Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 115/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust 1 - 1b, art. 17b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 2 pkt 25
journal: Dz.U. 2023 poz 412
law: Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 23 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 1 grudnia 2023 roku nr SKO.4141.440.23 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 1 grudnia 2023 r., znak: SKO.4141.440.23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (w chwili wydawania zaskarżonej decyzji t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej również jako: "k.p.a.") oraz art. 17 i 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w chwili wydawania zaskarżonej decyzji t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej również jako: "u.ś.r.") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia 10 października 2023 r. nr GOPS.ŚP.514.100.2023 odmawiającą przyznania I. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką T. K..

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

W dniu 25 września 2023 roku I. K. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką T. K.. W złożonym wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia I. K. oświadczył, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 25 września 2023 r. Na dowód załączył kopię umowy dzierżawy gruntów rolnych, stanowiących jego własność, sporządzoną na okres 10 lat.

Mama skarżącego orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 23 lutego 2018 r., znak: [...], została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak wynika ze wskazanego orzeczenia wydanego na stałe, daty powstania niepełnosprawności badanej nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 lutego 2018 r.

Ponadto skarżący złożył pisemne oświadczenie, iż sprawuje osobistą, całodobową opiekę nad mamą. W związku z naruszonymi funkcjami jej organizmu istnieje konieczność ciągłej i systematycznej rehabilitacji, w której skarżący bierze udział. Niepełnosprawność jego mamy wymusza stałą pomoc w korzystaniu z łazienki, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, spacerów na świeżym powietrzu, czy nocne doglądanie w czasie stanów lękowych. Konieczna jest również pomoc przy wizytach u lekarzy. W związku z tym, iż skarżącemu coraz trudniej było pogodzić pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad mamą, podjął decyzję o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W dniu 4 października 2023 r. w miejscu zamieszkania skarżącego i jego matki przeprowadzono wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, iż T. K. zamieszkuje w tym samym budynku co jej syn – wnioskodawca. Cierpi ona na problemy z krążeniem, zwyrodnienie kręgosłupa, cukrzycę. W ostatnim czasie jej stan się pogorszył, dlatego też I. K. podjął decyzję o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, aby podjąć się opieki nad matką, która nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować ze względu na stan zdrowia. T. K. samodzielnie porusza się wyłącznie w obrębie swojego mieszkania, używając laski lub kuli do podparcia. Wszelkie czynności porządkowe wokół niej, jak i podawanie i przygotowywanie posiłków, należą do obowiązków syna. Nadzoruje on również podawanie leków, realizację recept i wizyty lekarskie. Mama skarżącego wymaga pomocy w ubieraniu, wsparcia przy czynnościach higieniczno – pielęgnacyjnych.

Decyzją z dnia 10 października 2023 r. nr GOPS.ŚP.514.100.2023 Wójt Gminy W. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej lub niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji podkreślił, iż rozpatrzenie wniosku w przedmiocie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, ściśle wiąże się z zawartym w orzeczeniu stopniem niepełnosprawności oraz terminem jej powstania. Organ wskazał, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku orzekający o niezgodności z konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie został dotychczas wykonany a tym samym nie dokonano zmian w zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy i jednoznacznie stwierdził, że wykonanie tego wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Zatem nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r., który uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. Decyzja w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma bowiem charakteru decyzji uznaniowej, co oznacza, że wnioskodawca powinien spełnić przewidziane prawem wymogi, gdyż tylko wówczas istnieje podstawa prawna do jej wydania zgodnie z żądaniem strony.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł I. K.. W toku postępowania odwoławczego organ II instancji wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa w dniu 30 listopada 2023 r. Skarżący stawił się na wezwanie Kolegium i oświadczył, że zamieszkuje w jednym domu ze swoją żoną oraz matką, jego dzieci są już dorosłe i się wyprowadziły. Mąż T. K. zmarł w 2004 roku. Podopieczna ma jeszcze córkę, która mieszka w odległości ok. 6 km i odwiedza matkę raz na dwa tygodnie. T. K. (90 I.) ma problemy ze stawami, sercem, nadciśnieniem tętniczym i słuchem. Porusza się po domu za pomocą kul ortopedycznych. Jest osobą komunikatywną - nie ma ograniczeń w kontaktach z podopieczną. Samodzielnie korzysta z toalety, nie korzysta z pieluchomajtek, potrafi sama spożyć przygotowane posiłki i napoje, jak również przygotowane leki (2 razy dziennie). Nie wymaga specjalnych zabiegów, np. zastrzyków, sondowania, cewnikowania itp. Nie trzeba jej pomagać przy higienie osobistej, jednak z uwagi na to, że jest osłabiona, trzeba pomóc jej przy kąpieli. Podopieczna rehabilituje się w domu kilka razy dziennie przy pomocy posiadanego sprzętu do ćwiczeń, jednak wymaga pomocy podczas korzystania z urządzeń. W ciągu dnia słucha radia, zasypia przy zapalonym świetle ok. godz. 21:00. Dwa razy w nocy trzeba podać jej coś do picia. Skarżący oświadczył, że generalnie nie jeździ z matką do lekarzy - wizyty lekarskie odbywają się średnio raz na trzy miesiące, natomiast skarżący realizuje przepisane matce recepty. W opiece nad T. K. uczestniczy żona skarżącego, np. pomaga podczas kąpieli, przygotowuje posiłki, sprząta. Skarżący podkreślił, że on również zajmuje się sprzątaniem, robi pranie i zakupy. Żona skarżącego jest emerytką, jednak z uwagi na stan zdrowia nie może dźwigać.

Skarżący podał również, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. 14 ha. W tej chwili grunty rolne są w dzierżawie. Na gruntach rolnych prowadzone są uprawy zbożowe i kukurydza. Skarżący posiada ponadto inwentarz żywy - 9 sztuk: krowy i cielęta. Zwierząt było więcej, ale skarżący zredukował ich ilość o połowę. Oświadczył, że inwentarzem zajmuje się sam. Ponadto w 2023 r. wystąpił o płatności bezpośrednie. Z tego tytułu otrzymał już zaliczkę w wysokości ok. 12.000,00 zł, pozostała kwota do wypłaty to ok. 4.000,00 zł

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał jednak, iż zastosowana przez organ pierwszej instancji wykładnia przepisów będących podstawą prawną wydanej decyzji jest niewłaściwa.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził bowiem niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W judykaturze dominuje stanowisko, według którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając przedstawione orzecznictwo sądowe, Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia w trakcie nauki.

Pomimo tego, w ocenie Kolegium, I. K. nie spełnił przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bowiem bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Organ odwoławczy podkreślił, iż istotne dla ustalenia przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest to, czy osoba starająca się o omawiane świadczenie nie pozostaje w zatrudnieniu lub nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji z art. 3 pkt 22 u.ś.r., czyli nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w tym przepisie. W stosunku do określonej grupy społecznej, tj. rolników oraz ich małżonków i domowników, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało obwarowane dodatkowymi warunkami, o których stanowi art. 17b ust. 1 u.ś.r., a więc przede wszystkim koniecznością zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.

W ocenie organu skarżący nie wykazał, aby zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w tym gospodarstwie, spowodowane było koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Konsekwencją złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna być również utrata statusu do ubezpieczenia społecznego rolników i zastosowanie mechanizmów wprowadzonych znowelizowanymi ustawami o systemie ubezpieczenia społecznego i o ubezpieczeniu społecznym rolników, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przeczy zatem złożonemu przez stronę oświadczeniu o zaprzestaniu z dniem 25 września 2023 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie rolnym. Okolicznością niekwestionowaną jest, iż skarżący korzysta z dopłat unijnych, przeznaczonych dla osób prowadzących działalność rolniczą. W obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie dopuszcza bowiem możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej.

Kolegium podkreśliło, iż bez wpływu na wynik sprawy nie pozostaje również zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad niepełnosprawną matką. Wprawdzie matka skarżącego spełnia warunek legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bowiem orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 23 lutego 2018 r., znak: [...], została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Należy jednak odróżnić tę okoliczność od zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki, gdyż fakt posiadania ww. orzeczenia przez matkę skarżącego nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być bowiem tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.

W sprawie niniejszej zakres opieki został ustalony m. in. na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 4 października 2023 r. oraz protokołu odebrania wyjaśnień od strony z dnia 30 listopada 2023 r. Zdaniem organu II instancji opieka sprawowana przez skarżącego nad matką nie jest opieką wyłączną, bowiem w istotnym zakresie w opiece tej uczestniczy synowa T. K., w szczególności przygotowuje posiłki, dba o czystość i porządek we wspólnym gospodarstwie domowym oraz o higienę osobistą teściowej. Nie bez znaczenia w sprawie jest jej stała obecność w domu, co wpływa bezpośrednio na możliwość dalszego wykonywania przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie Kolegium zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Organ odwoławczy przywołał treść uchwały 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2012 ., sygn. akt I OPS 5/12, w której wskazano, iż rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie Kolegium obiektywnie zatem możliwe jest takie zorganizowanie tej opieki (w tym przy bezspornym udziale żony skarżącego), aby skarżący dalej ją sprawując mógł podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy też pracować w gospodarstwie rolnym. Brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia, jego niepodejmowaniem, czy też zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad matką.

Organ podkreślił przy tym, iż nie kwestionuje stanu zdrowia T. K. oraz konieczności niesienia jej pomocy przez syna (do czego zresztą jest zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednakże zakres sprawowanej opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję wniósł I. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie I. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Skarżący przywołał stanowisko judykatury, zgodnie z którym warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Z uwagi na powyższe okoliczności, skarżący wniósł jak w petitum skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i konsekwentnie wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej również jako: "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy. Zarówno I. K. w swojej skardze, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu w odpowiedzi na skargę wnieśli o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie wspomnianego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Dlatego też sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu administracji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 1 grudnia 2023 r., znak: SKO.4141.440.23, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia 10 października 2023 r. nr GOPS.ŚP.514.100.2023 w sprawie odmowy przyznania I. K. świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają wymogom prawa.

Na wstępie tej części rozważań należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429). W wyniku powyższej zmiany uchylono m.in. art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 17b u.ś.r. Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd ocenia sprawę według stanu faktycznego i prawnego z chwili wydawania decyzji przez organ II instancji. Zatem późniejsza zmiana przepisów nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (por. wyrok WSA w Krakowie z 12 stycznia 2024 r., sygn. III SA/Kr 705/23 dostępny, podobnie jak pozostałe przywołane w niniejszym uzasadnieniu wyroki, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: "www.orzeczenia.nsa.gov.pl", dalej również jako: "CBOSA").

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią zatem przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 1 grudnia 2023 r., a więc w dacie wydania decyzji przez organ II instancji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie skarżący niewątpliwie jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wystąpił bowiem o przyznanie prawa do tego świadczenia z uwagi na sprawowanie opieki nad swoją niepełnosprawną matką, która jest wdową. Bezsporne jest również to, że T. K. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 23 lutego 2018 r., znak: [...], zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ drugiej instancji świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy słusznie uznał za błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. dokonaną przez organ pierwszej instancji. Nie uwzględniała ona bowiem skutków wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W następstwie powyższego wyroku przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie. Następuje to w chwili opublikowania orzeczenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Wyrok w sprawie o sygn. K 38/13 wszedł w życie w dniu 24 października 2013 r., zaś Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zatem zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy obowiązane są uwzględnić je, wydając swoje rozstrzygnięcia po wejściu wyroku Trybunału w życie. Kolegium zatem słusznie wskazało, iż Wójt Gminy W. niezasadnie oparł swoją decyzję odmawiającą przyznania I. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką na treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie leży w kwestii spełnienia kluczowej dla uzyskania wnioskowanego świadczenia przesłanki, a więc rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego i niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W myśl art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w brzmieniu z chwili wydawania zaskarżonej decyzji, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zgodnie zaś z art. 17b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W ocenie Sądu organ II instancji trafnie wskazał, iż skarżący nie spełnił przesłanki rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W tym miejscu należy podkreślić, że art. 17b u.ś.r. został wprowadzony do porządku prawnego ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2020 r. poz. 1297 ze zm.), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualną powołaną przez organ uchwałę NSA z 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, która dyskwalifikowała rolnika jako podmiot uprawniony do pobierania przedmiotowego świadczenia. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem złożenia pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o treści wskazanej w art. 17b ust. 2 u.ś.r. Ciężar dowodu wykazania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Skarżący złożył wymagane ustawą oświadczenie. Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej, że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. W sytuacji gdy strona postępowania administracyjnego złoży nieprawdziwe oświadczenie zawierające klauzulę, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, może podlegać odpowiedzialności karnej (por. wyrok WSA w Lublinie z 11 lipca 2023 r., sygn. II SA/Lu 349/23, publ. CBOSA).

Jak natomiast wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 stycznia 2015 r., sygn. I OSK 905/14 (publ. CBOSA), "samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Nie ma wątpliwości, że domniemanie takie nie byłoby potrzebne, gdyby sama własność gospodarstwa wystarczała do uznania właściciela za rolnika".

Stosownie do art. 2 pkt 25 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 – 2027 (w chwili wydawania zaskarżonej decyzji Dz.U. z 2023 r., poz. 412 ze zm.) użyte w ustawie określenie "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115, którego gospodarstwo jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli ,rolnik'' oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 2021/2115) oznacza: działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:

a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk – przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa – a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;

b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.

W niniejszej sprawie I. K. oświadczył natomiast, iż wydzierżawił grunty rolne, jednak w 2023 r. wystąpił o unijne opłaty bezpośrednie dla rolników prowadzących gospodarstwo rolne. Z tego tytułu otrzymał już zaliczkę w wysokości ok. 12.000,00 zł, pozostała kwota do wypłaty to ok. 4.000,00 zł. Ponadto podał, że posiada inwentarz żywy w postaci 9 sztuk bydła, którym zajmuje się sam.

Biorąc pod uwagę z jednej strony cele, jakie przyświecały ustawodawcy tworzącemu przesłanki wsparcia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, mającego stanowić formę wsparcia dla osób, które muszą zrezygnować z aktywności zawodowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z drugiej przesłanki przyznawania dopłat bezpośrednich rolnikom realnie prowadzącym gospodarstwo rolne, a nie tylko posiadającym jego własność, nie da się znaleźć racjonalnego uzasadnienia dla pogodzenia sprzeczności wyrażającej się w tym, że skarżący oświadczył, iż zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym, a jednocześnie w 2023 r. złożył wniosek o dopłaty bezpośrednie i częściowo już je otrzymał. Ponadto w dalszym ciągu wykonuje faktyczne czynności, związane z zajmowaniem się inwentarzem żywym, pomimo że grunty rolne wydzierżawił (por. wyrok WSA w Lublinie z 15 listopada 2022 r., sygn. II SA/Lu 400/22, publ. CBOSA).

W ocenie Sądu zatem organy administracji słusznie uznały, iż skarżący faktycznie nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, co stanowi samodzielną przesłankę odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże organ II instancji trafnie uznał również, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie wyłącza możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego, czy też wykonywania pracy w tym gospodarstwie.

Podkreślić należy, że w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia. Dla dokonania oceny, czy w konkretnym przypadku występuje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia, prowadzenia gospodarstwa rolnego, czy też wykonywania w nim pracy), a sprawowaniem opieki, organ powinien w pierwszej kolejności ustalić w toku postępowania wyjaśniającego rodzaj i ilość faktycznie wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego czynności opiekuńczych nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a następnie rozważyć czy uniemożliwiają one wnioskodawcy podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (zatrudnienia). Ustalenia w tym zakresie powinny zostać dokonane z poszanowaniem podstawowych reguł procedury administracyjnej, z których wynika przede wszystkim obowiązek działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Organ winien zatem w toku postępowania z urzędu lub na wniosek stron podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Jego obowiązkiem jest wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona, winna zostać dokonana w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.).

Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, przy czym opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania w nim pracy). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W judykaturze podkreśla się, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem pracy. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Nie budzi wątpliwości, że intensywność czynności wykonywanych codziennie w związku z opieką nad niepełnosprawnym musi być na tyle duża, że uniemożliwia wykonywanie zajęcia zarobkowego.

O ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo – skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj i ilość czynności, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz konieczność pozostawania w stanie gotowości do zapewnienia opieki i pomocy niepełnosprawnemu podopiecznemu, uniemożliwiają tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, publ. CBOSA).

W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem przeprowadzenie przez organ postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, aby zebrany materiał dowodowy pozwalał na ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną, a więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście możliwości podjęcia pracy. Jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. Wyklucza to sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, co nie oznacza jednak konieczności opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, publ. CBOSA). Sprawowanie opieki obejmuje stan, w którym opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – zarówno udzielając pomocy jak i wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, publ. CBOSA). Stała opieka powinna być rozumiana jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy (wyrok WSA w Gdańsku z 22 listopada 2023 r., II SA/Gd 531/23, publ. CBOSA). Do opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym zaliczyć należy te czynności, które wynikają z całkowitej zależności osoby od otoczenia, przy czym nie ogranicza się ich do podstawowych czynności życia codziennego. Udzielanie pomocy polega na wsparciu w czynnościach samoobsługowych, ale także w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałaniu w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Cały zakres wymienionych czynności składa się na sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przy ocenie możliwości "samodzielnej egzystencji" należy przede wszystkim brać pod uwagę całokształt schorzeń, na które osoba wymagająca opieki cierpi i z uwagi na ich charakter oraz związane z tym potrzeby niepełnosprawnego (leczenie czy rehabilitację) dokonać wszechstronnej oceny jego rzeczywistych możliwości samodzielnego sprostania podstawowym czynnościom związanym z prawidłowym funkcjonowaniem w środowisku. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne czynności samodzielnie, spożywać posiłki czy poruszać się, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania.

Należy także wskazać, wbrew twierdzeniom Kolegium, że za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą przemawiać wyłącznie czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad osobą chorą, co wynika choćby z konieczności zaspokojenia podstawowych potrzeb własnych opiekuna. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, czy robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego, jednak są to czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki. Składają się one na całokształt właściwie sprawowanej opieki. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie również spełniona, jeżeli stosownie do konkretnych okoliczności, w szczególności zakresu niepełnosprawności i wynikających z niego potrzeb osoby niepełnosprawnej, opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad jego matką nie uzasadnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie w pisemnym oświadczeniu z dnia 25 września 2023 r. skarżący podał, że sprawuje osobistą, całodobową opiekę nad mamą, zaś w trakcie wywiadu środowiskowego wskazał, iż wszelkie czynności porządkowe, związane z mamą, podawanie i przygotowywanie posiłków, czynności higieniczno – pielęgnacyjne, pomoc w ubieraniu, przygotowywanie i nadzorowanie zażywania leków oraz pilnowanie recept i wizyt lekarskich są wyłącznym obowiązkiem skarżącego. Jednak w toku postępowania odwoławczego skarżący wyjaśnił, iż jego żona również uczestniczy w opiece nad T. K. – przygotowuje posiłki, pomaga teściowej przy kąpieli, sprząta. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że opieka skarżącego nad mamą polega na pomocy w ćwiczeniach rehabilitacyjnych, podaniu napoju 2 razy w ciągu nocy, podawaniu leków, robieniu prania i zakupów, pomocy w sprzątaniu, a także jeżdżeniu do lekarzy po recepty dla mamy (bez udziału T. K.) oraz raz na trzy miesiące na wizytę lekarską z mamą. W ocenie Sądu tak opisana intensywność opieki nie wyklucza wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącego. Powyższą okoliczność potwierdził sam skarżący, wskazując, iż samodzielnie wykonuje czynności przy posiadanym inwentarzu żywym.

Nie potwierdzono również, aby skarżący musiał pozostawać, w związku ze sprawowaną opieką, do dyspozycji swojej podopiecznej w takim wymiarze czasu, aby uniemożliwiało mu to podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Jak natomiast wskazał NSA w wyroku z 26 maja 2023 r., sygn. I OSK 1205/22 (publ. CBOSA): "praca w gospodarstwie rolnym z natury rzeczy ma charakter sezonowy i nie jest wykonywana stale w ustalonych ramach. Jednocześnie czynności takie jak: pranie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, pomoc przy wstawaniu z łóżka czy pomoc przy czynnościach higienicznych - nie wykraczają poza standardowe obowiązki domowe związane z opieką na osobą starszą".

Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, Sąd, na mocy art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

ds