Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1814/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, 17 ust. 1  pkt 4  i art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 7, 77  par. 1, 80  i art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2023 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Krowodrza w Krakowie M. S. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 28 września 2022 r., znak: SKO-NP-4115-178/22, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez Z. M., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 28 września 2022 r., znak: SKO-NP.-4115-178/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza P. z dnia 17 marca 2022 r. znak: [...], o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na W. N.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 30 lipca 2021 r. (data wpływu do organu) skarżąca zwróciła się do ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu konieczności sprawowania opieki nad matką.

Decyzją z dnia 15 grudnia 2021 r., znak: [...], Burmistrz P. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Decyzją z dnia 16 lutego 2022 r., znak: SKO-NP.-4115-810/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania prze organ pierwszej instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia 17 marca 2022 r., znak: [...], Burmistrz P. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Organ wskazał, że po ponownym przeanalizowaniu wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu konieczności sprawowania opieki nad matką skarżącej, zasadnym jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia bowiem z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprost wynika, że "świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia", a niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie. W niniejszej sprawie nie da się jednak ustalić kiedy powstała niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji przeprowadzenie błędnej wykładni 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającej na pominięciu celów ustawy i norm konstytucyjnych, niezastosowanie przepisów art. 32, 69, 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, niezastosowanie art. 28 ust. 1 i 2 lit. c Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz powołało treść przepisów art. 17 ust. 5 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, mających zastosowanie w sprawie.

Wskazując na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Kolegium wskazało, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, u których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zdaniem Kolegium stanowisko prawne organu pierwszej instancji, co do treści powołanego przepisu prawa materialnego (art. 17 ust.1b) w kontekście skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługuje na akceptacje, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi

do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP)".

W konsekwencji okoliczność, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki, tj. matki skarżącej, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dlatego też w niniejszej sprawie ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Kolegium wskazało, że z ustaleń wywiadu środowiskowego jak i załączonych oświadczeń wnioskodawczyni, osoba wymagająca opieki – matka skarżącej jest osobą w wieku 83 lata, jej stan zdrowia znacznie pogorszył się w 2019 r. przeszła wówczas udar mózgu po którym pomimo poddaniu jej rehabilitacji nie odzyskała pełnej sprawności. Obecnie ma problemy w poruszaniu, od października 2019 r. orzeczono u niej znaczny stopień niepełnosprawności, z przyczyn oznaczonych symbolem 10-N tj. choroby neurologiczne i 07-S tj. choroby układu oddechowego i krążenia; nie jest w stanie samodzielnie egzystować, wymaga częściowej pomocy drugiej osoby w czynnościach dnia codziennego. Matka skarżącej porusza się przy pomocy kul, wymaga pomocy przy wstawaniu z łóżka, asekuracji podczas wyjścia na zewnątrz na powolne spacery. Obecnie opieka sprowadza się do pomocy w: utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel), w przygotowaniu ubrania adekwatnie do panujących warunków, przygotowaniu posiłków stosownych do diety, dawkowaniu leków, mierzeniu ciśnienia, prowadzeniu szeroko rozumianego gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, zakupy), kontaktach z lekarzem (uczestniczenie w wizytach lekarskich).

Zakres wymienionych wyżej czynności ustalonych na podstawie wywiadu środowiskowego jest tożsamy z czynnościami wymienionymi w oświadczeniach skarżącej z dnia 1 i 2 marca 2022 r., w których jak podaje: sprawuje opiekę nad matką całą dobę, ponieważ straciła ona zdolność logicznego myślenia dlatego wymaga pomocy przy przygotowaniu ubrań, dawkuje leki, wykonuje czynności toaletowe, gotuje i podaje jedzenie. Mama gdy pozostaje sama w domu to czuje się bezradna, zagubiona, ma problemy z pamięcią nie poznaje bliskich, dlatego gdy wychodzi z domu prosi o pomoc w opiece nad matką sąsiadkę, a w nocy czuwa i zagląda do niej. Ze względu na tę opiekę w lipcu 2021 r. skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym u córki - od 2004 r. jest ubezpieczona w KRUS jako domownik, wcześniej nie pracowała, bo zajmowała się wychowywaniem dzieci, była zatrudniona w okresie 1984 r. - 1994 r).

Zdaniem Kolegium powyższe okoliczności świadczą, że niewątpliwie niepełnosprawna matka skarżącej wymaga pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu, a skarżąca tej pomocy jej udziela. Przy czym biorąc pod uwagę zakres sprawowanej opieki przez skarżącą jak i fakt, że oprócz skarżącej są jeszcze inne osoby zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnej matki, które mieszkają w P. w odległości niecałych czterech kilometrów, które mogłyby się włączyć w opiekę nad nią, uznać należy, iż nie ma związku przyczynowo skutkowego między rezygnacją przez skarżąca z pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania przez nią opieki na matką.

Jak wskazało Kolegium organ pierwszej instancji ustalił jaki jest krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem – W. N. - osoby wymagającej opieki i z ustaleń tych wynika, że oprócz odwołującej jest jeszcze troje dzieci zobowiązanych do jej alimentacji: R. K., W. N. i T. W. Z wyjaśnień zawartych w oświadczeniach złożonych przez te osoby wynika, że nie uczestniczą oni w opiece nad matką.

Przy czym o ile R. K. przedłożyła do akt sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dzieci, potwierdzające jej sytuację rodzinną i zachodzące obiektywne okoliczności uniemożliwiające wywiązanie z obowiązku zapewnienia pomocy i opieki matce to pozostałe osoby dokumentów takich nie przedstawiły. Tym samym trudno przyjąć iż wobec T. W. i W. N. istnieją obiektywne okoliczności uniemożlwiające współuczestniczenie w opiece nad matką w sposób pośredni lub bezpośredni tak aby odwołująca nie musiała rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym. Należy przy tym zaznaczyć, że obowiązek ten nie musi polegać tylko na osobistych staraniach osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnego rodzica, ale może przybrać także inną formę pomocy takiej osobie np. współpłacenie w/w usług opiekuńczych.

Kolegium wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ww. ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna.

W ocenie Kolegium wykazany przez skarżącą zakres opieki nad matką jak i fakt, iż są jeszcze inne osoby zobowiązane do współuczestniczenia w tej opiece nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy czy pracy gospodarstwie rolnym.

Jak wynika z treści przytoczonego wyżej art. 17 ww. ustawy obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie pozwalającej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie nie ma związku przyczynowo skutkowego między rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą, a koniecznością sparowania opieki nad matką, skoro istnieje możliwość zorganizowania opieki nad niepełnosprawną przy współudziale osób zobowiązanych do jej alimentacji, jak też z korzystania z pomocy w formie usług opiekuńczych tak aby skarżąca miała możliwość dalszej kontynuacji pracy w gospodarstwie rolnym, czy też podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w ograniczonym zakresie. W ramach polityki społecznej państwa prowadzonej przez państwo istnieje bowiem możliwość uzyskania pomocy w opiece nad niepełnosprawnym członkiem rodziny poprzez usługi opiekuńcze, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmowania pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

Fakt sprawowania przez skarżącą opieki, niejako automatycznie nie powoduje powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Nowym Sączu naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. polegającej na pominięciu celów ustawy oraz norm konstytucyjnych,

- art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie, przez to decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych,

- art. 28 ust. 1 i 2 lit. c Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych przez ich niezastosowanie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem

nr [...] z dnia 4 grudnia 2019 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N., zaliczającym matkę skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności o symbolu 1—N 07-S, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 października 2019 r., a orzeczenie wydane zostało na stałe.

Zauważyć należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu, zgodzić się więc należało z Kolegium, że ten błąd organu pierwszej instancji, który w szczególności na tej tylko podstawie odmówił przyznania żądanego przez skarżącą świadczenia, nie mógł przekreślić trafności i zasadności podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podjęło, pomimo powyższego uchybienia organu pierwszej instancji, prawidłowe jednak rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Zasadnie bowiem uznało, że w świetle dotąd zebranego materiału dowodowego skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką.

W ocenie Sądu Kolegium prawidłowo oceniło, że zakres i charakter wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych nie jest tego rodzaju, że wykluczałby możliwość jakiejkolwiek pracy lub innego rodzaju zatrudnienia.

Zasadnie argumentuje Kolegium, że są one zwykłymi czynnościami dnia codziennego związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Takie czynności wykonywane przez skarżącą jak: przygotowywanie i podawanie posiłków stosownie do diety, sprzątanie, pranie, robienie zakupów, czy inne wskazane przez skarżącą, choćby przygotowywanie i podawanie leków, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel), ubieraniu się, mierzenie ciśnienia - mając nawet na względzie okoliczności związane z wiekiem matki skarżącej (83 lata), przejściem udaru mózgu i brakiem odzyskania w pełni sprawności ruchowej pomimo podjętej rehabilitacji, a co za tym idzie jej problemami z poruszaniem się - nie są tego rodzaju, iż wykluczają jakąkolwiek pracę zarobkową skarżącej, nawet tą w niepełnym wymiarze czasu pracy w gospodarstwie rolnym, zwłaszcza, że matka skarżącej nie jest osobą całkowicie leżącą, lecz porusza się przy pomocy kul. Zgodzić się więc należało ze stanowiskiem Kolegium, że wskazane czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą w odniesieniu do niepełnosprawności matki skarżącej, jej stanu zdrowia mimo, iż wymaga ona z pewnością częściowej pomocy w codziennym funkcjonowaniu, jako okoliczności składających się na jeden z elementów istnienia, bądź nieistnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie są aż tak absorbujące ją czasowo, że niemożliwe jest jej jakiekolwiek zatrudnienie. Zastrzec przy tym należy, że nie chodzi tutaj o podważanie ustaleń przy orzekaniu o stopniu niepełnosprawności, lecz o kwestie związane właśnie z ustaleniem istnienia bądź nieistnienia wskazanego związku przyczynowo – skutkowego. Nie w każdym bowiem przypadku czynności opiekuńcze wobec osób niepełnosprawnych, niezdolnych do samodzielnej egzystencji, będą tak absorbujące opiekuna, że będą wykluczały w ogóle jakiekolwiek jego zatrudnienie. Wykonywane czynności opiekuńcze przy stanie zdrowia matki skarżącej i w związku z tym jej możliwości samodzielnego codziennego funkcjonowania, nie mogły być uznane rzeczywiście, jak zasadnie podniosło Kolegium, za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej nawet przez wzgląd na podniesione przez skarżącą okoliczności związane z odczuwaniem przez matkę skarżącej zagubienia, bezradności, istniejącymi problemami z pamięcią i poznawaniem najbliższych. Specyfika pracy we własnym lub rodzinnym gospodarstwie rolnym polega bowiem na tym, że możliwe jest odpowiednie rozplanowanie pracy.

W pełni zgodzić się też należało ze stanowiskiem, że wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, jest do pogodzenia z pracą w gospodarstwie rolnym w niepełnym wymiarze czasu pracy i przy współudziale pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej, jak i usług opiekuńczych.

Kolegium zajęło też prawidłowe stanowisko, że skoro matka skarżącej ma oprócz niej jeszcze troje dzieci – R. K., W. N. i T. W. - na których również ciąży wobec matki obowiązek alimentacyjny, to nie można było uznać, iż okoliczności te są bez znaczenia dla prawidłowości decyzji co do istoty sprawy. Co prawda R. K. przedłożyła do akt orzeczenie o niepełnosprawności swoich dzieci, którymi musi się zajmować i przez to nie jest w stanie pomóc siostrze w opiece nad matką, to pozostałe osoby pomimo wskazywania na okoliczności przebywania na rencie, podleganiu leczeniu poparte zaświadczeniami lekarskimi wystawionymi przez lekarzy specjalistów medycyny rodzinnej i wysokich kosztach utrzymania, nie przedstawiły dokumentów obrazujących ich stan materialny i niemożność pomocy w sprawowaniu opieki nad matką.

Stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyrokach z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1480/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1601/21, z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 372/22, z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 39/22 z dnia 13 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 409/22, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22 czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22, opubl. w CBOSA, w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 k.r.o, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała zatem, by jej siostra i brat nie byli w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki choćby poprzez wsparcie finansowe opieki nad matką. Nie negując ani kompetencji lekarzy, ani stanu zdrowia wskazanych zauważyć należy, że treść zaświadczeń jest niezwykle lakoniczna. Z jednego z nich wynika, że obecny stan zdrowia brata i konieczność systematycznego leczenia uniemożliwia sprawowanie przez niego opieki nad drugą osobą, z drugiego zaś, że stan zdrowia siostry nie pozwala na długotrwałe opiekowanie się chora matką.

Zwrócić bowiem należy uwagę, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki, zwłaszcza nad niepełnosprawnym jej członkiem. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ewentualne zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA).

Tego zatem aspektu nie sposób pominąć w kontroli legalności podjętych w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rozstrzygnięć organów administracji publicznej w stanie faktycznym niniejszej sprawy tym bardziej, że skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad matką. Zasadne jest bowiem stanowisko, podnoszone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, co już zaakcentował Sąd, że praca w gospodarstwie rolnym charakteryzuje się elastycznością czasu pracy. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Sądu, w zestawieniu ze stwierdzonym stanem zdrowia matki skarżącej, zakresem sprawowanej przez nią opieki – aktywność zawodowa skarżącej w ramach gospodarstwa rolnego, jest jednak wbrew twierdzeniom skarżącej, do pogodzenia z opieką nad matką.

Zasadne jest bowiem stanowisko, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji, a tak jest, jak już wskazano w tej sprawie, możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby osób zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki, które pracują, czy też są zdolne do pracy mogły, odpowiednio do sytuacji podjąć, czy też utrzymać zatrudnienie.

Po drugie, skoro siostra i brat pozostają nawet w systematycznym leczeniu i są na rencie mogliby odciążyć skarżącą choćby sprawując dozór nad matką zwłaszcza, że mieszkają w odległości około czterech kilometrów, chyba iż ich stan zdrowia jest taki, iż legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności. Tylko bowiem taka okoliczność powodowałaby, że siostrze przy spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek i braku negatywnych mogłoby być przyznane prawo do przedmiotowego świadczenia. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych), co przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale wydanej w składzie 7 sędziów z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt: I OPS 2/22, ONSA i WSA 2023, Nr 1, poz. 2.

Z treści art. 269 P.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych, której istota sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych (por. wyrok NSA: z 29 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 739/09, z 18 czerwca 2010 r., sygn. akt I FSK 994/09). Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne winny je respektować.

Powyższe okoliczności nie są więc bez znaczenia dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Biorąc pod uwagę powyższe nie można zatem postawić skutecznie organom orzekającym zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podobnie jak nie można było uznać, że doszło do sprzeniewierzenia się wskazanym normom konstytucyjnym, pominięciu celu ustawy, czy ich nieuwzwględnieniu

Prawidłowa była wobec tego ocena Kolegium w kontekście istnienia związku przyczynowo – skutkowego, pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Mając powyższe na uwadze Kolegium władne było więc, w ocenie Sądu, do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775), kompetencji i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji, który podjął prawidłowe rozstrzygnięcie.

Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.