Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 910/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 33 par 2 pkt 2 i 6
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi S. O. na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] sierpnia 2022r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z dnia [...] lipca 2022r., o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec S. O. ("Strona" "Skarżący" "Zobowiązany"), opiekuna prawnego małoletniego G. O., ur. [...].03.2016r., w celu wyegzekwowania obowiązku niepieniężnego, polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jednocześnie wskazano jako środek egzekucyjny grzywnę w celu przymuszenia.

W toku postępowania egzekucyjnego Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] [...] 2022r., nałożył na Zobowiązanego grzywnę celem przymuszenia, i wezwał do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...] lipca 2022 r.

W dniu [...] listopada 2022r. Skarżący złożył podanie zatytułowane "zarzuty

w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego

Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z dnia [...] lipca 2022 r. [...]". Skarżący zarzucił prowadzonej egzekucji naruszenie: art. 33 § 2 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej "u.p.e.a.") poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, art. 59 § 1 pkt 3 ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie. W związku z powyższymi zarzutami Skarżący wniósł o uznanie zgłoszonych zarzutów w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości. Wojewoda [...] wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. jako wierzyciela o ustosunkowanie się do zarzutów wniesionych przez Skarżącego.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2022r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. uznał zarzuty za nieuzasadnione oraz podtrzymał zasadność prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o wniosek i tytuł wykonawczy z dnia [...] lipca 2022 r.

W wyniku wniesionego zażalenia postanowieniem z dnia [...] lutego 2023r. Inspektor Sanitarny uchylił w całości zaskarżone postanowienie z [...] grudnia 2022r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w T..

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowieniem z dnia [...] marca 2023r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. oddalił zgłoszone przez Zobowiązanego zarzuty dotyczące określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem złożono zażalenie, zarzucając naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz. U z 2021 r., poz. 2069 ze zm., dalej "ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych"), poprzez brak wymagalności obowiązku. Ponadto Skarżący zarzucił naruszenie § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jednolity Dz. U. 2022 poz. 2172, dalej "rozporządzenie w sprawie szczepień"). W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie postanowienia, uznanie zarzutów w całości za zasadne oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2023r. Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu poinformował, że w sytuacji kiedy Strona wnosi w zażaleniu na postanowienie wierzyciela nowe zarzuty, które nie zostały wcześniej przez niego rozpatrzone, organ II instancji jest zobowiązany do przekazania ich do organu I instancji, w tym przypadku do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T., celem rozpatrzenia. Nowy zarzut nie może zostać bowiem rozpoznany po raz pierwszy przez organ II instancji. Spowodowałoby to naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej i to wierzyciel wydaje postanowienie w przedmiocie zarzutu. Na postanowienie zaś w sprawie zarzutu przysługuje zażalenie do organu II instancji. W związku z powyższym organ wyjaśnił, że zarzut naruszenia "art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji w zw. z art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń

i chorób zakaźnych u ludzi poprzez brak wymagalności obowiązku (...)" zostanie przekazany organowi I instancji do rozpatrzenia.

Odnosząc się do kwestii naruszenia § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia

w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych organ zauważył, że zarzut ten wykracza poza treść art. 33 § 2 u.p.e.a., zatem nie może stanowić podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, a jest jedynie wyrażeniem niezadowolenia Zobowiązanego. Inspektor Sanitarny powołując się na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 listopada 2022 r. sygn. II SA/Bd 853/22, poinformował, że przedmiotowe zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym wydawane jest w przypadku, gdy badanie kwalifikacyjne oraz sam zabieg podania preparatu szczepionkowego wykonywane są w dwóch różnych podmiotach medycznych. W sytuacji kiedy oba te procesy odbywają się w tej samej placówce, wystawienie przez lekarza zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym nie jest wymagane. Wynik tego badania jest bowiem odnotowany w dokumentacji medycznej dziecka prowadzonej przez podmiot. W konsekwencji brak zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym nie stanowi przesłanki, od której zależy obowiązek poddania dziecka szczepieniu, albowiem orzeczenie o braku przeciwskazań do szczepień umieszcza się zgodnie z art. 25 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 1876 ze zm.), w dokumentacji medycznej dziecka prowadzonej przez podmiot medyczny, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Dodatkowo wystawione zaświadczenie o badaniu kwalifikacyjnym, zgodnie z treścią art. 17 ust 4 ustawy o chorobach zakaźnych, dotyczy dnia kiedy go wykonano i ważne jest 24 godziny od daty wykonania badania. Tym samym, przed wykonaniem obowiązkowego szczepienia ochronnego w innym terminie konieczne będzie ponowne przeprowadzenie lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Organ zgodził się ze Stroną, iż zgodnie z art. 17 ust. 4 ustawy o chorobach zakaźnych, po przeprowadzonym badaniu lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania, natomiast podkreślił, że zgodnie z treścią art. 21 a ust. 2 tej samej ustawy, w przypadku, gdy osoba przeprowadzająca badanie kwalifikacyjne dokonała wpisu o tym badaniu do Karty Szczepień, nie wystawia się zaświadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 4 ustawy o chorobach zakaźnych.

Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z analizy dokumentacji medycznej zawartej w aktach sprawy, do dnia [...] maja 2023r., Zobowiązany nie stawił się w Przychodni Lekarskiej "[...]" w T., celem uzupełnienia brakujących szczepień ochronnych u dziecka G. O.. Nie dostarczył również żadnej dokumentacji medycznej świadczącej o odroczeniu obowiązkowych szczepień ochronnych

u małoletniego G. O., co potwierdza pismo z poradni NZOZ [...]

w T. z dnia [...] maja 2023 r. Wobec powyższego, zdaniem organu, wnioskować można, iż Zobowiązany w dalszym ciągu nie podejmuje działania ukierunkowanego na dopełnienie ustawowego obowiązku polegającego na uzupełnieniu u syna brakujących szczepień ochronnych.

W skardze zaskarżono powyższe postanowienie w całości zarzucając naruszenie:

a) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.

w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zw. z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47

w zw. z art 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483, dalej "Konstytucja RP");

b) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1,2,3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP;

c) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z art. 39 Konstytucji RP.

Z uwagi na podniesione zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a w konsekwencji umorzenie postępowania. Ponadto Strona wniosła o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności:

a) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń

i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 2, 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP oraz z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP;

b) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art 39 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Natomiast zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Z cytowanej ustawy wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Inspektor Sanitarny, utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T., którym organ I instancji oddalił zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a.). W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a.,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgodnie natomiast z art. 33 § 5 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:

1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.

Wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części z dniem doręczenia tego zarzutu organowi egzekucyjnemu do czasu zawiadomienia tego organu o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie tego zarzutu (art. 35 § 1 u.p.e.a.).

Należy zauważyć, że zarzut jest środkiem prawnym o niejednolitym charakterze. W zależności od wskazanych podstaw, wyliczonych w art. 33 § 2 u.p.e.a., zobowiązany, wnosząc zarzut:

1) kwestionuje dopuszczalność egzekucji (art. 33 § 2 pkt 1 i 5 u.p.e.a.) lub wymagalność obowiązku (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.); z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku, dlatego zobowiązany, wnosząc zarzuty na tych podstawach, zamierza wykazać, że obowiązek już nie istnieje albo uległ wygaśnięciu lub że jeszcze nie zaistniał (nienałożenie obowiązku) albo że istnieje, ale nie jest jeszcze wymagalny;

2) zarzuca wierzycielowi lub organowi egzekucyjnemu istotne uchybienia proceduralne (art. 33 § 2 pkt 2-4 u.p.e.a.).

Wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawy zarzutów stanowią katalog zamknięty. Zobowiązany może więc wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w tym przepisie. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrywania zarzutów. Zarzuty są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny.

Skarżący w piśmie z dnia [...] listopada 2022r. wniósł następujące zarzuty: określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.), niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku, błędne wskazanie że obowiązek jest wymagalny (art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.), nie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.(art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.). W zażaleniu z dnia [...] marca 2023r. na postanowienie organu pierwszej instancji (wydane po uchyleniu pierwotnego rozstrzygnięcia) Strona podniosła nowy zarzut: braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.).

W odniesieniu do zarzutu braku spełniania przez tytuł wykonawczy wymogów wynikających z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., rację ma organ, że wykracza on poza podstawy zarzutów wskazanych w art. 33 § 2 u.p.e.a. W związku z powyższym zarzut ten nie podlegał rozpatrzeniu. W judykaturze podkreśla się, że podnoszenie zarzutów nie wynikających z powyższego przepisu uzasadnia pominięcie ich w rozważaniach, gdyż nie mogą one mieć jakiegokolwiek wpływu na wydane rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2011 r., II FSK 220/10). Na marginesie już tylko należy wyjaśnić, że spełnianie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. kontroluje organ egzekucyjny (a nie wierzyciel) i w razie stwierdzenia w tym zakresie uchybień nie przystępuje do egzekucji, zawiadamiając o tym wierzyciela (art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.). Z powyższych przyczyn nie zasługuje też na uwzględnienie stanowisko Strony co do naruszenia przez organ art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., tj. braku umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27.

Podnosząc zarzut określenia dochodzonego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.), Skarżący argumentował, że podstawa prawna obowiązku wskazana w tytule wykonawczym w przeważającej części jest nieadekwatna do jego sytuacji, a treść obowiązku wskazana w tytule wykonawczym w ogóle nie wynika z przywołanej podstawy prawnej. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest wskazany w tytule wykonawczym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Na tej podstawie ustawodawca zobowiązał osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m. in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Zgodnie z definicją ustawową szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie (art. 2 pkt 26 tej ustawy). Szczepienie ochronne jest wyodrębnionym z zakresu ogólnego udzielania świadczeń zdrowotnych przedmiotem działalności i służy zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w celu unieszkodliwienia źródeł zakażenia, przecięcia dróg szerzenia się zakażeń i chorób zakaźnych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.

Zgodnie z ust. 1 art. 17 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W myśl zaś art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 tej ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określi w drodze rozporządzenia wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.), w którym ustalił wykaz (zakres) obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym – jeśli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia.

Wbrew twierdzeniom Skarżącego, ze wskazanych w tytule wykonawczym przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu (wyroki NSA: z 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11; z 6 czerwca 2017 r., II GSK 2398/15). Niezasadne wobec tego jest stanowisko Skarżącej, że wskazane przepisy nie stanowią podstawy prawnej nałożenia obowiązku szczepień.

Należy przy tym podkreślić, że wierzyciel w tytule wykonawczym w sposób szczegółowy opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując czego dotyczy, z podaniem rodzaju szczepień oraz okresów, w których powinny one zostać wykonane. Wbrew argumentacji użytej w skardze należy też podkreślić, iż treść obowiązku wskazana w tytule wykonawczym wynika z przywołanej podstawy prawnej. Uszczegóławia ją wspomniane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy oraz komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wydany na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Przepisy rozporządzenia w § 3 regulują przedział czasu, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. To, że został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po jego upływie obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Z § 5 tego rozporządzenia wynika bowiem, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok.

Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi), a Program Szczepień Ochronnych na dany rok jest szczegółowym kalendarzem szczepień, zależnym od względów medycznych, jak również warunków epidemiologicznych. Ustalenie kalendarza szczepień nie należy do materii ustawowej. Uzasadnia to pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. Trudno byłoby oczekiwać, ażeby materią tą miał zajmować się sam ustawodawca, który w przywołanym akcie prawnym wyraźnie stanowi o obowiązku szczepień ochronnych, kwestie szczegółowe pozostawiając rozstrzygnięciu na niższych poziomach decyzyjnych (zob. wyrok NSA z 19 grudnia 2018r., sygn. akt II OSK 2547/18).

Ustosunkowując się natomiast do zarzutu braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.), podkreślić należy, że został on podniesiony dopiero w zażaleniu. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że ani organ odwoławczy, ani sąd administracyjny nie są uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy w zażaleniu (por. wyroki NSA z dnia: 25 marca 2021 r., III FSK 2889/21; 31 maja 2022 r., III FSK 672/21). Takie zarzuty powinny być najpierw rozpoznane przez organ pierwszej instancji. W kontrolowanej sprawie organ odwoławczy zasadnie zatem wyjaśnił, że w tym zakresie zarzuty zostaną przekazane do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. celem rozpatrzenia. W skardze Strona ponownie wskazała na naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Z uwagi jednak na to, że zarzut ten został podniesiony dopiero w zażaleniu, z podanych wyżej względów, nie podlega on rozpatrzeniu przez Sąd. Jedynie na marginesie można zauważyć, że ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do syna Skarżącego, stał się wymagalny, a argumenty wskazujące na niewymagalność obowiązku były w całości chybione. Jak wynika z art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to musi być aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem. W ust. 3 tego przepisu ustawodawca wskazał, że obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, a tym szczepieniem, upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4. Przepis art. 17 ust. 4 tej ustawy stanowi z kolei, że po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1760/19, poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Pogląd ten skład orzekający w pełni podziela.

Dokonane w sprawie przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. ustalenia potwierdzają okoliczność braku szczepień ochronnych dziecka Skarżącego, pomimo wydania przez lekarza zaświadczenia o braku przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego sczepienia ochronnego u G. O. (zaświadczenie z dnia [...] października 2022r). Z pisma z dnia [...] maja 2023r. NZOZ [...] Przychodnia Lekarska wynika, że do dnia sporządzenia tego pisma mama z dzieckiem (G. O.) nie pojawiła się na uzupełnieniu zaległych szczepień obowiązkowych ani nie dostarczyła żadnego zaświadczenia o odroczeniu syna ze szczepień. Nie budzące wątpliwości ustalenia dokonane w sprawie wskazują więc jednoznacznie, że w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego dziecko, wbrew ustawowemu obowiązkowi, nie zostało poddane szczepieniom ochronnym. Należy przy tym również podkreślić, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok (§ 5 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych). Szczepienia obowiązkowe są realizowane przez osoby upoważnione, będące realizatorami obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Obowiązek szczepień staje się więc egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez ustawę, w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela prezentowane w orzecznictwie zapatrywania Naczelnego Sadu Administracyjnego dotyczące wymagalności obowiązku szczepiennego. NSA wskazał m.in., że "W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres czasu, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy w tymże akcie określone nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanej prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej – jak to błędnie postrzega skarżąca – jako terminy, których upływ dopiero stanowi o wymagalności omawianego obowiązku. Podzielenie poglądu skarżącej całkowicie niweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie" (wyroki z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1716/19, z 9 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 829/19, z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19).

Końcowo już ustosunkowując się do przywołanego w skardze wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., SK 81/19 wskazać należy, że Trybunał orzekł, iż:

I. Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.

Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy w związku z § 5 rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.

W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy, jak i § 5 rozporządzenia jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.

Wyrok Trybunału nie pozbawia zatem GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

TK wyjaśnił także, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosił się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne było zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł więc, że dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych niezbędne jest określenie innego czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji wskazując na termin 6 miesięcy, który w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian prawnych.

W ocenie Sądu Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 9 maja 2013 r., SK 81/19, nie zakwestionował obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Ponadto tut. Sąd podziela stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu TK pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (TK-K 53/07 – I CSK 390/17). Tym niemniej sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale jego stosowanie w tym okresie winno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z 2 sierpnia 2018 r., II OSK 87/18, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz pod redakcją Piotra Tulei, wyd. II – LEX).

Sąd w obecnym składzie stwierdził, że regulacja objęta wyrokiem TK dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a ty samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę TK wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się sczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. W tym okresie minister właściwy do spraw zdrowia jest zobligowany rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych. Jeśli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją w drodze nowelizacji rozporządzenia okaże się niemożliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 ustawy lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych konieczne będzie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Ewentualne przyjęcie przez Sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez TK przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia TK są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.

Mając na uwadze powyższe, jako niezasadne należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego przez Skarżącego. Z uwagi również na powołane wyżej orzeczenie TK, Sąd nie dostrzegł potrzeby występowania z pytaniem prawnym, o jakie wnoszono w skardze, do Trybunału Konstytucyjnego.

Kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że nie naruszają one prawa, a argumentacja jaką posłużył się organ jest prawidłowa. Stan faktyczny ustalono bezspornie. Rozstrzygnięcie zaskarżonego postanowienia oparto na właściwej podstawie prawnej, a uzasadnienie jest wystarczające i spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśniły jaki jest przedmiot postępowania, przytoczyły fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz uzasadniające je regulacje prawne.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę