Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2114/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 1aa
journal: Dz.U. 2019 poz 341
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 103/20 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 listopada 2019 r. nr SKO Gd/4883/19 w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 25 czerwca 2020 r. III SA/Gd 103/20, oddalił skargę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 6 listopada 2019 r. nr SKO Gd/4883/19, w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła K. K.. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie:

1. prawa materialnego, tj.: art. 102 ust. 1aa ustawy z dnia 05.01.2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2019 r. poz. 341, dalej "u.k.p.") poprzez jego błędną wykładnie i jego niezastowanie i w konsekwencji oddalenie skargi na decyzję SKO w Gdańsku utrzymującą w mocy decyzję Starosty M. o zatrzymaniu prawa jazdy mimo, że z wyjaśnień pani K.K. wynika, że dopuściła się ona naruszenia, o którym mowa w tym przepisie, działając w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego dobru chronionemu prawem i niebezpieczeństwa tego nie można było uniknąć inaczej, a poświęcone dobro w postaci bezpieczeństwa na drodze przedstawiało wartość niższą od dobra ratowanego a okoliczność ta powoduje, że art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 05.01.2011 r. o kierujących pojazdami (t.j, Dz.U. z 2019 r. poz. 341) nie powinien mieć zastosowania.

2. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. - polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, poprzez powtórzenie w uzasadnieniu wyroku argumentów organu bez wykazania błędów w argumentacji skarżącej , która kontrargumentację sformułowała już w skardze na decyzje, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie.

W oparciu o powyższe wniesiono o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości;

2. zasądzenie od organu kosztów (w tym kosztów zastępstwa adwokackiego) według norm prawem przepisanych.

Ponadto wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) - p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Odniesienie się do zarzutów będzie jednak wymagało przytoczenia istotnych ustaleń faktycznych, jakie Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze, że w skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące zarówno naruszenia przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów procesowych, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., którym skarżący w ramach naruszenia ww. przepisu zarzucił wadliwość uzasadnienia wyroku, gdyż w jego ocenie sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna.

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być zatem skutecznie podniesiony, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania, przy czym naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Za jego pomocą nie można natomiast skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni, bądź zastosowania prawa materialnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi wynikające z art. 141 § 4 p.p.s.a., zawiera bowiem wszystkie elementy w nim wymienione. W szczególności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w rozważaniach odwołał się do treści skargi K. K., że w okolicznościach poprzedzających zatrzymania jej prawa jazdy nie działała w warunkach stanu wyższej konieczności w rozumieniu art. 102 ust. 1aa ustawy o kierujących pojazdami. Zdaniem Sądu nie była zatem zmuszona do narażenia zdrowia i życia innych użytkowników drogi dla ratowania dobra o takiej samej wartości, a przekroczenie dopuszczalnej prędkości nie było jedyną możliwą formą przeciwdziałania niebezpieczeństwu. Podzielając argumentację przedstawioną przez organy w decyzji Sąd wyjaśnił, że treść zaskarżonej decyzji pozostaje w zgodzie z treścią przepisu art. 102 ust. 1aa ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, nie budzącego wątpliwości co do jego rozumienia.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozwala na ustalenie przesłanek rozstrzygnięcia. Zawiera ono pogłębioną analizę przyczyny zatrzymania skarżącej prawa jazdy i zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. i poddaje się kontroli instancyjnej. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należy zatem uznać za nieusprawiedliwiony.

Odnosząc się do naruszenia przepisów prawa materialnego, którego autor skargi kasacyjnej upatruje w naruszeniu art. 102 ust. 1aa ustawy o kierujących pojazdami, należało w pełni podzielić stanowisko Sądu I instancji, że wydane w niniejszej sprawie decyzje nie naruszały wskazanego przepisu.

Sąd I instancji, dokonując wykładni art. 102 ust. 1aa u.k.p. uznał, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem tego przepisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyjaśnił przy tym istotę stanu wyższej konieczności, którą w świetle ww. przepisu warunkują określone przesłanki, tj.: 1) bezpośrednie niebezpieczeństwo; 2) grożące dobru chronionemu prawem; 3) niebezpieczeństwa tego nie można inaczej uniknąć, a poświęcone dobro w postaci bezpieczeństwa na drodze przedstawiało wartość niższą od dobra ratowanego.

Zgodnie z art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, w przypadku gdy kierujący pojazdem przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Stosownie natomiast do art. 102 ust. 1aa u.k.p. przepisów ust. 1 pkt 4 i 5 nie stosuje się, jeżeli kierujący pojazdem dopuścił się naruszenia, o którym mowa w tym przepisie, działając w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa tego nie można było uniknąć inaczej, a poświęcone dobro w postaci bezpieczeństwa na drodze przedstawiało wartość niższą od dobra ratowanego. Przepis ten wprowadza zatem wyjątek od obligatoryjnego zatrzymania prawa jazdy w przypadkach przewidzianych w pkt 4 i 5 ust. 1 art. 102 ustawy o kierujących pojazdami. Regulacja dotycząca wprowadzenia wyjątku od zasady zatrzymania prawa jazdy z uwagi na przekroczenie dopuszczalnej prędkości na terenie zabudowanym została wprowadzona w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 października 2016 r. sygn. akt K 24/15 (Dz. U. z 2016 r., poz. 2197, publ. OTK-A 2016/77), w którym Trybunał orzekł m.in., że art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 627 ze zm.) w związku z art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.) w zakresie, w jakim nie przewiduje sytuacji usprawiedliwiających - ze względu na stan wyższej konieczności - kierowanie pojazdem z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w swoich rozważaniach wskazał, że organ stosujący sankcję administracyjną w postaci zatrzymania prawa jazdy, jak również organ kontrolujący zasadność podjęcia tej decyzji, powinny mieć możliwość rozważenia wszystkich tych okoliczności składających się na sytuację stanu wyższej konieczności i w razie stwierdzenia ich wystąpienia - możliwość odstąpienia od wymierzenia sankcji z jednoczesnym przytoczeniem powodów wydania decyzji takiej treści w uzasadnieniu decyzji. Trybunał zaznaczył, że "stan wyższej konieczności" nie może być jednak rozumiany szeroko ani utożsamiany ze "szczególnie uzasadnionymi przypadkami". Zatrzymanie prawa jazdy za przekroczenie na obszarze zabudowanym prędkości dopuszczalnej o ponad 50 km/h służy bowiem poprawie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, a tym samym zwiększeniu ochrony życia i zdrowia uczestników tego ruchu. To oznacza, że powołanie się na stan wyższej konieczności uzasadniający odstąpienie od zatrzymania prawa jazdy osobie, która nadmiernie przekroczyła prędkość, powinno być zastrzeżone przez ustawodawcę tylko dla takiej sytuacji, gdy owo przekroczenie prędkości usprawiedliwione jest potrzebą ratowania życia i zdrowia. W treści uzasadnienia Trybunał posłużył się takimi przykładami, jak przewożenie samochodem do szpitala osoby chorej znajdującej się w stanie zagrażającym jej życiu albo kobiety ciężarnej, u której rozpoczęła się akcja porodowa, albo przejazd lekarza do osoby będącej w stanie zagrożenia życia i zdrowia.

Zatem zaistnienie stanu wyższej konieczności zachodzi wówczas, gdy pojawia się niebezpieczeństwo grożące dobru chronionemu prawem i dysponent tego dobra chciałby przeciwstawić się temu niebezpieczeństwu w ten sposób, że poświęca inne dobro dla ratowania dobra zagrożonego. Jest to szczególny przypadek kolizji dóbr, wartości, interesów. Ratowanie dobra zagrożonego niebezpieczeństwem jest możliwe przez poświęcenie innej wartości, innego dobra dla ochrony dobra zagrożonego. Ochrona wartości zagrożonej jest możliwa, gdy grożące niebezpieczeństwo ma charakter bezpośredni. Bezpośredniość niebezpieczeństwa oznacza jego aktualne, realne istnienie w danym czasie.

W przepisie o stanie wyższej konieczności posłużono się zasadą subsydiarności oraz zasadą proporcji dóbr. Zasada subsydiarności oznacza, że wolno w celu ratowania jednej wartości poświęcić inną wartość (dobro), jeżeli tego niebezpieczeństwa nie można uniknąć inaczej. Poświęcenie dobra jednego dla ratowania drugiego musi być w danych okolicznościach jedyną możliwą formą przeciwdziałania niebezpieczeństwu.

W rozpoznawanej sprawie właściwie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że przekroczenie przez K. K. dopuszczalnej prędkości nie było jedyną możliwą formą przeciwdziałania niebezpieczeństwu. Należy zauważyć, że ze zgromadzonych w aktach sprawy materiałów wynika, że K. K. dopuściła się naruszenia przepisów ruchu drogowego polegającego na kierowaniu pojazdem w terenie zbudowanym z prędkością 54 km/h wyższą niż dopuszczalną w tym obszarze, w dniu 8 maja 2018 r.

Skarżąca twierdziła, że nie była w stanie dotrzeć natychmiast do chorego syna. Jednak w tej sytuacji należało podzielić ocenę Sądu I instancji, że właściwym było wezwanie pogotowania ratunkowego (czego bezspornie w sprawie nie uczyniono), które szybciej niż skarżąca i fachowo mogło udzielić pomocy. Decyzję tę mógł podjąć mąż skarżącej, który przebywał wówczas z dzieckiem, co również nie uszło uwadze Wojewódzkiego Sądu. Przekroczenie prędkości w terenie zabudowanym nie było zatem jedynym sposobem na zapewnienie pomocy dziecku.

Sąd prawidłowo także stwierdził, że stan zdrowia syna skarżącej nie powodował bezpośredniego niebezpieczeństwa dla życia. Wskazywane przez skarżącą objawy syna nie były bowiem sytuacją nadzwyczajną, bowiem już wcześniej występowały, co potwierdza posiadanie leku na tę okoliczność przez skarżącą.

Ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia nie zostały natomiast skutecznie zakwestionowane, co przy prawidłowej wykładni przepisu nie pozwala na uwzględnienie zarzutu jego niewłaściwego zastosowania. W okolicznościach ustalonych przez Sad I instancji art. 102 ust. 1aa u.k.p. został bowiem prawidłowo zastosowany.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ocenił, że K. K. w okolicznościach poprzedzających zatrzymanie jej prawa jazdy nie działała w warunkach stanu wyższej konieczności, a zatem nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 102 ust. 1aa u.k.p.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego, na podstawie art. 184 p.p.s.a., została oddalona.