Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 583/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2013 poz 135
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity
article: art. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 P.p.s.a.
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.),, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 listopada 2015 r. sprawy ze skargi H. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] Nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 1a, ust. 2, ust. 6a, art. 194 ust. 2, 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 135 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2012 r. poz. 823) a także uchwały Rady Miejskiej Nr XIX/265/2012 z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej:

1) odmówił całkowitego odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka G.O. w pieczy zastępczej, na okres od dnia [...],

2) odmówił częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka G.O. w pieczy zastępczej, na okres od dnia [...].

Organ ustalił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] i skierowania Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] małoletnia G. O. została umieszczona w pieczy zastępczej, tj. w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej - Domu Dziecka .

Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt. 1, ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej i osoby pełnoletniej pozostającej w rodzinie zastępczej, rodzice solidarnie ponoszą miesięczną, opłatę

w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym – w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.

Po przeanalizowaniu zebranych dokumentów potwierdzających sytuację materialną i bytową oraz zdrowotną H. H. – ojca G. O. – organ nie znalazł przesłanek do odstąpienia od ustalenia powyższej opłaty. H. H. w okresie od [...] był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną posiadającą stopień niepełnosprawności orzeczony do [...]. Skarżący jest niezdolny do pracy fizycznej i wymagającej sprawności manualnej, jest w trakcie leczenia. Od dnia [...] posiada skierowanie do szpitala w związku z urazem kończyny górnej.

Jak ustalił organ - w oraz [...] skarżący przekazał alimenty na córkę w kwocie [...] – w oraz [...] zł – w (do [...] rodzinę zastępczą dla małoletniej stanowili I. i R. S.). W dniu 17 maja 2013 r. otrzymał od swojej żony - w formie darowizny - mieszkanie własnościowe, które zostało wycenione na kwotę [...] zł. Mieszkanie to skarżący sprzedał w dniu [...] za kwotę [...] zł, zaś w dniu [...] dokonał zakupu nieruchomości za kwotę [...] zł, którą następnie sprzedał za kwotę [...] zł. Ponadto we [...] otrzymał od żony darowiznę w kwocie [...] zł, którą – zgodnie z oświadczeniem z dnia [...] - zobowiązany był spłacić w całości.

W prowadzonym postępowaniu organ przyjął zasadę wynikającą z art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którą w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W związku z powyższym uzyskaną przez skarżącego darowiznę od żony oraz dochód ze sprzedaży mieszkania rozliczono na 12 miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony tj. od [...], natomiast dochód ze sprzedaży mieszkania od miesiąca [...] r. Osiągany dochód został pomniejszony o kwotę świadczonych alimentów na rzecz małoletniej G. O. Tak ustalony dochód wyniósł w. – [...] zł, w. – [...] zł, we wrześniu, [...] – [...] zł i tym samym przekroczył kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej tj. [...] zł.

Tymczasem zgodnie z uchwałą nr XIX/265/2012 Rady Miejskiej

z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia

w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej – w całości – może nastąpić w przypadku, gdy dochód osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty nie przekracza odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej – tj. [..] zł.

Zdaniem organu, w świetle regulacji zawartych w tej uchwale, nie jest także możliwe w wypadku skarżącego – częściowe odstąpienie od ustalenia opłaty ponieważ uzyskiwany przez niego dochód przekracza kryterium dochodowe o [...] czyli więcej niż [...]%. Zdaniem organu nie zachodzą także warunki określone w § 4 ust. 2 pkt 1 i 2 uchwały, które umożliwiają odstąpienie od ustalenia opłaty w całości od osób zobowiązanych w sytuacjach wskazanych w tym przepisie (m.in. w przypadku osób regulujących bieżące alimenty, w wypadku długotrwałej choroby, niepełnosprawności czy bezrobocia). W ocenie organu, skarżący jedynie w [...] zapłacił rodzinie zastępczej alimenty na córkę, przy czym kwota świadczonych alimentów w minimalnym stopniu pokrywa koszty utrzymania dziecka i pozornie zabezpiecza potrzeby córki, w sytuacji gdy jego dochód znacznie przekracza kryterium dochodowe.

Od powyższej decyzji H. H. odwołał się zarzucając, że narusza ona zarówno przepisy postępowania administracyjnego, jak i przepisy prawa materialnego. Wymieniony wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez zwolnienie strony od obowiązku uiszczenia w całości opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, ewentualnie o uchylenie tej decyzji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Zdaniem skarżącego, organ pominął całkowicie dowód z wyjaśnień strony oraz z załączonego przez stronę dokumentu w postaci protokołu z dnia [...] z którego wynika, że strona w latach [...] otrzymała pożyczki pieniężne w łącznej kwocie [...] dolarów amerykańskich, przy czym część pożyczki w wysokości [...] zł została spłacona w dniu [...]. Tymczasem wspomniany dokument ma istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia bowiem wynika z niego wprost, że dochód jaki strona osiągnęła w wysokości [...] w przeważającej części został przeznaczony na spłatę pożyczki. Organ pominął także, że skarżący jest osobą, co do której wydano orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Sytuacja zdrowotna i finansowa strony jest trudna. Jest osobą niepełnosprawną, potrzebującą leczenia i rehabilitacji, nie posiada stałego źródła zarobkowania utrzymując się z prac dorywczych, które wykonywane są sporadycznie przy czym dochody z nich są niewielkie i nie wystarczają na poniesienie kosztów utrzymania strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Kolegium stwierdziło, że powołane w odwołaniu wydatki związane ze spłatą zadłużenia wobec osoby trzeciej, jak też podnoszone w odwołaniu twierdzenie

o obowiązku zwrotu darowizny nie zostały ujęte w katalogu zawartym w ust. 3 art. 8 ustawy, co skutkuje tym, że ustalając dochód skarżącego w przedmiotowej sprawie nie można odliczyć tych kwot od sumy uzyskanej ze sprzedaży mieszkania. Odwołujący się nie wykazał także żadnych szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej, nie przedstawił dokumentów potwierdzających podjęcie i kontynuację leczenia i rehabilitacji, zakupu sprzętu rehabilitacyjnego. Organ podkreślił, że z dniem 15 lutego 2015 r. upłynął termin ważności orzeczenia, zaliczającego odwołującego do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez H. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj.:

1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 12 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia całokształtu okoliczności faktycznych zaistniałych w niniejszej sprawie,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały Rady Miejskiej z dnia 29 marca 2012 r. nr XIX/265/2012, poprzez zaniechanie odstąpienia przez organ od wymierzenia w całości opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w sytuacji gdy strona spełnia wszystkie warunki niezbędne do uzyskania takiego odstąpienia.

W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając skargę skarżący ponownie zarzucił organowi pominięcie okoliczności zaciągnięcia przez niego w latach [...] pożyczki a następnie jej częściowej spłaty w [...] ze środków uzyskanych ze sprzedaży mieszkania. Po raz kolejny także powołał się na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną, podkreślając, że jest osobą niepełnosprawną, potrzebującą leczenia i rehabilitacji. Zaznaczył, że w dalszym ciągu jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, nie posiada majątku czy też oszczędności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to zarówno przepisami prawa procesowego, jak i przepisami prawa materialnego.

Gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) zaskarżone orzeczenie podlega wówczas wyeliminowaniu z obrotu prawnego, sąd administracyjny nie ma natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania w sprawie.

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącemu odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej – w całości jak również w części.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 135 ze zm.), a także regulacje zawarte w uchwale Rady Miejskiej Nr XIX/265/2012 z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą solidarnie miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.

Choć na rodzicach dziecka przebywającego w pieczy zastępczej ciąży obowiązek ponoszenia z tego tytułu opłat, do wysokości wskazanej w cytowanym przepisie, o obowiązek ten nie musi być egzekwowany od obojga rodziców, zwłaszcza w sytuacji, gdy jedno z rodziców pozostaje bez pracy i nie posiada żadnych dochodów, lub posiada dochody bardzo niewielkie. Szczegółowo tego rodzaju przypadki określono w uchwale Nr XIX/265/2012 Rady Miejskiej z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Zacho. z 2012 r. poz. 891). Z zapisów tej uchwały wynika m.in., że skutek w postaci wydania decyzji o zwolnieniu, nawet jeśli zostaną spełnione określone przepisami przesłanki uprawniające do takiego zwolnienia, zależy od uznania organu. Jak każda decyzja uznaniowa, również taka decyzja winna być szczególnie wnikliwie uzasadniona. W ocenie sądu, zarówno organ odwoławczy jak i organ I instancji w tym zakresie nie wywiązały się należycie z tego obowiązku. Organ I instancji co prawda szczegółowo przedstawił sposób wyliczenia dochodu skarżącego [...] i wyjaśnił z jakich względów przyjął, że w wypadku skarżącego przekroczone zostało kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, co w konsekwencji stanowiło przeszkodę w odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej – w całości – w oparciu o § 4 ust. 1 uchwały z dnia 29 marca 2012 r., jednak nie uzasadnił należycie z jakich względów odmówił skarżącemu odstąpienia od ustalenia tej opłaty także w oparciu o § 4 ust. 2 tej uchwały.

Zgodnie z tą ostatnią regulacją, odstąpienie od ustalenia opłaty, o którym mowa

w ust. 1, może nastąpić także w przypadku, gdy dochód osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty przekracza odpowiednie kryterium dochodowe określone w art. 8

ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz:

1) osoby zobowiązane:

a) wychowują inne małoletnie dziecko lub osobę pełnoletnią pozostającą pod ich opieką,

b) ponoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w placówkach, o których mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz ponoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w pieczy zastępczej,

c) odbywają karę pozbawienia wolności,

d) regulują bieżące alimenty,

e) przebywają w pieczy zastępczej,

2) wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, bezdomność, bezrobocie, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Jak wynika z powyższego okolicznością uzasadniającą odstąpienie od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może być m.in. bezrobocie czy długotrwała choroba bądź niepełnosprawność. Chociaż skarżący na tego rodzaju okoliczności powoływał się, organ I instancji wskazał jedynie, że po przeanalizowaniu jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, dochodowej i majątkowej nie uznaje jego sytuacji za szczególną oraz nie znajduje podstaw do odstąpienia w całości oraz w części od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Takiego stanowiska organ należycie nie uzasadnił. Z kolei organ odwoławczy, wskazał jedynie, że skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających podjęcie i kontynuację leczenia, zaś termin ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności upłynął w dniu [..]. Powyższe może wskazywać, że rola organu odwoławczego ograniczyła się do zbadania zgodności z prawem decyzji pierwszoinstancyjnej, zamiast dokonania ponownego rozpatrzenia sprawy.

Podniesiony w skardze zarzut w tym zakresie, zdaniem Sądu jest zasadny. Należy zaznaczyć, że organ I instancji, zobowiązując skarżącego do nadesłania dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszone we wniosku z dnia [...] dość ogólnie wskazał na potrzebę złożenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zaświadczenia potwierdzającego długotrwałą chorobę oraz "innych dokumentów mających wpływ na wynik postępowania" – bez ich wyliczenia. W ocenie Sądu, sposób formułowania pism sporządzanych własnoręcznie przez skarżącego (pochodzącego) na etapie postępowania przed organem I instancji wskazuje, że pomimo deklarowanej znajomości języka polskiego w mowie i w piśmie może on mieć pewne trudności z właściwym odczytaniem treści kierowanych do niego przez organ pism. W tej sytuacji okoliczność, że dostarczył tylko te dokumenty, które zostały przez organ szczegółowo wskazane nie może przemawiać na jego niekorzyść. Skarżący faktycznie nie przedstawił dokumentów potwierdzających kontynuowanie przez niego leczenia urazu ręki jednak z akt sprawy nie wynika by organ tego typu dokumentów żądał, zaś okoliczność, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności obejmowało okres do [..] nie mogła mieć wpływu na orzeczenie organu I instancji skoro zostało ono wydane w dniu 19 grudnia 2014 r. W tej sytuacji za niezrozumiałe należy uznać powoływanie się na tę okoliczność przez organ odwoławczy, który nie dokonał w omawianym zakresie własnych ustaleń (co do braku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na dalszy okres po [...].

Niewyjaśniona także, zdaniem Sądu, pozostała okoliczność, czy w dacie decyzji skarżący nadal był zarejestrowany jako bezrobotny. Organ I instancji przyjął,

że posiadał on status bezrobotnego jedynie do [...], jednak zważywszy na twierdzenia skarżącego zawarte w odwołaniu i powtórzone w skardze zasadnym było poczynienie niezbędnych ustaleń w tym zakresie w Powiatowym Urzędzie Pracy. Załączony do akt wydruk z 2 grudnia 2014 r. zawiera jedynie podstawowe informacje, które mogą być niepełne ewentualnie także nieaktualne.

Skoro przesłanką do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może być długotrwała choroba czy niepełnosprawność bądź bezrobocie, czyli okoliczności, na które powołuje się skarżący to niewątpliwie koniecznym było poczynienie przez organy niezbędnych ustaleń w tym zakresie i szczegółowe przeanalizowanie uzyskanych danych – w tym m.in. w kontekście jego możliwości zarobkowych.

Rozpatrując sprawę ponownie organ zobowiązany będzie do jej rozpoznania zgodnie z wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego, z uwzględnieniem przedstawionej powyżej oceny Sądu. Organ winien przy tym dokonać wszelkich niezbędnych ustaleń, a następnie podjąć rozstrzygnięcie z uwzględnieniem stanowiska Sądu i uzasadnić je zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw.

z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.