Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 838/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: Art. 7, 77, 80 i 138
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 marca 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/29/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez R. G., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 11 marca 2024 r. znak: SKO.SR/4111/29/2024, działając na podstawie art. art. 17 ust. 1 i ust. 4, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023, poz.1429) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy Kęty z dnia 13 grudnia 2023 r., znak: WS.8252.55.2023.KD o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawna matką B. G.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 13 grudnia 2023 r., znak: WS.8252.55.2023.KD, Burmistrz Gminy Kęty odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieka nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z niespełnionym kryterium wiekowym powstania niepełnosprawności - niepełnosprawność wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia przez . Nadto organ pierwszej instancji doszedł do wniosku, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący, w którym w szczególności zarzucił organowi, że ten w żaden sposób nie odniósł się do jego wyjaśnień i argumentów, nadto, zarzucił również organowi, iż błędne jest jego przekonanie o możliwości stosowania niekonstytucyjnego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium w uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia powołało treść przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Obecnie nie jest więc dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z uwagi na wejście w życie od dnia 23 października 2014 r. ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Ustalenie daty powstania niepełnosprawności matki skarżącego nie może więc stanowić przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak podał organ, w niniejszej sprawie należało zbadać jednak i to, czy skarżący spełnił przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku

z powyższym organ ustalił, że matka skarżącego jest osobą w podeszłym wieku, przewlekle chorą. Główną przyczyną niepełnosprawności jest dysfunkcja narządu ruchu. Ponadto choruje na astmę, niedosłuch obustronny, zmiany neurologiczne o podłożu naczyniowym, zmiany zwyrodnione i wytwórcze kręgosłupa, cukrzycę typu II, problemy z nerkami, miażdżycę, chorobę niedokrwienną serca, zespół jelita drażliwego. Nie jest osobą cewnikowaną ani leżącą. W codziennym funkcjonowaniu potrzebuje stosowania pampersów. Porusza się za pomocą chodzika lub kul przy asyście drugiej osoby. Skarżący pomaga matce we wszystkich czynnościach dnia codziennego, w czynnościach higienicznych. Przygotowuje posiłki, podaje leki, organizuje wizyty lekarskie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, a na czas pomocy rodzicom zamieszkał w mieszkaniu rodziców. Matka skarżącego ma 2 dzieci, jeden z synów mieszka w S., nie pracuje, jednak z uwagi na odległość i problemy zdrowotne (astma) nie uczestniczy w opiece nad rodzicami. Mieszka w obiekcie z mechaniczna wentylacją i filtrami cząstek stałych. Z kolei skarżący wraz z żoną prowadzi niewielkie gospodarstwo rolne o pow. 1,4 ha. Poprzednio prowadził niewielki sklep spożywczy. Żona od 25 lat pracuje w gospodarstwie rolnym, uprawia zboże, warzywa na własne potrzeby i hoduje drób – również na własne potrzeby. Stara się pomagać w opiece nad niepełnosprawnymi rodzicami, w miarę wolnego czasu pomaga w takich czynnościach gotowanie czy pomoc przy kąpieli niepełnosprawnej.

Kolegium wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą jej wymagającą. W niniejszej sprawie zakres opieki nie wyklucza bowiem podjęcia zatrudnienia. Kolegium nie zanegowało faktu, że matka skarżącego ze względu na schorzenia i niepełnosprawność powinna w miarę możności mieć stałą opiekę i pomoc w czynnościach dnia codziennego takich jak: przygotowanie posiłków, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich. Jednak według organu do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez skarżącego można zaliczyć przygotowywanie lekarstw, pomoc w utrzymaniu higieny. Natomiast takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, wykupywanie lekarstw, zapewnienie transportu do lekarzy, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Według Kolegium nie można przyjąć, że skarżący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała. Na gruncie niniejszej sprawy uwzględnić należy także okoliczności, że matka skarżącego pomimo swojej niepełnosprawności jest w stanie - choćby w ograniczonym zakresie samodzielnie się poruszać, spożywać posiłki i korzystać z toalety, a więc nie jest osobą obłożnie chorą (leżącą i pampersowaną). Ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem czynności wykonywane przez skarżącego nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące np. ze starszymi rodzicami do alimentacji których są zobowiązane. Zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego jest do pogodzenia z możliwością podjęcia zatrudnienia, choćby na część etatu. Nadto skarżący ma jeszcze brata, na którym w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacji w stosunku do matki. Obowiązek alimentacyjny może być spełniony przez wypłatę odpowiednich środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenie. Skarżący nie wskazał też żadnych obiektywnych okoliczność uniemożlwiających włączenie się brata w opiekę nad matką. Pominąć nie można okoliczności, iż żona skarżącego prowadzi niewielkie gospodarstwo rolne (wymagające jej zaangażowania kilka dni w roku - w okresie zasiewu i zbioru) i włącza się w opiekę nad wymagająca opieki gotuje, pomaga w utrzymaniu higieny.

Zdaniem Kolegium rodzina winna się tak zorganizować, aby zapewnić opiekę matce i pogodzić tą opiekę z pracą jednej osoby. Pomoc społeczna ma bowiem charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie.

Kolegium wskazało, że mając na uwadze treść art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, a w szczególności okoliczność braku ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy uprzednio obowiązujących przepisów, a także aktualnie obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych — należało zweryfikować, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na mocy aktualnie obowiązującego ustawodawstwa. Z powyższej regulacji wynika zatem, że obecnie świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku z opieką nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, a zatem w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uwzględnienia żądania również w oparciu o aktualne brzmienie powyższej regulacji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił Kolegium:

1) naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy,

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i rezygnacja opiekuna z aktywności zawodowej celem sprawowania tej opieki nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że w rodzinie są inne osoby mogące pomagać w opiece nad osobą niepełnosprawną,

- uznaniu, że istniejący obowiązek alimentacyjny brata skarżącego jest negatywną przesłanką do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- nieuprawnionym przyjęciu że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osoby zobowiązane, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego,

2) przyjęcie na podstawie niejasnych przesłanek, że opiekun osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, niezdolnej do samodzielnej egzystencji może jednocześnie sprawować opiekę i pracować zawodowo.

3) przyjęcie, wbrew materiałowi dowodowemu że żona skarżącego pracuje w gospodarstwie rolnym tylko kilka dni w roku oraz że ma obowiązek włączyć się w opiekę nad matką skarżącego i jednoczesne pominięcie faktu, że żona skarżącego nie ma obowiązku alimentacyjnego względem swojej teściowej i że pomoc żony nie może być przeszkodą w pozytywnej decyzji.

4) niewłaściwą ocenę materiału dowodowego przez przyjęcie, że brat i żona skarżącego nie pracują, co prowadzi do błędnego wniosku, że skarżący może pracę.

5) niezgodną z materiałem dowodowym ocenę funkcjonowania naszej rodziny przez przyjęcie, że skarżący może łączyć opiekę z pracą, a pominięcie dowodów mówiących o konieczności jednoczesnej opieki nad ojcem skarżącego, który też jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i niezdolny do samodzielnej egzystencji,

6) pominięcie dowodów - w postaci informacji o pobytach obojga rodziców w SOR Oświęcim po wypadkach, jakim ulegali przy próbach samodzielnego przemieszczania się - świadczących o konieczności sprawowania całodobowej

opieki nad rodzicami.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich kwalifikowane wady, skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd nie dopatrzył się też takiego naruszenia przepisów postępowania, ani prawa materialnego które skutkowałoby uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – syn (skarżący), a opieka sprawowana jest nad jego matką, legitymującą się, jak wynika z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych wraz ze skargą, orzeczeniem z dnia 17 stycznia 2015 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Oświęcimiu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z tego orzeczenia, zostało ono wydane na stałe, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 października 2014 r. trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Matka skarżącego, wymaga też, jak wynika z tego orzeczenia, konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczną możliwością samodzielnej egzystencji. współudziału na co dzień opiekuna.

Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie mogło jednakże, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.), utrzymać w mocy w całości decyzję organu pierwszej instancji.

Po pierwsze, słusznie zwróciło uwagę Kolegium, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Zasadnie podniosło Kolegium, że przywołany w decyzji organu pierwszej instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Niemniej jednak ważne jest jednoznaczne ustalenie przesłanek pozytywnych do przyznania przedmiotowego świadczenia i braku jednocześnie przesłanek negatywnych, wykluczających jego przyznanie, co trafnie podkreśliło Kolegium

Zasadne i prawidłowe jest bowiem w ocenie Sądu stanowisko Kolegium, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy nie została spełniona inna zasadnicza przesłanka warunkująca przyznanie przedmiotowego świadczenia - istnienia związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wskutek tego organ pierwszej instancji podjął prawidłowe rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu nie można bowiem skutecznie postawić Kolegium zarzutu - które przy zebranym materiale dowodowym pozwalającym na wydanie decyzji co do istoty sprawy, ma kompetencje do odmiennej oceny zebranego materiału dowodowego niż to uczynił uprzednio organ pierwszej instancji - błędnej oceny zebranego materiału dowodowego.

Sąd nie dostrzegł więc, dokonując kontroli wydanych w sprawie rozstrzygnięć, by Kolegium, wbrew twierdzeniom skargi, dopuściło się naruszenia przepisów postępowania – artykułów: 7, 77 § 1, a w szczególności – 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.

Przekonywująca jest argumentacja Kolegium, że zebrane w sprawie dowody nie pozostawiają wątpliwości, iż stan zdrowia matki skarżącego nie jest aż tego rodzaju, że wymaga sprawowania nad nią stałej, nieprzerwanej opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie przez skarżącego jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Zastrzec jednak przy tym należy, że zarówno Sąd, jak i Kolegium, nie neguje faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącego. Racje ma natomiast Kolegium podkreślając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że schorzenia wymagającej opieki: dysfunkcja narządu ruchu, astma, niedosłuch obustronny, zmiany neurologiczne o podłożu naczyniowym, zmiany zwyrodnione i wytwórcze kręgosłupa, cukrzyca typu II, problemy z nerkami, miażdżyca, choroba niedokrwienną serca, zespół jelita drażliwego, nie wymuszają takiego zaangażowania skarżącego, iż jego aktywność zawodowa jest niemożliwa. Matka skarżącego, jak wynika z poczynionych przez organy ustaleń, nie jest osobą cewnikowaną ani leżącą. W codziennym funkcjonowaniu potrzebuje stosowania pampersów, porusza się za pomocą chodzika lub kul przy asyście drugiej osoby. Trafnie więc podkreśliło Kolegium, że takie okoliczności, jak: zaburzenia w motoryce, ograniczone widzenie, a nie stan niewidzenia, powodują bezsprzecznie pewne niedogodności i trudności w sprawnym, w pełni niezależnym funkcjonowaniu, lecz nie powodują konieczności aż takiego zaangażowania się osoby opiekującej zarówno w sensie fizycznym, jak i czasowym, że wykluczają jakakolwiek aktywność zawodową skarżącego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie w toku postępowania wyjaśniającego przed organami, na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 16 października 2023 r. ustalono stan zdrowia matki skarżąco. Nie bez znaczenia dla prawidłowości oceny samodzielności funkcjonowania matki skarżącego w życiu codziennym jest ustalenie podczas niego, iż co prawda wymaga ona pomocy osób trzecich przy wykonywaniu czynności samoobsługowych, ale regularnie korzysta z rehabilitacji, na którą, jak oświadczył skarżący, wozi matkę. Musi więc ona w mniejszym lub większym stopniu czynnie uczestniczyć w tych zajęciach, choćby nawet z trudem.

Zdaniem Sądu prawidłowo wobec tego oceniło Kolegium zakres i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego, że większość z czynności opiekuńczych, jakie wymienił skarżący, w szczególności takich jak: przygotowanie posiłków, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, to rzeczywiście nie są wszystkie czynnościami stricte opiekuńczymi w pełnym tego słowa znaczeniu. Racje ma Kolegium, że do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez skarżącego można zaliczyć przygotowywanie lekarstw, pomoc w utrzymaniu higieny. Natomiast takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, wykupywanie lekarstw, zapewnienie transportu do lekarzy, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Zgodzić się więc zatem należało ze stanowiskiem Kolegium, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy, nie można przyjąć, że skarżący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała. Na gruncie niniejszej sprawy uwzględnić należy także okoliczności, że matka skarżącego pomimo swojej niepełnosprawności jest w stanie - choćby w ograniczonym zakresie samodzielnie się poruszać, spożywać posiłki i korzystać z toalety, a więc nie jest osobą obłożnie chorą (leżącą). Ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem, jak zasadnie argumentuje Kolegium, czynności wykonywane przez skarżącego nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące np. ze starszymi rodzicami, do alimentacji których są zobowiązane. Zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego jest do pogodzenia z możliwością podjęcia zatrudnienia, choćby na część etatu.

Podkreślić przy tym należy jeszcze jeden aspekt, mianowicie że nie chodzi

tu również o podważanie stanowiska wyrażonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, lecz właśnie rolą właściwych w tym zakresie organów pomocowych, orzekających w tego rodzaju sprawach, jest ustalenie owego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Różna jest bowiem sytuacja zdrowotna osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – a to właśnie organy administracji właściwe w tego rodzaju sprawach muszą stwierdzić, że czy z uwagi na ten stan wykluczona jest jakakolwiek aktywność zawodowa sprawującego opiekę – w konsekwencji więc czy istnieje, bądź nie, związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia lub niepodejmowaniem aktywności zawodowej a koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, iż nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie chodzi tu bynajmniej o to, że muszą być one wykonywane nieprzerwanie i przez 24 godziny na dobę. Ani organ, ani też Sąd tak nie twierdził i nie twierdzi. Mogą być przerwy w wykonywanych czynnościach lecz muszą być one rozciągnięte w czasie w takim znaczeniu, że są ciągle wykonywane w sensie ich długotrwałości, a po drugie, są tego rodzaju, iż niweczą jakąkolwiek aktywność zawodową wnioskującego o świadczenie. Sąd podkreśla ten aspekt jedynie z tego względu, że pełnomocnik skarżącej w tym zakresie przywołał orzecznictwo sądowe. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo - organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki (jak to por. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 25 maja 12024 r., sygn. akt IV SA/Po 296/24; LEX nr 3723256). Trafnie też zwrócił uwagę Tamtejszy Sąd na jeszcze jeden ważny aspekt w tej ocenie, mianowicie, że należy każdorazowo dokonywać jej z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca, powołując się w tym względzie na wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1637/22. Otóż w stanie faktycznym i prawnym tej sprawy, biorąc pod uwagę i zakres opieki i możliwości zdrowotne matki skarżącego, a co za tym idzie jej możliwość funkcjonowania w życiu codziennym, nie można w ocenie Sądu powiedzieć, że wykluczona jest jakakolwiek aktywność zawodowa skarżącego, iż z uwagi na ten stan matki w ogóle nie może on podjąć jakiejkolwiek pracy. Ratio legis pomocy społecznej, podkreślić to należy także z całą mocą, polega na jej subsydiarnym charakterze. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, także nie sposób pominąć.

Nie można było również uznać za błąd Kolegium wyeksponowanie kwestii związanej z ustaleniem okoliczności, że skarżący ma jeszcze brata.

Sąd wskazuje, że w orzecznictwie NSA podnosi się, iż kwestia rodzeństwa nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego bowiem obrazuje to możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). W kolejnym wyroku NSA stwierdził, że nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że oprócz wnioskującego o świadczenie, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawnym, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie oznacza to, że Sąd wybiera, kto ma zapewnić niepełnosprawnemu opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z rodzeństwem) jednak, że wnioskujący o świadczenie nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad niepełnosprawnym (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22, podobnie WSA w Krakowie w wyroku z 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 320/22, od którego skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem NSA z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 128/23). Chodzi tu bowiem nie o sam fakt ich istnienia, lecz o coś innego, a istotnego, a mianowicie o wykazanie przez ubiegającego się jako inicjatora postępowania przed organami i żądającego władczego objawu woli organu wobec jego podania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, jakie w tym przypadku miała możliwości rodzina (w tym sam skarżący) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawną matką (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1280/23; CBOSA). Samo więc istnienie tych osób nie jest przesądzające o negatywnym rozstrzygnięciu sprawy.

Ponadto podniesione w skardze okoliczności związane z wypadkami rodziców skarżącego, którym ulegli przy próbach samodzielnego przemieszczania się - wbrew twierdzeniom skarżącego nie przesądzają już same przez się o konieczności sprawowania całodobowej opieki nad rodzicami. Oceny tej nie mogły również zmienić dołączone w toku sprawy przed organami dokumenty medyczne. Potwierdzają one te okoliczności wypadków i inne, które wskazał skarżący, nie odzwierciedlają, jednakże, aż takiego stanu zdrowia matki skarżącej, że wymaga

ona całodobowej opieki i dyspozycyjności opiekuna. Podobnie, jak o spełnieniu się przesłanek do przyznania żądanego świadczenia, nie może przesądzać równoczesna konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. To stan faktyczny i prawny sprawy związanej z konieczności opieki nad matką powinien być indywidualnie oceniany. Po drugie oczywiście, że przy tej ocenie nie można również pomijać i tego aspektu, ale i w tym zakresie skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, że czynności opiekuńcze z tym związane wesół z tymi sprawowanymi nad matką wykluczają jego jakakolwiek aktywność zawodową,

a tylko wtedy jest możliwe, przy braku innych negatywnych przesłanek przyznanie żądanego świadczenia.

Nie doszło więc, w ocenie Sądu nie tylko do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, ale też i do naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Nawet jeżeli matka skarżącego wymaga pomocy w czynnościach samoobsługowych dnia codziennego, to nie oznacza to już spełnia się przesłanki istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką skarżącego.

W ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzające odpowiadają prawu.

W związku z powyższym skarga nie mogła wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.