spornych działkach zbierał siano i wykonywał prace zlecone przez J. O. i A. O.

G. Z. podała, że wskazane numery działek nic jej nie mówią, natomiast obręb P. i D. użytkował M. O. Zeznała, że wypożyczała bydło do wypasu, a jej syn wykaszał działki. Wyjaśniła, że M. O. dostarczał jej dokumentację dotyczącą koszenia do połowy każdej działki.

A. H. zeznał, że pracował na spornych działkach na zlecenie M. O. Każda działka była koszona w połowie, granice były wytyczone na mapkach przez M. O.

W aktach sprawy znajduje się: - umowa użyczenia bydła zawarta między J. O. a G. Z. z [...] czerwca 2016 r. Zgodnie z umową bydło miało być wypasane na działkach w obrębie D.; - umowa zlecenia zawarta między J. O. a G. Z. dotycząca koszenia trawy na działkach D. z dnia [...] czerwca 2016 r.; - umowa zlecenia zawarta między J. O. a A. H. dotycząca koszenia trawy z dnia [...] czerwca 2016 r.; - oświadczenie M. O. z [...] listopada 2016 r., z którego wynika, że osobiście pilnował koszenia łąk, zbierania siana i wypasu bydła na wyłączne zlecenie J. O., wytyczał granice koszonych i wypasanych działek; ugoda z [...] sierpnia 2016 r. dotycząca pokrycia kosztów leczenia bydła zawarta przez działającego w charakterze pełnomocnika J. O. – M. O. z G. Z.

W dniu [...] maja 2017 r. do siedziby organu wpłynęło pismo radcy prawnego R. J., pełnomocnika A. O., w którym jeszcze raz podkreślono, że jedynym użytkownikiem spornych gruntów w 2016 r. był A. O. Pełnomocnik strony zakwestionował jednocześnie rzetelność przeprowadzonej przez organ rozprawy administracyjnej, twierdząc, że doszło do naruszenia kluczowych norm postępowania administracyjnego dotyczących jawności i bezstronności, poprzez odmowę wglądu w akta sprawy oraz możliwości utrwalania przebiegu sprawy za pomocą dyktafonu. Do pisma dołączono m.in. oświadczenie A. O. o przyjęciu wszystkich praw i obowiązków J. O. wynikających z umowy dzierżawy, pismo z [...] grudnia 2007 r, w którym J. O. zwrócił się do Dyrektora Agencji Nieruchomości Rolnych we W. z prośbą o wykreślenie go z umowy dzierżawy, wskazując jednocześnie, że od pięciu laty przebywa za granicą, gdzie mieszka i pracuje, a gospodarstwo prowadzi A. O. wraz ze swoim ojcem S. O., protokół przesłuchania w charakterze świadka J. O. z dnia [...] października 2016 r.

Decyzją z [...] czerwca 2017 r. Kierownik ARiMR odmówił A. O. przyznania płatności ONW w strefie górskiej i nałożył sankcję w wysokości 22,62 zł. do potrącenia z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz krajowych środków publicznych przeznaczanych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych, oraz odmówił przyznania płatności w strefie obszarów ze specyficznymi utrudnieniami i nałożył sankcję w wysokości 23,76 zł do potracenia z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z EFRG lub EFRROW oraz krajowych środków publicznych przeznaczanych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych.

Decyzją z [...] października 2017 r. (nr [...]), Dyrektor ARiMR we W. uchylił opisaną wyżej decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] czerwca 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy zwrócił uwagę na konieczność ponownej weryfikacji przez organ I instancji całego zgromadzonego materiału dowodowego i dokonanie jego wnikliwej analizy w świetle obowiązujących w tym względzie przepisów prawa oraz na obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji zgodnie wymogami wynikającymi z treści art. 107 k.p.a.

Decyzją z [...] lutego 2018 r. (nr [...]) Kierownik ARiMR odmówił A. O. przyznania płatności ONW, o którą ubiegano się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016 i nałożył sankcję w strefie górskiej w wysokości [...] zł do potrącenia z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz krajowych środków publicznych przeznaczanych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych, oraz w strefie obszarów ze specyficznymi utrudnieniami w wysokości [...] zł do potrącenia z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z EFRG lub EFRROW oraz krajowych środków publicznych przeznaczanych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik ARiMR podał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadnia twierdzenie, że skarżący był współposiadaczem większości gruntów zadeklarowanych przez niego we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016. Wskazał, że nie kwestionuje ani oświadczenia A. O., zgodnie z którym użytkował sporne grunty w 2016 r., ani oświadczenia drugiej strony konfliktu krzyżowego, która również twierdzi, że użytkowała w roku 2016 te same grunty.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podkreślił, że jedynym posiadaczem spornych gruntów na dzień [...] maja 2016 r. był A. O. i w sprawie nie zaistniał stosunek współposiadania.

Zaskarżoną w sprawie decyzją z [...] maja 2018 r. Dyrektor ARiMR utrzymał

w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu, na wstępie powołał przepisy regulujące tryb i warunki przyznawania przedmiotowej płatności. Dalej podniósł, że zasadniczy spór sprowadzał się do ustalenia kwestii stanu posiadania działek rolnych zadeklarowanych do płatności we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016 przez A. O. i J. O.

Dyrektor ARiMR podkreślił, że warunkiem skutecznego ubiegania się o płatności ONW jest między innymi wykazanie przez rolnika, że na zgłoszonych do płatności gruntach prowadzi on działalność rolniczą. Stosownie bowiem do § 2 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia ONW, płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art 4 ust. 1 lit c rozporządzenia nr 1307/2013 i przysługuje ona do powierzchni użytków rolnych będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Posiadanie jako warunek przyznania ONW przewidziany w powyższej regulacji należy rozumieć jako faktycznie użytkowanie gruntów rolnych. Organ odwoławczy przypomniał, że A. O., zadeklarował do płatności całą powierzchnię wymienionych działek, podczas gdy przeciwna strona konfliktu krzyżowego, J. O., zgłosił we wniosku połowę powierzchni każdej z działek. W ocenie organu II instancji z oświadczeń stron, jak i z zeznań świadków wynika, że zarówno A. O., jak i J. O. prowadzili w roku 2016 na spornych działkach prace polegające na koszeniu i zbiorze traw oraz wypasali na ich obszarze bydło. Organ podkreślił, że według skarżącego istotne było ustalenie stanu posiadania dokładnie na dzień [...] maja 2016 r. - bowiem taki termin wskazany jest w rozporządzeniu ONW. Organ wskazał, że zdaniem skarżącego, zgromadzony materiał dowodowy świadczy, że w tym dniu jedynym i wyłącznym posiadaczem spornych nieruchomości był A. O. (dowodzić tego mają znajdujące się w aktach sprawy umowy zawierane przez J. O. na przeprowadzenie prac agrotechnicznych datowane dopiero na [...] czerwca 2016 r. oraz wysyłane przez niego do A. O. wiadomości tekstowe).

W ocenie organu na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należało uznać, że obaj rolnicy są współposiadaczami deklarowanych do płatności działek Ponadto, zdaniem Dyrektora OR ARiMR we W., nie można w rozpatrywanej sprawie przyjmować, że uznanie posiadania przez rolnika spornej nieruchomości zależne jest od terminu rozpoczęcia prac agrotechnicznych. Jeżeli bowiem przepis art 18 ust. 3 ustawy PROW uzależnia przyznanie płatności od dołączenia zgody współposiadacza do wniosku o przyznanie płatności, które co do zasady powinno nastąpić w terminie 15 maja, to oznacza, że stan posiadania zgłaszanych do płatności gruntów należy rozpatrywać w szerszym przedziale czasowym nie ograniczając się tylko do jednej daty. W ocenie organu sam fakt użytkowania spornych gruntów w 2016 r. przez obie strony konfliktu krzyżowego pozostaje w zasadzie poza sporem i nie jest negowany przez żadną ze stron. Organ przyjął, że z zeznań skarżącego i J. O. oraz zeznań świadków wynika, że obaj rolnicy prowadzili w 2016 r. na spornych działkach prace polegające na koszeniu i zbiorze traw oraz wypasali bydło. Organ wskazał przy tym, że A. O. nie przedstawił dowodów mogących potwierdzić, że w 2016 r. wykonywał na spornym gruncie prace przed 31 maja. Zdaniem organu skoro obie strony konfliktu kontroli krzyżowej przed dniem [...] maja 2016 r. dysponowały tytułem pranym do spornych gruntów w postaci umowy dzierżawy, to powinny być traktowane jako współposiadacze tych gruntów.

W konsekwencji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że obie strony konfliktu kontroli krzyżowej użytkowały sporne grunty w 2016 r. i uznał,

że niecelowe jest szczegółowe odnoszenie się do poszczególnych dowodów.

W odniesieniu do wskazywanego przez skarżącego dowodu w postaci wydruków wiadomości tekstowej wysłanej z telefonu komórkowego, mającego świadczyć o rozpoczęciu użytkowania gruntu przez J. O. już po 31 maja, organ odwoławczy podkreślił, że jego znaczenie dla określenia stanu posiadania jest niewielkie, tym bardziej, że nie zawiera on wiarygodnego podpisu i nie może być traktowany, jako wiarygodne oświadczenie. Także potwierdzenia wpłaty podatku rolnego oraz zapłaty czynszu dzierżawnego przedstawione przez A. O. nie mogą przesądzić o uznaniu, iż przeciwna strona gruntów tych nie użytkowała, a więc nie była ich posiadaczem.

W skardze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji

i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, zarzucając:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 26 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. poprzez odmowę przyznania stronie płatności pomimo spełnienia wszelkich wymaganych prawem warunków do ich otrzymania;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 7 i 77 k.p.a. w zw. z art. 4 i art. 26 ustawy poprzez bezzasadne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie ma możliwości rozstrzygnięcia, który z producentów był posiadaczem gruntów w dniu [...] maja 2016 r.;

- art. 83 i 95 § 2 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie rozprawy administracyjnej;

- art. 107 k.p.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji organu do dowodów zgromadzonych w postepowaniu.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że sporne grunty były użytkowane rolniczo – w zakresie koniecznym dla otrzymania płatności ONW – wyłącznie przez A. O.. Organ, zdaniem skarżącego, nie miał obowiązku ustalenia w czyim posiadaniu były określone grunty przez cały rok. Rzeczą organu było ustalenie, która ze stron ewentualnego konfliktu krzyżowego była w posiadaniu gruntu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o płatność. Podkreślił także, że organ nie odniósł się do zgromadzonych w sprawie dowodów i nie wyjaśnił dlaczego odmówił im mocy dowodowej.

Do skargi skarżący dołączył oświadczenie sołtysa wsi G. z [...] maja 2016 r., zgodnie z którym A. O. w dniu [...] maja 2016 r. kosił m.in. działkę nr [...] obręb G. oraz pismo M. O. (działającego w charakterze pełnomocnika J. O.) z [...] września 2016 r. zawierające skierowaną do Agencji Nieruchomości Rolnych prośbę o wyrażenie zgody na przeprowadzenie prac oczyszczających i porządkowych przywracających dzierżawione grunty, łąki, pastwiska, rowy i drogi do ich pierwotnego stanu i przeznaczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu [...] listopada 2018 r. pełnomocnik skarżącego A. O. oświadczyła, że w postępowaniu administracyjnym czuła się dyskryminowana. Widoczne to było – jej zdaniem – w czasie rozprawy administracyjnej kiedy próbowała zadawać pytania, które były bezzasadnie uchylane. Oświadczyła, że jej brat A. O. od początku zawarcia umowy dzierżawy był jedyną osobą, która utrzymywała gospodarstwo rolne w dobrej kulturze rolnej i jedyną osobą, która ponosiła opłaty publicznoprawne związane z jego prowadzeniem. J. O., jej zdaniem, zainteresował się działalnością rolniczą na spornym gruncie dopiero po tym, jak jej brat spłacił dług obciążający to gospodarstwo. Dodatkowo A. O. podała, że od 2004 r. wypłacano skarżącemu płatności rolne zgodnie ze składanymi przez niego wnioskami, które obejmowały wszystkie działki wynikające z umowy dzierżawy. W gospodarstwie były przeprowadzane kontrole na miejscu, które nie wykazywały żadnych nieprawidłowości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności

z prawem. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie

w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje

w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji należy podnieść, że jej materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 364 ze zm., dalej: rozporządzeniem ONW) oraz przepisy ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2017 r. poz. 562 ze zm. dalej ustawa PROW).

Wskazać należy, że zgodnie z art. 27 ustawy PROW "w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1)stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3)udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.3 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej."

Zgodnie z § 2. Rozporządzenia ONW : "1. Płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1307/2013", którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli: 1) spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013"; 2) łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; 3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności."

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że przyznanie płatności wiąże się z faktycznym władztwem i użytkowaniem rolniczym danego gospodarstwa rolnego przez stronę wnioskującą, niezależnie od posiadania przez nią określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego (zob. wyrok NSA z 4 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1012/08). Zatem aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być posiadaczem (dzierżawcą, właścicielem) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować. Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie osobę, której przysługuje jedynie formalnie tytuł prawny

do zadeklarowanych gruntów albo też na zadeklarowanych gruntach rolnych dokonuje zabiegów incydentalnych. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne i trwałe ich użytkowanie. Nie można tym samym otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym płatnością się nie posiada i nie prowadzi na nich działalności (upraw). Organy administracji rozpatrujące wnioski o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oceniają zatem stan posiadania gruntów objętych takimi wnioskami z uwzględnieniem pojęcia posiadania zawartego

w Kodeksie cywilnym. Analizując regulacje dotyczące wspierania dochodów rolników nie można jednak zapominać o celu wprowadzenia dopłat. Ideą płatności, co już wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomocy rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Istotne jest więc rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek (zob. np. wyroki NSA:

z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 260/07; z 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 258/06; z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 87/11 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W realiach rozpatrywanej sprawy, w związku z tym, że w wyniku kontroli krzyżowej ustalono, że dwóch producentów rolnych zadeklarowało te same działki rolne do płatności obszarowych, zadaniem organów było przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy skarżący był posiadaczem spornych (zadeklarowanych we wniosku) działek na dzień [...] maja 2016 r. w całości, czy w części i czy w tym czasie rolniczo je użytkował. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było zatem zweryfikowanie i ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, kto faktycznie posiadał w dniu [...] maja 2016 r. i użytkował zadeklarowane jednocześnie przez skarżącego i J. O. grunty i w jakim zakresie. Wbrew twierdzeniom organów, w świetle obowiązujących przepisów, konieczne przy tym było ustalenie faktycznego użytkownika gruntów na dzień 31 maja. Organ nie był uprawniony do odstąpienia od dokonania ustaleń kto użytkował sporne grunty w dniu [...] maja 2016 r. i w konsekwencji przyjęcia, że skoro obie strony konfliktu kontroli krzyżowej przed dniem [...] maja 2016 r. dysponowały tytułem pranym do spornych gruntów w postaci umowy dzierżawy i obie strony, zdaniem organu użytkowały grunt przed tym dniem, to powinny być traktowane jako współposiadacze tych gruntów (przy czym organ nie uzasadnił w jaki sposób doszedł do przekonania, że obie strony były współposiadaczami gruntów). Rezultatem takiego stanowiska było przyjęcie przez organ, że przyznanie płatności do spornego obszaru możliwe byłoby tylko, gdyby rolnik zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy PROW legitymował się zgodą drugiego współposiadacza. A. O. zgody takiej do wniosku o przyznanie płatności nie dołączył, a zatem sporne działki zostały wykluczone przez organ z płatności. Przedstawione przez organ stanowisko, zdaniem Sądu, było nieprawidłowe.

Podkreślić trzeba, że w sprawie organy dysponowały sprzecznymi twierdzeniami stron konfliktu krzyżowego. A. O. konsekwentnie w toku całego postępowania administracyjnego podnosił, że tylko on użytkuje rolniczo sporne działki od ponad 10 lat, wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa, płaci podatki rolne i czynsze dzierżawne. Wskazał, że współdzierżawca tych gruntów, J. O., oświadczeniem z dnia [...] stycznia 2007 r. zrzekł się na jego korzyść praw i obowiązków wynikających z umowy dzierżawy, a także oświadczeniem z [...] marca 2014 r. przekazał mu swoje działki w użytkowanie na okres 10 lat (na dowód czego dołączył do akt te oświadczenia). Przedstawił również pismo z [...] grudnia 2007 r., w którym J. O. zwrócił się do Dyrektora Agencji Nieruchomości Rolnych we W. z prośbą o wykreślenie go z umowy dzierżawy, wskazując jednocześnie, że od pięciu laty przebywa za granicą, gdzie mieszka i pracuje, a gospodarstwo prowadzi A. O. wraz ze swoim ojcem S. O. Podkreślić przy tym należy, że w świetle przedstawionych twierdzeń A. O., całkowicie niezrozumiałe jest przyjęcie przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że "sam fakt użytkowania spornych gruntów w 2016 r. przez obie strony konfliktu krzyżowego pozostaje w zasadzie poza sporem i nie jest negowany przez żadną ze stron". Nie ulega bowiem wątpliwości, że A. O. wskazywał, że tylko on użytkował rolniczo sporne grunty, negując przy tym fakt ich użytkowania przez J. O.

J. O. podał natomiast, że użytkował w połowie każdą sporną działkę. Wskazał, że działki zostały podzielone ogrodzeniem po połowie, ale ogrodzenie to zostało zdjęte przez A. O. Nie zgłosił tego zdarzenia, ponieważ A. O. jest współdzierżawcą, a umowa dzierżawy nie przewiduje fizycznego podziału działek.

Zeznania świadków przesłuchanych w toku rozprawy administracyjnej również były ze sobą sprzeczne. H. B. podał, że sporne działki ewidencyjne użytkował A. O. zgodnie z programem rolnośrodowiskowym. Zeznał, że na zlecenie A. O. wykonywał prace polowe na spornych działkach. Z jego zeznań nie wynika, by użytkowanie dotyczyło tylko części działek, a z protokołu rozprawy administracyjnej nie wynika, by organ próbował tę kwestę wyjaśnić.

A. Z. zeznał natomiast, że na spornych działkach zbierał siano

i wykonywał prace zlecone przez J. O. i A. O.

G. Z. podała, że obręb P. i D. użytkował M. O. (syn J. O., będący jego pełnomocnikiem). Zeznała, że wypożyczała bydło do wypasu J. O. od [...] kwietnia 2016 r., a jej syn wykaszał działki. Podkreślić przy tym należy, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie G. Z., zgodnie z którym wypożyczała bydło również A. O. Organ nie wyjaśnił, czy wypożyczała ona bydło obu stronom konfliktu krzyżowego jednocześnie w tym samym czasie i czy było to realnie możliwe ze względu na ilość posiadanego bydła. Organ nie wyjaśnił również rozbieżności co do terminu, od którego bydło było wypożyczane J. O., czy miało to miejsce - jak podała w czasie składania zeznań G. Z. – do [...] kwietnia 2016 r., czy też od dnia zawarcia umowy w tym przedmiocie, czyli od [...] czerwca 2016 r.

A. H. zeznał, że pracował na spornych działkach na zlecenie M. O. Każda działka była koszona w połowie, granice były wytyczone na mapkach przez M. O.

Dyrektor ARiMR w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił rozbieżności zaistniałych w zebranym materiale dowodowym. Organ nie wskazał dlaczego dał wiarę tym zeznaniom i tym dokumentom z których jego zdaniem wynika, że obaj rolnicy prowadzili w 2016 r. na spornych działkach prace polegające na koszeniu i zbiorze traw oraz wypasali bydło, a dlaczego odmówił wiarygodności twierdzeniom A. O. oraz przedłożonym przez niego oświadczeniom potwierdzającym fakt użytkowania spornych gruntów w całości tylko przez niego. Co więcej organ wprost w zaskarżonej decyzji wskazał, że niecelowe jest szczegółowe odnoszenie się do poszczególnych dowodów.

Należy wskazać, że jeżeli w sprawie występują sprzeczne interesy stron reprezentujących sprzeczne racje i argumenty, zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji i argumentów i podanie

w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniu drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności.

Organ administracyjny dysponując sprzecznymi zeznaniami stron i świadków nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organ powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. Zgodnie z art.

7 k.p.a. organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa

w art. 107 § 3 k.p.a. powinno ono zawierać pełną analizę i ocenę występujących

w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Organ nie wyjaśnił dlaczego odrzucił twierdzenia A. O., nie podał dlaczego nie dał wiary przedłożonym przez niego dokumentom, z których wynika, że tylko on użytkował sporne grunty. Nie ustosunkował się do zeznań świadków, nie wskazał, które z nich uznał za wiarygodne, a które nie. Obowiązkiem organu było natomiast należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, a w tym w szczególności ustalenie, która ze stron konfliktu krzyżowego użytkowała sporne grunty w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o płatność.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego i ustosunkowanie się do zarzutów i twierdzeń stron. Naruszenie to mało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło wykazanie w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący nie użytkował samodzielnie w całości spornych gruntów. W konsekwencji błędnie poczynionych (z uchybieniem procedury) ustaleń stanu faktycznego nie było podstaw do zastosowania powołanego w sprawie przepisu prawa materialnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie wskazania Sądu co do oceny zebranego materiału dowodowego i konieczności należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ powinien także ocenić dołączone do skargi oświadczenie sołtysa wsi G. z [...] maja 2016 r. oraz pismo z [...] września 2016 r. skierowane przez pełnomocnika J. O. do Agencji Nieruchomości Rolnych.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I wyroku. O kosztach Sąd orzekł natomiast na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę składają się: wpis od skargi w wysokości 200 zł oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz. U. z 2018 r. poz. 265) oraz 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (punkt II wyroku).