Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 642/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2025-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 29
journal: Dz.U. 2023 poz 1199
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 29 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Protokolant asystent sędziego Dominika Ratajczyk-Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2025 roku sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 19 czerwca 2024 roku nr 199/2024 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 19 czerwca 2024 r. nr 199/2024 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi - po rozpoznaniu odwołania J. M. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 25 stycznia 2024 r. nr 0088-2024-0001_D o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych w wysokości 22 552 zł i umorzeniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych w wysokości 10 233,20 zł - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

12 lipca 2006 r. producent rolny złożył wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na 2006 rok (wraz z wymaganymi załącznikami)

, w którym zadeklarował zalesienie działki A o powierzchni 4,98 ha położonej na działce ew. [...], położonej w województwie mazowieckim, powiecie s., Gminie G., obrębie ewidencyjnym L.. W dniu 8 maja 2007 r. organ I instancji wydał decyzję nr 0088-2007-001509 w sprawie przyznania płatności na zalesianie gruntów rolnych, w której przyznał stronie: - wsparcie na zalesienie płatne jednorazowo po wykonaniu zalesienia w wysokości 22 114 zł, - premię pielęgnacyjną płatną corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia w wysokości 2 231,60 zł oraz - premię zalesieniową płatną corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia w wysokości 1 792,80 zł. Decyzja została doręczona w dniu 29 marca 2006 r. Przyznane środki finansowe w zostały przekazane w dniu 27 czerwca 2007 r. na rachunek bankowy, wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W kolejnych latach 2008-2011 r. producent rolny także składał wnioski o wypłatę płatności na zalesianie gruntów rolnych i otrzymywał płatności z tytułu premii pielęgnacyjnej i premii zalesieniowej (w 2008 r. - 2908,60 zł., za pozostałe lata po 4024,40 zł.).

4 lipca 2012 r. J. M. złożył wniosek o wypłatę pomocy na zalesianie na rok 2012 wraz z decyzją Starosty Sierpeckiego o przekwalifikowaniu gruntów rolnych wraz z wypisem z rejestru gruntów. Z ww. dokumentów wynikało, iż powierzchnia przekwalifikowana na grunt leśny jest mniejsza niż powierzchnia deklarowana we wniosku zalesieniowym o 0,34 ha. Producent rolny złożył w dniu 14 września 2012 r. oświadczenie, że uprawa została zalana na obszarze ok. 50 arów i w wyniku zalania nastąpiły wypady sadzonki dębu i brzozy o powierzchni ok. 22 arów. Nie powiadomił jednak organu administracji o tym fakcie w wymaganym terminie. W związku z powyższym, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim decyzją z 18 grudnia 2012 r. wstrzymał w części płatność zalesieniową przyznaną decyzją z dnia 8 maja 2007 r. z powodu częściowej likwidacji uprawy. Następnie w latach 2013-2021 strona składała wnioski kontynuacyjne o wypłatę pomocy na zalesianie gruntów rolnych do powierzchni 4,64 ha. Na podstawie przedmiotowych wniosków wypłacano stronie pomoc z wyjątkiem 2015 r., gdy strona złożyła wniosek po upływie terminu na jego złożenie.

30 czerwca 2023 r. do biura powiatowego w Piotrowie Trybunalskim wpłynęła kopia umowa darowizny działki ewidencyjnej [...] z dnia 27 czerwca 2022 r. zawarta pomiędzy J. M. (darczyńcą) a S. M. (obdarowanym). Z przedmiotowej umowy wynika, że producent rolny przekazał synowi udział 1/2 własności ww. nieruchomości. W rezultacie syn strony, S. M. nabył na wyłączną własność działkę ewidencyjną [...].

Powyższa umowa wpłynęła do biura wraz z oświadczeniem S. M., w treści którego wskazał, iż w dniach od 28 czerwca do 1 lipca 2022 r. stawił się w biurze powiatowym Bełchatowie w celu poinformowania o przejęciu wszystkich obowiązków po ojcu J. M., wynikających z umowy darowizny. S. M. podkreślił, że poinformował pracownika biura ARiMR w Bełchatowie, że ojciec ze względu na krytyczny stan zdrowia (...) nie jest w stanie sprawować opieki i kontroli nad przedmiotową nieruchomością. Ww. pracownik nie poinformował go o obowiązku "przeniesienia", które należy do ojca. Z uwagi na powyższe wniósł o nienakładanie sankcji na ojca.

Zawiadomieniem z 21 listopada 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim poinformował stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nadmiernie lub nienależnie pobranych płatności na zalesianie gruntów rolnych oraz o prawie do czynnego udziału w postępowaniu.

25 stycznia 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w wysokości 22 552 zł i umorzeniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych w wysokości 10 233,20 zł. W piśmie z 1 marca 2023 r. J. M. wyjaśnił, że nie mógł odnieść się do ostatniego pisma ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim z powodu znacznego pogorszenia się jego stanu zdrowia. Od 25 stycznia 2024 r. zmagał z ciężkim opuchnięciem nogi cukrzycowej. Ponadto wskazał, że w dniu 6 lutego 2024 r. wypadkowi uległa jego żona i uszkodziła sobie prawą rękę w taki sposób, że nie mogła nią pisać, czy wykonywać innych czynności. Syn S. natomiast był w tym czasie niedostępny. Podkreślił, że chorobę i znaczną niepełnosprawność zgłosił w dniu 30 kwietnia 2024 r. (data stempla pocztowego) pismem z dnia 28 listopada 2023 r. Pełnomocnik strony wskazał, iż podanie z 1 marca 2024 r. jest odwołaniem od decyzji z 25 stycznia 2024 r.

Zaskarżoną decyzją Dyrektor ŁOR ARiMR w Łodzi utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ odwołał się do art. 29 ustawy o ARiMR. Organ powołał się § 3 ust. 1, § 4 ust. 1, 11 ust, 4 ust. 1-3, § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2024 r. poz. 455) i wyjaśnił, że zalesienie obejmowało część gruntów na działce ew. [...]. Natomiast darowizna dotyczyła udziału we własności nieruchomości oznaczonej jako działka ew. [...]. Z analizy akt sprawy, w tym mapy, na której strona oznaczyła granice powierzchni zalesianej oraz informacji, do których organ ma dostęp z urzędu znajdujących się na stronie Geoportal wynika, że działka ew. [...] uległa podziałowi i obecnie powierzchnia zalesiona przez J. M. stanowi południową część działki ew. [...]. Zatem przedmiotem darowizny była też powierzchnia objęta zobowiązaniem zalesieniowym.

Organ zaznaczył, że producent rolny składając w 12 lipca 2006 r. wniosek o przyznanie pomocy na zalesienie - złożył oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności. Ubiegając się o płatność zobowiązał się nie tylko do zalesienia gruntów i do prowadzenia złożonej uprawy leśnej na gruntach objętych wnioskiem przez 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie, ale również do niezwłocznego poinformowania na piśmie organu o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie lub wypłacanie pomocy na zalesianie, o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, a w szczególności, jeśli zmiana ta dotyczy wykorzystania gruntów, wielkości powierzchni, przeniesienia własności części albo wszystkich działek objętych wnioskiem na rzecz innego rolnika. Oświadczenia o tożsamej treści zwarte były we wnioskach o wpłatę pomocy zalesieniowej (ostatni wniosek o wypłatę strona złożyła w dniu 17 czerwca 2021 r.). Zdaniem organu nie budzi wątpliwości, że strona nie sprostała wszystkim podjętym zobowiązaniom, bowiem - co wynika z aktu notarialnego - przeniosła w dniu 27 czerwca 2022 r. własność zalesionej działki ew. [...] na rzecz syna S. M., o czym we właściwym czasie nie poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Syn zaś w terminie wynikającym z przepisów prawa nie przejął zobowiązania ojca, co z kolei oznacza, że stosownie do § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia strona jest zobowiązana do zwrotu premii pielęgnacyjnej oraz zalesieniowej za cały okres jej pobierania. Przepis ten bowiem wprost stanowi iż producent rolny zwraca pomoc na zalesianie w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, jeżeli przeniósł własność/współwłasność działki rolnej objętej wnioskiem o pomoc na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a producent rolny, który przejął własność gruntów objętych wnioskiem o pomoc, nie spełnił warunków, o których mowa w § 11 rozporządzenia, przy czym wsparcie na zalesienie nie podlega zwrotowi, jeżeli przeniesienie to nastąpiło po upływie 5 lat od dnia wypłaty wsparcia na zalesienie.

Warunki, o których mowa w § 11 ust. 1 i 3 rozporządzenia umożliwiają natomiast kontynuowanie zobowiązania przez nabywcę nieruchomości. Jednym z nich jest złożenie przez nabywcę w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia własności lub współwłasności tych gruntów wniosku o pomoc.

Organ II instancji wyjaśnił, że S. M., na rzecz którego strona przekazała działkę ewidencyjną nr [...] objętą zobowiązaniem zalesieniowym, nie wystąpił w terminie z wnioskiem o pomoc ani nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań przyjętych uprzednio przez ojca J. M.. Co więcej, strona nie poinformowała Agencji niezwłocznie w 2022 r., wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi, o fakcie zbycia działki i zaniechaniu prowadzenia działalności rolniczej. W związku z powyższym organ I instancji prawidłowo przyjął, że nie nastąpiło przejęcie omawianego zobowiązania przez nowego właściciela, w konsekwencji czego doszło do spełnienia przesłanek z § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia skutkujących koniecznością wydania decyzji nakładającej obowiązek zwrotu przyznanej uprzednio płatności.

Organ odwoławczy uznał, że na kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne (PROW 2007-2013) składają się kwoty płatności, które opisał w uzasadnieniu decyzji.

Jednocześnie organ II instancji wyjaśnił, że kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2006-2011 zostały odpowiednio pomniejszone o kwoty już odzyskane w następstwie uprzednio przeprowadzonego postępowania w sprawie w nienależnie pobranych płatności, wszczętego w następstwie stwierdzenia, że J. M. zlikwidował część uprawy leśnej na powierzchni 0,34 ha

Jednocześnie organ wyjaśnił, że z uwagi na treść § 13 ust 3 pkt 3 lit. b rozporządzenia obowiązek zwrotu nie obejmuje kwoty pomocy uzyskanej tytułem wsparcia na zalesianie, ponieważ przeniesienie własności działki rolnej objętej wnioskiem o przyznanie płatności nastąpiło po upływie 5 lat od dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie (data wydania decyzji to 8 maja 2007 r, data przeniesienie własności to 27 czerwca 2022 r.).

W piśmie z 13 maja 2024 r. stanowiącym uzupełnienie do odwołania pełnomocnik strony, a zarazem przejmujący w drodze darowizny na wyłączną własność grunt objęty zobowiązaniem zalesieniowym kwestionując obowiązek zwrotu skupił się w głównej mierze na wyjaśnieniu przyczyn braku złożenia wniosku transferowego. Fakt ten tłumaczył swoją niewiedzą o tym, iż ojciec ubiegał się o płatności zalesieniowe oraz brakiem odpowiedniego pouczenia ze strony pracowników biura powiatowego w Piotrkowie Trybunalskim o konieczności złożenia odpowiedniego wniosku w sytuacji zamiaru kontynuowania zobowiązania zalesieniowego podjętego przez ojca. S. M. wyjaśnił, że o tym obowiązku dowiedział się dopiero w maju 2023 r. od pracowników biura powiatowego w Bełchatowie.

Organ wskazał, że przedmiotem postępowania nie jest kwestia przejęcia płatności zalesieniowej i rozstrzyganie w zakresie przyczyn braku złożenia wniosku transferowego przez S. M., ale ocena czy w niniejszej sprawie mamy do czynienia z nienależnie pobraną kwotą pomocy, i czy wobec tego istniały podstawy do orzeczenia o jej zwrocie. Stroną tego postępowania jest J. M. i organ bada czy jego działania bądź zaniechania spowodowały konieczność zwrotu uprzednio otrzymanej płatności zalesieniowej. Organ zaznaczył, że producent rolny składając wniosek o przyznanie pomocy na zalesienie w pierwszym roku realizacji programu, jak i w każdym kolejnym wniosku o wypłatę pomocy, czyli w latach 2008 -2021, oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania pomocy na zalesianie oraz zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego danych objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania podjętego zobowiązania, w szczególności, jeżeli zmiana ta dotyczy przeniesienia własności części albo całości działek objętych wnioskiem na rzecz innego rolnika.

Ponadto organ wskazał, że termin na złożenie wniosku przez nabywcę gruntu, czyli 3 miesiące od dnia przeniesienia własności jest terminem prawa materialnego. Skutkiem upływu terminu materialnego jest wygaśnięcie prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji. Termin taki ogranicza w czasie możliwość dochodzenia prawa podmiotowego. Ponieważ termin, o którym mowa w § 11 ust 1 pkt 1 rozporządzenia nie podlega przywróceniu, stąd niezależnie od okoliczności, które spowodowały jego niedochowanie argumenty syna strony, będącego jej pełnomocnikiem, podnoszone w piśmie z 13 maja 2024 r. pozostają bez wpływu na wynik niniejszego postępowania. Organ podkreślił, że okoliczności stawiennictwa w biurze w Bełchatowie nie potwierdził Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Bełchatowie. W aktach sprawy znajduje się jego pismo z 17 sierpnia 2023 r., w którym stwierdza, że nie może poświadczyć wizyty S. M. we wskazanym terminie, jak i tego, że S. M. informował pracowników biura o przekazaniu gospodarstwa przez ojca J. M.. Zdaniem organu w analizowanym stanie faktycznym nie budzi wątpliwości, że S. M. nie przejął skutecznie, tj. w trybie określonym w § 11 rozporządzenia zobowiązania zalesieniowego po ojcu J. M..

Organ wyjaśnił, że przepisy wspólnotowe, jak i krajowy prawodawca, przewidują okoliczności, w przypadku których zwrot nienależnie pobranych płatności nie jest wymagany. Ponieważ w treści odwołania pełnomocnik strony wskazał na zły stan zdrowia J. M. jako przyczynę zaniechania realizacji zobowiązania zalesieniowego organ odwołał się do treści art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, do którego odsyła art. 28 ust. 4 ustawy PROW 2007-2013,

Organ wskazał, że w toku postępowania strona w celu wykazania swojego złego stanu zdrowia przedstawiła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Z przedmiotowego dokumentu wynika, że Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim uznał, że J. M. jest osobą o naruszonej sprawności organizmu, wymagającą w celu pełnienia ról społecznych opieki i pomocy innych osób ze względu na niezdolność do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z orzeczeniem ustalony, znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 23 stycznia 2023 r. i ma charakter trwały. W tym stanie rzeczy organ uznał, że niewątpliwe zaistniała siła wyższa lub inna wyjątkowa okoliczność w rozumieniu art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006. Zły stan zdrowia bowiem nie pozwalał stronie na prowadzenie działalności rolniczej. Niemniej jednak w realiach tej konkretnej sprawy przesądzające znaczenie ma wymóg pisemnego powiadomienia organu o przyczynie zaprzestania realizacji podjętego zobowiązania do prowadzenia uprawy leśnej w okresie 20 lat od dnia pierwszej wypłaty pomocy. Tego wymogu producent rolny zaś nie spełnił, bowiem w aktach administracyjnych sprawy brak takiego powiadomienia w odpowiednim terminie. Zgodnie z umową darowizny przeniesienie współwłasności zalesionej działki nastąpiło w dniu 27 czerwca 2022 r. Organ zaznaczył, że zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 14 lutego 2023 r. nie jest możliwe określenie daty powstania niepełnosprawności, niemniej jednak skoro stan zdrowia J. M. pozwalał na osobiste stawiennictwo się przed notariuszem w celu zawarcia umowy, to tym bardziej mógł poinformować o tym Kierownika Biura Powiatowego w Piotrkowie Trybunalskim, tym bardziej, że nie musiał robić tego osobiście, mógł to zrobić np. listownie. Organ zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że pierwsza informacja o przeniesieniu własności nieruchomości i o złym stanie zdrowia J. M. wpłynęła do biura powiatowego w Piotrkowie Trybunalskim, dopiero w dniu 30 czerwca 2023 r., czyli po roku od zawarcia umowy darowizny. W tym dniu S. M. złożył oświadczenie, w treści którego wskazał na "krytyczny stan zdrowia" ojca. Następnie o chorobie J. M. ponownie informował S. M. w dniu 27 listopada 2023 r., a żona D. M. w dniu 1 grudnia 2023 r. (potwierdzone notatkami służbowymi). Swoją chorobę potwierdził producent rolny w piśmie z 28 listopada 2023 r.

Organ stwierdził, że skoro pierwsza informacja o przyczynach przeniesienia własności działki wpłynęła do biura powiatowego w Piotrkowie Trybunalskim w czerwcu 2023 r., to brak jest podstaw do zwolnienia strony z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych należnie pobranych płatności zalesieniowych zgodnie z brzmieniem art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006.

Następnie organ wskazał, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności nie jest wymagany, w sytuacji gdy nastąpiło przedawnienie roszczeń. W przypadku premii pielęgnacyjnej oraz zalesieniowej wypłaconej w dniu 27 czerwca 2007 r. (wniosek za 2006 r.), 30 października 2008 r. (wniosek za 2008 r.) oraz 27 sierpnia 2009 r .(wniosek za 2009 r.) badając okres przedawnienia należy mieć na uwadze art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 w zw. z art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Organ stwierdził, że nie można uznać, że strona działała w dobrej wierze, co mogłoby stanowić podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie. Organ odwoławczy uznał więc, że okres przedawnienia wynosił 10 lat i zbadał czy nastąpił jego upływ. Premia pielęgnacyjna oraz premia zalesieniowa została wypłacona dniu 27 czerwca 2007 r. (wniosek za 2006 r.), 30 października 2008 r. (wniosek za 2008 r.) oraz 27 sierpnia 2009 r. (wniosek za 2009 r.). Pierwsze powiadomienie strony przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności miało miejsce w dniu 24 listopada 2024 r., czyli w dacie doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych. Okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nastąpił zatem po upływie dziesięciu lat, tym samym brak jest podstaw do żądania zwrotu nienależnie pobranej płatności ze względu na przedawnienie roszczeń. Organ wskazał, że przedawnieniu uległ obowiązek zwrotu płatności uznanych za nienależne za lata 2006, 2008 oraz 2009 r., w wysokości 10 233,20 zł.

Ponadto organ odwołał się do przepisów art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009i wskazał, że rozporządzenie nr 796/2004 stosuje się nadal tylko w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Zatem termin przewidziany art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 nie może mieć zastosowania do badania okresu przedawnienia roszczeń z tytuł nienależnie pobranych płatności wypłaconych za lata 2010-2021. Wobec tego badając okres przedawnienia należy mieć na uwadze treść art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95.

Organ odwoławczy przyjął, że strona dopuściła się nieprawidłowości w dniu 27 czerwca 2022 r., czyli w dniu zwarcia umowy darowizny, którą przekazała na rzecz syna S. M. 1/2 współwłasności zalesionej działki ewidencyjnej nr [...]. Zatem 4-letni okres przedawnienia roszczeń upłynie w dniu 27 czerwca 2026 r., przy czym stosowanie do treści omawianego przepisu: "Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo." Organ stwierdził, że do przerwania terminu przedawnienia doszło w dniu 24 listopada 2023 r., tj. w dniu doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności. Zatem w dniu wydania decyzji Nr 0088-2024-0001_D o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych, czyli 25 stycznia 2024 r. nie nastąpiło przedawnienie roszczeń z tytułu nienależnie pobranej pomocy zalesieniowej za lata 2010-2021. Wobec czego kwota nienależnie pobranych płatności przez stronę łącznie wynosi 22 552 zł.

Ponadto organ stwierdził, że nie zaistniały także przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych za lata 2010-2021 określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Nr 1122/2009 (dla płatności w kampanii 2010), art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 (dla płatności w kampanii 2011-2014), art. 7 ust. 3 rozporządzenia Nr 809/2014 dla płatności na rok 2015 roku i następne). Zdaniem organu w niniejszej sprawie płatności nie wynikały z pomyłki ARiMR. Płatności te stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że strona nie przestrzegała warunków uczestnictwa w programie zalesieniowym w związku z wyzbyciem się działki ewidencyjnej objętej ww. wsparciem oraz brakiem przejęcia zobowiązania zalesieniowego przez nabywcę gruntów. Fakt ten miał miejsce po wydaniu przez Kierownika Biura Powiatowego decyzji o przyznaniu płatności na zalesienie gruntów rolnych i po realizacji przedmiotowych płatności na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W ocenie organu strona miała możliwości wykrycia błędu, bowiem składając w dniu 12 lipca 2006 r. wniosek o przyznanie pomocy na zalesianie złożyła własnoręczny podpis w części XII wniosku "Oświadczenia i zobowiązania", co świadczy o tym, że znane jej są zasady przyznawania pomocy na zalesianie. Analogiczne oświadczenia znajdowały się we wnioskach o wypłatę pomocy zalesieniowej za lata 2011-2021. Nie można uznać, że błąd nie mógł zostać wykryty przez odwołującego w zwykłych okolicznościach, w sytuacji w której dobrowolnie zobowiązał się do się do realizacji zobowiązania do prowadzenia uprawy leśnej przez 20 lat od dnia 27-06-2007r. (data pierwszej wypłaty pomocy), a następnie zaprzestał jego realizacji na działce objętej tym zobowiązaniem w dniu 27 czerwca 2022 r., w związku przeniesieniem własności użytkowanych gruntów rolnych.

Organ odwoławczy uznał, że na gruncie analizowanej sprawy nie ma podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na niską (nie przekraczającą równowartości 100 euro) kwotę do zwrotu. Ponieważ każda z kwot nienależnie pobranych płatności za lata 2010-2021 przekroczyła kwotę 100 euro przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 883/2006, tym samym brak jest podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na tej podstawie.

Organ wyjaśnił, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, co wynika z przepisów prawa wspólnotowego, tj., art. 80 ust. 3 rozporządzenia Nr 1122/2009 (dla płatności w kampanii 2010), art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 (dla płatności w kampanii 2011-2014), art. 7 ust. 1 rozporządzenia Nr 809/2014 dla płatności na rok 2015 roku i następne). Dyrektor odwołał się do treści art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 56 § 1 o.p.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego:

1) art. 28 ust 1 i 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 w zw. z art. 47 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i żądanie od beneficjenta wypłaconej mu pomocy, pomimo iż w sprawie zachodzi przesłanka wyłączająca takie żądanie w postaci długotrwałej niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu.

2. Naruszenie przepisów postępowania, to jest:

1) art. 21 ust 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przez dokonanie wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i tym samym niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co w ocenie skarżącej doprowadziło do naruszenia przez organ administracji zasady legalności jego działania i obowiązku stania na straży praworządności;

2) art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie i dokonanie błędnych, sprzecznych ze stanem faktycznym ustaleń, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji opartej na arbitralnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania od organu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W ocenie skarżącego w przedmiotowej sprawie, wydając zaskarżoną decyzję, organ w sposób rutynowy rozpoznał zebrany w sprawie materiał dowodowy i pominął istotną okoliczność związaną ze stanem zdrowia skarżącego. W stosunku do J. M. w dniu 14 lutego 2023 r. Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim wydał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr MZOON.4930.150.2023, w którym postanowił zaliczyć skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności. Stopień ten ustalono od 23 stycznia 2023 r. na stałe.

Wśród informacji zawartych w orzeczeniu wskazano, iż skarżący m.in.:

a) wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby;

b) wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki;

c) wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zgodnie z uzasadnieniem tego orzeczenia podstawą jego wydania była dokumentacja medyczna w postaci zaświadczeń lekarskich z dnia 17 stycznia 2023 r., 11 sierpnia 2018 r. oraz 18 stycznia 2022 r., czy też kart informacyjnych z dnia 27 grudnia 2022 r., 4 stycznia 2023 r., czy skierowań z 20 i 22 września 2021 r.

Przepis art. 47 ust. 1 lit. b) wskazuje się długotrwałą niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wskazywało, że niepełnosprawność datuje się od 23 stycznia 2023 r. z jednoczesnym zastrzeżeniem, że nie da się ustalić od kiedy ona istnieje. Zaistniała ona zatem rok wcześniej zanim Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wydał decyzję nr 0088-2024-0001__D o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów. Orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 lutego 2024 r. wskazuje zatem, że oficjalnie stan niepełnosprawności datuje się jeszcze przed wszczęciem postępowania przez Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zaś zaświadczenia lekarskie stanowiące podstawę orzeczenia z dnia 14 lutego 2024 r. odwołują się do problemów zdrowotnych zaistniałych jeszcze przed zawarciem aktu notarialnego z dnia 27 czerwca 2022 r.

Jednocześnie nie sposób twierdzić, iż o braku podstaw do zwolnienia strony z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń ma fakt, iż pierwsza informacja o przyczynach przeniesienia własności działki wpłynęła do biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopiero w czerwcu 2023 r. Art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 nie określa żadnego terminu, w którym należy zawiadomić organ o zaistnieniu przesłanki pozwalającej na uznanie, iż nie zachodzi podstawa do żądania zwrotu pomocy od beneficjenta. Pominięcie tej okoliczności przez organy w sprawie dowodzi zaniechania wszechstronnego zebrania i przeanalizowania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, niedopełniając także obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z 17 października 2024 r. st. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych (III SPP/Łd 120/24).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 19 czerwca 2024 r. nr 199/2024 utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 25 stycznia 2024 r. nr 0088-2024-0001_D o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych w wysokości 22 552 zł i umorzeniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych w wysokości 10 233,20 zł.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Stosownie do treści art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1199 ze zm.), dalej ustawa o ARiMR, środki publiczne: 1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowe, przeznaczone na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości (...).

Ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 1c ustawy).

Z treści ww. przepisów ustawy o ARiMR wynika wprost, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy.

W niniejszej sprawie zasadniczą podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2024 r. poz. 455).

Nie ulega wątpliwości, że skarżący rozpoczął program zalesiony od 2006 r., składając wniosek w dniu 12 lipca 2006 r. zobowiązał się do przestrzegania zasad opartych na rozporządzeniu w wersji wówczas obowiązującej, a nie zawierającej w swej treści § 13 w ustępie 3 punktu 3, wprowadzonego dopiero rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 lipca 2010 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2010 r. Nr 122, poz. 829). W myśl § 2 ww. rozporządzenia do postępowań w sprawie udzielenia, zwrotu, zmniejszenia pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Ostatnia zmiana § 13 ust. 3 pkt 3 dodająca lit. a i lit. b do pkt 3 miała miejsce w dniu 2 września 2017 r. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 lipca 2017 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2017 r. poz. 1551). Zgodnie § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 lipca 2017 r. do wstrzymywania oraz zwrotu pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich z tytułu zdarzeń, które nastąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy rozporządzenia zmienianego w § 1 w brzmieniu dotychczasowym.

W rozpoznawanej sprawie zdarzenie dotyczące przeniesienia przez skarżącego własności działki objętej programem zalesieniowym nastąpiło już po wejściu w życie nowych przepisów, tj. § 13 ust. 3 pkt 3, ale udział skarżącego w programie zalesieniowym trwał nadal po zmianie przepisów. Wobec powyższego zaskarżona decyzja prawidłowo wydana została na podstawie § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w nowym brzmieniu, aktualnym na dzień dokonania darowizny w dniu 27 czerwca 2022 r. i prawidłowo stanowiła podstawę prawną rozstrzygnięcia organu administracji (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1677/14 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z § 13 ust. 3 pkt 3 lit. a i lit. b rozporządzenia przeniesienia przez producenta rolnego własności lub współwłasności działki rolnej objętej wnioskiem o przyznanie płatności albo jej części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a producent rolny, który przejął własność lub współwłasność tej działki albo jej części, nie spełnił warunków, o których mowa w § 11, przy czym:

a) płatność ta podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi tylko w odniesieniu odpowiednio do tej działki albo jej części, których własność lub współwłasność została przeniesiona na rzecz innego producenta rolnego, który w odniesieniu do tej działki albo jej części nie spełnił warunków, o których mowa w § 11,

b) wsparcie na zalesienie nie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi, jeżeli przeniesienie to nastąpiło po upływie 5 lat od dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie. Zapis § 13 ust. 3 pkt 3 lit. b rozporządzenia jest korzystny dla strony, o czym mowa w dalszych rozważaniach.

Stosownie do treści § 13 ust. 7 rozporządzenia, zwrotu, o którym mowa w ust. 3 i 5, dokonuje się na zasadach i w trybie określonych przepisami ww. ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Według zaś § 11 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi rolnemu, jeżeli:

1) w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia własności tych działek, złoży on wniosek o przyznanie płatności do kierownika biura powiatowego Agencji;

2) zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3, złożonych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych działek.

Przepisy ust. 1-3 stosuje się, w przypadku gdy przeniesienie własności lub współwłasności działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności nastąpiło po dniu wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie, z tym że:

1) płatność na zalesianie przysługuje producentowi rolnemu, na rzecz którego nastąpiło przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem albo ich części, jeżeli zobowiąże się do zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności na zalesianie, uzyskanych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych działek, jaką poprzedni właściciel lub współwłaściciel byłby obowiązany zwrócić, jeżeli wystąpiłyby okoliczności powodujące konieczność zwrotu płatności na zalesianie - w przypadku wystąpienia takich okoliczności;

2) do wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, dołącza się również oświadczenie producenta rolnego, złożone na formularzu udostępnionym przez Agencję, obejmujące zobowiązanie wymienione w pkt 1 (§ 11 ust. 4).

W niniejszej sprawie bezsporna jest okoliczność, że w dniu 27 czerwca 2022 r. doszło do przeniesienia, w wyniku zawartej pomiędzy J. M. (darczyńcą) a S. M. (obdarowanym) umowy darowizny udziału 1/2 własności działki ewidencyjnej nr [...], położonej w województwie mazowieckim, powiecie s., Gminie G., obrębie ewidencyjnym L.. W rezultacie syn skarżącego, S. M. nabył na wyłączną własność działkę ewidencyjną nr [...].

Organy ustaliły, że na podstawie mapy, na której strona oznaczyła granice powierzchni zalesianej oraz informacji, do których organ ma dostęp z urzędu znajdujących się na stronie Geoportal, że działka ew. nr [...] uległa podziałowi i obecnie powierzchnia zalesiona przez J. M. stanowi południową część działki ew. nr [...]. Zatem przedmiotem darowizny była też powierzchnia objęta zobowiązaniem zalesieniowym.

Obdarowany S. M. nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązania uprzednio zgłoszonego przez skarżącego z uwagi na niespełnienie warunków z § 11 ust. 1 rozporządzenia. Tym samym zostały spełnione przesłanki § z 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia. W konsekwencji prawidłowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim wszczął postępowanie w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności i decyzją z dnia 25 stycznia 2024 r. ustalił tę kwotę.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się przede wszystkim do oceny, czy w okolicznościach tej sprawy zaszły podstawy do przyjęcia przez organy, że skarżący powinien zwrócić pobrane płatności, w sytuacji gdy w jego ocenie zachodzi przesłanka w postaci długotrwałej niezdolności beneficjenta do wykonywania zawodu.

Stosownie do treści § 13 ust. 8 rozporządzenia płatność na zalesianie nie podlega zwrotowi, jeżeli wystąpiły wyjątkowe okoliczności, o których mowa w art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004, str. 30, z późn. zm. - Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 46, str. 87).

Zgodnie z art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 bez uszczerbku dla rzeczywistych okoliczności, które należy uwzględnić w indywidualnych przypadkach, Państwa Członkowskie mogą uznać, w szczególności, następujące kategorie siły wyższej: a) śmierć rolnika; b) długoterminowa niezdolność rolnika do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli wywłaszczenie to nie mogło być przewidziane w dniu podjęcia zobowiązania; d) klęska żywiołowa poważnie dotykająca grunty rolne gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należących do rolnika zwierząt gospodarskich. Państwa Członkowskie notyfikują Komisji kategorie, które uznają za siłę wyższą.

O przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Ten termin może zostać przedłużony o 20 dni roboczych, w przypadku gdy taka możliwość przewidziana jest w dokumencie programowania (art. 39 ust. 2 ww. rozporządzenia).

Wykładnia językowa art. 39 ust. 2 rozporządzenia Komisji nr 817/2004 prowadzi do wniosku, iż do złożenia zawiadomienia, o którym mowa w tym przepisie zobowiązany jest rolnik. Wskazuje na to użycie zwrotu "zawiadamia się na piśmie właściwy organ (...) w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności". Należy przez to rozumieć, iż to rolnik powinien zawiadomić właściwy organ w określonym w tym przepisie terminie.

Z kolei ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tekst jedn. Dz.U. z 2023 poz. 1105) w art. 28 ust. 1 stanowi, że pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomoc i pomoc techniczna wypłacone beneficjentowi, który nie wykonał w całości lub w części operacji lub obowiązków związanych z jej wykonaniem, lub zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej, nie podlegają zwrotowi w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.), lub w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 (art. 28 ust. 4).

Na podstawie art. 64 rozporządzenia Komisji Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), rozporządzenie (WE) nr 817/2004 zostało uchylone z dniem 1 stycznia 2007 r.

Zgodnie natomiast z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Nr 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Z powyższego wynika, że art. 47 ust. 1 rozporządzenia Nr 1974/2006 jest powtórzeniem art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004.

Stosownie zaś do treści art. 47 ust. 2 rozporządzenia Nr 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić także trzeba, że w przypadku wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności zawiadomienie właściwego organu administracyjnego ma być dokonane przez rolnika w formie pisemnej, a treść składanego pisma nie może budzić wątpliwości i musi zostać poparta wiarygodnymi dowodami.

W niniejszej sprawie beneficjent nie złożył do organu zawiadomienia o długotrwałej niezdolności do wykonywania zawodu oraz o dokonaniu przeniesienia na syna udziału 1/2 własności działki ewidencyjnej nr [...], położonej w województwie mazowieckim, powiecie s., Gminie G., obrębie ewidencyjnym L. W rezultacie nie poinformował organu we właściwym terminie, że syn S. M. nabył na wyłączną własność działkę ewidencyjną nr [...], objętą zobowiązaniem zalesieniowym.

Powyższa okoliczność jest niesporna - a tylko zawiadomienie organu w określonym terminie zwalniało skarżącego z obowiązku zwrotu dopłat. Stan faktyczny w sprawie jest zatem taki, że skarżący, po pierwsze, zaniechał prowadzenia działalności rolniczej, pod drugie zaś, nawet jeżeli wystąpiła wyjątkowa okoliczność uniemożliwiająca mu prowadzenie działalności rolniczej, nie zawiadomił o tym fakcie właściwego organu. W związku z zaniechaniem przez skarżącego dokonania tegoż zawiadomienia, organ miał prawo, a jednocześnie obowiązek wszczęcia postępowania w przedmiocie nienależnie pobranych płatności. Nie było wobec tego podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych dopłat. Już sam fakt braku zawiadomienia organu o wystąpieniu wyjątkowej okoliczności, skutkował decyzją zobowiązującą skarżącego do zwrotu płatności, jako przyznanych nienależnie.

Reasumując zauważyć należy, że zgodnie § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, płatność na zalesianie jest udzielana producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną albo spółdzielnią produkcji rolnej, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 2) zobowiązał się do: a) zalesienia działek rolnych, na których do dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności była prowadzona działalność rolnicza, b) pielęgnacji założonej uprawy leśnej, przez okres 5 lat od dnia wykonania zalesienia - zgodnie z planem zalesienia, w rozumieniu przepisów o lasach; 3) zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej, o której mowa w pkt 2 lit. b, przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.

Dla powstania obowiązku wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na zalesienie wystarczającą przesłanką jest ustalenie zaniechania prowadzenia działalności rolniczej i wykluczenie istnienia przesłanek określonych w § 13 ust. 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w związku z art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji Nr 817/2004 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia Nr 1974/2006.

Gdyby nawet przyjąć, że w niniejszej sprawie wystąpiły wyjątkowe okoliczności w postaci długotrwałej choroby skarżącego i w związku z tym niemożliwości wykonywania zawodu, to płatność także podlega zwrotowi, gdyż strona nie powiadomiła na piśmie organu administracji o przypadku wyjątkowej okoliczności w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym była w stanie dokonać tej czynności. Powyższy obowiązek wynikał z art. 39 ust. 2 rozporządzenia Komisji nr 817/2004/WE i art. 47 ust. 2 rozporządzenia Nr 1974/2006.

Skarżący składając wniosek 12 lipca 2006 r. swoim podpisem potwierdził, że znane są mu zasady przyznawania płatności na zalesianie gruntów rolnych, oraz że jest świadomy skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji działań "zalesienie gruntów rolnych" oraz konsekwencji niedotrzymanie zobowiązań znajdujący się na formularzu wniosku w sekcji IX oświadczenia i zobowiązania w tym m.in. zobowiązanie się do prowadzenie uprawy leśnej na gruntach rolnych objętych wnioskiem przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej pomocy, niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARIMR) o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznawanie, pobieranie lub wypłacanie płatności na zalesienie gruntów rolnych oraz informowanie o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania złożonych przez niego zobowiązań, a także zapewnienia osobom upoważnionym do wykonywania czynności kontrolnych wstępu na teren gospodarstwa, a także do okazania wszelkich dokumentów koniecznych do przeprowadzenie kontroli. Powyższe oznacza, że to na osobie składającej podpisany wniosek spoczywa obowiązek zadeklarowania prawidłowej powierzchni użytkowej rolniczo (leśnie) i to osoba składająca wniosek ponosi ewentualne konsekwencje za nieprawidłowości w nim zawarte. Zgodnie z obowiązującymi przepisami rozporządzenia zalesieniowego (§ 3 ust. 1 pkt 1 - 3) beneficjent powinien przez lat 20 od dnia uzyskania pierwszej płatności zalesieniowej prowadzić założoną uprawę leśną. W świetle powyższego w przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, w sytuacji w której strona dowiaduje się o wystąpieniu wyjątkowej okoliczności uniemożliwiającej prowadzenie gospodarstwa, w tym wypadku długotrwałej chorobie (skarżący twierdzi, że niemożność prowadzenia przez niego gospodarstwa wystąpiła znacznie wcześniej, powołując się na dokumentację lekarską), a mimo to składa wnioski o przyznanie płatności i dopiero po kilku latach od wystąpienia choroby oraz rok po dokonaniu darowizny zawiadamia organ o tym, świadczy o braku możliwości uznania przez organ, że płatność nie podlega zwrotowi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że "skarżący nie może skutecznie powoływać się na brak wiedzy o możliwych skutkach przeniesienia własności działki, gdy zobowiązał się też do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy przeniesienia własności części albo wszystkich działek objętych wnioskiem (por. wyrok NSA z dnia 4 marca 2015 r., II GSK 99/14). Nieznajomość prawa w odniesieniu do sankcji związanych ze zbyciem nieruchomości objętych wnioskiem o przyznanie płatności na zalesianie nie może być okolicznością usprawiedliwiającą, bowiem taka reguła nie istnieje w prawie administracyjnym (zob. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2015 r., II GSK 737/14).

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z umową darowizny przeniesienie współwłasności zalesionej działki nastąpiło w dniu 27 czerwca 2022 r. Wprawdzie zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 14 lutego 2023 r. nie jest możliwe określenie daty powstania niepełnosprawności, niemniej jednak rację ma organ, że skoro stan zdrowia skarżącego pozwalał na osobiste stawiennictwo się przed notariuszem w celu zawarcia umowy, to tym bardziej mógł poinformować o tym Kierownika Biura Powiatowego w Piotrkowie Trybunalskim i nie musiał robić tego osobiście. Tymczasem pierwsza informacja o przeniesieniu własności nieruchomości i o złym stanie zdrowia J. M. wpłynęła do biura powiatowego w Piotrkowie Trybunalskim dopiero w dniu 30 czerwca 2023 r., czyli po roku od zawarcia umowy darowizny. W tym dniu syn S. M. złożył oświadczenie, w treści którego wskazał na "krytyczny stan zdrowia" ojca. Następnie o chorobie J. M. ponownie informował S. M. w dniu 27 listopada 2023 r., żona D. M. w dniu 1 grudnia 2023 r. (potwierdzone notatkami służbowymi). Swoją chorobę potwierdził skarżący w piśmie z 28 listopada 2023 r.

Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, że pierwsza informacja o przyczynach przeniesienia własności działki wpłynęła do biura powiatowego w Piotrkowie Trybunalskim w czerwcu 2023 r., co potwierdza brak podstawy do zwolnienia strony z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności zalesieniowych z uwagi na treść art. 39 ust. 2 rozporządzenia Komisji Nr 817/2004 oraz art. 47 ust. 2 rozporządzenia Nr 1974/2006. Tym bardziej, że okoliczność stawiennictwa syna skarżącego w biurze w Bełchatowie nie potwierdził Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Bełchatowie, który w piśmie z 17 sierpnia 2023 r. stwierdził, że nie może poświadczyć wizyty S. M. we wskazanym terminie, jak i tego, że S. M. informował pracowników biura o przekazaniu gospodarstwa przez ojca J. M..

Dodać należy, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z nienależnymi płatnościami na zalesianie przyznanymi za lata 2006, 2008 i 2009 oraz za lata 2010 -2021 organy zasadnie wskazały na regulacje zawarte w art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008, a także art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1 z 23.12.1995 r. ze zm.).

Prawidłowo organy uznały, że płatności za lata 2006, 2008 i 2009 uległy przedawnieniu. Natomiast płatności za lata 2010 – 2021 nie uległy przedawnieniu. Prawidłowo też organy obliczyły kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 22 552 zł.

Ponadto organy prawidłowo ustaliły, że z uwagi na treść § 13 ust 3 pkt 3 lit. b rozporządzenia obowiązek zwrotu nie obejmuje kwoty pomocy uzyskanej tytułem wsparcia na zalesianie, ponieważ przeniesienie własności działki rolnej objętej wnioskiem o przyznanie płatności nastąpiło po upływie 5 lat od dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie (data wydania decyzji to 8 maja 2007 r, data przeniesienie własności to 27 czerwca 2022 r.). Wobec powyższego organy administracji słusznie zastosowały przepisy rozporządzenia zalesieniowego, w tym § 13 ust. 3 lit. b tego rozporządzenia, o czym była mowa powyżej.

Wobec powyższych rozważań, za niezasadny należy uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 28 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 w zw. z art. 47 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut, że art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 nie określa żadnego terminu, w którym należy zawiadomić organ o zaistnieniu przesłanki pozwalającej na uznanie, iż nie zachodzi podstawa do żądania zwrotu pomocy od beneficjenta. Termin ten został bowiem wyraźnie wskazany zarówno w art. 39 ust. 2 rozporządzenia Komisji Nr 817/2004 oraz w art. 47 ust. 2 rozporządzenia Nr 1974/2006.

Pozbawiony podstaw prawnych jest zarzut naruszenia art. 21 ust 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przez dokonanie wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu, analiza zgromadzonego materiału dowodowego zaprzecza zarzutom skargi, że zaskarżoną decyzję wydano w warunkach naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie naruszono art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej i zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli). Organy administracji wyczerpująco zebrały materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania zaskarżonej decyzji oraz dokonały jego wszechstronnej i prawidłowej oceny, a przy tym właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego i procesowego. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zawartymi w k.p.a., zaś dokonana przez organy ocena materiału dowodowego nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka, korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Powyższe ustalenia i dokonana ocena znalazły również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

W konkluzji należy stwierdzić, że organy prawidłowo uznały, że zostały spełnione przesłanki z § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił

eg