Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 598/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 7, § 19
journal: Dz.U. 2010 nr 239 poz 1599
law: Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie udzielania regionalnej pomocy inwestycyjnej w ramach  regionalnych programów operacyjnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha Sędziowie NSA Gabriela Jyż (spr.) del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 29 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Bk 487/10 w sprawie ze skargi H. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z 29 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 487/10, oddalił skargę H. C. (dalej: skarżący) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. (dalej: ZUS) z dnia [...] lipca 2010 r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy: listopad 1999 r., listopad 2002 r., kwiecień 2003 r., grudzień 2008 r.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący prowadził działalność gospodarczą od dnia [...] marca 1990 r, do dnia [...] grudnia 2008 r. Decyzją Urzędu Miejskiego w Ł. [...] stycznia 2009 r. działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej. Skarżący w ramach prowadzonej działalności zatrudniał pracowników i nie dopełnił ustawowego obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W dniu [...] lutego 2010 r. złożył wniosek o umorzenie całości zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz 1585 ze zm., dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych) w zw. z § 1 i § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

ZUS na postawie ww. wniosku wszczął postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, w trakcie którego skarżący przedłożył dokumentację świadczącą o jego trudnej sytuacji finansowo-materialnej, a także przedłożył pisemne oświadczenie, na okoliczności których nie mógł udokumentować.

Decyzją z [...] maja 2010 r. ZUS Oddział w B. (dalej: organ I instancji) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne wnioskodawcy za okres: listopad 1999 r., listopad 2002 r., kwiecień 2003 r. oraz grudzień 2008 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził trudnej sytuacji majątkowej skarżącego uniemożliwiającej mu opłacenie należności z tytułu nieopłaconych składek wobec poszczególnych funduszy, a ponadto, że spłata należności spowoduje dla niego i jego rodziny ciężkie

-2-

Sygn. akt II GSK 598/11

skutki. Organ podkreślił także, że od czasu podjęcia zatrudnienia skarżący nie dokonał żadnej wpłaty.

Decyzją z [...] lipca 2010 r. Prezes ZUS, działający przez Dyrektora Oddziału ZUS w B., utrzymał w mocy decyzje organu I instancji odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne za okresy wymienione w zaskarżonej decyzji w łącznej wysokości 102.766,80 zł.

Z uzasadnienia decyzji wynikało, że ciążące na skarżącym należności z tytuł ubezpieczenia społecznego powstały w związku z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej w latach 1990-2008. We wniosku o umorzenie tych należności skarżący podniósł, iż nie posiada żadnego majątku, a osiągane dochody z wykonywanej pracy zabezpieczają jedynie podstawowe potrzeby bytowe. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, że skarżący nie jest w stanie uregulować zaległych należności. Organ wskazał przy tym, że przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek jako należności publicznoprawnych mają charakter wyjątkowy, a instytucja umorzenia należności z tytułu składek winna być stosowana wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach. Umorzenie może nastąpić jedynie wówczas, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodziną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji ZUS z [...] lipca 2010 r.

Sąd I instancji uznał, że skarga była niezasadna wskazując, że przedmiotem dokonywanej przez Sąd kontroli była decyzja Prezesa ZUS-u o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wyjaśniono, że w tego typu sprawach - jak zauważył to sam skarżący - organ administracyjny działa w ramach przyznanego mu uznania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 1, 2 , 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.

WSA podał, że dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki

-3-

Sygn. akt II GSK 598/11

Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, umorzenie

należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze

względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych

należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego

rodziny. Przykładem takich okoliczności są sytuacje, gdy opłacenie należności z

tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia

niezbędnych potrzeb życiowych. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona,

organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie

zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Wykazanie istnienia którejś

z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie ulgi, co nie jest

jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ

korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania

administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności.

W ocenie Sądu I instancji miał rację skarżący twierdząc, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności w działaniu organu, przejawiającej się między innymi brakiem ustaleń stanu faktycznego sprawy, czy też brakiem należytego uzasadnienia wydawanych decyzji. Zdaniem WSA działanie organu administracyjnego w tej sprawie nie nosiło znamion dowolności, a wydana przez organ decyzja zgodna była z obowiązującymi przepisami prawa. Organ ustalił i przeanalizował szczegółowo stan faktyczny sprawy pod kątem ewentualnego wystąpienia przesłanek umożliwiających umorzenie ciążących na skarżącym należności oraz zasadnie uznał, że nie było podstaw do uwzględnienia zgłoszonego w tym zakresie wniosku. W przedmiotowym postępowaniu organ dokonał oceny aktualnej sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej strony. Ustalił, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Choć jest on stosunkowo niewielki, to jednak nie czyni go osoby całkowicie niewypłacalnej. Organ prawidłowo też ocenił, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego nie wynikało, aby jego choroba miała charakter przewlekły oraz uniemożliwiała uzyskanie dochodu na spłatę zaległości. Jednocześnie, jak słusznie zauważył organ, skarżący od momentu podjęcia zatrudnienia nie dokonał żadnej wpłaty celem uregulowania istniejącego zadłużenia.

Zdaniem WSA bezzasadne były zarzuty skargi dotyczące uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ponieważ wywody organu dotyczyły meritum sprawy i odnosiły

_ 4 _

Sygn. akt II GSK 598/11

się do podnoszonych przez skarżącego kwestii. Ponadto Sąd zgodził się z twierdzeniami organu, że do umorzenia powstałych zaległości nie było wystarczające samo wskazanie na uciążliwości w spłacie należności, gdyż w takich przypadkach ich istnienie jest oczywiste.

Skargę kasacyjną od wyroku WSA w B. z 29 grudnia 2010 r. wywiódł skarżący wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a nadto przyznanie pełnomocnikowi kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym (nie opłaconych przez reprezentowanego w żadnym zakresie).

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego - przepisów art. 28 ust. 1, 2, 3a i 3b

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia

Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad

umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - poprzez ich

niewłaściwe zastosowanie, polegające na nietrafnym uznaniu, że w okolicznościach

sprawy, nie zachodził po stronie skarżącego stan niemożności opłacenia

przedmiotowych należności z uwagi na: (de facto) całkowitą nieściągalność oraz zbyt

ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny;

2) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik

sprawy:

a) art. 106 § 3 i 113 § 1 p.p.s.a. na skutek zamknięcia rozprawy pomimo jej

niedostatecznego wyjaśnienia w sytuacji niedysponowania przez WSA

dostatecznymi danymi dokumentacyjnymi odnośnie m.in. czasokresu spłacania

zaciągniętych kredytów (obciążających skarżącego i jego rodzinę, w nieustalonej w

sprawie perspektywie czasowej, kwotami po 1.200 złotych miesięcznie), co przy

nader ograniczonych dochodach i wykazanych kosztach utrzymania rodziny, nie

pozwala na dokonywanie jakichkolwiek innych płatności;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 80 i 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. -

Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.;

dalej: k.p.a.) w wyniku nieuchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na:

- naruszenie przez organ, przy ferowaniu decyzji, reguł swobodnej oceny dowodów sprawy, poczynienie przezeń dowolnych ustaleń i ocen w zasadniczych

-5-

Sygn. akt II GSK 598/11

dla rozstrzygnięcia zakresach zdolności skarżącego do spłaty zadłużeń składkowych;

- zaniechanie przez organ zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (w tym na okoliczności z zarzutu 2a - w sytuacji, gdyby WSA miał odstąpić od uzyskania dokumentacji we własnym zakresie);

c) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zasadnicze wadliwości motywacyjne zaskarżonego wyroku - polegające na sformułowaniu tylko ogólnych stwierdzeń o zgodności z prawem (niedowolności) zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS, bez szczegółowego ustosunkowania się do meritum sprawy, z zaniechaniem wymaganego wnikliwego odniesienia się do jej istoty z punktu widzenia zarzutów postawionych w skardze - w pierwszym rzędzie; w jaki to sposób - w realiach sytuacji materialnej i dochodowej skarżącego (ewidentnie uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy) oraz w obliczu kwotowej skali zadłużeń (102.766,80 zł) i bieżących odsetek - miałby on mieć "możność uzyskania dochodu na spłatę zaległości", "uregulowania istniejącego zadłużenia wpłatami od momentu podjęcia zatrudnienia" oraz "być w stanie spłacać (chociażby w systemie ratalnym) ciążące na nim zaległości z tytułu składek".

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w którym wnoszący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu I instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć.

Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz

-6-

Sygn. akt II GSK 598/11

zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: a) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle cytowanych przepisów o do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych, które w jego ocenie naruszył Sąd ! instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w stosunku do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji - w odniesieniu do przepisów postępowania. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować.

Jak słusznie akcentuje się w orzeczeniach sądów administracyjnych w sytuacji gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zarzut naruszenia przepisów postępowania. Autor skargi kasacyjnej zarzucił w ramach tej podstawy kasacyjnej naruszenie przez WSA art. 106 § 3 i 113 § 1 p.p.s.a. na skutek zamknięcia rozprawy pomimo jej niedostatecznego wyjaśnienia w sytuacji niedysponowania przez WSA dostatecznymi danymi dokumentacyjnymi odnośnie m.in. czasokresu spłacania zaciągniętych kredytów (obciążających skarżącego i jego rodzinę, w nieustalonej w sprawie perspektywie czasowej, kwotami po 1.200 złotych miesięcznie), co przy nader ograniczonych dochodach i wykazanych kosztach utrzymania rodziny, nie pozwala na dokonywanie jakichkolwiek innych płatności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten jest niezasadny. Art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi, że: "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w

-7-

Sygn. akt II GSK 598/11

sprawie." Natomiast z art. 113 § 1 p.p.s.a. wynika, że: "Przewodniczący zamyka rozprawę, gdy uzna sprawę z a dostatecznie wyjaśnioną." Na wstępie należy stanowczo podkreślić, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie ustala stanu faktycznego sprawy, lecz bada, czy w trakcie postępowania administracyjnego zostały ujawnione wszystkie istotne dla wydania decyzji okoliczności, czy były one wzięte pod uwagę i ocenione przez organy administracji przy wydawaniu rozstrzygnięcia, (por. wyrok NSA z 16 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 554/07, Legalis). Stąd, jak podkreśla się w doktrynie i judykaturze, art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może być podstawą kwestionowania ustaleń przyjętych przez organy i nie może służyć zwalczaniu ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza. W orzecznictwie przyjmuje się, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym, o którym mowa jest w art. 106 § 3 p.p.s.a. ma jedynie charakter uzupełniający, w związku z tym dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych jest dopuszczalne jedynie w takim zakresie, w jakim jest niezbędne do dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego działania organu administracji (po. Wyrok NSA z 11 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 699/08, Legalis). Przeprowadzenie dowodów uzupełniających zależy od uznania sądu. W niniejszej sprawie skarżący w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji nie wnosił o przeprowadzenie przez tenże Sąd dowodów uzupełniających w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a., a WSA uznał zasadnie, iż stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy w sposób prawidłowy. W konsekwencji Sąd ten nie miał istotnych wątpliwości w sprawie. Fakt posiadania przez skarżącego i jego rodzinę zadłużenia w postaci zaciągniętych kredytów w bankach i u rodziny wynika ze znanego organom administracji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (s. 5-6 zaskarżonej decyzji). Należy dodać, iż to nie organy były zobowiązane ustalić szczegóły co do źródła i harmonogramu spłat tychże prywatnych kredytów, ale to skarżący wywodząc z tego faktu dla siebie korzyść winien był dostarczyć kompletny materiał dowodowy dotyczący tego zadłużenia, tym bardziej, iż był wielokrotnie wzywany przez organy administracji do złożenia dowodów na okoliczność aktualnej sytuacji finansowo-materialnej jego i jego rodziny (pisma z dni: 3 lutego 2010 r. i z 23 marca 2010 r.). Skarżący miał możliwość zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie przez organ pierwszej instancji materiałem dowodowym, z którego to prawa skorzystał i w dniu 2 kwietnia 2010 r. złożył oświadczenie, że nie wnosi zastrzeżeń ani nowych wniosków dowodowych. Przed wydaniem decyzji przez organ

-8-

Sygn. akt II GSK 598/11

odwoławczy skarżący także zapoznał się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie (w dniu 22 czerwca 2010 r.) wnosząc "uzupełnienie wniosku odwoławczego". Do treści tego pisma procesowego organ odwoławczy odniósł się uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Nadto jak słusznie podkreślił organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji (s. 6 zaskarżonej decyzji) należności z tytułu składek ZUS są należnościami publicznoprawnymi i jako takie mają pierwszeństwo przed należnościami z tytułu pożyczek i kredytów o charakterze prywatnym. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a jest niezasadny. Tak samo należy ocenić zarzut naruszenia art. 113 § 1 p.p.s.a Trzeba tu podkreślić, iż w orzecznictwie przez "dostateczne wyjaśnienie sprawy", o którym mowa w przepisie art. 113 § 1 p.p.s.a., rozumie się nie konieczność wyjaśnienia przez sąd stanu faktycznego istniejącego w rozpatrywanej sprawie, lecz stan zdolności sprawy do wydania wyroku, a zatem dokonania przez sąd oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu czy też nie (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 388/08, Legalis). W niniejszej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie naruszył wskazanego przepisu procesowego.

Nie jest zasadnym także zarzut kasacji naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 80 i 77 § 1 k.p.a. w wyniku nieuchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na: naruszenie przez organ reguł swobodnej oceny dowodów sprawy, poczynienie przezeń dowolnych ustaleń i ocen w zasadniczych dla rozstrzygnięcia zakresach zdolności skarżącego do spłaty zadłużeń składkowych, zaniechanie przez organ zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji decyzji wynika, że organy ustaliły następujące fakty:

- skarżący jest zameldowany i zamieszkuje wraz z żoną w nieruchomości

stanowiącej własność jego żony, ale bieżące koszty eksploatacyjne, w wysokości

łącznej 710 zł miesięcznie skarżący ponosi wspólnie z żoną,

skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu

pracy w kwocie netto 1.123,35 zł, posiada zadłużenie z tytułu podatku VAT wobec

Urzędu Skarbowego w wysokości ok. 1000 zł plus odsetki za zwłokę. Skarżący jak

oświadczył ma dług wobec brata w wysokości 12.000 zł,

żona skarżącego pobiera emeryturę w kwocie netto 1.104,76 zł. Żona skarżącego

oświadczyła, że spłaca miesięcznie raty kredytów w kwocie ok. 1.200 zł,

-9-

Sygn. akt II GSK 598/11

* od 1996 r. skarżący i jego żona posiadają rozdzielność majątkową,

* skarżący jest właścicielem samochodu osobowego marki OPEL model [...] z

roku 1969,

* od czasu podjęcia zatrudnienia skarżący nie dokonał żadnej wpłaty na spłatę

zadłużenia z tytułu składek ZUS-owskich,

* skarżący nie wystąpił do ZUS-u z propozycją zawarcia układu ratalnego,

skarżący we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek podniósł, iż jest

osobą schorowaną. Do wniosku dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z

dnia [...].08.2009 r. nr [...] wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł., z którego wynika, że został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim od dnia 21.07.2009 r. do dnia 31.08.2012 r. Oceniając ten dowód organ uznał, iż choroba skarżącego nie ma charakteru choroby przewlekłej i nie uniemożliwia skarżącemu uzyskiwania dochodu na spłatę należności, ponieważ do dnia 31.12.2008 r. skarżący prowadził działalność

gospodarczą, a od 10.10.2009 r. podjął zatrudnienie w spółce E. w Ł,

* skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających fakt poniesienia

strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia,

* w chwili obecnej zadłużenie z tytułu należności ZUS-owskich jest egzekwowane na

wniosek wierzyciela przez zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie

u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą (s. 4-6 uzasadnienia

zaskarżonej decyzji).

Następnie organ dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stosując zasadę swobodnej oceny dowodów i kierując się tą oceną wydał rozstrzygnięcie o charakterze decyzji uznaniowej, wyjaśniając je w sposób właściwy bez przekroczenia granic zarówno swobodnej oceny dowodów jak i uznania administracyjnego. Organ podkreślił, iż zapłata zadłużenia z uwagi na jego wysokość może przyczynić się do pogorszenia sytuacji finansowej skarżącego, ale ustalone okoliczności w tej sprawie nie dają podstaw do umorzenia długu, ponieważ nie została spełniona żadna z przesłanek unormowanych w art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych świadczących o całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Nadto nie wystąpiły w tej sprawie także okoliczności wskazane przez prawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia, w oparciu o które ZUS może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ ocenił także fakt, iż należności z tytułu składek są

-10-

Sygn. akt II GSK 598/11

zobowiązaniami publicznoprawnymi i ich egzekwowanie ma pierwszeństwo przed innymi długami. Organ w tych ocenach nie pominął także i tej okoliczności, iż skarżący ani w trakcie wieloletniej działalności gospodarczej, ani po jej zakończeniu i podjęciu pracy, z której uzyskuje stały dochód, nie podjął próby zawarcia układu ratalnego oraz nie dokonał żadnej wpłaty na te zaległe należności.

W konsekwencji nie można uznać, iż Sąd pierwszej instancji naruszył wskazane wyżej przepisy procesowe poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli postępowania dowodowego przeprowadzonego w tej sprawie i podjętego rozstrzygnięcia. Zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że organy administracji w tej sprawie ustaliły i przeanalizowały szczegółowo stan faktyczny sprawy i z tej analizy wyciągnęły właściwe wnioski.

W skardze kasacyjnej zarzucono WSA także naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a.

poprzez zasadnicze wadliwości motywacyjne zaskarżonego wyroku - polegające na

sformułowaniu tyiko ogólnych stwierdzeń o zgodności z prawem (niedowoiności)

zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS, bez szczegółowego ustosunkowania się do

meritum sprawy. Należy wskazać, iż przepis ten ma charakter formalny i określa

niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Są nimi: zwięzłe

przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk

pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w

wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ

administracji, uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego

postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot

skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie wówczas, gdy

uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola

instancyjna zaskarżonego wyroku, a w szczególności jeśli nie zawiera stanowiska

odnośnie stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz

stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego

sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia

w sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego

orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania żąda, przez wniesienie skargi

kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK

1620/10). Konfrontując treść art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz wskazany kierunek jego

wykładni z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, nie

-11 -

Sygn. akt II GSK 598/11

ma podstaw by uznać, że uzasadnienie to nie spełnia określonych tym przepisem wymogów konstrukcyjnej i merytorycznej poprawności, a w konsekwencji, że nie realizuje funkcji perswazyjnej, czy też funkcji kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia.

W skardze kasacyjnej sformułowano także zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. przepisów art. 28 ust. 1, 2, 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nietrafnym uznaniu, że w okolicznościach sprawy, nie zachodził po stronie skarżącego stan niemożności opłacenia przedmiotowych należności z uwagi na: (de facto) całkowitą nieściągalność oraz zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Należy podkreślić, iż zarzut ten nie jest trafny. Jak podkreślił już Naczelny Sąd Administracyjny wyżej Sąd pierwszej instancji w tej sprawie prawidłowo uznał, iż stan faktyczny sprawy został właściwie ustalony przez organy administracji. Oceniając ten stan organy przeanalizowały wnikliwie przesłanki z art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, 3b, art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także z § 3 ust. 1 rozporządzenia, dochodząc do zasadnego wniosku, iż w niniejszej sprawie żadna z nich nie zachodzi, mimo niewątpliwe trudnej sytuacji materialnej skarżącego.

Konkludując należy zaakcentować, iż w razie zmiany sytuacji materialnej lub zdrowotnej skarżącego albo jego rodziny (która jest oceniana przez organy administracji na dzień wydania decyzji w sprawie) nie ma przeszkód aby ponowił on swój wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Istnieje także nadal możliwość wystąpienia o układ ratalny, w celu spłaty należności z tytułu składek.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a. NSA odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

-12-