Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1289/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1,  art. 33 ust. 1,  art. 35
journal: Dz.U. 2022 poz 1191
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2024 r. sprawy ze skargi H. K. (K.), L. K. (K.) na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 24 maja 2023 r. nr SOVI.621.11.2023 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta C. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 07.04.2023 r., nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia 25.04.2023 r., działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.e.l."), orzekł o wymeldowaniu H. K. i L. K. (dalej: "skarżący") z adresu stałego zameldowania w lokalu nr [...] (obecnie nr [...]) przy Al. [...] w C., bowiem w dniu [...] czerwca 2022 r. opuścili to miejsce bez dopełnienia obowiązku wymeldowania, po wyroku eksmisyjnym z dnia [...] r. o sygn. akt [...].

Sprzedaż lokalu nastąpiła w dniu [...] r. po przeprowadzeniu przez komornika eksmisji, na którą nie stawili się skarżący.

W odwołaniu skarżący podali, że nie może dojść do ich wymeldowania bez otrzymania lokalu o takich samych parametrach.

Na skutek wniesionego przez skarżących odwołania od powyższej decyzji, Wojewoda Śląski (dalej: "organ II instancji") decyzją z dnia 24.05.2023 r., nr SOVI.621.11.2023, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., w skrócie: "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 07.04.2023 r. W jej uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i przywołał treść art. 35 ustawy. Zaznaczył przy tym, że dokonując oceny, czy osoba zamieszkuje w konkretnym lokalu konieczne jest przede wszystkim ustalenie, czy w lokalu tym koncentrują się jej sprawy osobiste i życiowe. Zamieszkiwanie w lokalu polega bowiem na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych. Lokal taki stanowi wówczas centrum spraw życiowych i nie jest tylko miejscem zameldowania, przechowywania niektórych rzeczy, czy sporadycznych odwiedzin. Literalne brzmienie art. 35 ustawy sprowadza się do konieczności wymeldowania osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu i ma charakter czynności materialno-technicznej, w celu potwierdzenia istniejącego stanu faktycznego miejsca pobytu osoby. Utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie nie przebywa, stanowi tzw. fikcję meldunkową i jest sprzeczne z ewidencyjnym charakterem czynności. O dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu nie decyduje jedynie to, w jakich okolicznościach doszło do zaprzestania w nim zamieszkiwania, ale także to, jakie faktyczne czyni starania, aby dalej w nim mieszkać. Okoliczności te muszą obiektywnie świadczyć o chęci zamieszkiwania w lokalu, do którego dostęp został utracony a nie być jedynie deklaracją takiej chęci. Skarżący nie przedstawili jednak żadnych dowodów na to, że podejmowali jakiekolwiek działania, które wskazywałyby na realną ich chęć zamieszkania w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania, ale faktycznie opuścili to miejsce w dniu [...] czerwca 2022 r. Okoliczność ta została ustalona w toku przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego i nie budzi wątpliwości, jak też została potwierdzona przez skarżących w treści odwołania.

W samej osobiście sporządzonej skardze skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, bowiem w przedmiotowym lokalu zamieszkiwali przez 38 lat. Stąd też mogli być wymeldowani tylko wówczas, gdyby zaproponowano im porównywalny w parametrach lokal mieszkalny.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, w skrócie dalej: "p.p.s.a."), wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a.

Na wstępie należy wyjaśnić, że przepisem materialnoprawnym w sprawie o rozpatrzenie wniosku o wymeldowanie, jest artykuł 35 ustawy, który stanowi, że organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu w sposób stały.

Stosownie do treści art. 33 ust. 1 ustawy, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl, art. 27 ust. 1 ustawy, osoba ta obowiązana jest zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca. Jednakże w sytuacji niedopełnienia przez nią obowiązku wymeldowania się, pomimo opuszczenia miejsca pobytu, organ gminy na podstawie art. 35 ustawy wydaje, na wniosek właściciela lokalu lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego.

W świetle powyższego decyzja w sprawie wymeldowania ma charakter związany i zapada, gdy jednocześnie spełnione zostaną przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się.

Pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (por. D. Trzcińska (w:) K. Biernat, M. Dobek-Rak, P. Mierzejewski, D. Trzcińska, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, Warszawa 2013 r., art. 25). Przyjmuje się, że zamieszkiwanie w danym lokalu polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb społecznych. Tak rozumiany pobyt stały świadczy o tym, że dany lokal stanowi centrum życiowe danej osoby, co jednocześnie jest podstawą obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy. Ten zamiar stałego przebywania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem (czyli element wewnętrzny) należy ustalać na podstawie całokształtu okoliczności zachowania danej osoby odnoszących się do kwestii związania z danym miejscem. Z kolei, opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3427/18). Skoro pobyt stały uzasadniający zameldowanie wiąże się z zamieszkiwaniem (przebywaniem) w określonym miejscu, to brak tego elementu podważa jedną z podstawowych przesłanek meldunku oraz jego ewidencyjny charakter, który został wprost sformułowany w art. 28 ust. 4 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Decyzja o wymeldowaniu ma zatem charakter wyłącznie ewidencyjny i służy doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania oraz nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 22 maja 2018r. sygn. akt III SA/Kr 126/18). Z trwałością opuszczenia miejsca spotykamy się w sytuacji, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym - nowym miejscu - ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Z kolei, opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Tym niemniej w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, iż na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o wszystkie te sytuacje, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Jednocześnie zwraca się uwagę, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Tym samym na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 299/11; z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt II OSK 1163/12; z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1177/17; z dnia 8 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 2025/17; z dnia 18 grudnia 2019r. sygn. akt II OSK 3427/18; z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3268/18).

W tym miejscu należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym została przyjęta i ukształtowała się zasada, że właściwym środkiem prawnym - jeżeli wystąpiło uniemożliwienie zamieszkania w lokalu - jest wystąpienie do prokuratury lub sądu powszechnego w trybie art. 344 Kodeksu cywilnego z powództwem cywilnym o przywrócenie naruszonego posiadania.

Wymeldowanie z pobytu stałego wymaga co do zasady wykazania, że osoba zameldowana w miejscu pobytu opuściła je oraz że miała wolę takiego działania. Okoliczności faktyczne, a niekiedy nawet prawne, mogą prowadzić do wniosku, że faktyczne opuszczenie lokalu nastąpiło, mimo że osoba nie miała woli przeniesienia miejsca swoich spraw życiowych. Z taką sytuacją mamy do czynienia, gdy nieruchomością lokalową lub budynkową rozporządza podmiot mający do niej tytuł prawny, a osoba zameldowana - korzystająca z niej, nawet w ramach określonego tytułu prawnego - twierdzi, że nie ma zamiaru opuszczenia lokalu. Wówczas brak zgody nabywcy lokalu lub budynku na dalsze zameldowanie osoby oraz niemożność przeciwstawienia nabywcy przez zameldowanego prawa (roszczenia) do przebywania w lokalu musi być traktowane jako opuszczenie lokalu dające podstawę do wymeldowania. Wniosek taki jest naturalną konsekwencją wynikającą z prawa szerszego np. własności lub innego prawa rzeczowego. Zameldowany nie może zatem twierdzić, że nie opuścił miejsca zameldowania, jeżeli lokal lub budynek został sprzedany przez właściciela, a on nie miał do niego tytułu prawnorzeczowego lub obligacyjnego o rozszerzonym skutku, np. najmu, natomiast nabywca nie wyraża zgody na dalsze zameldowanie (Z. Czarnik [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Z. Czarnik, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2016, art. 35 ustawy).

W rozpatrywanej sprawie do opuszczenia zajmowanego przez skarżących lokalu mieszkalnego doszło w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...], który został wydany po rozpoznaniu sprawy z powództwa wierzyciela (wnioskodawcy) przeciwko skarżącym (jako dłużnikom), oraz nakazał opróżnienie i opuszczenie przedmiotowego lokalu, jak też jego wydanie. Ten prawomocny wyrok ma dla sprawy bardzo istotne znaczenie, albowiem pozbawia skarżących legitymacji do przebywania w przedmiotowym lokalu.

Przyjęcie odmiennego stanowiska stanowiłoby zakwestionowanie skutków, jakie wywołuje orzeczenie Sądu Rejonowego w C., co w świetle zasady praworządności jest niedopuszczalne (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11.07.2013 r. sygn. akt II SA/GI 142/13).

W tym miejscu należy zauważyć, że również z przeprowadzonego postępowania administracyjnego przez organ I instancji jednoznacznie wynika, że skarżący nie zamieszkiwali pod tym adresem.

Zgodnie z tytułem wykonawczym Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w C. dokonał w dniu [...] r. eksmisji skarżących z przedmiotowego lokalu oraz wierzyciel wskazał lokal socjalny położony w C. przy ul. [...] nr [...] (k. 4 akt administracyjnych). Z protokołu tej czynności jednoznacznie wynika, że skarżący jako dłużnicy nie byli obecni w przedmiotowym lokalu mimo, iż zostali prawidłowo powiadomieni o terminie eksmisji.

W piśmie Komisariatu Policji I w C. z dnia 6 lutego 2023 r. również podano, iż dokonano kilkukrotnego sprawdzenia przedmiotowego adresu, jednak nikogo tam nie zastano.

Sam fakt wyrażenia woli zamiaru powrotu do lokalu będącego miejscem stałego zameldowania w przyszłości nie może zostać uznany za przesłankę braku trwałości jego opuszczenia. Byłoby to sprzeczne z kluczową przesłanką meldunkową, jaką jest faktyczne przebywanie w danym miejscu.

Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję nie dopatrzył się również z urzędu takich naruszeń prawa, które mogłyby wpłynąć na wynik postępowania sądowego.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).