Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2086/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono, w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 50 § 1, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 174, art. 176
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 26a ust. 1, art. 48a ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 573
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 187 poz 1 art. 2 pkt 18
law: Rozporządzenie Komisji (UE) NR 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w  zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 7 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych: 1) Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, 2) C. Sp. z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1798/18 w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w B. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 7 września 2018 r. nr DRP.WPAV.411.1706.2018.SG w przedmiocie zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1. uchyla pkt 1 i 3 zaskarżonego wyroku i w tym zakresie oddala skargę; 2. oddala skargę kasacyjną C. Sp. z o.o. w B.; 3. zasądza od C. Sp. z o.o. w B. na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 13 681 (trzynaście tysięcy sześćset osiemdziesiąt jeden) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1798/18 – w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w B. (dalej: skarżąca lub Spółka) na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: organ lub Prezes PFRON) z dnia 7 września 2018 r., nr DRP.WPAV.411.1706.2018.SG w przedmiocie nakazu zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych – uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej jej pkt od 12 do 20 i w pozostałej części skargę oddalił.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Skarżąca złożyła wnioski Wn-D o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za miesiące od stycznia 2016 r. do listopada 2016 r. oraz od stycznia 2017 r. do września 2017 r. W formularzu informacji przedstawionych przy ubieganiu się o pomoc inną niż pomoc w rolnictwie i rybołówstwie, pomoc de minimis lub pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie Inf-oPP dołączonych do wniosków Wn-D za ww. miesiące Spółka w części dotyczącej informacji wymaganych nie złożyła oświadczeń wskazujących na znajdowanie się w trudnej sytuacji.

Pismem z [...] grudnia 2017 r. wezwano Spółkę do przesłania bilansów oraz rachunków zysków i strat dotyczących okresów za które strona zwróciła się z wnioskiem o dofinansowanie, informacji czy strona utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych w czasie przekraczającym 3 miesiące oraz informacji czy zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku strony i czy stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający 24 miesiące. Skarżąca nie przesłała ww. dokumentów.

W związku z niewykonaniem powyższego wezwania, pismem z [...] stycznia 2018 r. ponownie wezwano Spółkę do nadesłania ww. dokumentów. Pomimo wydłużenia terminu na ich przedstawienie, skarżąca nie nadesłała dokumentacji, o którą wzywał organ.

Mając na uwadze powyższe, wezwaniem z [...] lutego 2018 r. zobowiązano skarżącą do zwrotu kwoty [1] zł wraz z odsetkami w wysokości jak dla zaległości podatkowych naliczonymi od tej kwoty, od dnia otrzymania do dnia wpłaty z tytułu nienależnie pobranego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze: od stycznia 2016 r. do listopada 2016 r. oraz od stycznia 2017 r. do września 2017 r. Wyjaśniono przy tym, że ww. kwota została wyliczona na podstawie dokumentacji będącej w posiadaniu Funduszu, tj. sprawozdania finansowego za 2016 r., którego analiza m.in. wykazała, iż wysokość zakumulowanych strat stanowi 401,05 % wysokości subskrybowanego kapitału zakładowego, a także zobowiązania i rezerwy na zobowiązania przekraczają wartość aktywów ogółem.

W piśmie z [...] marca 2018 r. Spółka wskazała, że bez podstawy prawnej została zmuszona do złożenia sprawozdania finansowego za rok 2016, bowiem przekroczyła pułap 50 zatrudnionych osób w październiku 2015 roku i aby status został zmieniony, ten stan musiałby się utrzymywać przez kolejne 24 miesiące, licząc od końca okresu obrachunkowego. Wskazała, że taka sytuacja nie miała miejsca, w związku z czym przedstawienie oraz badanie sprawozdania finansowego za rok 2016 było bezpodstawne i strona nie była do tego zobowiązana.

Natomiast pismem z [...] lipca 2018 r. skarżąca poinformowała organ, że kwestionuje w całości ustalenia organu i zwrócił się z prośbą o prolongatę terminu do złożenia dokumentów i wyjaśnień do 30 lipca 2018 r.

W odpowiedzi na powyższe pismo, wezwano Spółkę [...] lipca 2018 r. do przedstawienia w terminie 7 dni od daty doręczenia zawiadomienia wszelkich wniosków, uwag i informacji mających w ocenie strony znaczenie dla rozpoznania sprawy. Strona nie przedłożyła jednak w wymaganym terminie wyjaśnień i dokumentów.

Pismem z [...] sierpnia 2018 r. skarżąca poinformowała, że w związku z prowadzeniem przez Fundusz postępowania w sprawie zwrotu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za wskazane w sprawie okresy, żądanie organu odnośnie przedmiotowego zwrotu nie znajduje podstaw prawnych, a wszczęte postępowanie powinno zostać umorzone. Strona wskazała, że do pisma załączono informację o danych finansowych Spółki po zamianie - pożyczki od udziałowca na kapitał za rok 2015 i 2016, z którego wnika, że już w 2016 r. kapitał Spółki posiadał wartość dodatnią.

Decyzją z 7 września 2018 r. Prezes PFRON nakazał skarżącej zwrot w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji środków PFRON przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za miesiące od stycznia 2016 r. do listopada 2016 r. (pkt 1-11 decyzji) oraz od stycznia 2017 r. do września 2017 r. (pkt 12-20 decyzji) wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla

zaległości podatkowych.

Spółka wniosła skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Prezes PFRON wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wskazał, że organ prawidłowo ustalił w sprawie trudną sytuację Spółki w 2016 r. na podstawie znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji finansowej. Wyjaśnił przy tym, iż przedstawienie jako dowodu sprawozdania finansowego zawierającego informacje, na podstawie których możliwe było ustalenie zarówno przez stronę, jak i przez organ przesłanki udzielenia pomocy publicznej, nie może być ocenione jako sprzeczne z prawem. Takie sprawozdanie finansowe mieści się w katalogu dowodów, o którym mowa w art. 75 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.), zatem mogło stanowić dowód w niniejszej sprawie.

WSA podkreślił też, że wydając zaskarżoną decyzję organ uwzględnił argumentację skarżącej zawartą w piśmie z [...] sierpnia 2018 r. dotyczącą jej sytuacji ekonomicznej, a konkretnie fakt udzielenia Spółce pożyczki przez jej udziałowca, co miało wpływ na poprawę jej sytuacji ekonomicznej w porównaniu do stanu wykazanego w sprawozdaniu finansowym za 2016 r.

W ocenie Sądu I instancji organ ustalając okoliczności w sprawie, tj. sytuację ekonomiczną Spółki za 2017 r. (styczeń-wrzesień) powinien także uwzględnić pozostałe twierdzenia skarżącej zawarte m.in. w piśmie z [...] sierpnia 2018 r., tj. o zysku osiągniętym na dzień [...] października 2017 r., czy też o wartości dodatniej kapitału za 2017 r. Bowiem mogło to świadczyć o polepszającej się sytuacji finansowej Spółki i mogło to mieć wpływ przy ocenie sytuacji ekonomicznej strony w 2017 r., a co za tym idzie, miałoby to istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes PFRON jak i Spółka.

W skardze kasacyjnej organu wyrok Sądu I instancji został zaskarżony w części uchylającej zaskarżoną decyzję w zakresie pkt od 12 do 20 włącznie.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na uwzględnieniu skargi w wyniku błędnego uznania, że organ prowadząc postępowanie w celu ustalenia, czy strona zgodnie z prawem uzyskała dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie wzywając strony po raz kolejny do przedstawienia wymaganych dokumentów i nie umożliwiając tym stronie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co w następstwie miało istotny wpływ na treść orzeczenia, bowiem gdyby Sąd prawidłowo przyjął na podstawie przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., że w sytuacji, gdy na skutek kilkakrotnych wezwań Strona, znając zakres żądanych, konkretnych informacji i dokumentów, nadesłała je tylko w wybranym przez siebie zakresie, odmawiając co do zasady ich przedstawienia w pozostałej części, prawidłowe było dokonanie ustaleń na podstawie zebranego dotychczas materiału dowodowego i na ich podstawie zweryfikowanie jej sytuacji ekonomicznej w zakresie przesłanki negatywnej, określonej w art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu z dnia 17 czerwca 2014 r., a w konsekwencji oddaliłby skargę.

Ponadto w skardze kasacyjnej organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Wniesiono też o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego i oświadczono o rezygnacji z rozprawy.

W skardze kasacyjnej Spółki wyrok WSA został zaskarżony w części oddalającej skargę.

Skarżąca na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 48a ust.3 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.; dalej: ustawa o rehabilitacji) do podmiotu nie znajdującego się w trudnej sytuacji ekonomicznej według kryteriów określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej dotyczących udzielania pomocy publicznej.

Ponadto wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniosła też o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, o zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych i o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółki, organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej skarżącej i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże).

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Są to dwie odrębne podstawy kasacyjne, ponieważ odnoszą się do różnego rodzaju uchybień.

Skargę kasacyjną organu oparto wyłącznie o zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które okazały się usprawiedliwione.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że organ prowadzący postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze: od stycznia 2016 r do listopada 2016 r. oraz od stycznia 2017 r. do września 2017 r. wezwał Spółkę do przedstawienia konkretnie określonych dokumentów dotyczących poszczególnych wskazanych w nim okresów/miesięcy dotyczących okresów sprawozdawczych (s. 3 pisma datowanego na [...] czerwca 2018 r.) oraz "wszelkich wniosków, uwag i informacji mających w ocenie strony znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy" (s. 2 pisma jw.), wyznaczając jednocześnie termin, do którego ma to nastąpić. Spółka pismem z [...] lipca 2018 r. poinformowała, że w całości kwestionuje ustalenia organu oraz zwróciła się o prolongatę (do 30 lipca 2018 r.) terminu do przedłożenia materiału dowodowego określonego w zawiadomieniu. Organ w odpowiedzi na to pismo wyznaczył stronie dodatkowy 7-dniowy termin – od dnia doręczenia pisma (co nastąpiło [...] lipca 2018 r.) na przedstawienie wszelkich informacji, wniosków i uwag. Do 30 lipca 2018 r. Spółka nie odpowiedziała na wezwanie. W takim stanie organ, w oparciu o zebrany materiał dowodowy (w tym zawierający dokumenty przedstawione uprzednio przez Spółkę, tj. przed wszczęciem postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu dofinansowania), dokonał ustaleń i wydał decyzję nakazującą zwrot środków.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd skarżącego kasacyjnie organu, że Sąd I instancji – w zakresie oceny prowadzenia przez organ postępowania dotyczącego badania sytuacji Spółki za okres sprawozdawczy dotyczący roku 2017 (od stycznia do września) – błędnie uznał, że organ powinien ponowić wezwanie do strony celem przedstawienia przez nią dokumentacji. WSA stwierdził, że "brak takiego działania ze strony organu stanowi naruszenie art. 7 k.p.a., które biorąc pod uwagę treść podjętego rozstrzygnięcia mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy" (s. 10 zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia). Do takiej konkluzji Sąd I instancji doszedł, uznając, że organ dysponował informacjami – aktualnymi na październik 2017 r. – o polepszającej się sytuacji ekonomicznej strony w 2017 r. (notatka służbowa, badanie sytuacji ekonomicznej strony za 10/2017 r. znajdujące się w aktach sprawy) i od października 2017 r. zaczął ponownie wypłacać stronie środki tytułem dofinansowania. Jakkolwiek wyraził też pogląd, że niezrozumiałe jest stanowisko strony, która nie przedstawiła stosownych dokumentów za miesiące styczeń-wrzesień 2017 r. W sytuacji bowiem, "gdy strona ubiega się o udzielenie jej dofinansowania ze środków publicznych liczyć się powinna z obowiązkiem wykazania przesłanek warunkujących możliwość udzielenia jej tego typu pomocy, w tym reagowania na wezwania organu do uzupełnienia materiału dowodowego potrzebnego do oceny jej sytuacji ekonomicznej. Brak przedstawienia przez stronę dokumentów zawierających niezbędne dane do ustalenia (lub nie) przesłanek, o których mowa w art. 2 pkt 18 rozporządzenia nr 651/2014 obliguje bowiem organ do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o dane, które są w jego posiadaniu, a które, w sytuacji bierności strony (...) mogą dawać mylny obraz jej rzeczywistej sytuacji ekonomicznej" (s. 9-10 zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia).

Podkreślenia wymaga, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, co w pełni podziela rozpoznający sprawę Naczelny Sąd Administracyjny, przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast. k.p.a.), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (zob. wyroki NSA: z dnia 25 czerwca 2019 r., I OSK 3577/18; 25 czerwca 2019 r., I OSK 3581/18; z dnia 30 lipca 2019 r., I OSK 2148/15; z dnia 20 lutego 2020 r. II GSK 3719/17; z dnia 14 lutego 2023 r., I OSK 2821/19).

Odnosząc powyższe ustalenia do realiów rozpoznawanej sprawy uznać należy, że organ nie dopuścił się naruszenia art. 7 k.p.a. Spółka w ramach postępowania administracyjnego została wezwana do przedstawienia określonych dokumentów, a także wszelkich informacji, które pozwoliłyby na ustalenie czy nie znajduje się ona w trudnej sytuacji ekonomicznej wedle kryteriów wynikających z art. 2 pkt 18 rozporządzenia nr 651/2014 (art. 48a ust. 3 ustawy o rehabilitacji) i pomimo prolongaty przez organ terminu do przedstawienia tychże – nie przedstawiła stosownej dokumentacji dotyczącej okresu obejmującego miesiące styczeń-wrzesień 2017 r. Dopiero w piśmie przedłożonym po zawiadomieniu przez organ o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się i wypowiedzenia do zgromadzonego materiału dowodowego, Spółka przesłała kilka informacji dotyczących jej sytuacji finansowej; nie były one jednak wystarczające dla ustalenia, że nie zaistniały przesłanki uniemożliwiające udzielenie pomocy. Podkreślić należy, że przepisy k.p.a. nie przewidują obowiązku ponawiania przez organ wezwania, o którym mowa w art. 50 § 1 k.p.a. Niezasadnie zatem Sąd I instancji postawił organowi zarzut niedostatecznego wyjaśnienia sprawy. Na marginesie zauważyć też wypada, że z przywołanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej organu przepisów ustawy o rehabilitacji (art. 48a ust. 3 i art. 26a ust. 1) wynika, że pomoc dotyczy poszczególnych (odrębnie traktowanych) miesięcy. Stąd też nie było uzasadnienia aby badając sytuację ekonomiczną Spółki za poszczególne miesiące od stycznia do września 2017 r. organ uwzględniał dane dotyczące października 2017 r. (por. np. wyroki NSA: 25 lutego 2015 r., II GSK 464/14; z dnia 28 lutego 2020 r., I GSK 1315/19).

Na uwzględnienie nie zasługiwała skarga kasacyjna Spółki.

Ze względu na zakres i konstrukcję podniesionego w petitum, wniesionej przez Spółkę skargi kasacyjnej, zarzutu oraz sposobu w jaki go uzasadniono, wstępnie przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Dlatego wprowadzony został obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną.

Z art. 176 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przypisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zaś zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Poczynienie powyższych uwag było konieczne, gdyż rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełnia wszystkich wskazanych wymogów.

W ramach uzasadnienia wyartykułowanego (jedynego) zarzutu naruszenia prawa materialnego, przywołując dyspozycje art. 2 pkt 18 lit a) i c) rozporządzenia nr 651/2014, Spółka wskazuje, iż zastosowanie przepisu wymaga "zbadania przyczyny utraty kapitału oraz stwierdzenia czy faktycznie doszło do utraty kapitału (...) W następnej kolejności (...) czy przedsiębiorstwo podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością lub czy spełnia kryteria na mocy obowiązującego prawa krajowego, by zostać objętym zbiorowym postępowaniem w związku z niewypłacalnością na wniosek jej wierzycieli (...)" (s. 4 skargi kasacyjnej). Twierdzi także, że przepis nakazujący zwrot dofinansowania powinien być interpretowany ściśle, z uwzględnianiem celu jakim jest zatrudnianie osób niepełnosprawnych (s. 6 skargi kasacyjnej). Skarżąca kasacyjnie kwestionuje poczynione w sprawie ustalenia faktyczne, twierdząc że analiza materiału dowodowego wskazuje, że Spółka nie spełnia przesłanek wykluczających udzielenie pomocy (tj. nie znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej).

Dokonując oceny sformułowanego zarzutu oraz jego uzasadnienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że podnoszone kwestie prawidłowości w przedmiocie ustaleń faktycznych w sprawie – wobec związania NSA granicami skargi kasacyjnej – nie poddają się rozpoznaniu z uwagi na brak sformułowania zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Zarzut prawa materialnego nie może służyć kwestionowaniu ustaleń faktycznych.

Ocena zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 48a ust. 3 pkt 1 ustawy o rehabilitacji odnosi się zatem do ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych (które nie zostały skutecznie zakwestionowane). Uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa.

W kontekście powyższego postawiony zarzut nie mógł być skuteczny. Skarżąca kasacyjnie Spółka w uzasadnieniu skargi w ogóle nie odnosi się do błędu subsumpcji, podnoszone zaś w nim kwestie dotyczące przepisów prawa materialnego stanowią prezentację własnych opinii i poglądów w tym zakresie.

Mając na uwadze zasadność skargi kasacyjnej organu Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Sądu I instancji w części (pkt 1 i 3 sentencji), natomiast wobec nieusprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej Spółki – jej skargę kasacyjną oddalił w całości. Jednocześnie, z racji tego, że istota sprawy została należycie wyjaśniona, rozpoznał skargę i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w zakresie pkt 1 sentencji wyroku WSA. Artykuł 188 p.p.s.a. pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na wydanie orzeczenia reformatoryjnego nie tylko w przypadku uwzględnienia zarzutów naruszenia prawa materialnego, ale również przepisów postępowania. Wolą ustawodawcy było bowiem rozszerzenie możliwości reformatoryjnego orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny, a więc orzekania bezpośrednio także co do samej skargi wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Warunkiem skorzystania z możliwości jest zaistnienie sytuacji, w której istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Innymi słowy, mając na uwadze zasadę instancyjności postępowania sądowoadministracyjnego, w sprawach w których uchybienia sądu pierwszej instancji nie polegały na pominięciu istotnych dla sprawy kwestii, bądź konieczności ponownego ich zbadania, co do zasady istnieje możliwość wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku reformatoryjnego.

W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona na obecnym etapie postępowania z punktu widzenia zakresu kontroli przeprowadzanej przez sąd administracyjny.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 7 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).