Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 180/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2024 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 stycznia 2024 r. nr UP-40/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 grudnia 2023 r. nr 2413/2023


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2023 r. rozpoznając wniosek S. B. - jako małżonka K. B. prowadzącej działalność gospodarczą -

o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji materialnej

i zdrowotnej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem organu nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.

z 2023 r., poz. 1230 ze zm.; zwanej dalej: "u.s.u.s.").

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podkreślił, że organ nie uwzględnił okoliczności opieki nad przewlekle chorym synem, a w sprawie ma również zastosowanie rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i P. Społecznej z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365; zwane dalej: "rozporządzeniem").

Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał

w mocy ww. decyzję z [...] grudnia 2023 r. Organ podał, że ze złożonego oświadczenia

o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, iż Skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, od [...] kwietnia 2021 r. jest emerytem i pobiera świadczenie emerytalne

w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto miesięcznie. Ponadto nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń

z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy. Organ podał, że Skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochody

w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz z dziećmi: 44-letnią córką, która nie uzyskuje dochodów oraz 42-letnim synem, który dysponuje dochodami w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Skarżący ponosi stałe, miesięczne wydatki związane

z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych - [...] zł i kosztów leczenia - [...] zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości [...] zł, które spłaca w ratach po [...] zł miesięcznie. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 220 m2 w P., nie posiada majątku ruchomego i praw majątkowych. Posiada wierzytelności z tytułu opłat za ścieki w wysokości [...] zł. W prognozie poprawy sytuacji materialnej Skarżący wskazał umorzenie przez ZUS zadłużenia z tytułu składek jego żony. Podał, że zwiększenie dochodu z działalności gospodarczej stało się niemożliwe z uwagi na brak dostępu do kredytu bankowego oraz konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym i całkowicie niezdolnym do pracy synem, która pozbawia jego żonę możliwości uzyskania dochodu na opłacenie należności

z tytułu składek.

Ponadto organ ustalił, że Skarżący nie jest właścicielem pojazdów; jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej terenów mieszkaniowych o powierzchni 0,097 ha w P. obciążonych hipoteką przymusową na rzecz ZUS w wysokości [...] zł, zabezpieczającą należności z tytułu składek za okres 5/2016-7/2018 (ubezpieczenia społeczne) i 2/2018-8/2018 (ubezpieczenie zdrowotne), wpisaną [...] marca 2023 r. na podstawie tytułów wykonawczych z [...] listopada 2019 r. od nr [...] do nr [...]. Postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego, zmierzające do wyegzekwowania zaległości składkowych żony nie zostało dotychczas wdrożone. Dnia [...] stycznia 2020 r. K. B. zawarła z ZUS umowę o rozłożeniu zaległości na 96 rat i dokonuje wpłat na numer rachunku składkowego, dlatego postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec niej zostało zawieszone.

Organ wskazał, że dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, iż należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Powołując się na treść przepisów ustawy podał, że należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Analizując przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy organ podał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., tj. śmierć zobowiązanego nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ Skarżący nie prowadził działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, ale za zobowiązania płatnika - K. B., odpowiada jako mąż majątkiem wspólnym na podstawie art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule

V ustawy z dnia [...] lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź [...] Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że

w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ organ dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w księdze wieczystej i może ich dochodzić z tego składnika majątkowego. Ponadto K. B. nadal prowadzi działalność gospodarczą i spłaca zadłużenie wobec ZUS w układzie ratalnym.

Zdaniem organu, skoro nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odnosząc się do trudnej sytuacji finansowej oraz konieczności sprawowania przez żonę opieki nad synem, organ podkreślił, że Skarżący wniosek o umorzenie należności wniósł jako małżonek osoby prowadzącej działalność gospodarczą i odpowiadający majątkiem wspólnym, a osobą ubezpieczoną i płatnikiem składek jest K. B.. Przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia dotyczą wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, tzn. osób, które opłacają składki za siebie.

W złożonej skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zdaniem Skarżącego jego bardzo trudna sytuacja rodzinna, zdrowotna i materialna jest uzasadnionym przypadkiem do zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia. Skarżący zarzucił organowi pominięcie faktu, że zadłużenie żony jest następstwem rażących nieprawidłowości jakich dopuścili się pracownicy ZUS zaniżając podstawę wymiaru składek za sierpień 2005 r. bez zgody i wiedzy małżonki oraz rozpatrując wniosek żony z dnia [...] listopada 2005 r. o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie za sierpień 2005 r. - po około 10 latach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie złożonym osobiście w dniu [...] marca 2024 r. Skarżący ustosunkował się do argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę. Podkreślił, że na żadnym etapie postępowania nie uzyskał szczegółowych informacji ani pomocy ze strony organu

w zakresie prowadzonego postępowania z wniosku o umorzenie należności.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2024 r. K. B. wskazała, że jako uczestnik postępowania popiera wniosek męża o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. Powołała się na prowadzone przed tut. Sądem postępowanie w sprawie

I SA/Bd 550/19, gdzie w dniu [...] listopada 2019 r. wycofała skargę i Sąd postępowanie umorzył. Wyjaśniła, że przyczyną wycofania skargi była obawa egzekucji i utraty domu. W związku z tym podpisała umowę o rozłożenie na raty należności, przy czym - jak zaznaczyła - układ ratalny wykonuje kosztem niezbędnych potrzeb życiowych. Dodała, że kolejny wniosek o umorzenie należności ZUS rozpoznał negatywnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

I. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. z punktu widzenia zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze z zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów

i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na rozprawie.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Podobnie decyzja ją poprzedzająca.

II. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia Skarżącemu umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę – dotyczących osoby prowadzącej działalność gospodarczą będącej jednocześnie płatnikiem tych składek - w kwocie [...]zł. Składki te związane są z działalnością gospodarczą prowadzoną przez żonę Skarżącego - K. B., zaś

z wnioskiem o ich umorzenie wystąpił Skarżący.

Na wstępie podać należy, że dla oceny niniejszej sprawy znaczenie ma zmiana art. 24 ust. 4 u.s.u.s., która nastąpiła z dniem [...] stycznia 2012 r. Od tego dnia przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Na podstawie art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Zgodnie

z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

W kontekście powyższych przepisów organ w decyzji pierwszoinstancyjnej (s. 8) podał, że został zawarty układ ratalny od [...] stycznia 2020 r., który trwa nadal. Ponadto prowadzone jest od [...] listopada 2019 r. postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone. Wobec tego, że sprawa dotyczy odmowy umorzenia należności z lat 2016-2019, to nie budzi wątpliwości, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Ponadto na s. 5 zaskarżonej decyzji podniesiono, że organ dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w księdze wieczystej. W myśl art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek

i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W tym miejscu wskazać należy, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r., P 2/18, orzeczono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Strona skarżąca nie podważyła tych ustaleń, ich nie kwestionuje i nie podaje argumentacji, a przede wszystkim nie wskazuje dowodów, które uprawniałyby do uznania, że doszło do przedawnienia należności z tytułu składek, a ustalenia organu są błędne. Sąd natomiast z urzędu nie znalazł podstaw do zanegowania stanowiska organu w zakresie nieprzedawnienia składek.

III. Przechodząc do dalszej oceny zaskarżonej decyzji podać należy, że

z przepisów art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, iż należności z tytułu składek mogą być przez ZUS umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi

w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z przywołanych przepisów prawa wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty.

W niniejszej sprawie, organ analizując stan faktyczny nie stwierdził ww. ustawowych przesłanek przemawiających za możliwością umorzenia należności ZUS, ostatecznie konkludując, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a stanowisko to co do przesłanek z art. 28 ust. 2 pkt 1, 4a, 4c, 5, 6 - tut. Sąd ocenia jako uprawnione w świetle materiału dowodowego.

Podać należy, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Organ uznał, że przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ Skarżący nie prowadził działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, lecz za zobowiązania płatnika - K. B., w zakresie których Skarżący odpowiada jako mąż majątkiem wspólnym na podstawie art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej;

Ponadto organ stwierdził, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź [...] Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Natomiast przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – bo nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ organ dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w księdze wieczystej i może ich dochodzić z tego składnika majątkowego. Ponadto K. B. nadal prowadzi działalność gospodarczą i spłaca zadłużenie wobec ZUS w układzie ratalnym.

Z podanych względów tut. Sąd uznaje za prawidłową ocenę organu, jednakże wyłącznie co do niewystąpienia w sprawie całkowitej nieściągalności z przyczyn,

o których mowa w art. 28 ust. 2 pkt 1, 4a, 4c, 5, 6 u.s.u.s.

IV. Wobec tego kwestią, która pozostaje do rozważenia są przesłanki przewidziane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b u.s.u.s. oraz z przywołanego rozporządzenia w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przy czym wyjaśnić należy, że w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana jest możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tym kontekście organ w zaskarżonej decyzji stwierdził, że "Powołał się Pan na trudną sytuację finansową oraz konieczność sprawowania przez żonę opieki nad synem i do akt sprawy przedłożył Pan dokumentację medyczną. Jednak Inne jest zobowiązany do działania wyłącznie

w granicach prawa i przyznanych mu przez ustawodawcę kompetencji. Przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia dotyczą wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, tzn. osób, które opłacają składki za siebie. Wniosek o umorzenie należności wniósł Pan, jako małżonek osoby prowadzącej działalność gospodarczą

i odpowiadający majątkiem wspólnym, a osobą ubezpieczoną i płatnikiem składek jest Pani K. B.. Dlatego ZUS może procedować Pana wniosek tylko

w zakresie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., tj. istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności. Ponownie należy podkreślić, że ustawodawca nie przyznał organowi uprawnień do umarzania należności z tytułu składek gdy żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności nie zachodzi, co ma miejsce w Pana sytuacji."

Odnosząc się do tej argumentacji organu, w ocenie tut. Sądu brak jest podstaw, aby uznać, że przepisy art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4, 4b i art. 28 ust.3a u.s.u.s. nie mają zastosowania w sprawie. Skoro wniosek dotyczy należności z tytułu składek żony będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, to brak jest podstaw, aby nie podlegał on rozpatrzeniu w kontekście art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4, 4b i oraz art. 28 ust.3a u.s.u.s. Zauważyć należy, że zaległe składki związane są z działalnością gospodarczą prowadzoną przez żonę Skarżącego - K. B., zaś z wnioskiem o ich umorzenie wystąpił Skarżący będący jej mężem. Nie oznacza to jednak, że przepisy

o umorzeniu składek należnych z tytułu ubezpieczenia żony będącej jednocześnie płatnikiem składek, podlegały wybiórczo ocenie z punktu widzenia niektórych tylko przesłanek z art. 28 ust. 3 i nie podlegały w ogóle ocenie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Brak jest uzasadnienia do przyjęcia stanowiska organu, skoro prawidłowo organ uznał istnienie po stronie Skarżącego prawa do wystąpienia z wnioskiem w zakresie umorzenia składek żony na ubezpieczenie ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W każdym bowiem przypadku (bez względu na analizowaną przesłankę umorzenia) mamy do czynienia ze składkami ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikami składek, a nie składek Skarżącego czy za Skarżącego. W ocenie Sądu takie różnicowanie przez ZUS zakresu rozpoznania wniosku nie ma uzasadnienia prawnego. Skoro przyjmuje się, że Skarżący ma prawo wystąpić z wnioskiem, który podlega merytorycznemu rozpoznaniu, to nie ma żadnego uzasadnienia do oceniania go pod kątem tylko niektórych, wybranych przesłanek.

W każdym bowiem przypadku i tak odpowiedzialność Skarżącego ma podstawę w art. 29 O.p.

Sąd zauważa, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd o zasadności - w takich sytuacjach jak w przedmiotowej sprawie - badanie wniosku także w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 882/17, wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt I GSK 2316/18.

Ponownie zatem rozpoznając sprawę organ oceni, czy wystąpiły przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w tym także pominięte z art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b tej ustawy oraz z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisów rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem tut. Sądu, ocena wystąpienia którejkolwiek z tych przesłanek rozporządzenia podlega analizie organu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, tut. Sąd stwierdza, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - w wyniku przyjęcia, że sprawa nie podlega ocenie w kontekście tych przepisów.

Zaskarżona decyzja narusza także przepisy prawa procesowego - art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że Skarżący ma prawo złożyć do organu nowe dowody i wyjaśnienia na poparcie swojej argumentacji o zasadności wniosku

o umorzenie zaległych składek. Organ zapewni mu czynny udział w postępowaniu

i wyznaczy termin do zapoznania się z materiałem dowodowym oraz do wypowiedzenia się w sprawie (art. 10 § 1 k.p.a.). Podobnie postąpi w wobec uczestnika postępowania – K. B..

Sąd zauważa, że załączone do skargi dokumenty nie podlegają ocenie w zakresie istnienia lub nie wystąpienia przesłanek umorzenia, na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd administracyjny nie prowadzi bowiem postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie choćby przesłanek z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Nie ma jednak przeszkód, aby Skarżący złożył stosowne dokumenty do organu, co powinien uczynić, jeżeli chce wykazać wystąpienie określonych okoliczności, a nie dopiero na etapie postępowania sądowego, bowiem jest to spóźnione. Podobne uwagi należy skierować do uczestnika postępowania. Wobec jednak tego, że sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ, to Skarżący powinien skrupulatnie skorzystać ze swojego prawa i przedłożyć stosowne dokumenty (aktualne), poza tymi, które są już w aktach administracyjnych. Ma prawo wskazać także nowe okoliczności, jeżeli mogą one przyczynić do prawidłowego rozpoznania wniosku.

Tut. Sąd nie przesądza obecnie rozstrzygnięcia, stwierdza wyłącznie, że sprawa wymaga ponownego rozpoznania także z uwzględnieniem wszystkich przesłanek z art. 28 ust. 3 (czyli także z pkt 2, 3, 4, 4b) u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia

w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Reasumując, Sąd obecnie nie stwierdza istnienia którejkolwiek przesłanki z § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. Sąd stwierdza wyłącznie, że wniosek wymaga ponownej oceny z uwzględnieniem przesłanek z art. 28 ust. 3 oraz § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., po uprzednim umożliwieniu stronie i uczestnikowi postępowania wypowiedzenia się w sprawie i ewentualnie złożenia nowych dowodów

w wyznaczonym terminie.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien wszechstronnie rozważyć sytuację Skarżącego i jego rodziny w kontekście podnoszonych okoliczności - w tym choroby syna - i zgromadzonych dowodów, dokonując koniecznych ustaleń, a następnie podejmie decyzję znajdującą prawidłowe oparcie w ustaleniach wynikających

z zebranego materiału dowodowego.

Jednocześnie Sąd zauważa, że nie ma uprawnienia do umorzenia zaległych składek, bowiem do kompetencji Sądu należy kontrolowanie decyzji pod kątem zgodności ich z prawem.

VI. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. oraz poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną na podstawie art. 135 tej ustawy.