Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 360/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 par.1, 80, 138 par.1 pkt 1, 144,
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 18, art. 64e,
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 6 ust.1, art. 15
journal: Dz.U. 2019 poz 1553
law: Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Asesor WSA Magdalena Stępniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 20 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 20 lipca 2023 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej (dalej: DIAS, organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. (dalej: Dyrektor ZUS, organ pierwszej instancji) z 25 kwietnia 2023 r. nr [...] odmawiające K. W. (dalej: strona, skarżący) umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...]zł.

Z uzasadnienia postanowienia organu odwoławczego wynika, że Dyrektor ZUS prowadzi w stosunku do majątku K. W. postępowania egzekucyjne na podstawie 3 tytułów wykonawczych z 22 sierpnia 2022 r., 3 tytułów wykonawczych z 17 sierpnia 2021 r., 2 tytułów wykonawczych z 15 marca 2022 r. oraz 2 tytułów wykonawczych z 10 września 2018 r. na należności z tytułu zaległych składek na FUS, FUZ, FP.

DIAS wyjaśnił dalej, że w celu wyegzekwowania należności objętych ww. tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny stosował wobec zobowiązanego środki egzekucyjne w postaci zajęć: rachunku bankowego, wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym oraz innych wierzytelności w Zakładzie Karnym w T.. Powyższe spowodowało powstanie kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego – Dyrektora ZUS.

Pismem z 2 września 2022 r. strona zwróciła się do ZUS z wnioskiem o umorzenie w całości zadłużenia.

Dyrektor ZUS ww. pismo zakwalifikował zarówno jako wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek jak i wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych.

K. W. umotywował wniosek trudną sytuacją finansową i zdrowotną, która uniemożliwia uregulowanie powstałych należności. Podał, że względu na problemy zdrowotne nie może podjąć zatrudnienia. Nadto jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. Wskazał również, że leczy się neurologicznie i ma problemy z kręgosłupem. Podkreślił, że nie posiada żadnego majątku, utrzymuje i leczy się dzięki pomocy rodziny i przyjaciół.

Wnioskodawca dołączył zaświadczenie lekarskie, zaświadczenie o stanie zdrowia oraz fakturę za leki.

Następnie 19 września 2022 r. złożył pismo, którym wniósł o udzielenie pomocy de minimis. Oświadczył, że nie korzystał z pomocy de minimis. Wskazał, że wypadek któremu uległ w drodze do pracy miał miejsce podczas trwania ubezpieczenia, kiedy prowadził działalność gospodarczą. Ze względu na tę okoliczność i bardzo zły stan zdrowia uniemożlwiający wykonywanie pracy zmuszony był do zawieszenia działalności od 20 grudnia 2021 r. Jedynym źródłem jego utrzymania jest zasiłek okresowy w kwocie [...]zł z MOPR oraz pomoc rodziny i przyjaciół. Poinformował, że jego sytuacja finansowa i zdrowotna jest bardzo trudna. Jest osobą schorowaną i niezdolną do wykonywania prac fizycznych. Do pisma dołączył oświadczenie o nienaruszeniu ograniczeń, zakazów i nakazów ustanowionych w związku z wystąpieniem stanu epidemii, decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. o umorzeniu zaległości podatkowej, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w J., zaświadczenie Wójta Gminy S., faktury za leki, dokumenty do pomocy publicznej, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz dokumentację medyczną.

Nadto Dyrektor wyjaśnił, że 10 października 2022 r. podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem ZUS zobowiązany poinformował, że wskazane inne wydatki w kwocie [...]zł stanowią kwotę bieżących alimentów. Podał, że zaległości alimentacyjne, które spłaca wynoszą [...] zł miesięcznie.

Postanowieniem z 28 października 2022 r. Dyrektor ZUS odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...]zł.

Rozpoznając zażalenie na powyższe postanowienie DIAS postanowieniem z 20 stycznia 2023 r., uchylił je w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, postanowieniem z 25 kwietnia 2023 r. Dyrektor ZUS odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie wyżej wymienionych tytułów wykonawczych.

Zobowiązany z 8 maja 2023 r. złożył zażalenie na postanowienie wydane przez organ I instancji.

Rozpoznając je organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że treść art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiącego podstawę prawną rozpoznania wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych ulegała na przestrzeni lat zmianom.

Dlatego z uwagi na datę wszczęcia postępowań egzekucyjnych i zmian przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wniosek strony o umorzenie kosztów egzekucyjnych należało rozpoznać w oparciu o art. 64e w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie przepisów ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, czyli w brzmieniu sprzed 20 lutego 2021 r. jak i po tej dacie.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że umorzenie kosztów egzekucyjnych oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego, a odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, koszty te umorzyć. Zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek, od których wystąpienia przepis uzależnia podjęcie rozstrzygnięcia korzystnego dla strony. Wtedy to, korzystając z uznania administracyjnego, organ wydający decyzję dokonuje wyboru rozstrzygnięcia i może, mimo istnienia przesłanek, odmówić uwzględnienia wniosku.

W niniejszej sprawie kontrola postanowienia podjętego w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się jedynie do zbadania, czy organ pierwszej instancji badał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 64e u.p.e.a. przesłanek, jak również tego, czy organ ten w sposób prawidłowy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Organ odwoławczy nie może ingerować w samo rozstrzygnięcie organu, o ile zostało ono w sposób wyczerpujący umotywowane.

Łącznie za czynności egzekucyjne dokonane na podstawie wymienionych. tytułów wykonawczych powstały koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł, które zostały szczegółowo wymienione w postanowieniu Dyrektora ZUS.

Natomiast badając stan majątkowy wnioskodawcy, organ odwoławczy ustalił, że nie pracuje zarobkowo, figuruje jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. K. W. pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie [...]zł oraz świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w kwocie [...]zł. Jako osoba rozwiedziona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz ponosi stałe wydatki związane z jego utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł (opłaty eksploatacyjne — [...] zł oraz koszty leczenia — [...] zł), a także korzysta z pomocy finansowej rodziny i przyjaciół.

DIAS zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że wydatki takie, jak zakup żywności, odzieży, na opiekę zdrowotną, opłata za wodę, energię czy gaz należą do stałych opłat jakie ponosi się z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego i nie są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Strona nie wskazała też, że ma zaległości z tego tytułu. Nie udowodniła, że brakuje jej środków finansowych na zakup lekarstw oraz, że nie może ze względu na swoją sytuację finansową skorzystać z koniecznych badań lekarskich bądź zabiegów rehabilitacyjnych.

Organ zaznaczył, że brak jest podstaw do umarzania należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz leczeniem.

DIAS zwrócił dalej uwagę, że strona posiada zaległości alimentacyjne w wysokości [...] zł oraz bieżące alimenty w kwocie [...]zł, których obecnie nie są spłacane z powodu braku środków finansowych.

Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji doszedł do słusznego przekonania, że aktualne trudności płatnicze strony mają charakter przejściowy, a złożona do sprawy dokumentacja medyczna nie wskazuje na stan zdrowia, który uniemożliwiałby podjęcie zatrudnienia.

Zatem w niniejszej sprawie organy nie stwierdziły zaistnienia przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej.

Zdaniem organu nie zaistniała też przesłanka interesu publicznego pozwalająca na umorzenie kosztów egzekucyjnych. Organ wyjaśnił przy tym, że pojęcie interesu publicznego należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, jak również zapobieganie sytuacjom, w których umorzenie należności byłoby nadmiernym obciążeniem tymi kosztami Skarbu Państwa. Interes publiczny musi być ważny i nie można go utożsamiać z subiektywnym przekonaniem strony o jego wystąpieniu. Umorzenie kosztów egzekucyjnych na wniosek strony postawiłoby ją w pozycji uprzywilejowanej i naruszyłoby zasadę sprawiedliwości.

Dalej organ podał, że ściągnięcie kosztów egzekucyjnych w przypadku wnioskodawcy nie spowoduje powstania niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych.

Na powyższe postanowienie DIAS, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył K. W.. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Uzasadniając skargę, wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie nie został uwzględniony stan faktyczny w postaci jego przewlekłej choroby i niepewny wynik procesu leczenia.

Ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie podjąć żadnej pracy, nie uzyska też badań lekarskich wymaganych przy podjęciu zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę, DIAS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492; ze zm.) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowień), zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot kontroli Sądu stanowiło postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. odmawiające K. W. umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...]zł.

Postanowienie to zostało wydane w wyniku rozpatrzenia zażalenia skarżącego i oparte zostało o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., art. 17 § 1 oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479; ze zm.), dalej u.p.e.a.

Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie Dyrektora ZUS naruszają przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 64 e § 2 u.p.e.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało wyeliminowaniem ich z obrotu prawnego.

Organy nie dokonały bowiem oceny istnienia przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych jaką jest przesłanka nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, nie omówiły w sposób pełny istnienia przesłanki wykazania przez zobowiązanego, że poniesienie przez niego kosztów egzekucyjnych nastąpi ze znacznym uszczerbkiem dla jego sytuacji finansowej, wadliwie zawęziły rozważania w zakresie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego, nie dokonały rozważenia sytuacji skarżącego na datę podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie, czego konsekwencją było przyjęcie założenia na przyszłość o możliwości podjęcia przez skarżącego pracy, przy braku oceny znajdującego się w aktach administracyjnych orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 19 lipca 2022 r. z którego wynika obniżona zdolność do wykonywania pracy do 31 lipca 2024 roku.

Podstawę materialnoprawną umorzenia kosztów egzekucyjnych zawiera treść art. 64e u.p.e.a.

W realiach kontrolowanej prawidłowo przyjęto, że wniosek strony należy rozpoznać mając na względzie brzmienie tego przepisu przed zmianą, która weszła w życie 20 lutego 2021 r. (art. 6 ust 1, art. 15 ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2019 r., poz. 1553) jak i po tej dacie. Założenie takie uzasadniają różne daty wystawienia i doręczeń tytułów wykonawczych, które zostały przez organ prawidłowo wymienione.

Art. 64e u.p.e.a. w brzmieniu przed 20 lutego 2021 roku, stanowił, że organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne (§ 1). Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. (§ 2).

Z kolei zgodnie z brzmieniem art. 64e § 2 u.p.e.a. obowiązującym po dacie 20 lutego 2021 r. koszty egzekucyjne mogą być umorzone:

1) na wniosek:

a) zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny,

b) wierzyciela, na którego wniosek została wszczęta egzekucja:

- sądowa przejęta przez organ egzekucyjny w wyniku zbiegu - jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes wierzyciela,

- administracyjna - jeżeli za umorzeniem przemawia interes publiczny;

2) z urzędu, jeżeli wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym nie przekracza 4-krotności kosztów upomnienia.

Zatem przesłankami umorzenia kosztów egzekucyjnych, które podlegały rozważeniu przez organ w kontekście złożonego wniosku są:

- stwierdzenie nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

- ważny interes publiczny;

- zaistnienie stanu, w którym ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne,

- ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny.

Tytułem wstępu do rozważań wskazać należy, że rozstrzygnięcia podejmowane przez organy w trybie art. 64e § 2 u.p.e.a. należą do rozstrzygnięć podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego. W konsekwencji, nawet jeżeli organ ustali, że w sprawie występuje sytuacja, o której mowa w treści powołanego wyżej przepisu, będzie to oznaczało powstanie koniecznej przesłanki do rozważenia możliwości umorzenia danej należności ale nie obowiązek organu do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. Organ, dysponując możliwością wyboru takiego lub innego orzeczenia, ma jednak zawsze obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia w uzasadnieniu, dlaczego podjął właśnie takie, a nie inne rozstrzygnięcie. Swoboda w rozstrzygnięciu przyznana organom nie oznacza dowolności, albowiem orzeczenia z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądu administracyjnego. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, kontrola ta jest jednak ograniczona, a sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ wybór jest trafny.

Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności tego typu rozstrzygnięć (por. wyrok NSA z dnia 21.02.2012 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 1652/10, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). W granicach kognicji sądu mieści się natomiast kontrola legalności zaskarżonego aktu, a zatem jego zgodność zarówno z przepisami prawa materialnego, jak również z przepisami proceduralnymi poprzez ocenę, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte przezeń merytoryczne wnioski są logiczne i poprawne i odnajdują uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Uznanie administracyjne obliguje organ do rzetelnego, pełnego i wszechstronnego zebrania i oceny materiału dowodowego i wyczerpującego uzasadnienia podstaw wydanego rozstrzygnięcia.

Zatem w sprawie o umorzenie należności na organie administracyjnym spoczywa obowiązek nie tylko dokładnego ustalenia i analizy stanu faktycznego, ale i należytego rozważenia wystąpienia przesłanek umorzenia.

Negatywne zaś rozstrzygnięcie w sprawie powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28.08.2008 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 576/08, CBOSA).

Tymczasem w realiach kontrolowanej sprawy organy nie dochowały powyższych wymogów. W sprawie brak jest analizy przesłanki umorzenia wymienionej w art. 64e § 2 u.p.e.a. - nieściągalności obowiązku lub braku możliwości poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej zobowiązanego. Nadto organy dokonały zawężającej wykładni pojęć ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego, co sprawiło, że dokonana analiza zaistnienia tych przesłanek w sprawie jest niepełna.

Jak już wyżej wspomniano, jedną z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych jest stwierdzenie nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku.

Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały.

Lektura uzasadnień rozstrzygnięć organów prowadzi do wniosku, że zaistnienie powyższej przesłanki nie zostało zbadane w realiach sprawy.

Jakkolwiek organ informuje o toczących się postępowaniach egzekucyjnych oraz podejmowanych próbach stosowania środków egzekucyjnych, to nie podaje dalej, czy egzekucja jest skuteczna, czy strona posiada majątek, z którego można egzekwować zaległe kwoty kosztów egzekucyjnych. Powyższe ustalenia są natomiast konieczne do przeprowadzenia wywodu o istnieniu bądź nieistnieniu powyższej przesłanki.

Organy nie przeanalizowały także zaistnienia kolejnej przesłanki, a mianowicie braku możliwości poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej zobowiązanego. Organ nie poczynił w tym zakresie koniecznej analizy sytuacji finansowej skarżącego, nie zestawił wielkości jego przychodów z sumą koniecznych wydatków (w tym związanych z leczeniem), nie odwołał się do sumy minimum socjalnego, która świadczy o możliwości pokrycia podstawowych potrzeb życiowych.

Z uzasadnienia rozstrzygnięć nie wynika więc dlaczego organ uznał, że skarżący może ponieść koszty egzekucyjne bez uszczerbku dla własnej sytuacji finansowej.

Podniesienia nadto wymaga, że organy niedostatecznie przeanalizowały przesłankę ważnego interesu zobowiązanego.

Konkretną treść tego pojęcia ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym wprawdzie na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne, czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków.

Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków.

Tymczasem organy w kontrolowanej sprawie ograniczyły się do stwierdzenia braku u wnioskodawcy nadzwyczajnych zdarzeń oraz podkreśliły powszechność ponoszonych przez niego wydatków.

Powyższe jest niewystarczające do przyjęcia pełnej analizy zaistnienia tej przesłanki w realiach sprawy. Również i w tym zakresie organy powinny przeanalizować wnikliwie sytuację osobistą, zdrowotną i ekonomiczną skarżącego pod kątem realnej możliwości spłaty przez niego objętych wnioskiem kosztów.

Zdaniem sądu w sposób niedostateczny organy przeanalizowały również w realiach sprawy przesłankę interesu publicznego, albowiem doszło do wadliwego zawężenia jej rozumienia. W pierwszej kolejności należy zgodzić się z organami, że ważny interes publiczny należy rozumieć również jako dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp.

Z kolei na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozumienie przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych winno uwzględniać obowiązek prowadzenia egzekucji administracyjnej, której przedmiotem są obowiązki o charakterze administracyjnym, a więc obowiązki wobec Państwa, jak również konieczność zrealizowania celów egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 27 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 1637/13, publ. CBOSA).

Pamiętać jednak należy, że ustalanie interesu publicznego pozostaje w związku z całokształtem okoliczności towarzyszących danemu konkretnemu stanowi faktycznemu, każdej indywidualnie ocenianej sprawy i nie nadaje się do uniwersalnego unormowania prawnego (wyrok NSA z dnia 28.05.2013 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 1999/11, CBOSA).

Pojęcie interesu publicznego wymaga zatem każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod tym pojęciem. Dodatkowo określenie, że tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza taki, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny. Określenie to zatem wymaga dodatkowo wykazania, że ustalenie istnienia tej przesłanki musi mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 1199/15, publ. CBOSA).

Z drugiej strony, trzeba również wskazać, że sądy administracyjne definiowały pojęcie ważnego interesu publicznego, wskazując, że jest to sytuacja, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez daną osobę do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie ona w stanie zaspakajać swoich potrzeb materialnych (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27.06.2013 r., III SA/Wa 3005/12, CBOSA).

Trzeba też zauważyć, że wprowadzenie do przepisu art. 64e § 2 u.p.e.a. przesłanki interesu publicznego oznacza, że ustawodawca przewidział sytuacje, w których odstąpienie od dochodzenia należności podatkowych będzie zbieżne z tymże interesem. Warto w tym miejscu przywołać tezę zawartą w wyroku NSA z dnia 10 lutego 2016 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 3139/13, (CBOSA), wydanego na tle stanu faktycznego dotyczącego ulg podatkowych, zgodnie z którą odnoszenie rozumienia przesłanki interesu publicznego wyłącznie do zasady, którą jest terminowe płacenie podatków, a także do nadzwyczajnych okoliczności powstania zaległości, jest nieuprawnionym zawężeniem tego pojęcia.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje i podziela powyższe poglądy, stwierdzając ich aktualność na gruncie sprawy dotyczącej umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Warto również zwrócić uwagę na tezę zawartą w wyroku NSA z dnia 27 lutego 2013 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 1351/11, zgodnie z którą ustalenie przez organ podatkowy kwestii istnienia przesłanki interesu publicznego wiąże się z koniecznością ważenia relacji w dwóch płaszczyznach – zasady terminowego płacenia podatków w pełnej wysokości i wyjątku od tej zasady, polegającego na zastosowaniu indywidualnej ulgi podatkowej; organ zaś w danym przypadku powinien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego - dochodzenie należności czy zastosowanie ulgi.

Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia należności, Państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia.

Pogląd ów sąd rozpoznający sprawę w całej rozciągłości podziela, przyjmując, że zajdzie on zastosowanie również na gruncie przepisów ustanawiających przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem sądu, wzgląd na ekonomiczne konsekwencje dochodzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych (mające przełożenie na sytuację całego społeczeństwa, ponoszącego realny koszt z tego tytułu) ma istotne znaczenie również przy dokonywaniu oceny przesłanki interesu publicznego. Biorąc to pod uwagę, zaznaczyć trzeba, że na organie orzekającym w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych, w ramach analizy omawianej tu przesłanki spoczywa także obowiązek rzetelnej oceny w świetle realiów indywidualnej sprawy, czy ekonomiczne konsekwencje dochodzenia od zobowiązanego tych należności będą korzystne z punktu widzenia interesu publicznego.

W tym kontekście sąd zauważa, że organy ograniczyły się w tym zakresie do wskazania, że interes publiczny należy odnosić do respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa.

Organ nie dokonał praktycznie żadnej analizy, czy w istocie korzystniejsza z punktu widzenia interesu publicznego jest odmowa czy umorzenie kosztów egzekucyjnych należnych od skarżącego.

Dokonanie powyższej analizy jest tym bardziej zasadne, że jak wynika z ustaleń dokonanych w sprawie, skarżący już korzysta z pomocy społecznej. Świadczenia jakie pobiera – zasiłek i świadczenie na zakup posiłku lub żywności są jedynymi jego środkami do utrzymania.

Organy natomiast kwestię korzystania przez skarżącego z różnych form pomocy społecznej - zasiłku oraz dofinansowania do posiłków całkowicie pominęły.

Organ winien więc rozważyć (uwzględniając okoliczność otrzymywania przez wnioskodawcę pomocy społecznej), czy korzystniejsze z punktu widzenia ważnego interesu publicznego jest dochodzenie należności z tytułu przedmiotowych kosztów czy ich umorzenie. Należy przy tym uwzględnić i to, że osoba, której takiego umorzenia odmówiono, znajdująca się w trudnej sytuacji życiowej, będzie zmuszona dalej korzystać z pomocy społecznej, być może w jeszcze większym zakresie, generując w ten sposób wyższe koszty społeczne. Ocena omawianej przesłanki winna zmierzać do uniknięcia sytuacji, w której wskutek dochodzenia należności, Państwo poniesie w efekcie większe koszty, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia.

Rozważań w powyższym kontekście zabrakło w decyzjach organów obu instancji, a były one konieczne dla pełnej oceny zaistnienia w sprawie przesłanki interesu publicznego, umożliwiającego umorzenie kosztów.

Dodatkowo zaznaczyć należy, że przedmiotem postępowania w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest zasadniczo badanie powodów uniemożliwiających ich zapłacenie, zaś ocena w tym przedmiocie powinna być dokonana według stanu na dzień wydawania postanowienia, w odniesieniu przede wszystkim do realiów istniejących w tym czasie (por. analogicznie w sprawie dotyczącej zobowiązań podatkowych - wyrok WSA w Warszawie z dnia 27.06.2013 r., sygn. akt III SA/Wa 3005/12, CBOSA). Tymczasem organy – wbrew temu – wniosek o braku istnienia podstaw do umorzenia kosztów oparły o hipotetyczne założenia możliwości zarobkowania skarżącego w przyszłości. Jednocześnie przyjmując brak przeciwskazań do podjęcia przez wnioskodawcę pracy nie dokonały oceny znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 19 lipca 2022 r. z którego wynika obniżona zdolność do wykonywania pracy do 31 lipca 2024 roku.

W konsekwencji zdaniem sądu w sprawie nie przeanalizowano istnienia wszystkich przesłanek mogących stanowić podstawę umorzenia kosztów egzekucyjnych, natomiast w przypadku przesłanek ważnego interesu zobowiązanego jak i interesu publicznego – nadano im zawężające znaczenie i w konsekwencji nie rozważono w pełni ich spełnienia w realiach sprawy. Organ błędnie skoncentrował się także na hipotetycznych, przyszłościowych założeniach możliwości podjęcia przez wnioskodawcę pracy, nie oceniając jego sytuacji bieżącej, na dzień wydania rozstrzygnięcia.

Wszystko to skutkowało co najmniej przedwczesną odmową umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych bez dostatecznego rozważenia okoliczności umożliwiających zadośćuczynienie wnioskowi. Powyższe narusza zarówno art. 7 k.p.a., ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, jak i stanowiący jej rozwinięcie przepis art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 80 k.p.a., wprowadzający zasadę swobodnej oceny dowodów.

Wskazane okoliczności i stwierdzone wadliwości postępowania obligowały sąd do uchylenia obu rozstrzygnięć wydanych w kontrolowanej sprawie.

Ponownie rozpoznając sprawę organy obu instancji uwzględnią powyższą ocenę prawną, zarówno w zakresie dostrzeżonych naruszeń przepisów postępowania, jak i wykładni przepisu art. 64e u.p.e.a. Organy dokonają kompleksowej analizy zaistnienia w sprawie poszczególnych przesłanek mogących prowadzić do umorzenia kosztów egzekucyjnych, dokonując uprzednio niezbędnych ustaleń oraz analizując w sposób pełny zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Dopiero właściwe ustalenia oraz prawidłowa, dogłębna i indywidualna ocena w tym zakresie, odnosząca się do wszystkich okoliczności sprawy, otworzyć mogą organom drogę do skorzystania z uznania, zgodnie z należycie umotywowanym przekonaniem.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, a także poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.