Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 397/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 2 stycznia 2024 r. nr [...] (znak sprawy: [...]).


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. (dalej również organ I instancji) decyzją z 2 stycznia 2024 r. nr [...], działając na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 4aa-4b, art. 24, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2023r. poz. 390 ze zm.– dalej u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r.- Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2023r. poz. 775 ze zm. – dalej k.p.a.), odmówił A. S. (dalej również jako wnioskodawczyni, skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką K. S..

Organ ustalił, że, na wnioskodawczyni ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki K. , która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 11 lipca .2023 r. jest na stałe zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność. Jednocześnie ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 maja 2023 r. Organ I instancji, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K-38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443), stwierdził, że fakt, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność K. S., nie może być podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na matkę.

Dalej organ I instancji stwierdził, że z akt sprawy wynika, że A. S. w latach 2006 - 2015 przebywała poza granicami kraju, gdzie pracowała, natomiast nie posiada potwierdzenia tego zatrudnienia. Od czasu powrotu do Polski wnioskodawczyni pozostawała bierna zawodowo, odbywała jedynie staże z PUP. Oznacza to, że nie są spełnione wszystkie przesłanki warunkujące ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie brak jest bowiem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością zapewnienia opieki matce. Wskazane wyżej okoliczności wskazują, że niepodejmowanie zatrudnienia przez A. S. nie wynika bezpośrednio z konieczności zapewnienia opieki matce. Niepełnosprawność matki nie ma więc wpływu na aktywność zawodową wnioskodawczyni.

Od powyższej decyzji odwołała się A. S. zarzucając zaskarżonej decyzji:

. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.,

. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. tj. wskazania, że nie podejmuje ona zatrudnienia na rzecz opieki nad schorowaną matką podczas gdy nie pracuje od dłuższego czasu, jest zarejestrowana w PUP w P., ponieważ zajmuje się chorą matką i ojcem również posiadającym znaczny stopień niepełnosprawności;

. naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez wydanie decyzji na podstawie niewystarczającego materiału dowodowego.

W konkluzji, odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku.

Na wezwanie Kolegium, organ I instancji dokonał uzupełnienia postępowania dowodowego, poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako Kolegium, organ II instancji), po rozpoznaniu sprawy na skutek powyższego odwołania, decyzją z 9 kwietnia 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium przywołało treść art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 u.ś.r. i wskazało, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że K. S. - matka wnioskującej, orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. została na stałe uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. Również ojciec odwołującej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdza, że odwołująca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Fakt sprawowania opieki nie jest kwestionowany. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż A. S. nie może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego bowiem z okoliczności sprawy nie wynika, aby istniał związek przyczynowy z art. 17 ust.1 u.ś.r. Zebrane w sprawie dowody pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie jest osobą, która w myśl tego przepisu nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W ocenie Kolegium pomimo tego, że z materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka wnioskodawczyni jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, nie sposób jednak przyjąć, aby wnioskodawczyni z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką rzeczywiście zrezygnowała lub nie podejmowała zatrudnienia. Organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdził, że niepodejmowanie zatrudnienia powinno więc wynikać z konieczności sprawowania opieki, a sprawowanie tej opieki, powinno to zatrudnienie niejako uniemożliwiać.

Kolegium wskazało, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż wnioskodawczyni praktycznie od 2015 r. nie była osobą czynną zawodowo. Co więcej, w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego odbywała staż zawodowy z PUP, pracując od godz. 8.00 do 16.00 i jak sama oświadczyła, iż "w razie konieczności pracę może wykonywać zdalnie, gdyż jest to praca przy komputerze i telefoniczne oraz mailowe kontakty z klientami". W ocenie pracownika socjalnego, wykonywanie stażu przez A. S. nie wpłynęło negatywnie na sprawowanie opieki nad rodzicami. Jak wynika z powyższych ustaleń wskazany w odwołaniu od decyzji sposób sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wpływa na możliwość podjęcia zatrudnienia, a tym samym nie można wskazywać na istnienie wspomnianego wyżej związku przyczynowego, bowiem nie stanowi to przeszkody w podjęciu zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, iż treść zaskarżonej decyzji jednoznacznie wskazuje, że powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie był fakt uzyskania przez K. S. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, po ukończeniu wieku określonego w art. 17 ust.1 b u.ś.r.. Z treści ww. decyzji wynika bowiem, że jedynym powodem odmowy przyznania świadczenia, był brak związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Końcowo Kolegium stwierdziło, iż postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób rzetelny i kompletny, a zgromadzony materiał dowodowy został oceniony wszechstronnie, racjonalnie i bezstronnie.

A. S., kwestionując powyższa decyzję, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu, w której podtrzymała zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji i na ich podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżąca wniosła również o przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym na podstawie art 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.- dalej p.p.s.a.).

W uzasadnieniu skarżąca wskazał, że jest matką samotnie wychowującą syna, mieszkającą z w pobliżu niepełnosprawnych rodziców i opiekującą się stale nimi, od roku 2016. Skarżąca podniosła, że po powrocie z zagranicy ze względu na bardzo zły stan zdrowia zarówno matki, która wtedy przechodziła mini udar, jak i ojca, opiekuję się nimi w domu rodzinnym. Skarżąca wyjaśniła, że mieszka sama wraz dzieckiem w swoim mieszkaniu, ale codziennie jest u rodziców, ponieważ wymagają opieki i pomocy w sprawach codziennych, dlatego nie jest w stanie podjąć pracy. Codzienne obowiązki domowe (sprzątanie, pranie, prasowanie, zakupy) oraz czynności ściśle opiekuńcze (masaże, podawanie leków, smarowanie maścią, pomoc w higienie) są czynnościami wykonywanymi w związku z niepełnosprawnością mamy. Skarżąca opisując stan zdrowia rodziców stwierdziła, że obydwoje potrzebują jej pomocy gdyż nie są zdolni do samodzielnej egzystencji. W ocenie skarżącej opieka sprawowana nad matką stanowi dla przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej i te dwie okoliczności pozostają ze sobą w związku przyczynowo-skutkowym w sposób pozwalający na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ naruszył tym samym wskazane w skardze przepisy prawa procesowego, tj. art. 80 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., co miało wpływ na rozstrzygnięcie. Zdaniem skarżącej orzekający w sprawie organ dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r., wydając decyzję naruszające w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Jak wskazała skarżąca uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a opieką sprawowaną przez skarżącą i braku uwzględnienia wszystkich okoliczności związanych z podjętym przez skarżącą zatrudnieniem w okolicznościach niniejszej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie wskazać należy, że sprawa zgodnie z wnioskiem skarżącej oraz przy braku sprzeciwu strony organu została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Dalej wskazać należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 P.p.s.a. Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 9 kwietnia 2024 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z 2 stycznia 2024 r. nr [...] odmawiająca A. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. S.. Zdaniem organów orzekających w sprawie decyzję odmowną uzasadnia brak spełnienia przez skarżąca przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ zebrane w sprawie dowody w ocenie organów pozwalają na stwierdzenie, że skarżąca nie jest osobą, która w myśl tego przepisu nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji były niesporne. W szczególności niesporne było to, że matka skarżącej jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności jest niezdolna do samodzielnej egzystencji (również ojciec został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności). Organy administracyjne w uzasadnieniach wydanych decyzji wskazały, że skarżąca od 2015 r. nie była czynna zawodowo, a w momencie złożenia wniosku odbywała staż zawodowy z PUP pracując zdalnie w godz. 8 – 16. W ocenie organów wykonywanie stażu nie wpływało zatem negatywnie na możliwość sprawowania opieki i nie wpływało na możliwość wykonywania pracy choćby w niepełnym wymiarze. W ocenie Sądu w składzie orzekającym w sprawie powyższe nie może stanowić bezpośredniej przyczyny odmowy przyznania świadczenia.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Kolegium, jak również decyzji wydanej przez organ I instancji, stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zacytowany przepis wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznanie osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., jeżeli nie podejmują pracy lub z niej rezygnują w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na gruncie niniejszej sprawy bezspornym jest to, że skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w przepisach prawnorodzinnych. Bezspornym jest również, że A. S. jest córką K. S. i sprawuje opiekę nad matką, która posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

W tym miejscu zaznaczyć należy, że w toku postępowania Kolegium jak i organ I instancji, badając przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia określoną w art. art. 17 ust. 1b u.ś.r. - powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 - prawidłowo stwierdziły, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Przepis uznany za niezgodny z ustawą zasadniczą nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. Oznacza to, że w niniejszej sprawie, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, nie można było odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia. Powyższe nie było zatem podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Uwzględniając treść uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, istota sporu dotyczy zatem zasadności odmowy przyznania A. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką, z tej przyczyny, że nie istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Organ odwoławczy stwierdził przy tym, że nie neguje faktu świadczenia przez skarżącą opieki nad matką, jednakże nie wiąże się ona z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

Oceniając zasadność zaskarżonych decyzji, w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że K. S., została zakwalifikowana do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności przez kompetentny do tego organ posiadający profesjonalną wiedzę z zakresu medycyny. Na mocy Rozstrzygnięcia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. (k. 8 akt administracyjnych organu I instancji) K. S. jest bowiem osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 orzeczenia). Ma to tyle istotne znaczenie, że orzeczenie o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki nie podlega weryfikacji przez organ administracji publicznej. Jest to bowiem orzeczenie wydane w odrębnej procedurze, jednakże i w niej przewiduje się zasadę trwałości takich orzeczeń. To z kolei powinno prowadzić do wniosku, że K. S. jest istotnie osobą wymagającą pomocy, aby samodzielnie egzystować w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Odnosząc się do podnoszonej w decyzji kwestii braku zatrudnienia w okresie poprzedzającym złożenie wniosku, podkreślić należy, że wymóg rezygnacji z rzeczywistej bądź potencjalnej możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został przez ustawodawcę powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia są powoływane przez organ argumenty odwołujące się do wcześniejszego ustania aktywności zawodowej skarżącej. Przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, a organ pomocowy nie może w okolicznościach niniejszej sprawy z faktu pozostawania przez skarżącą w zatrudnieniu jedynie do 2015 r. wyciągać tak daleko idących wniosków, by stwierdzić niespełnienie ustawowej przesłanki niepodejmowania zatrudnienia.

Zasadniczą kwestią wymagającą wyjaśnienia w niniejszej sprawie jest również ustalenie, czy udział przez skarżącą w stażu w ramach aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych przy jednoczesnym pobieraniu przez nią wynagrodzenia za udział w stażu, realizuje przesłankę podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W pierwszej kolejności wskazać należy w związku z tym, że legalna definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" znajduje się w art. 3 pkt 22 u.ś.r., gdzie wskazano, że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową - należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Analiza tego przepisu wskazuje, że wyliczenie to stanowi numerus clausus i nie może być interpretowane rozszerzająco. W konsekwencji uznać należy, że staż odbyty przez skarżącą nie stanowił formy zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi wyraźnie o "niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Mając zatem na uwadze powyższy przepis oraz definicję legalną zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej opisaną w art. 3 pkt 22 u.ś.r. skonstatować należy, że odbywany przez skarżącą staż nie realizuje negatywnej przesłanki do przyznania prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Nie może w tym zakresie znaleźć również potwierdzenia stanowisko, iż odbywanie stażu spowodowało, że skarżąca nie sprawowała w sposób stały i ciągły opieki nad matką, co miałoby stanowić o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W tym względzie, w pierwszej kolejności wskazać należy, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., ani z żadnego innego przepisu tej ustawy nie można zdekodować normy nakazującej sprawowanie "odpowiedniej opieki" jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności tezy takiej nie może uzasadniać wymóg zaistnienia bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też niepodejmowania pracy a koniecznością sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą i długotrwałą.

Zarówno określenie "stała" lub "długoterminowa" są w tym kontekście pojęciami charakteryzującymi czas, okres sprawowania opieki. Rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej implikuje przyjęcie, że nie stawia on wymogu sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Należy jednocześnie podkreślić, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia właściwych organów o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat wskazanego wcześniej celu tej regulacji. Wobec tego uznać należy, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie również spełniona, jeżeli stosownie do konkretnych okoliczności, w szczególności zakresu niepełnosprawności i wynikających z niego potrzeb osoby niepełnosprawnej, opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego.

Podkreślenia wymaga, że treść normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stanowi również jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób. Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie całą dobę, bez możliwości nawet chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającego z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna.

Błędnym jest przeto proste założenie, zgodnie z którym sam fakt odbywania stażu zawodowego przez skarżącą wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a tym samym nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwej ocenie stanu faktycznego sprawy. Postępowanie bowiem dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. W szczególności istotne jest określenie zakresu wymaganej opieki determinowanej stanem zdrowia wynikającym z niepełnosprawności podopiecznego oraz stylem jego życia, jak też faktycznego czasu, jaki strona zobligowana jest poświęcić na odbywanie stażu, warunków i właściwości osobistych strony. Powyższych ustaleń w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia zabrakło w niniejszym postepowaniu. Zauważyć w tym aspekcie należy, iż skarżąca oświadczyła, że w stażu uczestniczyła w sposób "hybrydowy", gdyż obowiązki w ramach stażu może wykonywać zdalnie, gdyż jest to praca przy komputerze i telefonicznie oraz mailowe kontakty z klientami. Stąd też dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji, zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy, konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego.

Zasadny jest wniosek, że skarżąca świadczy opiekę stałą, ponieważ tylko ona wykonuje wszystkie czynności opiekuńcze i sprawuje opiekę długotrwałą, ponieważ jest ona rozciągnięta w czasie (zob. wyrok WSA w Szczecinie z 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 33/22 - CBOSA). Warto wskazać w tym miejscu, że znaczny stopień. Odnosząc się do kwestii braku zatrudnienia w okresie poprzedzającym złożenie wniosku podkreślić należy, że wymóg rezygnacji z rzeczywistej bądź potencjalnej możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został przez ustawodawcę powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia są zatem powoływane przez organ argumenty odwołujące się do aktywności zawodowej skarżącej. Przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie może ustalać wcześniejszych przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi. Skoro matka skarżącej jest, zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności, osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności wymagającą długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to nie można w okolicznościach sprawy uznać, że jej córka (która jest co do zasady jedyną osobą sprawującą nad nim opiekę) może podjąć pracę. Kolegium, dopuściło się naruszenia prawa materialnego uznając, że nie zachodzi związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że związek taki istnieje.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu okoliczności rozpoznawanej sprawy wskazują, że organy administracji naruszyły przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Z kolei ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a. i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen abstrahujących od istotnych okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia wadliwej decyzji.

Z tych względów, przy uwzględnieniu wskazanych powyżej naruszeń przepisów prawa materialnego i postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, Sąd zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji zastosuje się do wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu.