Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 324/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2023 r. sprawy ze skargi A. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 14 grudnia 2022 r. znak SKO.NP/4115/392/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r., znak SKO.NP/4115/392/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a."), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r."), art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003 r. nr 198 poz. 1925), po rozpatrzeniu odwołania A. Ś. od decyzji Burmistrza Ż. z dnia 17 października 2022 r., znak [...], odmawiającej przyznania A. Ś. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką E. Ł. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 17 października 2022 r., znak [...], wydaną na podstawie art. 3 pkt 10 i 11, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 48 ust. 3 u.ś.r., rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wnioski, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017, poz.1466), obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (M.P. z 2021 r. poz. 1021), ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") oraz art. 104, art. 107 i art. 132 k.p.a., Burmistrz Ż. odmówił przyznania A. Ś. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką E. Ł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a także dodał, że wnioskodawczyni ma rodzeństwo, na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, i że wnioskodawczyni oświadczyła o rezygnacji z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z prawa do zasiłku dla opiekuna od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Działając na skutek odwołania A. Ś., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 14 grudnia 2022 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że E. Ł. (matka wnioskodawczyni) legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 8 marca 2012 r., zgodnie z którym niepełnosprawność istnieje od "nie da się ustalić", ustalony (znaczny) stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 14 lutego 2012 r., a przyczyną niepełnosprawności są choroby narządu wzroku (04-O). Wnioskodawczyni pobiera bezterminowo zasiłek dla opiekuna w związku z opieką sprawowaną nad matką (od 1 listopada 2018 r. w kwocie 620 zł miesięcznie) i w tym zakresie w dniu 23 sierpnia 2022 r. jej pełnomocnik oświadczył, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. wnioskodawczyni rezygnuje z zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do zarzutu odwołania organ odwoławczy wskazał, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, organ pierwszej instancji naruszył art. 17 ust. 1b u.ś.r., a jego stanowisko co do skutków wyroku nie zasługuje na akceptację, bo w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Niezależnie od powyższego organ odwoławczy uznał, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię a koniecznością sprawowania stałej opieki nad jej matką. W ramach przeprowadzonego w dniu 9 września 2022 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że matka wnioskodawczyni choruje na przewlekłe nadciśnienie, miażdżycę, uszkodzenie mięśnia sercowego, niewydolność krążeniową, choroby nerek, nie widzi na lewe oko, ma omamy, urojenia, kłopoty z pamięcią, orientacją w czasie i przestrzeni oraz racjonalnym myśleniem. Nadto wnioskodawczyni przedłożyła karty informacyjne z leczenia szpitalnego (rozpoznanie postaci zwyrodnieniowej siatkówki centralnej obu oczu, zejściowy stan zapalny płuca prawego z odczynem opłucnowym, przebyty ropień płuca prawego, uszkodzenie mięśnia sercowego w stadium niewydolności krążenia, nadciśnienie tętnicze, miażdżycę rozsianą, stłuszczenie wątroby, przewlekłą chorobę nerek, torbiel nerki prawej). W przywołanym wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny odnotował zakres wykonywanych czynności i wskazał na poranną toaletę, zmianę pampersa, ubieranie, przygotowywanie posiłków, karmienie, podawanie leków, przemieszczanie się po mieszkaniu, wychodzenie na spacery, umawianie wizyt lekarskich, realizację recept. Przy analizie materiału dowodowego organ odwoławczy dopatrzył się ponadto spisu czynności: prowadzenie do toalety (kilka razy dziennie), pobudka, czynności toaletowe, przygotowanie ubrań, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, sprzątanie, pranie, wyjścia na spacery (raz dziennie), smarowanie kremami, przewracanie na inny bok, podawanie leków, układanie do snu, masaże, oklepywanie (dwa razy dziennie), przygotowywanie i podawanie posiłków (trzy razy dziennie), wyjście do kościoła (raz na tydzień), wymiana pieluchomajtek, umawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, ćwiczenia rozwijające mowę, czytanie, pisanie, czuwanie podczas snu (w razie potrzeby). Strona przedłożyła spis czynności wykonywanych w odpowiednich porach dnia, z którego wynika, że mają one charakter codzienny. Zdaniem organu odwoławczego, wszystkie wymienione czynności można świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają cały dzień, a więc można je określić jako sporadyczne. Co więcej, czynności związane z przygotowywaniem posiłków są wykonywane przez wnioskodawczynię również dla niej samej. W tym miejscu organ odwoławczy przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych, w świetle którego stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała dostatecznego zakresu wykonywanych czynności opiekuńczych prowadzących do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że z oświadczenia wnioskodawczyni z dnia 28 września 2022 r. wynika, że oprócz niej są jeszcze trzy inne osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby wymagającej opieki: (i) siostra M. P. – na emeryturze, prowadzi gospodarstwo domowe, opiekuje się niepełnosprawnym synem i w związku z sytuacją rodzinną nie jest w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki, (ii) siostra M. W. – na rencie, zdiagnozowano u niej guza mózgu i w związku z sytuacja zdrowotną nie jest w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki, (iii) brat J. Ł. – na rencie, po operacji żołądka i jelita, przeszedł zawał serca, nie utrzymuje kontaktu z rodziną i w związku z sytuacją zdrowotną i rodzinną nie jest w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki. Odwoławczy stwierdził, że część obowiązków w zakresie opieki nad matką mogą przejąć dwie córki wraz z synem, na których również ciąży wobec matki obowiązek alimentacyjny wynikający wprost z art. 129 § 1 k.r.o., jak i obowiązek moralny. Nie można bowiem dopuszczać do sytuacji, że osoba, będąc prawnie zobowiązaną, nie poczuwa się do swoich obowiązków, a obowiązki te za nią przejmuje Państwo (w postaci przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie), a ona zostaje z nich zwolniona. Wypełnianie obowiązku alimentacyjnego może przybrać postać zarówno świadczeń dobrowolnych, może być również następstwem zasądzenia ich przez sąd. Wypełnianie tego obowiązku może polegać na dostarczaniu uprawnionemu mieszkania, opieki lekarskiej i domowej. Wnioskodawczyni powinna również rozważyć możliwość zwrócenia się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w postaci usług opiekuńczych, co umożliwiłoby jej podjęcie zatrudnienia. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki wnioskodawczyni, organ odwoławczy podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskodawczyni musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że nie istnieje taki związek. Nie sposób przyjąć, aby wnioskodawczyni z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje w ramach opiekowania się matką, rzeczywiście nie może podjąć żadnej pracy. W ocenie organu odwoławczego zachodzi nadto negatywna przesłanka (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b), ponieważ wnioskodawczyni jest uprawniona do zasiłku dla opiekuna. W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można rozpatrywać zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych w aspekcie możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., ponieważ taka możliwość uaktualniłaby się w przypadku, gdyby jedyną przesłanką odmowy przyznania dochodzonego świadczenia była okoliczność pobierania zasiłku dla opiekuna, co w sprawie niniejszej nie zachodzi.

Pismem z dnia 17 stycznia 2023 r. A. Ś. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. W uzasadnieniu skargi podniosła, że organ przy formułowaniu decyzji nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny jej oświadczenia odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Tymczasem wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka wnioskodawcy potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Okoliczność, że matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W ocenie skarżącej pochopnie wykluczono zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia, bo wszystkie te czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Organ odwoławczy nie przedsięwziął jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad matką uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia). Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, które rezygnują z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Skarżąca podniosła też, że rolą organów nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności, ale weryfikacja zakresu tej pomocy wymagającego rezygnacji z zatrudnienia. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia. Organ odwoławczy powinien zbadać okoliczności odnoszące się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako zasadniczą przeszkodę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd w pełni podziela jednak stanowisko organu odwoławczego, że nie zostały spełnione przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: 1) pomoc świadczona przez skarżącą matce – zważywszy na jej charakter i zakres – nie uniemożliwia pracy; nie ma zatem związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną matce; 2) poza skarżącą są jeszcze inne osoby (troje pozostałych dzieci E. Ł.) zobowiązane do alimentacji wobec matki.

Jak wynika z prawidłowo poczynionych ustaleń organu odwoławczego, w ramach opieki nad matką skarżąca wykonuje w szczególności takie czynności jak: prowadzenie do toalety (kilka razy dziennie), pobudka, czynności toaletowe, przygotowanie ubrań, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, sprzątanie, pranie, wyjścia na spacery (raz dziennie), smarowanie kremami, przewracanie na inny bok, podawanie leków, układanie do snu, masaże, oklepywanie (dwa razy dziennie), przygotowywanie i podawanie posiłków (trzy razy dziennie), wyjście do kościoła (raz na tydzień), wymiana pieluchomajtek, umawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, ćwiczenia rozwijające mowę, czytanie, pisanie, czuwanie podczas snu (w razie potrzeby). Zdaniem Sądu, organ odwoławczy trafnie ocenił, że czynności wykonywane przez skarżącą mają zasadniczo charakter typowych czynności codziennych i mogą być łączone z pracą (nie implikują konieczności rezygnacji z pracy). Dodatkowo warto zauważyć – skoro skarżąca wskazuje na zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym (od 20 marca 2014 r.) – że: "Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną" (uzasadnienie uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, CBOSA). Organ odwoławczy zasadnie wskazał też na możliwość korzystania z usług opiekuńczych.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy trafnie podkreślił też okoliczność, że osoba wymagająca opieki (E. Ł.) ma czworo dzieci. Obok skarżącej, są to M. P., M. W. i J. Ł. Jak wynika z twierdzeń skarżącej, są to osoby, które również mają trudną sytuację zdrowotną i rodzinną, ale poczynione ustalania nie wskazują, by w ogóle nie mogły współuczestniczyć w opiece nad matką. Zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).

"Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (...) W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjęła. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.i.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć" (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., III SA/Kr 375/23, oraz powołane tam orzecznictwo, w tym wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r., III SA/Kr 669/22, i z dnia 5 grudnia 2022 r., III SA/Kr 918/22, CBOSA).

Organ ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.