Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 248/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3, art. 134 par 1, art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7, 77 i 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 28 ust.1 2, 3, 3a i 3b
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Asesor WSA Magdalena Stępniak Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności składkowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) decyzją z 16 kwietnia 2024 r. nr UP-267/2024 wydaną dla A. K. utrzymał w mocy decyzję tego organu z 3 października 2023 r. nr 1965/2023 o odmowie umorzenia odsetek od składek.

Organ wyjaśnił, że 31 lipca 2023 r. wpłynął wniosek A. K. o umorzenie naliczonych odsetek od nienależnie wpłaconych składek z tytułu umowy o pracę w R. V. M. E. i C. P. Sp. z o.o. w wysokości [...] zł. Następnie pismem z 5 września 2023 r. złożono wniosek o umorzenie wszystkich odsetek naliczonych na koncie płatnika składek.

Po wydaniu decyzji z 3 października 2023 r., we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca wskazał, że składki na ubezpieczenia społeczne były odprowadzane w R. V. M. E. i C. P. Sp. z o.o., a zdaniem ZUS, winny być odprowadzane z tytułu jednoosobowej działalności gospodarczej. Zakład był w posiadaniu kwoty [...]zł i od maja 2019 r. do stycznia 2022 r. mógł podjąć działania, które nie doprowadziłyby do sytuacji, w jakiej obecnie znalazł się wnioskodawca. Do sierpnia 2023 r. na koncie R. V. Sp. z o.o. widniała nadpłata w wysokości [...] zł, co świadczy o tym, że płatnik wywiązywał się z obowiązku opłacania składek.

W piśmie z 25 marca 2024 r. wnioskodawca ponownie wniósł o umorzenie naliczonych odsetek jako nienależnych, ponieważ składki z działalności gospodarczej prowadzonej na jego nazwisko pozostawały w dyspozycji ZUS na koncie płatnika R. V. M. E. i C. P. Sp. z o.o., której wnioskodawca jest właścicielem, a więc płatnikiem składek. Organ dysponował kwotą naliczonych składek i dokonał ich zwrotu bezodsetkowo. Wnioskodawca zażądał wykreślenia hipoteki przymusowej z księgi wieczystej nr [...]

Akta sprawy uzupełniono o: podsumowania podatkowej księgi przychodów i rozchodów za rok 2023 oraz za styczeń 2024 r., oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 20 marca 2024 r., formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis oraz oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy de minimis w okresie ostatnich 3 lat.

Organ wyjaśnił, że płatnik składek, zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jest zobowiązany do składania prawidłowo wypełnionych dokumentów zgłoszeniowych i ubezpieczeniowych (w tym wykazania właściwego tytułu do ubezpieczeń) i na ich podstawie opłacania należnych składek w prawidłowej wysokości i ustawowo określonych terminach. Obowiązki płatnika składek R. V. M. E. i C. P. Sp. z o.o. należy odróżnić od obowiązków płatnika składek A. K. P. C. L. Ż.. Złożenie wniosku przez stronę o umorzenie należności z tytułu składek powinno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie ze względów finansowych nie jest w stanie jej pokryć. Natomiast decyzje w sprawie ustalenia istnienia należności wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego. W dniu 18 sierpnia 2023 r. organ wydał decyzję znak: [...], w której stwierdził, że A. K. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od [...] do [...] i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] do [...]. Decyzja została doręczona 24 sierpnia 2023 r., strona nie wniosła odwołania do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K..

Organ ustalił, że wnioskodawca jest żonaty, jest mikroprzedsiębiorcą, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2021-2023 uzyskał przychody w wysokości odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...] zł, w roku 2021 poniósł stratę - [...] zł, a w latach 2022-2023 osiągnął dochody w wysokości [...] zł i [...] zł. Wartość majątku prywatnego wnioskodawca wycenił na [...] zł, a firmowego na [...] zł. Zobowiązania firmowe wynoszą [...] zł. Od nabywców wnioskodawca otrzymuje opłaty tylko natychmiastowe, firma ma wielu odbiorców i wielu dostawców, nie działa w strukturze grupy kapitałowej i nie otrzymuje grantów lub dotacji. Wnioskodawca pracuje zarobkowo, prowadzi własną działalność gospodarczą, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, uzyskuje dochody z innych źródeł (prowadzenia innej działalności gospodarczej) w wysokości [...] zł netto miesięcznie, nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe z żoną - M. K., która uzyskuje dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz dziećmi: [...] córką K. K. i 21-letnim synem M. K., którzy uzyskują dochody po [...] zł netto miesięcznie. Ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat - [...] zł, opłat eksploatacyjnych - [...] zł oraz innych - [...] zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości [...] zł z ratą [...] zł miesięcznie, zaciągniętych kredytów (leasingi) z ratą [...] zł miesięcznie oraz w bankach - [...] zł z ratą [...] zł miesięcznie, które spłaca w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie. Jest współwłaścicielem w [...] części domu o powierzchni 250 m2 w K. oraz domu o powierzchni 200 m2 w A.. Posiada środki pieniężne na rachunku bankowym (firmowym) w wysokości [...] zł, samochody marki: [...] z 2014 r., [...] z 2014 r., [...] z 2017 r. oraz w leasingu [...] z 2017r. i 2022 r. Nie posiada wierzytelności, nie znajduje się w likwidacji, upadłości lub postępowaniu restrukturyzacyjnym.

A. K. od 7 marca 2006 r. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą: 1. A. K. P. C. L. Ż., 2. A. K. Wspólnik Spółki Cywilnej R. V. C. M. E. i K. w zakresie praktyki lekarskiej specjalistycznej. Jest zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą; od 21 kwietnia 2016 r. posiada 50 udziałów o wartości [...] zł w R. V. M. E. i C. P. Sp. z o.o. oraz pełni funkcję prezesa zarządu. Jest właścicielem samochodów osobowych marki [...] z 2017 r. i [...] z 2014 r. o wartości rynkowej odpowiednio [...] zł i [...] zł

(pozwalającej na dokonanie zastawów skarbowych) oraz [...] z 2010 r., [...] z 2004 r., [...] z 2014 r., a także motocykla marki [...] z 2000 r. Jest też właścicielem nieruchomości (terenów mieszkaniowych) w K. o powierzchni 0,0222 ha, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...] obciążoną hipoteką przymusową na rzecz ZUS w wysokości [...] zł wpisaną 17 listopada 2023 r. na podstawie decyzji nr [...] z 18 sierpnia 2023 r. Jest: współwłaścicielem w [...] części nieruchomości o powierzchni 0,0093 ha i 0,0032 ha w K., objętych księgami wieczystymi nr [...] i [...]; we wspólności łącznej wspólników spółki cywilnej jest właścicielem lokali niemieszkalnych w K. o powierzchni 136,6 m2 i 422,3 m2 objętych księgami wieczystymi nr [...] i [...] oraz współwłaścicielem w [...] części nieruchomości (terenów mieszkaniowych) o powierzchni 0,1479 ha w K., dla której urządzona jest księga wieczysta nr [...] We wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej wnioskodawca posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 34,5 m2 w W., dla którego Sąd Rejonowy dla [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]; we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej jest też właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,6585 ha w miejscowości A., objętej księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w S.. Przymusowe dochodzenie należności nie zostało dotychczas wdrożone, a okres ich dochodzenia na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423), zwanej dalej "u.s.u.s.", jeszcze nie upłynął.

Organ powołał treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i podniósł, że przesłanka wymieniona w punkcie 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe.

Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – ponieważ wnioskodawca nie zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi [...] zł. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności nie zostało dotychczas wdrożone, a wnioskodawca posiada składniki majątkowe podlegające egzekucji.

Ponieważ wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności odsetek od składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie organ powołał treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdził, że z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należnych odsetek za zwłokę mogłoby pozbawić wnioskodawcę możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Organ wyjaśnił, że przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. Oznacza to, że okoliczności dotyczące genezy powstania zaległości w opłacaniu składek pozostają bez znaczenia dla sprawy.

Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W toku postępowania wnioskodawca nie podnosił argumentu złego stanu zdrowia oraz nie informował o konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Jest on aktywny zawodowo - prowadzi działalność gospodarczą, dlatego wskazana przesłanka nie zachodzi.

Ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i oświadczył, że z tego tytułu w latach 2021-2023 uzyskał przychody w wysokości odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...] zł, w roku 2021 poniósł stratę - [...] zł, w roku 2022 osiągnął dochody w wysokości [...] zł, a w roku 2023 dochody wyniosły [...] zł, czyli średnio [...] zł miesięcznie. Poinformował, że uzyskuje także dochody z innej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł netto miesięcznie oraz prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe z żoną - M. K., która uzyskuje dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz pełnoletnimi dziećmi, które uzyskują dochody po [...] zł netto miesięcznie. Małżonka wnioskodawcy jest zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik i osoba prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, a dorosłe dzieci nie figurują w bazie danych ZUS.

Budżet gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynosi średnio [...] zł miesięcznie i jest ponad ośmiokrotnie wyższy od poziomu minimum socjalnego określonego 4 kwietnia 2024 r. na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę [...]zł w IV kwartale 2023 r. dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego, co wyklucza stan ubóstwa. Wnioskodawca nie korzysta z żadnych form pomocy. Ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - [...] zł, opłat eksploatacyjnych - [...] zł oraz innych - [...] zł. Budżet gospodarstwa domowego pozwala na ich sfinansowanie w całości. W stałych kosztach nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp., jednak po poniesieniu stałych opłat rodzinie pozostaje ponad [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości [...] zł z ratą [...] zł miesięcznie, zaciągniętych kredytów (leasingi) z ratą [...] zł miesięcznie oraz w bankach - [...] zł z ratą [...] zł miesięcznie, które spłacane są w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych, nie stanowi przesłanki do umorzenia należnych odsetek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod ewentualnej egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zobowiązań, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.

Na sytuację finansową wnioskodawcy składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Dysponuje on majątkiem ruchomym i nieruchomym. Wartość majątku prywatnego wycenił na [...] zł, firmowego na [...] zł, a także oświadczył, że posiada środki pieniężne na rachunku bankowym (firmowym) w wysokości [...] zł. Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą. Słuszny interes gospodarstwa domowego zabezpiecza budżet wielokrotnie przekraczający poziom minimum socjalnego.

Skargę na decyzję zakładu złożył A. K.. Wnosząc o jej uchylenie zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego orzeczenia, przejawiający się w przyjęciu przez organ, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających umorzenie odsetek wobec skarżącego.

W uzasadnieniu podniósł, że decyzją z 3 października 2023 r. nr [...] naliczone zostały odsetki od składek od 2019 roku. Zakład był dysponentem składek odprowadzanych z tytułu ubezpieczenia A. K. w sp. z o.o., której był właścicielem. Wydanie decyzji, w której pada stwierdzenie, że skarżący ich nie opłacał, jest nieprawdziwe. Zmiany przepisów wpłynęły na to, że został wyrzucony ze spółki z o.o. jako pracownik i przypisany do jednoosobowej działalności gospodarczej jako właściciel. Stanowi to przyczynę powstania zaległości z tytułu nieodprowadzonych składek w jednoosobowej działalności gospodarczej. Na dzień 30 kwietnia 2023 na koncie płatnika widniała nadpłata w wysokości [...] zł po dokonaniu korekt, które ZUS sam dokonał, na dzień 31 lipca 2023 widnieje zadłużenie 31.420,65, natomiast na koncie spółki na dzień 31 lipca 2023 widniała nadpłata w wysokości [...] zł z tytułu opłacanych składek A. K. na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Powyższa sytuacja jest efektem różnych interpretacji dokonanych przez Zakład.

Skarżący powołał przepis art. 23 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw z dnia 24 czerwca 2021 r. i zakwestionował opłacenie odsetek od 2019 roku, zamiast od dnia wydania decyzji z 18 sierpnia 2023 r.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych – t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. z 2024 r. poz. 935, określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a."). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.

Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Tytułem wstępu do rozważań należy podkreślić, że przedmiotem oceny sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 kwietnia 2024 r. wydana w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od składek. Ze względu na zarzuty skargi należy zaś wyjaśnić, że poza zakresem orzekania w przedmiotowej sprawie pozostaje decyzja z 18 sierpnia 2023 r. znak [...] (opisana w skardze jako decyzja "z 3 października 2023 r. nr [...]"), w której Zakład stwierdził, że A. K. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od [...] do [...] i Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] do [...] – wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Jak wynika z pouczenia zawartego w tej decyzji, A. K. przysługiwało prawo do złożenia od tej decyzji odwołania do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.. Z prawa tego nie skorzystał. Decyzja ta jest więc ostateczna. Niemniej powyższe oznacza, że wszelkie zarzuty odnoszące się do okoliczności powstania odsetek, ich wysokości i obowiązku ich zwrotu, podlegały ocenie i rozstrzygnięciu w decyzji, która pozostaje poza kognicją sądów administracyjnych. Z treści przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. płynie wniosek, że do sądów administracyjnych należą m.in. sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarga została wniesiona na decyzję nr UP-267/2024, a zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Oznacza to, że nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę, tym bardziej nie może orzekać w przedmiocie decyzji, która w ogóle nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego, lecz do sądu powszechnego.

Przechodząc zatem do oceny zaskarżonej decyzji nr UP-267/2024 należy stwierdzić, że odpowiada ona prawu.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, że należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Natomiast w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została więc dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w ww. rozporządzeniu.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie oraz w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., II GSK 321/07).

Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).

Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

Zdaniem sądu, organ, rozpoznając wniosek strony sprostał powyższym wymogom procesowym, realizując zasady postępowania administracyjnego, jak również przepisy dotyczące właściwego prowadzenia postępowania dowodowego oraz oceny dowodów. Organ rozpoznał wniosek strony w oparciu o pełną podstawę prawną i uwzględnił wszystkie przepisy prawa znajdujące zastosowanie w zakresie umorzenia należności składkowych.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Wyliczenie to jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

W przekonaniu sądu poczynione przez organ ustalenia doprowadziły do słusznego wniosku, że wobec skarżącego nie ziściła się żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności.

Teza ta jest prawidłowa, albowiem wobec wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne (art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s.), wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.). Strona nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej (art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.). Nadto, ani naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.). Również nie jest oczywiste (ze względu na majątek strony), że w postepowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Powyższe dowodzi, że w kontrolowanej sprawie nie spełniła się żadna z przesłanek objęta treścią art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W sposób prawidłowy organ dokonał również ustalenia i analizy sytuacji skarżącego pod kątem ziszczenia się przesłanek wskazanych w cytowanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Rozważając sytuację skarżącego w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (możliwość umorzenia należności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) organ ustalił i przeprowadził analizę stanu rodzinnego i majątkowego strony. Dokonał przy tym zestawienia osiąganych przez stronę dochodów i ponoszonych wydatków, które strona określiła w oświadczeniu o stanie majątkowym.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje dochody - w 2023 r. z jednego źródła w kwocie [...]zł miesięcznie, z drugiego źródła [...] zł. Małżonka oraz dwoje dorosłych dzieci, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, również uzyskują dochody, w kwotach odpowiednio: [...] zł, [...] zł i [...] zł. Jest współwłaścicielem kilku nieruchomości, w tym domów i mieszkania. Posiada kilka samochodów i motocykli. Jest udziałowcem w spółce. Na rachunku bankowym zgromadził środki w wysokości [...] zł.

Po stronie natomiast kosztów strona zadeklarowała wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie [...]zł oraz zobowiązania pieniężne w łącznej kwocie [...]zł.

Powyższe oznacza, że dochody, jakie uzyskuje skarżący wraz z członkami swojej rodziny, znacząco przekraczają sumę deklarowanych wydatków.

Podkreślenia wymaga, że według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za IV kwartał 2023 r.) minimum socjalne dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi [...] zł. Jak słusznie wskazał organ, budżet gospodarstwa domowego skarżącego jest ośmiokrotnie wyższy od tego wskaźnika. Prawidłowa jest zatem konstatacja, że w sytuacji skarżącego nie zaistniała przesłanka objęta treścią § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Skarżącego należy określić jako osobę relatywnie majętną. Sam zresztą ocenił swój majątek prywatny w granicach [...] zł, zaś firmowy na [...] zł. Opłacanie należności z tytułu odsetek od składek nie pozbawi zatem zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W kwestii sytuacji zdrowotnej wnioskodawca nie wskazał na problemy zdrowotne, ani na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. W konsekwencji powyższego słusznie przyjęto brak zaistnienia przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Nie stwierdzono też sytuacji objętej § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Podniesienia również wymaga, że nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności akcentowane przez stronę okoliczności związane z naliczeniem odsetek za zwłokę, wiążące się z wydaniem decyzji z 18 sierpnia 2023 r. W niniejszej sprawie ocenie organów podlega aktualna sytuacja majątkowa i życiowa strony - i tylko w aspekcie umorzenia należności składkowych. Okoliczności, w jakich zadłużenie powstało, nie mogą tu mieć znaczenia z przyczyn opisanych na wstępie rozważań niniejszego uzasadnienia. Innymi słowy, w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają ani wysokość należności (określona inną decyzją organu), ani przyczyny powstania zadłużenia. Ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach.

Reasumując sąd stwierdza, że na gruncie kontrolowanej sprawy aktualna sytuacja skarżącego została ustalona i oceniona w sposób prawidłowy, a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zbadały sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Organ rozpoznał wniosek mając na uwadze pełną podstawę prawną. Wobec powyższego, zdaniem sądu, wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył prawa.

Z tych wszystkich względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 ustawy p.p.s.a. podlegała oddaleniu.