Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 69/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 86 § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. Spółki jawnej z siedzibą w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Łd 793/23 odmawiającego przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania O. Sp. z o.o. w W. zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 marca 2020 roku sygn. akt I SA/Łd 755/19 w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 11 września 2019 roku nr 1001-IOV-2.4103.1.2019.8.U18.DK UNP:1001-19-091232 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do czerwca 2017 roku postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania.


UZASADNIENIE

1.1. Postanowieniem z 4 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Łd 793/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania O. Sp. z o.o. w W. (dalej jako: Spółka, Skarżąca) zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi wydanego w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 11 września 2019 roku w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do czerwca 2017 roku.

1.2. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd zreferował następująco stan sprawy.

Pismem z 10 października 2023 r. Skarżąca bezpośrednio wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi z 27 marca 2020 roku sygn. akt I SA/Łd 755/19.

Zarządzeniem z dnia 10 listopada 2023 r., wydanym na podstawie art. 280 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) pełnomocnik Spółki w postępowaniu, którego wznowienia domaga się autor skargi został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania poprzez:

1) wskazanie na jakiej podstawie opiera skargę o wznowienie,

2) wykazanie, że skarga została wniesiona w terminie określonym przepisem

art. 277 p.p.s.a.,

3) żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia,

– w terminie do 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia skargi.

Wezwanie doręczono pełnomocnikowi Spółki w dniu 15 listopada 2022 r.

W odpowiedzi z dnia 22 listopada 2023 r. pełnomocnik Spółki oświadczył, że

podjął niezwłoczną próbę kontaktu ze Spółką drogą pocztową (przesyłką priorytetową), ponieważ nie posiada żadnego innego kontaktu ze Spółką, jednak z informacji, jakie uzyskał ze strony internetowej śledzenia przesyłek Poczty Polskiej wynika, iż przesyłka ta w dniu 22 listopada 2023 r. nie została podjęta przez adresata i została awizowana. W tym stanie rzeczy pełnomocnik Spółki oświadczył, że nie posiada wystarczającej informacji o faktach, by bez udziału skarżącej móc w całości uczynić zadość wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie, gdyż nie wie, od jakiego konkretnie zdarzenia Spółka obliczała termin do jej wniesienia. W związku z faktem, że pełnomocnik nie był w stanie wykazać, że skarga o wznowienie została wniesiona w terminie określonym w art. 277 p.p.s.a., pełnomocnik wniósł o zobowiązanie bezpośrednio Spółki do wskazania, od jakiego zdarzenia należy liczyć termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania oraz wykazania, że jej skarga została wniesiona w terminie.

Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę o wznowienie postępowania jako niedopuszczalną. W uzasadnieniu Sąd wskazał m.in., że "pełnomocnik ustanowiony w sprawie, której wznowienia domaga się Spółka jest nie tylko uprawniony, ale także zobowiązany do działania w imieniu i na rzecz Spółki a ewentualne kłopoty z komunikacją obciążają procesowe jego mocodawcę".

Pismem z 8 grudnia 2023 r. (data wpływu do Sądu - 18 grudnia 2023 r.) pełnomocnik Spółki złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania. W treści wniosku wskazał, że 7 grudnia 2023 r. przedstawiciel Spółki – A.J. nawiązał kontakt z pełnomocnikiem i przesłał mu fotokopię postanowienia o umorzeniu dochodzenia z 30 czerwca 2023 r. w sprawie prowadzonej w Prokuraturze Rejonowej w Poddębicach pod sygn. akt 4224-0.Ds.323.2023, informując, iż to z otrzymaniem tegoż postanowienia i okoliczności wskazanych w jego treści, Spółka wiąże fakt złożenia skargi o wznowienie postępowania. Fotokopię powyższego postanowienia załączono do wniosku o przywrócenie terminu. W kolejnej wiadomości mailowej, skierowanej do pełnomocnika 8 grudnia 2023 r., przedstawiciel Spółki wyjaśnił, że odpis postanowienia o umorzeniu dochodzenia otrzymał między 29 a 31 lipca 2023 r. Wobec powyższego, pełnomocnik Spółki oświadczył, że nowe fakty i dowody w postaci postanowienia o umorzeniu dochodzenia z 30 czerwca 2023 r. stały się skarżącej Spółce znane nie wcześniej, niż 29 lipca 2023 r. Trzymiesięczny termin liczony od tego dnia upływał zatem z dniem 29 października 2023 r., natomiast skarga o wznowienie postępowania została złożona 20 października 2023 r.

1.3. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że wniosek strony o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji choć złożony wniosek został złożony z zachowaniem ustawowego terminu do jego wniesienia to wskazane przez pełnomocnika okoliczności faktyczne nie uzasadniają braku winy strony w niezachowaniu terminu do dokonania czynności.

WSA przypomniał, że w uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi zaznaczył, iż pełnomocnik procesowy zastępujący stronę skarżącą w postępowaniu był obowiązany do działania w imieniu i na rzecz Spółki, a ewentualne kłopoty komunikacyjne obciążają procesowo jego mocodawcę, a otrzymując wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi pełnomocnik strony był zatem odpowiedzialny za przekazanie treści korespondencji stronie oraz za uzyskanie informacji o okolicznościach, które mogły stanowić uzupełnienie braków formalnych skargi.

W zakreślonym przez Sąd terminie pełnomocnik nie podjął innych starań, aby skontaktować się ze Spółką, na przykład próby ustalenia adresu email mocodawcy, choć adres poczty elektronicznej mocodawcy, tzn. [...], z którego ten nadesłał do swojego pełnomocnika korespondencję elektroniczną z dnia 7 i 8 listopada 2023 r., można łatwo odszukać w Internecie w rejestrze KRS.

Zdaniem Sądu pełnomocnik strony nie podjął także działań zmierzających do zabezpieczenia interesów procesowych reprezentowanej Spółki a w szczególności nie zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przedłużenie sądowego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie, umożliwiające podjęcie innych czynności celem uczynienia zadość wezwaniu Sądu. Mając na uwadze art. 84 p.p.s.a., zgodnie z którym Przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć termin sądowy z urzędu lub na wniosek strony zgłoszony przed upływem terminu (...), pełnomocnik bez wątpienia mógł zwrócić się do Sądu z takim wnioskiem. Zamiast tego, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi, pełnomocnik zwrócił się do Sądu z wnioskiem o podjęcie samodzielnych działań celem ustalenia okoliczności wskazujących na zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, wyjaśniając w treści swojej odpowiedzi, że "nie posiada żadnego innego kontaktu ze Spółką".

Obowiązek należytej organizacji współpracy z reprezentowaną stroną leży z kolei po stronie pełnomocnika. Brak podjęcia wszystkich możliwych działań celem nawiązania kontaktu z reprezentowaną Spółką i uzupełnienia braków formalnych skargi w sytuacji, gdy przesyłka sądowa została prawidłowo doręczona oraz brak podjęcia działań zapobiegających wystąpieniu ujemnych skutków procesowych dla reprezentowanej strony, w tym wystąpienia w zakreślonym przez Sąd terminie o jego przedłużenie celem umożliwienia nawiązania kontaktu z mocodawcą, należy ocenić jako zachowanie pełnomocnika będące przejawem nienależytej staranności przy wykonywaniu swoich obowiązków.

1.4. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła Spółka, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to:

1. przepisu art. 280 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 160 p.p.s.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia w postępowaniu, które uprzednio zostało zakończone postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, a to postanowieniem z dnia 13 grudnia 2023 roku o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania,

2. przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, iż skarżący lub jego pełnomocnik ponoszą winę w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, podczas gdy mając na względzie relewantne okoliczności faktyczne uznać należy, iż tej winy nie ponoszą, a termin powinien zostać przywrócony.

W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i zasądzenie według norm przepisanych kosztów pomocy prawnej udzielonej Skarżącej.

2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, choć nie cała argumentacja zasługiwała na uwzględnienie.

2.1. Odnotować należy w pierwszej kolejności, że do tutejszego Sądu wpłynęły do rozpoznania równocześnie - analizowana obecnie - skarga kasacyjna od postanowienia odrzucającego skargę oraz zażalenie na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania. Należy skrytykować równoczesne przekazanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny obu tych środków zaskarżenia jednocześnie. W literaturze wskazuje się bowiem, że przesłanki środka odwoławczego i wniosku o przywrócenie terminu wzajemnie się wykluczają co oznacza tyle, iż obie te czynności nie mogą okazać się skuteczne. Wojewódzkie sądy administracyjne w pierwszej kolejności powinny nadawać bieg zażaleniu (lub jak w niniejszej sprawie skardze kasacyjnej), a w przypadku jego prawomocnego oddalenia przystąpić do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. (por. D. Lebowa, Kolizja wniosku o przywrócenie terminu i środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ZNSA 2014, nr 3, s. 76-88).

Postanowieniem z 31 lipca 2024 r. sygn. I FSK 527/24 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wywiedzioną od postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania Skarżącej, prawomocnie kończąc postępowanie w tym zakresie. Otworzyło to drogę do rozpoznania niniejszego zażalenia na odmowę przywrócenia terminu.

Przy tym należy wskazać, że w toku rozpoznawania zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany zarzutami środka zaskarżenia.

2.2. Pierwszy zarzut zażalenia oparty na założeniu, że nie można rozpoznać wniosku o przywrócenie terminu w sytuacji wydania (nieprawomocnego) postanowienia kończącego postępowanie jest zupełnie pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Procedowanie wniosku o przywrócenie terminu możliwe jest dopiero w sytuacji ustalenia uchybienia terminowi – nie można bowiem przywracać terminu co do którego nie stwierdzono jego uchybienia lub gdy uchybienie terminowi nie wywołało dla wnioskodawcy negatywnych skutków procesowych (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Wydanie przez Sąd pierwszej instancji postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania, a zatem kończącego postępowanie w sprawie - niezależnie od jego prawomocności - w żaden sposób samoistnie nie uniemożliwia wszczęcia czy prowadzenia postępowania w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu. Twierdzenia Skarżącej w tym zakresie są zupełnie bezpodstawne i powierzchownie uzasadnione.

2.3. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu zażalenia dotycząca wadliwej podstawy prawnej wezwania do uzupełnienia braków formalnych, choć co do zasady prawidłowa, nie mogła odnieść zamierzonego skutku w przedmiotowej sprawie. Istotą postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu – poza weryfikacją wymogów formalnych wniosku – jest ustalenie czy strona uchybiła terminowi bez swojej winy. Jak wskazano na wstępie, przed przystąpieniem do rozpoznania takiego wniosku należy jednak ustalić, czy terminowi faktycznie uchybiono, na co wpływ ma nie tylko sposób doręczenia, ale prawidłowość proceduralna wystosowanego do strony wezwania – okoliczności te podlegać winny w postępowaniu dotyczącym odrzucenia skargi o wznowienie postępowania. Argumenty Skarżącej w tym zakresie nie zostały natomiast przedstawione w skardze kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę.

Jednakże argumentacja strony przedstawiona w tym zakresie częściowo wpływa na ustalenia w zakresie zawinienia w uchybieniu terminowi. Jak słusznie wskazuje autor zażalenia, wystosowane do pełnomocnika skarżącej wezwanie oparte jest, przynajmniej częściowo, o błędną podstawę prawną, i jest sformułowane co najmniej nieprecyzyjnie. W dalszej części trafnie zauważono, że Sąd pierwszej instancji zdaje się nie wiedzieć skąd wywodzi oznaczony w wezwaniu termin i jego charakter – czy jest to termin ustawowy lub sądowy.

Podkreślić należy, że termin na uzupełnienie braków formalnych wywodzony z art. 49 p.p.s.a. jest terminem ustawowym, który nie może być przez Sąd przedłużany ani skracany. Z kolei termin sądowy w myśl art. 82 p.p.s.a., może być z ważnej przyczyny przedłużany lub skracany. Z uwagi na wadliwość określenia podstawy prawnej zarządzenia o wezwaniu i jego nieprecyzyjność w zakresie pkt 2 – nie jest do końca jasne, czy wezwanie dotyczy braku formalnego w postaci wskazania "okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi" (vide art. 279 p.p.s.a.) czy też dotyczy żądania uprawdopodobnienia okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi (vide art. 280 p.p.s.a.), które to żądanie wbrew treści wydanego zarządzenia brakiem formalnym nie jest. W tej sytuacji w ogóle wymyka się ocenie tutejszego Sądu argumentacja tak Sądu pierwszej instancji jak i Skarżącej w zakresie tego czy wyznaczony termin był terminem sądowym czy też ustawowym.

Przyjmując jednak hipotetycznie pogląd WSA, że był to termin sądowy należało mieć na względzie, że modyfikacja terminu sądowego mogła też nastąpić z urzędu, a zwłaszcza w sytuacji bezpośredniej sygnalizacji przez pełnomocnika, iż realizacja zobowiązania Sądu w wyznaczonym terminie będzie jego zdaniem niemożliwa. Pełnomocnik nie zawnioskował bezpośrednio o przedłużenie terminu, gdyż jak wskazał w zażaleniu, jego zdaniem wyznaczony termin był terminem ustawowym i w tej sytuacji zawnioskował tylko o bezpośrednie wezwanie Skarżącego do wypowiedzenia się w spornej kwestii. Warto przy tym zaznaczyć, że w uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi WSA traktował wyznaczony termin raczej jako termin ustawowy – choć nie explicite. Z tych względów argumentacja Sądu pierwszej instancji jakoby pełnomocnik uchybił swoim obowiązkom przez nie złożenie wniosku o wydłużenie terminu sądowego – zdaniem tutejszego Sądu – jest nie przekonująca.

2.4. Odnosząc się już bezpośrednio do kwestii zawinienia uchybieniu terminowi Naczelny Sąd Administracyjny zajmuje stanowisko, że wniosek o przywrócenie terminu należało uwzględnić.

Za odmową przywrócenia terminu zdaniem WSA przemawiało:

1) nieskorzystanie przez pełnomocnika z możliwości przedłużenia terminu sądowego,

2) okoliczność utrudnionego kontaktu pełnomocnika z mocodawcą obciąża w skutkach mocodawcę,

3) obowiązek bezpośredniego działania pełnomocnika z urzędu w sprawie,

4) powierzchowność próby nawiązania kontaktu z mocodawcą przez pełnomocnika – jak wskazał przykładowo WSA, na stronie www.rejestrkrs.pl widnieje, jak się potem okazało, aktualny adres email Skarżącego.

W zakresie punktu pierwszego, mając na względzie rozważania zawarte w pkt 2.3. i – oględnie mówiąc – nieprecyzyjności zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych, okoliczność ta nie może być przyjęta na niekorzyść Skarżącej.

W zakresie punktu czwartego autor zażalenia wskazał, że podana strona internetowa jest prowadzona przez prywatny podmiot i nie można wnioskować o poprawności lub aktualności danych na niej widniejących. Wskazano przy tym, że dane te miałyby być aktualne na dzień 18 maja 2021 r. Najbardziej przekonujące jednak wydaje się stwierdzenie, że próba nawiązania kontaktu na niepotwierdzony co do aktualności czy właściciela adres email stanowić mogłaby istotne naruszenie zasad etyki i/lub tajemnicy zawodowej, poprzez skierowanie potencjalnie poufnych informacji do adresata którego tożsamość nie może być potwierdzona.

Idąc dalej – tym samym odnosząc się do argumentów WSA opisanych w punktach 2 i 3 – przypomnieć należało, że w sprawie mamy do czynienia z pełnomocnikiem z urzędu, wyznaczonym do sprawy w 2019 r., a postępowanie w sprawie zostało prawomocnie zakończone w 2020 r. Choć kwestia umocowania pełnomocnika w sprawie o wznowienie postępowania i jego obowiązek działania w imieniu mandanta nie budzą wątpliwości, to w sprawie na uwzględnienie zasługiwały również inne okoliczności. Sąd pierwszej instancji winien mieć na względzie, że współpraca mocodawcy z pełnomocnikiem z wyboru w porównaniu do tej z pełnomocnikiem z urzędu wygląda nierzadko odmiennie. W stanie sprawy pełnomocnik z urzędu nie był w kontakcie z mocodawcą od przeszło trzech lat. Z kolei nadzwyczajny środek zaskarżenia wniósł Skarżący osobiście prawdopodobnie bez konsultacji i być może w ogóle świadomości ciągłego umocowania pełnomocnika w sprawie. W takim stanie sprawy pełnomocnik nie może być przystawiany do takiego samego standardu i terminowości, jak aktywnie działający pełnomocnik w sprawie, który to standard w orzecznictwie kształtowany jest dość rygorystycznie. Z tego względu, przywołane przez Sąd pierwszej instancji orzecznictwo, choć co do zasady prawidłowe nie zachowuje aktualności w niniejszej sprawie. Okoliczności przedstawione przez pełnomocnika postrzegane wspólnie i we wzajemnym powiązaniu zdają się dostatecznie uprawdopodabniać, że Skarżący uchybił terminowi bez swojej winy. Istotne przy tym pozostaje, że w stosunkowo niedługim czasie po upływie terminu pełnomocnik bezzwłocznie wniósł o przywrócenie terminu wraz z dokonaniem należnej czynności – pismo zostało nadane jeszcze przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi.

2.5. Powyższe okoliczności usprawiedliwiające uchybienie terminu, a także wątpliwości co do prawidłowości poszczególnych ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi legły u podstaw niniejszego rozstrzygnięcia, którym to Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 188 w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i postanowił o przywróceniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania.

2.6. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi Skarżącej z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu nie mógł zostać rozpoznany przez tutejszy Sąd, gdyż wnioski takie podlegają rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (art. 258 – 261 p.p.s.a.).