Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 908/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędzia WSA Anna Klotz Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2016 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...].AL Burmistrz S. K. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 41 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U 2015 r., poz. 163 ze zm.), odmówił przyznania D. B. świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, opłacenie rachunków oraz zakup środków czystości, z uwagi na brak szczególnie uzasadniającej okoliczności.

Orzekający w sprawie organ wskazał w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, iż gospodarstwo domowe wnioskodawcy składa się z trzech osób wspólnie zamieszkujących oraz prowadzących gospodarstwo domowe (wnioskodawca, 25- letnia siostra A. oraz matka T. B.). Rodzina funkcjonuje prawidłowo, w środowisku nie ma uzależnień, przemocy, czy też innych przejawów dysfunkcji rodziny, relacje pomiędzy jej członkami są jak najbardziej pozytywne. Ojciec ww. opuścił rodzinę wiele lat temu i założył nową rodzinę.

Ustalono, że wnioskodawca widnieje w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy w S. K. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, jest studentem prawa na Uniwersytecie M. K. w T., na drugim roku studiów zaocznych. Poszukuje zatrudnienia, które nie będzie kolidowało za stanem zdrowia, przede wszystkim bólem pięt - jako informatyk, przedstawiciel handlowy i pracownik biurowy, jednak jak twierdzi, poszukiwanie pracy jest bezskuteczne. W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego zainteresowany oznajmił, iż sępoleński rynek pracy nie jest w stanie zaoferować odpowiedniej oferty pracy, dlatego też poszukuje pracy rozsyłając CV drogą mailową. Siostra A. od dnia [...] stycznia 2016 r. odbywa staż w firmie "D. " w S. K.. Pierwsze stypendium stażowe za styczeń br. otrzymała w miesiącu lutym 2016 r. Matka również pracuje w firmie "D." jako szwaczka, pobierając najniższe wynagrodzenie.

Rodzina zajmuje dwupokojowe lokatorskie spółdzielcze mieszkanie, które zaspokaja potrzeby lokalowe środowiska. Lokal jest czysty, zadbany, posiada podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego, jest skromnie umeblowany. Rodzina otrzymuje świadczenie w formie dodatku mieszkaniowego w kwocie [...]złotych, który w całości przekazywany jest na konto Spółdzielni Mieszkaniowej w S. K..

Zainteresowany dostarczył potwierdzenie opłacenia rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania w miesiącu marcu 2016 r. na łączną kwotę [...]zł (tj. energia - [...] zł, gaz - [...] zł, telefon - [...] zł), co wraz z zakupem leków daje kwotę [...]zł. Dostarczył również potwierdzenie opłacenia internetu na kwotę [...]zł, a gdy pracownik socjalny zwrócił uwagę, że na rynku lokalnym można znaleźć tańszych dostawców internetu, którzy oferują swoje usługi już za 30,00 - [...] zł miesięcznie, w odpowiedzi usłyszał, że dla strony ważna jest jakość internetu, a nie jego cena.

Pracownik socjalny w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego poprosił zainteresowanego o sporządzenie listy codziennych wydatków (zakup żywności, środków czystości, odzieży, opłata innych rachunków np, telefony itp.) Po telefonicznej prośbie pracownika z dnia [...] kwietnia 2016 r. zainteresowany złożył pisemne oświadczenie, z którego wynika, iż nie wymienił listy wydatków związanych z codziennym życiem, gdyż uwzględniono je we wniosku złożonym do Ośrodka. Z treści tego wniosku wynika, iż jedynym dodatkowym wydatkiem są dojazdy na studia, których wysokość określono na kwotę [...]- [...] zł, oświadczając przy tym, że zjazdy na studia odbywają się co tydzień i trwają 2 dni. Pracownik socjalny w celu potwierdzenia powyższej informacji telefonicznie skontaktował się z pracownikiem dziekanatu Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu M. K. w T., który poinformował, iż w miesiącu marcu 2016 r. odbył się tylko jeden zjazd w terminie 12-13 marca 2016 r.

Wskazano również, że w dniu [...] stycznia 2016 r. zainteresowany stawił się na posiedzeniu komisji Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. w celu ponownego ustalenia stopnia niepełnosprawności. Po rozpatrzeniu wniosku zaliczono stronę do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim z powodu schorzeń narządu ruchu (bóle pięt) oraz hipoglikemii – orzeczenie to zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzki Zespoł ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B., dlatego też [...] kwietnia 2016 r. zainteresowany wniósł odwołanie do Sądu Rejonowego w B. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. o przyznanie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i przyznanie karty parkingowej. Matka wnioskodawcy - choruje na schorzenia układu trawiennego i oddechowego. W związku ze stanem swego zdrowia została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim.

Do wniosku o pomoc finansową dołączono paragon potwierdzający zakup leków na kwotę [...]zł.

W miesiącu marcu 2016 r. dochód rodziny zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia [...] marca 2004 r. składał się z wynagrodzenia za pracę T. B. w kwocie [...]złotych, stypendium specjalnego w kwocie [...]zł, stypendium socjalnego w kwocie [...]zł, stypendium stażowego pobranego przez A. B. w wysokości [...] złotych oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] złotych. Zaznaczyć należy, iż w miesiącu styczniu 2016 r. zainteresowany otrzymał spłatę stypendium socjalnego z UMK w T. w kwocie łącznej [...] zł, tj. po [...] zł miesięcznie za okres od października 2015 r. do grudnia 2015 r. wraz ze świadczeniem za styczeń 2016 r. Zgodnie z art. 8 ust, 12 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód, W związku z powyższym kwota stypendium socjalnego w wysokości [...] zł została wliczona do dochodu rodziny dodatkowo do marca 2016 r.

W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego pracownik socjalny ustalił, że w miesiącu marcu dochód rodziny wyniósł [...] zł, natomiast dostarczone dowody poniesionych wydatków wyniosły łącznie [...] zł. Po odjęciu od osiągniętego dochodu wydatków poniesionych w miesiącu marcu rodzinie pozostała kwota [...]złotych, która w opinii pracownika socjalnego jest kwotą wystarczającą do zaspokojenia wszelkich niezbędnych potrzeb.

W związku z tym, iż dochód na jedną osobę w rodzinie jest w tym przypadku wyższy (1100,14 zł), w ocenie organu I instancji należało sprawę rozpatrzyć w myśl art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W rodzinie występuje niepełnosprawność wnioskodawcy (lekki stopień) i długotrwała choroba matki. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej przyznanie świadczenia przewidzianego w art. 41 ww. ustawy jest możliwe jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, czyli w takich, które odbiegają od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego, jednak w przekonaniu organu taka szczególna okoliczność nie ma miejsca w przypadku aktualnej sytuacji rodziny wnioskodawcy.

Organ zwrócił też uwagę, że Ośrodek Pomocy Społecznej w S. K. posiada plan finansowy na wypłatę zasiłków celowych i pomoc w naturze na 2016 rok w wysokości [...] zł. Środki te muszą być racjonalnie wydatkowane, z uwzględnieniem całego roku i najpilniejszych podstawowych potrzeb potencjalnych beneficjentów, na co wskazuje doświadczenie tutejszego organu dotyczące ubiegłego roku. Zgodnie z art. 44 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240) wydatki publiczne powinny być dokonywane w sposób oszczędny i celowy z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Zgodnie z tą zasadą miesięczne wykonanie budżetu winno stanowić 1/12 planu rocznego (8,33% planu finansowego). W miesiącach styczeń-kwiecień 2016 r. wydatkowano kwotę [...]zł., co stanowi 20 planu rocznego. Powyższą pomoc otrzymało 93 rodzin w tym 209 osób w rodzinach. Do dnia [...].04.2016 r. Ośrodek wydał 138 decyzji administracyjnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. B. wniósł o jej uchylenie, zarzucając organowi, iż ustalając dochód rodziny nie bierze pod uwagę wszystkich wydatków jakie ponosi jego rodzina, a tylko te związane z utrzymaniem mieszkania i zakupem leków.

Odwołujący się wskazał, że ponoszone czesne na uczelni nie jest w ocenie pracownika socjalnego wydatkiem, który powinien być zaliczony do wydatków rodziny; dojazdy na uczelnię również nie stanowią wydatków.

W tym miejscu wyjaśnił, że błędnie Ośrodek Pomocy Społecznej oszacował ilość zjazdów na uczelnię skoro stwierdził, że tylko 2 razy odbyły się zjazdy tj. 12 i [...] marca 2016 r., a nie uwzględniono, że w miesiącu marcu trwały tzw. fakultety, czyli zajęcia dodatkowe, które również trzeba zaliczyć. Fakultety trwały w dniach 5-6 marca i 19 do 20 marca, po czym w ostatnich dniach marca były święta wielkanocne, zatem na uczelni w miesiącu marcu nie był 2 razy jak wskazano, tylko 6.

Zainteresowany nie przedstawił listy wszystkich wydatków jakie ponosi jego rodzina, gdyż w jego ocenie Ośrodek Pomocy Społecznej i tak by tego nie uwzględnił jako wydatki konieczne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2016r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Analiza sytuacji odwołującego na podstawie obszernej dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy zdaniem Kolegium wykazała, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna wyjątkowa okoliczność, która uzasadniałaby przyznanie świadczenia na specjalnych zasadach.

Podkreślono, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego, jednak działanie w ramach tegoż uznania, nie może być postrzegane, jako obowiązek wydania rozstrzygnięcia o treści oczekiwanej przez stronę, a organ orzekający nie może pominąć tego, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, uzależnione jest również od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku.

Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego w przekonaniu Kolegium taką okolicznością nie jest pomoc z przeznaczeniem na zakup żywności, opłacenie rachunków oraz zakup środków czystości, przy tak znacznie przekroczonym kryterium dochodowym. Okoliczności związane z dojazdami oraz opłatą czesnego za studia zaoczne w Toruniu są wprawdzie konsekwencją utrudnionej sytuacji materialnej strony, której organ rozstrzygający sprawę nie kwestionuje, jednak w jego ocenie nie można ich traktować jako nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym, odbiegających od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne rodziny, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1009/09, publ. LEX nr 580291).

Po analizie dokumentów zgromadzonych w sprawie skład orzekający Kolegium podzielił stanowisko organu I instancji, iż problemy, z jakimi boryka się D. B., nie mają charakteru zdarzeń nadzwyczajnych. Nadmienić należy, iż w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż łączne wydatki przedstawione przez stronę w marcu 2016 r. tj. w miesiącu poprzedzającym złożony wniosek wyniosły [...] zł. Zatem organ ustalił, że w rodzinie pozostają wystarczające środki (2.396,68 zł) na zakup żywności, opłacenie rachunków oraz zakup środków czystości (dochód z miesiąca marca 2016 r. w kwocie [...]zł - wydatki [...] zł = [...] zł).

Na marginesie Kolegium zauważyło, że Ośrodek Pomocy Społecznej w S. K. nie pozostawił strony bez pomocy i wsparcia w trudnych sytuacjach. W bieżącym roku przyznano już pomoc w postaci: zasiłku celowego na zakup żywności na luty 2016 r. - [...] zł, dodatek mieszkaniowy od listopada 2015 r. do kwietnia 2016 r. - [...] zł, ryczałt na zakup opału - [...] zł.

Wskazano, że organ I instancji wnikliwie ustalił sytuację osobistą strony, rodzinną, dochodową i majątkową, w tym faktyczny dochód miesięczny, uwzględnił także stan zdrowia domowników jak i koszty leczenia, czy też utrzymania mieszkania i w miarę swoich możliwości finansowych wspierał rodzinę w przezwyciężaniu ich trudności życiowych, jednakże braku środków pieniężnych na bieżące wydatki codziennego utrzymania rodziny nie można traktować, jako nagłe, nieprzewidywalne zdarzenie uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 2 ustawy.

Odnosząc się do argumentów strony zawartych w odwołaniu, Kolegium wskazało, iż nauka w szkole, zgodnie z Konstytucją jest obowiązkowa do ukończenia 18 roku życia, natomiast kształcenie po osiągnięciu pełnoletności ma charakter dobrowolny i odbywa się na innych zasadach. Kolegium nie kwestionuje trudnej sytuacji rodziny wnioskodawcy, która jak można wnioskować głównie spowodowana jest kosztami, jakie strona ponosi za studia w innym mieście. Podjęcie tak kosztownego kierunku studiów powinno być zgoła przemyślaną decyzją, czy rodzina jest w stanie zabezpieczyć środki finansowe w taki sposób, by móc normalnie egzystować w społeczeństwie, nie zaś liczyć tylko na wsparcie państwa.

Kolegium wskazało również, że strona powinna w pierwszej kolejności wykorzystać swoje możliwości, następnie korzystać ze świadczeń pomocy społecznej. Wsparcie z publicznych środków finansowych traktowane jako stałe źródło dochodu, pozostaje w sprzeczności z treścią art. 2 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (zasada pomocniczości).

W skardze do sądu D. B. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżący uzasadniając swoje stanowisko w sprawie podniósł, że we wcześniejszych decyzjach Ośrodek Pomocy Społecznej jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazywały, że podjęcie studiów celem podniesienia kwalifikacji zawodowych i zwiększenia swoich szans na rynku pracy jest działaniem, które zasługuje na aprobatę, natomiast w zaskarżonej decyzji Kolegium niejako proponuje rezygnację z tych studiów, wykazując jednocześnie brak zainteresowania poszukiwaniem pracy, a przecież w aktach sprawy znajdują się potwierdzenia faktu poszukiwania pracy.

Organ I instancji rozpatrując wniosek skarżącego w jego ocenie przekroczył granice uznania administracyjnego, stwierdzając jakoby skarżący traktował Ośrodek Pomocy Społecznej jako źródło stałego dochodu/utrzymania, nie wykazując żadnej inicjatywy ze swojej strony, co jego zdaniem stoi w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym, gdyż w aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające jego zatrudnienie na umowę zlecenie w M. L. K. S. "K." S. K.

Skarżący zgadza się ze stwierdzeniem, że decyzja o podjęciu studiów powinna zostać gruntownie przemyślana, również pod względem finansowym i tak też było, jednak w jego przekonaniu nie można wszystkich okoliczności sprawy przewidzieć ileś lat do przodu, gdyż od tego są instytucje takie jak Ośrodek Pomocy Społecznej, żeby wesprzeć w trudnych sytuacjach daną osobę.

Kolegium wskazało, że organ I instancji nie pozostawia strony całkowicie bez pomocy, wskazując przy tym na uzyskany dodatek mieszkaniowy, który jest uzyskiwany obligatoryjnie w przypadku spełnienia określonych przesłanek tj. m.in. dochód i powierzchnia mieszkania, jednak zdaniem skarżącego, nie bierze pod uwagę faktu, że od kiedy się stara się on o konkretną pomoc, to od kilku lat spotyka się zawsze z odmową ze strony tej instytucji, powołującej się na brak szczególnie uzasadnionej okoliczności, która de facto nigdzie nie jest poprawnie zdefiniowana, dopiero orzecznictwo Sądów jaśniej precyzuje to pojęcie.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiot sądowej kontroli w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza S. K. z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...].AL o odmowie przyznania D. B. świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, opłacenie rachunków oraz zakup środków czystości, z uwagi na brak szczególnie uzasadniającej okoliczności.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), dalej jako: "u.p.s.". Podkreślić należy, że ustawa o pomocy społecznej reguluje różne rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania.

Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., prawo do tego świadczenia przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty [...]zł zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Z powołanego przepisu ustawy wynika, że podstawowym warunkiem umożliwiającym przyznanie pomocy jest spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustawodawca, w art. 41 u.p.s., przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe:

1) specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie i niespornego materiału dowodowego wynika, że dochód rodziny skarżącego wyniósł [...] zł i przekracza kryterium dochodowe dla 3-osobowej rodziny, tj. [...] zł (514,00 zł dla jednej osoby w rodzinie) o kwotę [...]zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekraczał wysokość kryterium dochodowego określonego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Prawidłowo zatem organy orzekające w sprawie uznały, że brak jest podstaw prawnych do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego.

Organy jednocześnie dokonały analizy okoliczności sprawy, w zakresie zaistnienia w sprawie przesłanek do przyznania wnioskowanej pomocy na podstawie art. 41 powołanej ustawy. Podkreślić należy, że z treści cytowanego art. 41 u.p.s. wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Co oznacza, iż organ dokonuje oceny przesłanek przyznania świadczenia uwzględniając okoliczności faktyczne danej sprawy, wysokość posiadanych środków finansowych oraz możliwości zaspokajanie potrzeb innych osób ubiegających się o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1559/12, dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1560/10, poz. baza wyroków www.nsa.gov.pl).

Specjalny zasiłek celowy może być przyznany osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe. Jednocześnie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", przy czym na ocenę w tym zakresie nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu. Ustawodawca nie wyjaśnia, co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie Sądu muszą one bezsprzecznie wynikać z nadzwyczajnych sytuacji i okoliczności oraz polegać na niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych człowieka, takich jak żywność, utrzymanie higieny, konieczne lekarstwa czy zakup opału. Z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W związku z tym organ administracji publicznej może odmówić przyznania świadczenia lub też przyznać je w innym rozmiarze, niż domaga się tego strona.

Przenosząc powyższe kwestie na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, gdyż zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym 2-pokojowym, wraz z matką i siostrą, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Jest studentem UMK w T., II rok studiów zaocznych, ponadto jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Poszukuje zatrudnienia, które nie będzie kolidowało ze stanem jego zdrowia (przede wszystkim ból pięt). W trakcie wywiadu D. B. oznajmił, iż sępoleński rynek pracy nie jest w stanie zaoferować mu odpowiedniej oferty pracy, dlatego też poszukuje pracy rozsyłając oferty drogą e-mailową. Zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim z powodu schorzeń narządu ruchu - bóle pięt oraz hipoglikemii. Siostra A. B. od [...] stycznia 2016 r. odbywa staż w firmie "D." w S. K. (stypendium stażowe), natomiast T. B. - matka, również jest zatrudniona w firmie "D." jako szwaczka (wynagrodzenie - najniższa krajowa), posiada schorzenia układu trawiennego i oddechowego, choruje na zwyrodnienie kręgosłupa, w związku ze swoim stanem zdrowia została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim.

Źródłem utrzymania rodziny w miesiącu marcu tj. w miesiącu poprzedzającym złożony wniosek przez stronę było:

. wynagrodzenie T. B. w wysokości [...] zł;

. stypendium stażowe w wysokości [...] zł;

. dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł

. stypendium socjalne w wysokości [...] zł;

. stypendium socjalne zgodnie z art. 8 ust. 11 w wysokości [...] zł

. stypendium specjalne w wysokości [...] zł

W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, rozważyły i opisały dokładnie sytuację życiową skarżącego i prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Na podstawie obszernej dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wykazano bowiem, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna wyjątkowa okoliczność, która uzasadniałaby przyznanie świadczenia na specjalnych zasadach, przy czym organy wnikliwie ustaliły sytuację osobistą strony, rodzinną, dochodową i majątkową, w tym faktyczny dochód miesięczny, uwzględniając także stan zdrowia domowników jaki i koszty leczenia, czy też utrzymania mieszkania i w miarę swoich możliwości finansowych wspierają rodzinę w przezwyciężaniu trudności życiowych.

Jednakże, jak to już wykazano wyżej, braku środków pieniężnych na bieżące wydatki codziennego utrzymania rodziny nie można traktować, jako nagłe, nieprzewidywalne zdarzenie uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 2 ustawy. Zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie wskazuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe. Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność i nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. "Szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach wynika stąd, że beneficjenci tych świadczeń nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie osób oczekujących na wsparcie wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Stąd też przez "szczególne przypadki" uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie zostały uznane spłata zadłużenia, zapłacenie rachunku za gaz, prąd, zakup biletów komunikacji miejskiej (por. wyroki NSA: z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., IV SA/Gl 155/07, wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 401/11, I. Sierpowska, U.p.s. Komentarz, Lex 2014 , s. 2012 -213, W. Maciejko, P. Zaborniak, U.p.s. Komentarz, LexisNexis 2013, s.188).

Jak łatwo zauważyć, powyżej przedstawione rozumienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" jest zbieżne z tym przedstawionym przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej. W tym kontekście trafnie organ odwoławczy ocenił również, że w niniejszej sprawie taki szczególnie uzasadniony przypadek nie wystąpił, ponieważ okoliczności, na które powołuje się skarżący – nie kwestionując jego trudnej sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej – nie noszą bowiem znamion nagłości, jednorazowości, niecodzienności, nadzwyczajności, wymaganej dla przyznania zasiłku określonego w art. 41 pkt 1 u.p.s.. Ponadto podkreślenia wymaga, że specjalny zasiłek celowy nie może przybierać formy świadczenia cyklicznego, przyznawanego co miesiąc, albo wielokrotnie na te same cele, a do tego w istocie dąży skarżący. Temu służy specjalny zasiłek okresowy, określony w art. 41 ust. 1 pkt 2 u.p.s., który jest przyznawany w sytuacji, gdy wyjątkowo niekorzystne konsekwencje rozciągnięte są w czasie, przy czym w tym przypadku musi również zachodzić "szczególnie uzasadniony przypadek" (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, op.cit. s. 190).

Co do zasady organ II instancji zasadnie wskazał, że osoba, która przeznacza własne zasoby finansowe na realizowanie innych potrzeb, niż zaspokojenie niezbędnych realnych potrzeb bytowych, nie może oczekiwać zastąpienia jej przez organ pomocy społecznej w zaspokojeniu tychże podstawowych potrzeb.

Należy również podzielić stanowisko organów, iż brak jest podstaw do uznania, że skarżący, mimo iż jego dochód przekracza ustawowe kryterium, na skutek szczególnych okoliczności bądź nadzwyczajnego zdarzenia losowego, znalazł się czasowo w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu wnioskowanej pomocy, ponadto jak słusznie podkreślił organ, skarżący nie wskazał nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających udzielenie zasiłku celowego specjalnego.

Osoby, które zwracają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku, winny zdawać sobie sprawę z odmienności swojej sytuacji w stosunku do osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium dochodowe, a więc należą do sfery najuboższych, spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe. Istotą specjalnego zasiłku celowego o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest jego wyjątkowość, o czym świadczy brzmienie tego przepisu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2013r. sygn. akt I OSK 1389/12 oraz z dnia 10 maja 2011r. sygn. akt I OSK 1911/10 publ. Internetowa Baza Orzeczeń NSA).

Podkreślić należy, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia.

Dodatkowo wskazać należy, że decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości, jest wydawana w ramach uznania administracyjnego.

Rola sądu administracyjnego, jako kontrolera decyzji opartych na takiej konstrukcji jest odmienna, niż w przypadku związania organu treścią normy prawa materialnego. Organowi przypisana została bowiem swoboda decyzyjna, a wybór rozwiązania sprawy nie może zostać mu narzucony. Kontrola sądu administracyjnego, w przypadku uznania administracyjnego, nie obejmuje zatem kwestii słuszności wyboru rozstrzygnięcia. Ogranicza się natomiast do oceny sposobu ustalenia treści kryteriów indywidualizujących, sposobu ich wykorzystania w rekonstrukcji normy z przepisu i zbudowania treści decyzji, a także sposobu uzasadnienia przez organ administracyjny powyższych działań i towarzyszących im rozumowań, a w przypadku pojawienia się kryteriów mogących ze sobą pozostawać w kolizji – sposobu i wyniku wyważenia pozostających w kolizji wartości z punktu widzenia ich znaczenia dla treści decyzji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2013r. sygn. akt I OSK 1389/12, z dnia 14 grudnia 2010r. sygn. I OSK 1279/10 publ. w internetowej bazie orzeczeń). Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. W przypadku zasiłku celowego organ ocenia całokształt sytuacji strony, mającej wpływ na zakres zaspokojenia zgłoszonych przez nią potrzeb, w tym wiek, stan zdrowia, możliwości zarobkowania, wysokość uzyskiwanych dochodów itp., uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków. Na gruncie obowiązującego prawa pomoc społeczna ukierunkowana jest na subsydiarność środków społecznych, które uruchamiane być powinny tylko wówczas, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji we własnym zakresie (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2007r. sygn. akt I OSK 1851/06 nie publ.).

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bowiem organ odwoławczy w sposób szczegółowy i wyczerpujący wyjaśnił sytuację materialną i życiową skarżącego oraz wyraźnie określił powody zajętego w sprawie stanowiska zawarte w jej uzasadnieniu. W ocenie Sądu organ nie naruszył granic uznania administracyjnego, a okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji świadczą o rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy.

Wobec przedstawionych powyżej okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny – nie znajdując podstaw dla wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego – stosownie do przepisu art. 151 powołanej na wstępie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.