Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 447/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2 , 3a
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lipca 2024 r. nr 1392/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP za lata 2018-2022 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z.M. (dalej: zobowiązany/skarżący) 25 marca 2024 r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za lata 2018-2022.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadził działalność gospodarczą do 2018 r., lecz z uwagi na stan zdrowia był zmuszony ją zamknąć. Wskazał, że stwierdzono u niego konieczność wykonania{...}. Na skutek choroby nie mógł się sprawnie poruszać oraz dźwigać. Ponadto w 2018r. zdiagnozowano u niego {...}, która powoduje ograniczenia związane z ruchem i precyzją wykonywanych prac. Dodał, że od tamtego czasu jest pod stałą opieką specjalisty, a po operacji biodra przeszedł rehabilitację.

Oświadczył, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Nadmienił, że złożył również wniosek o przyznanie renty, jednak ZUS 27 listopada 2023 r. wydał decyzję odmowną. Podkreślił że obecnie nie osiąga żadnych dochodów i w związku z powyższym nie jest w stanie uregulować zaległości w płatnościach.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał, że jego miesięczne wydatki związane z leczeniem wynoszą 250 zł. Ponadto posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie {...} zł (miesięcznie spłaca {...} zł) oraz zadłużenie u osób fizycznych w kwocie {...} zł (miesięcznie spłaca {...} zł). Jako składniki mienia ruchomego wskazał jedynie komputer o wartości {...} zł.

Do wniosku dołączył PIT-37, informację o stanie należności z tytułu składek.

W złożonych dodatkowo pismach z 22 kwietnia 2024 r., 15 maja 2024 r., 29 maja 2024 r. oraz 20 czerwca 2024r. odniósł się do dołączonej do wniosku oraz zgromadzonej w aktach rentowych dokumentacji medycznej, która w jego ocenie potwierdza sytuację zdrowotną oraz brak możliwości podjęcia pracy, a tym samym niemożność uiszczenia zaległych składek i innych należności, co stanowi o zasadności przedmiotowego wniosku.

ZUS decyzją z {...} lipca 2024 r. nr{...}, działając na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 - dalej: u.s.u.s) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za

za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie {...}zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 07/2018-08/2022 w łącznej kwocie {...}zł, w tym z tytułu:

-składek-{...{zł,

- odsetek liczonych na 25 marca 2024r. przypadających od ww. składek – {...}zł,

- kosztów upomnienia – {...}zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2018-08/2022 w łącznej kwocie {...}zł, w tym z tytułu:

-składek – {...}zł,

- odsetek liczonych na 25 marca 2024r. przypadających od ww. składek – {...}zł,

-kosztów upomnienia – {...}zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 07/2018-12/2018, 06/2020-10/2020, 01/2022-08/2022 w łącznej kwocie {...}zł, w tym z tytułu:

-składek –{...}zł,

-kosztów upomnienia – {...}zł.

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i 3b i art. 32 u.s.u.s. oraz w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem z 2003 r.",

odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie {...}zł, w tym:

a)ubezpieczenia społeczne za okres 07/2018-08/2022 w łącznej kwocie {...}zł, w tym z tytułu:

- składek- {...} zł,

- odsetek liczonych na 25 marca 2024 r. przypadających od ww. składek –{...}zł,

- kosztów upomnienia-{...}zł,

b)ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2018-08/2022w łącznej kwocie {...}zł, w tym z tytułu:

- składek – {...}zł,

- odsetek liczonych na 25 marca 2024r. przypadających od ww. składek – {...}zł,

- kosztów upomnienia – {...}zł,

c) Fundusz Pracy za okres 07/2018-12/2018, 01/2022-08/2022 z tytułu składek w kwocie {...}zł.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie ZUS odniósł się w pierwszej kolejności do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek wskazując, że nie upłynął jeszcze 5 letni termin, w którym należności mogą być dochodzone.

Jako uzasadnienie odmowy umorzenia zaległości ZUS wskazał brak wystąpienia przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz brak wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.

Organ podkreślił, że stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą w stosunku do przedmiotowego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1.

ZUS wyjaśnił, że wysokość zobowiązań o umorzenie których ubiega się Wnioskodawca przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym a zatem przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a w przedmiotowej sprawie również nie ma zastosowania.

W ocenie ZUS brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne a zatem wykluczeniu podlegają przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Należności z tytułu nieopłaconych składek są bowiem objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora {...} Oddziału ZUS w {...}{Ponadto skierowano wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego w {...} o prowadzenie egzekucji ze środka, do którego nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS. Na poczet zadłużenia w okresie ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę {...}zł. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

ZUS podkreślił, że skarżący jest właścicielem nieruchomości oznaczonej KW nr{...} , na której ZUS jako jedyny wierzyciel dokonał w 2024 r. zabezpieczeń hipotecznych na łączną kwotę {...}zł.

Zdaniem ZUS, w sytuacji zobowiązanego nie zachodzą również przesłanki z rozporządzenia z 2003 r. umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie zaległości.

W ocenie ZUS podniesione przez dłużnika dolegliwości związane ze stanem zdrowia są poważnym utrudnieniem w codziennym funkcjonowaniu jednak nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Podniesione okoliczności miałyby zastosowanie wówczas gdyby pozbawiały go całkowicie możliwości pozyskiwania dochodu. Tymczasem wnioskodawca z uwagi na posiadane schorzenia został uznany za osobę całkowicie i trwale niezdolną do pracy - ma jedynie orzeczoną częściową niezdolność do pracy.

Zdaniem ZUS zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że sytuacja materialna ma charakter definitywny. Wnioskodawca posiada formalny status osoby bezrobotnej, który świadczy o gotowości podjęcia zatrudnienia oraz daje dodatkowe możliwości m.im.in zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, czy skorzystania ze specjalnych programów aktywności zawodowej.

W ocenie ZUS obecna sytuacja materialna wnioskodawcy może zatem w każdej chwili ulec zmianie, tym bardziej, że nie udowodnił, że powoływane trudności zdrowotne całkowicie wykluczają go z rynku pracy.

Organ podniósł, że aktualne ustalenia wykazały, że sytuacja wnioskodawcy od 1 sierpnia 2024 r. uległa zmianie i figuruje jako osoba wykonująca umowę agencyjną/zlecenia.

Organ podkreślił, że o sytuacji finansowej nie decyduje tylko wysokość osiągniętego dochodu, ale również składniki majątkowe. Wnioskodawca posiada na własność nieruchomość gruntową (niestanowiącą miejsca zamieszkania) ze sprzedaży której może pozyskać środki na uregulowanie zadłużenia względem organu egzekucyjnego.

ZUS podkreślił, że wnioskodawca realizuje zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych zobowiązań wobec innych wierzycieli co świadczy o przedkładaniu należności cywilnoprawnych nad należnościami publicznoprawnymi.

Organ podkreślił, że skarżący nie udowodnił, aby z trudną sytuacją finansową podjął działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków informacji socjalnych. Nie wykazał korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych, dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej.

ZUS podkreślił, że dokonując oceny zasadności wniosku o umorzenie należy brać pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również interes społeczny. Zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia w czasie prowadzonej przez Wnioskodawcę działalności gospodarczej. Skarżący, jako osoba która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlegała z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia. Fakt zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej również nie zwalnia z obowiązku uregulowania zobowiązań wobec ZUS a trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań i nie mogą stanowić automatycznie podstawy ich umorzenia. Umorzenie zobowiązań wnioskodawcy oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują ciążące na nich zobowiązania.

Powyższe rozstrzygnięcie ZUS zobowiązany zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 27 lipca 2024 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- obrazę prawa materialnego, art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. przez jego niewłaściwe zastosowanie i nie umorzenie należności odwołującego z tytułu składek, gdy były ku temu ustawowe przesłanki, zachodzi "uzasadniony przypadek",

- dokonaniu przez organ dowolnej, a nie swobodnej oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego, a w szczególności uznanie, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności z tytułu składek,

- obrazę prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy występuje "szczególny przypadek", u ubezpieczonego zdiagnozowano {...}, nie ma oszczędności, nawet mieszkania, czy domu; rokowania są niekorzystne przy tego typu chorobie,

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego, w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia czy zachodzi szczególny przypadek uzasadniający umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności.

W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Organ nie naruszył prawa procesowego albowiem prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych w sprawie, jak także nie naruszył prawa materialnego z uwagi na to, że w tym stanie faktycznym miał prawo odmówić umorzenia należności.

Decyzja organu w przedmiocie wniosku dłużnika zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ podsiada przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie zaległości pewną swobodę decyzyjną w zakresie tego wniosku. Może, lecz nie musi umorzyć tych należności. Decyzja ta nie może być jednak dowolną, lecz musi znajdować swoje uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym i organ musi wskazać przyczyny dla których zaległość dłużnika nie została umorzona.

Przepisem regulującym prawo płatnika składek do ich umorzenia jest co do zasady przepis art. 28 ust. 1 i 2 usus, który stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4,

lecz należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Oznacza to, że podstawową regułą regulującą możliwość umorzenia należności jest brak możliwości zaspokojenia zaległości przez dłużnika. Chodzi tutaj o taką sytuację, gdy majątek dłużnika z uwzględnieniem jego sytuacji osobistej i rodzinnej jest tego rodzaju, że nie posiada on w ogóle żadnych środków na zaspokojenie roszczeń lub też posiadane przez niego środki nie mogą być w świetle prawa poddane egzekucji. W takich okolicznościach zaspokojenie należności nie jest możliwe i generalnie można stwierdzić, że organ, nie widząc możliwości kontynuowania egzekucji w przyszłości mógłby umorzyć zaległości. Przepis art. 28 ust. 3 usus dokonuje typizacji sytuacji, gdy należności są uważane za niemożliwe do zaspokojenia. W -pkt 1 – 6 wymienione zostały sytuacje, gdy zachodzi całkowita nieściągalność należności. Organ w uzasadnieniu decyzji w sposób precyzyjny odniósł się do tych wszystkich wymienionych w tym przepisie sytuacji i trafnie stwierdził, że okoliczności te w świetle ustalonych faktów w rzeczywistości nie zaistniały.

Organ zebrał bowiem wszechstronnie materiał dowodowy i na jego podstawie mógł dokonać takich ustaleń faktycznych. Istotnie, czego sam organ nie kwestionował skarżący nie posiada stałych i pewnych dochodów uzyskiwanych z wynagrodzenia za pracę, działalności gospodarczej, świadczeń emerytalno – rentowych czy też innego źródła. Potrzeby bieżące zaspokaja, jak podał z uwagi na pomoc rodziny. Uzyskiwane sporadycznie dochody są bardzo małe i nie stanowią pewnego i solidnego źródła utrzymania.

Jednocześnie kwota jaka zalega on organom emerytalno- rentowym jest duża i wynika z długiego okresu niepłacenia składek.

Organy wzięły też pod uwagę sytuację skarżącego w zakresie jego stanu zdrowia, która jest zła , gdyż cierpi on na {...}, która utrudnia mu bieżące funkcjonowanie i co do zasady uniemożliwia podjęcie dochodowego zatrudnienia, pozwalającego na uzyskanie przychodów umożliwiających spłatę długu z bieżących przychodów.

W takich jednak okolicznościach, gdy bieżąca sytuacja skarżącego jest zła , jest on przewlekle i ciężko chory a jednocześnie nie posiada bieżących stałych dochodów organ miał jednak prawo uznać, że nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległości z uwagi na zabezpieczony u skarżącego majątek w postaci {...} ha gruntu stanowiącego{...}. Na tej nieruchomości gruntowej ZUS jako jedyny wierzyciel dokonał zabezpieczeń hipotecznych na kwotę {...} złotych. W tych okolicznościach organ wykazał, że nie zachodzi całkowita nieściągalność zobowiązania bowiem istnieje możliwość wyegzekwowania dochodzonego roszczenia w trybie egzekucji z nieruchomości.

Umorzenie w takiej sytuacji tych należności w trybie przepisu art. 28 ust. 1 usus byłoby naruszeniem prawa. Organ dokonał by bowiem takiej czynności pomimo braku przesłanki wymienionej w tym przepisie.

W sprawie nie zachodzą również okoliczności z art. 28 ust. 3a usus.

Przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłankami uzasadniającymi umorzenie, są ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Jeżeli zatem nie zachodzi całkowita nieściągalność, to organ i tak w drodze uznania administracyjnego ma możliwość umorzenia należności w sytuacji gdy przemawia za tym ważny interes ubezpieczonego i / lub stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. 2003.141.1365 ) stanowi, że jest to możliwe w przypadku:

1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Żadna z tych okoliczności w sprawie nie zaistniała. Skarżący nie poniósł strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Ponadto jak wynika z ustaleń organu emerytalnego przeprowadzenie egzekucji z zabezpieczonej nieruchomości nie spowoduje niemożności zaspokojenia potrzeb rodziny skarżącego czy jego samych Jak ustalono w decyzji skarżący z zajętej nieruchomości nie osiąga żadnych przychodów. Nie jest ona dla niego źródłem utrzymania. Stanowi jedynie posiadany przez niego majątek. Jak zadeklarował w trakcie postępowania do jego utrzymania przyczynia się jego rodzina. To więc ona a nie on zapewnia mu utrzymanie. Ewentualna sprzedaż zajętej nieruchomości nie spowoduje także skutku z powyżej wskazanego punktu pierwszego.

Również jego choroba, na która bez wątpienia cierpi w takim układzie możliwości zaspokojenia należności ZUS nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległości. Pozostaje ona bez związku z posiadanym majątkiem i jego sprzedaż nie ma wpływu na możliwości leczenia i rehabilitacji przy występującym u skarżącego schorzeniu.

Oceniając zatem przesłankę z art. 28 ust.3a usus w zakresie ważnego interesu ubezpieczeniowego przy uwzględnieniu tych trzech okoliczności wymienionych w przepisie § 3 ust.1 Rozporządzenia organ miał prawo uznać, że w rezultacie nie jest ona spełniona, gdyż okoliczności ściśle osobiste i majątkowe skarżącego przy uwzględnianiu zabezpieczonego majątku nie pozwalają na uznanie, że ważny interes ubezpieczonego nakłada na ZUS obowiązek przyznania przywileju umorzenia zaległości.

Organ wyważywszy wszystkie rację miał prawo w drodze uznania administracyjnego odmówić umorzenia należności. Wykazał on przesłanki, którymi się kierował. Wskazał na stan zdrowia skarżącego i brak jego bieżących dochodów, co jednak w przeciwstawieniu zajętemu majątkowi pozwoliło mu na wyprowadzenie wniosku ,że odmowa umorzenia nie narusza prawa. Okoliczności ściśle osobiste nie są bowiem tego rodzaju aby sprzedaż tego majątku zakłóciła możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych skarżącego czy możliwość leczenia i egzystowania z tak ciężkim schodzeniem jakie występuje u skarżącego.

Z tych względów sąd skargę oddalił w myśl art. 151 ppsa.