Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 179/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 4, art. 39a ust. 1, art. 39 ust. 4 pkt 2b,
journal: Dz.U. 2023 poz 900
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
article: art. 3 par. 2 pkt 4, art. 146 par. 1.
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 maja 2024 r. sprawy ze skargi I. S. i D. S. na czynność Burmistrza [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności, II. zasądza od Burmistrza Miasta na rzecz skarżących I. S. i D. S. solidarnie kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I. S. i D. S., dalej jako "wnioskodawcy", "skarżący", pismem z dnia 17 sierpnia 2023 r., zwrócili się do Burmistrza M. o zwrot kosztów przewozu do szkoły niepełnosprawnego dziecka, H. S..

W odpowiedzi na pismo, które zostało potraktowane jako wniosek wstępny, Burmistrz M. , pismem z dnia 30 sierpnia 2023 r. wyjaśnił, że w roku szkolnym 2023/2024 realizacją dowozu dzieci będzie się zajmował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Wskazano godziny i miejsca odbioru dzieci. Jednocześnie zwrócono się do skarżącej o dostarczenie zaświadczenia z placówki o objęciu dziecka obowiązkiem szkolnym.

Następnie skarżący, pismem z dnia 15 grudnia 2023 r. ponownie zwrócili się do Burmistrza M. z wnioskiem o zwrot kosztów przewozu własnym środkiem transportu.

W dniu 16 października 2023 r. I. S. wniosła do Rady Miejskiej M. skargę na Burmistrza M. wskazując na jego nienależyte, jej zdaniem, działanie. W skardze tej podniosła, między innymi , że zajęcia jej syna w dniach od poniedziałku do czwartku odbywają się w godzinach od 8.30 do 13.30, a w piątki od 8.30 do 12.25. Transport oferowany przez gminę zapewnia odbiór dziecka o godzinie 6.30 spod domu i powrót ok. godziny 15.00. Z relacji pracownika szkoły jest jej wiadomo, że syn jest w szkole ok. godziny 7.00 i musi czekać na rozpoczęcie zajęć co najmniej godzinę, natomiast po lekcjach musi czekać na transport dłużej – w zależności od tego, o której godzinie kończy zajęcia.

Wnioskodawczyni podkreśliła, że syn który jest dzieckiem niepełnosprawnym, ma wybiórczość pokarmową, nie spożywa posiłków w szkole, a korzystanie z gminnego środka transportu powodowałoby, że dziecko przez cały dzień byłoby bez jedzenia. W ocenie skarżącej, która zaakcentowała, że syn ma niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim i autyzm, narażanie go na stres spowodowany korzystaniem z nieprzystosowanego do jego potrzeb transportu, jest niedopuszczalne i nieludzkie.

Uchwałą Rady Miejskiej M. , z dnia 10 listopada 2023 r., nr [...], uznano skargę wnioskodawczyni za bezzasadną, o czym została ona poinformowana pismem z dnia 22 stycznia 2023 r. W piśmie tym wskazano, że gmina realizuje dowóz dzieci wraz z opieką we własnym zakresie.

Skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na czynność Burmistrza M., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 39 a ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 – j.t.), dalej jako "u.p.o.", poprzez jego niezastosowanie i niezrealizowanie wynikającego z tego przepisu obowiązku ustawowego ciążącego na gminie, tj. zwrotu kosztów dowozu dziecka niepełnosprawnego do szkoły w roku szkolnym 2023.

Skarżący wnieśli o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności.

W uzasadnieniu skargi podnieśli, że zgodnie z przepisami ustawy Prawo oświatowe obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 tej ustawy, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia.

Dalej wskazali, że zgodnie z art. 39a u.p.o., obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i 39 ust. 4 u.p.o. gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców.

Skarżący przedstawili następnie w jaki sposób odbywa się obliczenie kwoty zwrotu kosztów przewozu, podkreślając, że ustalenia w tym zakresie powinny zostać objęte umową zawartą pomiędzy gminą i rodzicami niepełnosprawnego dziecka. Zaznaczyli przy tym, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że wybór sposobu realizacji obowiązków gminy w tym zakresie należy do rodziców dziecka niepełnosprawnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że gmina wywiązuje się z obowiązku zapewnienia bezpłatnego przewozu uczniów niepełnosprawnych. W roku szkolnym 2021/2022 i 2022/2023 przewóz wykonywał podmiot prywatny, na podstawie zawartej umowy, natomiast od czerwca 2023 r. przewóz realizuje Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M. . Dzieci są odbierane bezpośrednio z miejsca zamieszkania, a następnie dowożone do szkół i z powrotem.

Organ zwrócił uwagę na to, że dziecko skarżących korzystało z tej formy transportu gminnego i wówczas stan jego zdrowia na to pozwalał.

W ocenie organu, przyjęcie wykładni proponowanej przez skarżących, prowadziłoby do podwójnego finansowania zadania publicznego i mogłoby stanowić o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że wyrażona przez organ w piśmie z dnia 22 stycznia 2023 r. odmowa zwrotu kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka skarżących jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", na którą przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej czynności wskazać trzeba, że stosownie do art. 39 ust. 4 u.p.o. obowiązkiem gminy jest:

1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;

2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:

a) 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,

b) 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.

Zgodnie natomiast z art. 39a ust. 1 u.p.o. obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców.

W realiach badanej sprawy kwestią sporną pozostaje, czy realizacja obowiązków wynikających z przywołanych przepisów ustawy Prawo oświatowe w ten sposób, że gmina organizuje przewóz dzieci z jednoczesnym zapewnieniem opieki, gdy jest to wymagane, zwalnia gminę z obowiązku zwrotu rodzicom kosztów przewozu dzieci, w sytuacji, gdy przewóz ten jest wykonywany we własnym zakresie.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że obowiązek, o którym mowa w art. 39 ust. 4 u.p.o. może być realizowany dwojako – poprzez zapewnienie transportu przez gminę, albo przez rodziców. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja tego obowiązku w sposób wynikający z art. 39a ust. 1 u.p.o. ma charakter przemienny, co oznacza, że wybór jednego z sposobów jego realizacji wyklucza jednoczesną możliwość skorzystania ze sposobu drugiego, jednocześnie realizacja przez gminę jednej z alternatywnych powinności skutkuje wypełnieniem wskazanego obowiązku (por. wyroki NSA z 13 maja 2022 r., sygn. akt III OSK 4435/21, wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 79/21, WSA w Bydgoszczy z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 211/08, WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1097/17, WSA w Białymstoku z 27 października 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 550/17).

Na gruncie unormowań zawartych w art. 39 ust. 4 pkt 2b i art. 39 u.p.o. przyjąć należy, że oświadczenie rodziców niepełnosprawnego dziecka w kwestii dowozu tego dziecka do szkoły wiąże organ gminy w tym znaczeniu, że jeżeli sami wyrażają zamiar dowożenia dziecka do ośrodka, to wójt (burmistrz, prezydent miasta) nie może uchylić się od zawarcia umowy co do zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna. Podkreślić przy tym trzeba, że wybór jednego z tych sposobów należy do rodziców, a nie do gminy. Potwierdza to, zdaniem Sądu, ust. 4 i 5 art. 39a przywołanej ustawy, z których wynika, że zwrot kosztów przewozu, o którym mowa w ust. 1, następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami (ust. 4). Wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiera z rodzicami umowę, o której mowa w ust. 4, w terminie 14 dni od dnia uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice (ust. 5).

W ocenie Sądu treść przywołanych przepisów jednoznacznie wskazuje na to, iż w sytuacji, w której rodzice dziecka wyrażają wolę zorganizowania transportu we własnym zakresie, obowiązkiem organu jest zawarcie umowy, o której mowa w art. 39a ust. 4 u.p.o.

W badanej sprawie skarżący już w miesiącu sierpniu 2023 r. wyrazili chęć realizacji dowozu dziecka we własnym zakresie, zatem organ miał wiedzę na temat tego, że syn skarżących nie będzie w roku szkolnym 2023/2024 korzystał z przewozu organizowanego przez gminę oraz, że transport ten organizują rodzice.

Konsekwencją powinno być zatem zawarcie ze skarżącymi umowy określającej zasady zwrotu kosztów w sposób wskazany w art. 39a ust. 2 i 3 u.p.o.

Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, iż syn skarżących w latach poprzednich korzystał z przewozu organizowanego przez gminę. Z akt sprawy wynika, że skarżący, dokonując wyboru, kierowali się przede wszystkim dobrem własnego dziecka.

Sąd nie podzielił przy tym argumentacji organu, z której wynika, że skoro syn skarżących korzystał z przewozu organizowanego przez gminę i stan zdrowia mu na to pozwalał, to obecnie nie ma przeszkód do tego aby z tej formy transportu korzystał w dalszym ciągu. Podkreślić bowiem należy, że to rodzice w pierwszej kolejności są zobowiązani do zaspokojenia uzasadnionych potrzeb swoich dzieci. Jedną z nich jest realizacja konstytucyjnej zasady dostępu do nauki oraz zasady równości.

W omawianej sprawie zasady te realizowane są poprzez wsparcie osób niepełnosprawnych i ich rodzin w zakresie przewozu do placówek oświatowych, bądź zwrotu kosztów tego przewozu, jeżeli jest on realizowany we własnym zakresie.

Ustawodawca nie przewidział żadnych dodatkowych wymagań, które musieliby spełnić rodzice niepełnosprawnego dziecka, realizujący przewóz we własnym zakresie i domagający się zwrotu poniesionych z tego tytułu kosztów. W szczególności nie przewidziano konieczności uzasadniania takiej decyzji, czy też decyzji o zmianie sposobu realizacji transportu. To do rodziców należy zatem ocena i wybór tego sposobu, który dla nich, a przede wszystkim dla ich dziecka jest bardziej odpowiedni.

W świetle powyższych rozważań nie ma mowy o podwójnym finansowaniu zadania, skoro w ustawie przewidziano dwojaki sposób jego realizacji, przy czym obie formy należy uznać za równorzędne, a wybór należy do rodziców dziecka. O podwójnym finansowaniu można byłoby mówić, gdyby osoba uprawniona korzystała jednocześnie z obu form dowozu, który to przypadek w niniejszej sprawie nie zachodzi.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 przywołanej ustawy.