Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 270/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2, ust. 2e, ust. 2f, art. 64, art. 64a, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 7, art. 8, art. 10 par. 1, art. 15, art. 55, art. 77 par. 1, art. 80, art. 81, art. 136 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 18
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 7 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.), , Protokolant Starszy asystent sędziego Marcelina Niewiadomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2023 roku sprawy ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 grudnia 2022 roku znak: SKO.4115.307.2022 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w centrum rehabilitacyjno – opiekuńczym 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 18 listopada 2022 roku, znak: WPS.4137.839.2.2022; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. N., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. mr


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 28 grudnia 2022 r. znak: SKO.4115.307.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania E. L., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 18 listopada 2022 r. znak: WPS.4137.839.2.2022 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt centrum rehabilitacyjno-opiekuńczym.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z 18 listopada 2022 r. Prezydent Miasta Łodzi ustalił E. L. opłatę za pobyt matki – M. L. w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł. przy ul. [...] w wysokości: 1269,74 zł miesięcznie od 01.10.2019 r. do 29.02.2020 r., 1238,28 zł miesięcznie od 01.03.2020 r. do 31.03.2020 r., 1507,28 zł miesięcznie od 01.04.2020 r. do 31.03.2021 r., 1731,78 zł miesięcznie od 01.04.2021 r. do 31.12.2021 r., 1688,71 zł miesięcznie od 01.01.2022 r. do 28.02.2022 r., 1654,95 zł miesięcznie od 01.03.2022 r. do 31.03.2022 r., 1760,45 zł miesięcznie od 01.04.2022 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji powołał przepisy art. 60 i art. 61 u.p.s. oraz wskazał, że opłata M. L. wynosi: 1165,51 zł miesięcznie od 01.10.2019 r. do 29.02.2020 r., 1228,44 zł miesięcznie od 01.03.2020 r. do 31.12.2021 r., 1314,57 zł miesięcznie od 01.01.2022 r. do 28.02.2022 r., 1382,09 zł miesięcznie od 01.03.2022 r. Opłata ta nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł. przy ul. [...], który wynosił do 31.03.2020 r. - 3705,00 zł, od 01.04.2020 r. do 31.03.2021 r. - 4243,00 zł, od 01.04.2020 r. do 31.03.2022 r. - 4692,00 zł, natomiast od 01.04.2022 r. wynosi 4903,00 zł. Z dotychczas zebranej dokumentacji wynika, że E. L. nie umożliwiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod ostatnim znanym adresem pobytu, tj. Ł., ul. [...]. O fakcie zobowiązania do uczestniczenia w kosztach pobytu matki w domu pomocy społecznej strona była informowana pismem z 6 czerwca 2019 r., które nie zostało przez stronę odebrane. Następnie 1 października 2021 r. organ I instancji wysłał do strony wezwanie do zawarcia umowy w sprawie ponoszenia przez E. L. opłaty lub umożliwienia ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej. Korespondencja została odebrana, natomiast nie udzielono na nią odpowiedzi. Zatem, nie doszło do zawarcia umowy. Z powyższego pisma E. L. dowiedziała się, że z uwagi na uniemożliwienie ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej organ pierwszej instancji zobligowany jest do ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W przypadku strony jest jeszcze jedna osoba zobowiązana, której sytuacja również pozostaje nieznana, a mianowicie jest nią druga córka B. R. Ostatecznie 8 kwietnia 2022 r. E. L. otrzymała pismo w sprawie szczegółowych informacji dotyczących ustalenia odpłatności oraz konsekwencji braku kontaktu. Korespondencję strona odebrała osobiście 2 maja 2022 r. Organ wskazując następnie na regulacje art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s. podkreślił, że E. L. jest jedną z dwóch osób w kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty, które uniemożliwiły rozpoznanie swojej sytuacji rodzinnej i dochodowej, tym samym jest obowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości ½ różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania a opłatą mieszkańca czyli w wysokości: 1269,74 zł (tj. 3705,00 zł - 1165,51 zł = 2539,49 zł : 2 osoby = 1269,74 zł) miesięcznie od 01.10.2019 r. do 29.02.2020 r., 1238,28 zł (tj. 3705,00 zł - 1228.44 zł = 2476,56 zł : 2 osoby = 1238,28 zł) miesięcznie od 01.03.2020 r. do 31.03.2020 r., 1507,28 zł (tj. 4243,00 zł - 1228,44 zł = 3014,56 zł : 2 osoby = 1507,28 zł) miesięcznie od 01.04.2020 r. do 31.03.2021 r., 1731,78 zł (tj. 4692,00 zł - 1228,44 zł = 3463,56 zł : 2 osoby = 1731,78 zł) miesięcznie od 01.04.2021 r. do 31.12.2021 r., 1688,71 zł (tj. 4692,00 zł - 1314,57 zł = 3377,43 zł : 2 osoby = 1688,71 zł) miesięcznie od 01.01.2022 r. do 28.02.2022 r., 1654,95 zł (tj. 4692,00 zł - 1382,09 zł = 3309,91 zł : 2 osoby = 1654,95 zł) miesięcznie od 01.03.2022 r. do 31.03.2022 r., 1760,45 zł (tj. 4903,00 zł - 1382,09 zł = 3520,91 zł : 2 osoby = 1760.45 zł) miesięcznie od 01.04.2022 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. L. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i sprawdzenie jej sytuacji życiowej i materialnej. Podniosła, że przy ostatniej wizycie pracownika socjalnego wspominała, iż ze względu na swoją sytuację życiową przez większą część roku przebywa w Niemczech u cioci oraz, że najlepszym sposobem kontaktu z nią jest email i podany adres i numer telefonu (te dwa kontakty są zawsze aktualne i aktywne). Strona podkreśliła, że nigdy nie otrzymała żadnej wiadomości na te dwa kontakty. Odwołująca odnosząc się do stanowiska organu, iż na odebraną korespondencję nie odpowiedziała podkreśliła, że otrzymała druki o dochodach, które wypełniła i odesłała.

W piśmie procesowym z 27 grudnia 2022 r. (nadanym na poczcie 27 grudnia 2022 r.) E. L. ponownie wskazała, że na ostatniej wizycie pracownika socjalnego w jej domu przedstawiła swoją sytuację życiową, podała adres email i numer telefonu jako najbardziej skuteczny sposób kontaktu (potwierdzi to dokument sporządzony na tę okoliczność przez pracownika MOPS). Zdaniem odwołującej, organ pierwszej instancji nie miał powodu by ustalać jej adres na terenie Niemiec, ponieważ został on również podany pracownikowi MOPS, który sporządził w tym zakresie stosowny dokument. Odnosząc się do stanowiska organu, iż wysłał do odwołującej pismo, które odebrała 8 kwietnia 2022 r. i nie odpowiedziała na nie, strona wyjaśniła, że w piśmie były druki dotyczące potwierdzenia dochodów, które wypełniła i odesłała. Strona podniosła, że znalazła potwierdzenie nadania listu poleconego o nr [...]. Żadnej innej poczty, telefonu czy emaila nie otrzymała. W wielu telefonach wykonanych do MOPS (a tylko dwóch odebranych) odwołująca została poinformowana, że zostanie wyznaczony termin wizyty pracownika, jednak nie wskazano konkretnej daty, dlatego strona w dalszym ciągu oczekuje na wyznaczenie tego terminu. Odwołująca dodała również, że drugą osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat za pobyt mamy w centrum rehabilitacyjno-opiekuńczym jest jej siostra B. R. za sprawą której mama trafiła do ośrodka i, której mama przepisała mieszkanie. Strona wyraziła nadzieję, że organ równie wnikliwie ustala sytuację dochodową jej siostry.

Powołaną na wstępie decyzją z 28 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a."), art. 8 ust. 3 i 4, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 62, art. 64, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.p.s."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ drugiej instancji przytoczył brzmienie art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 u.p.s., ust. 2d, ust. 2e u.p.s., art. 103 ust. 2 u.p.s., a następnie wyjaśnił, że przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej należy uwzględniać nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. Matematycznie ustalona wysokość odpłatności od osoby zobowiązanej, stanowiąca różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, odpłatnością pensjonariusza, a odpłatnością członka rodziny zobowiązanego do ponoszenia opłat, o ile stanowi liczbę dodatnią, stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną. Ustalenie dochodu strony, na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s., pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty jej dochodu oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Należy także zważyć, że obniżenie opłaty osoby zobowiązanej z tytułu pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest de facto równoznaczne z przerzucaniem ciężaru pokrywania tych kosztów na wszystkich podatników. Wobec tego ustalając wysokość opłaty osoby zobowiązanej przy uwzględnieniu jej "dochodów i możliwości" organy administracji mają obowiązek zweryfikować wysokość dochodów i zasadność deklarowanych przez stronę wydatków. Dlatego też to na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, wobec czego to strona powinna przekazać organowi dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych. Sytuacja dochodowa oraz możliwości obowiązanego do opłaty, w przypadku osoby gospodarującej w rodzinie, ustalane są w oparciu o kategorię dochodu na osobę w rodzinie zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. Do niezbędnych danych podlegających ustaleniu należy zatem dochód uzyskiwany przez każdego z członków rodziny. W rozpatrywanej sprawie niezbędne stało się ustalenie sytuacji dochodowej E. L. W sprawie niespornym jest też, że organ pierwszej instancji wielokrotnie podejmował działania zmierzające do ustalenia dochodu strony, poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 107 ust. 1, ust. 5 i ust. 5b u.p.s. W niniejszej sprawie E. L., nie złożyła oświadczenia odnośnie wysokości dochodów.

Przywołując następnie regulacje art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. Kolegium za trafne uznało ustalenie organu I instancji, że z uwagi na brak współpracy z organem, niemożliwe było zawarcie ze stroną umowy określającej wysokość ponoszonej przez nią opłaty za pobyt matki w placówce opiekuńczej a także niemożliwe było ustalenie dochodu rodziny. Ze strony E. L. była to postawa bierna, brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w zakresie pozwalającym na ustalenie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności może przejawiać się w uniemożliwieniu pozyskania przez pracownika socjalnego stosownych oświadczeń i dokumentów. Nieudostępnienie niezbędnych danych w trakcie wywiadu środowiskowego, skutkujące uniemożliwieniem ustalenia sytuacji dochodowej, przy jednoczesnej odmowie zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, uniemożliwia organowi obniżenie wysokości opłaty w stosunku do "dochodów i możliwości". W konsekwencji organ ustala tę wysokość jako różnicę między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca a jego opłatą. Kolegium, na podstawie analizy czynności podejmowanych przez organ pierwszej instancji stwierdziło, że nie można przypisać mu odpowiedzialności za brak współdziałania osoby zainteresowanej w ustaleniu jej sytuacji materialnej. Organ pierwszej instancji obszernie informował stronę o konieczności ustalenia sytuacji dochodowej. Pomimo tego strona nie przekazała organowi informacji co do wysokości dochodów niższej od różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu. W aktach sprawy znajdują się:

- wezwanie do zawarcia umowy lub umożliwienia ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej z 01.10.2021 r. - odebrane przez stronę 25.10.2021 r.;

- obszerne pismo organu I instancji z 08.04.2022 r. zawierające informację dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej - odebrane przez stronę 02.05.2022 r.;

- notatki służbowe, z których wynika, iż organ pierwszej instancji od 2017 r. podejmował próby przeprowadzenia z E. L. wywiadu środowiskowego jednakże bezskutecznie: z 30.05.2017 r., 17.05.2018 r.,16.11.2018 r., 18.04.2019 r., 14.05.2019 r., 18.06.2019 r., 17.06.2020 r., 15.07.2020 r.

Kolegium nadmieniło również, że w aktach sprawy znajduje się decyzja z 17 listopada 2022 r. ustalająca B. R. opłatę za pobyt matki M. L. w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł. przy ul. [...].

Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, ponieważ konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa tj. obowiązek, którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Od momentu przyjęcia do domu pomocy rozpoczyna się pobyt w nim, który zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. jest odpłatny.

Kolegium przytoczyło w następnej kolejności brzmienie art. 64, art. 64a, art. 64b u.p.s. i stwierdziło, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Przed skonkretyzowaniem tej wartości nie jest możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 64 u.p.s. O zasadności żądania organ powinien wypowiedzieć się w odrębnym postępowaniu.

W świetle powyższego Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji odpowiada przepisom obowiązującego prawa. Organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i zastosował w sposób poprawny przepisy obowiązującego prawa. W tym stanie rzeczy Kolegium, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E. L. wyraziła swoje niezadowolenie z wydanych decyzji. Strona podkreśliła, że MOPS i DPS od przeszło 15 lat znają jej numer telefonu, adres email, adres niemiecki, pod którym przebywała. Strona podniosła zarzut wydania decyzji bez uprzedniego sprawdzenie jej sytuacji materialnej. Wskazała także, że MOPS zaprzecza odebraniu wypełnionych druków o dochodach, zaprzecza kontaktowi telefonicznemu, mija się z prawdą co do adresu skarżącej. Do skargi strona załączyła pismo z 27 grudnia 2022 r. skierowane do Kolegium, kserokopię potwierdzenia nadania na poczcie przesyłki poleconej do MOPS ul.[...] , Łódź 90-012 z 17.11.2021 r. nr [...] oraz dwie fotografie skrzynek pocztowych. W podsumowaniu skarżąca wniosła o wnikliwe rozpatrzenie jej sprawy, wstrzymanie wykonania decyzji i przyznanie adwokata z urzędu.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ dodał, że E. L. nie załączyła do akt sprawy żadnej reklamacji złożonej na poczcie, w której kwestionowałaby zły stan skrzynek na listy oraz wadliwe doręczanie przesyłek listowych. Załączone natomiast do skargi zdjęcia popsutych skrzynek na listy nie są wiarygodnym dowodem, ponieważ nie zostało w żaden sposób potwierdzone co do miejsca występowania jak i czasokresu.

Postanowieniem z 5 kwietnia 2023 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata.

Postanowieniem z 21 czerwca 2023 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

W piśmie uzupełniającym skargę z 10 października 2023 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu podtrzymał zarzuty skargi, a ponadto podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie E. L. wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, co skutkowało naruszeniem zasady praworządności, zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej oraz zasady informowania stron,

2. art. 8 k.p.a. przez niepodjęcie dostatecznych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, przede wszystkim podnoszonych przez skarżącą okoliczności, że wykonała zobowiązanie organu i przesłała zaświadczenie o osiąganych przez siebie dochodach i w konsekwencji braku odniesienia się do tej okoliczności, zaś powyższe działanie sprzeczne jest z naczelną zasadą wydawania rozstrzygnięć w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej,

3. art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne oraz niezupełne zebranie w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zupełne pominięcie okoliczności podnoszonych przez stronę w odwołaniu, że wykonała ona zobowiązanie organu bowiem przesłała zaświadczenie o wysokości osiąganych przez siebie dochodów, a tym samym w aktach sprawy znalazła się informacja o sytuacji majątkowej i zarobkowej skarżącej, która to okoliczność została zupełnie zignorowana przez organ drugiej instancji, co w konsekwencji doprowadziło do zobowiązania skarżącej do partycypowania w kosztach pobytu matki w Centrum Rehabilitacyjno- Opiekuńczym w Ł. przy ul. [...] w wysokości ½ kwoty pozostałej po odjęciu wpłat dokonywanych przez pensjonariusza.

Wobec powyższego pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organów w całości oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.

Na rozprawie 7 listopada 2023 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę i argumenty zawarte w piśmie uzupełniającym skargę. Ponadto potwierdził fakt kontaktu pracowników organu ze stroną oraz przeprowadzania wobec skarżącej we wcześniejszych okresach wywiadów środowiskowych, wskazując iż wówczas nie były wydawane decyzje o odpłatności z uwagi na sytuację majątkową i osobistą strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W rozpatrywanej sprawie zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy organy obu instancji prawidłowo ustaliły odpłatność E. L. za pobyt matki M. L. w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł. przy ul. [...], stojąc na stanowisku, że skarżąca odmówiła zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., a ponadto nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wobec czego konieczne było ustalenie spornej opłaty w drodze decyzji wydanej w trybie art. 61 ust. 2e u.p.s.

Stanowisko organów orzekających w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, stanowiące podstawę wydanych rozstrzygnięć, należy uznać co najmniej za przedwczesne.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268). Zgodnie z treścią art. 59 ust. 1 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy obu instancji, decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.s.).

Jak stanowi zaś art. 61 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: pkt 1 - mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, pkt 2 - małżonek, zstępni przed wstępnymi, pkt 3 - gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1).

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (ust. 2).

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2 (ust. 2a).

W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a (ust. 2b).

W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio (ust. 2c).

W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (ust. 2d).

W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 2e).

Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f).

W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio (ust. 3).

Stosownie do treści art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: pkt 1 - wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; pkt 2 - występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; pkt 3 - małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; pkt 4 - osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; pkt 5 - osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; pkt 6 - osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; pkt 7 - osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej (art. 64a u.p.s.).

Jednocześnie zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Z przywołanych wyżej unormowań jasno wynika, że pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Ustawodawca precyzyjnie określił zarówno katalog podmiotów na, których spoczywa obowiązek ponoszenia opłat, tryb ustalania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz sposób, w jaki należy ustalić wysokość rozważanej opłaty. Niespornym jest wobec tego, że obowiązek odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej obciąża w pierwszej kolejności mieszkańca domu, a dopiero wówczas, gdy wnoszona przezeń opłata nie pokrywa w pełni średniego miesięcznego kosztu jego utrzymania (pobytu) w domu pomocy społecznej, małżonka, zstępnych przed wstępnymi, gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W stosunku do podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., czyli małżonka, zstępnych, wstępnych organ w pierwszej kolejności winien dążyć do ustalenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej w drodze umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Dopiero w przypadku, gdy osoby zobowiązane odmówią zawarcia umowy przewidzianej w art. 103 ust. 2 u.p.s., organ powinien uruchomić decyzyjny tryb ustalenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. W przypadku trybu administracyjnego (decyzyjnego) ustawodawca rozróżnił dwie sytuacje. Pierwsza, przewidziana została w art. 61 ust. 2d u.p.s., gdy osoby zobowiązane odmawiają zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., aczkolwiek godzą się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wówczas wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala się z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. i art. 103 ust. 2 u.p.s. Druga sytuacja, uregulowana została w art. 61 ust. 2e u.p.s. i ma miejsce w przypadku, gdy zobowiązany odmawia zawarcia umowy w rozumieniu art. 103 ust. 2 u.p.s., a także odmawia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takim przypadku wysokość opłaty ustalanej w drodze decyzji obciążającej zobowiązanego winna odpowiadać różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. W tym jednak wypadku przy ustalaniu opłaty kluczowe znaczenie będzie miało kryterium dochodowe, jako że w pierwszym z omawianych przypadków, czyli wówczas, gdy osoba zobowiązana odmówiła zawarcia umowy choć wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, organ powinien uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale także możliwości osoby zobowiązanej. Pod pojęciem "możliwości osoby zobowiązanej" rozumieć należy sytuację osobistą, zdrowotną, rodzinną i majątkową zobowiązanego, która może rzutować na ocenę jego zdolności do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem członka rodziny w domu pomocy społecznej. Interpretację pojęcia "możliwości osoby zobowiązanej" ustawodawca pozostawia organowi, co oznacza, że w rezultacie to do organu należy ocena "możliwości" ponoszenia opłaty przez zobowiązanego, która to ocena powinna być poczyniona zgodnie z zasadami wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd przenosząc poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdził, że skarżąca jako córka M. L. (zstępna) jest bez wątpienia podmiotem, na którego z mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. ustawodawca nałożył obowiązek ponoszenia opłat za pobyt matki w Centrum Rehabilitacyjno- Opiekuńczym w Ł. przy ul. [...]. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ pierwszej instancji podejmował bezskuteczne próby nawiązania kontaktu ze skarżącą celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i zweryfikowania jej sytuacji dochodowej. Świadczą o tym notatki z 30 maja 2017 r., 17 maja 2018 r., 16 listopada 2018 r., 18 kwietnia 2019 r., 14 maja 2019 r., 18 czerwca 2019 r., 17 czerwca 2020 r., 15 lipca 2020 r. Z akt sprawy wynika nadto, że organ pierwszej instancji od 2016 r. posiadał wiedzę o wyjeździe skarżącej do Niemiec i podejmował próby ustalenia aktualnego adresu pobytu skarżącej na terenie Niemiec, kierując w tym zakresie pisemne zapytania do Konsulatu Generalnego RP w Kolonii, Konsulatu Generalnego RP w Hamburgu, Konsulatu Generalnego RP w Monachium, Konsulatu Generalnego RP w Berlinie oraz Ambasady RP w Berlinie. Nadto, organ starał się ustalić aktualny adres zamieszkania skarżącej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, kierował także stosowne zapytania do Urzędu Skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z akt sprawy wynika również, że pismem z 1 października 2021 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Łodzi wezwał skarżącą do zawarcia umowy lub umożliwienia ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej. Korespondencja została wysłana na adres zameldowania skarżącej, a odbiór pokwitowany własnoręcznym podpisem strony 25 października 2021 r., o czym świadczy dokument zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji. Kolejne obszerne pismo organu z 8 kwietnia 2022 r. zawierające informacje o zasadach ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, zostało odebrane przez skarżącą 2 maja 2022 r. Według organów obu instancji wspomniane pisma pozostały bez odpowiedzi ze strony skarżącej, której postawa na gruncie rozpatrywanej sprawy była bierna. Skarżąca nie wykazała chęci współpracy z organem, niemożliwe było ustalenie jej sytuacji dochodowej, co za tym idzie nie było również możliwe zawarcie umowy określającej wysokość ponoszonej przez skarżącą opłaty. Nadto strona nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W świetle powyższych okoliczności organ pierwszej instancji 18 listopada 2022 r., na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s., wydał decyzję o ustaleniu spornej opłaty, utrzymaną następnie w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi.

Lektura zebranego w sprawie materiału dowodowego w konfrontacji z treścią odwołania, pisma skarżącej z 27 grudnia 2022 r. (nadanego na poczcie 27 grudnia 2022 r.) oraz z treścią skargi przeczy stanowisku organów orzekających o zupełnie biernej postawie skarżącej uniemożliwiającej ustalenie jej sytuacji dochodowej, która z kolei stanowiła punkt wyjścia do określenia spornej opłaty.

Mianowicie, w aktach sprawy zalega luźna kartka z numerem telefonu i adresem email skarżącej, z adnotacją "telefon 26.10.2021". Próżno poszukiwać jednak jakiejkolwiek adnotacji, notatki służbowej sporządzonej w prawem przewidzianej formie bądź innego dokumentu, które pozwoliłyby na jednoznaczne ustalenie, kiedy oraz w jakich okolicznościach organ uzyskał wiedzę o tych dwóch dostępnych formach kontaktu ze skarżącą. Nie można bowiem z góry wykluczyć, że to skarżąca telefonicznie skontaktowała się z pracownikiem organu, tuż po tym, jak 25 października 2021 r. otrzymała wezwanie z 3 października 2021 r. do zawarcia umowy lub umożliwienia ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadnia wręcz konkluzję, że organ w toku całego postępowania administracyjnego, poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji nie próbował nawiązać w ten sposób kontaktu ze skarżącą, celem umówienia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia jej aktualnej sytuacji dochodowej, pomimo tego, że w świetle art. 55 k.p.a. w sprawach niecierpiących zwłoki wezwania można dokonać również telefonicznie albo przy użyciu innych środków łączności, z podaniem danych wymienionych w art. 54 § 1 i 2 k.p.a. oraz imienia, nazwiska i stanowiska służbowego pracownika organu wzywającego. Wezwanie dokonane w sposób określony w § 1 powoduje skutki prawne tylko wtedy, gdy nie ma wątpliwości, że dotarło do adresata we właściwej treści i w odpowiednim terminie. Nadto, w świetle akt sprawy nie jest możliwe ustalenie, czy organ kiedykolwiek wcześniej przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej, co ma istotne znaczenie biorąc pod uwagę fakt, że mama skarżącej M. L. przebywa w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł. co najmniej od 2012 r. Natomiast, sama skarżąca w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, a następnie w piśmie z 27 grudnia 2022 r. oraz w skardze do tutejszego Sądu podnosiła, że w trakcie ostatniej wizyty pracownik socjalny został powiadomiony, iż z uwagi na sytuację życiową, skarżąca przez większą część roku przybywa u cioci na terenie Niemiec. Pracownik socjalny znał adres pobytu skarżącej na terenie Niemiec, wobec czego zbyteczne było jego ustalanie. Posiadał także jej adres email i numer telefonu, które są aktualne i zawsze aktywne, niemniej jednak skarżąca nigdy nie otrzymała w ten sposób żadnej wiadomości ze strony organu. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że pełnomocnik skarżącej na rozprawie w dniu 7 listopada 2023 r. potwierdził fakt kontaktu pracowników organu ze stroną skarżącą oraz przeprowadzenia wobec skarżącej we wcześniejszych okresach wywiadów środowiskowych, wskazując iż z uwagi na sytuację majątkową i osobistą strony dotychczas nie były wydawane decyzje ustalające odpłatność za pobyt mamy w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł. Powyższe świadczy o naruszeniu przez organ przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a.

Kolejną kwestią zupełnie zlekceważoną i pominiętą przez organy orzekające w sprawie jest podniesiony w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, (złożonym za pośrednictwem organu pierwszej instancji), a następnie powielony w treści pisma z 27 grudnia 2022 r. oraz w skardze do Sądu zarzut, że w odebranej przez skarżącą korespondencji znajdowały się druki o dochodach, które wypełniła i odesłała do organu. W piśmie z 27 grudnia 2022 r., które wpłynęło do organu odwoławczego prawdopodobnie w dacie wydania zaskarżonej decyzji - 28 grudnia 2022 r. lub dzień później 29 grudnia 2022 r. (data nieczytelna) strona podniosła, że znalazła potwierdzenie nadania listu poleconego nr [...]. W świetle powyższych okoliczności, a przede wszystkim zarzutów odwołania stwierdzić należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie podjęło żadnych czynności wyjaśniających celem zweryfikowania wiarygodności twierdzeń skarżącej o wypełnieniu i odesłaniu do organu druków o dochodach, co świadczy o naruszeniu przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium nie ustosunkowało się do podniesionych w odwołaniu zarzutów istotnych dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy niniejszej, co świadczy dodatkowo o naruszeniu art. 15 k.p.a. Organ mógł bowiem w trybie art. 136 § 1 k.p.a. wezwać skarżącą do złożenia wyjaśnień w tym zakresie i przedłożenia stosownych dowodów świadczących o wypełnieniu i odesłaniu druków o dochodach na adres organu, czego jednak w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie uczynił.

Podkreślić trzeba, że w toku postępowania administracyjnego obowiązkiem każdego organu jest stanie na straży praworządności, podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). W tym celu organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, mając na względzie fakt, że dana okoliczność może być uznana za udowodnioną tylko na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Nadto, okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 (art. 81 k.p.a.). Dopiero kompletny materiał aktowy powinien stanowić podstawę do ustalenia na jego podstawie niewadliwego stanu faktycznego sprawy. Organy mają obowiązek prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.).

Analiza akt administracyjnych dowodzi, że w toku kontrolowanego postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji, a także organ odwoławczy powyższym standardom procesowym nie sprostały. Przede wszystkim, żaden z organów orzekających w sprawie przed wydaniem decyzji nie zapewnił skarżącej prawnej możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i ustosunkowania się do zebranych w sprawie dowodów, co świadczy o naruszeniu art. 10 § 1 k.p.a. w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Na żadnym etapie postępowania skarżąca nie miała zapewnionej prawnej możliwości podjęcia obrony swoich praw. Naruszenie zasady czynnego udziału stron w realiach sprawy niniejszej jest ewidentne i należy przyjąć, że miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem gdyby organ zadośćuczynił wymogom z art. 10 § 1 k.p.a., skarżąca mogłaby przed wydaniem decyzji wykazać, że zadośćuczyniła wezwaniu organu odsyłając wypełnione druki o dochodach, czego dobitnym dowodem jest załączony do skargi dokument potwierdzenia nadania w dniu 17 listopada 2021 r. przesyłki poleconej nr [...] na adres MOPS ul. [...] w Ł., co czyni chybionym, a na pewno przedwczesnym stanowisko organów obu instancji, iż w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy ustalenie sytuacji dochodowej skarżącej było niemożliwe, albowiem jej postawa była bierna.

W tych okolicznościach organ przedwcześnie orzekł o ustaleniu opłaty, na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s.

Sąd przechodząc następnie do kwestii ewentualnego zwolnienia skarżącej na jej wniosek z opłaty w całości lub w części stwierdził, że organ odwoławczy motywując kontrolowaną decyzję przytoczył co prawda aktualne w dacie orzekania brzmienie art. 64 u.p.s., choć przywołał w tym zakresie poglądy judykatury wypracowane na tle art. 64 u.p.s. w brzmieniu sprzed jego nowelizacji dokonanej ustawą z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. 2019 r., poz. 1690), które obecnie utraciły swoją aktualność. Przepis art. 64 u.p.s. w brzmieniu sprzed nowelizacji uprawniał do ubiegania się o zwolnienie z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. Obecnie, w wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s., która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r., na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy zmieniającej, prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłaty stał się nieaktualny. Oznacza to, że strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z tej opłaty w decyzji ustalającej ich wysokość (vide: wyroki NSA z 11 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 318/22, 12 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1588/22, 11 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1644/21). Innymi słowy, złożenie przez zobowiązany podmiot stosownego wniosku na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego jak i postępowania odwoławczego nakłada na organ obowiązek jego rozpatrzenia i orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustalającej ich wysokość. Nie ma podstaw do twierdzenia, jak uczyniło to Kolegium, że wniosek taki powinien zostać rozpatrzony dopiero po uprawomocnieniu się decyzji ustalającej wysokość odpłatności.

Podsumowując, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa procesowego, co w konsekwencji skutkowało również naruszeniem norm prawa materialnego, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 18).

Kontynuując postępowanie organ uwzględni zaprezentowaną w uzasadnieniu niniejszego wyroku ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. Przede wszystkim organ ustali, czy przesyłka polecona o wskazanym przez skarżącą numerze nadawczym, skierowana do MOPS w Łodzi, wpłynęła do organu i faktycznie, jak twierdzi skarżąca zawierała druki o dochodach, umożliwiające ustalenie sytuacji jej dochodowej rzutującej w istotnym stopniu na ustalenie bądź odstąpienie od ustalenia odpłatności za pobyt mamy skarżącej w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym. Nadto, organ zweryfikuje i prawidłowo udokumentuje twierdzenia skarżącej, że już we wcześniejszych okresach pracownik socjalny znał aktualny adres pobytu skarżącej na terenie Niemiec, a także dysponował numerem jej telefonu i adresem email, wobec czego było możliwe nawiązanie kontaktu ze skarżącą, przeprowadzane były również wywiady środowiskowe, jednak z uwagi na sytuację dochodową skarżącej nie była ona zobowiązana do ponoszenia opłat. Organ weźmie również pod uwagę gotowość skarżącej do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia jej sytuacji dochodowej.

ds