Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 32/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 listopada 2022 r. nr SKO Gd/3689/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej E. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarga E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 3 listopada 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Reda z 9 czerwca 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką M. D., została wniesiona w następującym stanie sprawy:

Decyzją z 9 czerwca 2022r., Burmistrz Miasta Reda odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. D.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił przebieg postępowania i wyjaśnił, iż w jego ocenie nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Opieka jaka jest wykonywana przez skarżącą nie jest ciągła, gdyż również sprawuję opiekę nad swoimi małoletnimi dziećmi w swoim miejscu zamieszkania.

Organ odwoławczy po przywołaniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), w szczególności jej art. 17 ust. 1, wskazał, że wnioskiem z 16 czerwca 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. D. (82 lata), która legitymuje się wydanym w 2011 na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W trakcie pierwszego postępowania w sprawie organ I instancji ustalił, iż matka skarżącej choruje na nadciśnienie tętnicze, napadowe migotanie przedsionków, stabilną chorobę wieńcową, w 2011r. miała inplantację stentu metalowego.

W wywiadzie środowiskowym z 7 lipca 2021 r. wskazano również na szybko postępującą demencję starczą M.D.. Stan matki skarżącej znacznie się pogorszył po przebytej chorobie covid 19 i pobycie w szpitalu w okresie od dnia 29 marca 2021 r. do dnia 2 maja 2021 r. M. D. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, jednak na spacerze wymaga pomocy drugiej osoby, a przy dłuższym dystansie potrzebny jest wózek inwalidzki. Matka skarżącej korzysta z pieluchomajtek, potrzebuje pomocy przy toalecie. Wg oświadczenia skarżącej nie może zostawać sama w domu, bo jak jest sama to zapomina o tym że brała leki, zostawia ulatniający się gaz.

M. D. mieszka z córką D. D., która pracuje i stara się o przyznanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ze względu na chory kręgosłup. Do odwołania zostało załączone orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności D. D..

Wnioskodawczyni oświadczyła, iż sprawuje opiekę nad mamą od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 15.00, a czasem dłużej. Również przyjeżdża wieczorem, jeżeli jest taka potrzeba. W sobotę natomiast zajmuje się matką około 3 godzin. Opieka jaką skarżąca sprawuje nad mamą polega na: podawaniu leków, pomocy przy myciu i ubieraniu, zmianie pieluch, wykonywaniu ćwiczeń oddechowych wraz z rehabilitacją ruchową i masażami ciała, spacerami, przygotowywaniem posiłków wraz z pomocą przy jedzeniu.

Skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, posiada wykształcenie średnie. Przed pobytem matki w szpitalu złożyła wniosek o dofinansowanie na rozpoczęcie działalności gospodarczej i dostała decyzję odmowną z powodu braku środków na dofinansowanie.

Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni posiadała stałe zatrudnienie w różnych firmach od 1998r. do marca 2016r., ostatnio w T. w okresie od 2008 do marca 2016r. przy czym w okresie od stycznia 2010r. do kwietnia 2012r. oraz w okresie od marca 2013r. do marca 2016 korzystała z urlopu wychowawczego.

Skarżąca poinformowała również pracownika socjalnego, iż chciałaby podjąć zatrudnienie, ale opieka nad mamą i własnymi dziećmi jej to uniemożliwia. Wnioskodawczyni ma dwoje dzieci w wieku 12 i 9 lat.

W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 1 marca 2022 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, iż zajmuje się matką w godzinach od 8.00 do 15.00 od poniedziałku do piątku, jeśli chodzi o popołudnia i weekendy to opieka jest według potrzeb, w tym czasie jest z matką D. D., która według oświadczenia z uwagi na swój stan zdrowia nie może zajmować się matką M. D.. D. D. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, posiada problemy z kręgosłupem. Pracuje w firmie internetowej od 8 do 15. Matka wnioskodawczyni po mieszkaniu porusza się przy pomocy chodzika, natomiast na zewnątrz wymagany jest wózek inwalidzki i dodatkowo konieczność korzystania z pieluchomajtek oraz pieluch (w nocy). M. D. często zapomina gdzie się znajduje oraz co ma robić, posiada stany lękowe. Nie może zostać sama w domu z obawy stworzenia realnego zagrożenia. Samodzielnie spożywa podane posiłki, wymaga kontroli przyjmowania leków ponieważ często o nich zapomina.

Czynności które wnioskodawczyni wykonuje przy matce to: pomoc przy porannej toalecie, pomoc w ubieraniu się oraz myciu, przygotowywanie oraz podanie śniadania, podawanie lekarstw oraz kontrola przy ich zażyciu, spędzanie czasu wolnego, sprzątnie, pranie, prasowanie, zmiana pościeli, dostarczanie i podawanie obiadu, prowadzenie rehabilitacji domowej 2-3 x w tygodniu po 45 minut, 3-4 x w tygodniu mycie, pomoc w urzędowych sprawach oraz umawianie wizyt lekarskich.

W trakcie wywiadu środowiskowego M. D. potwierdziła fakt sprawowania przez córkę prawidłowej opieki.

W toku postępowania skarżąca przedłożyła do akt zaświadczenie lekarskie wystawione przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych informujące iż M. D. jest głównie chora na migotanie i trzepotanie przedsionków wraz z rozpoznaniem współistniejącym stan po przebyciu COVID-19 oraz złożyła oświadczenie w którym wskazała, iż zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Siostra skarżącej od godziny 16:00 zajmuje się matką, podaje leki i robi kolację, myje protezę. Skarżąca opiekę sprawuje od 8.00 do 15.00. Od 2016 r. Skarżąca wskazywała, że nie miała możliwości podjęcia zatrudnienia, gdyż pracodawcy nie chcieli jej zatrudnić ze względu na posiadanie małych dzieci. Po jakimś czasie starała się w Urzędzie Pracy o dofinansowanie kursu doszkalającego, w celu otwarcia jednoosobowej działalności gospodarczej. PUP wydał jednak decyzję odmowną z braku środków finansowych na otwarcie działalności. Skarżąca szuka pracy w recepcji w hotelu, bez zmiany nocnej z uwagi na opiekę nad dziećmi. Zgodnie z oświadczeniem odnośnie wykonywanych czynności w ramach opieki matka skarżącej jest osobą bardzo słabą. Porusza się z trudnością. Samodzielnie w domu może przejść ok. 10-15 kroków podtrzymując się ścian i futryn, korzysta z chodzika. Samodzielnie w dzień daje radę korzystać z toalety. Do tej pory jadła samodzielnie, ale jest coraz słabsza, drżą jej ręce i trzeba jej pomóc.

Z uwagi na mocno postępującą demencję matka nie zostaje w domu sama. Mogłaby sobie zrobić krzywdę np. przewrócić się, odkręcić gaz. Ma arytmię i migotanie przedsionków, które cały czas trzeba monitorować i w razie potrzeby od razu jechać do szpitala. Poza tym ma depresję i lęki. Matka jest coraz słabsza i z tego powodu nie chce wychodzić z domu.

Skarżąca podaje leki rano i popołudniu, a wieczorem robi to siostra. Skarżąca sprawuje opiekę od 8 do 15 lub 16 nie licząc dojazdów i robienia zakupów. Od godziny 15 jest z mamą siostra, która podaje jej leki i kolację. Jeżeli jest konieczność to skarżąca przyjeżdża także na każde zawołanie, wieczorami, w weekendy.

W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, iż istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 1032/11, LEX nr 1109020). Rozmiar natomiast tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.

W ocenie Kolegium zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką M. D. nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia (chociażby w niepełnym wymiarze czasu). Matka skarżącej pomimo posiadania znacznego stopnia niepełnosprawności i przechodzonych chorób jest w pewnym zakresie osobą samodzielną. Ubiera się z pomocą skarżącej, samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez skarżącą. Z trudem, ale jest w stanie poruszać się po mieszkaniu. Samodzielnie korzysta z toalety.

Jak trafnie wskazał organ I instancji skarżąca nie wykonuje przy matce czynności wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach, gdyż matka nie wymaga leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomi. Ponadto nie wymaga karmienia przez sondę, nie jest używany cewnik, nie potrzebuje stałej pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych.

Czynności opiekuńcze skarżącej bezpośrednio związane z osobą matki sprowadzają się do pomocy przy ubraniu, wymianie pieluchomajtek (w przypadku wyjścia na spacer), pomocy w higienie, podaniu leków rano i w popołudnie, zmierzeniu ciśnienia. Ponadto skarżąca przygotowuje dla matki posiłki.

Nie są to jednak czynności, które zajmują cały dzień, czy też większość część dnia. Pomoc w ubraniu, poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Również leki mogą być wcześniej odpowiednio przygotowane i dawkowane.

W ocenie Kolegium przy należytej organizacji dnia skarżąca mogłaby po porannej pomocy matce w ubraniu się i higienie, przygotowaniu dla matki posiłku, podaniu leków, podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Ponadto takie czynności z pewnością mogłaby również wykonać przed pracą (praca od 8 do 15), mieszkająca z matką jej druga córka, która mimo swojej umiarkowanej niepełnosprawności i problemów z kręgosłupem jest w stanie pracować w firmie internetowej. Z akt sprawy nie wynika, żeby siostra skarżącej z uwagi na swoją niepełnosprawność nie mogła zrobić dla siebie zakupów, ubrać się, przygotować posiłku, posprzątać w mieszkaniu w którym mieszka, opłacić rachunków (przez internet). Należy domniemywać, że w takiej sytuacji jest również w stanie częściowo pomóc swojej matce - chociażby poprzez przygotowanie i podanie posiłku, leków, pomoc w ubraniu i higienie osobistej. Ponadto zamieszkująca z matką siostra skarżącej przebywa z nią od godziny 15-16 do rana następnego dnia i w tym czasie w pewnym zakresie musi pomagać mamie w funkcjonowaniu, chociażby podając jej posiłki, leki, pomagając jej w wieczornej higienie, przebraniu się. Z oświadczeń strony nie wynika, iż przyjeżdża do mamy codziennie wieczorem, ale tylko gdy jest taka konieczność i wieczorem w weekendy.

Skarżąca wskazała, iż matka nie może zostać sama w domu z uwagi na stany lękowe, postępującą demencję, która może doprowadzić do upadku, odkręcenia wody lub gazu, a także arytmie i migotanie przedsionków, które cały czas trzeba monitować i w każdej chwili jechać do szpitala. W ocenie Kolegium z pewnością przedstawiany przez skarżącą stan jej matki wymaga, żeby przez większość dnia znajdowała się pod opieką córek. Jednak okoliczności te nie dają podstawy do przyjęcia, iż skarżąca nie może zostawić mamy w domu na jakiś określony czas, a zakres niezbędnej, świadczonej przez nią opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Skoro skarżąca boi się, iż matka odkręci wodę lub gaz, powinna w przypadku swojej nieobecności tak zabezpieczyć te urządzenia, żeby mama nie mogła z nich skorzystać. Strona nie wskazywała, żeby w ostatnim okresie (od złożenia wniosku) musiała wzywać do mamy pogotowie, czy też zawozić ją do szpitala z uwagi na arytmie lub migotanie przedsionków. Strona nie przedłożyła też żadnych dowodów na stany lękowe mamy, czy też depresję. Skoro skarżąca boi się zostawiać mamę w domu (w ogóle czy też na dłuższy czas) mogłaby rozważyć skorzystanie z usług opiekuńczych dla mamy (np. 1-2 godz. dziennie), świadczonych przez MOPS w Redzie, czy instytucje prywatne.

Kolegium z urzędu wiadomo, że wiele osób w ten sposób pomaga niepełnosprawnym rodzicom, korzystając z pomocy prywatnych usług opiekuńczych, czy też tego rodzaju usług przyznawanych przez ośrodki pomocy społecznej, nie rezygnując jednocześnie z zatrudnienia.

Skorzystanie z tej formy pomocy pozwoliłoby skarżącej na podjęcie pracy w godzinach popołudniowych. Skarżąca jest po kursie ratownika wodnego oraz po kurcie instruktora fitness. Praca w tych zawodach często jest wykonywana w godzinach popołudniowych i wieczornych.

W ocenie Kolegium przy sprawnej organizacji czasu, możliwe byłoby pogodzenie przez skarżącą obowiązków związanych z opieką nad mamą i pracy zawodowej, szczególnie w przypadku podjęcia pracy w niepełnym wymiarze czasu.

We wniesionej skardze pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Uzasadniając zarzut podniesiono, że nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) - powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że

1. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy.

Kwestią sporną pozostawało istnienie w sprawie związku przyczynowego między rezygnacją z pracy lub rezygnacją z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką.

Dokonując oceny w tym zakresie, należy uwzględnić, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.. Dz. U. z 2020 r. poz. 426), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j.: Dz. U. 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Taki kontekst prawny, powinny mieć na uwadze organy przy ocenie konieczności i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Podkreślić należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19).

Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej, a skarżąca wykonuje wskazane wyżej czynności. W zestawieniu czynności opisanych w wywiadzie z 1 marca 2022 r. wymienione są między innymi ubieranie, pomoc w toalecie przygotowanie śniadania, przygotowanie lekarstw i kontrola ich przyjmowania, przygotowanie posiłku obiadowego, sprzątanie i pranie, prowadzenie rehabilitacji domowej – pomoc w ćwiczeniach oddechowych i fizycznych, masaż pleców, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych oraz umawianie wizyt lekarskich. Podopieczna jest chora na migotanie i trzepotanie przedsionków serca wraz z rozpoznaniem współistniejącym stan po przebyciu COVID-19. Po przebyciu COVID-19 zgodnie z oświadczeniem skarżącej stan zdrowia matki pogorszył się znacznie. Z wywiadu środowiskowego wynika też, że M. D. zmaga się z przewlekłym zapaleniem układu moczowego, stanami lękowymi oraz postępującą demencją. Porusza się przy pomocy chodzika po mieszkaniu. Natomiast na zewnątrz konieczny jest wózek inwalidzki. Podopieczna wymaga stosowania pieluchomajtek w dzień, a pieluch w nocy. Zapomina gdzie się znajduje oraz co ma robić.

Z wywiadu jednoznacznie wynika, że matka skarżącej wymaga stałej opieki, którą zapewnia jej córka E. M. od poniedziałku do piątku od godziny 8:00 do 15 - 16., a w razie potrzeby także w soboty i niedziele. W pozostałym czasie z podopieczną przebywa z drugą córką D. D., która jednak z uwagi na pracę oraz chorobę kręgosłupa (niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym) nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką.

Zdaniem Sądu, nie tylko osoby leżące, wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach.

W świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie powinien negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad osobą niepełnosprawną określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Ustalenia organu w tym zakresie mogą być odmienne w wyjątkowych sytuacjach, winny być poprzedzone wnikliwą, opartą na faktach oceną stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej. Organ administracji rozpoznający wniosek, co do zasady, nie jest bowiem uprawniony od oceny stanu zdrowia i sprawności osoby pozostającej pod opieką.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej winien stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej, ale również informacje wynikające z zestawienia wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych oraz wiadomości wynikające z wywiadu środowiskowego. Te materiały w sprawie zostały zgromadzone, jednak ich ocena dokonana przez organy prowadzące postępowanie jest wadliwa. Uznanie przez organy w rozpatrywanej sprawie, że zakres sprawowanej opieki nie jest duży i umożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Sąd nie podziela stanowiska organów, iż okoliczność sprawowania opieki przez skarżącą w określonych godzinach i dniach tygodnia przekreśla uznaniu, że jest to opieka stała. Jak wynika z akt sprawy opieka sprawowana przez skarżącą nad matką jest stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Jako logiczne i uzasadnione należy przyjąć oświadczenie skarżącej, iż praca oraz choroba drugiej córki M.D. – D. uniemożliwia jej sprawowanie stałej opieki nad matką. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca prawidłowo sprawuje opiekę nad matką, a zakres czynności opiekuńczych uniemożliwia jej podejmowanie zatrudnienia. Organy dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 oraz przepisów postępowania, to jest art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Wskazać także należy, że zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to w sposób jednoznaczny z treści tego uregulowania. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżąca była zatrudniona od 1998 r. do marca 2016 r., przy czym od stycznia 2010 r. do kwietnia 2012 r. oraz od marca 2013 r. do marca 2016 r. korzystała z urlopu wychowawczego. Skarżąca jest zarejestrowana jako bezrobotna, jednakże stan zdrowia matki i konieczność sprawowania opieki nad dziećmi uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia. Przy czym podkreślić należy, iż to konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w ocenie Sądu stanowi główną przeszkodę w podjęciu zatrudnienia przez skarżącą.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Wskazania co do dalszego toku postępowania administracyjnego wynikają z powyższych rozważań. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni przedstawioną ocenę dotyczącą związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).