Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1438/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1-4, art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 2, art. 27
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.), , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant st. ref. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2015 r. sprawy ze skargi Samodzielnego [...] w [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę.


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy

1. Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], działając na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 ze zm., dalej: u.p.p.), uznał praktyki stosowane w dniu [...] i [...] stycznia 2015 r. przez Samodzielny [...] w [...], polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciu Przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia [...], przez co pacjenci byli pozbawieni możliwości złożenia wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu [...] stycznia 2015 r.

2. W uzasadnieniu Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że za pośrednictwem internetowego formularza kontaktowego pozyskał informacje uprawdopodobniające naruszenie zbiorowych praw pacjentów, wobec czego, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez Samodzielny [...] w [...]. Wystąpił do podmiotu leczniczego z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień dotyczących: (1) czy Samodzielny [...] w [...], zwany dalej: "podmiotem leczniczym" lub "Przychodnią", zaprzestał udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom w okresie od [...] stycznia 2015 r. w związku z prowadzonym protestem skutkującym odmową zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r.; (2) w przypadku udzielenia twierdzącej odpowiedzi czy podmiot leczniczy poinformował pacjentów o sposobie udostępniania dokumentacji medycznej pacjentom w związku z zamknięciem jego placówek od dnia [...] stycznia 2015 r.; (3) jak podmiot leczniczy zorganizował udostępnianie dokumentacji medycznej po [...] stycznia 2015 r., oraz, zwrócił się o przesłanie poświadczonego za zgodność z oryginałem dokumentu ustanawiającego procedurę wewnętrzną obowiązującą w Przychodni w zakresie udostępniania dokumentacji medycznej oraz kopie regulaminu organizacyjnego.

Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. podmiot leczniczy wskazał, iż Przychodnia nie udzielała świadczeń w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r., z uwagi na brak lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego w rozumieniu ustawy. "Spowodowane było to brakiem umowy z NFZ na udzielanie świadczeń w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej. Jako, że nieudzielanie świadczeń wynikało z wyżej przedstawionych przyczyn, a nie miały one cech protestu odpowiedź na pierwsze pytanie brzmi nie. Po pierwszym stycznia 2015 r. dokumentacja medyczna jest udostępniana pacjentom zgodnie z załączonym regulaminem organizacyjnym placówki." Podmiot leczniczy nie odpowiedział na zadane przez Rzecznika Praw Pacjent pytania w przedmiocie informowania pacjentów o sposobie udostępniania dokumentacji medycznej w związku z zamknięciem placówki oraz jak podmiot leczniczy zorganizował udostępnianie dokumentacji medycznej pacjentom po [...] stycznia 2015 r. Do powyższych wyjaśnień została dołączona kopia Regulaminu Organizacyjnego Przychodni.

Rzecznik Praw Pacjenta ustalił, że kontrolowany podmiot leczniczy w dniu [...] i [...] stycznia 2015 r. stosował praktyki polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciu podmiotu leczniczego przez co pacjenci byli pozbawieni możliwości złożenia wniosku o udostępnianie dokumentacji medycznej. Potwierdza to pismo Przychodni z dnia [...] stycznia 2015 r. oraz zgłoszenie przekazane przez pacjenta w dniu [...] stycznia 2015 r. W dniu [...] stycznia 2015 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia [...] a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się, co jest faktem powszechnie znanym, nie wymagającym dowodu.

3. Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził, że doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z tym przepisem, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Organ wyjaśnił, że terminem "zbiorowe prawa pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość – grupę zasługującą na szczególną ochronę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r. II OSK 2826/12). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów można mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Organ wskazał, że dla stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina podmiotu (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 tej ustawy, podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Dostęp do dokumentacji medycznej jest więc prawem pacjenta, a jego realizacja regulowana jest przez przepisy rozdziału 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz. 1697 z późn. zm.), udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 rozporządzenia).

Zdaniem organu, bezsporne w niniejszej sprawie jest, że podmiot leczniczy uczestniczył w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia [...] do dnia [...] stycznia 2015 r. Ze zgłoszenia dokonanego w dniu [...] stycznia 2015 r. przekazanego do Biura Rzecznika Praw Pacjenta za pośrednictwem formularza kontaktowego wynika, że Przychodnia w dniu [...] stycznia 2015 r. była zamknięta i nie udostępniała dokumentacji medycznej "jedyna w [...] Przychodnia Rejonowa SPZOZ przy ulicy L. zamknęła w sensie dosłownym swe drzwi przed pacjentami. Na zamkniętych drzwiach wisiała stosowna, pisemna informacja o tym, że przychodnia jest nieczynna. Pacjenci odchodzili z kwitkiem." Pacjenci z chorym małym dzieckiem zostali zmuszeni do szukania pomocy w sąsiednim mieście ([...]).

Wobec powyższego, zdaniem organu, stosowana przez podmiot leczniczy w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. praktyka była bezprawna, gdyż podmiot ten uniemożliwił pacjentom składanie wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej. Ponadto zamknięcie tego podmiotu w sytuacji, w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (np.: dla wystawienia recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenia zabiegu operacyjnego) celem skorzystania ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot, stanowiło naruszenie dyspozycji § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki.

Organ stwierdził, że art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi.

Stosowanie przedmiotowych praktyk w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. przez Przychodnię nie było adresowane do konkretnej osoby lecz było wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta. Ponadto miało zorganizowany charakter. Zamknięcie podmiotu leczniczego nastąpiło bowiem w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia [...], a Przychodnia niewątpliwe przewidywała, że zachowanie to spowoduje, że pacjent nie uzyska dostępu do swojej dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych.

Organ podkreślił, że stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta może nastąpić nie tylko przez działanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, ale również przez zaniechanie. Niewątpliwie, Przychodnia w związku z prowadzonym protestem w dniu [...] i [...] stycznia 2015 r. zaniechała udostępnienia dokumentacji medycznej pacjentom.

4. Zdaniem Sądu, stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości.

II. Zarzuty podniesione w skardze i stanowisko organu

5. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2015 r. złożył Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w [...] i domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie prawa, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 59 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 i art. 27 u.p.p. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nieudzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z uwagi na brak lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego w dniu [...] i [...] stycznia 2015 r., stanowi ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej, co narusza zbiorowe prawa pacjentów;

2) art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nieudzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z uwagi na brak lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego w dniu [...] i [...] stycznia 2015 r., stanowi zaniechanie mające na celu naruszenie zbiorowych praw pacjentów;

3) art. 107 § 3 kpa poprzez jego niezastosowanie, i powoływanie się w uzasadnieniu faktycznym na fakty uprzednio nie ustalone, to jest na fakt, że pacjenci z chorym małym dzieckiem zostali zmuszeni do szukania pomocy w sąsiednim mieście, z czego nie wynika, że miało to związek z udostępnianiem dokumentacji medycznej.

6. W odpowiedzi na skargę Rzecznik Praw Pacjenta wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

III. Podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

7. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podkreślić należy, że sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, czyni to na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie zastępuje organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do kompetencji sądu należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. W razie jednak nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala, na mocy art. 151 p.p.s.a.

8. Zaskarżoną decyzją Rzecznik Praw Pacjenta uznał praktyki stosowane w dniu [...] i [...] stycznia 2015 r. przez Samodzielny [...] w [...], polegające na: ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciu Przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia [...], przez co pacjenci byli pozbawieni możliwości złożenia wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej - za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu [...] stycznia 2015 r.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Sąd podziela stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

9. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 59 ust. 1 pkt 1 i art. 64 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, oraz, stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu zorganizowanie wbrew przepisom o rozwiązywaniu sporów zbiorowych akcji protestacyjnej lub strajku prze organizatora strajku – mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych. Zgodnie zaś z ust. 2, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 i 2 tej ustawy, w przypadku wydania przez Rzecznika decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje on jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. W decyzji, o której mowa w ust. 1, Rzecznik może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 1, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 (ust. 3). W przypadku określonym w ust. 3 Rzecznik wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania (ust. 4).

Niniejsza sprawa dotyczy naruszenia zbiorowych praw pacjentów poprzez naruszenie prawa pacjenta do dokumentacji medycznej. Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej. Podstawowy problem sprowadza się zatem do oceny, czy ograniczenie pacjentom dostępu do dokumentacji medycznej spowodowane zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku zamknięcia w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. Samodzielnego [...] w [...] stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Stosownie do art. 23 ust. 1 tej ustawy, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych świadczeń zdrowotnych. Jest to prawo pacjenta, który może żądać wglądu, w tym także do baz danych w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń, sporządzenia wyciągów, odpisów lub kopii dokumentacji, wydania oryginału przy spełnieniu określonych warunków. Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.) udostępnienie dokumentacji medycznej następuje "bez zbędnej zwłoki".

Należy zgodzić się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że zamknięcie Samodzielnego [...] w [...] w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. w związku z uczestniczeniem w proteście lekarzy rodzinnych ograniczyło sposób składania przez pacjentów wniosków o udostepnienie dokumentacji medycznej jedynie do form pośrednich. Pacjent nie mógł bowiem złożyć takiego wniosku bezpośrednio w przychodni, a zważywszy że udostępnienie dokumentacji nie jest z reguły czynnością wymagającą skomplikowanych procedur, nie mógł zrealizować swojego prawa "bez zbędnej zwłoki", co w standardowych warunkach może oznaczać niezwłocznie.

W art. 26 ust. 1 ustawy wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia (art. 26 ust. 2 ustawy). Ponadto zgodnie z art. 27 ustawy dokumentacja medyczna może być udostępniona: (1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, (2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii, (3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Za organem wyjaśnić należy, iż "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługująca na szczególną ochronę (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r. II OSK 2826/12 publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta może nastąpić nie tylko przez działanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, ale również przez zaniechanie tego podmiotu. Dokonując wykładni art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. na gruncie niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że istotne jest to, na ile podmiot odpowiedzialny, którym był Samodzielny [...] w [...], przedsięwziął odpowiednie środki celem przeciwdziałania planowanym i w konsekwencji zaistniałym naruszeniom zbiorowych praw pacjenta. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, nie są bowiem oceniane wyłącznie działania lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta". (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r. w sprawie II OSK 61/13, publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. wskazano na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi.

Na uwagę zasługuje również treść art. 59 ust. 2 i ust. 3 ustawy, zgodnie z którymi zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, a ochrona zbiorowych praw pacjentów przewidziana w ustawie nie wyłącza ochrony wynikającej z innych ustaw, w szczególności z przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przepisów o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (ust. 3). Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy. Naruszenie zaś zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Wskazać zatem trzeba, że samo zamknięcie Przychodni, niezależnie z jakiego powodu – czy jest to protest, strajk czy chwilowy brak kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia – nie ma znaczenia w kontekście naruszenia zbiorowych praw pacjentów przez brak lub ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej. Działanie polegające na zamknięciu podmiotu leczniczego jest działaniem celowym, przewidywalnym, a bezpośrednią konsekwencją celowego działania polegającego na jej zamknięciu było również świadome naruszenie zbiorowych praw pacjentów polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej czy też zaniechaniu jej udostępnienia w prawem przewidzianej formie.

Podkreślić należy, że do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

W dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. w podmiocie leczniczym - Samodzielnym [...] w [...] doszło do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3 u.p.p. - poprzez uniemożliwienie pacjentom składania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej spowodowane zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem Przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia [...]. Jednocześnie Przychodnia w żaden sposób nie poinformowała pacjentów o sposobie i możliwości złożenia w tych dniach wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej.

Biorąc pod uwagę powyższe, słusznie Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził, że w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. doszło w Samodzielnym [...] w [...] do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w związku z § 78 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, poprzez bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Nie budzi wątpliwości, że Przychodnia w związku z prowadzonym protestem w dniu [...] i [...] stycznia 2015 r. zaniechała udostępnienia dokumentacji medycznej pacjentom. Ze zgłoszenia dokonanego w dniu [...] stycznia 2015 r. przekazanego do Biura Rzecznika Praw Pacjenta za pośrednictwem formularza kontaktowego wynika, że Przychodnia w dniu [...] stycznia 2015 r. była zamknięta i nie udostępniała dokumentacji medycznej "jedyna w K. Przychodnia Rejonowa SPZOZ przy ulicy L. zamknęła w sensie dosłownym swe drzwi przed pacjentami. Na zamkniętych drzwiach wisiała stosowna, pisemna informacja o tym, że przychodnia jest nieczynna. Pacjenci odchodzili z kwitkiem." Pacjenci z chorym małym dzieckiem zostali zmuszeni do szukania pomocy w sąsiednim mieście ([...]).

Jak słusznie stwierdził organ, w sprawie bezsporne jest, że podmiot leczniczy uczestniczył w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia [...] do dnia [...] stycznia 2015 r. Zwrócić należy uwagę, że podmiot leczniczy, również w czasie gdy jest zamknięty, ma obowiązki wobec aktualnych lub byłych pacjentów – do których należy między innymi udostępnianie dokumentacji medycznej. A zatem podmiot ten tak powinien zorganizować działalność czy jej zakończenie, aby pacjenci nie utracili prawa dostępu do swojej dokumentacji medycznej. Jakiekolwiek działanie podmiotu leczniczego uniemożliwiające pełny dostęp do wskazanej dokumentacji (a nie jedynie za pomocą skrzynki pocztowej lub poprzez kontakt telefoniczny) jest działaniem naruszającym zbiorowe prawa pacjentów.

W ocenie Sądu, realizacja prawa pacjenta do dokumentacji medycznej nie może być w żaden sposób ograniczona bądź utrudniona przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych i to nawet w sytuacji zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Fakt uczestniczenia w legalnej akcji protestacyjnej nie zwalnia jednak Przychodni z obowiązku przestrzegania prawa we wskazanym zakresie.

10. Wobec powyżej przeprowadzonej analizy i wbrew twierdzeniom skargi, nie może być mowy o naruszeniu przez organ art. 59, art. 23, art. 26, art. 27 u.p.p. ani art. 107 § 3 k.p.a. W tych okolicznościach zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z zasadami wyrażonymi w art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Przeprowadzone czynności pozwoliły bowiem na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie prawidłowego w ustalonych okolicznościach rozstrzygnięcia. Organ prawidłowo zastosował przepisy, uzasadnienie zaś zgodne jest z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Organ przytoczył fakty istotne dla rozstrzygnięcia, wyjaśnił jaki jest przedmiot postępowania, w oparciu o jaką podstawę prawną jest ono prowadzone, a tym samym jaki jest zakres niezbędnych ustaleń.

Sąd Wojewódzki w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, tj. art. 59 i art. 64 u.p.p., nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Reasumując, skoro Sąd uznał, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa a biorąc dodatkowo pod uwagę, że nie zostały dostrzeżone takie naruszenia przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

11. Mając powyższe na uwadze, wobec bezzasadności skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak wyroku.