Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 186/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 5 pkt 6,
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 15, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 26 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 583
law: Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2023 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Burmistrz P. decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) w zw. z art. 32 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b, pkt 1, ust. 5 pkt 1 lit. a, lit. b, pkt 5, art. 27 ust. 5, art. 23 ust. 1,2, 3, art. 24 ust. 1, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 583 ze zm.), odmówił T. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem Y. D..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że wnioskodawczyni jest obywatelką Ukrainy, która w związku z działaniami wojennymi na obszarze Ukrainy w obawie o swoje życie i zdrowie opuściła w trybie natychmiastowym Ukrainę. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium RP na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Z dokumentów wynika, że wnioskodawca spełnia warunki w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem dziecko legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - orzeczenie z dnia [...] sierpnia 2022 r. Niepełnosprawność dziecka datuje się od urodzenia - spełnia warunek art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże strona jest uprawniona do świadczenia wypłacanego przez Ukrainę w związku z niepełnosprawnością dziecka (okres pobierania ww. świadczenia wliczany jest do stażu pracy). W ocenie organu I instancji, uprawnienie do świadczenia wypłacanego przez Ukrainę z tytułu niepełnosprawności dziecka, przy którym są opłacane składki emerytalno-rentowe, jest tożsame ze świadczeniem pielęgnacyjnym wypłacanym przez Polskę. Stąd też odmawia się przyznania wnioskowanego świadczenia rodzinnego.

Od decyzji odwołanie wniosła T. D., która oświadczyła, że decyzja jest dla niej krzywdząca, gdyż opiekuje się całodobowo niepełnosprawną córką.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r. poz. 615 ze zm.) i art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r. po. 583 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji, Kolegium wskazało na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 17 ust. 5 pkt 6 tej ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Organ odwoławczy podkreślił, że osoba wymagająca opieki - córka wnioskodawczyni Y. D. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] sierpnia 2022 r. o niepełnosprawności w stopniu znacznym, które wydano na okres do dnia 31 sierpnia 2023r., przy czym niepełnosprawność datuje się od urodzenia dziecka. T. D. nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej, sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką, jak również sprawuje opiekę nad dzieckiem D. D. i z tego tytułu pobiera zasiłek macierzyński. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że T. D. otrzymuje z Ukrainy świadczenie z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką Y. D. wraz z należnymi składkami emerytalnymi. W dniu 16 listopada 2022 r. organ I instancji nadesłał do akt poświadczone tłumaczenie z języka ukraińskiego zaświadczenia Ośrodka Urzędu Pracy i Pomocy Społecznej dla Ludności Rady Miejskiej I. na terenie Ukrainy z dnia 27 października 2022r. z którego wynika, iż A. D. (ojciec Y. D.) otrzymywał państwowy zasiłek socjalny dla dzieci niepełnosprawnych, a jego wysokość w miesiącu październiku 2022r. wynosiła 5820 hrywien i 90 kopiejek.

Kolegium wyjaśniło, iż na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych , o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, odpowiednio na zasadach i w trybie określonym w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Z ww. przepisu wynika że wymogi wobec osób wnioskujących o świadczenie pielęgnacyjne są tożsame jak dla obywateli Polski z wyłączeniem warunku posiadania wskazanej karty pobytu. Jedną z zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego jest wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W ocenie organu odwoławczego, z uwagi na powyższe, T. D. nie przysługuje prawo do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką nad niepełnosprawną Y. D.. W tym stanie rzeczy wypełniona jest przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na powyższą decyzję T. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, w której zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innej osobie.

W uzasadnieniu skargi strona wyjaśniła, że wcześniej odpowiednik polskiego świadczenia pielęgnacyjnego pobierał w Ukrainie ojciec dziecka A. D.. Jednakże zrezygnował on z tego świadczenia w Ukrainie i otrzymywał je tylko do dnia 31 października 2022 r. Na potwierdzenie tego otrzymał zaświadczenie z Ośrodka Urzędu Pracy i Pomocy Społecznej Rady Miejskiej w I. z dnia 27 października 2022 r. Z dokumentu tego wynika wysokość państwowego zasiłku socjalnego dla dzieci niepełnosprawnych pobrana w październiku 2022 r. Na zaświadczeniu widnieje także adnotacja z podkreśleniem: zdjęto z ewidencji z dniem 1 listopada 2022 r. na podstawie wniosku. Oznacza to, że od dnia 1 listopada 2022 r. mąż nie otrzymywał już zasiłku socjalnego na córkę. Kolegium zupełnie pominęło najważniejszą kwestię, jaka została wprost wskazana w tym dokumencie, a mianowicie fakt zaprzestania pobierania tego świadczenia. Zdaniem skarżącej, jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy ojciec córki nie pobiera go ani w Polsce ani w Ukrainie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi. Zdaniem organu II instancji, ojciec dziecka zrezygnował z przysługującego mu świadczenia na Ukrainie w celu uzyskania wyższego świadczenia w Polsce, zaś w art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych mowa jest wyłącznie o "uprawnieniu" do takiego świadczenia, nie ma zatem znaczenia, czy jest ono pobierane.

Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę skarżąca, w piśmie z dnia 24 lutego 2023 r. wskazała, że ojciec dziecka pobierał w Ukrainie do dnia 31 października 2022 r. świadczenie socjalne dla dzieci z niepełnosprawnością na córkę, ponieważ sprawował nad nią opiekę. Po przyjeździe do Polski postanowili, że mąż będzie pracował. Dlatego też zrezygnował z pobierania świadczenia socjalnego z Urzędu Pracy i Usług Społecznych w I. z dniem 31 października 2022 r.

Skarżąca wyjaśniła nadto, że w związku z wątpliwościami jakie pojawiły się w toku niniejszego postępowania, ponownie wystąpiła do Urzędu w I. o wydanie zaświadczenia. W dniu 7 lutego 2023 r. tamtejszy organ wydał zaświadczenia, które zostały przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego i wynika z nich, że żadne z rodziców nie pobiera świadczenia socjalnego dla dzieci z niepełnosprawnością. Wnosi o dopuszczenie dowodu z tych dokumentów.

Zdaniem skarżącej przyjęcie interpretacji art. 17 ust. 5 ustawy prezentowanej przez organ oznaczałoby, że sam fakt posiadania uprawnienia (możliwości) do pobierania świadczenia za granicą dyskwalifikuje zarówno ojca, jak i matkę do pobierania świadczenia w Polsce.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Sprawa została rozpoznana, zgodnie z wolą stron, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym - art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej p.p.s.a.).

W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym, sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej - obywatelowi Ukrainy, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem, w ocenie Sądu, jest niezgodna z prawem.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. – dalej jako "ustawa") w związku z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r. po. 583 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W myśl tego ostatniego przepisu, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na mocy art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Bezsporna w sprawie jest okoliczność, że skarżąca jako matka dziecka legitymującego się orzeczeniem z [...] sierpnia 2022 r. o niepełnosprawności w stopniu znacznym, łącznie ze wskazaniami, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 in fine ustawy sprawuje nad nim opiekę, i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wskazał organ I instancji skarżąca spełnia przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy,

Podstawą natomiast odmowy wnioskowanego świadczenia stało się ustalenie, iż w kraju swojego pochodzenia ojciec dziecka (inna osoba) jest uprawniona do świadczenia związanego z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem (art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy), które to świadczenie, według organów, ma charakter zbliżony do polskiego świadczenia pielęgnacyjnego.

Na tle wskazanych regulacji oczywistym jest, że uzyskanie na terenie Ukrainy przez ojca dziecka prawa do świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem, uniemożliwia przyznanie na terenie Polski świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem, tj. świadczenia tego samego rodzaju (o tym samym charakterze).

Jednakże, w ocenie Sądu, kwestia ta nie została przez organ II instancji dostatecznie wyjaśniona i należycie oceniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego sprawy.

Jak wynika z akt, skarżąca na etapie postępowania odwoławczego przedstawiła do materiału dowodowego dokument urzędowy - przetłumaczone zaświadczenie z Ośrodka Urzędu Pracy i Pomocy Społecznej dla Ludności Rady Miejskiej w I. z dnia 27 października 2022 r., z którego wynika, że jej mąż A. D. otrzymywał państwowy zasiłek socjalny dla dzieci niepełnosprawnych - w październiku 2022 r. Na zaświadczeniu widnieje także adnotacja z podkreśleniem: zdjęto z ewidencji z dniem 1 listopada 2022 r. na podstawie wniosku.

Według wyjaśnień skarżącej ojciec dziecka pobierał na Ukrainie do dnia 31 października 2022 r. świadczenie socjalne w związku z opieką nad niepełnosprawną córką, które to świadczenie jest odpowiednikiem świadczenia pielęgnacyjnego z ustawy polskiej.

Jak trafnie podniosła skarżąca, Kolegium jedynie wymieniło powyższy dokument w uzasadnieniu decyzji, jednakże zupełnie pominęło najważniejszą okoliczność, która jest w tym dokumencie potwierdzona, mianowicie fakt zaprzestania z dniem 1 listopada 2022 r. pobierania tego świadczenia przez ojca niepełnosprawnego dziecka.

Należy pamiętać, że z zasady dwuinstancyjności z art. 15 k.p.a., iż organ odwoławczy ma obowiązek nie tylko dokonać kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji, ale co do zasady, ma ponownie rozpatrzyć całość sprawy, w jej całokształcie z zachowaniem właściwej procedury administracyjnej.

Przepisy k.p.a. ustanawiają dla organów administracji publicznej obowiązki podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł jego oceny określonych w art. 80 k.p.a. Wyrazem oceny całości zebranego materiału dowodowego powinno być uzasadnienie decyzji, uwzględniające wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Należy podkreślić, że wprowadzenie negatywnych przesłanek w art. 17 ust. 5 pkt 1-6 ustawy ma na celu wykluczenie kumulacji świadczeń na tę samą osobę wymagającą opieki oraz zapobieganie sytuacjom, gdy jedna osoba pobierałaby dwa świadczenia. Dlatego przy interpretacji art. 17 ust. 5 ustawy należy mieć na względzie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, zgodnie z którym obywatele Ukrainy przebywający legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostali zrównani z obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej pod względem możliwości uzyskania świadczeń rodzinnych i reguł ich przyznawania.

Dlatego też. zdaniem Sądu, udokumentowany fakt rezygnacji przez opiekuna niepełnosprawnego dziecka poboru od Państwa ukraińskiego świadczenia związanego z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, w kontekście przepisów polskiej ustawy, ma istotne znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia tej sprawy, z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy.

Sąd zauważa, że organ II instancji tłumaczy w odpowiedzi na skargę, iż w art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy mowa jest wyłącznie o "uprawnieniu" do takiego świadczenia, nie ma zatem znaczenia, czy jest ono pobierane.

W ocenie Sądu, zastosowanie zaprezentowanej przez organ wykładni ww. przepisu kolidowałoby z celem i istotą ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, która przyznaje prawo do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji legalnego pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP, pod warunkiem spełnienia przesłanek z polskiej ustawy. Słusznie tu podniosła skarżąca, iż taka interpretacja normy oznaczałaby, iż sam fakt posiadania uprawnienia do pobierania świadczenia za granicą (i zrezygnowanie z tego prawa wobec opuszczenia swojego państwa) dyskwalifikowałby zarówno ojca, jak i matkę do pobierania świadczenia w Polsce.

Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przez organ II instancji wskazanych powyżej zasad postępowania administracyjnego, a w konsekwencji rację ma skarżąca, iż doszło do naruszenia przez organ II instancji art. 17 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tego względu Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Organ odwoławczy ponownie rozpoznając odwołanie, rozstrzygnie sprawę zgodnie z omówionymi regułami procesowymi i z uwzględnieniem rozważań Sądu.