Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1188/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1  , ust. 1b  i ust. 5  pkt 2  lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 6 czerwca 2023 r., nr SKO.NP/4115/172/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz M. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 6 czerwca 2023 r., nr SKO.NP/4115/172/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z 5 maja 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania M. M. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem W. M.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem legitymującym się min. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 17czerwca 2022 r. uznającym go za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 30.06.2023 r. ze stwierdzeniem, że niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała w dniu 2 maja 2022 r.

Opisaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji po ponownym rozpoznaniu sprawy odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu nie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia prawo do świadczenia od wieku powstania niepełnosprawności. Ponadto uznano, że w przedmiotowym wypadku nie zostały spełnione warunki wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powołanej ustawy, co oznacza, że prawo do świadczenia nie może być przyznane z uwagi na fakt, że osoba niepełnosprawna jest w związku małżeńskim, a małżonek niepełnosprawnego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt: K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Ponadto skarżąca wskazała na postępujący charakter choroby męża (opuszkowo-rdzeniowy zanik mięśni (SBMA)), który sprawia, że wymaga on całodobowej opieki i wsparcia psychicznego. Skarżąca wskazała też na problem stanu psychicznego męża, który utrudnia współpracę. Opiekę wcześniej nad ojcem sprawowała córka, która zrezygnowała z pracy w lipcu ubiegłego roku. Jednak z uwagi na niepełnosprawność męża i konieczność sprawowania całodobowej opieki skarżąca zrezygnowała jednak z dotychczasowego zatrudnienia szczególnie dlatego, że zdawała sobie sprawę z powagi problemu, bowiem przez 19 lat pracowała jako opiekun medyczny, a ponadto przez 14 lat na oddziale dla przewlekle chorych psychicznie. Stąd też wykorzystując wiedzę i umiejętności stara się jak najbardziej profesjonalnie pomóc mężowi.

Decyzją z 6 czerwca 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zanegowano również pogląd organu pierwszej instancji co do negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Jak wskazano, przyjęta przez organ wykładania niweczyłaby możliwość przyznania świadczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie, pomimo że na małżonku ciąży wzglądem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki.

Pomimo jednak dokonania przez organ pierwszej instancji błędnej wykładni wskazanych wyżej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium doszło do przekonania, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia albo jej niepodejmowaniem przez skarżąca, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy szczegółowo przedstawił historię zatrudnienia skarżącej ustalając, że skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej 5 stycznia 2023 r. Zestawiając powyższe z orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji jej męża z 17 czerwca 2022 r. stwierdzającym, że niezdolność ta istnieje od 2 maja 2022 r. uznano, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez skarżącą, nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Dodatkowo wskazano, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła dopiero 5 stycznia 2023 r.

Dalej wskazano, że mąż skarżącej choruje na genetyczną chorobę - opuszkowy rdzeniowy zanik mięśni. Skarżąca codziennie sprawuje opiekę przez 24 godziny nad mężem. W ramach czynności opiekuńczych pomaga mu przy czynnościach toaletowych, pomaga w podnoszeniu męża i sadza go na wózek, przygotowuje i podaje posiłki (herbata podawana przez słomkę, jedzenie krojone), obserwuje męża przy ich spożywaniu aby zapobiec ewentualnemu zadławieniu, pomaga w rehabilitacji na "rowerku mobilnym", przekłada męża w nocy z boku na bok, przygotowuje leki - 2 razy dziennie i podje insulinę 4 razy dziennie, dowozi go do lekarza, pomaga w pokonywaniu barier architektonicznych. Choroba, na którą cierpi mąż skarżącej jest postępująca, nie ma na nią lekarstwa. Mąż skarżącej uzyskał 20 punktów w skali Barthel.

Podkreślono fakt przestawienia przez skarżącą szerokiej dokumentacji medycznej jej męża. Jednocześnie zwrócono szczególnie uwagę na: dokumentację z wizyty lekarskiej z 28 marca 2023 r. w SP ZOZ w B. Poradni Neurologicznej, dokumentację z wizyty lekarskiej z 2 maja 2022 r. w SP ZOZ w B. Poradni Neurologicznej, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego z 14 listopada 2022 r. z Uzdrowiskowego Szpitala Kompleksowej Rehabilitacji K. w B., dokumentację z wizyty lekarskiej w Przychodni Specjalistycznej "S." B. D. sp. j. z 30 kwietnia 2021 r., kartę informacyjną z SOR z 4 października 2021 r. - SP ZOZ w B. Szpital Powiatowy, kartę informacyjną z 2 marca 2020 r. - Przedsiębiorstwo Uzdrowiskowe "U." S.A. oraz kartę informacyjną rehabilitacji szpitalnej z okresu od 28 lutego 2018 r. do 28 marca 2018 r. w Zakładzie Leczniczym "U.". Z tych dokumentów, w ocenie organu odwoławczego, należy wnioskować, że stan męża skarżącej w następstwie prowadzonej rehabilitacji jest stabilny z tendencją do poprawy. Nadto wbrew twierdzeniu skarżącej przywołana wyżej opinia psychiatryczna pozwala przyjąć, że u niepełnosprawnego męża nie występują problemy natury psychicznej, które mogą utrudniać współpracę z podopiecznym.

Organ stwierdził, że wykonywane przez skarżącą czynności w ramach opieki sprawowanej nad mężem należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być wykonywane w sposób ciągły. Natomiast zakres sprawowanej opieki - nad osobą chodzącą - nie implikuje konieczności definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - tym bardziej, że opieka ta może być wspomagana przez usługi opiekuńcze. Konkludując stwierdzono, że w przedmiotowym wypadku nie zaistniał związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niemożnością podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Ponadto uznano, że skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób zakresu czynności jakie wykonuje względem podopiecznego.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

- art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest tylko rezygnacja z zatrudnienia, w sytuacji gdy przepis stanowi także o niepodejmowaniu zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, co nie zostało w ogóle rozważone:

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a., poprzez niedostrzeżenie przez organ I instancji niepodpisania decyzji DGOPS z dnia 5 maja 2023 r. i 2 lutego 2023 r., co stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

- rażące naruszenie art. 139 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 79a § 1 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych na niekorzyść strony odwołującej się i stwierdzenie wbrew ustaleniom organu I instancji, iż nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 pkt. a ustawy, co w istocie stanowi obejście reguły reformationis in peius i pozbawia stronę prawa do dwuinstancyjnego postępowania, co stanowi kwalifikowaną wadę, o której mowa w art 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

- naruszenie art. 138 § 2 i 2a k.p.a. poprzez niedostrzeżenie zaniechania organu I instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy i braku uwzględnienia wytycznych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie, zawartych w decyzji z dnia 12 kwietnia 2023 roku, sygn. akt SKO.NP/4115/88/2023, w sytuacji gdy wytyczne co do wykładni przepisów, zawarte w tejże decyzji wiązały organ I instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania świadczenia przez organ i instancji pomimo spełnienia wszystkich przesłanek, a dalszej kolejności do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji;

- art. 80 k.p.a. poprzez niepoddanie ocenie motywów rezygnacji i niepodejmowania przez stronę z pracy zarobkowej, a jednocześnie wyciągnięcie dla strony negatywnych wniosków, skutkujących odmową przyznania wnioskowanego świadczenia;

- art. 75 § 1 k.p.a. i art 80 k.p.a., poprzez dokonanie dowolnych ustaleń faktycznych z pominięciem dowodów z zeznań świadków – G. M., która uprzednio opiekowała się ojcem aż do momentu gdy przestała sobie radzić z opieką i rozpoczęła studia:

- art 7, art 77 § 1, art 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie w ocenie wyjaśnień strony, opinii pracownika socjalnego, wywiadu środowiskowego, dokumentacji medycznej i brak wskazania przyczyn, z powodu których tym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż sytuacja męża strony ulega poprawie, a zakres opieki nad niepełnosprawnym mężem, pozwalała i pozwala stronie na pracę, mimo że z dokumentacji medycznej wynika, że choroba nie dokonuje regresu, lecz systematycznej progresji:

- art 7, art 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozważenie okoliczności, że stan zdrowia męża strony uległ pogorszeniu, co w konsekwencji prowadziło do konieczności opieki przez stronę w pełnym wymiarze;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji organu I instancji w mocy, w sytuacji gdy decyzję należało uchylić i orzec co do istoty sprawy przyznając wnioskowane świadczenie stronie.

Końcowo wniesiono o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 26 maja 2023 r., zaświadczenia lekarskiego z 25 kwietnia 2023 r., zaświadczenia o stanie zdrowia z 21 czerwca 2023 r., zaświadczenia lekarskiego z 22 czerwca 2023 r., w celu wykazania konieczności stałej i długotrwałej opieki nad mężem skarżącej, gdyż jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), powoływanej dalej także jako "u.ś.r.".

Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jednocześnie, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.

Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy.

Słusznie również uznał organ odwoławczy, że małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest nie do pogodzenia z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż niweczyłaby możliwość przyznania świadczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie, pomimo że na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Co więcej, prowadziłaby do nieakceptowanego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga. Wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Pozbawianie w tej sytuacji małżonka realnej możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, przez interpretację norm dopuszczającą wykluczenie go z grona osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy żyją bliscy krewni niepełnosprawnego współmałżonka, byłoby działaniem na szkodę rodziny jaką tworzą małżonkowie, czego nie da się zaakceptować w świetle norm konstytucyjnych. Tak zarysowany pogląd jest aktualnie ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym czego dowodem są wyroki NSA z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. I OSK 2623/12, z dnia 14 grudnia 2018 r. o sygn. I OSK 3539/18, opubl. w LEX.

Sąd uznał natomiast za błędne stanowisko organu odwoławczego jakoby w sprawie nie zachodził związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Odnośnie motywów zaprzestania zatrudnienia przez skarżącą, które to organ uznał za niezwiązane z potrzebą sprawowania opieki nad mężem, Sąd stwierdza, że doszedł do zgoła odmiennych wniosków. Przede wszystkim podkreślić należy, że od 1995 r. skarżąca była osobą aktywną zawodowo aż do 5 stycznia 2023 r. kiedy to ustała jej ostatnia umowa zlecenia (k. 9,10 akt adm. I inst.). Z orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji męża skarżącej z 17 czerwca 2022 r. wynika, że niezdolność ta istnieje od 2 maja 2022 r. (k. akt adm. I inst. 104). Skarżąca wyjaśniła w toku postępowania (czego organ nie kwestionował), że przed jej rezygnacją z pracy mężem zajmowała się córka (k. 89 akt adm. I inst., k. 5 akt adm. II inst.), jednak z uwagi na pogarszający się stan męża (co zostało przez skarżącą wykazane i o czym szczegółowo poniżej) nie była w stanie dłużej tego robić i skarżąca musiała zrezygnować z pracy aby przejąć opiekę nad coraz bardziej niedołężnym mężem. Zestawienie powyższych dat i okoliczności jednoznacznie potwierdza, że skarżąca zrezygnowała z pracy z powodu potrzeby sprawowania opieki nad mężem.

Odnośnie istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a potrzebą sprawowania opieki nad mężem Sąd stwierdza co następuje.

Jak wynika z niekwestionowanych okoliczności faktycznych mąż skarżącej cierpi na opuszkowo-rdzeniowy zanik mięśni (SBMA), która jest rzadką sprzężoną z chromosomem X recesywną chorobą neuronu ruchowego, charakteryzującą się opuszkowym osłabieniem mięśni proksymalnych części kończyn. Charakter choroby wskazuje, że początkowe objawy kliniczne to drżenie, mrowienie mięśni, skurcze mięśni, zmęczenie oraz niewyraźna mowa, wraz z postępem choroby u pacjentów rozwija się słabość i zaniki mięśni kończyn i mięśni opuszkowych, objawiające się dysartrią, dysfonią, opadającą żuchwą, osłabieniem języka, trudnościami w przeżuwaniu i utrudnioną mobilnością. U męża skarżącej w 2012 r. stan pogorszył się na tyle, że nie był wstanie samodzielnie wstać z łóżka, następie doznał niedowładu czterokończynowego. Przez kolejne lata mąż skarżącej potrzebował pomocy, ale był w stanie wykonać drobne czynności życia codziennego, poruszał się wtedy o kulach oraz balkoniku. Z czasem stan pogorszył się na tyle, że uzasadnione było rozpoczęcie korzystania z wózka inwalidzkiego w celu zapewnienia mu bezpieczeństwa bowiem częste upadki skutkowały uszkodzeniami ciała. Dodatkowo mąż skarżącej boryka się z problemami natury psychicznej. Aktualnie u męża skarżącej występuje narastający niedowład, niesprawność 4 kończyn (niedowład został określony na 3 z 4 stopni, k. 45 akt adm. I inst.), aktualnie porusza się na wózku inwalidzkim, krztusi się przy jedzeniu, występuje bezdech senny. Ma uporczywe bóle odcinka szyjnego kręgosłupa, nie sypia po nocach. Ponadto pozostaje w stałym leczeniu z powodu zaburzeń depresyjnych oraz cukrzycy. Uzyskał 20 pkt w skali Barthel (k. 42 akt adm. I inst.), co kwalifikuje go do stanu bardzo ciężkiego.

Skarżąca sprawując opiekę nad mężem pomaga mu przy porannym wstawaniu, pomaga podnieść się z łóżka i posadzić na wózku inwalidzkim, pomaga przy higienie osobistej, skorzystaniu z toalety i ubraniu się. To samo wykonuje wieczorem. Skarżąca przygotowuje i podaje mężowi posiłki, w tym napoje przez rurkę. Dodatkowo czuwa nad mężem podczas jedzenia, który często się dławi. Ponadto kila razy dziennie podaje insulinę i leki, pomaga w rehabilitacji na "rowerku mobilnym", przekłada męża w nocy z boku na bok, dowozi go do lekarza, pomaga w pokonywaniu barier architektonicznych. Z uwagi na specyfikę choroby męża konieczny jest całodobowy nadzór z powodu bólów mięśniowych, możliwych upadków oraz cukrzycy insulinozależnej. Dodatkowo skarżąca monitoruje stan psychiczny męża, z powodu którego wymaga on ustawicznego wsparcia.

To, że choroba męża skarżącej ma charakter postępujący jednoznacznie wynika z treści kolejnych orzeczeń Lekarza Orzecznika ZUS i orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (k. 41-30, k. 104 akt adm. I inst., k. bez numeru za k. 4 akt adm. II inst.). Jednoznacznie wynika to też z obszernej dokumentacji medycznej męża skarżącej, zgormadzonej w aktach sprawy i obejmującej okres wielu lat. Z jej analizy wynika, że stan męża skarżącej jest coraz gorszy.

W ocenie Sądu konkluzja organu odwoławczego, jakoby stan męża skarżącej był stabilny z tendencją do poprawy, a nadto stwierdzenie, że nie występują u niego problemy natury psychicznej, które mogą utrudniać współpracę z podopiecznym zostały oparte na wybiórczej ocenie materiału dowodowego. I tak odnośnie stanu psychicznego męża skarżącej organ powołał dokumentację z wizyty lekarskiej w Przychodni Specjalistycznej "S." B. D. sp. j. z 30 kwietnia 2021 r. (k. 66 akt adm. I inst.). Natomiast z dokumentacji z 16 marca 2022 r. z tej samej przychodni (k. 66 akt adm. I inst. druga strona) wynika, że u męża skarżącej mimo zażywanych leków utrzymuje się postawa depresyjna, wysoki poziom lęku i obniżona tolerancja na stres. Ponadto u męża skarżącej stwierdzono zaburzenia depresyjne nawracające i od lat jest w leczeniu psychiatrycznym z tego powodu. Również z zaświadczenia z 28 marca 2023 r. (k. 43-44 akt adm. I inst.) wynika, że mąż skarżącej nadal pozostaje w leczeniu psychiatrycznym. Także skarżąca podnosiła w toku postępowania, że z powodu stanu psychicznego męża opieka jest utrudniona i w związku z tym przy jej sprawowaniu wykorzystuje umiejętności jakie nabyła jako profesjonalny opiekun osób z chorobami psychicznymi. Nie można zatem na podstawie jednostkowych dokumentów wnioskować, że stan psychiczny męża skarżącej jest dobry i nie występują utrudnienia we współpracy z podopiecznym.

Nie może być też miarodajna ocena stanu psychofizycznego męża skarżącej dokonana na podstawie wypisów z pobytów szpitalnych męża skarżącej o charakterze rehabilitacyjnym. Oczywistym jest, że po takich pobytach następuje poprawa stanu zdrowia pacjenta. Istotne jest czy ta poprawa jest równa z odzyskaniem samodzielności w stopniu umożliwiającym funkcjonowanie bez stałego wsparcia opiekuna. W ocenie Sądu, charakter i objawy choroby męża skarżącej, dokumentacja medyczna w ujęciu całościowym, w tym także ocena w skali Barthel z 25 kwietnia 2023 r., że wymaga on stałej opieki, którą to niewątpliwie skarżąca mu świadczy.

Sąd podkreśla, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. np. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19), przy czym w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie istnieje związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem i niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Materiał dowodowy sprawy wskazuje, że charakter sprawowanej przez skarżącą opieki jest ciągły i stały, a zatem taki, jaki wpisuje się w przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Słuszne były zatem zarzuty skargi w zakresie niewłaściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. naruszenia art. 77 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynika sprawy, a w konsekwencji naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na nie zaistnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zaistnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Sąd nie dopatrzył się natomiast zasadności zarzutu nie podpisania decyzji wydanych w pierwszej instancji. Podpis pod decyzją może być nieczytelny (w formie zwykle używanej przez osobę składającą podpis), jeżeli jest on uzupełniony imienną pieczątką składającego podpis, z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego osoby składającej podpis. Identyfikacja osoby podpisującej decyzję jest możliwa także dzięki wskazaniu w nagłówku decyzji danych identyfikujących osobę podpisaną pod decyzją. Podpis pod rozstrzygnięciem musi być zatem własnoręczny, lecz nie musi być czytelny (por. wyrok WSA w Lublinie z 2 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 662/20). W przypadku obu kwestionowanych decyzji tj. z 5 maja 23 r. (k. 7 I inst.) i z 2 lutego 2023 r. (k. 86 I inst.) ww. wymogi zostały spełnione.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Skarżąca była zwolniona z obowiązku poniesienia kosztów sądowych na podstawie art. 239 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.