Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 648/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 31 zy9
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 16 a, art. 30 ust. 1,
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak NSA Stanisław Śliwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 28 marca 2024 r. nr SKO.4115.87.2024 w przedmiocie uznania specjalnego zasiłku opiekuńczego za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 22 grudnia 2023 r. nr GOPS.I.4424.3B.2023.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 28 marca 2024 r. nr SKO.4115.87.2024, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt" lub "Organ I instancji") z 22 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie uznania specjalnego zasiłku opiekuńczego za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami.

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Wójt Gminy [...] decyzją z 17 listopada 2022 r. nr [...] przyznał S. D. (dalej: "Skarżący") w okresie od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad synem A. D., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W dniu 17 maja 2023 r. została przeprowadzona aktualizacja wywiadu środowiskowego, w trakcie którego ustalono, że Skarżący od kilku miesięcy pobiera emeryturę. Tego samego dnia S. D. zgłosił się do GOPS i przedłożył decyzję ZUS z 15 grudnia 2022 r. nr [...] o przyznaniu emerytury od 1 marca 2020 r. Jednocześnie Skarżący zawnioskował o uchylenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z 25 maja 2023 r. nr [...] 2023 Organ I instancji uchylił prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od maja 2023 r.

Zawiadomieniem z 12 lipca 2023 r. Wójt poinformował Skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresach: od 01.03.2020 do 31.10.2020 (okres zasiłkowy 2019/2020), od 01.11.2020 do 31.10.2021 (okres zasiłkowy 2020/2021), od 01.11.2021 do 31.10.2022 (okres zasiłkowy 2021/2022), od 01.11.2022 do 30.04.2023 (okres zasiłkowy 2022/2023) w związku z nabyciem prawa do emerytury. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Wójt Gminy [...] decyzją z 7 sierpnia 2023 r. nr [...] uznał przyznany i wypłacony w ww. okresach specjalny zasiłek opiekuńczy za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał Skarżącego do zwrotu. Po rozpatrzeniu odwołania SKO w [...] decyzją z 24 listopada 2023 r. nr [...] uchyliło decyzję Organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z 22 grudnia 2023 r. Wójt postanowił:

1. uznać przyznany decyzją Wójta Gminy [...]:

- nr [...] z 17 grudnia 2019 r.,

- nr [...] z 5 października 2020 r.,

- nr [...] z 14 grudnia 2021 r.,

- nr [...] z 17 listopada 2022 r. i wypłacony za okres od 1 marca 2020 r. do 30 kwietnia 2023 r. specjalny zasiłek opiekuńczy w łącznej wysokości 23 560,00 zł za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne.

2. zobowiązać S. D. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 marca 2020 r. do 31 kwietnia 2023 r. w łącznej wysokości 23 560,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi do dnia zapłaty.

Organ I instancji podał, że Skarżącego prawidłowo pouczono o przesłankach przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co potwierdził własnoręcznym podpisem pod treścią znajdującego się w aktach pouczenia. Skarżącego zobowiązano do niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawdo do wnioskowanego świadczenia, co również potwierdził własnoręcznym podpisem. Pouczenie o konieczności powiadomienia organu znajdowało się nadto w decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Pomimo tego, Skarżący nie poinformował organu o ustaleniu prawa do emerytury, wobec czego zachodzą podstawy do przyjęcia, że pobrał nienależnie świadczenie w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 kwietnia 2023 r.

Z powyższą decyzją nie zgodził się Skarżący, który w ustawowym terminie wniósł do SKO odwołanie.

Kolegium nie podzieliło zarzutów odwołującego się i opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję Organu I instancji w mocy. Powołując się na brzmienie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") w brzmieniu sprzed nowelizacji wyjaśniło, że w myśl art. 16a u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm. – dalej: "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawodawca w art. 16a ust. 8 u.ś.r. ujął katalog przesłanek negatywnych, przy zaistnieniu których specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Jedną z przesłanek negatywnych leżącą po stronie osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną jak wskazano w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a) jest m.in. ustalone na jej rzecz prawo do emerytury.

SKO na tle sprawy wyjaśniło, że decyzję z 15 grudnia 2022 r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał Skarżącemu prawo do emerytury począwszy od 1 marca 2020 r. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba która pobrała nienależne świadczenie rodzinne jest obowiązana do jego zwrotu. Na Skarżącym ciążył ogólny obowiązek informowania organu właściwego wypłacającego specjalny zasiłek opiekuńczy o każdej zmianie w stanie faktycznym w zakresie, w jakim zmiany te mają wpływ na istnienie lub zakres prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 1 u.ś.r.). Kolegium wskazało, że na gruncie niniejszej sprawy Strona została prawidłowo pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na przyznane prawo – a takim bezsprzecznie jest ustalenie prawa do emerytury. Konsekwencją powyższego było więc rozstrzygnięcie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżący podniósł, że nie zgadza się z argumentacją przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że w jego ocenie powinien zwrócić świadczenie za okres od dnia otrzymania decyzji przyznającej mu prawo do emerytury. Kolejno powołał się na trudną sytuację materialną. Podał, że ma na utrzymaniu syna legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz dwóch bezrobotnych synów z problemem alkoholowym, nadto sam jest starszym, schorowanym człowiekiem. W grudniu 2022 r. miał miejsce pożar jego domu rodzinnego. Dodał, że wyliczona kwota przekracza jego możliwości finansowe i jest dla niego krzywdząca.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej. Na zasadzie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także decyzję organu pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."):

1. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

2. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.

3. W przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.

4. Za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w ust. 2, uważa się dochód następujących członków rodziny:

1) w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest małoletnia:

a) osoby wymagającej opieki,

b) rodziców osoby wymagającej opieki,

c) małżonka rodzica osoby wymagającej opieki,

d) osoby, z którą rodzic osoby wymagającej opieki wychowuje wspólne dziecko,

e) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-d, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia

- z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko, a także rodzica osoby wymagającej opieki zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz;

2) w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia:

a) osoby wymagającej opieki,

b) małżonka osoby wymagającej opieki,

c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko,

d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia

- z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

5. W przypadku gdy prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustala się na osobę znajdującą się pod opieką opiekuna prawnego lub umieszczoną w rodzinie zastępczej spokrewnionej w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447, 1700 i 2140), uwzględnia się dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz dochód osoby wymagającej opieki.

6. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje w wysokości 620,00 zł 23 miesięcznie.

7. Kwotę specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.

8. Specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia,

c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów,

d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

9. Zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Art. 25 ust. 1 ustawy stanowi, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych: "Warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2023 r., I SA/Wa 1490/22, to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest zasadniczo bezsporny. S. D. był uprawniony do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego w zazębiających się okresach od 1 marca 2020 r. do 30 kwietnia 2024 r., na podstawie kolejno wydawanych decyzji w których to został pouczony o obowiązku informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na przyznane prawo. Na wiosek Skarżącego złożony w dniu 25 października 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie decyzją z 15 grudnia 2022 r. przyznał Skarżącemu prawo do emerytury od dnia 1 marca 2020 r., na podstawie art. 31 zy9 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19 innych chorób zakaźnych i związanych z nimi sytuacji kryzysowych ( Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Z wyjaśnień Oranu rentowego wynika, że decyzja została doręczona w dniu 16 grudnia 2022 r. W dniu 17 maja 2023 r. Skarżący złożył do Organu pomocowego wniosek o uchylenie decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy od maja 2023 r. W konsekwencji decyzją z 25 maja 2023 r. Wójt Gminy [...] uchylił decyzję w sprawie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 maja 2023 r., a następnie zaskarżoną do Sądu decyzją uznał świadczenie wypłacone za poprzedni okres, począwszy od 1 marca 2020 r. za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał Skarżącego do jego zwrotu w łącznej wysokości 23.560,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 5.258,26 zł.

Zdaniem Sądu, w tych okolicznościach nie ma podstaw do przyjęcia, że w okresie poprzedzającym doręczenie Skarżącemu decyzji w przedmiocie przyznania emerytury Skarżący pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w złej wierze - ze świadomością, że się on jemu nie należy. Prawo do emerytury nabywa się ex lege tylko w tym sensie, że z chwilą ziszczenia się określonych przesłanek faktycznych można żądać wydania decyzji określonej treści. Natomiast prawo do emerytury, rozumiane jako możność żądania określonego zachowania się podmiotu zobowiązanego (wypłaty świadczenia), powstaje dopiero na mocy wspomnianej decyzji; prawo do emerytury jest zatem prawem, które wymaga decyzyjnej, autorytatywnej konkretyzacji. Ustawowy opis negatywnej przesłanki pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego w postaci "ustalonego prawa do emerytury", może zatem - nawet przy zastosowaniu kryterium obiektywnego - budzić wątpliwości co do tego, czy przesłanka ta w ogóle wchodzi w rachubę przed wydaniem decyzji emerytalnej przez organ rentowy.

Nie sposób przyjąć, że Skarżący pobierając specjalny zasiłek opiekuńczy w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 kwietnia 2022 r. mógł i powinien przypuszczać, że 15 grudnia 2022 r. zostanie mu przyznana z mocą wsteczną emerytura. Nie można w związku z tym w żaden sposób stwierdzić, że pobierając zasiłek przez wskazany okres miał świadomość, tego, że w przyszłości ziszczą się okoliczności, które przesądzą o nieistnieniu podstaw do jego przyznania.

To właśnie okoliczności faktyczne sprawy, zmiana sytuacji prawnej spowodowały że uruchomione przez niego wnioskiem z 25 października 2022 r. postępowanie o przyznanie prawa do emerytury spowoduje, że ta zostanie mu przyznana z mocą wsteczną, na co pozwalały wprowadzone w późniejszym okresie przepisy.

Nie można tych okoliczności oceniać ex post. Świadomość, że świadczenie jest nienależne ma istnieć w dacie jego pobierania, a nie dotyczyć sytuacji niemożliwych do przewidzeniu w dacie jego pobierania.

Strona nie może ponosić negatywnych skutków takiego stanu rzeczy. Dla oceny okoliczności nie ma również znaczenia próba wykazania czy Skarżący w dacie składania wniosku o przyznanie emerytury w dniu 25 października 2022 r. miał świadomość, że zostanie ona przyznana z mocą wsteczną tj. od daty 1 marca 2020 r., choć i ta okoliczność nie została przez Organy w sposób pewny ustalona. Organ powołuje się tu na pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z tym że z jednego pisma wynika, że Skarżący składając wniosek miał taką świadomość, drugie z kolei pismo temu przeczy. Nie mniej jednak wyjaśnienie tych okoliczności pozostaje bez wpływu na ocenę świadomości Skarżącego w dacie składania wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jeszcze raz podkreślić należy, że przyznanie emerytury z mocą wsteczną nie może mieć wpływu na ocenę świadomości w aspekcie należnego świadczenia, pobieranego przed wydaniem decyzji.

Nie zostaje bowiem w takim przypadku spełniony element wolitywny, na który tak szeroko powołuje się Organ, a który rozróżnia świadczenie nienależne od świadczenia nienależnie pobranego.

W żadnej mierze nie można przypisać Skarżącemu świadomego wprowadzenie Organów w błąd.

Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że przyjęcie przez Organy, że pobrane przez Skarżącego świadczenie było świadczeniem nienależnym prowadziło do naliczania związanych z tym odsetek, stanowiących dodatkową dolegliwość.

Zdaniem Sądu, z tych wszystkich powodów, gdy chodzi o okres poprzedzający doręczenie Skarżącemu decyzji z dnia 15 grudnia 2022 r. w przedmiocie przyznania emerytury - nie ziściły się, z przyczyn wyżej wskazanych, przesłanki uznania pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego za świadczenie pobrane nienależnie; siłą rzeczy nie ma też podstaw do orzekania o obowiązku jego zwrotu. W tym zakresie zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wątpliwości powstają natomiast co do specjalnego zasiłku opiekuńczego pobranego po doręczeniu Skarżącemu decyzji z dnia 15 grudnia 2022 r. w przedmiocie przyznania emerytury - a więc specjalnego zasiłku opiekuńczego w czasie, gdy Skarżący miał już wiedzę o tym, że ma ustalone prawo do emerytury. W tym zakresie możliwa jest odmienna kwalifikacja pobranego świadczenia, aczkolwiek jest ona uwarunkowana dokładniejszymi ustaleniami co do sekwencji relewantnych zdarzeń, tj. ustaleniami co do daty doręczenia decyzji organu rentowego i co do czasu wypłaty zasiłku (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.).

Rozpatrując sprawę ponownie, Organ obowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku oraz wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.