Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1160/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 22, art. 28
journal: Dz.U. 2023 poz 810
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2023 r. sprawy ze skargi R. S. (S.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 maja 2023 r. nr 010070/680/1298666/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

R. S. (dalej: "skarżący"), wnioskiem z dnia 4 lutego 2022 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna – M. S. (ur. [...] r.), w okresie od dnia 1.06.2022 r. do dnia 31.05.2023 r.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ") informacją z dnia 28 października 2022 r. przyznał skarżącemu prawo do wnioskowanego świadczenia w wysokości 500 zł. miesięcznie.

Postanowieniem z dnia 14 lutego 2023 r. organ, działając z urzędu na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775, w skrócie: "k.p.a.") w związku z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 810 z późn. zm., w skrócie: "u.p.p.w.d."), wznowił postępowanie w sprawie prawa skarżącego do świadczenia wychowawczego.

W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 28 lutego 2023 r., wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., organ uchylił przyznane skarżącemu informacją z dnia 28 października 2022 r. prawo do świadczenia wychowawczego, bowiem od dnia 1 lutego 2022 r. syn mieszkał z matką – M. S. Analizując stan faktyczny sprawy uznał, że z treści postanowienia Sądu Rejonowego [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich w M. z dnia [...] r., sygn. akt [...], wynika, iż syn faktycznie zamieszkuje z matką począwszy od orzeczenia rozwodu w 2014 r. Okoliczność tą potwierdził wywiad środowiskowy z dnia 10 sierpnia 2022 r. oraz brak jest w tym zakresie, z późniejszą datą, innych orzeczeń sądu opiekuńczego. Wyjaśnił, że do ZUS-u wpłynęły wnioski obojga rodziców - matki z dnia 1 lutego 2022 r. i skarżącego z dnia 4 lutego 2022 r. Informacją z dnia 19 lipca 2022 r. organ przyznał matce świadczenie wychowawcze na cały wnioskowany okres w pełnej wysokości. Skarżący w dniu 2 sierpnia 2022 r. dołączył do swojego wniosku protokół z mediacji i ugodę mediacyjną z dnia [...] r., oraz postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. zatwierdzające protokół z mediacji, z których wynika, iż miejscem zamieszkania syna będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki, natomiast skarżący ma szczegółowo ustalone kontakty z synem (pkt 2 protokołu). W związku z tym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C. przeprowadził w dniu 8.09.2022 r. wywiad środowiskowy, w którym, w oparciu o oświadczenie skarżącego uznał, że wraz z nim mieszka syn. Mając na uwadze powyższe, informacją z dnia 28 października 2022 r., organ przyznał skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na syna w kwocie 500 zł. miesięcznie, na okres od 1.06.2022 r. do 31.05.2023 r., oraz decyzją z dnia 02.11.2022 r. organ uchylił przyznane matce jego syna prawo do świadczenia wychowawczego za ten sam okres oraz poinformował, że pobrane za okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 października 2022 r. świadczenie wychowawcze jest nienależnie pobrane. Odwołanie od tej decyzji złożyła matka podając, że małoletni syn przebywa pod jej opieką, mimo to organ decyzją z dnia 12 stycznia 2023 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 02.11.2022 r. W dniu 13.02.2023 r. do organu wpłynęła skarga matki do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na decyzję organu z dnia 12.01.2023 r., do której dołączono: postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r., mocą którego oddalono wniosek skarżącego o zmianę wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...], wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...], oraz postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., stwierdzające wykonalność wyroku z dnia [...] r., w zakresie zmienionym przez wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia [...] r. Mocą prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 kwietnia 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 429/23 umorzono postępowanie zainicjowane skargą złożoną przez matkę syna skarżącego. Otrzymanie przywołanych powyżej dokumentów skutkowało wznowieniem postępowania w sprawie prawa skarżącego do świadczenia wychowawczego, w wysokości 500 zł. miesięcznie, w okresie od dnia 1.06.2022 r. do dnia 31.05.2023 r., przyznanego informacją z dnia 28 października 2022 r.

Od decyzji organu z dnia 28 lutego 2023 r. skarżący wniósł odwołanie, do którego załączył postanowienie Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...], mocą którego uchylone zostało postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. Zarzucił organowi naruszenie art. 22 u.p.p.w.d., poprzez jego wadliwe zastosowanie i błąd w ustaleniach faktycznych, co skutkowało naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 28 u.p.p.w.d. Podał, że w sprawie małoletniego syna toczyło się w 2021 r. postępowanie karne wobec jego macierzystej babki, stąd też syn u niego przebywał.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 12 maja 2023 r., nr 010070/680/1298666/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 28 lutego 2023 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d. jeśli rodzice po rozwodzie zamieszkują rozdzielenie, a sąd nie orzeknie opieki naprzemiennej, świadczenie wychowawcze przysługuje tylko jednemu rodzicowi, a mianowicie temu, z którym dziecko mieszka i pozostaje na jego utrzymaniu. W takiej sytuacji dla przyznania świadczenia wychowawczego nie ma znaczenia, który z rodziców pierwszy złożył wniosek, ponieważ zdanie 2-gie art. 22 u.p.p.w.d. ma zastosowanie tylko w sytuacji "jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców". Organ dokonał oceny wszystkich zgromadzonych w sprawie wniosków i składanych pism, jak też przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, oraz przyjął, że w okresie od miesiąca lutego 2022 r. syn skarżącego mieszkał z matką, natomiast u skarżącego przebywał jedynie na czas realizowania ustalonych w wyniku ugody kontaktów.

Pismem z dnia 9 września 2023 r. skarżący złożył skargę, w której zarzucił wadliwą interpretację art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d., a także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 7-8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) k.p.a., oraz domagał się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji. Opisał treść ugody zawartej w dniu [...] r. przed mediatorem, z której wynika, że w razie sytuacji zagrażającej zdrowiu i życiu syn będzie przebywać u skarżącego. Taka sytuacja, zdaniem skarżącego zaistniała w 2021 r., kiedy to skarżący skierował prywatny akt oskarżenia przeciwko byłej teściowej, która w dniu [...] r. naruszyła nietykalność cielesną jego syna. Stąd też w tym zakresie ustalenia organu są dowolne i błędne, przez co naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego (art. 6-8 k.p.a.).

W odpowiedzi na skargę z dnia 6 lipca 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022r. poz. 2492) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2023r. poz. 1634, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a.

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym, z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek w tym przedmiocie, przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy, w terminie czternastu dni od zawiadomienia o jego złożeniu (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Kontrolując zaskarżoną decyzję zaakcentować należy, że w sprawach o świadczenie wychowawcze organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działają jako organy administracji publicznej, w sposób władczy rozstrzygając o prawach i obowiązkach obywatela. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do tego świadczenia wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej, natomiast z mocy art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują danej kwestii związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy k.p.a. Oznacza to, że prowadzący postępowanie w zakresie świadczenia wychowawczego organ jest związany obowiązkami wynikającymi z wyrażonych w k.p.a. zasadach postępowania administracyjnego.

Na mocy art. 18 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres od 1 czerwca do 31 maja roku następnego. Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następuje odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo wychowawczej, albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Przy czym, zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki i ojca z zastrzeżeniem przypadku, gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Jednocześnie, zgodnie z treścią art. 5 pkt 2a u.p.p.w.d. w przypadku, gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzalnych okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, że zarówno przed nowelizacją, jak i po nowelizacji u.p.p.w.d. nie zmieniła się zasada, że świadczenie wychowawcze przysługuje na dane dziecko matce lub ojcu tego dziecka, o ile odpowiednio matka lub ojciec zamieszkują z danym dzieckiem i dziecko pozostaje na utrzymaniu odpowiednio - matki lub ojca.

Zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d., w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Zatem art. 22 u.p.p.w.d. ma zastosowanie tylko wówczas, gdy równocześnie oboje rodzice sprawują opiekę nad dzieckiem.

Bezspornie kwestię opieki nad dzieckiem co do zasady mogą regulować sami rodzice.

Po wydaniu orzeczenia sądowego możliwy jest przypadek, że rodzice na nowo ustalą zasady opieki nad dzieckiem. Czym innym jest jednak sytuacja, kiedy oboje mają pełnię władzy rodzicielskiej, a czym innym, kiedy władza rodzicielska jednego z nich jest ograniczona i w świetle orzeczenia sądowego nie może on podejmować się stałej opieki nad dzieckiem.

Nie ulega wątpliwości, że w wyroku rozwodowym Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...], to matce syna skarżącego powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, natomiast skarżącemu zapewniono możliwość współdecydowania w istotnych sprawach małoletniego syna oraz zasądzono alimenty w kwocie 500,- zł. miesięcznie płatne z góry do 15-go każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminu ich płatności, jak również szczegółowo ustalono kontakty z synem.

Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...], rozszerzono kontakty skarżącego z synem dodając wyłącznie termin od dnia 31 grudnia od godź. 12 do dnia 1 stycznia do godź. 18.

W ocenie składu orzekającego od dnia wydania przywołanego wyroku Sądu Apelacyjnego w K. do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie dokonano innych nowych ustaleń (por. treść postanowienia Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...]).

Stosownie do treści art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, w skrócie: "k.p.c.") orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia charakteryzuje się w istocie rzeczy dwoma aspektami. Pierwszy z nich odnosi się do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia, drugi natomiast przejawia się w mocy wiążącej jako określonym walorze rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. Zatem, w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem, czy miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego.

Stosownie do treści art. 578 § 1 k.p.c. postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne z chwilą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było, z chwilą ich wydania. Niemniej rozstrzygnięcie to, aby miało moc wiążącą i mogło być "realizowane przez organy i instytucje" musi mieć przymiot wykonalności stwierdzonej z urzędu przez sąd (por. art. 365 § 1 k.p.c.).

Zważywszy na opisany powyżej stan faktyczny i prawny w sprawie prawidłowo zostały ocenione okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia (art. 7-8, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.). Wbrew twierdzeniom skarżącego nie doszło również do naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d., ani też innych przepisów, w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, oddalił skargę.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl