Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 646/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i art. 17b ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 205 par. 2, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędzia WSA Beata Ziomek Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2023 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w jakiej orzeka o odmowie przyznania S. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S. R. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 14 września 2023 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania S. R. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy G. z 21 kwietnia 2023 r. znak: [...]/04/2023, odmawiającej skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę - S. R., z powodu powstania niepełnosprawności po ukończeniu

25 roku życia, uchyliło decyzję organu I instancji w całości i w to miejsce orzekło o:

1) odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką za okres od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r.;

2) przyznaniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką od 1 września 2023 r. na czas nieokreślony.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej: "u.ś.r." lub "ustawą") i wskazało, że wnioskiem z 31 marca 2023 r. skarżący zwrócił się do organu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, która jest wdową. Nie jest sporne w sprawie, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy KRUS OR/PT w K. z 26 września 2019 r., zaliczającym ją do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji od 10 września 2019 r. Wobec tego nie ulega wątpliwości, że została spełniona pierwsza przesłanka z określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Akta sprawy potwierdzają, że stałą faktyczną opiekę nad matką sprawuje syn, który zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym, by móc sprawować tę opiekę.

Kolegium wskazało, że kwestią sporną jest, czy na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13, skarżącemu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy w sytuacji kiedy, zgodnie z orzeczeniem, niepełnosprawność u osoby chorej nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia. Odnosząc się do powyższego, Kolegium powołało się na treść ww. wyroku TK i wyjaśniło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Okoliczność, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia nie wyklucza możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie ma znaczenia wiek, w którym ta niepełnosprawność powstała, istotne zaś jest, że występuje ona w stopniu znacznym.

Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że skarżący jest uprawniony do renty z KRUS (legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności), zaś to wyłącza możliwość przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W powyższym zakresie Kolegium zwróciło uwagę, że orzecznictwo sądów administracyjnych prezentowało różne stanowiska w zakresie interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Niemniej kwestię tą rozwiązał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 wydanym w przedmiocie uprawnienia do emerytury, ale mający również zastosowanie w sprawie dotyczącej uprawnienia do renty. Z wyroku tego wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Wobec tego Kolegium wskazało, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty z KRUS. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s.

Jak ustaliło Kolegium, skarżący przedłożył do akt sprawy kopię decyzji KRUS z 28 marca 2023 r. znak: [...] o wstrzymaniu wypłaty renty, z której wynika, że Prezes KRUS na wniosek strony wstrzymał wypłatę renty od 1 kwietnia 2023 r. Zatem z chwilą wstrzymania wypłaty renty wyeliminowana została negatywna przesłanka wyłączająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego Kolegium podniosło, że w sytuacji kiedy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, zgodnie z art. 17b. ust. 1 i ust. 2 ustawy, są zobowiązani do złożenia oświadczenia o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Oświadczenie to składane jest pod odpowiedzialnością karną. Z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od 27 lutego 2023 r. W oświadczeniu z 12 kwietnia 2023 r. skarżący wskazał, że wniosek o zwrot podatku akcyzowego złożył przed przekazaniem gospodarstwa rolnego. Wyjaśnił, że od 27 lutego 2023 r. nie jest w stanie pogodzić pracy w gospodarstwie z opieką nad matką, dlatego też gospodarstwo przekazał synowi. Dodał, że nie będzie składał wniosku o dopłaty na rok 2023. Nadto skarżący do akt sprawy załączył umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego z zabudowaniami o pow. 9,7200 ha obręb P. i o pow. 5,2748 ha obręb G. z 27 lutego 2023 r. zawartą z synem J. R.. Kolegium zwróciło uwagę, że w materiale dowodowym znajduje się pismo ARiMR Świętokrzyski Oddział Regionalny z 19 kwietnia 2023 r. z którego wynika, że skarżący w ramach kampanii na rok 2022 pobierał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Mając na uwadze powyższe, Kolegium zawiadomieniem z 21 sierpnia 2023 r. w trybie art. 79a § 1 i § 2 w zw. z art. 10 k.p.a. poinformowało skarżącego, że nie spełnił przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. rezygnacji z aktywności zawodowej. Kolegium wskazało, że w celu spełnienia warunku rezygnacji z aktywności zawodowej - rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, strona winna dokonać zmian w ewidencji producentów rolnych przez wyrejestrowanie. Kolegium wyznaczyło skarżącemu termin 14 dni do wypowiedzenia się w sprawie, w tym do przedłożenia decyzji ARiMR o wyrejestrowaniu go z ewidencji producentów rolnych, jeżeli jego wolą jest ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ pierwszej instancji 4 września 2023 r. przekazał Kolegium decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Busku-Zdroju z 1 września 2023 r. nr [...] o wykreśleniu skarżącego z ewidencji producentów rolnych oraz uchyleniu numeru identyfikacyjnego.

Kolegium, powołując się na orzecznictwo WSA w Kielcach, wskazało, że dopóki rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stalą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne. Zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy, nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika

i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Figurowanie w ewidencji producentów rolnych jest więc jednym z elementów koniecznych do przyjęcia, że mamy do czynienia z rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne.

Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium stwierdziło, że skoro skarżący został wykreślony z ewidencji producentów rolnych decyzją z 1 września 2023 r., to od tego dnia zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. W badanej sprawie skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 31 marca 2023 r., zatem świadczenie to winno przysługiwać mu od 1 marca 2023 r. Jednak z uwagi na fakt, że skarżący zawiesił rentę 1 kwietnia 2023 r., a dopiero 1 września 2023 r. zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego, należało odmówić wnioskowanego świadczenia za okres od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r., zaś przyznać to świadczenie od 1 września 2023 r. na czas nieokreślony, ponieważ orzeczenie o niepełnosprawności jego matki zostało wydane na stałe.

S. R. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zakresie pkt 1 tego rozstrzygnięcia, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 2 ustawy poprzez błędną wykładnię pojęcia zaprzestania prowadzenia przez rolnika działalności, a w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia wobec uznania, że skarżący zaprzestał aktywności zawodowej - rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym dopiero w momencie wydania decyzji o wyrejestrowaniu z ewidencji producentów rolnych, podczas gdy faktyczne władztwo i posiadanie gospodarstwa rolnego utracił przekazując je umową dzierżawy już w lutym 2023 r., a tym samym nie będąc w posiadaniu gospodarstwa rolnego, nie mógł go prowadzić;

- art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 2 ustawy poprzez przyjęcie, że wpis do ewidencji przesądza o niezaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego i możliwości ubiegania się o płatności bezpośrednie, podczas gdy rejestracja w systemie ewidencji producentów rolnych nie jest warunkiem przesądzającym o przyznaniu płatności, a jedynie wstępnym, jak również pominięcie okoliczności, że przy przyznaniu pomocy istotne jest kto faktycznie jest posiadaczem gospodarstwa i je użytkuje i prowadzi, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy;

- art. 11 ust. 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych, ewidencji wniosków o przyznanie płatności w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie faktu, że na gospodarstwo rolne skarżącego decyzję o wpisie do ewidencji i numer identyfikacyjny uzyskał dzierżawca decyzją z 28 marca 2023 r., co spowodowało, że skarżący był przekonany o dopełnieniu wszelkich czynności faktycznych i prawnych związanych z zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego, a nadto pominięcie faktu, że wpis do ewidencji ma jedynie znaczenie porządkowe, a nie kształtujące prawo do płatności;

- art. 6 k.p.a. w zw. z art. 87 pkt 1 Konstytucji RP w zw. z art. 17b ust 2 poprzez przyjęcie, że jedynie wykreślenie z ewidencji producentów rolnych potwierdza fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, podczas gdy przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga oświadczenia złożonego przez rolnika, co w konsekwencji powoduje, że organ oparł się na przesłankach niewymienionych w ustawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez odmowę świadczenia za okres od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r.

- art. 24a ust. 1 i ust. 2 ustawy w zw. z art. 9 i 11 k.p.a. poprzez przyjęcia przez organ konieczności złożenia przez skarżącego wniosku o wyrejestrowanie z ewidencji, niewezwanie skarżącego do złożenia kompletu dokumentów już na etapie pierwotnym składania wniosku do uzupełnienia brakującego - według organu - dokumentu wraz z wnioskiem, podczas gdy przepisy nakładają na organ taki obowiązek, co spowodowało, że skarżący działający w dobrej wierze nie mógł wiedzieć o konieczności złożenia jakichkolwiek innych dokumentów, poza złożonymi, co miało wpływ na wynik sprawy, poprzez odmowę przyznania świadczenia za okres przed złożeniem dokumentu o wyrejestrowaniu z ewidencji;

- art. 24 ust. 2 ustawy poprzez przyznanie świadczenia dopiero od września 2023 r, podczas gdy świadczenie powinno być przyznane od dnia złożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, a więc od marca 2023 r., gdyż to właśnie w marcu skarżący spełnił przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i złożył wniosek wraz z koniecznymi dokumentami;

- art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy poprzez przyjęcie jego błędnej wykładni i odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy przepis ten jest zamkniętym katalogiem negatywnych przesłanek przyznania ww. świadczenia, wśród których ustawodawca nie wymienił konieczności wyrejestrowania z ewidencji producentów rolnych jako negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. A jedynie w razie pobierania renty - konieczność jej wstrzymania, która to przesłanka w tej sprawie na wniosek skarżącego została wstrzymana od 1 kwietnia 2023 r., a więc skarżący zrezygnował z dotychczas przysługującego świadczenia w celu konieczności sprawowania opieki nad matką, pozostając tym samym bez środków do życia oraz bez ubezpieczenia;

- art. 17 ust. 6 ustawy poprzez jego niezastosowanie w sprawie i przyjęcie, że wpis do ewidencji producentów rolnych oznacza stałą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, co stanowi przesłankę negatywną świadczenia pielęgnacyjnego i z tego tytułu odmowę przyznania skarżącemu świadczenia, podczas gdy w świetle art. 17 ust. 6, biorąc pod uwagę racjonalność prawodawcy, równość osób poszukujących pracy i rolników, a w konsekwencji odpowiednie stosowanie przepisu również do rolników, przesłanka ewentualnej gotowości nie mogła stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 6 pkt 1 i pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji oparcie się na fakcie wpisania w ewidencji producentów rolnych, podczas gdy przy działalności rolniczej wykonywanej przez rolnika istotne są inne przesłanki, których organ nie uwzględnił, tj.: konieczności prowadzenia działalności rolniczej osobiście i na własny rachunek w gospodarstwie rolnym będącym w posiadaniu rolnika, podczas gdy materiał dowodowy w tej sprawie jednocześnie wskazuje na ich niespełnienie, a w konsekwencji niemożności przyjęcie niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącego;

- art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP w zw. Z art. 17 ust. 1 ustawy, poprzez oparcie decyzji organu I instancji na art. 17 ust. 1b ustawy pomimo, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. wydanym w sprawie sygn. akt K 38/13 przepis ten w zakresie, w jakim różnicował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i nie mógł on stanowić podstawy prawnej wydanej decyzji.

Nadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a. oraz art. 24a ust. 1 i ust. 2 ustawy przez brak wszechstronnego rozważenia sprawy, niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia sprawy, a to: pominięcia informacji o utracie posiadania gospodarstwa rolnego, złożenia wniosku o wpis do ewidencji przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego, pobieraniu zwrotu podatku akcyzowego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej przez dzierżawcę, a nie skarżącego, pominięcie faktu, że wniosek o dopłaty składany przez skarżącego dotyczył okresu, w którym prowadził gospodarstwo rolne, niepodlegania ubezpieczeniom przez skarżącego w okresie wyczekiwania na decyzję, a nadto brak informacji udzielonej przez organy skarżącemu, które to naruszenie przyczyniło się do powstania szkody z powodu nieznajomości przepisów prawa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyznanie świadczenia dopiero od daty przedłożenia decyzji o wyrejestrowaniu z ewidencji producentów rolnych;

- art. 35 § 1 i § 3 w zw. z art. 12 § 1 i § 2 k.p.a. przez rozpoznanie sprawy po terminie rozpoznania przez wezwanie skarżącego do przedłożenia dokumentów po 5 miesiącach od otrzymania odwołania, zaś gdyby organ poinformował skarżącego o wymaganych przez organ dokumentach niezwłocznie po przyjęciu odwołania, skarżący uzyskałby świadczenie już w kwietniu 2023 r., gdyż tego samego dnia po otrzymaniu wezwania do przedłożenia dokumentu skarżący złożył wniosek o wyrejestrowanie z ewidencji, bowiem faktycznie nie świadczył już pracy w gospodarstwie, a więc wyrejestrowanie było jedynie czynnością techniczną, a wcześniej nie posiadał wiedzy o konieczności spełnienia przesłanki wyrejestrowania, w szczególności w związku z faktem zarejestrowania się w ewidencji przez dzierżawcę;

- art. 9 k.p.a. w zw. z art. 17b ust. 2 ustawy poprzez gołosłowne zakwestionowanie przez organ oświadczenia złożonego przez skarżącego, w oparciu o brak wyrejestrowania z ewidencji, podczas gdy wcześniej organy obu instancji nie informowały skarżącego o kwestionowaniu przez nich oświadczenia złożonego przez skarżącego wraz z innymi dowodami potwierdzającymi fakt zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, na skutek czego skarżący był przekonany, że złożenie przez niego oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań jest wystarczającym dowodem na wykazanie faktu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej;

- art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie przez organ okoliczności, że w tej sprawie przeprowadzony był wywiad przez organ w celu weryfikacji okoliczności objętych wnioskiem, co w konsekwencji doprowadziło do podważenia wiarygodności złożonego oświadczenia, podczas gdy ten materiał dowodowy potwierdzał ziszczenie konieczności zrezygnowania z aktywności zawodowej przez skarżącego z powodu konieczności stałej opieki nad matką.

W uzasadnieniu skargi jej autor przedstawił argumentację na poparcie postawionych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, tj. w zakresie jej pkt 1, w którym orzeczono o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne za ww. okres i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie 7 grudnia 2023 r. skarżący podniósł dodatkowy zarzut naruszenia art. 7a i 8 k.p.a., a ponadto sprecyzował wnioski skargi podnosząc, że świadczenie powinno być przyznane od 1 kwietnia 2023 r. tj. od daty zawieszenia pobierania renty. Dodał, że o zwrot podatku akcyzowego wykorzystywanego do produkcji rolnej ubiegał się za okres od sierpnia 2022 r. do stycznia 2023 r., natomiast za późniejszy okres ubiegał się jego syn J. R.. Do akt sprawy złożył decyzję Wójta Gminy G. z 6 września 2023 r. na tą okoliczność.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1364 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, decyzja Kolegium w zaskarżonej części narusza nie tylko przepisy postępowania tj. art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ale również przepisy prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 i art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r.

W pierwszej kolejności wskazać przyjdzie, że trafnie Kolegium przyjęło, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, jak słusznie przyjęło Kolegium, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19; z 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).

Wyrażony wyżej pogląd Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela i przyjmuje jako własny.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W sprawie pozostaje bezsporne, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie ulega więc wątpliwości, że w stanie faktycznym sprawy S. R. jest osobą uprawnioną do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Kolegium, skarżący nie spełnił natomiast przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co było bezpośrednią przyczyną wydania decyzji uchylającej decyzję organu pierwszej i orzekającej w punkcie 1 o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r.

Skarga S. R. ogranicza się do punktu 1. decyzji Kolegium, a zatem odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. Rozstrzygnięcie takie wynikało wyłącznie z faktu, na co wskazuje uzasadnienie decyzji, że skarżący w tym okresie figurował w ewidencji producentów rolnych ARiMR.

W ocenie Sądu, decyzja Kolegium narusza wskazane na wstępie przepisy ustawy i k.p.a. Jak trafnie podniesiono w skardze, Kolegium nie podjęło wszelkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia sprawy. W szczególności pominęło informację o utracie przez skarżącego posiadania gospodarstwa rolnego, złożeniu przez dzierżawcę wniosku o wpis do ewidencji gospodarstwa rolnego, pobieraniu przez dzierżawcę zwrotu podatku akcyzowego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Kolegium nie zauważyło również, że wniosek o dopłaty składany przez skarżącego dotyczył okresu, w którym prowadził gospodarstwo rolne oraz niepodlegania przez skarżącego ubezpieczeniom w okresie wyczekiwania na decyzję. Organ odwoławczy pominął także istotny fakt, a mianowicie brak udzielenia skarżącemu przez organ pierwszej instancji informacji o konieczności przedłożenia decyzji o wykreśleniu go z ewidencji producentów rolnych (art. 79a k.p.a.), co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyznanie świadczenia dopiero od daty przedłożenia decyzji o wykreśleniu go z ewidencji producentów rolnych na etapie postępowania odwoławczego.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 ustawy).

Skarżący złożył takie oświadczenie i wynika z niego, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 27 lutego 2023 r. ( tj. od dnia zawarcia z synem J. R. umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego).

Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia przerzucana jest na osobę, która dane oświadczenie składa. Tego rodzaju ułatwienie dowodowe nie oznacza, że oświadczenie rolnika nie może podlegać weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. m.in. wyrok WSA w Lublinie z 30 marca 2022 r., sygn. II SA/Lu 99/22, wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1600/21, wyrok WSA w Lublinie z 9 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Lu 773/21). Skoro jednak ustawa wprowadza taki rodzaj dowodu, tj. oświadczenie, i to składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, przeciwne jego treści ustalenie organu musi opierać się na jednoznacznym wykazaniu, że oświadczenie to nie polega na prawdzie.

W tym miejscu należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. m.in. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. I OSK 1124/18).

Zgodnie z art. 3 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r., poz. 885), producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będąca rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115.

Art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115 (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiające przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR)

i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG)

i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 -Dz.U.UE.L.2021.435.1 z dnia 2021.12.06) stanowi natomiast, że "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia. Przepis ten "działalność rolniczą" definiuje się w taki sposób, aby oznaczała działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:

a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk - przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa - a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;

b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.

Z kolei ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 z późn. zm.), utraciła moc z dniem 15 marca 2023 r. (art. 168 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 - Dz. U. poz. 412 z późn. zm.).

Przytoczone wyżej przepisy wskazują na to, że warunkiem bycia rolnikiem/ producentem rolnym jest po pierwsze posiadanie gospodarstwa rolnego, a po drugie prowadzenie działalności rolniczej, polegającej na wytwarzaniu produktów rolnych powstających z uprawy lub chowu zwierząt bądź utrzymywaniu użytków rolnych

w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że nie można być rolnikiem nie posiadając gospodarstwa rolnego.

Z akt sprawy niniejszej wynika, że 27 lutego 2023 r. skarżący zawarł umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego z synem J. R. na okres 10 lat. Wniosek o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolniczej skarżący złożył przed przekazaniem gospodarstwa dzierżawcy, a zatem za okres od sierpnia 2022 r. do stycznia 2023 r., natomiast za późniejszy okres o zwrot tego podatku ubiegał się jego syn J. R., co potwierdza decyzja Wójta Gminy G. z 6 września 2023 r.- złożona na rozprawie 7 grudnia 2023 r. Decyzję o wyrejestrowaniu z ewidencji producentów rolnych skarżący przedłożył Kolegium niezwłocznie po otrzymaniu pouczenia w trybie art. 79 a k.p.a. Nadto, jak wskazano w skardze, decyzją z 28 marca 2023 r. dzierżawca uzyskał wpis do ewidencji producentów rolnych i numer ewidencyjny.

W tej sytuacji, zdaniem Sądu zaistniały uzasadnione wątpliwości co do tego czy skarżący prowadził gospodarstwo rolne, a wręcz można zasadnie przyjąć, że skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu, w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy oraz tych na które wskazano w skardze, nie można postawić generalnej tezy, że wyłącznie wpis do ewidencji producentów rolnych przesądza o prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Obowiązkiem organu na każdym etapie postępowania administracyjnego jest dokonanie istotnych dla rozstrzygnięcia spawy ustaleń w zakresie posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego, ubiegania się o dopłaty, o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolniczej.

Mając na uwadze wskazany wyżej cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie), w ocenie Sądu nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego – w sytuacji gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. Za sporny okres, tj. od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r., nie zostało zaś wykazane, by skarżący osiągnął jakiekolwiek tego rodzaju korzyści.

W tej sytuacji w ocenie Sądu Kolegium nadinterpretowuje stanowisko wyrażone w wyroku tut. Sądu z dnia 30 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 260/23, zwłaszcza że w stanie faktycznym tej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne po zadeklarowanym dniu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego pobierała płatności unijne – odmiennie niż w realiach kontrolowanej sprawy.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że decyzja Kolegium w części w jakiej orzeka o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2023 r. do 27 sierpnia 2023 r., narusza wskazane wyżej przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisy prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 i art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Ponieważ skarżący zawiesił pobieranie renty z KRUS od 1 kwietnia 2023 r. jest oczywiste, że w okresie od 1 marca 2023 r. do 31 marca 2023 r. zaistniała negatywna przesłanka wyłączająca przyznanie świadczenia za ten okres, co Kolegium winno uwzględnić rozstrzygając ponownie sprawę.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. należało uchylić decyzję Kolegium w zaskarżonej części ( pkt I wyroku).

O kosztach postępowania w pkt. II sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni przedstawione wyżej uwagi i wyda w związku z tym stosowne rozstrzygnięcie (art. 153 p.p.s.a.), mając nadto na uwadze treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.