Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 110/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2016-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.2, art. 193,  art. 30, art. 32. ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 269 par. 1, art. 125 par. 1 pkt 1, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 3, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 14 ust. 1, art. 14, art. 89,  art. 1 pkt 2,
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
article: art. 180 par. 1, art. 180, art. 181, art. 187 par. 1, art. 122 par. 1, art. 121 par.1
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 113, art. 24, art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 186
law: Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy - tekst jednolity.
article: art. 211,
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
article: art. 32 ust. 1 pkt. 13, art. 30 ust. 1 pkt. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 990
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi spółki A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej decyzją z [...]

nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z [...] nr [...] wymierzającą [...], (dalej: spółka), karę pieniężną w wysokości 12.000 zł za urządzanie gier na automacie do gier

o nazwie Hot Slot nr [...] poza kasynem gry.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że funkcjonariusze Urzędu Celnego

przeprowadzili [...] kontrolę w delikatesach [...]

w [...], w którym działalność gospodarczą prowadził [...]. Ujawnili w nim automat do gry o nazwie Hot Slot. Kontrolującym nie przedstawiono koncesji na prowadzenie kasyna gry ani zezwolenia na urządzanie gier na automatach w salonach gier lub gier na automatach o niskich wygranych. W celu ustalenia zasad działania ujawnionego automatu do gier w odniesieniu do przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.), dalej: "u.g.h.", kontrolujący przeprowadzili eksperyment procesowy na podstawie art. 211 kpk w związku z art. 113 § 1 kks, polegający na doświadczalnym odtworzeniu przebiegu dostępnych na nim gier. Eksperyment wykazał, że w każdej z gier po jej wybraniu grający ustala wysokość stawki za grę za pomocą odpowiedniego przycisku. Naciśnięcie przycisku START rozpoczyna obracanie się bębnów

z symbolami. Wprawione w ruch przyciskiem START bębny zatrzymują się samoczynnie. Ich wzajemne ustawienie w momencie zatrzymania jest losowe

i niezależne od zręczności gracza. Jeśli symbole na poszczególnych bębnach utworzą określoną kombinację w danych liniach, to grający otrzymuje wygraną

w postaci punktów, która zostaje dopisana do licznika. Wygrane uzyskane w grach losowych pozwalają na rozgrywanie kolejnych gier lub ich wypłatę. Gry na urządzeniu organizowane są w celach komercyjnych, aby zagrać należy automat zasilić pieniędzmi. W trakcie czynności wykazano, że gracz nie miał wpływu na to

w jakich konfiguracjach zatrzymają się symbole wyświetlane na elektronicznych bębnach, prowadzone gry zawierają element losowości. Wynik gry jest niezależny od umiejętności grającego. Ustalenia kontroli świadczące o komercyjnym i losowym charakterze gier prowadzonych na automacie potwierdziły również zeznania właściciela lokalu [...].

W oparciu o powyższe organ doszedł do przekonania, że skontrolowany automat realizuje gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych. Organ powołał przepisy u.g.h., w tym m.in. art. 89 ust. 1 pkt 2 stanowiący o karze pieniężnej dla urządzającego grę na automatach poza kasynem gry, art. 2 ust. 3, ust. 4 i ust. 5 wyjaśniające definicje związane z grą na automatach, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a/, art. 6 odnoszące się do zasad urządzania

i prowadzenia gier na automatach. Wyjaśnił, że gry na automatach mogą być prowadzone na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry

a urządzanie gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry.

Spółka takiej koncesji nie posiada. Również nie posiada zezwolenia na urządzanie gier na automatach w salonach gier lub gier na automatach o niskich wygranych, o którym mowa w art. 129 ust. 1 u.g.h. na obszarze właściwości Naczelnika Urzędu Celnego . Ponadto skontrolowany lokal nie jest kasynem gry. Działalność prowadzona w zakresie urządzania gier na stanowiącym przedmiot postępowania automacie miała miejsce w delikatesach Centrum

w [...], a więc poza kasynem gry, bez koncesji oraz rejestracji automatu tj.

z pominięciem wymogów, o których mowa w art. 6 ust. 1 i art. 23a ust. 1 u.g.h.

W takim przypadku, urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlega karze pieniężnej, która wynosi 12.000 zł od każdego eksploatowanego automatu.

Podmiotem urządzającym gry na automacie była spółka. Będąc posiadaczem automatu wydzierżawiła część powierzchni w lokalu, na której następnie automat zainstalowała. Zapewniła bieżącą jego obsługę, korzystając przy tym z usług przedsiębiorcy prowadzącego działalność polegającą na serwisowaniu urządzeń do gier. Realizując te czynności urządzała nielegalną grę hazardową tj. urządzała gry na automacie poza kasynem gry. Poprzez realizację ww. czynności strona zorganizowała (stworzyła warunki) gry na przedmiotowym automacie

w skontrolowanym lokalu oraz zapewniała ciągłość tych gier. Zapewnienie bieżącej obsługi ujawnionego automatu, w tym jego serwisu, uzupełnianie bilonu w tym automacie przeznaczonego na wygrane, jak również realizowanie wygranych w ww. sytuacji, umożliwiało ciągły przebieg nielegalnej gry hazardowej. Częścią gry hazardowej na ujawnionym automacie jest oprócz przegranej również uzyskanie wygranej pieniężnej, zatem bez uzupełniania bilonu czy wypłaty wygranej, odpowiedni przebieg gry byłby niezapewniony.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego przeprowadzenia eksperymentu podczas kontroli, organ wyjaśnił, że działał na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Przeprowadził na podstawie ustawowego upoważnienia funkcjonariuszy celnych odtworzenia przebiegu gry w ramach czynności związanych z realizacją postanowienia Prokuratury Rejonowej w [...] o żądaniu wydania rzeczy.

W zakresie zarzutu strony, dotyczącego braku notyfikacji przepisów ustawy

o grach hazardowych, organ powołał orzeczenie Trybunał Sprawiedliwości z 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11. Wyjaśnił, że w w.w wyroku Trybunał Sprawiedliwości nie przesądził o technicznym charakterze przepisów ustawy o grach hazardowych uznając jedynie, że mogą one mieć tylko potencjalnie taki walor. Jedynie znaczący, a nie każdy, wpływ przepisu na właściwość automatu będzie przesądzał o technicznym charakterze przepisów ustawy o grach hazardowych.

Organ wskazał również na orzeczenie Sądu Najwyższego z 28 listopada 2013 r. I KZP 15/13 oraz z dnia 8 stycznia 2014 r. IV KK183/13. Podniósł, że u.g.h.

w sposób skuteczny uchyliła i derogowała poprzednio obowiązującą w tym zakresie ustawę z 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych. Ustawa o grach hazardowych obowiązuje obecnie w Polsce w sposób w pełni legalny i prawnie wiążący. Wywiedziona przez Trybunał Sprawiedliwości z przepisów Dyrektywy 98/34/WE ewentualna sankcja prawna za brak uprzedniej notyfikacji przez państwo członkowskie przepisów technicznych, polegająca na niestosowaniu przez organy krajowe nienotyfikowanych przepisów technicznych, w żaden sposób nie prowadzi do pozbawienia tychże nienotyfikowanych przepisów ich mocy obowiązującej i nie wpływa na ich dalsze walidacyjne obowiązywanie.

Ustawa o grach hazardowych weszła w sposób skuteczny w życie i stanowi

w sensie formalno-walidacyjnym część polskiego porządku prawnego. Dopóki

w normalnej procedurze ustawodawczej nie nastąpi jej uchylenie, brak jest powodów do tego, by podważać moc obowiązującą tej ustawy i twierdzić, że ona cała lub też niektóre jej przepisy, w szczególności zaś przepisy mogące być uznane za przepisy techniczne w rozumieniu Dyrektywy 98/34/WE, nie obowiązują i nie mają mocy wiążącej.

W orzeczeniu z 11 marca 2015 r. sygn. akt P 4/14, Trybunał Konstytucyjny uznał, że notyfikacja, o której mowa w Dyrektywie 98/34/WE, nie stanowi elementu konstytucyjnego trybu ustawodawczego. Uchybienie ewentualnemu obowiązkowi notyfikowania Komisji Europejskiej potencjalnych przepisów technicznych nie może jednak samo przez się oznaczać naruszenia konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawnego oraz legalizmu. Wykładnia przychylna prawu europejskiemu w żadnej sytuacji nie może prowadzić do rezultatów sprzecznych

z wyraźnym brzmieniem Konstytucji.

W powołanym wyżej orzeczeniu z 19 lipca 2012 r. Trybunał Sprawiedliwości uzależnił ocenę technicznego albo nietechnicznego charakteru przepisów ustawy

o grach hazardowych od ustalenia (oceny), czy te przepisy wprowadzają warunki mogące mieć istotny wpływ na właściwości lub sprzedaż produktów, tj. automatów do gier o niskich wygranych. Dokonując analizy obrotu automatami do gry w latach 2009 - 2012 r. organ podniósł, że polskie przepisy w zakresie gier hazardowych na automatach o niskich wygranych nie wpływają na destabilizację rynku unijnego

w zakresie obrotu automatami do gier.

Organ poczynił też rozważania na temat pojęcia automatu o niskich wygranych. Powołując art. 2 ust. 2b i ust. 3 ustawy z 29 lipca 1992 r. o grach

i zakładach wzajemnych (t.j. Dz. U. 2004 r. Nr 4, poz. 27 ze zm.) wyjaśnił, że cecha "gry o niskie wygrane" może być przypisana przez producenta lub użytkownika dowolnemu urządzeniu. Przepisy te zawierają wskazany rodzaj działalności i nie można na ich podstawie wnioskować o istnieniu produktu "automat o niskich wygranych". Podział na automaty do gier i automaty do gier o niskich wygranych byłby podziałem sztucznym. Definicja automatów do gier o niskich wygranych różni się od definicji automatów do gier przede wszystkim w zakresie stawki wysokości wygranej. Czynnikiem decydującym o przeznaczeniu danego automatu jest program, który został w nim zainstalowany. Sam automat jako towar nie ulega natomiast zmianom.

Odnosząc się do zarzutu strony naruszenia przepisu art. 2 ust 6 u.g.h polegającego na wydaniu decyzji pomimo braku decyzji ministra właściwego do spraw finansów rozstrzygającej czy zainstalowane gry są grami na automacie w rozumieniu u.g.h organ wyjaśnił, że tryb przewidziany w art. 2 ust 6 u.g.h nie służy ustaleniu, czy gry na automacie objętym postępowaniem mają inny charakter niż hazardowy. Organy w postępowaniu podatkowym prowadzonym na podstawie art. 89 i art. 90 u.g.h posiadają autonomiczne uprawnienie do poczynienia własnych ustaleń w zakresie wystąpienia w danej sprawie przesłanek do wymierzenia stronie kary za urządzenie gry na automatach poza kasynem gry a w ramach tych ustaleń organy podatkowe mają prawo dokonać samodzielnej oceny charakteru gry, uwzględniając art. 4 ust. 2 u.g.h. Minister Finansów zaś wyłącznie rozstrzyga, w drodze decyzji,

o charakterze gier w kontekście regulacji ustawy o grach hazardowych - czy wypełniają cechy gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 i art. 2 ust. 5 ustawy.

Za pozbawiony podstaw prawnych, organ uznał zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji w zw. z art. 89 u.g.h w zw. z art. 24 i art. 107 § 1 kks poprzez podwójne karanie tego samego podmiotu za ten sam czyn. Organ zwrócił uwagę na różnice między odpowiedzialnością administracyjną w postaci kary pieniężnej nałożonej na spółkę, będącą osobą prawną, a odpowiedzialnością karnoskarbową osoby fizycznej za swój własny czyn opisany w art. 107 § 1 kks. W kontekście powyższego organ wyjaśnił, że osoba prawna odpowiada według art. 89 u.g.h za swoje (jako jednostki organizacyjnej) działania lub zaniechania natomiast osoba fizyczna, której działanie wypełniło znamiona czynu opisanego w art. 107 § 1 kks ponosi odpowiedzialność za własny czyn przez nią popełniony i jej przypisany.

Na powyższą decyzję spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . Zarzuciła:

1/ naruszenie przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1 i 2 oraz art. 91 w związku z art. 14 ust. 1 u.g.h. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym wymierzeniu skarżącej kary pieniężnej mimo braku notyfikacji w Komisji Europejskiej projektu ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r. nr 201 poz. 1540), wymaganej przez art. 8 ust. 1 oraz art. 1 pkt 11 Dyrektywy 98/34/WE i w konsekwencji na zastosowaniu w stosunku do skarżącej sankcji za urządzanie gier na automatach poza kasynami gry, w sytuacji gdy przepis sankcjonowany z art. 14 ust. 1 u.g.h., w świetle orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 lipca 2012 r., w sprawach połączonych

C-213/11, C-214/11 i C-217/11 został wiążąco uznany za przepis techniczny, który wobec braku notyfikacji jest bezskuteczny i nie może być podstawą wymierzania kar wobec jednostek w oparciu o przepis sankcjonujący z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.;

2/ naruszenie art. 122 § 1 w związku z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przez pominięcie przez organ w swoich ustaleniach istotnej okoliczności tj. rozważenia uznania podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia za przepis techniczny w rozumieniu Dyrektywy 98/34/WE i skutków płynących z takiego zakwalifikowania tych przepisów, przy uwzględnieniu sprzężenia normy sankcjonowanej wyrażonej w art. 14 u.g.h. oraz normy sankcjonującej wyrażonej w art. 89 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, a tym samym prowadzenia postępowania w sposób budzący wątpliwości strony tj. z naruszeniem art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej;

3/ naruszenie przepisu art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 89 u.g.h., art. 24 i

art. 107 § 1 k.k.s. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na niekonstytucyjnym przepisie art. 89 u.g.h. zakładającym wymierzenie finansowej kary pieniężnej w stosunku do tych samych osób i za identycznie zdefiniowany czyn zagrożony grzywną pieniężną, penalizowany na gruncie art. 107 § 1 w związku z art. 24 k.k.s.;

4/ naruszenie art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy

z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej poprzez oparcie ustaleń m.in. na protokole

z eksperymentu odtworzenia możliwości gry, pomimo braku dowodów na okoliczność zgodności tego eksperymentu z powołanym wyżej przepisem.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości, oraz o przedstawienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny , na podstawie art. 193 Konstytucji RP, Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego o to, czy przepisy art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 i 2 u.g.h. w zakresie, w jakim dopuszczają stosowanie wobec tego samego podmiotu, za ten sam czyn kary pieniężnej i posiłkowej odpowiedzialności karnoskarbowej za przestępstwo skarbowe z art. 107 ustawy Kodeks karny skarbowy są zgodne z art. 2, art. 30 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu spółka zarzuciła, że dla nałożenia kary pieniężnej konieczne jest łączne ustalenie, że gra jest grą na automatach w rozumieniu ustawy oraz że adresat decyzji wymierzającej karę był podmiotem urządzającym takie gry poza kasynem albo bez udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna. W odniesieniu do tej kwestii skarżąca powołała treść ustnego uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II GSK 1296/15, w którym podniesiono, że Trybunał Sprawiedliwości w wyroku Fortuna i inni wiążąco przesądził o technicznym charakterze art. 14 ust. 1 u.g.h. oraz, że swoistą sankcją za zaniechanie obowiązku notyfikacji projektu przepisów technicznych jest wypływająca zarówno z prawa traktatowego jak i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości bezskuteczność takich przepisów, co implikuje ciążący na organach obowiązek odmowy zastosowania dotkniętych wskazaną wyżej wadliwością przepisów. Skarżąca przytoczyła fragmenty z uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z 27 listopada 2014 r. II KK 55/14, wskazując, że opiera się ono na tezach o technicznym charakterze przepisów tego rodzaju co art. 14 u.g.h., tj. art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 oraz o obowiązku zapewnienia przez sąd krajowy pełnej skuteczności prawu Unii przez odmowę zastosowania nienotyfikowanych przepisów. Spółka podniosła, że art. 89 u.g.h. w swej treści jednoznacznie odsyła do art. 14 i nie wymaga dokładnego powołania się na ten przepis. Organ ignoruje więc fakt, że stosując podstawę z art. 89 u.g.h. opiera decyzję na regulacji technicznej art. 14 u.g.h., sam stwierdzając, że art. 14 u.g.h. jest przepisem technicznym. Tymczasem Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 19 lipca 2012 r. jednoznacznie wskazał, że przepisy takie jak art. 14 ust. 1 u.g.h. nie mogą być stosowane przez polski wymiar sprawiedliwości, ponieważ stanowią "przepisy techniczne" w rozumieniu unijnej Dyrektywy 98/34 WE (punkt 25 uzasadnienia wyroku, str. 7). To oznacza, że przepisy u.g.h. są nieskuteczne i nie mogą być podstawą rozstrzygnięć sądów krajowych.

Przepisem technicznym jest również art. 6 u.g.h., nierozerwalnie połączony

z art. 14 tej ustawy. Pomiędzy przepisem art. 14 ust. 1 u.g.h. oraz art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 u.g.h. sankcjonującym naruszenie norm tego pierwszego przepisu poprzez nałożenie kary pieniężnej, zachodzi zależność skutkująca uznaniem, że przepis art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 u.g.h. ma również charakter techniczny. To oznacza, że dotyczył ich obowiązek notyfikacji, jego zaś niedopełnienie stanowi podstawę do przyjęcia, że wskazane przepisy krajowe są bezskuteczne i nie mogą być stosowane wobec skarżącej. Wniosek taki potwierdza orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości.

Skarżąca zarzuciła, że rozważania organu w zakresie możliwości i sposobu regulacji sektora hazardowego nie mają żadnego związku z zawisłą przed organem sprawą. Organ nie dostrzega różnic pomiędzy obowiązkiem notyfikacyjnym

a ograniczeniami w świetle zasady proporcjonalności. Przepisy krajowe, które nie zostały notyfikowane zgodnie z Dyrektywą 98/34/WE nadal pozostają formalnie w mocy i w tym sensie obowiązują, a jedynie nie mogą być stosowane wobec jednostek (jest to też istota zasady pierwszeństwa prawa UE). W związku z tym, wszelkie argumenty organu odnoszące się do skutku braku notyfikacji poprzez odwołanie do "nieważności" albo nieobowiązywania prawa krajowego nie mają podstaw w prawie UE.

Na poparcie tezy o technicznym charakterze przepisu art. 14 ust. 1 oraz art. 6 u.g.h. skarżąca powołała orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, wojewódzkich sądów administracyjnych i sądów powszechnych wydziałów karnych. W oparciu

o orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wskazała również, że uznanie, iż art. 14 ust. 1 u.g.h. jest zgodny z Konstytucją z uwagi na fakt, że brak notyfikacji przepisów technicznych ustawy o grach hazardowych Komisji Europejskiej nie jest naruszeniem konstytucyjnego trybu ustawodawczego - nie wpływa na ocenę zgodności kwestionowanych przepisów z prawem unijnym, a także na obowiązek sądów krajowych odmowy zastosowania nienotyfikowanych przepisów. Zgodność nienotyfikowanych przepisów z prawem krajowym nie przesądza bowiem

o zgodności z prawem unijnym, a odmowa ich zastosowania nie implikuje obowiązku ich derogacji. Każdy sąd krajowy, mający w ramach swoich kompetencji zastosować przepisy prawa wspólnotowego zobowiązany jest zapewnić pełną skuteczność norm prawa wspólnotowego, unijnych, nie stosując w razie konieczności wszelkich, nawet późniejszych sprzecznych z przepisami prawa wspólnotowego przepisów ustawodawstwa krajowego.

Odnosząc się do zarzutu zawartego w punkcie trzecim skargi, spółka podniosła, że przyjmując założenie, że rzeczywiście urządzała gry bez lub wbrew warunkom zezwolenia, stanowiłoby to podstawę do podwójnego karania za ten czyn w drodze sankcji karnoskarbowej - art. 107 § 1 kks i w drodze sankcji administracyjnej - art. 89 i następne u.g.h. W tym kontekście, przepisy te są sprzeczne z art. 2 Konstytucji RP, z ust. 1 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonego 22 listopada 1984 r.

w Strasburgu oraz z art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Obywatelskich

i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r.

Powołując treść art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy o Służbie Celnej spółka zarzuciła, że w znajdującym się w aktach sprawy protokole z eksperymentu, brak jest przedstawienia jakichkolwiek motywów uzasadnionych przypadków warunkujących prawo do przystąpienia przez funkcjonariuszy do eksperymentu. Brak jakichkolwiek ustaleń również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz powołania dowodów wskazujących na istnienie "uzasadnionych przypadków" warunkujących prawo do przeprowadzenia tego eksperymentu, pozwala na domniemanie, że przed przystąpieniem do przedmiotowego eksperymentu nie wystąpiły żadne "uzasadnione przypadki", o jakich mowa w powyższym przepisie. Wykorzystanie jako dowodu protokołu przedmiotowego eksperymentu, stanowi więc naruszenie art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy o Służbie Celnej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem

z 8 kwietnia 2016 r. zawiesił postępowanie sądowe na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z wnioskiem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o podjęcie uchwały wyjaśniającej w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (wniosek zarejestrowany pod sygn. akt II GPS 1/16).

Pismem datowanym 16 czerwca 2016 r. skarżąca podtrzymując zawarte w skardze zarzuty, wniosła o zawieszenie postępowania do czasu wydania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzeczenia w sprawie C-303/15.

Na rozprawie w dniu 27 czerwca 2016 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie i odmówił zawieszenia postępowania do czasu wydania przez TSUE orzeczenia

w sprawie C-303/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2014.1647) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U. 2016.718) określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też i uznał za niewadliwe ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego. Znajdują one potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, a Sąd przyjął je za podstawę dalszych rozważań.

Ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada zgromadzonym dowodom, które zostały przez organ rozpatrzone zgodnie z wymogami art. 122 art. 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej. Przeprowadzona w ramach czynności procesowych (art. 211 k.p.k. w zw. z art. 113 k.k.s.) przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego kontrola ujawniła w delikatesach "Centrum" w [...], w których działalność gospodarczą prowadził [...] automat do gier o nazwie Hot Slot.

W wyniku przeprowadzonego eksperymentu ustalono, że jest to urządzenie elektroniczne. Eksperyment potwierdził bowiem, że wynik gry nie zależy od umiejętności grającego, jego zdolności psycho-motorycznych, gdyż tempo obrotu bębnów, a w konsekwencji szybkość przesuwania się umieszczonych symboli graficznych wykracza poza dostępną wzrokowi możliwość percepcji i czyni niemożliwym wytypowanie pożądanego układu symboli, kształtowanie gry

w zależności od sprawności manualnej gracza, jego spostrzegawczości obrazów. Zainstalowane gry cechuje odpłatność – możliwość wypłacania wygranych pieniężnych w bilonie lub rozegrania kolejnych gier. Zasadne jest zatem stanowisko organu, że stanowi on automat do gry w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h., umożliwiający rozgrywanie gier, skoro gry prowadzone są na urządzeniu elektronicznym, zawiera element losowości oraz realizuje wygrane pieniężne, czyli ma charakter komercyjny.

Sąd podziela też ustalenia organu, że w postępowaniu dowodowym wykazano, że urządzającym gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. była spółka [...] z siedzibą w [...] Organ wykazał, że spółka zorganizowała, stworzyła warunki do gry. Będąc posiadaczem automatu wydzierżawiła powierzchnię (umowa dzierżawy zawarta z [...] wraz załącznikami), na której następnie zainstalowała automat. Zapewnienie bieżącej obsługi ujawnionego automatu, w tym jego serwisu, uzupełnianie bilonu w tym automacie przeznaczonego na wygrane, jak również realizowanie wygranych w ww. sytuacji, umożliwiało ciągły przebieg nielegalnej gry hazardowej. Poprzez realizację ww. czynności strona zorganizowała (stworzyła warunki) nielegalne gry hazardowe na automacie oraz zapewniła ciągłość tych gier (protokół przesłuchania świadka [...] jako materiał dowodowy w trybie 181 Ordynacji podatkowej).

Istotą sporu pomiędzy stronami jest możliwość wymierzenia kar na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., wobec uznania art. 14 ust. 1 u.g.h., w świetle orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11 za przepis techniczny, który wobec braku notyfikacji jest bezskuteczny

Zagadnienie to budziło istotne wątpliwości w orzecznictwie. W uchwale II GPS 1/16 NSA rozstrzygnął że; art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 o grach hazardowych.

W obszernym uzasadnieniu uchwały, którego argumenty skład orzekający w sprawie w pełni podziela, NSA podniósł – przywołując przepisy dyrektywy 98/34/WE, a także treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C - 213/11, C - 214/11 i C - 217/11, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., sam w sobie nie kwalifikuje się do żadnej spośród grup przepisów technicznych, o których mowa w dyrektywie 98/34/WE. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie ustanawia żadnych warunków determinujących w sposób istotny nie dość, że skład, to przede wszystkim właściwości lub sprzedaż produktu. Określony tym przepisem sposób prowadzenia działalności przez podmioty urządzające gry jest obojętny z punktu widzenia występowania istotnego wpływu na właściwości lub sprzedaż produktu (automatu do gier) wykorzystywanego do urządzania na nim gier hazardowych, i to zarówno tych, o których mowa w art. 2 ust. 3 i ust. 5, jak i tych wymienionych w ust. 3 art. 129 przywołanej ustawy. (pkt 4.3 uzasadnienia). Dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego opisanego w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. oraz stosowalności tego przepisu w sprawach o nałożenie kary pieniężnej nie ma znaczenia techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE oraz przywoływanego wyroku TSUE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy oraz okoliczność nieprzekazania projektu tego przepisu Komisji Europejskiej, zgodnie z art. 8 ust. 1 tej dyrektywy. Zdaniem NSA nie można uznać, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. pozostaje w tego rodzaju (funkcjonalnym) związku z technicznym przepisem art. 14 tej ustawy, który to związek, zawsze i bezwarunkowo - a więc, bez względu na elementy i okoliczności konkretnych stanów faktycznych uzasadnia odmowę jego zastosowania, jako podstawy nałożenia kary pieniężnej, ilekroć podmiot urządzający gry na automatach czyni to poza kasynem gry (pkt 5.5.uzasadnienia). Opis relacji istniejącej między przepisami art. 14 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h , a w konsekwencji ocena charakteru tej relacji, nie może nie uwzględniać normatywnej treści art. 89 ust. 1 pkt 2 tej ustawy oraz celu ustanowienia regulacji zawartej w tym przepisie, a tym samym również jego funkcji, które ocenić należy jako samoistne. Ustanawiając sankcję za naruszenie art. 14 ust. 1 u.g.h w postaci administracyjnej kary pieniężnej – przy jednoczesnym ustanowieniu kary grzywny za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe - ustawodawca założył tym samym, że stanowi ona instrument służący właściwej realizacji deklarowanych do osiągnięcia celów, pozostaje w racjonalnym związku z tymi celami i jest konieczna do ich osiągnięcia. Sankcja w postaci administracyjnej kary pieniężnej stanowi więc dolegliwość za popełniony delikt administracyjny, przez który z kolei należałoby rozumieć czyn polegający na bezprawnym działaniu lub bezprawnym zaniechaniu podjęcia nakazanego działania skutkujący naruszeniem norm prawa administracyjnego i zagrożony sankcją administracyjną.(pkt 5.7 uzasadnienia). Funkcje art. 89 ust 1 pkt 2 u.g.h. nie wyrażają się w represji i odwecie, jako reakcji na ich naruszenie, lecz samoistnie zmierzają do restytucji niepobranych należności i podatku od gier oraz kompensowania strat budżetu Państwa poniesionych w związku z nielegalnym urządzanie gier hazardowych na automatach. Potwierdzeniem stanowiska jest, w ocenie NSA, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2015 r., w sprawie P 32/12, w którym Trybunał wskazał, że kara pieniężna określona w art. 89 u.g.h. spełnia cechy charakteryzujące administracyjną karę pieniężną, albowiem kara ta jest wymierzana za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, a zatem za naruszenie nakazu ustawowego urządzania gier na automatach wyłącznie w kasynach gry (art. 14 ust. 1 u.g.h.); wystarczy więc stwierdzenie naruszenia obowiązku przewidzianego w art. 14 ust. 1 u.g.h.

Powyższa uchwała jest na mocy art. 269 § 1 p.p.s.a. o tyle wiążąca dla każdego składu orzekającego sądu administracyjnego, że można od niej odstąpić jedynie pod warunkiem przedstawienia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego wynikającego z jej treści do ponownego rozważenia oraz pod warunkiem podjęcia przez powyższy skład nowej uchwały zawierającej odmienne stanowisko prawne. Ponieważ – jak podkreślono już na wstępie – skład orzekający w sprawie podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w sentencji powyższej uchwały, jak również akceptuje argumentację podniesioną w jej uzasadnieniu, dlatego wszelkie zarzuty skargi eksponujące związanie normy sankcjonowanej wyrażonej w art. 14 u.g.h. oraz normy sankcjonującej wyrażonej w art. 89 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, dotyczące skutków braku notyfikacji, muszą być uznane za pozbawione podstaw.

Nie mogły zatem odnieść skutku zarzuty skargi oznaczone nr 1 i 2. Organ rozważał podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia, dochodząc do prawidłowych konkluzji dając temu wyraz w uzasadnieniu a zatem nie mógł być w tym zakresie uwzględniony zarzut naruszenia art. 121 § 1 i art. 122 § 1 w związku z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej.

Nie jest zasadny zarzut spółki naruszenia art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 89 ustawy i art. 24 i 107 k.k.s., poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na niekonstytucyjnym przepisie art. 89 ustawy zakładającym wymierzenie kary finansowej w stosunku do tych samych osób i za identycznie zdefiniowany czyn, co zagrożony grzywną pieniężną na gruncie art. 107 § 1 w zw. z art. 24 k.k.s. W wyroku z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy w zakresie, w jakim zezwalają na wymierzenie kary pieniężnej osobie fizycznej, skazanej uprzednio prawomocnym wyrokiem na karę grzywny za wykroczenie skarbowe z art. 107 § 1 k.k.s. są zgodne z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalnej reakcji państwa za naruszenie obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Ponadto w niniejszej sprawie kara pieniężna nałożona jest na spółkę, która jako osoba prawna odpowiada według art. 89 ustawy za swoje (jako jednostki organizacyjnej) działania lub zaniechania, zaś osoba fizyczna, której postępowanie wypełnia znamiona czynu opisanego w art. 107 § 1 k.k.s, ponosi odpowiedzialność za własny, przez nią popełniony i jej przypisany, czyn. Wskazać także należy, że odpowiedzialność posiłkowa, o której mowa w art. 24 § 1 k.k.s., nie ma charakteru stricte karnego. Na gruncie tego przepisu odpowiedzialność spółki wystąpiłaby tylko wtedy, gdyby odniosła ona korzyść majątkową z przestępstwa sprawcy, a skazany nie byłby w stanie uiścić grzywny. Skoro zaś Trybunał Konstytucyjny dopuścił możliwość stosowania za ten sam czyn kar pieniężnych, przewidzianych w art. 89 ustawy oraz kary przewidzianej w k.k.s. w odniesieniu do osoby fizycznej, to tym bardziej brak jest podstaw do kwestionowania takiej możliwości przy odpowiedzialności posiłkowej.

Wobec rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2015 r. sygn. akt P 32/12, powyższej kwestii Sąd nie znalazł podstaw do przedstawienia Trybunałowi pytania prawnego o to, czy przepisy art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy w zakresie, w jakim dopuszczają stosowanie wobec tego samego podmiotu, za ten sam czyn, kary pieniężnej i posiłkowej odpowiedzialności karnoskarbowej za przestępstwo skarbowe z art. 107 k.k.s., są zgodne z art. 2, art. 30 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Podnieść należy, że ocena, czy w danej sprawie występuje kwestia wymagająca przedstawienia pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu należy wyłącznie do sądu rozpatrującego sprawę, nie zaś do stron i uczestników postępowania sądowego. W świetle natomiast art. 193 Konstytucji RP, warunkiem przedstawienia pytania prawnego jest nie tylko powzięcie przez sąd wątpliwości co do konstytucyjności aktu (przepisu), ale także i to, żeby od odpowiedzi Trybunału Konstytucyjnego zależało rozstrzygnięcie konkretnej sprawy rozpatrywanej przez ten sąd. Pytanie o zgodność aktu normatywnego z Konstytucją musi mieć bowiem bezpośredni związek ze sprawą.

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej

w związku z art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy o Służbie Celnej poprzez oparcie ustaleń m.in. na protokole z eksperymentu odtworzenia możliwości gry, pomimo braku dowodów na okoliczność zgodności tego eksperymentu z powołanym wyżej przepisem.

Jak wynika z protokołu eksperymentu procesowego był on przeprowadzony

w ramach postępowania karno-skarbowego RKS [...] i podstawę prawną czynności organu stanowił przepis art. 211 kpk w zw. z art. 113 kks zgodnie

z którym w celu sprawdzenia okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy można przeprowadzić, w drodze eksperymentu procesowego, doświadczenie lub odtworzenie przebiegu stanowiących przedmiot rozpoznania zdarzeń lub ich fragmentów. Zgodnie z art. 180 Ordynacji podatkowej w postępowaniu prowadzonym przez organy celne, nie obowiązuje zasada bezpośredniości, a jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organy celne mogą zatem ustalić istotny dla rozstrzygnięcia sprawy stan faktyczny na podstawie dowodów zebranych w toku innego postępowania, w tym również karnego, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Skarga zarzuca naruszenie art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy o Służbie Celnej, przez brak uzasadnienia dla przeprowadzenia eksperymentu. W świetle tego przepisu, funkcjonariusze wykonujący kontrolę są uprawnieni m.in. do przeprowadzania w uzasadnionych przypadkach, w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie, gry na automacie o niskich wygranych lub gry na innym urządzeniu. Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie umocowaniem dla przeprowadzenia eksperymentu było prowadzone postępowanie przygotowawcze sygn. akt RKS [...], zaś protokół z eksperymentu został włączony jako dowód w prowadzonym postępowaniu. Bezprzedmiotowe są zatem zarzuty skargi dotyczące braku wykazania "uzasadnionego przypadku", o jakim mowa w art. 32 ust. 1 pkt 13.

Na marginesie należy zauważyć, że w zadaniach Służby Celnej mieści się wykonywanie całościowej kontroli także w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Kontrola ta przebiega w myśl przepisów rozdziału 3 ustawy o Służbie Celnej (art. 30 ust. 1 pkt 3), a w jej ramach funkcjonariusze celni są uprawnieni do podjęcia określonych czynności, w tym do przeprowadzania w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia, możliwości gry m.in. na automacie (art. 32 ust. 1 pkt 13). Brak jest argumentów prawnych dla przyjęcia, że efekt tych czynności nie może być wykorzystany w postępowaniu będącym następstwem ustaleń kontrolnych. Dowód z eksperymentu był zatem miarodajny i wystarczający do dokonania ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd nie uwzględnił wniosku o zawieszenie postępowania – z uwagi na pytanie prawne Sądu Okręgowego w Łodzi, skierowane do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (sygn. C-303/15). Zauważyć należy, że zawieszenie postępowania określone w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny, bowiem ocena jego zasadności pozostawiona została uznaniu sądu, który wydając postanowienie w tej kwestii powinien rozważyć, czy w danym przypadku celowe jest wstrzymanie biegu sprawy. NSA przesądził w sposób wiążący, zależność pomiędzy mającym zastosowanie w sprawie przepisem art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. a unormowaniem z art. 14 u.g.h. wskazując jednoznacznie, że stanowiący materialnoprawną podstawę orzekania przez organy art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h nie ma charakteru technicznego

w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE jak również, że dla stosowalności tego przepisu nie ma znaczenia techniczny, w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE, charakter art. 14 ust. 1 u.g.h. Należy też mieć na względzie, ze sprawa C-303/15 została zainicjowana pytaniem prejudycjalnym sądu karnego, dla którego bezpośrednią podstawą orzekania jest przepis art. 107 § 1 k.k.s., a nie przepis art. 89 u.g.h.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę - Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.