Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1261/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 15 zzs4
journal: Dz.U. 2024 poz 340
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 508/22 w sprawie ze skargi J. U. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 508/22, oddalił skargę J.U. (dalej: "skarżący") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 stycznia 2022 r., nr UP-50/2021, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że decyzją z dnia 29 września 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, jak również Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Jako materialnoprawną podstawę decyzji organ wskazał art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; dalej jako: "u.s.u.s.").

Rozpoznawszy wniosek skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z 18 stycznia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że pismem z dnia 12 czerwca 2020 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. We wniosku tym strona wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą o 1975 r. W 2007 r. rozpoczął się okres powstawania zaległości w opłacaniu składek z uwagi na spadek dochodów oraz problemy zdrowotne skarżącego oraz jego rodziców. Skarżący otrzymuje obecnie emeryturę w kwocie 1.690 zł, nie przysługuje mu natomiast zasiłek chorobowy z uwagi na wzrastające zadłużenie. Ponadto strona przewiduje, że z uwagi na swój wiek i stan zdrowia po ustaniu pandemii nie będzie mógł wrócić do wykonywania dotychczasowej działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu zagranicznych przewozów autokarowych. Tym samym skarżący nie będzie miał możliwości dalszego regulowania rat przewidzianych w układzie ratalnym.

W ocenie organu, za umorzeniem zaległości nie przemawiała sytuacja materialna skarżącego. Zgodnie z jego oświadczeniem, w 2019 r. skarżący osiągnął bowiem dochód w wysokości 8.244,11 zł, a jego przychody wynosiły 144.630,40 zł. Tymczasem przy racjonalnej polityce kosztowej tak wysokie przychody powinny generować znacznie wyższy dochód.

Dalej organ ocenił sytuację majątkową strony uwzględniając kryterium minimum socjalnego, które wynosiło 2.105,39 zł dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Zaznaczył przy tym, że emerytura Skarżącego wynosi 1.693,09 zł netto, natomiast jego żona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.300 zł. Pośród wydatków znalazły się opłaty za energię elektryczną (200 zł), odbiór odpadów (46 zł), leczenie (200-250 zł), podatek od nieruchomości (rocznie 1.720 zł) oraz zakup opału (rocznie 3.000-3.500 zł). Organ nie uwzględnił podstawowych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego, te bowiem ponoszone są prze ogół społeczeństwa i nie mogą przemawiać za koniecznością umorzenia zaległości. Organ zauważył również, że skarżący jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości gruntowych. Ponadto, skarżący prowadzi działalności gospodarczą, a co za tym idzie ponosi ryzyko związane z poniesieniem straty, którego nie może przenosić na Skarb Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa. Zdaniem Sądu I instancji, należało podzielić stanowisko organu, iż nie wystąpiła żadna z okoliczności wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stąd też nie było podstaw, aby stwierdzić, że wystąpił stan całkowitej nieściągalności.

WSA w Krakowie wyjaśnił, iż przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Stwierdzenie to następuje w formie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w którym organ egzekucyjny wskazuje na brak majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję. Niemniej jednak postępowanie inicjowane wnioskiem o umorzenia zaległości nie musi być prowadzone równolegle do postępowania egzekucyjnego. Równocześnie organ nie ma obowiązku występowania do naczelnika urzędu skarbowego o udzielenie informacji na ten temat, ponieważ ciężar dowodzenia przesłanek warunkujących umorzenie zaległości spoczywa zasadniczo na wnioskodawcy. Przy czym nawet z załączonego przez stronę pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z 22 lutego 2022 r. wynika, że organ ten nie stwierdził, aby wydał tego rodzaju postanowienie. Przeciwnie, wskazał, że względem strony zostało zainicjowane postępowanie egzekucyjne, które zostało jedynie zawieszone z uwagi na zawarcie porozumienia ratalnego z ZUS.

Ponadto, Sąd I instancji podkreślił, iż skarżący nie kwestionuje tego, że na dwóch nieruchomościach ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne z tytułu należnych składek na ubezpieczenia, jest właścicielem samochodu osobowego oraz autokaru (nawet jeżeli ma on 21 lat, a jego wartość wynosi ok. 20.000 zł). Stąd też skarżący posiadał majątek, z którego możliwa byłaby egzekucja.

W tym kontekście WSA zauważył, że w dotychczas prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym dokonywano zajęć bankowych, a uzyskane kwoty przewyższały koszty egzekucyjne. Stąd też w przypadku nie wypełnienia przez skarżącego postanowień układu ratalnego, postępowanie to może zostać wznowione.

W ocenie Sądu I instancji, organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, a następnie przyjął, na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów, że żadna z okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie wystąpiła. Rozważając przesłankę wyrażoną w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ prawidłowo zwrócił uwagę, że prowadząc działalność gospodarczą skarżący robi to na własne ryzyko, tak z ponoszeniem strat jak i osiąganiem dochodów. Skutki prowadzenia nierentownej działalności obciążają przedsiębiorcę. Nie można bowiem dopuścić, aby koszty prowadzonej działalności przenoszone były na instytucje państwowe i innych płatników. Równocześnie argumenty skarżącego związane z problemami w prowadzonej działalności nie mogą uzasadniać rezygnacji wierzyciela publicznoprawnego z dochodzenia zadłużenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, rozpoznanie niniejszej skargi na posiedzeniu niejawnym, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego, według norm prawem przepisanych oraz zwrot kosztów pomocy prawnej adwokata z urzędu, które nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 oraz art. 176 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 tj.; dalej: "p.p.s.a."), zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) naruszenie art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. poprzez jego błędne niezastosowanie i uznanie, że naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdził braku majątku skarżącego, z którego można prowadzić egzekucję, co prowadziło do błędnego przyjęcia, że w realiach niniejszej sprawy nie została zrealizowana przesłanka całkowitej nieściągalności, konieczna dla umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przywołanych przepisów ustawy;

b) naruszenie art. 28 ust 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie") poprzez ich błędne niezastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, co skutkowało przyjęciem, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mógł umorzyć w realiach niniejszej sprawy należności skarżącego z tytułu składek;

które to naruszenia skutkowały obrazą przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., poprzez jego błędne niezastosowanie i nieuchylenie decyzji organu administracyjnego z uwagi na stwierdzenie naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy.

2. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz.U. 1960 Nr 30, poz. 168 ze zm.; dalej: "k.p.a.") - Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez niepodjęcie wszelkich możliwych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zaniechanie zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, poprzez niezwrócenie się na wniosek odwołującego do właściwego naczelnika Urzędu Skarbowego o informacje w przedmiocie zakończonych postępowań egzekucyjnych, które toczyły się przeciwko skarżącemu, a które zostały zakończone z uwagi na brak majątku skarżącego, z którego można prowadzić egzekucję, co skutkowało błędnym przyjęciem, że w realiach niniejszej sprawy nie zostały zrealizowane przesłanki opisane w art. 28 ust 2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.;

b) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, poprzez wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym dnia 11 sierpnia 2022 roku, podczas gdy nie upłynął jeszcze 3-dniowy termin do zgłoszenia przez skarżącego dodatkowych twierdzeń oraz dowodów zakreślony w wezwaniu z dnia 10 sierpnia 2022 r., a które to zostały przez Skarżącego zgłoszone w piśmie z 16 sierpnia 2022 roku - przed doręczeniem mu odpisu wyroku oraz upływem 3-dniowego terminu;

c) naruszenie art. 80 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie rozważenia całego zgromadzonego materiału dowodowego oraz dokonanie jego dowolnej a nie swobodnej oceny, co w następstwie doprowadziło do ustaleń niezgodnych ze stanem faktycznym sprawy;

d) naruszenie art. 10 w zw. z art. 90 § 1 p.p.s.a., poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, pomimo złożenia przez skarżącego wniosku o rozpoznanie rozprawy w postępowaniu jawnym oraz o przeprowadzenie rozprawy z jego udziałem, podczas gdy nie istniał przepis szczególny, uzasadniający rozpoznanie rozprawy w postępowaniu niejawnym;

a które to naruszenia skutkowały obrazą przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez jego błędne niezastosowanie i nieuchylenie decyzji organu administracyjnego z uwagi na stwierdzenie innego naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący wniósł również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów:

- postanowienia Naczelnika US w Chrzanowie z dnia 19 kwietnia 2019 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego przeciwko J.U., z uwagi na brak majątku i źródeł dochodów zobowiązanego, do których można by skierować skuteczne środki egzekucyjne, co wypełnia przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.;

- pisma ZUS oddział w Chrzanowie z dnia 22 kwietnia 2009 r., znak: DRD/070000/451/45/2009/6760025948/ZDOP/AG na okoliczność podejmowania przez skarżącego prób porozumienia się z ZUS w przedmiocie dobrowolnej spłaty należności, na krótko po ich powstaniu;

- zaświadczenia lekarskiego nr 3055328 z 01.02.2010 r. i 3055363 z 3 marca 2010 r. wydanych dla J.U. na okoliczność istnienia problemów zdrowotnych skarżącego przed 2016 rokiem;

- zaświadczenia ZUS oddział w Chrzanowie o wypłaconych zasiłkach/świadczeniach (za okresy miesięczne/roczne) od 2007-01-01 do 2021-01-27 z dnia 17 lutego 2021 r. oraz zaświadczenia ZUS oddział w Chrzanowie o wypłaconych zasiłkach/świadczeniach (za okresy miesięczne/roczne) z dnia 28 stycznia 2021 r. na okoliczność niekompletności materiału dowodowego zgromadzonego przez organ administracyjny w przedmiocie zaświadczeń o wypłaconych zasiłkach oraz świadczeniach od 2007 do 2016 roku;

- wniosków do CEIDG o zawieszenie oraz wznowienie działalności gospodarczej z dnia: 21 lutego 2022 r., 20 maja 2022 r. i 27 lipca 2022 r. na okoliczność nieregularnego prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego;

- karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 18 października 2022 r., skierowania do oddziału chirurgii urazowo-ortopedycznej z dnia 18 października 2022 r. oraz informacji od lekarza o sposobie oraz efektach cyklu zabiegów terapeutycznych z dnia 13 lutego 2023 r. na okoliczność wypadku skarżącego, skutkującego złamaniem nasady dalszej kości promieniowej lewej oraz złamaniem kręgów odcinka piersiowego kręgosłupa, gdzie wdrożona rehabilitacja fizjoterapeutyczna nie przyniosła poprawy:

a których przywołanie na etapie postępowania przed NSA jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Najdalej idący zarzut skargi kasacyjnej zmierzający do podważenia prawidłowości sposobu prowadzenia postępowania przez Sąd I instancji, opiera się na twierdzeniu, że w sprawie doszło m. in. pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw, poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przesłankę tę, jak wskazano na wstępie, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnia z urzędu, co pozwala mu na szerszą niż przedstawiona w zarzucie ocenę sprawy.

Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno zatem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego.

Podkreślenia również wymaga, że prawo do rzetelnego procesu sądowego w świetle art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) obejmuje prawo stron procesu do przedstawienia uwag mających ich zdaniem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Celem Konwencji nie jest gwarantowanie praw teoretycznych lub iluzorycznych, ale praw rzeczywistych i skutecznych. Prawo to jest skuteczne tylko w razie faktycznego wysłuchania ich przez sąd, a więc właściwego uwzględnienia. Z art. 6 wynika obowiązek sądu dotyczący właściwego zbadania przedstawionych wniosków, argumentów i dowodów, bez przesądzania ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. Perez przeciwko Francji - wyrok ETPC z 12 lutego 2004 r., skarga nr 47287/99, [w:] M.A. Nowicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Zakamycze, 2005, s. 682).

Nie można także pominąć, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, na podstawie w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej jest dopuszczalne i samo w sobie nie stanowi naruszenia podstawowych uprawnień procesowych strony. Prawo do publicznej rozprawy nie ma bowiem charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu nie tylko na podstawie art. 45 ust. 2 Konstytucji, ale również ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skoro bowiem jednym z elementów prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) jest prawo do jawnego postępowania sądowego, to należy uznać, że prawo to może być ograniczone na ogólnych warunkach przewidzianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, a zatem ze względu na m.in. zdrowie publiczne (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r., II OSK 1802/21). Odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej powinno jednak następować z zachowaniem wymogu rzetelnego procesu sądowego. Za najważniejsze dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego należy uznać zagwarantowanie prawa do obrony (por. wyroki NSA: z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3462/21; z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1802/21). W warunkach stanu epidemii, w jakich zostało wydane zarządzenie o przeprowadzeniu posiedzenia niejawnego w rozpoznawanej sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim przez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej. Przyjąć należy, że jeżeli o rozprawie jawnej trzeba zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 p.p.s.a.), to zasadnym jest założenie co najmniej takiego terminu na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoczęciem posiedzenia w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1142/21, 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3462/21).

Wskazując na powyższe, należało poddać ocenie, czy pomimo uprawnionego skierowania sprawy przez przewodniczącego wydziału do jej rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, strona zachowała swoje uprawnienia w toku postępowania przed Sądem I instancji, przede wszystkim przedstawienia swojego stanowiska w sprawie. Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu jawnym na rzecz posiedzenia niejawnego winno następować z zachowaniem standardu ochrony praw stron i uczestników, jakim jest powiadomienie ich o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie pisemnego zajęcia stanowiska w sprawie w określonym terminie.

Jak wynika z akt sądowych, zarządzeniem z dnia 13 lipca 2022 r. Przewodniczący Wydziału, skierował sprawę do rozpoznania na posiedzenie niejawne, z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej w przedmiotowej sprawie - ze względu na to, że skarżący nie podał prawidłowego adresu skrzynki ePUAP, a organ administracji wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Jednocześnie wskazał, że w terminie 3 dni od dnia doręczenia niniejszego zawiadomienia strony mogą uzupełnić materiał dowodowy poprzez przedłożenie stosownych pism procesowych i dokumentów (k. 49 akt sądowych). Odpis tego zarządzenia został doręczony skarżącemu 16 sierpnia 2022 r. (k. 65 akt sądowych), zatem wyznaczony termin na przedstawienie przez skarżącego swego stanowiska na piśmie upływał dnia 19 sierpnia 2022 r. Sąd I instancji, jeszcze przed upływem wyznaczonego stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie, w dniu 11 sierpnia 2022 r. odbył posiedzenie niejawne, na którym wydał zaskarżony wyrok. Tym samym sąd uniemożliwił stronie wypowiedzenie się w sprawie przed wydaniem wyroku. Należy przy tym zaznaczyć, że z akt sądowych nie wynika, aby strona została powiadomiona o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na dzień 11 sierpnia 2022 r. Oddzielne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wyznaczeniu terminu posiedzenia niejawnego na 11 sierpnia 2022 r. nie zawiera adnotacji o doręczeniu jego odpisu stronom (k. 51 akt sądowych).

Powyższe okoliczności faktyczne uzasadniają stwierdzenie, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i w konsekwencji zachodzi w tej sprawie nieważność tego postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Skarżący nie musiał przy tym wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania a wynikiem sprawy. W orzecznictwie i doktrynie jednolicie prezentowany jest pogląd, że o nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć. W przypadku nieważności postępowania kwestia, czy przyczyna tej nieważności miała, czy też nie, wpływ na wynik sprawy, nie ma znaczenia, bowiem gwarancje procesowe, zawarte w art. 183 § 2 p.p.s.a., są tak ważne w demokratycznym państwie prawa, że ustawodawca w żaden sposób nie uzależnił ich przestrzegania od tego, czy miały one wpływ na wynik sprawy (zob. np. wyroki NSA: z 25 stycznia 2006 r., sygn. akt II OSK 437/05) z 26 września 2013 r., sygn. akt II GSK 716/12; z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I GSK 1818/19; z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 243/21; z 26 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 2395/21; a także B. Dauter et. al., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021 - komentarz do art. 183 p.p.s.a.).

Z tych przyczyn zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Stwierdzenie nieważności postępowania z przyczyny, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., czyni bezprzedmiotowym odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Z uwagi na charakter rozstrzygnięcia, Sąd I instancji w całości i od początku przeprowadzi kontrolę zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Zgodnie bowiem z art. 250 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się przez wydanie odrębnego postanowienia przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.