Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SAB/Po 90/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono przewlekłe prowadzenie postępowania
Stwierdzono, że przewlekłość postępowania nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Umorzono postępowanie co do zobowiązania organu do wydania aktu
Oddalono skargę w części
Powołane przepisy: article: art. 35, art. 37 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na przewlekłość Wojewody w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Wojewody do załatwienia wniosku K. K. z dnia [...] lipca 2020 r. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego; II. stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłości w załatwieniu ww. wniosku; III. stwierdza, że przewlekłość ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; IV. oddala skargę w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] maja 2021 r. (nadanym tego samego dnia, przy czym data wpływu do organu to dzień [...] maja 2021 r.), K. K. (dalej również jako: "skarżąca") złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na przewlekłość postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę w sprawie nr [...], podnosząc zarzuty naruszenia art. 9, art. 35 § 1 i 2 oraz art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") poprzez niepodejmowanie przez organ administracyjny działań zmierzających do zakończenia postępowania, niezakończenia postępowania w terminie wyznaczonym organowi przez Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na skutek złożonego ponaglenia, nieudzielanie stronie jakichkolwiek informacji na temat toczącego się postępowania oraz przewidywanego terminu zakończenia tak z urzędu jak i na wniosek strony.

Skarżąca wniosła o: 1) stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z jednoczesnym zobowiązaniem Wojewody do podjęcia niezwłocznych działań zmierzających do zakończenia postępowania; 2) stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3) przyznanie Skarżącej sumy pieniężnej na podstawie art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) lub wymierzenie grzywny w wysokości określonej w tym przepisie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w dniu [...] lipca 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy [...] przekazany przez właściwy organ niemiecki. Do Wojewody w dniu [...] sierpnia 2020 r. wpłynęły akta sprawy skarżącej w celu ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dniu [...] września 2020 r. Skarżąca złożyła ponaglenie do W. Urzędu Wojewódzkiego w P., w następstwie czego w dniu [...] września 2020 r. Wojewoda zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. o udzielenie informacji dotyczących sytuacji zawodowej partnera skarżącej, a następnie zobowiązał skarżącą pismem z dnia [...] września 2020 r. do przedłożenia dokumentu potwierdzającego ustalenie alimentów oraz złożenia odpowiednich wniosków polskich drukach w terminie 14 dni.

Skarżąca wskazała następnie, że przedłożyła odpowiednie druki w wymaganym terminie, natomiast ustalenia obowiązku alimentacyjnego nie dotyczyło skarżącej, albowiem nie jest ona "osobą samotnie wychowującą dziecko" w rozumieniu ustawy - pozostaje w związku partnerskim z ojcem dziecka z którym mieszka i wychowuje wspólne dziecko.

W uzasadnieniu skargi podkreślono również, że Minister Rodziny i Polityki Społecznej, rozpoznając ponaglenie skarżącej, postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r. uznał, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania i między innymi wyznaczył Wojewodzie termin 30 dni do załatwienia sprawy po otrzymaniu wszystkich niezbędnych dokumentów (w związku z oczekiwaniem na dokumenty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). Jednakże do dnia wniesienia skargi postępowanie administracyjne nie została zakończone. Skarżąca wyjaśniła również, że dalsza zwłoka będzie dla niej skutkowała konsekwencjami finansowymi, albowiem na dzień [...] czerwca 2021 r. właściwy urząd w [...], który od [...] czerwca 2020 r. wypłaca skarżącej dodatek dyferencyjny, zażądał decyzji polskiego urzędu o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w Polsce. Jest to termin ostateczny i jeżeli skarżąca nie dostarczy decyzji w wymaganym terminie będzie zobowiązana do zwrotu pełnej sumy dodatku dyferencyjnego, jaki otrzymała w ostatnim roku, która będzie kwotą rzędu kilku tysięcy złotych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda (dalej również jako: "Wojewoda") wniósł o jej odrzucenie albo oddalenie skargi w całości. Organ przytoczył w pierwszej kolejności dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że w dniu [...] lipca 2020 r. skarżąca złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy [...] na pierwsze dziecko. Wniosek powyższy, wraz z załącznikami wpłynął do W. Urzędu Wojewódzkiego w P. w dniu [...] sierpnia 2020 r. Pismem z dnia [...] września 2020 r. Wojewoda ustalił występowanie koordynacji w sprawie. Równocześnie w dniu [...] czerwca 2020 r. w niemieckiej instytucji właściwej skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych. Wojewoda wezwał stronę pismem, datowanym na dzień [...] września 2020 r. do uzupełnienia rzeczonego wniosku, traktując go jako wniosek złożony w dniu [...] czerwca 2020 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz prawa do zasiłku rodzinnego. Odpowiadając na powyższe pismo skarżąca złożyła w dniu [...] września 2020 r. wnioski o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy [...] oraz o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy [...]. Dodatkowo w dniu [...] września 2020 r. do Wojewody wpłynął wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy [...] i na okres zasiłkowy [...] złożone w organie właściwym w dniu [...] sierpnia 2020 r. z załącznikami. Oznacza to, że skarżąca złożyła następujące wnioski: 1) dwa wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy [...] (złożony w dniu [...] czerwca 2020 r. na terenie [...] oraz [...] lipca 2020 r. w organie właściwym), 2) dwa wnioski o zasiłek rodzinny na okres zasiłkowy [...] (złożony w dniu [...] czerwca 2020 r. na terenie [...] oraz [...] sierpnia 2020 r. w organie właściwym); 3) wniosek o zasiłek rodzinny na okres zasiłkowy [...] złożony w dniu [...] sierpnia 2020 r. w organie właściwym.

Pismem z dnia [...] września 2020 r. skarżąca wniosła ponaglenie w sprawie z wniosku o świadczenie wychowawcze z dnia [...] lipca 2020 r. które zostało rozpatrzone postanowieniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2020 r.

W dniu [...] lipca 2021 r. Wojewoda wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek z dnia [...] sierpnia 2020 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego (k. 116 akt administracyjnych), postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek z dnia [...] lipca 2020 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (k. 117 akt administracyjnych) oraz poinformował skarżąca, że na jej wniosek z dnia [...] czerwca 2020 r. przyznano jej świadczenie wychowawcze za czas pierwszeństwa ustawodawstwa polskiego, tj., na dzień [...] marca 2020 r., za maj 2020 r. oraz od [...] sierpnia 2020 r. do [...] maja 2021 r. (k. 118 akt administracyjnych).

Zdaniem Wojewody w tak ustalonym stanie faktycznym przyjąć należało, że skarga jest niedopuszczalna. W niniejszej sprawie w zakresie objętym skargą, która dotyczy wniosku o świadczenie wychowawcze doszło do zdublowaniem wniosków. Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie zarówno na terenie Polski w dniu [...] lipca 2020 r., jak i na terenie [...], przy czym jako pierwszy pojawia się wniosek złożony w dniu [...] czerwca 2020 r. na terenie [...]. Z uwagi na powyższą sekwencję zdarzeń, jako prawidłowo złożony, należy traktować tylko wniosek złożony jako pierwszy. Dzieje się tak dlatego, że zgodnie z brzmieniem art. 68 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. (Dz.U. L 166 z 30 kwietnia 2002, dalej: "rozporządzenie 883/2004"), jeżeli wniosek zostaje złożony w państwie członkowskim UE, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, to instytucja ta niezwłocznie przekazuje taki wniosek do właściwego Państwa członkowskiego, a w państwie pierwszeństwa za datę złożenia wniosku uważa się dzień w którym wniosek został złożony w pierwszej instytucji.

Skarżąca wyraźnie w treści skargi wskazywała, że skarga dotyczy wniosku złożonego w organie właściwym w dniu [...] lipca 2020 r. Był to wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy [...]. Skarga dotyczy zatem postępowania, którego dotyczy postanowienie z dnia [...] maja 2021 r. o odmowie wszczęcia postępowania. Postanowienie to nie zostało zaskarżone. W sprawie rozpatrywany jest wniosek złożony jako pierwszy w kolejności, tj. wniosek z dnia [...] czerwca 2020 r., złożony w niemieckiej instytucji właściwej. Tym samym należy przyjąć, że postępowanie, którego dotyczy skarga, nie zostało skutecznie wszczęte, a skarga powinna zostać odrzucona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Równocześnie, w myśl art. 3 § 2 pkt 8 powyższej ustawy kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również orzekania w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny wniosku wskazać należy, że ustalenia wymagało, jakiego postępowania dotyczyła wniesiona przez skarżąca skarga na bezczynność. Otóż skarżąca podaję sygnaturę [...], wskazując jednocześnie, że skarga dotyczy przewlekłości w rozpoznaniu jej wniosku z dnia [...] lipca 2020 r. dotyczącego przyznania świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy [...]. Z analizy nadesłanych akt wynika, że sprawa powyższa była prowadzona pod sygnaturą [...] Jednakże mając na względzie treść skargi oraz fakt, że ponaglenie skarżącej z dnia [...] września 2020 r. dotyczyło również wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, przedmiotem skargi jest stwierdzenie przewlekłości w rozpoznaniu jej wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego (wniosek z dnia [...] lipca 2020 r.).

Zauważyć przy tym należy, że jak powyższej wskazano, wniesienie skargi do sądu administracyjnego poprzedziło wniesienie ponaglenia, co oznacza, że skarżąca wyczerpała wymogi formalne określone w art. 53 § 2b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stan faktyczny niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości i nie jest kwestionowany przez strony. Doprecyzować przy tym należy, że jak zasadnie wskazano w odpowiedzi na skargę skarżąca złożyła następujące wnioski: 1) dwa wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy [...] (złożony w dniu [...] czerwca 2020 r. na terenie [...] oraz [...] lipca 2020 r. w organie właściwym), 2) dwa wnioski o zasiłek rodzinny na okres zasiłkowy [...] (złożony w dniu [...] czerwca 2020 r. na terenie [...] oraz [...] sierpnia 2020 r. w organie właściwym); 3) wniosek o zasiłek rodzinny na okres zasiłkowy [...] złożony w dniu [...] sierpnia 2020 r. w organie właściwym. W zakresie wniosków o świadczenie wychowawcze Wojewoda w dniu [...] maja 2021 r. wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek z dnia [...] lipca 2020 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (k. 117 akt administracyjnych) oraz poinformował skarżąca, że na jej wniosek z dnia [...] czerwca 2020 r. przyznano jej świadczenie wychowawcze za czas pierwszeństwa ustawodawstwa polskiego, tj., na dzień [...] marca 2020 r., za maj 2020 r. oraz od [...] sierpnia 2020 r. do [...] maja 2021 r. (k. 118 akt administracyjnych).

Sąd zauważa, że rozstrzygnięcie w zakresie świadczenia wychowawczego zostało wydane tego samego dnia, co wniesiona skarga. Jednakże w niniejszej sprawie nie wystąpiła sytuacja uzasadniająca odrzucenie skargi opisana w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS [...]. Zgodnie z tą uchwałą wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po pierwsze przedmiotem zaskarżenia nie była bezczynność organu, lecz przewlekłość w jego działaniu, a nadto sama skarga została złożona wprawdzie po wydaniu decyzji przez Wojewodę, lecz przed uzyskaniem przez nią przymiotu ostateczności – została ona doręczona skarżącej w dniu [...] maja 2021 r. (kserokopia zwrotnego potwierdzenia odbioru pism z dnia [...] maja 2021 r. – k. 29 akt sądowych).

Równocześnie rozstrzygnięcie wniosku skarżącej z dnia [...] lipca 2020 r. – co miało miejsce postanowieniem z dnia [...] maja 2021 r. skutkowało koniecznością umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu lub podjęcia czynności, tj. w zakresie wynikającym z art. 149 § 1 pkt 1 powyższej ustawy, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.

Umorzenie postępowania nie zwalniało jednakże Sądu z obowiązku rozważania, czy organ prowadził postępowanie w sposób przewlekły. Odnosząc się do powyższej kwestii wskazać należy, że organy administracji zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady szybkości postępowania, nakazującej organom wnikliwe i szybkie działanie w sprawie przy wykorzystaniu możliwie najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia (art. 12 § 1 K.p.a.). Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 K.p.a., wedle którego organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 K.p.a.). Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 K.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 K.p.a.).

Kodeks postępowania administracyjnego precyzuje przy tym, w art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a., że przewlekłość ma miejsce, w sytuacji, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Konsekwentnie w orzecznictwie przyjmuje się, że przewlekłość postępowania należy traktować jako stan sprawy, którego zaistnienie sąd ocenia bez względu na to, czy organ wydał finalną decyzję, gdyż jest ona zjawiskiem niezmiennym, co najwyżej stopniowalnym. Stąd z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy organ nie załatwiając sprawy w terminie nie podejmuje działań charakteryzujących się koncentracją, względnie mają one charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie postawić zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do końcowego załatwienia sprawy. Ocena, czy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne, dokonywana musi być przy tym jednak na podstawie zarówno analizy charakteru podejmowanych czynności, jak i stanu faktycznego sprawy. Pojęcie przewlekłości postępowania obejmować będzie więc opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 września 2021 r., sygn. akt III SAB/Po 20/21, Baza NSA).

Równocześnie, co wymaga podkreślenia w niniejszej sprawie, dokonując oceny czy organ działał w sposób przewlekły, Sąd nie jest uprawniony do wypowiadania się, co do prawidłowości wydawanych w sprawie rozstrzygnięć kończących postępowanie. Stąd poza zakresem rozważań Sądu pozostaje kwestia wydanych w dniu [...] maja 2021 r. rozstrzygnięć w sprawie, w tym postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek z dnia [...] lipca 2020 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego informacji, że na wniosek skarżącej z dnia [...] czerwca 2020 r. przyznano jej świadczenie wychowawcze za czas pierwszeństwa ustawodawstwa polskiego, tj., na dzień [...] marca 2020 r., za maj 2020 r. oraz od [...] sierpnia 2020 r. do [...] maja 2021 r.

Przenosząc rozważania dotyczące pojęcia przewlekłości na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego z dnia [...] lipca 2020 r. wpłynął do Wojewody w dniu [...] sierpnia 2020 r. Tego też dnia doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, przy czym niezasadny i niezrozumiały pozostaje zarzut Wojewody, iż wobec wydania w dniu [...] maja 2021 r. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania skarga pozostawała niedopuszczalna. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w postanowienie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], że do wszczęcia postępowania doszło z dniem [...] sierpnia 2020 r. Od tego dnia Wojewoda wystąpił jedynie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. o udzielenie informacji dotyczących sytuacji zawodowej partnera skarżącej, przy czym odpowiedź na powyższe pismo wpłynęła do organu w dniu [...] września 2020 r. (k. 95 akt administracyjnych). Od tego momentu, pomimo treści postanowienia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2020 r., którym zobowiązano Wojewodę do rozpoznania wniosku w terminie 30 dni od dnia otrzymania dokumentów, aż do dnia [...] maja 2021 r. organ nie podejmował w sprawie żadnych działań, co zresztą jasno wynika nie tylko z nadesłanych dokumentów, ale również zostało przyznane przez organ w treści odpowiedzi na skargę. Wydaje się przy tym, że wydane rozstrzygnięcia były konsekwencją kolejnych pism skarżącej, w tym pism skierowanych do Rzecznika Praw Obywatelskich. W ocenie Sądu sposób działania organu wskazuje, że dopuścił się on tym samym przewlekłego prowadzenia postępowania, gdyż podejmowane przez niego działania nie charakteryzowały się niezbędną koncentracją. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłości w ramach prowadzonego postępowania (pkt II sentencji wyroku).

Równocześnie Sąd, działając na podstawie art. 149 § 1a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt III sentencji). Przyjmuje się, że rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a powołanej powyżej ustawy, jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań oraz bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12, Baza NSA). Rażące naruszenie prawa dotyczyć może w szczególności zawartych w K.p.a. przepisów o terminach załatwienia sprawy administracyjnej. Zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania, podejmowanych czynności i jego zakończenia, uwarunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy uzasadniają ustalenie, że organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa w zakresie sposobu prowadzenia postępowania. Na gruncie badanej sprawy taka sytuacja zachodzi, ponieważ nawet bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z [...] sierpnia 2021 r., sygn. akt II SAB/Po [...], Baza NSA, że sytuacja, w której strona czeka przez tak długi okres bezowocnie na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej (w przedmiotowej sprawie od końca września 2020 r. do maja 2021 r.) nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej, w szczególności w sytuacji, w której organ wyższego rzędu uznał już, że doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania oraz zobowiązał Wojewodę do podjęcia działań (postanowienie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...]).

W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę (pkt IV sentencji) na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W kontekście wniosku skarżącej o przyznanie od organu na jej rzecz sumy pieniężnej lub wymierzenia grzywny organowi Sąd zaznacza, że fakt stwierdzenia przewlekłości postępowania, nawet w stopniu rażącym, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącej. Gdyby był taki zamiar ustawodawcy wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej lub grzywny, a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej materii jedynie fakultatywne działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór czy zastosować ten środek leży całkowicie w gestii oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Ponadto, przyznanie sumy pieniężnej wobec strony postępowania pełni funkcję kompensacyjną, ma na celu wyrównanie uszczerbku (krzywdy, straty), jakich doznała strona skarżąca na skutek bezczynności organu administracji, które to okoliczności powinny zostać wyraźnie wskazane i uzasadnione przez skarżącego w treści wniesionej skargi. Wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym strona skarżąca, domagająca się przyznania sumy pieniężnej powinna wskazać na zakres uszczerbku, straty lub krzywdy wywołanej bezczynnością. Aktywność sądu jest w takim przypadku uwarunkowana przede wszystkim wskazaną przez stronę skarżącą argumentacją (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt II SAB/Ol 30/21, Baza NSA). W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wykazał, aby na skutek przewlekłego prowadzenia postępowania doznała uszczerbku majątkowego, a przywołane przez nią okoliczności dotyczące braku wypłacenia jej dodatku dyferencyjnego miały charter potencjalny.