Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 111/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant st. ref. Urszula Czerwińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skarg Z. L. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych na realizację usług opiekuńczo-gospodarczych z dnia 28 listopada 2014 r. nr [...] z dnia 28 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych na realizację usług opiekuńczo-pielęgnacyjnych uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 28 listopada 2014 r. znak: [...], [...] i [...], wydanymi na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 8, art. 96, art. 104, art. 106 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. odpowiednio:

- [...]

1) ustalającą należności Z. L. wobec MOPS z tytułu wydatków poniesionych na realizację usług opiekuńczych - gospodarczych za okres od 9 maja 2012 r. do 30 września 2012 r. w wysokości 3.345,00 zł;

2) zobowiązującą Z. L. do zwrotu wydatków w wysokości określonej w pkt 1 stanowiących równowartość kwoty należnej za zrealizowane usługi w powyższym okresie oraz podzielił żądaną kwotę na 20 miesięcznych rat po 167,25 zł, poczynając od miesiąca listopada 2014 r. pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego;

3) nadającą decyzji rygor natychmiastowej wykonalności,

- [...]:

1) ustalającą należności Z. L. wobec MOPS z tytułu wydatków poniesionych na realizację usług opiekuńczych - pielęgnacyjnych za okres od 31 maja 2012 r. do 30 września 2012 r. w wysokości 1.373,31 zł;

2) zobowiązującą Z. L. do zwrotu wydatków w wysokości określonej w pkt 1 stanowiących równowartość kwoty należnej za zrealizowane usługi w powyższym okresie oraz podzielił żądaną kwotę na 15 miesięcznych rat, w tym pierwsza w wysokości 71,31 zł, a kolejne po 93 zł, poczynając od miesiąca listopada 2014 r. pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego;

3) nadającą decyzji rygor natychmiastowej wykonalności,

[...]:

1) ustalającą należności Z. L. wobec MOPS z tytułu wydatków poniesionych na realizację usług opiekuńczych - pielęgnacyjnych za okres od 9 maja 2012 r. do 30 maja 2012 r. w wysokości 86,10 zł;

2) zobowiązującą Z. L. do zwrotu wydatków w wysokości określonej w pkt 1 stanowiących równowartość kwoty należnej za zrealizowane usługi w powyższym okresie do ostatniego miesiąca grudnia 2014 r. pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego;

3) nadającą decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Jako podstawę prawną swoich rozstrzygnięć organ pierwszej instancji wskazał przepisy art. 104, art. 107 i art. 108 kpa, art. 96, art. 102, art. 104, art. 106 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823) oraz uchwałę nr [...] Rady Miasta z dnia 26 września 2007 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad przyznawania przez Gminę pomocy w formie usług opiekuńczych, zakresu czynności wchodzących w skład usług opiekuńczych oraz szczegółowych zasad ustalania wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze.

Decyzje powyższe zapadły w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego :

Decyzją z dnia [...] 2012 r. znak: [...] Z. L. zostało przyznane świadczenie w postaci usług opiekuńczych - gospodarczych w wymiarze po 2,50 godziny dziennie przez 7 dni w tygodniu. Pełny koszt za jedną godzinę usług wynosił 10,76 zł. Strona została zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pomoc w wysokości 20% pełnego kosztu usługi, czyli w kwocie 2,15 zł za 1 godzinę usługi, co stanowiło kwotę około 150,50 zł za powyższy okres.

Decyzją z dnia [...] 2012 r. znak: [...] zostało przyznane świadczenie w postaci usług opiekuńczych - gospodarczych w wymiarze po 0,50 godziny dziennie przez 7 dni w tygodniu. Pełny koszt za jedną godzinę usług wynosił 10,76 zł. Strona została zobowiązana do ponoszenia odpłatności za powyższą pomoc w wysokości 20% pełnego kosztu usługi, czyli w kwocie 2,15 zł za 1 godzinę usługi, co stanowiło kwotę około 30,10 zł za powyższy okres.

Decyzją z dnia [...] 2012 r. znak: [...] zostało przyznane świadczenie w postaci usług opiekuńczych - gospodarczych w wymiarze po 1,50 godziny dziennie przez 7 dni w tygodniu. Pełny koszt za jedną godzinę usług wynosił 10,76 zł. Strona została zobowiązana do ponoszenia odpłatności za powyższą pomoc w wysokości 20% pełnego kosztu usługi, czyli w kwocie 2,15 zł za 1 godzinę usługi, co stanowiło kwotę około 90,30 zł za powyższy okres.

Decyzje powyższe zostały wydane w oparciu o wywiady środowiskowe przeprowadzone w dniu 8 maja 2012 r. i 29 maja 2012 r., oraz zebraną dokumentację. Ustalono wówczas, że Z. L. prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ustalając odpłatności wzięto pod uwagę, że dochód strony wynosił 1.032,96 zł miesięcznie, na co się składała renta z ZUS w wysokości 959,96 zł oraz renta z PZU, którą otrzymywał raz na kwartał w kwocie 219,00 zł, co dawało 73,00 zł miesięcznie. Z uwagi na to, że dochód strony przekraczał kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, które wówczas wynosiło 477,00 zł, ustalono Z. L. odpłatność za przyznane usługi opiekuńcze odpowiednio do posiadanego dochodu (dochód Z. L. mieścił się w przedziale od 200% do 250% kryterium dochodowego). W dniu 4 września 2012 r. organ I instancji powziął informację, iż sytuacja dochodowa strony uległa zmianie o kwotę przekraczającą 10% kryterium dochodowego, co spowodowało konieczność zmiany decyzji przyznającej świadczenie w części dotyczącej odpłatności za usługi opiekuńcze. Mianowicie decyzją ZUS z dnia 13 lipca 2012 r. Z. L. otrzymał świadczenie w formie renty rodzinnej po zmarłym ojcu w okresie od 28 marca 2012 r. do 31 lipca 2012 r. wraz ze świadczeniem za sierpień 2012 r. w łącznej wysokości 7.649,55 zł. W takiej sytuacji miał zastosowanie przepis art. 8 ust. 3 i art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej i w dniu 11 września 2012 r. Organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zmiany decyzji w części dotyczącej odpłatności za usługi opiekuńcze - gospodarcze i pielęgnacyjne w związku ze zmianą sytuacji strony. Z wyliczeń organu wynikało, że Z. L. w kwietniu 2012 r. miał dochód w wysokości 2.315,06 zł, w związku z czym w okresie od 9 maja do 30 września 2012 r. odpłatność za wykonane usługi opiekuńcze – gospodarcze i opiekuńcze - pielęgnacyjne powinna wynosić 100% wysokości, czyli 10,76 zł za 1 godzinę, gdy tymczasem strona zapłaciła za zaledwie 20% tej wartości, czyli 2,15 zł. Zatem do zapłaty pozostały różnice :

- odnośnie decyzji [...] w kwocie 8,61 zł za 1 godzinę usługi, a że w maju 2012 r. zrealizowanych zostało 58,5 godziny usług opiekuńczych – gospodarczych, więc do zapłaty pozostała kwota 503,69 zł. W czerwcu 2012 r. zrealizowano 100 godzin usług i do zapłaty pozostała kwota 861,00 zł; w lipcu 2012 r. zrealizowano 77,5 zł godzin usług, co dało kwotę do zapłaty 667,28 zł; w sierpniu 2012 r. zrealizowano 77,5 godzin usług, co dało kwotę 667,28 zł i we wrześniu 2012 r. zrealizowano 75 godzin usług, co dało kwotę do zapłaty 645,75 zł. Zatem łączna kwota do zapłaty za zrealizowane usługi opiekuńcze - gospodarcze od 9 maja 2012 r. do 30 września 2012 r. wynosiły 3.345,00 zł,

- odnośnie decyzji [...] - zdaniem organu w okresie od 9 maja do 30 września 2012 r. odpłatność za wykonane usługi opiekuńcze - gospodarcze powinna wynosić w 100% wysokości, czyli 10,76 zł za 1 godzinę, gdy tymczasem strona zapłaciła za zaledwie 20% tej wartości, czyli 2,15 zł. Zatem do zapłaty pozostała różnica w kwocie 8,61 zł za 1 godzinę usługi, a że w maju 2012 r. zrealizowanych zostało 1,5 godziny usług opiekuńczych – gospodarczych, więc do zapłaty pozostała kwota 12,92 zł. W czerwcu 2012 r. zrealizowano 20 godzin usług i do zapłaty pozostała kwota 172,20 zł; w lipcu 2012 r. zrealizowano 46,50 zł godzin usług, co dało kwotę do zapłaty 400,37 zł; w sierpniu 2012 r. zrealizowano 46,5 godzin usług, co dało kwotę 400,37 zł i we wrześniu 2012 r. zrealizowano 45 godzin usług, co dało kwotę do zapłaty 387,45 zł. Zatem łączna kwota do zapłaty za zrealizowane usługi opiekuńcze - gospodarcze od 31 maja 2012 r. do 30 września 2012 r. wynosiły 1.373,31 zł.

-odnośnie decyzji [...] - w okresie od 9 maja do 30 września 2012 r. odpłatność za wykonane usługi opiekuńcze - gospodarcze powinna wynosić w 100% wysokości, czyli 10,76 zł za 1 godzinę, gdy tymczasem strona zapłaciła za zaledwie 20% tej wartości, czyli 2,15 zł. Zatem do zapłaty pozostała różnica w kwocie 8,61 zł za 1 godzinę usługi, a że w okresie od 9 do 30 maja 2012 r. zrealizowanych zostało 10 godzin usług opiekuńczych – gospodarczych, więc do zapłaty pozostała kwota 86,10 zł.

Od powyższych decyzji jednobrzmiące odwołania wniósł Z. L., który opisał swoją trudną sytuację osobistą, zdrowotną i materialną i podniósł, że jego stan zdrowia wymaga stałej opieki osoby trzeciej. Odwołujący się przyznał, że nie poinformował organu I instancji o otrzymanej rencie po zmarłym ojcu w terminie 14 dni, ale w okresie późniejszym. Wyjaśnił, że spowodowane to zostało złym stanem zdrowia. Odwołujący się podkreślił, że nie jest w stanie uiścić różnicy w opłacie między odpłatnością dotychczas uiszczaną, tj. kwotą 2,15 zł za godzinę usługi a pełną odpłatnością, tj. 10,76 zł, czyli wynoszącą łącznie 4.804,41 zł. W dalszej kolejności odwołujący się zarzucił naruszenie art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 97 § 1 pkt. 4 i art. 107 § 1 i 3 kpa oraz przepisów ustawy o pomocy społecznej, tj. art. 6 pkt 16, art. 96, art. 98, art. 104 ust. 3 i 4, art. 106 ust. 5 i art. 109, a także art. 8 kpa w związku z art. 14 ustawy o pomocy społecznej, a nadto § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w związku z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 3 załącznika nr 2 uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia 26 września 2007 r. Zarzucił, że decyzje organu I instancji są przedwczesne, gdyż uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznających świadczenia prowadzi do sytuacji, że w obrocie prawnym pozostają sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne. Z. L. podniósł też, że decyzją z dnia 3 października 2012 r. organ I instancji przyznał mu usługi opiekuńczo - gospodarcze od dnia 1 października 2012 r. na stałe i ustalił odpłatność za te świadczenia na poziomie 50% pełnego kosztu usługi. Przy wydawaniu decyzji organ I instancji wziął wówczas pod uwagę szczególną wówczas sytuację finansową strony, w tym sytuację zdrowotną i dochodową. Ponadto organ I instancji w dniu 3 października 2012 r. wydał dla strony dwie decyzje administracyjne, przy czym tylko w jednej z nich uznał, że całokształt sytuacji strony zasługuje na zastosowanie obniżonej stopy odpłatności za usługi opiekuńczo -pielęgnacyjne i gospodarcze. W ocenie odwołującego się tą decyzją organ przekroczył granice uznania administracyjnego, a ponadto niezrozumiałym było, dlaczego organ powołał się na aktualną sytuację bytową strony, a nie na tą która miała miejsce w okresie od 9 maja 2012 r. do 30 września 2012 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazanymi na wstępie decyzjami z dnia 28 listopada 2014 r. utrzymało zaskarżone decyzje w mocy.

W uzasadnieniach podjętych rozstrzygnięć Kolegium powołało się na treść akt administracyjnych, a w szczególności na wywiad środowiskowy z dnia 8 sierpnia 2014 r. i stwierdziło, że Z. L. ma 65 lat, mieszka w lokalu przy ul. U w K i prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z B. K. Odwołujący się pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym, urologicznym i neurologicznym, a także cierpi na zapalenie żył kończyn dolnych, wymaga stałego zażywania leków, których miesięczny koszt wynosi ok. 150 zł. Z. L. nie chodzi samodzielnie, jest osobą leżącą w łóżku, wymaga pomocy osób trzecich. Odwołującemu się dotychczas pomagali rodzice, ale jego matka zmarła w 2011 r., a ojciec w marcu 2012 r. Kolegium. Organ odwoławczy podał również, że Z. L. trzema decyzjami z maja 2012 r. otrzymał pomoc w postaci usług opiekuńczych - pielęgnacyjnych i gospodarczych, za które ustalono odpłatność na poziomie 20% faktycznych ich kosztów. Ustalając taką odpłatność wzięto pod uwagę, że dochód strony wynosił 1.032,96 zł miesięcznie. Tymczasem decyzją ZUS z dnia 13 lipca 2012 r. Z. L. otrzymał świadczenie w formie renty rodzinnej po zmarłym ojcu w okresie od 28 marca 2012 r. do 31 lipca 2012 r. wraz ze świadczeniem za sierpień 2012 r. w łącznej wysokości 7.649,55 zł. Zatem zastosowanie miał przepis art. 8 ust. 3 i art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej i w dniu 11 września 2012 r. organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zmiany decyzji w części dotyczącej odpłatności za usługi opiekuńczo - gospodarcze i pielęgnacyjne w związku ze zmianą sytuacji strony. Kolegium uznało wyliczenia dokonane przez organ I instancji za prawidłowe i stwierdziło, że odwołujący się jest zobowiązany do zwrotu należności względem MOPS z tytułu wydatków poniesionych na realizację usług opiekuńczych - gospodarczych za okres od 9 maja 2012 r. do 30 września 2012 r. w łącznej wysokości 3.345,00 zł.

Ponadto Kolegium wyjaśniło, że sytuacja wnioskodawcy była badana zgodnie z zasadą, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, a decyzja organu I instancji nie naruszała zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej i nie przekraczała granic swobodnego uznania. Kolegium nie dopatrzyło się też naruszenia przez organ I instancji przepisów powołanych w odwołaniu.

Decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 listopada 2014 r. znak : [...], [...] i [...] zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. L. Skarżący zarzucił we wszystkich skargach naruszenie art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81, art. 97 § 1 pkt 4, art. 107 § 1 i 3 kpa, art. 6 pkt 16, art. 96, art. 98, art. 104 ust. 3 i 4, art. 106 ust. 5, art. 109 ustawy o pomocy społecznej, a nadto § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 17.07.2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w związku z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 3 załącznika nr 2 uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia 26 września 2007 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad przyznawania przez Gminę pomocy w formie usług opiekuńczych, zakresu czynności wchodzących w skład usług opiekuńczych oraz szczegółowych zasad ustalania wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze, a także art. 14 ustawy o pomocy społecznej w związku. z art. 107 § 1 i 3 i art. 11 kpa i art. 8 kpa w związku z art. 14 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonych decyzji, wstrzymania ich wykonalności oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargi SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

WSA w Krakowie postanowieniami z dnia 16 kwietnia 2015 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonych decyzji, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z 2 lipca 2015 r. sygn. akt I OZ 737/15, I OZ 738/15 i I OZ 739/15 oddalił zażalenia Z. L. na postanowienia WSA w Krakowie.

Na rozprawie w dniu 8 pażdziernika 2015 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012.270 ze zm.) połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę III SA/Kr 111/15 ze sprawami III SA/Kr 112/15 i III SA/Kr 113/15 i rozpoznawał je pod sygnaturą III SA/Kr 111/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012.270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w tej ustawie. Zarazem w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie - w myśl art. 135 ustawy - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Sądowa kontrola przeprowadzona zgodnie z powyższymi zasadami prowadzi do uznania, że skargi zasługiwały na uwzględnienie, bowiem zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

Postępowania zakończone zaskarżonymi decyzjami toczyły się w przedmiocie ustalenia należności z tytułu wydatków poniesionych na realizację usług opiekuńczych pielęgnacyjnych i usług opiekuńczych gospodarczych. Podmiotem, który poniósł wydatki był MOPS, natomiast podmiotem korzystającym z usług opiekuńczych był skarżący. Zaskarżone rozstrzygnięcia dotyczą okresu od 9 maja 2012 r. do 30 września 2012 r. co do usług pielęgnacyjnych gospodarczych, oraz okresów od 9 maja 2012 r. do 30 maja 2012 r. i od 31 maja 2012 r. do 30 września 2012 r. co do usług pielęgnacyjnych opiekuńczych.

Podstawę prawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013. 267 ze zm.) dalej u.p.s., w szczególności art. 96, 104 106 i 109, przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r., w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), jak również przepisy uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia 26 września 2007 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad przyznawania przez Gminę pomocy w formie usług opiekuńczych, zakresu czynności wchodzących w skład usług opiekuńczych oraz szczegółowych zasad ustalania wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze, wydana na podstawie upoważnienia zawartego w art. 50 ust. 6 u.p.s.

Zgodnie z przytoczonymi przepisami, obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej - art. 94 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Istotne jest, że osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń (art. 109 u.p.s.).

Rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu przez skarżącego wydatków poniesionych przez organy pomocy społecznej na usługi opiekuńcze świadczone skarżącemu w okresie od 9 maja 2012 r. do 30 września 2012 r. były już przedmiotem kontroli tut. Sądu, który wyrokami z dnia 29 pażdziernika 2013 r. wydanymi w sprawach : III SA/Kr 121/13, III SA/Kr 122/13 i III SA/Kr 123/13, także ze skarg skarżącego, uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2012 r. znak [...], [...] i [...] ustalające należności skarżącego wobec MOPS, oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji. W niniejszym postępowaniu Sąd miał więc przede wszystkim dokonać oceny ponownie wydanych, zaskarżonych decyzji i przeprowadzonego przez organy ponownie postępowania, pod względem zgodności tych rozstrzygnięć z art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Odnosi się on więc do sytuacji, gdy w sprawie orzekał już poprzednio sąd administracyjny, który dokonał określonej oceny prawnej. Ocena ta - wynikająca z uzasadnienia wyroku, dotyczy wykładni przepisów prawa i sposobu ich zastosowania w związku z konkretną sprawą a wskazania co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Niezastosowanie się do nich przez organ administracji publicznej narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych co do dalszego postępowania może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa. Natomiast związanie sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wcześniejszych wskazań. Kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy winna zawierać ocenę, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej.

Odnosząc powyższe do realiów kontrolowanego postępowania wskazać zatem należy, iż uchylając poprzednio wydane decyzje dotyczące tego samego przedmiotu i zakresu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniach wyroków wydanych w sprawach III SA/Kr 121/13, III SA/Kr 122/13 i III SA/Kr stwierdził, że przyczyną wydania decyzji ustalających należności skarżącego wobec MOPS jest okoliczność natury obiektywnej tj. faktyczne zwiększenie dochodów skarżącego w okresie, w którym korzystał on ze świadczeń w ramach pomocy społecznej. Decyzje te zostały wydane wobec potrzeby dostosowania stopnia odpłatności za świadczenia do sytuacji dochodowej skarżącego. Sąd uznał, że organ pomocy społecznej miał prawo do zmiany decyzji o przyznaniu świadczeń – usług opiekuńczych, również na niekorzyść skarżącego. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza, że między stronami nadal nie ma sporu co do zakresu przyznanego świadczenia ani co do wysokości dochodów skarżącego w okresie objętym orzekaniem przez organy. Przypomnieć też należy, że – jak stwierdził Sąd w wyrokach z dnia 29 pażdziernika 2013 r. - organy ustalając (uprzednio) odpłatność za usługi opiekuńcze naruszyły art. 14 u.p.s. i art. 107 § 1 i § 3 kpa nie uzasadniając należycie i wystarczająco podjętych rozstrzygnięć, a nadto, organ I instancji wydał w stosunku do skarżącego, tego samego dnia, decyzje oparte na tych samych okolicznościach faktycznych, odmiennie oceniając sytuację skarżącego w kontekście brzmienia § 5 ust. 1 i ust. 2 uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia 26 września 2007 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania przez Gminę pomocy w formie usług opiekuńczych, (....), oraz szczegółowych zasad ustalania wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze. Decyzją bowiem wydaną w dniu 1 października 2012 r. znak [...] Prezydent Miasta przyznał skarżącemu usługi opiekuńcze pielęgnacyjne na stałe, ustalając odpłatność za te świadczenia na poziomie 50% pełnego kosztu usługi a więc z zastosowaniem § 5 w/w. uchwały, podczas gdy w kontrolowanych decyzjach organ nie uznał aby istniały podstawy do zastosowania tego przepisu, pomimo identycznej sytuacji bytowej skarżącego. Sąd wskazał, że treść powołanego § 5 uchwały nie wskazuje, by przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, a zmienne stanowisko organu uznał za naruszenie art. 8 kpa w zw. z art. 14 u.p.s. – stanowiące przekroczenie granic uznania administracyjnego. Udzielając organowi wytycznych Sąd podkreślił, że decyzja wydana w ponownym postępowaniu nie może określać sytuacji skarżącego w sposób gorszy, niż decyzje wydane w analogicznym stanie faktycznym i prawnym.

Kontrolując zaskarżone decyzje z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy, w szczególności z uwzględnieniem brzmienia i wykładni art. 153 p.p.s.a. tj. czy organy zastosowały się do wytycznych zawartych w wyrokach tut. Sądu z dnia 29 października 2013 r. Sąd stwierdza, że wynik tej kontroli nie może być pozytywny. Orzekając ponownie w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za świadczone skarżącemu usługi opiekuńcze- gospodarcze i pielęgnacyjne w okresie od 9 maja do 31 września 2012 r. organy naruszyły ten przepis, oraz przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonych, jak i poprzedzających je decyzji.

Stwierdzić należy, że stan prawny będący podstawą orzekania przez organy w kontrolowanych postępowaniach nie zmienił się - nie uległy zmianie stosowne przepisy u.p.s. ani treść uchwały RM regulującej zasady ustalania odpłatności za usługi opiekuńcze. Uległ natomiast zmianie stan faktyczny sprawy, w porównaniu ze stanem, który istniał w chwili orzekania przez organy w postępowaniach zakończonych decyzjami uchylonymi przez Sąd wyrokami z dnia 29 pażdziernika 2013 r. i który to stan faktyczny miał na uwadze Sąd, uchylając poprzednio wydane decyzje orzekające o ustaleniu skarżącemu odpłatności za usługi opiekuńcze w wysokości 100%. Na dzień wydania zaskarżonych w niniejszej sprawie decyzji, tj. 10 pażdziernika 2014 r. skarżący nie pozostawał już beneficjentem organów pomocy społecznej w zakresie korzystania z usług opiekuńczych. Decyzją z dnia [...] 2014 r. znak [...] Prezydent Miasta stwierdził wygaśnięcie z dniem 22 marca 2014 r. decyzji z dnia [...] 2014 r. znak [...] w sprawie przyznania skarżącemu pomocy w formie usług opiekuńczych gospodarczych i pielęgnacyjnych i nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (k. 379 akt adm.). Decyzja powyższa została wydana w związku ze złożeniem przez skarżącego w dniu 27 marca 2014 r. pisemnej rezygnacji ze sprawowanych usług opiekuńczych z dniem 22 marca 2014 r. Decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. znak [...] była kolejną i jednocześnie ostatnią z decyzji, na podstawie których MOPS przyznawał skarżącemu usługi opiekuńcze – gospodarcze i pielęgnacyjne. Oceniając zatem zgodność z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć wskazać należy, że zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12, 107 ust. 5 u.p.s. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W przedmiotowej sprawie organy administracyjne za podstawę zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s. uznały zmianę sytuacji dochodowej skarżącego z uwagi na uzyskanie dochodu w postaci renty rodzinnej po zmarłym ojcu. Decyzja o przyznaniu tego świadczenia skarżącemu została wydana dnia [...] 2012 r., skarżący otrzymał w sierpniu 2012 r. rentę za sierpień 2012 r. wraz z wyrównaniem od 28 marca 2012 r. do 31 lipca 2012 r.

Przypomnieć należy, że przepis art. 163 k.p.a. dopuszcza możliwość wzruszenia decyzji w trybie i na zasadach określonych poza regulacjami kpa. Jest on przepisem odsyłającym i jako taki sam nie może stanowić podstawy zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej. Przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. stanowi zatem lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w kpa, dopuszczając przełamanie zasady ochrony praw nabytych na zasadach innych niż ustanowione w przepisach postępowania administracyjnego. Ustawodawca w redakcji art. 106 ust. 5 u.p.s. konsekwentnie posługuje się pojęciami: "zmienia" i "uchyla" decyzję. Oznacza to, że zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jak i jej uchylenie mają charakter konstytutywny, bo tworzą, zmieniają lub uchylają stosunki prawne, przy czym ta zmiana konkretnej sytuacji prawnej następuje z mocy samej decyzji (por. M. Kotulski w: Zmiana lub uchylenie decyzji z zakresu pomocy społecznej; Samorząd Terytorialny nr 3/2008). Konstytutywny charakter decyzji z art. 106 ust. 5 u.p.s. przesądza więc, że tego rodzaju decyzja może wywierać skutki tylko ex nunc, tj. na przyszłość (podobnie jak decyzje z artykułów 155 i 161 k.p.a.). Brak jest zatem jakichkolwiek podstaw by uchylać lub zmieniać decyzje przyznające prawa do określonych świadczeń z pomocy społecznej z mocą wsteczną - ex tunc. Takie skutki można wiązać jedynie z decyzjami deklaratoryjnymi, tj. potwierdzającymi zaistniały już stan rzeczy. Tego rodzaju decyzje nie są jednak wydawane na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Pogląd ten jest poglądem dominującym w orzecznictwie sądów administracyjnych, jeżeli chodzi o zasady stosowania art. 106 ust. 5 u.p.s. Podkreśla się przy tym, że postępowanie w sprawie wzruszenia decyzji na podstawie tego przepisu jest postępowaniem nowym w stosunku do tego, w którym wydano decyzję podlegającą wzruszeniu a decyzja wydana w tym trybie jako konstytutywna kształtować może na nowo sytuację prawną strony. Stwierdzenie przez organ wystąpienia przesłanek określonych w art. 106 ust. 5 u.p.s. wiąże się z wydaniem decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną ze skutkiem co do zasady na przyszłość. Zwraca się również uwagę, że decyzja wydana na podstawie tego przepisu może wywoływać skutki prawne jedynie od momentu jej uostatecznienia się, nie może natomiast sięgać swoim zakresem do świadczenia pobranego przed jej wydaniem. (por. wyroki WSA w Opolu z dnia 26 czerwca 204 r., II SA/Op 260/14, LEX nr 1490659, WSA w Łodzi z dnia 4 lutego 2015 r., II SA/Łd 959/14, LEX nr 1649949, WSA w Krakowie z dnia 18 marca 2015 r., III SA/Kr 2100/14, LEX nr 1661086). Decyzje wydane na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. nie mogą pozbawiać adresata świadczenia z mocą wsteczną. Okoliczności tej nie dostrzegły organy, orzekając o ustaleniu odpłatności za świadczenia, których skarżący już nie pobierał w dniu wydania zaskarżonych decyzji, a to w związku ze "zrealizowaniem" decyzji przyznającej mu owe świadczenia. Okoliczność tę dodatkowo potwierdza treść decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. znak [...]. Obowiązek organów administracji ponownie rozpatrujących sprawy, zastosowania się do wytycznych zawartych w wyrokach tut. Sądu III SA/Kr 121/13, III SA/Kr 122/13 i III SA/Kr 123/13 musiał więc ulec modyfikacji z powodu istotnej zmiany stanu faktycznego, który to stan organy muszą brać pod uwagę zgodnie z zasadą wynikającą z art. 104 kpa. Skoro więc skarżący w chwili orzekania przez SKO (jak i przez organ pierwszej instancji) nie korzystał już usług opiekuńczych przyznanych przez MOPS, to zważywszy na konieczność zastosowania przedstawionej wyżej wykładni art. 106 ust. 5 u.p.s. , którą Sąd w składzie orzekającym podziela, brak było podstaw do orzekania o wysokości należności za te usługi – zostały one już bowiem zrealizowane. Zmiany polegające na zwiększeniu odpłatności za te usługi byłyby niedopuszczalnymi w świetle brzmienia art. 106 ust. 5 u.p.s. zmianami działającymi z mocą wsteczną. Wydane przez organ pierwszej instancji na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzje, następnie utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mogły jedynie, jako akty konstytutywne, obejmować swoim zakresem świadczenia z pomocy społecznej po ich wydaniu, a więc z chwilą wprowadzenia ich do obrotu prawnego. Nie mogły natomiast, jak orzeczono, sięgnąć swoim zakresem do świadczeń przyznanych i pobranych przez skarżącego przed datą ich wydania.

Zatem zarówno organ I instancji jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyły, w ocenie Sądu, art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię. W konsekwencji dopuściły się naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Poza wskazaną – zasadniczą - wadą kontrolowanych decyzji, Sąd stwierdza, że organy całkowicie pominęły wytyczne zawarte w wyrokach tut. Sądu z dnia 29 października 2013 r. Uznając (błędnie), że istnieje podstawa do zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s. nie rozważyły zupełnie, czy istniały podstawy do obciążania skarżącego odpłatnością za przyznane usługi w wysokości 100 % płatności, czy też istniała podstawa do zastosowania § 5 uchwały RM z dnia 26 września 2007 r. Sąd uchylając poprzednio wydane decyzje zajął wyraźne stanowisko, iż brak podstaw do uznania, iż przepis ten nie może znaleźć zastosowania do płatności objętych zaskarżonymi decyzjami. Powyższa wada stanowi o naruszeniu przez organy art. 153 p.p.s.a. Wobec jednak istotnej zmiany stanu faktycznego spraw i braku podstaw do orzekania o wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze przyznane skarżącemu "z mocą wsteczną" nie miała ona decydującego znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonych rozstrzygnięć.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zobligowane będą zastosować przedstawioną wyżej wykładnię art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 163 k.p.a. i rozważyć przede wszystkim, czy w stanie faktycznym sprawy istnieją podstawy do zmiany decyzji przyznających skarżącemu usługi opiekuńcze w okresie od 9 maja 2012 r. do 30 września 2012 r., czy też właściwym jest zakończenie wszczętych z urzędu postępowań w przedmiocie zmiany decyzji rozstrzygnięciem o charakterze procesowym a następnie orzec zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią art. 106 ust. 5 u.p.s.

Przedstawione wyżej stanowisko prowadzi do uznania, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego - art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, mającym wpływ na wynik sprawy, oraz z naruszeniem przepisów postępowania - art. 153 p.p.s.a. mogącym mieć istotny wpływ na jego wynik.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit.c), art. 134 i art. 141 § 4 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z art. 152 § 1 p.p.s.a.w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej (art. 152 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy p.p.s.a., Dz.U. 2015.658, art. 1 pkt. 41 w zw. z art. 2 tej ustawy).