Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1704/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A.S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy I. z [...] kwietnia 2012 r. nr [...] zobowiązującą A.S. do zwrotu nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę w wieku do 18 lat (tj. P.S., I.S. i K.S.) wraz z odsetkami ustawowymi.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu fatycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wyrokiem z dnia [...] marca 2002 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w W. zobowiązał oboje rodziców, tj. A.S. i J.S., do ponoszenia kosztów utrzymania oraz wychowania małoletnich dzieci: P.S., I.S. i K.S. i z tego tytułu zasądził od J.S.(ich ojca) alimenty w kwocie po [...] zł miesięcznie na każde z dzieci. Natomiast na podstawie ugody zawartej [...] listopada 2006 r. przed Sądem Rejonowym dla W. orzeczone ww. wyrokiem alimenty obniżone zostały do kwot po [...] złotych miesięcznie na każde z uprawnionych dzieci, płatne na dotychczasowych warunkach poczynając dnia [...] października 2006 r., co stwierdzone został protokołem z ww. daty sygn. akt [...].

Decyzją z [...] września 2010 r. nr [...] Wójt Gminy I., w następstwie rozpoznania wniosku A.S. z tej samej daty, przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego, w kwocie po [...] zł miesięcznie, na osobę uprawnioną w wieku do 18 lat, tj. P.S. na okres od 2010-10-[...] do 2011-01-[...] oraz I.S. i K.S. na okres od 2010-10-[...] do 2011-09-[...].

Pismem z [...] marca 2012 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla W., prowadzący postępowanie egzekucyjne świadczeń alimentacyjnych nr [...], poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w I., o złożeniu przez zobowiązanego J.S. nowego tytułu wykonawczego w postaci protokołu ugody z [...] listopada 2006 r. obniżającego alimenty. W tym stanie rzeczy zawiadomieniem z [...] marca 2012 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I., działając z upoważnienia Wójta Gminy I., poinformował A.S. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego świadczeń od października 2009 r., a przyznanych m.in. decyzją z [...] września 2010 r. w związku z uzyskaniem nowych dowodów w sprawie.

Następnie decyzją z [...] marca 2012 r. nr [...] Wójt Gminy I., działając na podstawie art. 29 ust. 1 i art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. - o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.) powoływaną dalej jako: "p.o.u.a.", zmienił swoją decyzję z [...] września 2010 r. w części dotyczącej kwoty przyznanych na rzecz P.S. (na okres od 2010-10-[...] do 2011-01-[...]) oraz I.S. i K.S. (na okres od 2010-10-[...] do 2011-09-[...]) świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ustalając ją w wysokości po [...] złotych miesięcznie, na każdego z uprawnionych.

Kolejną zaś decyzją z [...] kwietnia 2012 r. nr [...] r. Wójt Gminy I., działając na podstawie art. 23 ust. 1, 6 i 7 p.o.u.a., zobowiązał A.S. do zwrotu jako nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego następujących kwot: [...] złotych wraz z odsetkami ustawowymi wypłaconych na rzecz P.S. w okresie od 2010-10-[...] do 2011-01-[...]; [...] złotych wraz z odsetkami ustawowymi wypłaconych na rzecz I.S. w okresie od 2010-10-[...] do 2011-09-[...] oraz [...] złotych wraz z odsetkami ustawowymi wypłaconych na rzecz K.S. w okresie od 2010-10-[...] do 2011-09-[...].

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ powołał się na wydanie, w związku z ujawnieniem ugody zmniejszającej zasądzone alimenty, decyzji z [...] marca 2012 r. zmieniającej uprzednią decyzję w części dotyczącej kwoty przyznanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji czego świadczenia pobrane w okresie od 2010-10-[...] do 2011-09-[...] są świadczeniami nienależnymi, a zgodnie z art. 23 ust. 1 p.o.u.a., a osoba, która je pobrała jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Od powyższej decyzji A.S. wniosła odwołanie, w którym powołując się na problemy zdrowotne, których konsekwencją są częste zaburzenia pamięci, stwierdziła, że miewa problemy z załatwieniem spraw w różnych urzędach, a mimo uczestnictwa w sprawie sądowej o obniżenie alimentów nie miała świadomości zapadłego na niej wyroku. Stwierdziła jednocześnie, że nie składała żadnych deklaracji o wstrzymanie wypłat świadczeń, czy o potrącanie nienależnych świadczeń z bieżących wypłat, gdyż byłoby to irracjonalne w sytuacji, gdy jest osobą niezdolną do pracy, niepracującą, a wstrzymanie wypłat z funduszu alimentacyjnego pozbawiłoby jej dzieci środków do życia, co jest sytuacją niedopuszczalną.

W następnie rozpoznania powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję z [...] kwietnia 2012 r.

Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że po ujawnieniu nowego dowodu w sprawie w postaci protokołu ugody zawartej przed Sądem Rejonowym, zmniejszającej od [...] października 2006 r. wysokość zasądzonych na rzecz P., K. i I.S. alimentów, zaistniała obligatoryjna przesłanką zmiany decyzji w części dotyczącej kwoty przyznanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a tym samym słusznie Wójt Gminy I. uznał świadczenie pobrane w okresie od 2009-10-[...] do 2010-09-[...] w części przewyższającej alimenty przysługujące ww. za świadczenia nienależnie.

Kolegium wskazało jednocześnie, iż pomimo, że skarżąca przy każdej otrzymanej decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego była wyczerpująco pouczana o obowiązku informowania organu o zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to nie dopełniła tego obowiązku i nie poinformowała organu o zmianie wysokości przysługujących jej dzieciom alimentów. O fakcie tym organ pierwszej instancji został poinformowany dopiero przez Komornika Sądowego w piśmie z [...] marca 2012 r. W konsekwencji czego, organ pierwszej instancji od października 2009 r. do lutego 2012 r. wypłacał A.S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w oparciu o wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] marca 2002 r. W ocenie Kolegium, mimo podnoszonych przez skarżącą kłopotów zdrowotnych, była ona w pełni świadoma w trakcie zawierania ugody w sprawie alimentów, zaś załączona do odwołania historia choroby dotyczy lat 2008 - 2012, a także zaświadczenie lekarskie załączone do pisma z [...] maja 2012 r. datowane jest na [...] czerwca 2008 r. W tej sytuacji brak jest podstaw do stwierdzenia, że w czasie zawierania ugody przed Sądem Rejonowym nie była ona świadoma swoich czynów.

W tym stanie rzeczy Kolegium stwierdziło, że skoro po zawarciu ugody w 2006 r. przestał obowiązywać wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] marca 2002 r., to świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego w wyższej kwocie były pobierane przez A.S. nienależnie. Tym samym skarżąca świadomie pobierała zawyżoną kwotę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co stanowi przesłankę do uznania tych świadczeń, zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. b p.o.u.a., za nienależnie pobrane. Stosownie zaś do art. 23 ust. 1 p.o.u.a. osoba, która pobiera nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Na powyższą decyzję A.S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. b p.o.u.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., wnosząc o jej uchylenie w całości jako wydanej z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie przyjęło, na podstawie zebranego materiału dowodowego w sprawie, iż pouczenie zawarte w decyzjach przyznających świadczenia alimentacyjne jest pouczeniem należnym i wyczerpującym, gdyż w ocenie skarżącej, samo zacytowanie przepisu ustawy (do którego ograniczył się organ pierwszej instancji) nie spełnia wymogu pouczenia należnego i wyczerpującego. Powołując się na poglądy wyrażone w judykaturze i doktrynie stwierdziła, że skuteczne pouczenie to takie, które obejmuje katalog wszystkich, wyraźnie opisanych zdarzeń, jakie mogą mieć wpływ na ustanie prawa lub wstrzymanie wypłaty świadczenia; jest dostosowane językowo do poziomu wiedzy prawniczej przeciętnego obywatela; zawiera podpis uprawnionego, potwierdzający zapoznanie się z pouczeniem. Jednocześnie podniosła, że SKO w swojej decyzji błędnie przyjęło jakoby świadczenie pobrane przez nią z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem pobranym nienależnie, gdyż zaburzenia związane z jej możliwościami psychofizycznymi pojawiły się już w 1992 r., zaraz po śmierci jej brata. Stwierdziła, że wówczas ujawniała się jej choroba (zaburzenia depresyjne nawracające z napadami lęku panicznego) przez którą nie była w stanie w sposób należyty kierować swoimi postępowaniami, zaczęła przyjmować leki, których efektem ubocznym mogły być zaburzenia pamięci oraz osłabienie możliwości intelektualnych, jak również niepamięć. Podniosła, że do odwołana załączyła jedynie przykładową ulotkę leków, które przyjmowała już od 1992 r., a organ drugiej instancji wydając decyzję dokonując oceny dowodów zebranych w sprawie nie wziął pod uwagę tego istotnego faktu. Jednocześnie jeszcze raz podkreśliła, że ze względu na swój stan zdrowia nie miała świadomości faktu, iż postępowanie sądowe w przedmiocie obniżenia alimentów zakończyło się prawomocnym wyrokiem, w tym też przekonaniu utwierdzało ją postępowanie organu egzekucyjnego jakim jest komornik sądowy, który podejmował czynności egzekucyjne na podstawie orzeczenia sądu z 2002 r., a nie ugody zawartej przed sądem w 2006 r. Zatem w ocenie skarżącej nieświadomie pobierała świadczenie w zawyżonej kwocie, a więc nie można było uznać, że jest to nienależnie pobrane świadczenie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wystąpiło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżąca poinformowana o wniosku organu dotyczącego trybu rozpoznania skargi, nie zgłosiła w tym przedmiocie sprzeciwu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zgodnie z którym Sąd rozpoznaje sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a pozostałe strony nie wniosą sprzeciwu w terminie 14 dni. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Dokonując zaś kontroli legalności zakwestionowanej decyzji, Sąd oceniał ją z punktu widzenia zgodności z prawem według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy I. z [...] kwietnia 2012 r. nr [...] zobowiązującą A.S. do zwrotu należności wraz z odsetkami ustawowymi stanowiącej nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osoby w wieku do 18 lat (tj. P.S., I.S. i K.S.).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.) powoływana dalej jako: "p.o.u.a.", określającej zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych.

W myśl art. 23 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Przy czym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (ust. 2).

Definicja pojęcia "nienależnego świadczenia" została określona w art. 2 pkt 7 lit. a - e p.o.u.a. i oznacza ono m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane lub wypłacane w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (lit.b). Zatem dla stwierdzenia, że świadczenie wypłacone było nienależnym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. b, musi być ono pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Wyrażenie to odnosić więc należy do sytuacji, gdy osoba uzyskała świadczenie w złej wierze, wiedząc, że jej się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która uzyskała świadczenie w przypadku świadomego zaniechania w przekazaniu organowi posiadanych informacji wywierających wpływ na prawo do świadczenia (jego wysokość), jak też osoby, która celowo wprowadziła w błąd organ rozstrzygający o przyznaniu świadczenia. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie). Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie.

Bezsporne jest, że skarżąca - będąc ustawowym przedstawicielem uprawnionych do alimentów (P., I. i K.S.), zawarła wraz z dłużnikiem alimentacyjnym – J.S. w dniu [...] listopada 2006 r. przed Sądem Rejonowym dla W. ugodę obniżającą alimenty orzeczone wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] marca 2002 r. sygn. akt [...] z kwot po [...] zł miesięcznie na rzecz każdego z ww. uprawnionych do [...] złotych miesięcznie na rzecz każdego z nich, poczynając od [...] października 2006 r. (vide: protokół ugody z [...].11.2006 r. sygn. akt [...]). Oznacza to, że ugoda ta obowiązywała już w dacie składania przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (vide: wniosek z datą prezentaty organu [...].09.2009 r.). Mimo to, nie poinformowała ona organów o fakcie obniżenia wysokości należnych od dłużnika alimentów ani organu ustalającego wysokość świadczeń, ani też komornika, który nadal podejmował próby egzekucji bieżących alimentów w kwocie, która wynikała z nieobowiązującego już w tym zakresie wyroku Sądu Okręgowego z 2002 r.

Jak wynika z akt administracyjnych o powyższej okoliczności Wójt Gminy I. (jako organ rozstrzygający i wypłacający świadczenie z funduszu alimentacyjnego) dowiedział się z pisma komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W., który z kolei o fakcie zawarcia ugody dowiedział się po tym jak zobowiązany przedłożył mu nowy tytuł wykonawczy w postaci protokołu ugody z [...] listopada 2006 r. (vide: pismo z [...].03.2012 r. nr [...]).

W świetle powyższego organy orzekające prawidłowo stwierdziły, że wobec obniżonej od października 2006 r. wysokości alimentów należnych dzieciom skarżącej, (wynoszących po [...] złotych miesięcznie na każde dziecko) zaistniała podstawa do zmiany uprzednio wydanej decyzji ustalającej wysokość wypłacanych z funduszu alimentacyjnego świadczeń i dostosowania wymiaru tego świadczenia do faktycznej wysokości należnych alimentów - co nastąpiło decyzją z [...] marca 2012 r. nr [...]. Trafnie również uznały, że w tych okolicznościach faktycznych i prawnych zaistniała podstawa do stwierdzenia, w oparciu o art. 23 p.o.u.a., obowiązku zwrotu wypłaconych już świadczeń przez ich beneficjenta w części w jakiej przewyższały one ustalone alimenty, jako świadczeń nienależnych w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. b powołanej ustawy, o czym ostatecznie orzeczono zaskarżoną decyzją. Zważyć wszak należy, że stosownie do art. 10 ust. 1 p.o.u.a. świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości bieżąco ustalonych alimentów i nie wyższej niż [...] złotych.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych w skardze argumentów, że skarżąca nie została właściwie pouczona o ciążących na niej obowiązkach, co w konsekwencji miało doprowadzić do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości przewyższającej kwoty należnych alimentów, to zauważyć należy, że argumenty te mogły by okazać się skuteczne, ale jedynie wówczas, gdyby do zdarzenia skutkującego obniżeniem alimentów (tj. zawarcia ugody) doszło w toku pobierania świadczeń ustalonych w decyzji z [...] września 2010 r. Tymczasem wysokość należnych P., I. i K.S. alimentów (po [...] złotych miesięcznie dla każdego z nich) ustalona została prawomocnie cztery lata przed złożeniem przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Składając zaś sam wniosek i podpisując zawarte w nim oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczeń (vide część II pkt 1 wniosku), skarżąca faktycznie zadeklarowała, że ma świadomość także treści art. 10 ust. 1 p.o.u.a., który jak już wyżej wskazano, wiąże wysokość należnego świadczenia z wysokością bieżąco ustalonych alimentów. Mimo to nie poinformowała wówczas w żaden sposób organów, jak też organu egzekucyjnego, że kwota należnych od dłużnika bieżących alimentów jest niższa od pierwotnie ustalonej wyrokiem z dnia [...] marca 2002 r. W tym stanie rzeczy czynienie organom zarzutu, że to brak właściwego pouczenia o obowiązkach strony przyczynił się do ustalenia i pobierania przez stronę świadczeń w niewłaściwej wysokości, jest nieuprawnione.

Nie sposób również uznać, że skarżąca nie miał świadomości obniżenia należnych jej dzieciom alimentów, skoro na takie obniżenie sama się zgodziła, zawierając w tym względzie [...] listopada 2006 r. stosowną ugodę przed Sądem Rejonowym dla W.. Natomiast historia choroby, którą załączyła do odwołania, z powodu której nie mogła rzekomo powziąć informacji o prawomocnym obniżeniu alimentów, jak trafnie zauważyło Kolegium, dotyczyła lat 2008–2012, a więc w ogóle pozostawała bez związku z ww. ugodą. Mając zaś na względzie przywołane w skardze zaburzenia pamięci, osłabiania możliwości intelektualnych skarżącej czy trudności w załatwianiu przez nią spraw urzędowych, które miały spowodować, że nie poinformowała organu ustalającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego o okolicznościach mających wpływ na ich wysokość (tu: obniżenie alimentów), to zauważyć należy, że te dysfunkcje nie przeszkodziły jej w złożeniu skutecznego wniosku o przyznanie świadczeń. Wskazuje to, że strona, o ile uznaje to za celowe czy opłacalne, jest w stanie podejmować świadomie i konsekwentnie działania, służące ochronie interesów własnych oraz rodziny. Nie sposób zatem uznać, by ww. zaburzenia czy trudności – o ile faktycznie miały miejsce - mogły stanowić o braku jej winy w doprowadzeniu do ustalenia i pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości przewyższającej kwoty przysługujących bieżących alimentów, a więc uzyskiwania w tej części świadczeń nienależnych.

Wbrew zarzutom skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrzyło całokształt materiału dowodowego i dokonało prawidłowej oceny przesłanek do stwierdzenia, że część pobranego świadczenia alimentacyjnego należy zwrócić jako nienależnie pobrane oraz w należyty sposób uzasadniło zajęte stanowisko. Rozpoznając przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ administracji powołanych w skardze przepisów art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. b) p.o.u.a. Organy bowiem w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowody wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy, a swoje stanowisko uzasadniły, w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.