Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 840/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] marca 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S. D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 9 marca 2023 r. nr GOPS.4603.1.37.2023, Wójt Gminy Książki odmówił S. D. (skarżącemu) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem – H. D.. Jako powód odmowy organ wskazał zaistnienie w sprawie przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 - dalej "u.ś.r."), bowiem wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ wskazał ponadto na brak ziszczenia się przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność ojca skarżącego nie powstała w którymś z okresów wskazanych w tym przepisie (do 18 roku życia, względnie 25 roku życia).

Decyzją z 4 maja 2023 r. znak SKO-82-316/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy, organ przywołał treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i zakwestionował zaistnienie przesłanki negatywnej wynikającej z tego przepisu w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego na jego kanwie. Przytoczywszy następnie treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. organ stwierdził, że skoro skarżący ma ustalone prawo do renty, to stanowi to przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ stanowisko swoje uzasadnił tezami z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazującymi na brak podstaw do stosowania wykładni ww. przepisu prowadzącej do uznania możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez osoby uprawnione już do emerytury lub renty.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy S. D., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zarzucił naruszenie:

1) art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pobierania przez skarżącego renty rolniczej pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 9 w zw. z art. 79a k.p.a. oraz art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechania poinformowania skarżącego o uznaniu okoliczności pobierania przez skarżącego renty rolniczej za negatywną przesłankę ustalenia jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania skarżącego do usunięcia tej przeszkody poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do renty. W uzasadnieniu skargi podniósł argumentację na rzecz zaprezentowanego stanowiska, że w przypadku trwającego uprawnienia do emerytury lub renty przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe po zawieszeniu wypłaty tej emerytury lub renty.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca podjęte zostały z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Rozważania co do zawisłego w sprawie sporu poprzedzić należy komentarzem wobec odmiennych stanowisk organów obu instancji co do stosowalności w sprawie skarżącego art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ I instancji wskazał bowiem, że zasadniczym powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po okresach, o których mowa w punktach 1 i 2 tego przepisu (do dnia ukończenia 18. roku życia, lub 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej). Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego co do braku podstaw powoływania się na negatywną przesłankę wynikającą z ww. przepisu, a to ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. W orzeczeniu tym Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia, w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasada równości wobec prawa).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zasadniczy spór w niniejszej sprawie sprowadził się do kwestii, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną złożony przez osobę legitymującą się prawem do renty z tytułu niezdolności do wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym wymaga załatwienia odmownego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (publ. jak wcześniej wskazano). Przepis powyższy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Poza sporem w sprawie pozostaje, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem (ur. [...].04.1928 r.) - orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca w aktach sprawy. Z akt sprawy wynika też, że skarżący jest uprawniony od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym (decyzja Prezesa KRUS z 8 lipca 2022 r.). Bezspornym jest, że w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (2 lutego 2023 r.) skarżący był uprawniony do renty rolniczej.

Argumentując odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy stwierdził, że uprawnienie do renty rolniczej wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Sądu jest to stanowisko błędne. Fakt pobierania przez skarżącego renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza bowiem możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wyjaśnić należy, że renta z tytułu niezdolności do pracy w powszechnym systemie emerytalnym, zgodnie z art. 57 ust 1. w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 291 – dalej "ustawa emerytalna") przysługuje osobie, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Jeżeli osoba utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy (art. 12 ust. 2), a jeżeli utraciła w znacznym stopniu zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, jest osobą częściowo niezdolną do pracy (art. 12 ust. 3). Tymczasem w przypadku przyznawania renty rolniczej, ocenie nie podlega tak rozumiana niezdolność do pracy, bowiem przesłanką nabycia renty rolniczej jest trwała lub okresowa całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników – Dz.U. z 2023 r. poz. 208 – dalej "u.u.s.r."). Przy czym za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 5). W orzecznictwie przyjmuje się, że oceny niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym dokonuje się w odniesieniu do pracy w konkretnym gospodarstwie rolnym (vide: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 maja r., sygn. akt II UKN 121/97, z 12 lutego 2009 r., sygn. akt III UK 71/08, z 10 marca 2011 r., sygn. akt II UK 306/10). Oznacza to, że pojęcie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym jest definiowane nie tylko schorzeniami skarżącego, lecz także wielkością i rodzajem gospodarstwa, w którym on pracuje. Sam fakt stwierdzenia uzyskiwania renty rolniczej nie może prowadzić zatem do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej. Niemożność osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza bowiem możliwości podjęcia pracy innej niż wykonywana w gospodarstwie rolnym (vide: wyrok NSA z 24 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 779/21, wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1054, wyrok WSA w Warszawie z 21 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1650/21 – dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym zawsze oznacza możliwość podjęcia innego zatrudnienia, niezwiązanego z wykonywaniem pracy w gospodarstwie. Podlega to ustaleniom organu, który winien ustalić, ściśle w oparciu o przedłożoną przez wnioskodawcę dokumentację, czy stopień naruszenia sprawności organizmu wyklucza w jego przypadku tylko pracę w gospodarstwie rolnym, czy też jakąkolwiek pracę.

Z zawartej w aktach sprawy decyzji Prezesa KRUS z 8 lipca 2023 r. wynika , że skarżący legitymuje się okresowym orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Decyzja ta jest podstawą uprawnienia skarżącego do renty do 30 czerwca 2024 r. Zgodnie z art. 22 ust. 1 u.u.s.r. rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy przyznaje się jako rentę stałą, jeżeli całkowita niezdolność ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym jest trwała i nie orzeczono celowości przekwalifikowania zawodowego. W pozostałych przypadkach renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jako renta okresowa przez okres wskazany w decyzji Prezesa Kasy. Skarżący cechuje się zatem okresową niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym, co nie wyklucza możliwości podjęcia pracy lub zatrudnienia innego rodzaju poza rolnictwem.

W tym miejscu podnieść też należy, że aktualnie w orzecznictwie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę czy rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury/renty opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21; z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1080/21 – dostępne jw.).

Ugruntowany pozostaje również pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, dostępne jw.). Wybór ten winna zrealizować poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej ("prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty"). Zawieszenie wypłaty emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników również następuje w oparciu o powyższy przepis, a to z uwagi na art. 34 ust. 1 zdanie pierwsze u.u.s.r. ("prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu lub zmniejszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych"). O uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia rentowego organ, działając na podstawie art. 9 i 79a k.p.a., powinien zaś poinformować wnioskodawcę organ rozpoznający wniosek. Informacja ta winna być kierowana przy tym jedynie w przypadku, gdy zostanie ustalone, że wszystkie pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostaną przez stronę spełnione.

Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że argumentacja organu co do braku możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że jest on uprawniony do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt lit. a u.ś.r. okazał się w tym zakresie zasadny.

Zauważyć należy, że w sprawie niniejszej do 30 kwietnia 2023 r. istniała inna podstawa odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Z jej akt wynika bowiem, że skarżący był osobą z orzeczoną niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym, niezdolną do wykonywania pracy. Wynika to co prawda nie z samego dokumentu orzeczenia lekarskiego, którego nie ma w aktach sprawy, ale okoliczność tę potwierdza wydruk z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności (k. 20 akt adm.), który to system zgodnie z art. 6d ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 100 – dalej "u.r.z.") jest narzędziem "w którym przetwarza się dane w celu usprawnienia i podniesienia jakości orzekania o niepełnosprawności oraz realizacji zadań przez zespoły orzekające o niepełnosprawności". Zgodnie z art. 6d ust. 4a pkt 1 ww. ustawy dane gromadzone w systemie udostępnia się, jeżeli stanowią one kryterium przyznania świadczenia albo ustawowe kryterium wydania dokumentu m.in. organowi właściwemu, o którym mowa w art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), i wojewodzie - w celu weryfikacji danych dotyczących osób ubiegających się o świadczenia rodzinne, osób pobierających świadczenia rodzinne oraz członków ich rodzin. Wiarygodność informacji wynikających z wydruku EKSMOoN nie budzi zatem wątpliwości.

Z informacji zawartych w komentowanym wydruku wynika, że skarżący od 17 kwietnia 2021 r. legitymował się orzeczeniem nr PZOON.8321.II.201.2021.ZC o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy czym orzeczenie wydano do 30 kwietnia 2023 r. Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.r.z. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Z przywołanych wskazań orzeczenia nr PZOON.8321.II.201.2021.ZC wynika m.in. to, że osoba legitymująca się nim jest niezdolna do pracy (pkt 1 "wskazań na orzeczeniu").

Wskazać w kontekście powyższego należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. mówi o osobach, które "w celu sprawowania opieki nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Pomiędzy tymi okolicznościami tj. rezygnacją (niepodejmowaniem pracy zarobkowej) a sprawowaną opieką musi więc zachodzić bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 - dostępny jw.). Przedmiotowe świadczenie nie jest zatem przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21 – dostępne jw.).

W momencie ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący nie był osobą zdolną do wykonywania jakiejkolwiek pracy (nie tylko pracy w gospodarstwie rolnym). W okolicznościach faktycznych i prawnych towarzyszących rozstrzygnięciu I instancji nie mogło być zatem mowy o tym, by mógł on "nie podejmować" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, bez względu na to, jak intensywna jest ta opieka (tj. czy spełnia warunek opieki stałej i długotrwałej). Nie mógł też "zrezygnować" z tego zatrudnienia w celu sprawowania opieki, skoro orzeczenie wydano 17 kwietnia 2021 r., a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności podopiecznego, co wynika z orzeczenia (k. 17 akt adm.), datuje się od 10 lutego 2022 r. Orzeczony brak zdolności do wykonywania pracy zasadniczo przesądza, że skarżący nie był osobą, o której stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., nie mógł on bowiem w celu sprawowania opieki zrezygnować lub nie podejmować zatrudnienia, które z uwagi na jego stan zdrowia zostało wykluczone w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Zauważyć jednak należy, że w dacie rozstrzygania przez organ odwoławczy przywołane orzeczenie utraciło już moc obowiązującą. Organ administracyjny drugiej instancji, podobnie jak organ rozpoznający sprawę w instancji pierwszej, rozstrzyga zaś sprawę na podstawie stanu prawnego i faktycznego obowiązującego w dacie tego rozstrzygania. Skoro zaskarżoną decyzję SKO podjęło 4 maja 2023 r., to w dacie rozstrzygania skarżący nie był osobą niezdolną do jakiejkolwiek pracy, a jedynie do pracy w gospodarstwie rolnym. Zachowują aktualność zatem w tej sytuacji wcześniejsze rozważania co do tego, że niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym skarżącego, istniejąca w dniu rozstrzygania przez SKO, nie oznacza jego niezdolności do pracy w ogóle.

Rzeczą organu odwoławczego było w tej sytuacji przede wszystkim ustalenie, czy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącego nie zostało przedłużone na kolejny okres obejmujący moment rozstrzygania w II instancji, przy czym zasadnicze znaczenie ma tutaj to, czy ewentualne kolejne orzeczenie podtrzymuje wskazanie co do braku możliwości wykonywania pracy. Jeżeli bowiem wobec skarżącego takie orzeczenie wydano i zawarto w nim ww. wskazanie, to utrzymana została okoliczność wykluczająca możliwość podjęcia przezeń pracy, co niweczy z kolei możliwość stwierdzenia w przypadku skarżącego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad ojcem a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. Jeżeli zaś takiego kontynuacyjnego orzeczenia względem skarżącego nie wydano, to organ winien ocenić sam charakter sprawowanej opieki. W art. 17 ust. 1 mowa jest bowiem o stałej i długotrwałej opiece. Sprawowana opieka ma być stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej. Jej intensywność musi wykluczać możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Świadczenie jest bowiem formą wynagrodzenia przez państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego członka rodziny, a która z powodu wykonywania nad tym członkiem opieki zaprzestać musi zarobkowania. Należy zatem ocenić, czy sprawowana przez skarżącego opieka wypełnia znamiona opieki stałej i długotrwałej, uniemożliwiającej podjęcie przez skarżącego jakiegokolwiek (w pełnym lub ograniczonym wymiarze czasu pracy) zatrudnienia. Organ winien zbadać przede wszystkim to, czy podejmowane przez skarżącego osobiście czynności opiekuńcze mają charakter czynności pielęgnacyjnych niezbędnych dla egzystencji podopiecznego, czy wykonywane są wobec osoby całkowicie lub znacznie niesamodzielnej w czynnościach samoobsługowych, czy opieka ta angażuje opiekuna w wymiarze całodobowym, czy jest wykonywana przez skarżącego samodzielnie (z akt wynika bowiem, że podopieczny zamieszkuje wraz ze skarżącym oraz jego rodziną: żoną i dzieckiem). Nie zostało także wyjaśnione czy faktycznie stan zdrowia skarżącego umożliwia mu realnie sprawowanie samodzielnej stałej opieki nad osoba niepełnosprawną. Wreszcie ustalenia wymaga, na podstawie odebranego oświadczenia strony, od jakiego zatrudnienia powstrzymuje się skarżący będący już przecież w wieku przedemerytalnym (63 lata).

Analizy w powyższym zakresie w ogóle nie przeprowadzono, co uznać należy za konsekwencję błędnej, co wcześniej wyjaśniono, wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprowadzającej się do wskazania, że uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia przez uprawnionego do tej renty. Zarówno SKO jak i Wójt nie oceniły materiału dowodowego w zakresie czynności wykonywanych przy ojcu skarżącego, stopnia koniecznej opieki nad ojcem w kontekście jej ewentualnej, częściowej samodzielności. Nie wyjaśniły też, czy opieka ta sprawowana jest osobiście i samodzielnie przez skarżącego, czy też biorą w niej udział pozostali członkowie rodziny. Wskazać tu należy, że brak jest w aktach jednoznacznej informacji, czy skarżący jest jedynym zobowiązanym alimentacyjnie w pierwszej kolejności krewnym niepełnosprawnego ojca, czy może istnieją też inni zobowiązani, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) i którzy zobowiązanie to mogą wypełniać bezpośrednio sprawując opiekę, jak i pośrednio – opłacając opiekę profesjonalną.

Zatem w zależności od tego, czy skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem niezdolności do jakiejkolwiek pracy, organ winien przeprowadzić postępowanie w kierunku zweryfikowania kwestii charakteru sprawowanej opieki i związku przyczynowo-skutkowego. Pozytywny wynik tej analizy, wobec bezspornej okoliczności uprawnienia skarżącego do renty rolniczej, winien doprowadzić do wezwania skarżącego do złożenia stosownego dokumentu potwierdzającego zawieszenie wypłaty tej renty (decyzja KRUS) i umożliwiającego wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, wraz z odpowiednim pouczeniem. Rozstrzygnięcie sprawy uzależnione będzie w tej sytuacji (braku innych przesłanek negatywnych) od wykonania przez skarżącego nałożonego obowiązku.

Dodatkowo Sąd zauważa, że decyzja organu I instancji została w niniejszej sprawie nieprawidłowo adresowana do pełnomocnika skarżącego, a nie do strony w sprawie administracyjnej. Organ weźmie pod uwagę, że stroną postępowania nie jest pełnomocnik wnioskodawcy, ale skarżący do którego winien kierować decyzję administracyjną. To S. D. jest stroną w sprawie, a zgodnie z przepisem art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a. decyzja powinna zawierać oznaczenie strony. Winno to też w sposób jednoznaczny wynikać z układu redakcyjnego rozstrzygnięcia. Ewentualne oznaczenie pełnomocnika strony, może być elementem dodatkowym w decyzji.

W sprawie doszło do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie, a nadto do naruszenia art. 7, 77 § 1 i k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Naruszenie przepisu materialnoprawnego miało istotny wpływ na wynik sprawy, jednocześnie na wynik tej sprawy mogło mieć istotny wpływ naruszenie prawa procesowego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Z uwagi na konieczność zapewnienia realizacji zasady dwuinstancyjności, tj. dwukrotnego rozpoznania sprawy administracyjnej w jej całokształcie, Sąd orzekł również, na podstawie art. 135 p.p.s.a., o uchyleniu decyzji I instancji.

O zwrocie kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia pełnomocnika (480 zł) orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).

Wskazówki co do ponownie prowadzonego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia.