Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 445/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 140 ust. 1 i 5
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 103 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a, c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie NSA Joanna Tuszyńska WSA Krystyna Daniel (spr.) Protokolant: Joanna Obrał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2009 r. sprawy ze skargi Gminy Miejskiej Kraków na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 24 listopada 2005 r. nr RR.VII.SZ.7724-510-05 w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; III. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz strony skarżącej Gminy Miejskiej Kraków kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta K. decyzją z [...] lipca 2005 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137, art. 138 ust. 2, art. 139, art. 140 ust. 1 - 5, art. 142 i art. 216 ustawy z 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), orzekł: 1) o zwrocie w ½ części na rzecz M. S. i w 1/1 części na rzecz E. S. działek nr 1 o pow. 0,0067 ha, nr 2 o pow. 0.0404 ha i nr 3 o pow. 0,0025 ha, położonych w K. w obrębie [...], j. ew. [...] w granicach wywłaszczonych parcel l. kat. 4, 5, 6 b. gm. kat. N. i zobowiązał w/w osoby do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty 5.171,00 zł odpowiadającej waloryzowanej wysokości odszkodowania, w tym: 2. 585,50 zł od M. S. i 2,585,50 zł od E. S.

Organ l instancji w uzasadnieniu decyzji podał, że pismem z 20.01.2004 r. Prezydent Miasta K. na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa wyłączył się od udziału w przedmiotowej sprawie przekazując akta Wojewodzie [...], który postanowieniem z [...].02.2004 r. wyznaczył do jej załatwienia Starostę K. Organ l instancji wskazał, że działki o numerach 1, 2 i 3 stanowią część parcel l. kat. 5 i l. kat 6 b. gm. kat. N. będących własnością T. O. i A. O. oraz parceli l. kat 4 b. gm. l. kat. b. gm. kat. N. stanowiącej współwłasność A. W., S. W., T. O. i A. O.

Powyższe parcele zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium WRN m. K. nr [...] z 20.11.1952 r., jako niezbędne pod budowę domu szkolenia dla inwalidów [...].

Tytułem odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oznaczone jako parcele l. kat 5 i 6 o łącznej pow. 800 m2 Prezydium Rady Narodowej w K. - Urząd Spraw Wewnętrznych orzeczeniem z [...].06.1963 r. nr [...] nadało A. O. w 10/16 częściach, E. O. w 3/16 częściach oraz M. O. w 3/16 częściach w wieczyste użytkowanie na 99 lat nieruchomość położoną w K. oznaczoną l. kat. 7 pół. w b. gm. kat. B. o pow. 799 m kw oraz nałożyło na Wydz. Zdrowia i Opieki Społ. Prezydium RN w K. obowiązek zapłaty kwoty 874,28 zł jako różnicy wartości pomiędzy wywłaszczoną nieruchomością, a w/w nieruchomością zamienną.

Umową sprzedaży zawartą [...].07.1966 r. w formie aktu notarialnego Rep. [...] A. O., E. O. oraz M. O. - jako współużytkownicy wieczyści sprzedały Z. G. w/w nieruchomość zamienną.

Organ l instancji nie zdołał odszukać dokumentów świadczących o ustaleniu należnego odszkodowania za parcelę l. kat. 4 wywłaszczoną również w/w orzeczeniem z 20.11.1952 r.

Po dacie wywłaszczenia przedmiotowe parcele l. kat.: 4 i 5 i 6 kilkakrotnie zmieniły swe oznaczenia i konfiguracje w ten sposób, że:

parcela l. kat 5 podzieliła się na parcele l. kat 8 i 9

parcela l. kat 6 podzieliła się na parcele l. kat 10 i 11 Następnie, zgodnie z wykazem zmian gruntowych z 17.06.1988 r. parcele l. kat.: 9 i 11 weszły w skład działki ew. nr 12 obr. [...], a parcele l. kat 8 i 10 i 4 weszły w skład działki ew. nr 13

Organ wskazał, ze w trakcie rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami terenu w dniu [...].03.2003 r. stwierdzono, że dz. nr 3 w granicach dawnej parceli l. kat 10 jest zabudowana boksem garażowym stanowiącym ciąg [...] garaży położonych w części na działce nr 13 w granicach parcel 10, 8 i 4, część działki nr 13 stanowi podjazd do garaży, jezdnię ul. [...] oraz zieleniec z nasadzeniami. Wynikiem powyższych ustaleń było objęcie roszczeniem o zwrot terenu wywłaszczonej nieruchomości z wyjątkiem części urządzonej pod drogę.

Na wniosek sądownie ustalonych spadkobierców zmarłych właścicieli nieruchomości tj. M. S. i E. S. oraz K. W., który w dniu 26.07.2005 r. złożył do akt administracyjnych pisemne oświadczenie o zrzeczeniu się przypadających na niego części udziałów zwracanych działek nr 1, 2 i 3 obr. [...] w K., prowadzone było postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego ustalono, że pomimo upływu 52 lat od daty wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa parcel gruntowych l. kat.: 4, 5 i 6 b. gm. kat. N. nie nastąpiło w ogóle ich zagospodarowanie na cel określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu. W związku z powyższym organ l instancji stwierdził, że wystąpiły przesłanki uzasadniające zwrot nieruchomości określone w art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W związku ze zwrotem operatem z 29.11.2004 r. nr ew. [...] wyznaczono granice działce nr 3, rozdzielono odrębne własności błędnie połączone na działce nr 13 o pow. 0,0025 ha, w wyniku którego powstały działki nr 14 o pow. 0,1087 ha, nr 15 o pow. 0,1018 ha oraz dokonano podziału działki nr 14 na działki: nr 1 o pow. 0,0067 ha i nr 2 o pow. 0,0404 ha.

Powyższe zmiany zostały zatwierdzone ostatecznymi decyzjami Prezydenta M. K.: nr [...] z [...].03.2005 oraz nr [...] z [...].04.2005 r.

Mając na uwadze, że w chwili orzekania o zwrocie nie było możliwości zwrotu działki zamiennej organ l instancji wziął pod uwagę stanowisko NSA zaprezentowane w wyroku z 15.01.1002 r., sygn. akt II SA/Kr 291/00 i dokonał zwrotu części wywłaszczonych parcel l. kat. 5 i 6 b. gm. kat. N. "odpowiadającej części otrzymanego przez poprzedniego właściciela wyrównania pieniężnego odszkodowania, stanowiącego różnicę wartości między zamienionymi nieruchomościami tj. pow. 350 m kw oraz zwrotu części wywłaszczonej parceli l. kat 4." Przedmiotem zwrotu są więc działki nr 1, 2 i 3 o łącznej pow. 496 m kw. obr. [...] w K. w granicach wywłaszczonych parcel: l kat 4, 8 i 6 b. Gm kat N..

Do rozliczenia wynikającego z przedmiotu zwrotu przyjęto kwotę 617,40 PLN, która odpowiada części wyrównania pieniężnego odszkodowania stanowiącego różnice wartości pomiędzy zamienionymi parcelami gruntowymi l. kat: 5 i 6 oraz nieruchomością zamienną w wysokości odpowiadającej 350 m kw.

Powyższa kwota została zwaloryzowana zgodnie z treścią art. 227 cyt. ustawy przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim i wyniosła 271,00 zł. Ustalono, że zwrot pozostałej części działek w granicach parceli l. kat 4 jest nieodpłatny, wobec braku dowodów wskazujących na fakt ustalenia odszkodowania.

W oparciu o operat majątkowy sporządzony na zlecenie Starosty przez rzeczoznawcę majątkowego B. L. określono wartość rynkową działek nr 3 i nr 16 według ich stanu z dnia wywłaszczenia i dnia zwrotu, wskazując, że wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu wartość nieruchomości wzrosła o kwotę 4 900 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Gmina Miasta K., zarzucając organowi l instancji, że niezasadnie orzekł o zwrocie działek, za które przyznana została nieruchomość zamienna. Odwołujący zwrócił uwagę, ze zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 140 ust. ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, orzecznictwem i poglądami doktryny decyzja o zwrocie może być wydana tylko wówczas gdy poprzedniemu właścicielowi przysługuje do nieruchomości zamiennej takie prawo, które czyni możliwym zwrócenie jej Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego. Nadto zarzucił, że kwota 4900 zł, stanowiąca zgodnie z operatem szacunkowym wzrost wartości nieruchomości po dacie jej wywłaszczenia, jest zaniżona.

Wojewoda decyzją z 24 listopada 2005 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 9a ustawy z 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty K.

Odnosząc się do zarzutów odwołania powołał wyrok NSA z 14.01.2002 r. sygn. akt IISA/Kr 291/00, zgodnie z którym poprzedni właściciel może żądać zwrotu "takiej części wywłaszczonej nieruchomości, która odpowiada otrzymanemu przez niego wyrównaniu pieniężnemu różnicy wartości między zamienionymi nieruchomościami. Wskazał, że w świetle art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwrot taki jest dopuszczalny również wówczas gdy w pozostałym zakresie nieruchomość nie może być zwrócona ze względu na treść art. 140 ust. 1 tej ustawy.

Analizując treść art. 140 ust. 1 wskazał, że konstrukcja tego artykułu nie dopuszcza możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez jednoczesnego zwrotu otrzymanej nieruchomości zamiennej, ani nie przewiduje możliwości zamiany obowiązku zwrotu odszkodowania przyznanego w naturze (nieruchomość zamienna) na odszkodowanie pieniężne. Zdaniem organu odwoławczego zasada ta ma zastosowanie gdy przedmiotem zwrotu jest cała wywłaszczona nieruchomość, za którą w ramach odszkodowania przyznano nieruchomość zamienną. Należy jednak mieć na uwadze, że w świetle art. 136 ust 3 ustawy możliwy jest zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. A zatem jest oczywiste, że w przypadku zwrotu części nieruchomości, obowiązek właściciela ogranicza się do zwrotu tylko odpowiedniej części odszkodowania. W sytuacji gdy przedmiotem zwrotu jest tylko część wywłaszczonej nieruchomości, odpowiadająca otrzymanemu wyrównaniu pieniężnemu z tytułu różnicy wartości między nieruchomością wywłaszczoną, a będącą przedmiotem nadania, to nie powstaje obowiązek zwrotu nieruchomości zamiennej przyznanej w ramach odszkodowania za pozostałą część.

Odnosząc się do zarzutu, iż kwota 4900 zł, stanowiąca zgodnie z operatem szacunkowym wzrost wartości nieruchomości po dacie wywłaszczenia, jest zaniżona organ II instancji stwierdził, że operat szacunkowy sporządził rzeczoznawca majątkowy i dokonał tego w sposób prawidłowy z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego. Wskazał, że wkraczanie w założenia przyjęte przez rzeczoznawcę stanowiłoby ingerencję w zakres wiedzy specjalistycznej do czego organ administracji nie jest władny.

Skargę od powyższej decyzji do sądu administracyjnego wniosła Gmina Miasta K., zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a to art. 136 ust. 3 i art. 140 ust. 1 - 5 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Ponownie Gmina Miejska K. podniosła, że nawet jeśli nieruchomość wywłaszczona stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej może być zwrócona tylko wówczas gdy istnieją obiektywne możliwości- zwrotu nieruchomości zamiennej, otrzymanej przez poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości jako całość lub część odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W przypadku stwierdzenia materialno-prawnych przesłanek z art. 136 ust. 3 cyt. ustawy uzasadniających zwrot wywłaszczonej nieruchomości, decyzja o jej zwrocie może być wydana tylko wówczas gdy poprzedniemu właścicielowi przysługuje do nieruchomości zamiennej takie prawo (najczęściej własności), które czyni możliwym zwrócenie jej Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego (T. Woś, Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Lexis-Nexis 2004 r.) W związku z tym strona skarżąca podniosła, że nie ma podstawy do orzekania o zwrocie działek nr 3, 1 i 16 obr. [...] j. ew. [...] w granicach wywłaszczonych parcel l kat 5 i 6 b. gm. kat. N.

Nadto skarżący zarzucił nieprawidłowe określenie wzrostu wartości nieruchomości po dacie ich wywłaszczenia. Uznał, że nie można uznać, że wzrost nieruchomości, który nastąpił w wyniku wybudowania [...] garaży wynosi tylko 4900 zł, uznając że kwota ta jest zaniżona.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji z 24.11.2005 r.

Uczestniczka M. S. w piśmie procesowym z 19.10.2007 r. wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 22 października 2007 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 114/06 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyjął, że procedura zastosowana w toku postępowania administracyjnego, toczącego się przed organem l instancji, polegająca na wyznaczeniu do załatwienia sprawy, na podstawie art. 26 § 2 kpa w związku z art. 26 § 3 kpa, Starosty K. spowodowała, że w sprawie nie orzekał organ, którego właściwość rzeczowa i miejscowa wynika z przepisów ogólnych, zawartych w regulacjach ustrojowych i materialno-prawnych, a w szczególności z art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd zakwestionował również legitymację Gminy Miasta K. do uczestniczenia w postępowaniu w charakterze strony. Powołując się na szereg orzeczeń NSA przyjął, że w sprawach o zwrot nieruchomości gmina nie jest stroną postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 28 kpa, i nie jest podmiotem uprawnionym ani do wniesienia odwołania, ani skargi do sądu administracyjnego na decyzję administracyjną, choćby nawet miała w tym interes prawny w rozumieniu tego przepisu, jeśli do wydania decyzji w l instancji w sprawie upoważniony był wójt (burmistrz, prezydent miasta) tej gminy.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wnieśli Wojewoda [...] oraz M. S. i E. S.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 lutego 2009 sygn. akt I OSK 346/08 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi l instancji.

Sąd II instancji podał, że z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd dopatrzył się nieważności postępowania administracyjnego z dwóch względów, a mianowicie z tej przyczyny, że Wojewoda [...] bezpodstawnie wyłączył od rozpoznania sprawy jedyny - w przekonaniu NSA - organ rzeczowo właściwy, tj. Prezydenta Miasta K., co doprowadziło do wydania decyzji l instancji przez organ niewłaściwy oraz ze względu na przyznanie legitymacji do wniesienia odwołania Gminie Miejskiej K., co doprowadziło do bezpodstawnego merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ administracyjny II instancji.

NSA uznał jednak takie stanowisko za błędne podzielając pogląd wyrażony w uchwale 7 sędziów NSA z 19. 05. 2003 r. sygn. OPS 1/03 (ONSA z 2003 r., nr 4 poz. 115), iż w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa, co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta.

W sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości organem właściwym do prowadzenia postępowania jest - zgodnie z art. 142 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.) - starosta.

W mieście K., prezydent miasta będący organem gminy wykonuje również zadania starosty na podstawie art. 92 ustawy z 5.06.1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2001 r., nr 142, poz. 1592 ze zm.) w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z 8.08.1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r., nr 142, poz. 1591 ze zm.). Skoro gmina jest stroną w sprawie o zwrot nieruchomości, to nie może być pozbawiona tego statusu z tej tylko przyczyny, że prezydent miasta będący jednocześnie starostą w znaczeniu funkcjonalnym, staje się organem prowadzącym postępowanie w sprawie. Prezydent sprawujący funkcję starosty nie może jednocześnie występować w imieniu gminy jako strona w konkretnej sprawie i jako-organ rozpoznający tę sprawę. Podstawę do wyłączenia prezydenta miasta stanowią więc przepisy zawarte w art. 24 kpa, ponieważ prezydent jest pracownikiem gminy (art. 2 pkt 1 lit. c) ustawy z 22. 03. 1990 r. o pracownikach samorządowych - Dz. U. z 2001 r., nr 142, poz. 1593 ze zm.), z tym zastrzeżeniem, że jest pracownikiem sprawującym równocześnie funkcję organu gminy (miasta). W takich sytuacjach zachodzi przyczyna wyłączenia prezydenta miasta od udziału w postępowaniu w rzeczonej sprawie, a także - na co zwrócono uwagę w uchwale z 19 maja 2003 r. -wyłączona została możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu. Wskutek wyłączenia pracowników organu administracji publicznej organ ten stał się niezdolny do załatwienia sprawy, wobec czego organ wyższego stopnia na podstawie przepisu art. 26 § 2 pkt 2 kpa może do załatwienia sprawy wyznaczyć inny podległy sobie organ.

Sąd II instancji nie podzielił zatem stanowiska sądu l instancji, iż ze względu na to, że w niniejszej sprawie nie orzekał organ, którego właściwość rzeczowa i miejscowa wynikała z przepisów ogólnych zawartych w regulacjach ustrojowych i materialno-prawnych - art. 142 cytowanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, decyzja dotknięta była wadą nieważności.

Odnosząc się do przyjętego przez Sąd l instancji stanowiska, iż Gmina Miasta K. nie miała legitymacji czynnej do wniesienia odwołania od decyzji Starosty K. z [...] lipca 2005 r. NSA podał, że nie podziela takiego poglądu. Postępowanie administracyjne obejmujące żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości dotyczy stosunku cywilnoprawnego i związane jest z prawem własności. Z natury rzeczy stroną tego postępowania staje się także, obok osoby żądającej zwrotu, aktualny właściciel nieruchomości, który posiada własny, znajdujący oparcie w przepisach prawa materialnego, interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa. W sprawie niesporne było, że przymiot właściciela nieruchomości, co do której toczy się postępowanie, przysługiwał Gminie Miejskiej K. i ta okoliczność przesądzała o prawie tej jednostki do czynnego udziału w sprawie, w tym także o prawie do wniesienia odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z 30. 08. 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji z art. 134 § 1 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie nie można również pominąć wykładni dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 lutego 2009 r. sygn. akt l OSK 346/08, którym to wyrokiem NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA w Krakowie z 22.10.2007 r. sygn. akt. II SA/Kr 114/06 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi l instancji. Zgodnie bowiem z dyspozycją z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

A zatem, już na wstępie należy wskazać, że Sąd podziela w pełni pogląd NSA wyrażony w/w wyroku NSA z 12.02.2009 r. sygn. akt l OSK 346/08, zgodnie z którym uznaje, że organem właściwym do orzekania w niniejszej sprawie w l instancji był Starosta K., a także, iż przymiot właściciela nieruchomości, co do której toczy się niniejsze postępowanie, przysługuje Gminie Miejskiej K. i ta okoliczność przesądziła o prawie Gminy Miejskiej K. do czynnego udziału w sprawie, w tym także o prawie do wniesienia odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej.

Natomiast odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd będąc uprawnionym do badania w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdził uchybienie, które nie zostało podniesione w skardze, a które polegało na orzeczeniu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z naruszeniem przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten stanowi ab initio, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że w sytuacji gdy wywłaszczona nieruchomości stanowi współwłasność osób wywłaszczonych lub ich spadkobierców wniosek z żądaniem zwrotu musi zostać złożony przez wszystkich wywłaszczonych współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Brak wniosku pochodzącego od wszystkich współwłaścicieli lub ich współspadkobierców wyłącza możliwość wydania pozytywnej decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Zarazem oznacza to, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz wywłaszczonych właścicieli lub ich spadkobierców, a więc osób, które pod tytułem ogólnym przejęły majątek byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Taki sens w/w przepisu art. 136 ust. 3 ab initio nie budzi wątpliwości na gruncie wykładni językowej. Dodatkowo powyższa argumentacja ulega wzmocnieniu przy porównaniu pierwotnego tekstu art. 136 ust. 3 (a także ust. 1 i 2), uchylonego ustawą z 7.01.2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz. U, nr 6 poz. 70), w którym ustawodawca wskazywał, że zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części mogą żądać poprzedni właściciel lub jego następca prawny. Także zgodnie z przepisem art. 69 ust. 1 poprzednio obowiązującej ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127), uprawnienie do żądania zwrotu - a więc także i do zwrotu - przysługiwało poprzedniemu właścicielowi i jego następcy prawnemu. Należy również zauważyć, że wątpliwości interpretacyjne powstałe pod rządami ustawy z 29. 04. 1985 r., dotyczące dopuszczalności przenoszenia na osobę trzecią tego uprawnienia w drodze przelewu (art. 509 k.c.) były przedmiotem uchwały SN -Izba Cywilna z 18.04.1996 r. II CZP 29/96. W/w uchwale SN wyraził stanowisko, iż uprawnienie do żądania zwrotu nie może zostać przeniesione na osobę trzecią w drodze przelewu (art. 509 § 1 k.c.). Mając powyższe na uwadze jak również to, że w przepisie art. 136 ust. 3 ustawy z 21.08.1997 o gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, krąg osób uprawnionych do zwrotu został zawężony do "poprzedniego właściciela i jego spadkodawcy" należy uznać, że nie może budzić wątpliwości, iż uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie może zostać przeniesione na osobę trzecią w drodze czynności prawnej. O ile takie wątpliwości mogły powstać w sytuacji gdy ustawodawca uprawniał do zwrotu poprzednich właścicieli i ich następców prawnych, o tyle wskazanie na " spadkobierców poprzednich właścicieli" pozwała przyjąć, ze obok poprzednich właścicieli o zwrot mogą wystąpić tylko osoby, które weszły w prawa i w obowiązki poprzednika w drodze sukcesji uniwersalnej czyli pod tytułem ogólnym (np. dziedziczenie). W tym zakresie Sąd podziela w pełni analogiczny pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w postanowieniu z 27.02.2002 r. II CKN 520/00 (Lex Omega 18/2009).

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy trzeba wskazać, że organy l i II instancji orzekły o zwrocie w 7-2. części na rzecz M. S. i w 1/2 części na rzecz E. S. działek nr 1 o pow. 0,0067 ha, 2 o pow. 0.0404 ha i 3 o pow. 0,0025 ha położonych w K. w obr. [...], j. ew. [...], w granicach wywłaszczonych parcel gruntowych l. kat. 4, 5 i 6 b. gm. kat. N., jednocześnie zobowiązując M. S. i E. S. do zwrotu rzecz Gminy K. kwoty 5.171 zł odpowiadającej waloryzowanej wysokości odszkodowania, jakkolwiek M. S. i E. S. są spadkobierczyniami tylko po T. O. i A. O., którzy byli właścicielami wywłaszczonych parcel l. kat. 5 i l. kat 6 oraz współwłaścicielami - razem z A. W. i S. W. - parceli l. kat. 4 b. gm. l kat. N.. Jak ustaliły organy spadkobiercą po A. W. i S. W. jest natomiast K. W.. Co prawda K. W. wystąpił razem z M. S. i E. S. o zwrot działek gruntu oznaczonych nr 1, 2 i 17, ob. [...] j. ew. [...] w K. w granicach wywłaszczonych parcel gruntowych l. kat. 4, 5 i 6 b. gm. kat. N., ale w dniu 26 lipca 2005 r. zrzekł się w pisemnym oświadczeniu przypadających na niego udziałów zwracanych działek na rzecz M. S. i E. S. Uwzględniając powyższe zrzeczenie się jednego ze spadkobierców wywłaszczonej nieruchomości organy l i II instancji orzekły o zwrocie w/w nieruchomości wyłącznie na rzecz M. S. i E. O. Tym samym organy wbrew dyspozycji z art. 136 ust. 3 cyt. ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami uznały, że uprawnienie do żądania zwrotu, a więc i do zwrotu, wywłaszczonej nieruchomości może być przeniesione przez spadkobiercę osoby wywłaszczonej w drodze czynności prawnej na inne osoby. W ocenie Sądu stanowi to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik na sprawy.

Na uwzględnienie zasługuje również zarzut strony skarżącej kwestionujący prawidłowość określenie wzrostu wartości wywłaszczonej nieruchomości, jaki nastąpił po dacie jej wywłaszczenia. W ocenie Sądu, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa, która zobowiązuje organy administracji publicznej do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także w art. 77 § 1 kpa, który nakazuje organom w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz art. 107 § 3 kpa, zgodnie z którym w uzasadnieniu faktycznym organ powinien wskazać m. in. dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej - organy orzekające w niniejszej sprawie nie uczyniły na zadość w/w prawu.

Należy podkreślić, że jakkolwiek w operacie szacunkowym sporządzonym 18 kwietnia 2005 r. na zlecenie Starosty K. przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego B. L. wskazano, że wskutek działań podjętych bezpośrednio na w/w nieruchomości po jej wywłaszczeniu wartość tej nieruchomości wzrosła o 4 900,00 zł to jednak mając na uwadze - co jest bezsporne - że działanie te polegały na wybudowaniu [...] garaży na samochody osobowe, a strona skarżąca uznała w/w odwołaniu kwotę 4.900,00 za zaniżoną, obowiązkiem organu było dokonanie wnikliwej oceny w zakresie poprawności logicznej i spójności przedstawionych w operacie obliczeń. Tym bardziej, że przedmiotowe obliczenia miały charakter szacunkowy, a rzeczoznawca wskazał, iż dysponuje znikomą ilością transakcji pozwalających na dokonanie obliczeń (s. 9 operatu). Sam fakt, że wzrost wartości wywłaszczonych działek po ich zainwestowaniu został obliczony przez rzeczoznawcę nie zwalnia bowiem organów od wyczerpującej oceny przedstawionych w operacie szacunkowym obliczeń, stanowiących podstawę faktyczną przedmiotowego rozstrzygnięcia w zakresie rozliczeń związanych ze zwrotem przedmiotowych działek. W szczególności organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutu Gminy K. podniesionego już w odwołaniu powinien - czyniąc zadość wymogom zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 kpa - wskazać dlaczego uznał za wiarygodne kwestionowane obliczenia dokonane przez rzeczoznawcę w w/w operacie. A tego organ odwoławczy nie uczynił, bezkrytycznie aprobując ustalenia rzeczoznawcy przedstawione w przedmiotowym operacie szacunkowym. Należy przy tym wskazać, uwzględniając fakt, że przedmiotowy operat został sporządzony w kwietniu 2005 r. że przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uaktualnić obliczenia wartości zainwestowania przedmiotowych działek.

Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący naruszenia dyspozycji z art. 140 ust. 1 i 5 ustawy z 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie bowiem z art. 140 ust. 1 cyt. ustawy w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu jej zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Zgodnie z art. 140 ust. 5 ustawy jeżeli w ramach odszkodowania została przyznana nieruchomość zamienna oraz dopłata pieniężna, oprócz nieruchomości zamiennej zwraca się także tę dopłatę w wysokości ustalonej wg zasad, o których mowa w ust. 2 .

Nie ulega wiec wątpliwości, że w przypadku, gdy właściciel wywłaszczonej nieruchomości otrzymał nieruchomość zamienną w ramach odszkodowania to w sytuacji zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości po stronie właściciela lub jego spadkobiercy powstaje obowiązek zwrotu nieruchomości zamiennej. A contrario -brak możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej wyłącza możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Taka wykładnia przepisu art. 140 ust. 1 prowadzi także do wniosku, że nie jest możliwa zamiana obowiązku zwrotu nieruchomości zamiennej na odszkodowanie pieniężne, jeżeli wywłaszczony właściciel lub jego spadkobierca nie dysponują już prawem do nieruchomości zamiennej. Należy jednak wskazać, że w sytuacji gdy jako odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w części przyznano nieruchomość zamienną, a w części dopłatę pieniężną to - mając na uwadze, że przy zwrocie wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca obowiązani są do zwrotu nieruchomości zamiennej i ustalonego odszkodowania - nie można wykluczyć, że gdy nie jest możliwy zwrot Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego nieruchomość zamiennej można orzec o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości, która odpowiada przyznanemu wyrównaniu pieniężnemu (wyrównującemu różnicę pomiędzy wartością wywłaszczonej nieruchomości a wartością nieruchomości zamiennej). Powyższy wniosek uzasadnia także dyspozycja z art. 136 ust. 3 ab initio, statuująca zasadę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części. A taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie ponieważ w ramach odszkodowania za wywłaszczone parcele gruntowe l. kat. 5 i 6 o łącznej pow. 800 m2 orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w K. z [...].06.1963 r. orzeczono o nadaniu A. O., E. O. i M. O. w wieczyste użytkowanie na 99 lat nieruchomości zamiennej l. kat. 18 pół. w b. gm. kat. B. o pow. 799 m2 oraz nałożono na Wydział Zdrowia i Opieki Społecznej Prezydium RN w K. obowiązek zapłaty kwoty 874,28 zł tytułem różnicy wartości między wywłaszczoną nieruchomością a nieruchomością zamienną. Z przedłożonych akt administracyjnych sprawy wynika również, że w/w nieruchomość zamienna została sprzedana umową zawartą w formie notarialnej w dniu [...].07.1966 r. Rep. [...] Z. G.

W tej sytuacji w ocenie Sądu należy przyjąć za zgodne z prawem uznanie w niniejszej sprawie przez organy i l II instancji, że zwrotowi podlegać będzie część wywłaszczonej nieruchomości, w granicach wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako parcele gruntowe l kat. 5 i 6 o łącznej pow. 800 m2 , odpowiadająca otrzymanemu wyrównaniu pieniężnemu, stanowiącemu różnicę wartości pomiędzy nieruchomością wywłaszczoną, a nieruchomością zamienną.

Zarazem jednak trzeba wskazać, że organy nie wyjaśniły dlaczego do rozliczenia wynikającego z przedmiotu zwrotu przyjęto kwotę 617,40 PLN, która odpowiada części wyrównania pieniężnego odszkodowania stanowiącego różnicę wartości pomiędzy wywłaszczonymi nieruchomościami: l. kat 5 i 6 oraz nieruchomością zamienną w wysokości odpowiadającej 350 m2.- Także i w tym przypadku przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy wskazać w jaki sposób kwota ta została obliczona, a następnie dokonać jej rewaloryzacji zgodnie z treścią art. 227 cyt. ustawy przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim.

Biorąc powyższe pod uwagę, w oparciu o art. 145 ust. 1 pkt. 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. należało orzec jak w punkcie l sentencji.

W oparciu o art. 152 p.p.s.a. w punkcie II sentencji określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana.

O kosztach orzeczono w punkcie III sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a.