Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2235/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 5 marca 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1474/21 w sprawie ze skargi T. C. na postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2022 r., I SA/Wa 1474/21 oddalił skargę T.C. na postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. znak: [...], Minister Rozwoju, Pracy i Technologii odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1995 r. Nr [...], stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez O. Przedsiębiorstwo Budowlane w O., przekształcone w Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Handlowe "T." w O. w likwidacji, prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w O., o łącznej powierzchni 41,193 m2, oznaczonego na k.m.1, obręb O., obejmującego działki wymienione w tabeli nr 1 stanowiącej załącznik do decyzji, w części dotyczącej działki nr 90/1 o powierzchni 40 m2, nr 100/6 o powierzchni 161 m2, nr 100/7 o powierzchni 231 m2, nr 100/8 o powierzchni 292 m2, nr 100/12 o powierzchni 923 m, nr 100/13 o powierzchni 926 m2. Pismem z dnia 12 marca 2021 r. T. C. wystąpiła do Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. postanowieniem. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, po rozpatrzeniu ww. wniosku T. C. utrzymał w mocy własne ww. postanowienie z dnia [...] lutego 2021 r. Minister wskazał, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Minister wskazał, że w niniejszej sprawie rozważenia wymagało, czy wnioskodawczyni mogła powołać się skutecznie na przepis prawa materialnego, stwarzający uprawnienie do zainicjowania postępowania nadzorczego wobec ww. decyzji Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1995 r. W tym zakresie Minister wskazał, że ww. decyzja Wojewody K. została wydana na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U.1990.79.464 ze zm.), dalej jako "ustawa o zmianie u.g.g.", zgodnie z którym grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stawały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, o ile nie naruszało to praw osób trzecich. Oznacza to, że stroną postępowania uwłaszczeniowego jest podmiot reprezentujący Skarb Państwa jako właściciel gruntu oraz przedsiębiorstwo państwowe, które jest uwłaszczone lub jego następca prawny. Osoba trzecia w tym postępowaniu może uczestniczyć tylko wówczas, gdy wykaże, że przysługują jej prawa, które uwłaszczenie mogło naruszyć. Organ podniósł, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, w postępowaniu uwłaszczeniowym, prowadzonym w oparciu o art. 2 ust. 1-3 ustawy o zmianie u.g.g., może także uczestniczyć osoba trzecia, gdy wykaże, iż przysługują jej prawa rzeczowe do gruntu, lub też inne prawa oparte na przepisach powszechnie obowiązujących, a które uwłaszczenie mogłoby naruszać. Prawa osób trzecich, do jakich odwołuje się zdanie drugie art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g., należy wiązać z prawami osób mających bądź prawa rzeczowe do nieruchomości, bądź roszczenia o przyznanie praw rzeczowych. Natomiast zasadą jest, że w postępowaniu nieważnościowym stronami postępowania są strony biorące udział w postępowaniu zwykłym lub ich następcy prawni. Ponadto, stroną postępowania nieważnościowego może być także podmiot, któremu przysługują obecnie prawa rzeczowe do nieruchomości, która była przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego, a która nie była stroną tego postępowania. Dalej Minister wskazał, że z akt uwłaszczeniowych sprawy zakończonej ww. decyzją Wojewody K. nie wynika aby skarżąca – T. C. legitymowała się przymiotem strony postępowania uwłaszczeniowego. Wnioskodawczyni nie wykazała istnienia jakichkolwiek praw rzeczowych do nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania uwłaszczeniowego. Minister wskazał, że zgodnie z treścią aktów własności ziemi nr [...] z dnia [...] lipca 1973 r., dawnymi właścicielami działek nr 90/1, nr 100/6, nr 100/7 i nr 100/8 byli W. C. i B. C. Z kolei z treści aktu własności ziemi nr 6563/73 z dnia 20 lipca 1973 r. wynika, że dawnymi właścicielami działek nr 100/12 i nr 100/13 byli W. C., M. G. i S. Ł. Skarżąca jest natomiast następcą prawnym dawnych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, obejmującej działki nr 90/1, nr 100/6, nr 100/7, nr 100/8, nr 100/12 i nr 100/13, co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w Olkuszu z dnia 25 kwietnia 1991 r., I Ns 212/91, sprostowane postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r., I Ns 212/91, postanowienie Sądu Rejonowego w Olkuszu I Ns 450/00. Decyzjami Urzędu Powiatowego w O. z dnia [...] stycznia 1975 r. znak: [...], wydanymi na podstawie art. 3, 8 i 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U.1974.10.64 ze zm.), działki nr 90/1 o powierzchni 40 m2, nr 100/6 o powierzchni 161 m2, nr 100/7 o powierzchni 231 m2, nr 100/8 o powierzchni 292 m2, nr 100/12 o powierzchni 923 i nr 100/13 o powierzchni 926 m2 zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto, wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2016 r. T. C.wystąpiła o zwrot ww. działek podnosząc, że nie zostały one zagospodarowane na cele wywłaszczenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] Starosta O. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w O.składającej się z ww. działek. Mając na uwadze powyższe okoliczności Minister wskazał, że w sytuacji, w której została wydana decyzja o uwłaszczeniu państwowej osoby prawnej nieruchomością, jej byli właściciele lub ich następcy prawni mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, gdy została ona wydana przed rozpatrzeniem tzw. wniosku "zwrotowego". Takie prawo daje im roszczenie wynikające z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2020.65 ze zm.), dalej jako "u.g.n.", o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Brak jest bowiem podstaw, by interesu prawnego odmówić stronie skarżącej, która powołuje się na swój tytuł prawny do nieruchomości wywodząc go z innego aktu prawnego, a której roszczenie nie zostało negatywnie rozpatrzone przez właściwy organ. Minister zwrócił uwagę, że decyzja Wojewody K. wydana została w dniu 28 kwietnia 1995 r., a zatem na długo przed złożeniem wniosku z dnia 12 sierpnia 2016 r. o zwrot nieruchomości. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym złożenie w odpowiednim czasie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu i zawiadomienie o tym fakcie organu orzekającego o uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem niej praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. Organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe jest bowiem innym organem niż prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości i w związku z tym nie ma obowiązku ustalenia z urzędu, czy w stosunku do gruntu objętego uwłaszczeniem zostały spełnione ustawowe przesłanki zwrotu nieruchomości na rzecz jej poprzedniego właściciela. Wnioskodawczyni w niniejszej sprawie nie przysługiwał zatem status osoby trzeciej w postępowaniu uwłaszczeniowym, a w konsekwencji T. C. nie ma interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności ww. decyzji uwłaszczeniowej.

Skargę na powyższe postanowienie wniosła T. C., zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia z dnia [...] lutego 2021 r., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie argumentując jak w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2022 r. oddalił skargę wskazując, że uznaje za prawidłowe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Dalej Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei rola art. 61a § 1 k.p.a. sprowadza się do eliminacji wszczynania postępowania przez podmiot, który po pierwsze nie posiada zdolności procesowej i po drugie w sposób oczywisty, bezsprzeczny, nie budzący wątpliwości, czyli nie wymagający prowadzenia postępowania administracyjnego – nie posiada legitymacji materialnoprawnej do wszczęcia postępowania administracyjnego. Sąd I instancji podzielił stanowisko Ministra, że w sytuacji, w której została wydana decyzja o uwłaszczeniu państwowej osoby prawnej nieruchomością, jej byli właściciele lub ich następcy prawni mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, gdy została ona wydana przed rozpatrzeniem tzw. "wniosku zwrotowego" złożonego na podstawie art. 136 u.g.n. W sytuacji złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, brak jest podstaw aby odmówić interesu prawnego stronie, która powołuje się na swój tytuł prawny do nieruchomości wywodząc go z innego aktu prawnego, a której roszczenie nie zostało negatywnie rozpatrzone przez właściwy organ. Jak jednak słusznie zauważył Minister, decyzja uwłaszczeniowa Wojewody K. wydana została na długo przed złożeniem przez skarżącą wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Sąd I instancji podzielił zatem stanowisko organu, że dopiero złożenie w odpowiednim czasie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i zawiadomienie o tym fakcie organu orzekającego o uwłaszczeniu, powoduje ujawnienie względem tej nieruchomości praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. Organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe jest bowiem innym organem niż prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości i w związku z tym nie ma obowiązku ustalenia z urzędu, czy w stosunku do gruntu objętego uwłaszczeniem zostały spełnione ustawowe przesłanki zwrotu nieruchomości na rzecz jej poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców. W ocenie Sądu I instancji organ zasadnie przyjął, że wnioskodawczyni nie przysługiwał status osoby trzeciej w postępowaniu uwłaszczeniowym, a tym samym nie ma ona obecnie interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności ww. decyzji uwłaszczeniowej. Niezależnie od powyższego Sąd I instancji wskazał także, że w dacie orzekania, na skutek zmiany stanu prawnego, zaistniała przedmiotowa niedopuszczalność wszczęcia postępowania nieważnościowego, wynikająca ze zmiany przepisów k.p.a. W dniu 16 września 2021 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.1491), dalej jako "ustawa o zmianie k.p.a.", która zmieniła treść art. 156 § 2 k.p.a. Zgodnie z obecnie obowiązującą treścią tegoż przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ponadto do art. 158 k.p.a. dodany został § 3, zgodnie z którym, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że po upływie ww. terminów nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a postępowanie wszczęte winno być umorzone.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła T. C., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

I. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. oraz art. 47 ust. 4 w zw. z art. 69 ust. 1 i z art. 4 ust. 4 i art. 33 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U.1985.30.127 ze zm.), dalej jako "u.g.g.", oraz w zw. z art. 9, art. 28 i art. 61a §1 k.p.a. przez bezpodstawne uznanie, że w postępowaniu uwłaszczeniowym Wojewoda K., który wydał decyzję z dnia [...] kwietnia 1995 r., nr [...] nie miał obowiązku ustalania, kto jest spadkobiercą właściciela wywłaszczonej nieruchomości i zawiadamiania go jako strony o toczącym się postępowaniu stwierdzając, że skarżąca nie mogła występować w tym postępowaniu jako strona, gdyż nie przysługiwał jej status osoby trzeciej w postępowaniu uwłaszczeniowym, albowiem wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyła kilkanaście łat po decyzji wywłaszczeniowej i w związku z tym nie posiada ona interesu prawnego w kwestionowaniu ww. decyzji;

b) art. 1 pkt 1) i pkt 2) oraz art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP przez bezpodstawne uznanie, że ww. nowelizacja k.p.a. jest słuszna i zgodna z art. 2 Konstytucji RP i przez akceptację sprzeczności pomiędzy art. 2 ust. 1 i art. 158 § 3 k.p.a. dodanym przez ustawę nowelizującą;

c) art. 2, art. 45 ust. 1, art. 64 i art. 77 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Wolności sporządzony w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. przez nieuznanie, że ww. ustawa o zmianie k.p.a. narusza sposób legislacji, która powinna realizować zasady demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej zapewniającej możliwość domagania się wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa pozbawiającej skarżącą prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia bez nieuzasadnionej zwłoki przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd sprawy o ochronę jej prawa własności polegającego na wynagrodzeniu szkody jaka została jej wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej;

II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art, 7a, art. 7b, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 61 § 3 i § 4, art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 1 pkt 1) i 2) i z art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie k.p.a., gdyż w wyniku naruszenia tych przepisów doszło do naruszenia prawa materialnego, co pozbawia skarżącą prawnej ochrony do dochodzenia prawa wynagrodzenia szkody wyrządzonej ww. decyzją Wojewody K. wydaną z rażącym naruszeniem prawa.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej wypada zauważyć, iż w badanej sprawie doszło do odmowy wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczającej państwową osobę prawną inną niż Skarb Państwa, w trybie art. 2 ust. 1 – 3 ustawy o zmianie u.g.g. W sprawie jest niesporne, że grunt objęty decyzją uwłaszczeniową pochodził częściowo z wywłaszczeń dokonanych w latach siedemdziesiątych XX w., w tym od poprzedników prawnych skarżącej, wywłaszczonych decyzjami organów administracji w 1975 r. Niesporne jest także, że skarżąca i jej poprzednicy prawni nie brali udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym zakończonym ww. ostateczną decyzją Wojewody K. z dnia [...] kwietnia 1995 r. Skarżącą nie może być zatem uznana za stronę postępowania nieważnościowego z tego powodu, że brała udział w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją uwłaszczeniową. Wypada dostrzec, że powyższa konkluzja organu i Sądu I instancji nie jest podważana w kasacji. Minister konstatując, iż skarżąca nie brała udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym zbadał także przymiot strony postępowania nieważnościowego na gruncie art 28 k.p.a., uznając, iż stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Odnosząc się do tej kwestii, której konkluzja zaaprobowana została przez Sąd I instancji, wypada dostrzec, iż mieć interes prawny to tyle, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu – strony postępowania (vide: wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2013 r., I OSK 2226/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Stwierdzenie istnienia interesu prawnego to w istocie ustalenie związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu. Przy czym, interes prawny może wynikać z norm nie tylko zaliczanych do prawa administracyjnego ale także do innych dziedzin prawa, w tym także do prawa cywilnego, a zwłaszcza rzeczowego (vide: wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r., I OSK 1101/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do tej kwestii, w toku dotychczasowego postępowania trafnie uznano, że skarżąca nie ma aktualnie żadnego tytułu prawnorzeczonego do gruntów, które z dniem 5 grudnia 1990 r. stały się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego państwowej osoby prawnej. Okoliczność ta nie jest podważana zarzutem kasacyjnym. Dodatkowo organ ustalił, że skarżąca w 2016 r. zainicjowała postępowanie o zwrot nieruchomości wywłaszczonych jej poprzednikom prawnym. Podstawę tegoż wniosku stanowił art. 136 u.g.n. Postępowanie zwrotowe nie zakończyło się sukcesem skarżącej, a z okoliczności sprawy wynika m.in., że wywłaszczone nieruchomości zostały oddane w użytkowanie wieczyste lub stały się przedmiotem własności innych podmiotów, których prawa zostały ujawnione w księgach wieczystych. W takiej sytuacji trafna jest konkluzja organu i Sądu I instancji, iż skarżąca nie jest w stanie aktualnie wskazać przepisu prawa materialnego, na którego podstawie mogłaby skutecznie żądać określonej czynności organu administracji w odniesieniu do ww. decyzji uwłaszczeniowej, w szczególności przepisem takim nie są regulacje odnoszące się do prawa własności lub innych praw rzeczowych do gruntu.

W toku badanej sprawy, na potrzeby ustalenia okoliczności mogących wskazywać źródło interesu prawnego skarżącej w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, poddano analizie uprawnienie skarżącej do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Trafnie jednak dostrzeżono, że skarżąca nie zgłosiła w trybie art. 136 u.g.n. żądania zwrotu wywłaszczonej decyzji do dnia decyzji uwłaszczeniowej, a nadto, że roszczenie to zostało zgłoszone przez skarżącą później, ale nie przyniosło zwrotu na jej rzecz prawa do wywłaszczonej nieruchomości. Skarżąca nie podważa powyższych okoliczności. Naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. oraz art. 47 ust. 4 w zw. z art. 69 ust. 1 i z art. 4 ust. 4 i art. 33 u.g.g. oraz w zw. z art. 9, art. 28 i art. 61a §1 k.p.a. skarżąca upatruje natomiast w uznaniu, że organ rozstrzygający o uwłaszczeniu nie miał obowiązku ustalania, kto jest spadkobiercą właściciela wywłaszczonej nieruchomości i zawiadamiania go jako strony o toczącym się postępowaniu, co umożliwiłoby zgłoszenie żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Kwestia zakresu obowiązków organu prowadzącego postępowanie uwłaszczeniowe w trybie art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. była wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego, który konsekwentnie wskazywał, że niewykorzystanie nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu samo przez się, nie stanowiło przeszkody do uwłaszczenia w powyższym trybie. Takiego warunku nie formułował art. 2 ustawy o zmianie u.g.g., natomiast w myśl art. 69 u.g.g. obok wystąpienia przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, konieczny był także wniosek byłego właściciela lub jego spadkobierców o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Dopóki nie został złożony wniosek o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu, dopóty nie ujawniało się roszczenie osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. Organ rozstrzygający o uwłaszczeniu nie miał zatem prawnego obowiązku uwzględniania z urzędu okoliczności wskazujących na to, że określona nieruchomość została wywłaszczona i nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia (vide: wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2005 r., I OSK 1331/04; wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2006 r., I OSK 1363/05; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2007 r., I OSK 1652/06; wyrok NSA z dnia 16 września 2009 r., I OSK 1268/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Powyższe uwagi wskazują, iż w późniejszym orzecznictwie odrzucono pogląd prawny, który legł u podstaw uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 1999 r., OPS 15/98, uznającej w art. 9 k.p.a. źródło obowiązku organu prowadzącego postępowanie uwłaszczeniowe do informowania wywłaszczonych podmiotów lub ich spadkobierców o prowadzonym postępowaniu uwłaszczeniowym umożliwiającego wystąpienie z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Powyższa kontrowersja nie ma jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia podjętego w niniejszej sprawie, opartego na konkluzji o braku interesu prawnego skarżącej w postępowaniu tyczącym nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż skarżąca zgłosiła ostatecznie wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, który został rozpoznany negatywnie decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. Tym samym roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oparte na aktualnie obowiązującej w tym zakresie podstawie prawnej, nie może być postrzegane jako źródło interesu prawnego skarżącej w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Nie można zatem znaleźć przekonywujących argumentów dla uznania, że w badanej sprawie doszło do naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. oraz art. 47 ust. 4 w zw. z art. 69 ust. 1 i z art. 4 ust. 4 i art. 33 u.g.g. oraz w zw. z art. 9, art. 28 k.p.a. Brak jest także podstaw do twierdzenia, że formalne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego mogło naruszać przepisy postępowania – art. 6, art. 7, art, 7a, art. 7b, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 61 § 3 i § 4 k.p.a. Zresztą skarga kasacyjna nie wyjaśnia, w czym konkretnie jej autor upatruje naruszenia ww. przepisów. Trafnie zatem podstawą rozstrzygnięcia badanej sprawy stanowił art. 61a § 1 k.p.a., stawiający barierę postępowaniom inicjowanym przez podmioty nie mające interesu prawnego w domaganiu się rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji.

W motywach skargi kasacyjnej nie można także doszukać się argumentacji wskazującej na naruszenie przez Sąd I instancji przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. Zarzut kasacyjny postawiony w tym zakresie uznać zatem należy za niezasadny.

Nie można także uznać, iż w badanej sprawie, której przedmiotem sądowej kontroli pozostawało postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego, wydane na podstawie art. 61a §1 k.p.a., doszło do naruszenia art. 1 pkt 1) i pkt 2) oraz art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie k.p.a., art. 158 § 3 k.p.a. w zw. z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 64 i art. 77 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Wolności sporządzonej w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. Nie ulega wątpliwości, iż powyższa regulacja prawna nie była podstawą odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego. Nie obowiązywała ona w dniu wydania ostatecznego postanowienia w niniejszej sprawie, tj. w dniu [...] kwietnia 2021 r., a Sąd I instancji odnosząc się tej regulacji prawnej wyraźnie wskazał, iż czyni to niezależnie od swych wcześniejszych rozważań, odnoszących się do braku przymiotu strony. Nie ulega wątpliwości, iż przywołana powyżej regulacja prawna wykreowała, nieznaną w dniu wydania zaskarżonego postanowienia, podstawę odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego, opartą na upływie określonego czasu od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji objętej zarzutem nieważności. Skoro jednak sąd administracyjny kontroluje zgodność z prawem zaskarżonej aktu według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania tegoż aktu (vide: wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2009 r., II OSK 1798/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), to za zbędne dla oceny kontrolowanego postanowienia uznać należy uwagi Sądu I instancji odnoszące się do zmiany stanu prawnego po dniu podjęcia zaskarżonego postanowienia. Poprzestając na ocenie okoliczności istotnych z punktu widzenia zaskarżonego postanowienia, wypada odstąpić od oceny tych zarzutów kasacji, które tyczą argumentacji Sądu I instancji zaprezentowanej w oderwaniu od okoliczności sprawy.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.