Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 239/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 24 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 2 ust. 1 , art. 3 ust. 4, art. 106 ust. 4 , art. 107 ust. 4a
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 22 lutego 2024 r. znak: SKO.PS-80/8127/4714/2023 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 22 lutego 2024 r. znak: SKO.PS/80/8127/4714/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania A. G. (zwanego dalej "stroną"), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce z 4 października 2023 r. znak: MOPR-UR.5102.16733.10.2023 o odmowie przyznania pomocy społecznej w formie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi finansowej w postaci zasiłku celowego na miesiąc sierpień 2023 r. w wysokości 417 złotych.

W uzasadnieniu faktycznym i prawnym powyższej decyzji SKO podniosło, że zasady oraz tryb udzielania pomocy społecznej uregulowane zostały przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), zwanej dalej "u.p.s." lub "ustawą". Organ powołał się na treść art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 39 ustawy, wyjaśniając że rozstrzygnięcie w ramach zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego – co oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Zgodnie z wolą ustawodawcy ocena warunków i możliwości udzielania określonego rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń, stosownie do okoliczności określonej sprawy, należy do organu administracji, któremu pozostawiono określony zakres swobody. Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o nią jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

SKO zwróciło uwagę, że zasadniczym powodem odmowy przyznania odwołującemu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na miesiąc sierpień 2023r. był brak współdziałania strony z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach (dalej "MOPR"), w tym z uwagi na uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Niemniej w pierwszej kolejności organ odwoławczy odniósł się do kwestii wniosku odwołującego o wyłączenie pracowników MOPR, który został rozpatrzony odrębnymi postanowieniami o odmowie wyłączenia wskazanych pracowników. SKO podkreśliło, że sam fakt zgłoszenia wniosku nie rodzi po stronie organu obowiązku wyłączenia pracownika. Podjęte postanowienia w przedmiocie odmowy wyłączenia wskazanych przez stronę pracowników MOPR zawierają argumentację pozwalającą na uznanie, że nie zachodzą okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika w sprawie z wniosku strony o udzielenie pomocy finansowej. Z treści wydanych postanowień wynika, że zostały one zindywidualizowane w stosunku do każdego ze wskazanych przez stronę pracowników organu poprzez wskazanie, jaki jest zakres zadań danego pracownika, czy ma kontakt ze stroną i jaka jest częstotliwość tych kontaktów, udział danego pracownika w postępowaniu z wniosku strony. Brak zatem podstaw do kwestionowania wiarygodności ustaleń, że pracownicy przy wykonywaniu powierzonych im zadań są bezstronni, obiektywni i rzetelni. Wydane postanowienia, zdaniem SKO, pozwalają na ocenę, że podstawy wyłączenia zostały przez bezpośrednich przełożonych pracowników w sposób rzetelny i fachowy rozpatrzone i nie istnieją okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracowników, a tym samym nie zachodzi konieczność ich wyłączenia od udziału w przedmiotowym postępowaniu. Z wyjaśnień organu I instancji wynika, że M. S., M. M. oraz A. S. nie są już pracownikami MOPR w Kielcach oraz nie są zatrudnieni w jednostkach podlegających Prezydentowi Miasta Kielce.

Organ odwoławczy podkreślił, że wyłączenia pracownika nie może uzasadniać samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności tego pracownika oraz że jeżeli odwołujący dysponuje wiedzą oraz dowodami świadczącymi o popełnieniu przestępstwa, to sam może powiadomić właściwe organy ścigania.

SKO, kierując się przepisami ustawy, w szczególności art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 4a i mając na uwadze postawę strony w toku postępowania administracyjnego, uznało że odmowa przyznania wnioskowanego w niniejszym przypadku świadczenia była uzasadniona. Pomimo prób podejmowanych od początku postępowania administracyjnego odwołujący uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników organu I instancji. Próby takie - nieskuteczne - zostały podjęte w dniach 30 sierpnia oraz 4 września 2023 r. Tym samym, zdaniem SKO, organ I instancji prawidłowo uznał, że zachowanie strony, opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jest równoznaczne z "brakiem współdziałania", zwłaszcza że strona nie podjęła żadnej próby nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym, choćby telefonicznie - natomiast wielokrotnie uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co w jej przypadku, jako osoby wnioskującej o pomoc społeczną, uniemożliwiło ustalenie sytuacji faktycznej i bytowej i w konsekwencji skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej przyznania pomocy.

Organ II instancji wyjaśnił, że jednym z aspektów współdziałania jest stosowanie się do zaleceń i propozycji pracownika socjalnego, m.in. respektowanie wspólnie umówionych z pracownikiem socjalnym terminów do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skoro odwołujący wskazuje, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, to niezrozumiałe jest dlaczego nie współpracuje z pracownikiem socjalnym i nie respektuje wspólnie ustalonego terminu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Gdy ustalony termin jest z jakichś względów nieodpowiedni dla strony, winna ona wykazać inicjatywę w celu ustalenia nowego terminu przeprowadzenia wywiadu, choćby telefonicznie czy pisemnie. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o pomoc z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1 ustawy). W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu (art. 107 ust. 4 ustawy). Z tych względów istotne było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Postawa strony, w ocenie SKO, świadczy o tym, że nie jest zainteresowana uzyskaniem wsparcia ze strony organu pomocy społecznej, bowiem uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkuje wydaniem decyzji negatywnej dla strony, a odwołujący miał tego świadomość. Organ II instancji zwrócił uwagę, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r. poz. 893) wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej (§ 3 ust. 1).

W świetle ww. przepisów SKO podniosło, że rodzinny wywiad środowiskowy, lub jego aktualizacja w myśl art. 107 ust. 4 ustawy, jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Organ odwoławczy zaakceptował więc stanowisko organu I instancji, że w sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia wywiadu oraz że potrzebny był w nim udział strony, o czym została pouczona.

Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska odwołania o naruszeniu przepisów prawa na skutek decyzji organu I instancji, wskazując że postępowanie prowadzone było z zachowaniem zasady prawdy obiektywnej. Organ odwoławczy, odpierając zarzut, że strona nie wnosiła o przyznanie pomocy w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej, wskazał że na ten temat wypowiedział się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach ze skargi strony na decyzję SKO w wyroku z 20 września 2017 r. sygn. akt II SA/Ke 513/17. Prawidłowo więc, w ocenie SKO, organ I instancji potraktował pismo strony o przyznanie zapomogi finansowej w wysokości 417 zł jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Ponadto, organ odwoławczy wskazał, że odwołanie zawiera również wniosek o wyłączenie organu, tj. Prezydenta Miasta Kielce, od udziału w postępowaniu – który został rozpoznany w odrębnym postępowaniu.

W skardze [nr 78] z 29 marca 2024 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, strona podniosła, że zakwestionowana decyzja SKO jest niezgodna m.in. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 24 § 3 i art. 26 § 1 k.p.a., jak również stoi w sprzeczności z 7 decyzjami tego organu wydanymi 4 marca 2019 r. oraz legalizuje naruszenie prawa przez organ pierwszej instancji, czyli Prezydenta Miasta Kielce, które polega na celowym podejmowaniu działań pozornych, uchybianiu procedurze, niewypełnianiu obowiązków służbowych, niezakończeniu sprawy i jej przewlekaniu, aby była rozpatrywana równocześnie wraz z innymi jego sprawami. Zdaniem skarżącego, organowi chodzi o to, aby ilość nagromadzonych spraw uniemożliwiła ich załatwienie oraz aby nie miał możliwości uczestniczenia w nich z powodu braku wystarczającej ilości czasu i pieniędzy. W efekcie sprawy te ulegną przeterminowaniu i pozostaną bez rozpatrzenia.

Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, stwierdzenie, że pozorne działania oraz przewlekłość postępowania tego organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i nałożenie na organ grzywny, zobowiązanie organu I instancji do załatwienia jego wniosku z sierpnia 2023 r.

w nieprzekraczalnym terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania wyroku, pod rygorem kary przewidzianej w przepisach prawa, zasądzenie na jego rzecz sumy wskazanej w uzasadnieniu oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według dołączonego spisu kosztów, jak również o odroczenie posiedzenia Sądu o sześć miesięcy, tj. do 29 września 2024 r. z powodów wskazanych w skardze.

Uzasadniając powyższe stanowisko, skarżący przedstawił swoją sytuację życiową, opisał stan zdrowia i podał źródła utrzymania. Jak wyjaśnił, wcześniej (do kwietnia 2016 r.) utrzymywał się z zasiłków pieniężnych i pomocy żywnościowej przyznawanych przez MOPR, jednak już w pierwszych miesiącach korzystania z pomocy w 2013 r. zauważył, że pracownicy organu m.in. celowo nie chcą udzielać informacji na temat możliwych form pomocy i przyznawać świadczeń, wyśmiewają ludzi z powodu ich chorób. W dniu 22 kwietnia 2014 r. złożył do ówczesnego Prezydenta Kielc skargę na pracowników i Dyrektora MOPR w Kielcach, w której to skardze szczegółowo opisał te zachowania. Prezydent jednak całkowicie zlekceważył to pismo. Ośmieleni tym pracownicy MOPR rozpoczęli regularne ataki na skarżącego. Jesienią 2015 r. został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej i bezpowrotnie stracił prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej, od kwietnia 2016 r. został pozbawiony jakiejkolwiek pomocy z MOPR w Kielcach. Od sierpnia 2016 r. co miesiąc składa wnioski o przyznanie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi finansowej w wysokości 417 zł z tych samych powodów, opisując przestępstwa i celowe działania na jego szkodę kilkunastu (wskazanych z nazwiska) pracowników MOPR. W konsekwencji, nie wierząc w dobre intencje tych pracowników, nie może występować do MOPR o przyznanie zapomogi. Od września 2016 r. złożył 90 wniosków o przyznanie zapomogi i żadna z tych spraw nie została zakończona. Skarżący zakwestionował także postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników MOPR, w szczególności zarzucił, że postanowienie o odmowie wyłączenia Dyrektora MOPR zawiera wady, gdyż zostało wydane i sporządzone przez pracowników tego Ośrodka, a nie przez zwierzchnika tego Dyrektora, którym jest Prezydent Kielc.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

Zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącemu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na miesiąc sierpień 2023 r. był brak współdziałania skarżącego z pracownikami MOPR w Kielcach, w tym w szczególności uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący w toku postępowania administracyjnego kwestionował bezstronność wskazywanych przez siebie pracowników MOPR, kierując się dotychczasowym przebiegiem innych postępowań administracyjnych prowadzonych uprzednio z wniosków o przyznanie "zapomogi". W rezultacie zasadnie organ I instancji w pierwszej kolejności załatwił wniosek strony o wyłączenie poszczególnych pracowników MOPR, który został rozpatrzony negatywnie – postanowieniami 16 sierpnia 2023 r. odmówiono wyłączenia pracowników MOPR. Organ zawiadomił także skarżącego, że odnośnie M. M., M. S. oraz A. S. nie jest możliwe wydanie postanowień w przedmiocie wyłączenia z udziału w postępowaniu, ponieważ nie są oni już pracownikami MOPR i nie są zatrudnieni w jednostkach podlegających Prezydentowi Miasta Kielce. W zaskarżonej decyzji SKO uznało te rozstrzygnięcia za prawidłowe, a zawartą w nich argumentację za pozwalającą na uznanie, że nie zachodzą okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracowników w sprawie z wniosku strony o udzielenie pomocy finansowej. Organ odwoławczy w szczególności podkreślił, że z treści wydanych postanowień wynika, że zostały one zindywidualizowane w stosunku do każdego z wymienionych przez stronę pracowników organu poprzez wskazanie, jaki jest zakres zadań danego pracownika, czy ma on kontakt ze stroną i jaka jest częstotliwość tych kontaktów oraz jaki jest udział danego pracownika w postępowaniu z wniosku strony. SKO nie znalazło podstaw do kwestionowania wiarygodności ustaleń co do tego, że pracownicy przy wykonywaniu powierzonych im zadań są bezstronni, obiektywni i rzetelni. Oceniono bowiem, że nie istnieją okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracowników, a tym samym nie zachodzi konieczność ich wyłączenia od udziału w przedmiotowym postępowaniu.

Postępowanie organów w powyższym zakresie nie budzi zastrzeżeń Sądu. Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko WSA w Kielcach zaprezentowane w tym przedmiocie m.in. w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 959/20 i II SA/Ke 33/23 ze skarg A. G. na decyzję odmawiające przyznania zasiłku celowego na poszczególne miesiące (w której również został złożony wniosek o wyłączenie pracowników MOPR w Kielcach). Wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu może zgodnie z art. 24 § 3 k.p.a. nastąpić, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności (niewymienionych w § 1), które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Chodzi tu przy tym o okoliczności natury obiektywnej. Wyłączenia pracownika nie może uzasadniać samo subiektywne przekonanie skarżącego o braku jego bezstronności. W niniejszym przypadku obawy skarżącego w tym zakresie wynikają z jego przekonania o celowym - oszukańczym – działaniu na jego szkodę przez pracowników MOPR. Strona w odwołaniu wskazała na sytuacje wskazujące na negatywne zachowania pracowników pomocy społecznej. Powyższe stanowisko, w ocenie Sądu, opiera się jednak wyłącznie na jednoznacznie negatywnej ocenie przez skarżącego pracy osób zatrudnionych w MOPR, która to ocena ma w całości charakter subiektywny. Skarżący nie przedstawił – tak w toku niniejszego postępowania sądowego, jak i postępowania administracyjnego – choćby jednego dowodu, który uprawdopodobniałby jego twierdzenia, wykazując czy to złą wolę czy niezgodne z prawem zachowania pracowników organu. Dokumentacja zawarta w aktach sprawy nie potwierdza takich okoliczności. Przykładowo, jeśli chodzi o termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, organ starał się dostosować go do potrzeb skarżącego – próby przeprowadzenia wywiadu były podejmowane w godzinach po 13-tej. Po doręczeniu zawiadomień o toczącym się postępowaniu zawierających stosowne pouczenia, skarżący miał możliwość zaproponowania innego dogodnego dla siebie terminu, a nawet godzin wizyty pracowników socjalnych. Informowano go przecież o możliwości kontaktu z pracownikiem (w siedzibie organu lub telefonicznie) w celu ustalenia innego dogodnego terminu wywiadu bądź przeprowadzenia wywiadu drogą telefoniczną oraz o skutkach niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu. Co w niniejszej sprawie istotne, w czasie wizyty pracowników socjalnych w dniu 4 września 2023 r. skarżący otworzył drzwi wewnętrzne mieszkania i rozmawiał z pracownikami nie otwierając drzwi zewnętrznych. Został poinformowany o celu wizyty i konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Oświadczył, że wielokrotnie przedstawiał pracownikom Ośrodka swoje stanowisko w tej sprawie, które nie uległo zmianie i jest im dobrze znane, po czym zamknął drzwi wewnętrzne mieszkania, odmawiając tym samym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Złej woli pracowników nie można wywodzić z toku prowadzonego postępowania, uzasadnionego faktem, że rozpoznaniu podlegały wnioski skarżącego o wyłączenie pracowników, jak również z tego, że organ podejmował kolejne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego wydania powyższych postanowień przez pracowników MOPR wskazać należy, że wnioski skarżącego o wyłączenie pracowników organu zostały rozpatrzone w trybie art. 24 § 3 k.p.a., zgodnie z którym bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Podkreślić należy, że wnioski o wyłączenie zostały rozpatrzone indywidualnie co do poszczególnych osób, o których wyłączenie skarżący wnioskował, przez odpowiednich przełożonych.

Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast wobec braku zastosowania się przez korzystającego z pomocy społecznej do wskazanej wyżej powinności organ może odmówić udzielenia tejże pomocy, o czym stanowi art. 11 ust. 2 u.p.s.

Stosownie do art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on istotną część postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Brak rodzinnego wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi pomocy społecznej dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, ubiegającego się o przyznanie świadczenia.

Z kolei art. 107 ust. 4a u.p.s. wprost stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W świetle powyższych przepisów, mając na uwadze postawę skarżącego w toku postępowania administracyjnego, odmowa przyznania mu wnioskowanego w niniejszym przypadku świadczenia, była uzasadniona. Pomimo prób podejmowanych w prowadzonym postępowania skarżący uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie otwierając drzwi mieszkania pracownikom socjalnym udającym się na wywiad środowiskowy. Wskazane wyżej fakty związane w szczególności z wizytą u skarżącego w dniu 4 września 2023 r., a także kierowanymi do niego zawiadomieniami i pouczeniami (por. też k. 27), pozwalają stwierdzić, że zaistniały przesłanki przewidziane w art. 107 ust. 4a i art. 11 ust. 2 u.p.s., przemawiające za koniecznością odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącemu, który bez istotnego powodu uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co z kolei nie pozwoliło organowi na dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Na takiej stronie spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W celu otrzymania pomocy społecznej, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki, zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną, jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności, może stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z 19 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Gl 388/19).

Nie kwestionując zatem trudnej sytuacji życiowej skarżącego, na którą powołuje się w skardze, przytoczone wyżej regulacje u.p.s. nie pozostawiają wątpliwości, że aby organ miał w ogóle szansę rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych, co umożliwia w szczególności (obligatoryjny) dowód w postaci wywiadu środowiskowego. Uniemożliwienie przeprowadzenia takiego dowodu powołanym do tego pracownikom organu, przy założeniu z góry ich złej woli, skutkować musi odmową przyznania świadczenia. Gdyby bowiem uznać, że skarżący był nieobecny w domu podczas wizyty pracowników socjalnych, to powinien ustalić inny dogodny termin wywiadu środowiskowego lub umożliwić przeprowadzenie tego wywiadu przez telefon. Postawa skarżącego w trakcie wizyty pracowników w dniu 4 września 2023 r. wprost zaś świadczy o tym, że nie zamierza on umożliwić organowi dokonanie ustaleń w trakcie wywiadu.

Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach wydanych ze skarg kasacyjnych strony od wyroków tut. Sądu (zob. m.in. wyrok NSA z 30 października 2020 r., I OSK 1213/20, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), co prawda organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., jednakże to na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, ust. 4a, ust. 5 i ust. 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (w tym umożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego).

Z kolei wielość toczących się postępowań administracyjnych i związana z tym znaczna ilość pism wysyłanych czy otrzymywanych przez skarżącego jest spowodowana znaczną ilością wniosków składanych przez skarżącego do organu o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.

Końcowo należy podkreślić, że bez względu na rodzaj podniesionych w skardze zarzutów i złożonych dokumentów ze skargą Sąd dokonuje z urzędu kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w tym również zgodności z przepisami prawa, których w skardze nie podniesiono. Stąd odroczenie rozprawy aż o sześć miesięcy na przygotowanie się do rozprawy nie było konieczne, zwłaszcza że wniosek o przyznanie zasiłku celowego został złożony 5 lipca 2023 r., stąd strona miała wystarczająco dużą ilość czasu na przygotowanie argumentacji i dowodów na poparcie swojego stanowiska. Ponadto sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy (art. 7 p.p.s.a.).

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.