Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 54/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 1 grudnia 2023 r., znak: SKO.PS/40/1113/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 2 sierpnia 2023 r. D. G. wystąpił do Wójta Gminy O. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną E. G.. Do akt sprawy załączył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 20 września 2022 r., znak: PZO.8021.1144.2022, na podstawie którego E. G. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 września 2025 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od dnia 20 stycznia 2016 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 9 czerwca 2016 r.

Decyzją z 30 sierpnia 2023 r., znak: PS.4042.30.2023, Wójt Gminy O. odmówił D. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji przywołał brzmienie art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), który uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia i wskazał, że ten warunek nie został spełniony, gdyż niepełnosprawność u E. G. powstała po przekroczeniu wieku określonego ustawą. Nadto organ I instancji wskazał, że ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 sierpnia 2023 r. wykazały, że E. G. nie wymaga stałej opieki i obecności opiekuna, a potrzebuje jedynie pomocy w wykonywaniu niektórych czynności.

Od tej decyzji odwołał się D. G..

Zaskarżoną decyzją z 1 grudnia 2023 r., znak: SKO.PS/40/1113/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium wyjaśniło, że E. G. w 2016 r. przeszła operację usunięcia ropnia na kręgosłupie, w wyniku której doszło do uszkodzenia rdzenia kręgowego i pojawiła się spastyczność mięśni nóg. Niepełnosprawna porusza się na wózku inwalidzkim, sporadycznie korzysta z kul inwalidzkich. E. G. na stałe nie przyjmuje żadnych leków (w razie potrzeby stosuje środki przeciwbólowe). W ciągu dnia jest w stanie samodzielnie skorzystać z toalety. D. G. pomaga żonie przy wstaniu z łóżka, wykonuje ćwiczenia i masaże nóg, w nocy pomaga przy zmianie pozycji ciała, układa poduszki, wozi niepełnosprawną na wizyty lekarskie i na rehabilitacje, załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy, pomaga przy kąpieli i ubieraniu. E. G. sama wykonuje codzienną toaletę, sama spożywa posiłki. Na co dzień w opiece nad niepełnosprawną pomagają inne osoby.

W toku sprawy Kolegium wystąpiło do Kierownika GOPS w O. w celu udzielenia informacji odnośnie do zakresu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną żoną oraz weryfikacji okoliczności rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym przez D. G.. W dniu 21 listopada 2023 r. do Kolegium wpłynęło pismo z GOPS w O. z dnia 21 listopada 2023 r. wraz z dokumentacją uzyskaną w uzupełniającym postępowaniu dowodowym. Z załączonej dokumentacji wynika, że E. G. mieszka z mężem, teściową i córkami. Niepełnosprawna wymaga pomocy podczas kąpieli, strzyżenia włosów, obcinania paznokci, korzystania z toalety w nocy, pomocy w przygotowaniu posiłków, wykonywaniu ćwiczeń, zmianie pozycji w nocy, posadzeniu rano na wózek inwalidzki, sprowadzeniu po schodach, praniu, sprzątaniu, robieniu zakupów i opłacaniu rachunków. Niepełnosprawna sama spożywa posiłki, czesze włosy, myje zęby, twarz, w ciągu dnia sama korzysta z toalety. D. G. codziennie wieczorem masuje żonie nogi, pomaga w godzinach nocnych przy zmianie pozycji, raz na kwartał wozi żonę do lekarza, pomaga w ubieraniu, sadza na wózek inwalidzki i przygotowuje posiłki. Córki niepełnosprawnej pomagają w opiece nad matką (strzygą włosy, również wykonują masaże, piorą, sprzątają, gotują). W pracach domowych pomaga także mieszkająca z rodziną matka skarżącego. Nadto pomoc w opiece nad E. G. deklarują jej rodzice, którzy zamieszkują w tej samej miejscowości. Zdaniem organu zakres opieki skarżącego nad żoną nie koliduje z pracą w gospodarstwie rolnym. Ponadto z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że D. G. w II półroczu 2023 r. występował z wnioskiem o zwrot podatku akcyzowego.

W ocenie Kolegium materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozostawia wątpliwości, że wnioskodawca nie zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, a tym samym brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany skarżonej decyzji. Nadto opieka nad niepełnosprawną jest organizowana poprzez łączenie starań skarżącego oraz innych osób i przy właściwym podziale obowiązków nie wymaga od skarżącego rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. W stanie taktycznym sprawy przy właściwej organizacji pracy wnioskodawca jako rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne, zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Główną przesłanką jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. W orzecznictwie istnieje pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie przysługuje. Kolegium podkreśliło, że "stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma ona wykluczać nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc przy czynnościach zawiązanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Nie można zatem, w ocenie Kolegium, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego uznać, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy deklarowaną przez wnioskodawcę rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaniem przez niego opieki nad żoną. Brak takiego związku przesądza o niespełnieniu przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

W skardze na decyzję Kolegium D. G. zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na uznaniu skarżącego za osobę, która nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy skarżący jest osobą, która zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a organ nie ustalił, aby skarżący miał możliwość podjęcia zatrudnienia przy zakresie sprawowanej opieki;

2) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ponieważ wywiad środowiskowy z dnia 16 listopada 2023 r. nie został przeprowadzony w sposób prawidłowy ze względu na nieustalenie, czy inni domownicy mieszkający wspólnie z E. G., w szczególności jej 72-letnia teściowa M. G. oraz córki E. i K. G. są w stanie podnieść niepełnosprawną po wystąpieniu u niej przykurczu mięśni, który powoduje upadek i niemożliwość zmiany pozycji, podczas gdy ze względu na wzrost i masę ciała osoby niepełnosprawnej opiekę nad nią może sprawować wyłącznie skarżący;

3) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na niepoprawnym ustaleniu, że w dniu złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na E. G. z załączonych do akt sprawy faktur za olej napędowy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo rolne, podczas gdy prawidłowym stwierdzeniem jest, że skarżący prowadził gospodarstwo rolne, ale w okresie przed złożeniem przedmiotowego wniosku, co wynika z umowy dzierżawy z dnia 1 sierpnia 2023 r. (skarżący przekazał gospodarstwo rolne G. G. przed zainicjowaniem postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie).

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżący wskazał, że okoliczność, iż nie wykonuje osobiście wszystkich czynności opiekuńczych względem żony, nie ma znaczenia dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem taki wymóg nie wynika z przepisów prawa. Organ nie jest uprawniony do kwestionowania stanu zdrowia żony skarżącego ustaleniami wywiadu środowiskowego. Co więcej, z przeprowadzonego w dniu 16 listopada 2023 r. wywiadu środowiskowego nie wynika informacja dotycząca wzrostu i wagi niepełnosprawnej, które uniemożliwiają opiekę nad nią przez jej małoletnie dzieci oraz 72-letnią teściową. Skarżący jako jedyna osoba jest w stanie ją podnieść, aby posadzić na wózek inwalidzki. Czynności te są nie do pogodzenia z pracą w gospodarstwie rolnym nawet w wymiarze adekwatnym do etatu. Skarżący dodał, że pracownicy wykonujący wywiad środowiskowy jako osoby zamieszkujące w tej samej gminie co skarżący wiedzą o tym, że rodzina skarżącego nie posiada pola przy domu, a drogi dojazdowe do pól w Gminie O. nie są w dobrym stanie, przez co skarżący nie ma możliwości szybkiego przemieszczania się z pracy w polu do niepełnosprawnej żony w sytuacji, gdy potrzebuje ona jego pomocy. Organ nie uwzględnił ponadto faktu, iż skarżący oprócz opieki nad niepełnosprawną żoną musi mieć również zarezerwowany czas na odpoczynek i realizację własnych zainteresowań i pragnień. Czas poświęcony przez skarżącego na opiekę nad żoną i gotowość do tej opieki i tak przekracza wymiar 8 godzin dziennie na dobę. Skarżący wskazał, że wbrew ustaleniom pracowników GOPS w O. rodzice niepełnosprawnej W. i K. małżeństwo K. nie pomagają w opiece nad ich córką ze względu na to, że ich spotkania sprowadzają się wyłącznie do odwiedzin i rozmów z córką.

W ocenie skarżącego, nie można oprzeć odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na stwierdzeniu, że niepełnosprawny nie wymaga opieki, na której konieczność sprawowania wskazał organ wydający orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z wnioskiem organu i wobec braku ze strony skarżącego żądania przeprowadzenia rozprawy sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, mimo że nie wszystkie argumenty podniesione w jej uzasadnieniu Sąd podzielił.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu pierwszej instancji co do podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu pierwszej instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r., jest wadliwa ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. zamiast wielu: wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach WSA w Lublinie: z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 10 maja 2022 r., II SA/Lu 174/22; z 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22).

Sąd podziela zatem trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednak zasadna z innej przyczyny, prawidłowo dostrzeżonej przez organy obu instancji.

W tym miejscu należy podkreślić, że nie ulega wątpliwości stan zdrowia żony skarżącego, która jest niepełnosprawna w znacznym stopniu i w związku z tym wymaga pomocy osób drugich.

Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, innym niż matka, ojciec, opiekun faktyczny bądź osoba będąca rodziną zastępczą, jeśli nie podejmują one lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika wyłącznie i bezpośrednio z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku wzajemnej pomocy, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki jednego małżonka nad drugim całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu administracji jest zatem ustalenie bezpośredniego związku między niepodejmowaniem czy rezygnacją z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Ocena istnienia takiego związku winna zaś bazować na ustaleniu wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście jej kolidowania z możliwością podjęcia pracy.

Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r.) ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem dowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. także wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 275/21). Posiadanie przez żonę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje zatem automatycznie uzyskania przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.

Gdyby przyjąć, w ślad za autorem skargi, że ocena co do zakresu opieki nad osobą niepełnosprawną oznacza podważenie treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, to należałoby automatycznie przyznawać świadczenie pielęgnacyjne każdej osobie, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością sprawowania opieki nad żoną, gdyż zakres sprawowanej opieki nie wymaga od skarżącego rezygnacji z tej aktywności zawodowej.

Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym z wywiadów środowiskowych z 21 sierpnia 2023 r. oraz z 21 listopada 2023 r., skarżący i jego żona zamieszkują w domu jednorodzinnym wspólnie z niepełnoletnią córką (w dacie wydania zaskarżonej decyzji dwie pozostałe córki mieszkały poza domem w związku z nauką w innej miejscowości) oraz 72-letnią matką skarżącego. Żona skarżącego E. G. w 2016 r. po przebytej operacji kręgosłupa ma uszkodzony rdzeń kręgowy i związaną z tym spastyczność mięśni nóg. Porusza się na wózku inwalidzkim, sporadycznie korzysta z kul inwalidzkich. Na stałe nie przyjmuje żadnych leków (w razie potrzeby stosuje środki przeciwbólowe). W ciągu dnia samodzielnie skorzysta z toalety, sama czesze włosy, myje zęby, myje twarz i samodzielnie spożywa posiłki, sama nakłada górną część garderoby.

Skarżący pomaga żonie przy wstaniu z łóżka i siadaniu na wózku, pomaga przy wykonywaniu ćwiczeń, wykonuje żonie codziennie wieczorem masaże nóg, w nocy pomaga przy zmianie pozycji ciała, pomaga w korzystaniu z toalety w nocy, pomaga przy kąpieli, strzyżeniu włosów i obcinaniu paznokci oraz przy ubieraniu dolnej części garderoby, a także pomaga w przygotowaniu posiłków ("żona skarżącego wymaga pomocy w przygotowaniu posiłków – zaopatrzenie w produkty, przyniesienie warzyw z ogrodu, wstawienie garnków na kuchnię"). Ponadto wozi żonę raz na kwartał na wizyty lekarskie i na rehabilitacje, załatwia sprawy urzędowe, sprząta, robi zakupy i opłaca rachunki.

Z wywiadów środowiskowych wynika, że córki niepełnosprawnej pomagają w opiece nad matką (strzygą włosy, wykonują masaże, piorą, sprzątają, gotują), z tym, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji dwie z trzech córek nie mieszkały na co dzień wraz z rodzicami w związku z podjęciem przez nie nauki poza miejscem zamieszkania. W pracach domowych pomaga także mieszkająca z rodziną matka skarżącego oraz rodzice E. G..

W formularzu wywiadu z 21 listopada 2023 r. pracownik socjalny wprost wskazał, że D. G. wykonuje czynności ściśle związane z opieką nad żoną wyłącznie rano, wieczorem i w nocy. Podczas dnia Pani E. wymaga jedynie pomocy w czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (...). Ponadto w rodzinie jest duży krąg osób zaangażowanych w pomoc Pani E. w jej codziennym funkcjonowaniu". Formularz tego wywiadu, a także formularz wywiadu z 21 sierpnia 2023 r. zostały przez skarżącego podpisane (k. 40 oraz k. 17 akt adm.).

Co więcej, w aktach administracyjnych widnieje formularz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z matką E. G. K. K. w dniu 16 listopada 2023 r. Z wywiadu wprost wynika, że matka niepełnosprawnej i jej mąż W. K. pomagają w opiece nad córką, codziennie odwiedzają ją. Matka pomaga w wykonywaniu prac domowych oraz masuje córce nogi. Wywiad został podpisany przez K. K. (k. 42 akt adm.). Zawarte w uzasadnieniu zarzutów skargi stwierdzenie, że rodzice żony skarżącego jedynie rozmawiają z córką i nie pomagają w opiece nad nią, są ewidentnie sprzeczne z treścią ustaleń poczynionych podczas wywiadu i potwierdzonych podpisem przez matkę E. G..

Należy w tym miejscu podkreślić, że wywiad środowiskowy jest kluczowym elementem materiału dowodowego w sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w przypadku istnienia wątpliwości dotyczących tego, czy zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną jest tego rodzaju, że wyklucza podejmowanie pracy zarobkowej, choćby w ograniczonym wymiarze. To wywiad zawierający ustalenia pracownika socjalnego poczynione w bezpośrednim kontakcie z osobą niepełnosprawną (przy ewentualnej obecności opiekuna) pozwala na wyjaśnienie tych wątpliwości.

Z wywiadów przeprowadzonych w niniejszej sprawie bezspornie wynika, że żona skarżącego nie jest osobą leżącą, samodzielnie porusza się po mieszkaniu na wózku inwalidzkim, czasem o kulach, w ciągu dnia nie wymaga pomocy w czynnościach ściśle związanych z higieną (wymaga jedynie pomocy przy kąpieli, obcinaniu paznokci czy strzyżeniu włosów), ani pomocy w spożywaniu posiłków. W ciągu dnia nie wymaga również pomocy w korzystaniu z toalety. Sam fakt asysty skarżącego w wykonywaniu niektórych czynności życiowych przez żonę nie powoduje konieczności rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, tym bardziej, że wykonuje je głównie rano, wieczorem i w nocy, a w opiece nad żoną pomaga mu na co dzień matka, córka oraz rodzice żony. Przy odpowiedniej organizacji opieki żona skarżącego nie pozostaje w domu sama, co umożliwia mu wykonywanie prac w gospodarstwie rolnym.

Ocena dokonana przez Kolegium jest zatem w pełni prawidłowa. Skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej przez niego opieki nad żoną był tego rodzaju, że wyklucza prowadzenie gospodarstwa rolnego. Skarżący wprawdzie opiekuje się niepełnosprawną żoną, ale opisany wyżej zakres samodzielności jego żony oraz fakt, że pomocy w opiece nad żoną udzielają mu na co dzień matka, córka oraz rodzice żony, pozwala na postawienie tezy, że może on tak zorganizować pracę w gospodarstwie rolnym, by pogodzić ją z opieką nad żoną. Ponadto szereg czynności opiekuńczych wskazywanych przez skarżącego ma charakter uniwersalny, tzn. nie dotyczy tylko grona osób, co do których istnieje konieczność zapewnienia opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (wożenie na wizyty lekarskie i rehabilitację, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, opłacanie rachunków).

Należy w tym miejscu podkreślić potrzebę odróżnienia świadczenia stałej pomocy osobie bliskiej, będącego elementem obowiązku alimentacyjnego, stanowiącego element tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. W rozpatrywanej sprawie, mając na uwadze rodzaj i zakres opieki, niewątpliwe jest, że skarżący nie musiał rezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż nie jest to bezwzględnie potrzebne dla zaspokojenia podstawowych życiowych potrzeb jego niepełnosprawnej żony. Skarżący nie wykazał przy tym, jakie dowody czy okoliczności w sprawie pozwalałyby dojść do wniosku odmiennego od tego, który przyjęło Kolegium. Posiadanie przez żonę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje zatem automatycznie uzyskania przez niego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.

Specyfika prowadzenia gospodarstwa rolnego daje znacznie większą swobodę dysponowania czasem pracy niż w przypadku zatrudnienia w ramach stosunku pracy ("na etacie"). Oczywiście nie można wyprowadzać z tego wniosku, że każdy rolnik na tyle swobodnie dysponuje czasem pracy, że bez trudu może godzić prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad osobą niepełnosprawną, niezależnie od stanu tej osoby i zakresu rzeczywiście wymaganej opieki. Nadmierne przywiązanie do tezy o specyfice pracy w gospodarstwie rolnym w kierunku tego rodzaju argumentacji prowadziłoby do wniosku sprzecznego z ustawą – że żaden rolnik nie spełnia ustawowej przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż dysponując swobodnie swoim czasem pracy, może pogodzić opiekę nad osobą niepełnosprawną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Każda sprawa wymaga dokonania indywidualnej oceny z uwzględnieniem potwierdzonych wywiadem środowiskowym ustaleń w kwestii zakresu wymaganej opieki. W rozpoznawanej sprawie ocena dokonana przez Kolegium jest prawidłowa, ponieważ uwzględnia wszystkie istotne elementy stanu faktycznego sprawy.

Powyższa ocena nie ma na celu umniejszenie wysiłku, jaki podejmuje skarżący, sprawując opiekę nad niepełnosprawną żoną, jednak art. 7 k.p.a. wyrażający zasadę prawdy obiektywnej nakazuje badać nie tylko słuszny interes obywatela (skarżącego), ale także interes społeczny. W tym ostatnim zaś jest, aby orzekając w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mieć na uwadze cel tego świadczenia, którym jest zapewnienie chociażby częściowej rekompensaty wyłącznie tym osobom, które nie mają szans na podjęcie zatrudnienia z uwagi na przyjęcie na siebie obowiązku stałej i długotrwałej opieki nad bliskim niepełnosprawnym w stopniu znacznym, co wiąże się z ograniczeniem swobody w wyborze zatrudnienia.

W rozpatrywanej sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ani powołanych w skardze norm prawa procesowego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tym zakresie zawiera przekonującą argumentację zajętego przez organ stanowiska, w tym analizę stanu faktycznego (zakresu sprawowanej opieki) oraz prawnego (podstaw prawnych rozstrzygnięcia). Okoliczność, że wydana decyzja nie spełnia oczekiwań skarżącego, nie oznacza, że narusza ona prawo.

Sąd nie podziela natomiast stanowiska Kolegium, że sam fakt złożenia w dniu 1 sierpnia 2023 r. wniosku o zwrot podatku akcyzowego przesądza o tym, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dokonane przez organ odwoławczy ustalenia w tym zakresie były niewystarczające do jednoznacznego uznania, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kolegium ustaliło bowiem, że skarżący uzyskał na podstawie decyzji Wójta Gminy O. zwrot podatku akcyzowego. Jednakże należy zauważyć, co wskazywano również w skardze, że faktury stanowiące podstawę do wydana przedmiotowej decyzji potwierdzały fakt zakupu paliwa przed dniem złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, tj. przed 2 sierpnia 2023 r. Sam fakt uzyskania zwrotu podatku akcyzowego w związku z zakupem paliwa przed datą deklarowanego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego nie przesądza jeszcze o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Nie ma to jednak żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ, jak wyżej wywiedziono, zakres opieki nad niepełnosprawną żoną skarżącego nie czynił konieczną rezygnacji przez niego z prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad żoną, co jest niezbędną przesłanką uzyskania żądanego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.