Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1969/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1039/19 w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej i umorzenia odsetek za zwłokę od tej zaległości 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2) zasądza od B.Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 610 (słownie: sześćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Gd 1039/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi B. Z. uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 marca 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 29 października 2018 r. odmawiającą skarżącej umorzenia odsetek za zwłokę w kwocie 5.306 zł od zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z odpłatnego zbycia nieruchomości za 2015 r., rozłożenia na raty należności głównej w kwocie 32.003,48 zł istniejącej na dzień złożenia wniosku, stanowiącej zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z odpłatnego zbycia nieruchomości za 2015 r. oraz umarzającą postępowanie w części dotyczącej rozłożenia na raty kwoty 9.169,52 zł z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z odpłatnego zbycia nieruchomości za 2015 r.

WSA wskazał, że skarżąca jako uzasadnienie wniosku o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego powołała się na swój stan zdrowia oraz sytuację życiową. Organ podjął czynności dotyczące ustalenia sytuacji finansowej skarżącej i podał, że do dyspozycji skarżącej pozostaje kwota 156.386 zł, albowiem nie wyjaśniła ona sposobu wydatkowania tej części należności z tytułu zapłaty za zbyte mieszkanie spadkowe. W odpowiedzi na wezwanie organu skarżąca złożyła oświadczenie dotyczące wydatkowania kwoty 61.914 zł na leczenie i koszty opieki. W ocenie Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie organ z naruszeniem prawa zaniechał oceny dowodów zaoferowanych przez skarżącą na okoliczność jej stanu zdrowia. Zdaniem WSA ważny interes strony wymaga poczynienia ustaleń odnośnie do wszystkich zgłaszanych przez skarżąca okoliczności istotnych, nie tylko finansowych. W konsekwencji w zaskarżonym wyroku uznano za zasadny zarzut naruszenia art. 121 § 1, art. 123 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, co mogło mieć istotny wpływ na rozpoznanie sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik organu wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Gdańsku, a także o zasądzenie od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: "p.p.s.a." w zw. z art. 121 § 1 i art. 123 § 1 i 2 O.p. w zw. z art. 67a § 1 pkt 2 i 3 O.p. przez uznanie, że w sprawie doszło do naruszenia praw strony w zakresie czynnego udziału strony w postępowaniu, a postępowanie nie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadą zaufania,

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak wskazania w uzasadnienia wyroku na czym konkretnie polegało naruszenie wskazanych zasad ogólnych postępowania podatkowego i jaki konkretnie wpływ ma rozstrzygnięcie miał brak przesłuchania strony oraz wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia wyroku w zakresie prezentowania kwestii oceny stanu zdrowia skarżącej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się zasadna i dlatego została uwzględniona.

Stosownie do art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Uzasadnienie wyroku stanowi integralną część rozstrzygnięcia sądowego, realizując istotne, przypisane mu funkcje, a mianowicie funkcję perswazyjną oraz funkcję kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia.

Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swych orzeczeniach wskazywał, że uzasadnienie wyroku jest w istocie rzeczy instytucją wtórną w stosunku do postępowania przeprowadzonego przed sądem administracyjnym. Sprowadza się ono bowiem do rekapitulacji jego przebiegu i prezentacji stanowiska sądu. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. Uzasadnienie wyroku umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie oceny zasadności przesłanek, na których oparto zaskarżone orzeczenie. Taka ocena jest niezbędna dla przeprowadzenia prawidłowej kontroli instancyjnej.

Oznacza to, że podzielając stanowisko skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku powinien w pierwszej kolejności odnieść się do podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz zawrzeć jej wyjaśnienie. Konieczne jest zatem podanie przepisów prawa, które legły u podstaw rozstrzygnięcia oraz wyjaśnienie, jak sąd rozumiał te przepisy i dlaczego jego zdaniem miały one zastosowanie w sprawie. Tymczasem WSA w zasadzie jako naruszone przywołał jedynie art. 121 § 1, art. 123 § 1 i 2 O.p., stanowiące zasady ogólne postępowania podatkowego: zasadę zaufania oraz czynnego udziału stron, w żaden sposób nie odwołując się nawet do ich treści. Nie przedstawił, jak czyniąc głównym powodem uchylenia decyzji, Sąd rozumie te przepisy i na czym konkretnie miałoby polegać ich naruszenie w odniesieniu do wymienionych w wyroku braków postępowania dowodowego. Zatem uzasadnienie nie pozwoliło na skontrolowanie przez strony i sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów. Uzasadnienie to nie spełnia, określonych przywołanym przepisem, warunków uznania go za prawidłowe, albowiem nie zawiera wszystkich elementów, o jakich mowa w tym przepisie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzone braki stanowią w istocie o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i skutkować muszą przyjęciem, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wymyka się w istocie spod kontroli instancyjnej.

W tym stanie rzeczy jako zasadny należało ocenić sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy przez podzielenie stanowiska organu, a wobec uwzględnienia najdalej idącego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie ma potrzeby odnoszenia się do pozostałego zarzutu skargi kasacyjnej, gdyż sprawa wraca do ponownego rozpoznania nie będąc rozstrzygnięta w sposób poddający się kontroli instatncyjnej.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265) i zasądził od B. Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 610 (250 zł wpisu od skargi kasacyjnej plus 75% z kwoty 480 zł) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa COVID) oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej z 30.01.2023 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym.

Mirella Łent Jacek Brolik Stanisław Bogucki