Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1166/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Krowodrza M. S. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 kwietnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/188/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. W. (dalej "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 18.04.2023 r. (znak SKO.ŚR/4111/188/2023) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. z 31.01.2023 r. (znak [...]) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z 2.01.2023 r. skarżący zwrócił się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z pracy zarobkowej spowodowanej opieką matką, M. W. Z akt wynika, że matka skarżącego ma 80 lat i dysponuje orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z 17.12.2018 r. stwierdzającym znaczny stopnień jej niepełnosprawności z powodu chorób układu oddechowego i krążenia (symbol 07-S), a stopień ten datuje się od 14.11.2018 r. Z akt wynika także, iż z dniem 10.09.2021r. skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą (w branży budowlanej: posadzkarstwo, malowanie, tynkowanie) oraz oświadczył, że jest rolnikiem, a z dniem 1.01.2023 r. zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W dniu 12.01.2023 r. przeprowadzony został u skarżącego rodzinny wywiad środowiskowy. Pracownik socjalny ustalił, że skarżący mieszka z matką, która jest osobą całkowicie zależną od innych w codziennym funkcjonowaniu. Osoba ta jest obarczona szeregiem schorzeń m.in.: miażdżycą, zaburzeniami gospodarki lipidowej, cukrzycą typu II, zaćmą, otyłością olbrzymią. Pracownik socjalny ustalił także, iż skarżący jest jednym z pięciorga dzieci niepełnosprawnej. Zapisał, że z powodu pogarszającego się stanu zdrowia matki, skarżący zmuszony był zrezygnować z zatrudnienia w celu osobistej, całodobowej opieki. Odnotował, że starsze rodzeństwo skarżącego, mieszka ze swoimi rodzinami poza miejscem pobytu matki i z uwagi na pracę, nie są osoby te w stanie matką się opiekować. Opieka zaś skarżącego polega na: przygotowaniu i podaniu posiłków, dawkowaniu leków i pilnowaniu ich przyjęcia, pomocy w ubraniu się i w kąpieli. W formularzu wywiadu zapisano, że skarżący sprawuje stałą i osobistą opiekę nad matką, którą to opiekę realizuje sumiennie i właściwie, a to uniemożliwia mu pracę tak zawodową, jak i w gospodarstwie rolnym, którego jest posiadaczem (3,275 hektara przeliczeniowego).

Organ I instancji decyzją z 31.01.2023 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie to motywował brakiem spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Organ podał, że z uwagi na przywołany wyżej przepis orzekł o odmowie przyznania skarżącemu oczekiwanego prawa, mimo sprawowania przez wnioskodawcę "jak najlepszej opieki nad matką, która wymaga całodobowej opieki, a której pozostawienie samej w domu może wywołać nieodwracalne konsekwencje dla jej zdrowia lub życia, zaś obecność syna, zapobiega takim skutkom."

W odwołaniu skarżący zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt: K 38/13) wskazując na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Pismem z 31.03.2023 r. organ odwoławczy zwrócił się do skarżącego o podanie informacji dotyczących jego zatrudnienia i ubezpieczenia w KRUS, jak też podanie schorzeń matki i momentu powstania jej choroby oraz tego, czy matka samodzielnie porusza się, spożywa posiłki i pije, jak też, czy jest pamersowana. Nadto organ II instancji domagał się podania informacji o tym, czy w miejscu zamieszkania skarżący ma łazienkę i czy może liczyć na pomoc członków rodziny w realizowanych czynnościach opiekuńczych.

W odpowiedzi na to pismo skarżący zwrócił uwagę, że jego matka dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 2018 r. Wyjaśnił, że matka choruje na cukrzycę, nadciśnienie, miażdżycę, zaburzenia gospodarki lipidowej, niedoczynność tarczycy, zapalenie ucha, stłuszczenie wątroby, kamicę pęcherzyka żółciowego, zaćmę oka lewego, otyłość olbrzymią oraz przepuklinę brzuszną. Podał, że matka podczas poruszania się korzysta z balkonika, natomiast z wózka inwalidzkiego nie korzysta z uwagi na brak miejsca w domu. Wskazał, iż posiłki należy matce przygotować ale sama je spożywa, tak samo przyjmuje napoje, nie jest też pamersowana. Wyjaśnił, że ma łazienkę w domu ale małą i ciasną, bez ciepłej wody, dlatego też celem umycia matki grzeje wodę na gazie. Podał, że nie może liczyć na pomoc rodziny, bo jego rodzeństwo pracuje i mieszka kilkanaście kilometrów od matki, rodzeństwo ma też swoje rodziny, w tym małe dzieci. Wskazał, że prowadził działalność gospodarczą od 16.10.2020 r. do 10.09.2021 r. ale z działalności tej zrezygnował celem zajmowania się matką. Podał, że nie otrzymuje dopłat rolniczych, nie jest też ubezpieczony w KRUS. Utrzymuje się z emerytury matki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 18.04.2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium zwróciło uwagę na okoliczności stanu faktycznego sprawy, tj. fakt zamieszkiwania skarżącego z matką w domu ok 60 m2, który nie jest przystosowany do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Podkreśliło, że matka skarżącego sama może jeść i pić przygotowane jej produkty, nie jest pampersowana, chodzi używając chodzika. Organ odwoławczy dostrzegł, że skarżący ma gospodarstwo rolne o pow. 3,375 hap. Skarżący nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, a poza krótkim okresem (ok. 1 rok) prowadzenia działalności gospodarczej – nigdy nie pracował. SKO w Krakowie akcentowało, że skarżący nie udzielił informacji, z czego rodzina się utrzymywała w okresie, w którym nie podejmował pracy.

W ocenie organu II instancji w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a opieką nad matką. Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że takie czynności jak poranna toaleta, pomoc w ubraniu się czy przygotowanie posiłków – mogą być wykonane przed pójściem do pracy. W ocenie organu odwoławczego, konieczność sprawowania opieki czy wykonywanie czynności będących codzienną pomocą, nie stanowi – w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Według organu, nie sposób przyjąć, że skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności opiekuńczych nad matką, musiał zrezygnować z pracy, choćby dorywczej, w niepełnym wymiarze czasu. Organ dostrzegł, że zaprezentowany wniosek jest zasadny dodatkowo, gdy weźmie się pod uwagę, że niepełnosprawna ma jeszcze czworo innych dzieci, z których część pracuje i mieszka kilka kilometrów od matki. Jak wskazał pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym, pozostałe dzieci niepełnosprawnej nie pomagają matce z uwagi na pracę i brak kontaktów. Kolegium Odwoławcze zwróciło też uwagę, że na każdym z dzieci cięży obowiązek alimentacyjny względem rodzica i każde powinno się przyczyniać do opieki nad niepełnosprawną matką.

Końcowo SKO wskazało na wyrok TK z 221.10.2014 r. i potrzebę protrybunalskiej wykładni przepisów.

W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 6, 7, 7b, 8 k.p.a. "poprzez błędne ustalenie treści przepisów obowiązujących aktów prawa" i przyjęcie braku spełnienia kryteriów do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 77, 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego;

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i przyjęcie braku spełnienia kryteriów do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo iż zaprzestał aktywności zawodowej z uwagi na opiekę nad matką.

Skarga żądała uchylenia zaskarżonych decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że organ I instancji ustalił, że sumiennie troszczy się o matkę, która wymaga całodobowej opieki, a pozostawienie jej samej w domu może spowodować nieodwracalne konsekwencje dla jej zdrowia lub życia, czemu zapobiega obecność skarżącego. Skarżący podał, że organ odwoławczy zarzucił mu, że zaniechanie aktywności zawodowej nie było spowodowane koniecznością opieki nad matką, nie podając zarazem "jakie to miałyby być inne tajemnicze przyczyny". Zwrócił uwagę, że to z orzeczenia o niepełnosprawności wynika fakt potrzeby sprawowania opieki nad matka. Podkreślił, że spełnia przesłanki ustawowe do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący załączył do akt wyrok WSA w Poznaniu z 13.04.2023 r. sygn. akt II SA/Po 103/23 – wskazując, że podziela prezentowaną tam argumentację.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Pismem z 21.09.2023 r. udział do postępowania sądowego zgłosił Prokurator Prokuratury Rejonowej Kraków Krowodrza.

Obecny na rozprawie w dniu 30.11.2023 r. pełnomocnik skarżącej popierał skargę. Wskazał, że orzekające Kolegium Odwoławcze wykroczyło poza swoje kompetencje, bo to z orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącego wynika potrzeba całodobowej nad nią pieczy. Zwrócił uwagę, że gospodarstwo rolne skarżącego jest oddalone od jego miejsca zamieszkania i znajduje się w terenie górskim a jego areał jest niewielki, przez co nieopłacalne jest gospodarowanie na tym gospodarstwie. Pełnomocnik akcentował rzetelność opieki sprawowanej przez skarżącego.

Prokurator Prokuratury Rejonowej Kraków Krowodrza, na rozprawie domagał się oddalenia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie narusza ani przepisów postępowania, ani prawa materialnego w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Skarga, jako niezasadna, podlegała więc oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z kolei w myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Stosownie do ustępu 2 cytowanego ostatnio przepisu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).

Z akt sprawy wynika, że inicjując postępowanie w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenie (k. 4v), iż z dniem 1.01.2023 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie. Nadto, z akt sprawy wynika, że skarżący z dniem 10.09.2021 r. zawiesił działalność gospodarczą (w branży budowlanej), którą prowadził od 16.10.2020 r. (k. 3).

Zasadniczy spór w kontrolowanej sprawie sprowadzał się zatem do tego, czy zakres opieki, jaką skarżący świadczy niepełnosprawnej matce jest tego rodzaju, że całkowicie wyklucza jego aktywność zawodową, a więc, czy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego pracy, a opieką sprawowaną nad matką, stwierdzić można wystąpienie bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego, w rozumieniu wyżej wskazanym.

Zdaniem Sądu, ogół ujawnionych w toku postępowania okoliczności i faktów nakazywał przyjąć, iż niewadliwie stwierdziło orzekające SKO w Krakowie, że zakres opieki realizowanej przez skarżącego względem matki, nie jest tego rodzaju aby uniemożliwiał (wykluczał) jakąkolwiek jego aktywność zawodową, w tym pracę w gospodarstwie rolnym. Dostrzec bowiem trzeba, iż uwarunkowania zdrowotne matki skarżącego związane są z chorobami układu oddechowego i krążenia (symbol niepełnosprawności 07-S). Pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym zapisał, że niepełnosprawna obarczona jest szeregiem chorób, w tym miażdżycą, zaburzeniami gospodarki lipidowej, cukrzycą typu II, zaćmą, otyłością olbrzymią. Wykaz tych schorzeń uzupełnił skarżący w kierowanym do SKO w Krakowie piśmie z 6.04.2023 r. (k. 37), w którym wskazał na mające występować u matki nadciśnienie, niedoczynność tarczycy, zapalenie ucha, przepuklinę i chorobę wątrobę. Odnotować w tym miejscu należy, że skarżący nie zaoferował orzekającym organom administracji publicznej jakiejkolwiek dokumentacji medycznej matki mogącej choćby uprawdopodobnić (uwiarygodnić) istnienie schorzeń wykraczających poza przyczynę jej niepełnosprawności. W oparciu o informacje przedstawione przez samego skarżącego organ administracji ustalił ten element podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, który dotyczył sfery samodzielności matki. W ślad bowiem za twierdzeniami skarżącego organ przyjął, że jego matka jest osobą, która samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje napoje, nadto, samodzielnie korzysta z toalety, gdyż nie używa pieluchomajtek. Dodatkowo, osoba ta porusza się po domu posiłkując się sprzętem pomocniczo-rehabilitacyjnym (chodzikiem). Ten, wskazany wyżej stopień sprawności matki skarżącego w obszarze codziennego funkcjonowania przekłada się na zakres potrzebnej jej pomocy, który to zakres – jak podnosił skarżący – obejmuje: przygotowanie i podanie posiłków, dawkowanie leków oraz pilnowanie ich zażycia, jak też wsparcie przy ubraniu się i kąpieli. Według Sądu, ocena wskazanego zakresu czynności opiekuńczych nie uprawniała do przyjęcia, iż ich realizacja wymusza potrzebę stałej obecności skarżącego przy matce, czy też nakazuje poświęcać matce ciągłą uwagę, powodując tym samym zaniechanie wykonywania aktywności zawodowej, w tym pracy w gospodarstwie rolnym. Podkreślić bowiem trzeba, że przygotowanie pożywienia i leków, jak też pomoc w ubraniu się, czy przy higienie osobistej – stanowią czynności wykonywane jedynie w określonych porach dnia (np. rano, przed pójściem do pracy) i nie są związane z nieodzownością stałej obecności opiekuna przez cały dzień. Uwzględniając powyższe czynności opiekuńcze oraz wskazaną wcześniej, pewną samodzielność niepełnosprawnej w określonych sferach codziennego funkcjonowania podzielić należało stanowisko SKO w Krakowie o braku istnienia związku przyczynowo-skutkowego w tej sprawie. Stanowisko to znajduje dodatkowo potwierdzenie w aktach sprawy. Ich analiza pozwala dostrzec, iż wszelką korespondencję pocztową kierowaną do skarżącego w toku postępowania – odbierała jego niepełnosprawna matka. Powyższe obrazują zwrotne potwierdzenia odbioru decyzji organu I instancji (przy k. 29 akt adm.) oraz decyzji organu odwoławczego (k. 43 akt adm.), jak też potwierdzenia odbioru wszystkich pism kierowanych do skarżącego w toku postępowania sądowego (por. k. 16, k. 33 – akt sądowych). Takie nieincydentalne odbieranie przez matkę korespondencji adresowanej do syna pozwala słusznie przyjmować, że skarżącego nie sposób w ogóle zastać w domu w godzinach zwyczajowego roznoszenia poczty, tj. w ciągu dnia pracy. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji organu II instancji wynika przy tym, że odbiór tej korespondencji przez matkę skarżącego miał miejsce o godz. 11:30 (k. 43), a zatem w porze, w której zwykle realizowana jest aktywność zawodowa. Skoro tak, to stwierdzić trzeba, że skarżący częstokroć opuszcza matkę w ciągu dnia, pozostawiając ją samą w domu, a zatem nie jest niezbędna jego stała przy matce obecność. Stwierdzenie to bezpośrednio koresponduje zarazem z ustalonym w postępowaniu zakresem czynności opiekuńczych – który – z uwagi na określoną samodzielność matki (por. wyżej) – nie jest specjalnie szeroki. Nadto, regularne wyręczanie syna przez niepełnosprawną matkę w odbiorze korespondencji do niego kierowanej jedynie potwierdza, że niepełnosprawna jest w stanie poruszać się po domu (w tym może otworzyć drzwi listonoszowi), a nadto pozwala uznać, że jest to osoba świadoma i kontaktowa, skoro zdolna jest pokwitować odbiór korespondencji, a następnie oddać tę korespondencję adresatowi. Z akt sprawy, w oparciu o które orzeka Sąd (por. art. 133 par. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej p.p.s.a.) - nie wynikają żadne okoliczności mogące wskazywać, że stała obecność skarżącego przy matce jest nieodzowna celem uchronienia jej od niebezpieczeństwa, skoro osoba ta, bez obecności syna, może realizować szereg wskazanych już wyżej czynności.

Ustalony zatem w oparciu o twierdzenia skarżącego zakres opieki nad matką pozwalał więc przyjąć, iż niepełnosprawna niewątpliwie potrzebuje określonego wsparcia w codziennym życiu, jednakże rodzaj i skala tego wsparcia, wynikające ze stwierdzonego w postępowaniu administracyjnym stanu jej zdrowia - w ocenie Sądu - nie uzasadniają całkowitej rezygnacji opiekuna z aktywności zawodowej. Dodać zarazem należy, że praca w gospodarstwie rolnym, której zaprzestać miał skarżący dopiero z dniem 2.01.2023 r. (k. 4v a.a.) – w sytuacji gdy niepełnosprawność matki istnieje od 2018 r. – charakteryzuje się elastycznością czasu tej pracy. Jak bowiem trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r. (sygn. I OPS 5/12), przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Stwierdzić więc trzeba, że postępowanie poprzedzające wydanie kontrolowanej decyzji nie dowiodło, aby zakres czynności opiekuńczych nad matką, wykluczał możliwość pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym, którą to pracę realizować miał do wskazanej wyżej daty.

Wobec przedstawionych rozważań i ocen, jedynie ubocznie podkreślić należy, iż Sąd orzekający w tej sprawie podziela pogląd SKO w Krakowie wyrażony w zaskarżonej decyzji, a oparty na wypowiedziach prezentowanych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22). Jak zasadnie wskazano w wyroku WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22 "(...) w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjął. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (vide: wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 669/22, czy z 5 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 918/22)".

Mając na uwadze powyższe rozważania należało dodatkowo stwierdzić, że organ odwoławczy słusznie zauważył, że skarżący ma jeszcze czworo rodzeństwa, które w równym stopniu zobowiązane są do alimentacji względem ich niepełnosprawnej matki. Jak wynika z akt sprawy, odnoszące się do tych osób okoliczności nie wskazują, aby obiektywnie wykluczały one rodzeństwo skarżącego z obciążającego ich obowiązku alimentacyjnego względem matki, pozwalając na przyjęcie, że jedynie skarżący może realizować opiekę nad niepełnosprawną, a w rezultacie dające podstawę do stwierdzenia, że rezygnacja przez niego z zatrudnienia jest konieczna do zapewnienia opieki. Rodzeństwo skarżącego nie jest zwolnione z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki z samego tylko faktu, że zamieszkują w pewnej (jak ustalono w postępowaniu - nieznacznej) odległości od matki, czy pracują zawodowo lub mają własne rodziny. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd, że praca zawodowa czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowi obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że dzieci niepełnosprawnego nie są w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 354/23). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu.

Zarzuty skargi Sąd uznał za nieuzasadnione.

W nawiązaniu do zarzutów, które akcentowały, iż realizowana przez skarżącego opieka nad matką nie powinna podlegać weryfikacji organu, gdyż potrzeba tejże opieki oraz jej zakres wynikają z fachowej wiedzy Zespołu d.s. Orzekania o Niepełnosprawności - wskazać trzeba, iż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi. Jak trafnie wskazał NSA w wyroku z 6.05.2022 r. (sygn. akt I OSK 1472/21) gdyby intencją ustawodawcy było przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi każdej osoby posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, to przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost by tak stanowił. Ze wskazanego przepisu wynika jednakże, iż posiadanie takiego orzeczenia to tylko jeden z warunków, które należy spełnić aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, a niezbędne jest ponadto wykazanie, że po pierwsze istnieje "konieczność" sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i po drugie, że jednocześnie ta "konieczność" wywołuje inną "konieczność", tj. rezygnację z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia. Zatem legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (tak NSA w wyroku z 18.05.2021 r., sygn. akt I OSK 275/21). Zaakcentować zatem trzeba, że tak jak nieuprawnione jest utożsamianie dopuszczalności nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze stwierdzeniem jedynie faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bez uwzględniania przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania pracy) – spowodowanej tą opieką, tak samo okoliczność dysponowania przez niepełnosprawnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności samo przez się nie wyklucza ani nie znosi powinności badania tego – jaki jest zakres czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez wnioskodawcę i czy w okolicznościach danej sprawy rzeczywiście zakres ten uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ocena zakresu tych czynności, które realizuje skarżący względem matki została wyżej już przedstawiona.

Akcentowana natomiast przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie kwestia braku opłacalności prowadzenia gospodarstwa rolnego odnosiła się do nieweryfikowalnego kryterium ekonomicznego, pozostając bez istotnego związku z normatywnie określonymi przesłankami przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.