Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 59/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6174 Sędziowie i asesorzy sądowi
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Wyłączono sędziego
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 19, art. 22 § 1 i 2, art. 269 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 439 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1375
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t. j.)
article: art. 231 § 1
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
article: art. 107 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 2072
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych - t.j.
article: art. 5a
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 45
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku A. B. o wyłączenie sędziego delegowanego WSA Krzysztofa Sobieralskiego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej A. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 1383/22 o odrzuceniu skargi A. B. na zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie przerwy w czynnościach służbowych sędziego postanawia: wyłączyć sędziego delegowanego WSA Krzysztofa Sobieralskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II GSK 59/23.


UZASADNIENIE

Przewodnicząca Wydziału II Izby Gospodarczej NSA zarządzeniem z dnia 27 lipca 2023 r. skierowała do rozpoznania na rozprawie w dniu 18 października 2023 r., sprawę o sygn. akt II GSK 59/23.

Jako skład orzekający w sprawie został wyznaczony sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska, sędzia NSA Cezary Pryca, sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski; sędzia zastępca - sędzia NSA Małgorzata Korycińska.

Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie A.B. złożył w dniu 18 października 2023 r. w Biurze Podawczym NSA wniosek o wyłączenie ze składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego sędziego del. WSA Krzysztofa Sobieralskiego, w sprawie o sygn. akt II GSK 59/23. Jako podstawę prawną wniosku wskazał art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.).

W ocenie skarżącej kasacyjnie, sędzia WSA w Opolu, następnie delegowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Krzysztof Sobieralski, został wadliwie powołany do pełnienia urzędu sędziego z uwagi na powołanie go na to stanowisko przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę na wniosek nowej Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej: ustawa z 8 grudnia 2017 r.), której pozycja ustrojowa, sposób ukonstytuowania, powołanie składu oraz funkcjonowanie powodują, że nie jest to organ niezależny od władzy ustawodawczej i wykonawczej przy wykonywaniu zadań powierzonych Krajowej Radzie Sądownictwa na mocy art. 186 Konstytucji RP i polegających na staniu na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Powyższe skutkuje wadliwością powołania na sędziego w myśl art. 179 Konstytucji RP i w konsekwencji brakiem statusu sędziego.

Mając na uwadze powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o przekazanie niniejszej sprawy do rozpoznania przez właściwy skład sędziowski NSA, tj. przez sędziów powołanych przez Prezydenta RP na wniosek prawidłowo ukonstytuowanej Krajowej Rady Sądownictwa.

W oświadczeniu z dnia 7 listopada 2023 r. sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski stwierdził, że nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Ponadto w sprawie brak jest również podstaw do wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy, wymienionych w art. 18 p.p.s.a.

W piśmie z dnia 2 listopada 2023 r. Prokurator Prokuratury Krajowej Przemysław Ostojski wniósł o oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Instytucja wyłączenia sędziego zarówno na wniosek jak i z mocy prawa jest gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli związków z rozpoznawaną sprawą (por. postanowienia NSA z: 25 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 608/12; 1 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1008/14 - orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w internetowej bazie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Istota przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do wyeliminowania przyczyn, które mogą wzbudzać wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy prawa (art. 18 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje także na wniosek, jeżeli zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Na gruncie art. 19 p.p.s.a. podstawą wyłączenia sędziego są zarówno okoliczności wynikające ze stosunku osobistego pomiędzy sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, jak i wszelkie inne okoliczności o charakterze obiektywnym dające podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Przez okoliczności, o których mowa w powołanym art. 19 p.p.s.a. rozumieć należy zarówno te okoliczności związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, jak również inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste rozumieć należy relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej bądź gospodarczej. Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. związków sędziego z daną sprawą (por. postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 353/14).

Na gruncie niniejszej sprawy należy wziąć pod uwagę, że dotyczy ona skargi na zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], którym zarządzono natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych skarżącej - sędzi Sądu [...] w W., która w dniu [...] grudnia 2021 r. jako sędzia stanowiąca skład (jednoosobowy) Sądu [...] w sprawie o sygn. akt [...] wydała postanowienie uchylające postanowienie Sądu [...] w W. Powodem uchylenia było występowanie w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375; dalej: k.p.k.), gdyż w składzie sądu pierwszej instancji zasiadała osoba powołana na stanowisko sędziego na wniosek KRS w składzie ukształtowanym ustawą z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

W związku z powyższym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Michał Lasota zarzucił jej przekroczenie uprawnień, działania kwestionujące istnienie stosunku służbowego sędziego [...], umocowanie KRS, doprowadzenie do uchylenia postanowienia tego sędziego, tj. czyn wyczerpujący znamiona art. 231 § 1 k.k. i przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 pkt 3 - ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072; dalej: u.s.p.). Rzecznik powiadomił Ministra Sprawiedliwości, który Zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2022 r. zarządził natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych Skarżącej na okres miesiąca, stwierdzając, że jej postępowanie stanowiło działanie na szkodę interesu publicznego, godziło w powagę sądu, naruszało istotne interesy służby oraz podważało zaufanie do wymiaru sprawiedliwości.

W uchwale składu 7 sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 wskazano, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1259; powoływanej dalej jako: p.u.s.a.)

Zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a., stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których zastosowanie ma przepis interpretowany w uchwale. Nie można zatem pominąć pośredniej mocy wiążącej uchwał abstrakcyjnych, rozumianej w ten sposób, że stanowisko przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w treści danej uchwały będzie wiązało wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych do czasu, gdy nie nastąpi zmiana tego stanowiska.

W uzasadnieniu wyżej wymienionej uchwały NSA podkreślił, że "tryb wnoszenia oraz rozpoznawania wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego jest niezwykle trudny do efektywnego zainicjowania, a także skutecznego rozpoznania zgodnie z intencją wnioskodawcy. Znaczące sformalizowanie tej procedury przez ustawodawcę, zwłaszcza w porównaniu z postępowaniem w przedmiocie wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a., jednoznacznie potwierdza tezę o rozłączności obu procedur wyłączeniowych.

W tym kontekście zgłoszenie w ramach wniosku składanego w trybie art. 19 p.p.s.a. okoliczności związanych z powołaniem sędziego i jego postępowaniem po powołaniu mogłoby stanowić obejście bardzo sformalizowanego trybu przewidzianego w art. 5a p.u.s.a.". W związku z powyższym w orzecznictwie NSA sformułowano pogląd o niedopuszczalności i konieczności odrzucenia wniosku o wyłączenie sędziego ze względu na powołanie się w nim na okoliczności towarzyszących jego powołaniu (zob. np. postanowienie NSA z 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I GSK 880/19; postanowienie NSA z 7 września 2023 r., sygn. akt I GSK 418/19; postanowienie NSA z 6 września 2023 r., sygn. akt I GSK 2911/18; postanowienie NSA z 6 września 2023 r., sygn. akt I GSK 2881/18; postanowienie NSA z 6 września 2023 r., sygn. akt I GSK 3094/18).

W ocenie składu orzekającego na gruncie rozpatrywanego wniosku o wyłączenie sędziego – mimo pozornego podobieństwa - mamy jednak do czynienia z sytuacją w swej istocie różną od rozważanej w świetle wymienionej wyżej uchwały NSA z 3 kwietnia 2023 r., która dotyczy kwalifikacji prawnej prób obejścia trybu przewidzianego w art. 5a p.u.s.a.

W niniejszej sprawie wątpliwości skarżącej A. B. dotyczące bezstronności sędziego wyłonionego przez KRS w składzie ukształtowanym ustawą z 8 grudnia 2017 r. są bowiem związane z kwestią możliwości bezstronnego orzekania w sprawie skargi na zarządzenie Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie przerwy w czynnościach służbowych sędziego z powodu kwestionowania przez skarżącą kasacyjnie sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sędziów będących w takiej samej sytuacji prawnej i faktycznej, jak sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie.

W tych okolicznościach - zdaniem NSA - związanie uchwałą nie może być rozumiane rozszerzająco, bowiem art. 269 § 1 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania, jeśli w danej sprawie mamy do czynienia z kwestią nietożsamą do rozstrzygniętej w uchwale, nawet jeśli zagadnienia takie wykazują się pewnym podobieństwem (zob. wyrok NSA z 21 września 2015 r., sygn. akt I FSK 220/14).

W tym kontekście należy zauważyć, iż w wyroku z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 19 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z 45 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu, na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, aby umożliwiała ona objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora, uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego.

Obecnie w świetle art. 19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy.

W szczególnych okolicznościach prawnych i fatycznych niniejszej sprawy zachodzi zatem konieczność prokonstytucyjnej wykładni art. 19 p.p.s.a., która prowadzi do dopuszczenia rozpoznania merytorycznego wniosku o wyłączenie sędziego.

Inaczej mówiąc, w rozpatrywanej sprawie ma miejsce sytuacja, w której konkretne okoliczności dotyczące przedmiotu postępowania przemawiają za uznaniem, że dobro wymiaru sprawiedliwości, konieczność realizacji konstytucyjnej zasady bezstronności sądu (art. 45 Konstytucji RP), a także autorytet Naczelnego Sądu Administracyjnego wymagają, aby nie stwarzać niepotrzebnych podstaw do kwestionowania zapadłego przed nim orzeczenia, zwłaszcza w kontekście obsady składu orzekającego. Dlatego też, mając na uwadze przedmiot sprawy podlegającej rozpoznaniu i związaną z nim doniosłość rozstrzygnięcia, które ma zapaść, zasadne jest wyłącznie sędziego WSA Krzysztofa Sobieralskiego ze składu orzekającego w przedmiotowej sprawie o sygnaturze akt II GSK 59/23.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyłączenie to przyczyni się do usunięcia choćby potencjalnych wątpliwości co do bezstronności sędziego oraz zapewni zachowanie najwyższych standardów bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 19 i art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.