Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 464/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Domagalska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi B.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "ZUS", "Zakład" lub "organ") z 25 kwietnia 2023 r. nr [...] utrzymująca w mocy własną decyzję organu z 17 lutego 2023 r. nr [...] o odmowie umorzenia B. L. (dalej jako "wnioskodawczyni" lub "strona") należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 16 grudnia 2022 r. wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Prośbę o umorzenie uzasadniła trudną sytuacją materialną oraz faktem, że nie dysponuje majątkiem oraz dochodami, które mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Podkreśliła, że z tytułu umowy zlecenia otrzymuje wynagrodzenie w kwocie najniższego wynagrodzenia, które jest wolne od zajęć komorniczych. Wskazała, że nadwyżki powyżej kwoty najniższego wynagrodzenia, które są wyrównaniem do poprzedniego miesiąca są potrącane z jej wynagrodzenia. Nadmieniła, że egzekucja z wynagrodzenia negatywnie wpływa na jej stan zdrowa, co utrudnia codzienną egzystencję. Wskazała, że koszty miesięcznych opłat znacznie wzrosły po podwyżkach i po ich uregulowaniu pozostaje jej niewielka kwota na pozostałe wydatki. W 2014 r. podpisała z ZUS umowę ratalną, która zawierała błędy w księgowaniu należności. Podkreśliła, że kwota zadłużenia odpowiadająca należności głównej z tytułu nieopłaconych składek wpłynęła do ZUS w 2014 r.

Decyzją z 17 lutego 2023 r. nr [...] Zakład na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009), zwanej dalej "u.s.u.s.", w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem MGPiPS z 31 lipca 20023 r."), odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 20 258,37 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: od 03.2008 r. do 07.2008 r., od 09.2008 r. do 02.2009 r., 11.2009 r, od 05.2010 r. do 06.2010 r. w łącznej kwocie 11 852,02 zł, w tym z tytułu: składek - 4 920,02 zł, odsetek liczonych na 16 grudnia 2022 r. - 6 932,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od 03.2008 r. do 07.2008 r., od 09.2008 r. do 02.2009 r., od 10.2009 r. do 11.2009 r., od 05.2010 r. do 06.2010 r. w łącznej kwocie 7 341,73 zł, w tym z tytułu: składek - 3 095,73 zł, odsetek liczonych na 16 grudnia 2022 r. - 4 246,00 zł.,

c) Fundusz Pracy - za okres: od 03. 2008 r. do 07.2008 r., od 09.2008 r. do 02.2009 r. w łącznej kwocie 1 064,62 zł, w tym z tytułu: składek - 442,62 zł, odsetek liczonych na 16 grudnia 2022 r. - 622,00 zł.,

W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą do 5 sierpnia 2011 r. W okresie prowadzenia działalności nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek, w ten sposób została dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. W oparciu o uregulowanie zawarte

w art. 24 u.s.u.s. Zakład ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Zgodnie z zapisami ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym

w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie

z dniem 1 stycznia 2012 r., do u.s.u.s. zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. Występują jednak pewne zdarzenia, które powodują, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, że 5 - letni okres jest wydłużany. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu,

a powstaniem przyczyny zawieszenia. Zgodnie z art. 24 ust. 5b ww. ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto zawarcie umowy ratalnej z ZUS zgodnie z art. 24 ust. 5a ww. ustawy powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Organ wskazał, że zadłużenie, o którego umorzenie wnioskodawczyni się ubiega zweryfikowano pod względem ewentualnego przedawnienia. W świetle art. 24 u.s.u.s. do dnia złożenia wniosku nie upłynął termin, w którym wskazane zaległości mogły być dochodzone. Wobec zaległości wnioskodawczyni podjęte zostały następujące czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia:

- figurujące na koncie strony zaległości sukcesywnie od 23 maja 2012 r. zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym powodując tym samym zawieszenie biegu przedawnienia, które będzie trwało do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia.

- 3 sierpnia 2017 r. wnioskodawczyni podpisała umowę ratalną. Okoliczność ta skutkowała zawieszeniem biegu terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich zaległości widniejących na koncie strony od dnia zawarcia umowy, o której mowa art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności ostatniej raty lub daty zerwania układu, tj. do 21 lutego 2020 r.

W związku z powyższym, w ocenie organu należności nie uległy przedawnieniu

i są wymagalne.

Organ przedstawił sytuację materialną i zdrowotną strony i stwierdził, że nie zaistniały przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. W ocenie Zakładu nie wystąpiła bowiem w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Nie wykazano zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia przez stronę podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Nie wykazano również, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brak jest więc podstaw prawnych do umorzenia przedmiotowych należności.

W piśmie z 17 marca 2023 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazała, że pomija kwestie związane ze swoją sytuacją materialną. Nadmieniła, że utrzymuje się sama i nie posiada stałego zatrudnienia,

a koszty utrzymania w dobie inflacji są wysokie. Wniosła o ponowne przeliczenie kwot jakie wpłynęły do ZUS w 2014 r. oraz poprawne ich zaksięgowanie uznając abolicję. Podkreśliła, że w 2014 r. doszło do zaniedbań i błędów w księgowaniu po stronie ZUS. Oświadczyła, że w maju 2014 r. złożyła wniosek o abolicję, która umożliwia umorzenie nieopłaconych składek od stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. Abolicją została objęta, a warunkiem było spłacenie kwot pozostałych, których ona nie obejmowała. 30 lipca 2014 r. zawarła ugodę nr [...]. Nie spłaciła należności, ponieważ po przeanalizowaniu kwot okazało się, że były one źle zaksięgowane i brakowało pieniędzy, które wpłynęły do ZUS. W dokumencie widniały kwoty z 2005 r., gdzie żadnej działalności strona nie prowadziła, a sam dokument zawierał błędne wyliczenia.

Wnioskodawczyni podkreśliła, że wielokrotnie występowała do ZUS

o przedstawienie sytuacji na jakie konta i na jakie kwoty zostały zaksięgowane środki, które wpłynęły do Zakładu w czerwcu 2014 r. ze zwrotu UKS. Pismem z 16 czerwca 2015 r. ZUS przesłał jej poprawione pismo w którym kwoty pozostałe do umorzenia

i opłacenia zostały zmniejszone, tym samym wykazał swoje błędy z 2014 r. Zatem ugoda z 30 lipca 2014 r. faktycznie wykazywała błędy. Strona zaznaczyła, że wnioskowała o zmianę tej ugody, ale bez żadnego odzewu. Dodała, że w lipcu 2015 r. na jej wniosek otrzymała z urzędu skarbowego informację o kwotach, które wpłynęły do ZUS. Kwoty te w całości pokrywały zobowiązania, które były do zapłaty po lutym 2009 r., więc należności powinny być umorzone na podstawie abolicji.

Wnioskodawczyni oświadczyła, że 30 września 2015 r. otrzymała kolejne pismo

z ZUS. Zakład wszczął kolejną egzekucję i poinformował, że strona ma zapłacić kwoty 370,35 zł, 4.188,47 zł, 6,37 zł. Natomiast pismem z 24 lipca 2015 r. ZUS ponownie dokonał analizy, że łączna kwota przekazana przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego to kwota 12.446,30 zł, a była to kwota 14.000,00 zł. Zatem po roku wnioskodawczyni dodatkowo otrzymała informację, że kwota 1.965,64 zł została zaksięgowana na składki zdrowotne za 2004 r. Podkreśliła, że nie była poinformowana, że takie zaległości posiada, a ponadto zaległości za ten okres uległy przedawnieniu.

Wnioskodawczyni wskazała, że ZUS odliczył jeszcze kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości 1.591,00 zł, co jest niezgodne z prawdą, z uwagi na to, że urząd skarbowy pobrał koszty przed przelaniem środków na konto ZUS i zostało to zobrazowane pismem z urzędu skarbowego, które strona dostarczyła do ZUS 2 lipca 2015 r. Podsumowując oświadczyła, że Zakład dysponował już w 2014 r. kwotami, które powinny zaspokoić roszczenia niepodlegające umorzeniu po lutym 2009 r. na skutek abolicji. Dopiero po roku, po udowodnieniu, że posiadał większe kwoty niż wykazywał

i zmniejszył wymagane zaległości, ZUS nie umorzył jednak długu. Mając na uwadze powyżej przytoczone fakty strona stwierdziła, że ZUS działał bezprawnie, nie ponosząc żadnej odpowiedzialności za swoje błędy.

W piśmie z 11 kwietnia 2023 r. strona oświadczyła, że w maju 2014 r. złożyła wniosek o abolicję zaległych składek ZUS. Wskazała, że czerwcu 2014 r. na drodze egzekucji do ZUS wpłynęła kwota 14.000,00 zł, w dniach 16 sierpnia 2014 r., 13 czerwca 2014 r. oraz 30 czerwca 2014 r. Z tych pieniędzy ZUS rozliczył kwotę 10.068,00 zł. Wskazują na to pisma z ZUS z 27 maja 2015 r. Na podstawie błędnego wyliczenia pozostaje do spłaty zaległość niepodlegająca umorzeniu, której spłatę rozłożono na raty. Kwota umowy opiewa na 6.250,43 zł ubezpieczenie zdrowotne

i 1.175,00 zł za 2005 r. Podniosła, że w 2005 r. nie prowadziła żadnej działalności. Złożyła wniosek o ponowne przeliczenie, ponieważ w 2014 r. do ZUS wpłynęła kwota 14.038,00 zł. Oświadczyła, że w 2015 r. ZUS zajął jej jedyne źródło dochodu z tytułu umowy zlecenia. Nadmieniła, że była matką samotnie wychowującą dziecko w wieku szkolnym (pismo z 21 lipca 2015 r.). Kolejny raz zwróciła się o prawidłowe rozliczenie konta płatnika i przywrócenie abolicji. W odpowiedzi otrzymała jednak kolejne błędne wyliczenia. ZUS przez rok nie zaksięgował prawidłowo wpłat. Wystąpiła z wnioskiem do urzędu skarbowego o wykazanie przekazanych wpłat. Pismo z 2 lipca 2015 r. dostarczyła do ZUS i w nim są kwoty o łącznej wartości 14.208,00 zł. Dostarczyła również pismo o pobranych kosztach egzekucyjnych i były pobrane przez urząd skarbowy przed wpłatą na konta ZUS. Wnioskodawczyni zapytała nadto, na jakiej podstawie ZUS odjął od tej kwoty koszty egzekucyjne. Pismem z 24 lipca 2015 r. po ponownym wyliczeniu ZUS znowu przekazał błędne informacje. Zakład zaksięgował 1.965,64 zł 13 czerwca 2014 r. na poczet zaległości za 2004 r. wraz z odsetkami. Strona podkreśliła, że nic nie było wiadomo o takim długu rok wcześniej, w 2005 r. należności były przedawnione. Podsumowując wskazała, że biorąc pod uwagę powyższe błędy i braki finansowe na jej kontach, zaniedbania ZUS i gnębienie strony kolejnymi kosztami egzekucyjnymi wnosi o umorzenie w całości długu, ponieważ

w 2014 r. to Zakład nie zaksięgował wszystkich środków. Oświadczyła, że ZUS dopuścił się rażących błędów w latach 2014 - 2015 r., dopóki nie przedstawiła rozliczeń z urzędu skarbowego. Ta kwota pokrywa brakujące środki, które nie podlegały umorzeniu po 2008 r. prawie w całości. Koszty egzekucyjne też zostały pobrane z odrębnych środków. W związku z powyższym wnosi jak we wniosku o całkowite umorzenie, ponieważ egzekucje po 2014 r. pokryły wszystko.

Wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z 25 kwietnia 2023 r. nr [...], ZUS działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z 17 lutego 2023 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy wskazał, że niezbędnym warunkiem wydania przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) jest jednoznaczne stwierdzenie, że należności objęte wnioskiem są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W decyzji pierwszej instancji z 17 lutego 2023 r. nr [...] organ prawidłowo stwierdził, że należności figurujące na koncie wnioskodawczyni jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami u.s.u.s.

W związku z tym, że strona wielokrotnie w toku niniejszego postępowania podnosiła, że ZUS błędnie dokonał rozliczenia wpłat egzekucyjnych w 2014 r. organ wyjaśnił, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i określenia wysokości wskazanego obowiązku, jak również postępowaniem w przedmiocie ustalenia przebiegu ubezpieczenia, okresów prowadzenia pozarolniczej działalności, w której powstał dochodzony obowiązek przez podmiot obowiązany. Przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ocena sposobu prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie jest to również postępowanie w sprawie rozliczenia wpłat na koncie płatnika składek. Są to bowiem postępowania odrębne. W toku niniejszego postępowania ZUS ocenia tylko

i wyłącznie sytuację strony pod kątem możliwości umorzenia należności opierając się na katalogu konkretnych przesłanek.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (śmierć zobowiązanego) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone

w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. również nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe

z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednak wskazać należy, że posiada następcę prawnego - syna K. L.;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosi strona przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie

z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, dlatego że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wobec strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego

w [...]; nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ na obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne, nadto strona posiada następcę prawnego - syna K. L..

Organ wskazał, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie

z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia

w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ wskazał, że Zakład podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy

w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu MGPiPS z 31 lipca 20023 r. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Stwierdził, że strona nie prowadzi już działalności gospodarczej, dlatego przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia nie ma zastosowania w jej sprawie. Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zakład nie neguje problemów zdrowotnych wnioskodawczyni i jej syna, jednak nie mogą one

w niniejszej sprawie stanowić podstawy do umorzenia należności. Strona jest obecnie aktywna zawodowo, co w sposób oczywisty świadczy o tym, że jej obecny stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad synem nie uniemożliwia uzyskiwania dochodu. W niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka ciężkiej choroby dłużnika lub sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości

z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

ZUS zauważył, że nie ma możliwości porównania obecnych dochodów

w gospodarstwie domowym strony do kwoty minimum socjalnego, z uwagi na fakt, że nie posiada wiedzy jakie dochody uzyskuje wnioskodawczyni za pełny przepracowany miesiąc. Sytuacja finansowa strony jest obecnie trudna, jednak nie przedłożyła ona żadnych dokumentów potwierdzających występowanie u niej problemów zdrowotnych, które ograniczałyby możliwości zawodowe. Wnioskodawczyni nie przedstawiła również dowodów w sprawie, że nie może podjąć pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. Podjęcie pracy na pełny etat znacznie poprawiłoby jej sytuację finansową. Posiadanie przez stronę innych zobowiązań finansowych nie stanowi przesłanki do umorzenia. Spłata innych zobowiązań jest ważna, jednak spłata należności z tytułu nieopłaconych składek również nie może być pomijana. Należy zaznaczyć, że każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. Nawet gdyby ZUS umorzył zadłużenie to i tak inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodziliby swoich należności, a Zakład realizuje przecież ważny interes społeczny zgodnie

z obowiązującymi przepisami prawa. ZUS nie jest uprawniony do rezygnacji

z dochodzenia należności publicznoprawnych. Przepisy, w oparciu o które ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Instytucja umorzenia stworzona jest dla przypadków szczególnie trudnych, gdy ze względu na wiek, czy stan zdrowia dłużnik nie jest w stanie spłacić zadłużenia. W niniejszej sprawie trudno doszukać się cech wyjątkowości. Zdaniem organu przy dołożeniu starań wnioskodawczyni jest

w stanie spłacać przedmiotowe zadłużenie chociażby w formie układu ratalnego. Strona nie ma żadnych przeciwskazań, by podjąć pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, co zapewniłoby jej środki finansowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb i spłatę niniejszego zadłużenia.

W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna strony całkowicie

i trwale uniemożliwia spłatę należności. W związku z tym, ZUS nie widzi w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Strona jest

w stanie spłacić niniejsze zadłużenie w formie układu ratalnego z ratą dostosowaną do jej możliwości płatniczych.

Pismem z 5 czerwca 2023 r. wnioskodawczyni (dalej jako "skarżąca") wniosła do wojewódzkiego sądu administracyjnego skargę na ww. decyzję organu. Wniosła

o zmianę zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia

i prawidłowego naliczenia zaległych składek ZUS, co za tym idzie umorzenia składek

w całości. Nadto wniosła o powołanie biegłego sądowego do spraw prawidłowego rozliczenia należnych składek i odsetek z kwot jakie wpłynęły do ZUS w 2014 r.

i sprostowanie księgowanych kwot.

W uzasadnieniu skargi mającej charakter opisowy podtrzymała co do zasady swoją dotychczasową argumentację w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację

w sprawie. W ocenie pełnomocnika ZUS, kwestia prawidłowości ustaleń organu

w zakresie rozliczanych składek i wysokości zadłużenia nie jest przedmiotem zaskarżonej decyzji oraz nie ma znaczenia w zakresie wykazania przesłanek potrzebnych do umorzenia należności.

Sąd na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w sprawie oddalił wniosek dowodowy zawarty w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd, rozpoznając skargę, ocenia, czy zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez sąd przepisów prawa wskazanego w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przy wydaniu bowiem zarówno zaskarżonej, jak

i poprzedzającej ją decyzji organu doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sąd administracyjny bada jedynie legalność decyzji i nie posiada możliwości jej zmiany poprzez umorzenie istniejących należności

z tytułu składek. Należności z tytułu składek są bowiem wierzytelnością ZUS i to tylko ten organ może wydać decyzję o ich umorzeniu. Sąd administracyjny bada zaś jedynie czy przy jej wydaniu nie naruszono przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia. Decyzja taka musi bowiem zostać wydana po przeprowadzeniu postępowania zgodnego z przepisami k.p.a.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia

i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Stosownie do art. 32 u.s.u.s., do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, m.in. w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zachodzi wówczas, gdy:

1) zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm.);

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.).

Jednak w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. powołanym już wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r., ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Sądu merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony

o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia składek) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących czyli takich do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi zatem istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji gdy zobowiązania nie ma, bo np. wygasło wskutek przedawnienia. W przypadku złożenia wniosku o umorzenie składek pierwszą czynnością organu rentowego jest zatem wyjaśnienie czy należności te istnieją czy też wygasły bo uległy przedawnieniu. W sytuacji gdyby okazało się, że część należności objętych wnioskiem strony uległa przedawnieniu to oznaczałoby, że zobowiązanie

z tytułu składek w tym zakresie przestało istnieć i w tej części organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 k.p.a. (por. wyrok WSA

w Lublinie z 10 marca 2020 r., III SA/Lu 660/19; wyrok WSA w Kielcach z 20 lutego 2020 r., I SA/Ke 487/19; wyrok WSA w Łodzi z 20 grudnia 2019 r., III SA/Łd 714/19, wszystkie opubl. CBOSA).

Skoro przedmiotem niniejszej sprawy było żądanie skarżącej dotyczące umorzenia jej zaległości składkowych, a jednym z podstawowych argumentów zgłoszonego przez stronę żądania było twierdzenie, że wymagana należność mogła zostać określona błędnie, gdyż zaległe składki mogły już przynajmniej w części ulec przedawnieniu, to podstawowym obowiązkiem organu było w ogóle ustalenie, czy objęte żądaniem umorzenia składki rzeczywiście przedawniły się, czy też nie. Powyższe zaś winno znaleźć odzwierciedlenie nie tylko w uzasadnieniu decyzji, ale również

w przekazanych przez organ Sądowi aktach administracyjnych sprawy.

W realiach niniejszej sprawy jest to tym bardziej uzasadnione, bowiem skarżąca w toku całego postępowania wskazuje na liczne zaniedbania i błędy w księgowaniu należnych składek po stronie ZUS, wnosi o przeliczenie kwot jakie wpłynęły do organu w 2014 r. oraz poprawne ich zaksięgowanie przy uwzględnieniu abolicji, która umożliwia umorzenie nieopłaconych składek od stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. Zdaniem skarżącej, Zakład dysponował już w 2014 r. kwotami, które powinny zaspokoić roszczenia niepodlegające umorzeniu po lutym 2009 r. na skutek abolicji. Na podstawie zaś błędnego wyliczenia przez organ pozostaje do spłaty zaległość niepodlegająca umorzeniu, której spłatę rozłożono na raty. ZUS nie zaksięgował bowiem prawidłowo wpłat i dopuścił się rażących błędów w latach 2014 - 2015 r., gdyż egzekucje po 2014 r. pokryły całość jej zobowiązania.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie wszystkie te kwestie winny zostać zgodnie z art. 11 (zasada przekonywania) i art. 107 § 3 k.p.a. (uzasadnienie decyzji) w wyczerpujący i przekonywujący, a nie ogólnikowy, a tym samym arbitralny sposób wyjaśnione w decyzjach organu. Organ w decyzji z 17 lutego 2023 r. nr [...] wskazał bowiem, że w świetle art. 24 u.s.u.s. do dnia złożenia wniosku nie upłynął termin, w którym wskazane zaległości mogły być dochodzone. Wobec zaległości wnioskodawczyni podjęte zaś zostały od 23 maja 2012 r. czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia objęte postępowaniem egzekucyjnym powodując tym samym zawieszenie biegu przedawnienia, które będzie trwało do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał także, że 3 sierpnia 2017 r. skarżąca podpisała umowę ratalną, a okoliczność ta skutkowała zawieszeniem biegu terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich zaległości widniejących na koncie strony od dnia zawarcia umowy do dnia terminu płatności ostatniej raty lub daty zerwania układu, tj. do 21 lutego 2020 r.

Tymczasem w przekazanych Sądowi aktach administracyjnych sprawy brak jest bezspornych dokumentów potwierdzających fakt, że figurujące na koncie skarżącej zaległości - jak to wskazuje organ - już od 23 maja 2012 r. zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. Brak jest również przywołanej przez organ umowy ratalnej z 3 sierpnia 2017 r. W przedmiotowych aktach znajduje się bowiem jedynie umowa z 30 lipca 2014 r. o rozłożenie skarżącej na raty należności z tytułu składek.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że kwestia ewentualnego przedawnienia składek nie została wyjaśniona w sposób wystarczający. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał więc, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, organ nie ustalił w sposób prawidłowy, pełny, nie budzący żadnych wątpliwości i poddający się kontroli sądowej wysokości należności, która została objęta wnioskiem o umorzenie. W szczególności nie zostały rozwiane wątpliwości co do przedawnienia przynajmniej części zaległości,

o których umorzenie wnioskowała skarżąca. Wobec braku pełnej dokumentacji dotyczącej postępowania egzekucyjnego Sąd nie był w stanie zweryfikować ustaleń organu. Kontroli sądowej nie poddaje się w szczególności data wszczęcia, zakresu

i sposobu prowadzenia wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego. Co do tych okoliczności brak jest wystarczających dowodów znajdujących się aktach sprawy. Uchybienia te są zaś istotne, bowiem wpływają na upływ terminu ewentualnego przedawnienia, który organ był zobowiązany uwzględnić z urzędu z przyczyn wskazanych powyżej. Skarżąca posiada bowiem zobowiązania z tytułu składek nawet sprzed 15 lat, a więc okresu bardzo odległego.

ZUS miał natomiast obowiązek zgromadzić w aktach sprawy dowody na powyższe okoliczności i na ich podstawie dokonywać koniecznych do właściwego rozstrzygnięcia sprawy ustaleń. Obowiązkowi temu organ niewątpliwie uchybił. Oznacza to, że nie jest aktualnie możliwe dokonanie przez Sąd weryfikacji ustaleń

i wniosków wyprowadzonych przez Zakład o wymagalności spornych należności. Decyzja ta uchyla się zatem spod kontroli Sądu w powyższym zakresie. Nie jest zaś rolą Sądu dokonywanie takich ustaleń za organ. Powyższe uchybienia uniemożliwiają dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległa przedawnieniu.

W ponownym postępowaniu organ winien uwzględnić rozważania zawarte

w niniejszym uzasadnieniu. Przede wszystkim wyjaśni w przekonywujący i nie budzący żadnych wątpliwości sposób kwestię ewentualnego przedawnienia składek, których umorzenia żąda skarżąca. Ponownie ustali jakie są terminy ich przedawnienia za poszczególne okresy, kiedy stały się one wymagalne oraz kiedy nastąpiła przerwa lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia i od kiedy termin ten biegnie dalej lub biegnie od nowa. Organ nie może przy tym poprzestać wyłącznie na przytoczeniu stosownych regulacji prawnych i wskazaniu dat rozpoczęcia poszczególnych postępowań egzekucyjnych bez jakiegokolwiek potwierdzenia powyższego stosownymi dowodami znajdującymi się w aktach sprawy. Powyższych ustaleń dokona więc na podstawie dowodów, które zgromadzi w sprawie, czego wyrazem będzie ich obecność w aktach sprawy. Dopiero zaś w razie ustalenia, że nie upłynął termin przedawnienia ZUS dokona wnikliwej analizy sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej,

a następnie wyda rozstrzygnięcie w sprawie.

Wypada jeszcze na koniec wyjaśnić, że Sąd oddalił wniosek dowodowy zawarty w skardze o powołanie biegłego sądowego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania

w sprawie.

Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.