Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 324/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 112 ust. 2, art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody z dnia 6 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 6 maja 2021 r., którą utrzymano w mocy decyzję Starosty z dnia 12 lutego 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 29 stycznia 2018 r. Starosta odmówił zwrotu M.M. gruntów stanowiących działkę nr [..], położonych w B., gmina C. (pkt 1 decyzji) oraz wypłacenia odszkodowania w wysokości 150 000 zł tytułem odszkodowania za bezprawne zabranie gruntów (pkt 2 decyzji).

Wojewoda decyzją z dnia 11 maja 2018 r. uchylił decyzję Starosty z dnia 29 stycznia 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, stwierdzając, że organ I instancji nie ustalił przedmiotu postępowania, czym naruszył art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz, że kwestia odszkodowania wykracza poza ramy postępowania zwrotowego, o czym należałoby poinformować M. M. i ewentualnie doprecyzować, czy wnioskodawca żąda wszczęcia odrębnego postępowania w tym zakresie. Za niedopuszczalne uznano też orzeczenie o dwóch niezwiązanych ze sobą sprawach w jednej decyzji.

Wnioskodawca w piśmie z dnia 29 czerwca 2018 r. sprecyzował, że żąda "wszczęcia jednego postępowania mojego wniosku z dnia 13 lutego 2017 r. zwrotu gruntów o pow. 2.14 ha lub wypłaty odszkodowania w kwocie 150.000 zł jednak na podstawie art. 363 kodeksu cywilnego rezygnuje ze zwrotu gruntów przywrócenie stanu poprzedniego do świadczenia w pieniądzu wskazanej wyżej kwoty".

Decyzją z dnia 19 września 2018 r. Starosta umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w B., gmina C. oraz wypłacenia odszkodowania tytułem odszkodowania za bezprawne zabranie gruntów.

Decyzją z dnia 30 marca 2020 r. Wojewoda uchylił decyzję Starosty z dnia 19 września 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując m.in., że "organ I instancji nie ustalił, czy z wnioskiem wystąpiła osoba legitymowana, nie ustalił też przedmiotu postępowania, jak również, czy kwestia odszkodowania wykracza poza ramy postępowania zwrotowego, o czym należałoby poinformować M. M. i ewentualnie dopytać go, czy żąda wszczęcia odrębnego postępowania w tym zakresie".

Pismem z dnia 23 lipca 2020 r. M. M. wycofał swój wniosek z dnia 29 czerwca 2018 r. dotyczący zwrotu nieruchomości i wniósł o wypłatę odszkodowania w kwocie 150 000 zł za bezprawne zabranie jego ojcu B. M. gruntów w B.

Decyzją z dnia 22 września 2020 r. Starosta odmówił wypłaty odszkodowania w wysokości 150 000 zł tytułem odszkodowania za bezprawne zabranie B.M. gruntów o powierzchni 2.14 ha położonych w B. gmina C. (pkt 1 decyzji) oraz o umorzył postępowania w zakresie zwrotu nieruchomości o powierzchni 2.14 ha położonych w B., gmina C. (pkt 2 decyzji).

Decyzją z dnia 10 grudnia 2020 r. Wojewoda uchylił w całości decyzję Starosty z dnia 22 września 2020 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewoda stwierdził, że w aktach nie ma postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po B. M. oraz, że w dalszym ciągu nie określono precyzyjnie przedmiotu postępowania. Wojewoda uznał też, że Starosta powinien wydać 2 odrębne decyzje – decyzję w zakresie sprawy o zwrot nieruchomości oraz decyzję w zakresie sprawy o wypłatę odszkodowania.

Starosta decyzją z dnia 12 lutego 2021 r. umorzył postępowanie w zakresie odszkodowania w wysokości 150 000 zł tytułem odszkodowania za bezprawne zabranie B. M. gruntów o powierzchni 2.16 ha położonych w B., gmina C. Starosta wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 28 stycznia 2021 r. rozdzielił dotychczas prowadzone postępowanie administracyjne na dwa postępowania: w sprawie zwrotu nieruchomości nr [..] i nr [..] położonych w B., gmina C. oraz w sprawie wypłaty odszkodowania w wysokości 150 000 zł tytułem odszkodowania za bezprawne zabranie B. M. gruntów o powierzchni 2.16 ha położonych w B. gmina C.

W ocenie organu treść pism i wniosków M. M. wskazuje, że żąda on odszkodowania, o którym mowa w art. 417 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny. Oznacza to, że właściwy do rozpatrzenia tego wniosku jest sąd powszechny, a nie organy administracji publicznej, zatem postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć.

Wojewoda rozpoznając odwołanie M. M. decyzją z dnia 6 maja 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia 12 lutego 2021 r.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na podstawie prawomocnego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia 5 czerwca 1954 r. Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 29 września 1954 r. założył księgę wieczystą dla nieruchomości położonej w gromadzie B., powiat L., składającej się z działek nr [..]-[..] o pow. 14,22 ha, w której jako właściciela ujawniono B. M. Pismem z dnia 9 marca 1957 r. rolnicy ze wsi B., w tym B. M., wystąpili do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej o przydzielenie na własność gruntów w dolinie rzeki Ł. W związku z tym został przygotowany projekt zamiany gruntów, na który B. M. wyraził zgodę, a orzeczeniem z dnia 4 stycznia 1957 r., Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, na podstawie art. 13 dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów, zatwierdziło ten projekt wymiany gruntów. Następnie orzeczeniem z dnia 16 czerwca 1958 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej uchyliło orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia 5 czerwca 1954 r., w którym stwierdzono, że granice tego gospodarstwa (działki) zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [..] 1957. Po rozpatrzeniu wniosku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 2 października 1958 r., Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 2 grudnia 1958 r. nr [..] dokonał wpisu zmian w księdze wieczystej nr [..] dotyczących nieruchomości stanowiącej własność B. M., tj. w dziale 1 wpisano działki nr: [..]-[.], o pow. 12,06 ha. Z powyższego wynika, że różnica w powierzchni działek nr [..]-[..] (nadanych w 1954 r.) a powierzchni działek nr [..]-[..] (nadanych po zamianie w 1958 r.) wynosi 2,16 ha. W aktach sprawy znajduje się odpis postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 28 grudnia 1995 r., sygn. akt [..], o dziale spadku po B. M., z którego wynika, że M.M. nabył gospodarstwo rolne we wsi B. o pow. 12,06 ha. Z pism M. M. wyraźnie wynika, że żąda odszkodowania za nieruchomość, która nie wchodziła w skład tego gospodarstwa rolnego. W związku z tym nie można uznać, iż postanowienie o dziale spadku obejmowało ewentualne roszczenie o odszkodowanie za nieruchomość, która nie znajdowała się w granicach tego gospodarstwa. Z tego powodu Starosta pozyskał postanowienie Sądu Powiatowego z dnia 27 marca 1964 r., zgodnie z którym spadek po zmarłym w dniu 13 stycznia 1962 r. B. M. nabył M. M. w 3/40 częściach spadku.

Wojewoda podkreślił, że zmniejszenie powierzchni gospodarstwa rolnego B. M. nastąpiło w wyniku regulacji – wymiany gruntów wsi B. w roku 1958, która odbyła się na podstawie dekretu z dnia 6 sierpnia 1949 r., a sytuacja taka nie kwalifikuje się do zastosowania przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Treść pism, wniosków i odwołania z dnia 16 lutego 2021 r. M. M. wskazuje, iż żąda on odszkodowania, o którym mowa w art. 417 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2964 r. Kodeks cywilny. Oznacza to, że właściwy do rozpatrzenia tego wniosku jest sąd powszechny, a nie organy administracji publicznej. Oznacza to, że Starosta prawidłowo, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył sprawę ustalenia odszkodowania, którą prowadził na podstawie przepisów u.g.n., gdyż stała się ona bezprzedmiotowa.

M.M. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Wojewody z dnia 6 maja 2021 r. wskazał, że dotyczy ona przewlekłości postępowania oraz, że zależy mu na dojściu do prawdy obiektywnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r, poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a, wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę legalności działalności administracji publicznej, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, a także ocenić wpływ ewentualnego naruszenia na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a).

Analiza okoliczności faktycznych i prawnych niniejszej sprawy doprowadziła Sąd do wniosku, że zaskarżona decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Starosty z dnia 12 lutego 2021 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w zakresie wypłaty odszkodowania w wysokości 150 000 zł tytułem odszkodowania za bezprawne zabranie poprzednikowi prawnemu skarżącego B. M. gruntów o powierzchni 2,16 ha, położonych w B., gmina C., nie narusza prawa.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny, czy organy prawidłowo, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., stwierdziły bezprzedmiotowość postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego z dnia 31 sierpnia 2016 r. Przy czym należy zwrócić uwagę, że pierwotny wniosek skarżącego dotyczył "zwrotu gruntów o powierzchni 2,14 ha położonych w B., działka nr [..] lub wypłacenia odszkodowania w wysokości 100 000 zł, nr księgi wieczystej [..] (...)". W toku postępowania został doprecyzowany pismem z dnia 29 czerwca 2018 r. i dotyczył "zwrotu gruntów o powierzchni 2,14 ha lub wypłaty odszkodowania w kwocie 150 000 zł". Natomiast w piśmie z dnia 23 lipca 2020 r. wnioskodawca wycofał swój wniosek w zakresie zwrotu gruntów o powierzchni 2,14 ha położonych w B. W związku z tym, przedmiotem żądania rozpoznawanego przez organy w zaskarżonej decyzji była kwestia odszkodowania za grunty o powierzchni 2,14 ha odebrane B. M., poprzednikowi prawnemu skarżącego.

Podstawą prawną wydanych w sprawie decyzji był przepis art. 105 § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przesłanki stanu bezprzedmiotowości mogą mieć charakter podmiotowy, tj. dotyczący układu podmiotowego konkretnego postępowania, jak i przedmiotowy, tj. dotyczący samego przedmiotu postępowania administracyjnego. W akcie stosowania prawa administracyjnego organ dokonuje autorytatywnej konkretyzacji uprawnień lub obowiązków określonego podmiotu, kształtując jego sytuację prawną, co oznacza, że przesłanki podmiotowe odnoszą się do zdolności określonego podmiotu do bycia podmiotem obrotu prawnego i zagadnienia identyfikacji sfery interesu prawnego tego określonego podmiotu, natomiast przesłanki przedmiotowe odnoszą się do tego, jakie określone i skonkretyzowane obowiązki mają być nałożone, a jakie uprawniania przyznane w procesie konkretyzacji norm prawa administracyjnego. W bezprzedmiotowości postępowania chodzi o przeszkody, czy to wynikające z przepisów postępowania administracyjnego, czy to z przepisów prawa materialnego, które wykluczają możność konkretyzacji uprawnień lub obowiązków strony w akcie stosowania prawa administracyjnego.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił stanowisko organów, że w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy zachodzi stan bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co przesądza o tym, że zaskarżoną decyzję należy uznać za zgodną z prawem.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego niniejszej sprawy wynika, że aktem nadania z dnia 20 lipca 1954 r. Powiatowa Komisja Ziemska przyznała B. M. – ojcu skarżącego, gospodarstwo o powierzchni 14.22 ha, położone w gromadzie B., gmina C., składające się z działek o numerach [..]-[..]. Orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki) nr [..] z dnia 5 czerwca 1954 r. Prezydium Rady Narodowej ustaliło szacunek gospodarstwa położonego w gromadzie B. nadanego B.M. Treść uzasadnienia wskazanego orzeczenia potwierdza przyznanie B. M. gospodarstwa o wskazanej powierzchni. Z postanowienia Sądu Rejonowego Dz.Kw. nr [..] z dnia 29 września 1954 r., wynika, że w skład powyższego gospodarstwa wchodziły działki nr: [..]-[..], dla których założono księgę wieczystą nr [..].

Na podstawie dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów (t.j. Dz.U. z 1962 r. Nr 46, poz. 226), zwanej dalej dekretem, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w 1957 r. zatwierdziło projekt wymiany gruntów we wsi B. Gromada Ł., obejmujący obszar całej gromady 1.313 ha, w tym gospodarstwo B. M. Z akt archiwalnych obejmujących wymianę gruntów wynika, że B. M. swoim podpisem przyjął projekt wymiany.

Prezydium Rady Narodowej aktem nadania z dnia 24 maja 1958 r., nr [..], po dokonaniu nowego pomiaru wsi, w tym gospodarstwa B. M., potwierdziło przyznanie B. M. gospodarstwa o powierzchni 12,06 ha, a następnie w dniu 16 czerwca 1958 r. orzeczeniem o wykonaniu tegoż aktu, nr [..]., uchyliło poprzednie orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia 5 czerwca 1954 r. ustalając odmienny szacunek gospodarstwa. Powyższe orzeczenie zostało zweryfikowane w trybie nadzwyczajnym, albowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 listopada 2008 r., nr [..], odmówiło stwierdzenia jego nieważności, a w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia 30 stycznia 2009 r., nr [..], utrzymało w mocy decyzję własną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawomocnym wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2009 r., II SA/Gd 175/09, oddalił skargę od powyższej decyzji Kolegium.

Na tej podstawie w dziale I księgi wieczystej wpisano zmianę w zakresie powierzchni gospodarstwa – w miejsce 14,22 ha wpisano 12,06 ha oraz wyszczególniono działki wchodzące w jego skład – [..]-[..].

Postanowienie Sądu Powiatowego z dnia 27 marca 1964 r., sygn. akt [..], potwierdza, że spadek po B. M. dziedziczy m.in. syn M. M. w 3/40 części.

W takich okolicznościach M. M. uznał, że jego ojcu odebrano grunt o powierzchni 2,14 ha, stanowiący różnicę między powierzchnią określoną w akcie nadania z 1954 r. a akcie z roku 1958, w związku z czym zasadne jest ubieganie się przez niego jako spadkobiercę o odszkodowanie z tytułu odebrania tego gruntu ojcu. Dodatkowo, jak wynika z treści jego pisma z dnia 29 czerwca 2018 r., precyzującego wniosek, podstawą wystosowanego żądania są przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1740).

Tymczasem, kompetencja organów administracji do ustalenia decyzją odszkodowania za pozbawienie prawa do nieruchomości, może wynikać wyłącznie z przepisów materialnego prawa administracyjnego. W myśl aktualnie obowiązującego art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.), zwanej dalej u.g.n., wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Przy tym, w myśl art. 112 ust. 2 u.g.n., wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.

Stosownie do art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przepis ten stanowi jeden z wyjątków od zasady łącznego orzekania, w jednej decyzji, o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, wynikającej z art. 129 ust. 1 u.g.n. Wskazana norma prawna stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania, w przypadkach kiedy odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu Konstytucji RP oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczeniu. Natomiast termin "pozbawienie praw do nieruchomości" oznacza każde działanie władcze przynoszące skutek w postaci odebrania praw do nieruchomości podmiotom, którym one przysługiwały, a nie tylko takie działania, jakie w ustawie o gospodarce nieruchomościami zostały zakwalifikowane do kategorii wywłaszczania, ewentualnie określone jako ograniczanie praw do nieruchomości lub jako ograniczanie sposobu korzystania z nieruchomości (E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, LEX/el. 2022).

Przepis ten został wprowadzony do u.g.n. ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), która weszła w życie z dniem 22 września 2004 r. W uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. wskazano, "że nowa regulacja dotyczy sytuacji, gdy wywłaszczenie już nastąpiło, ale bez ustalenia odszkodowania lub gdy nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez decyzji o wywłaszczeniu, np. z mocy prawa. W takich sytuacjach będzie wydawana odrębna decyzja tylko w sprawie odszkodowania (wywłaszczenie bowiem już nastąpiło), na co obecnie obowiązujące przepisy nie zezwalają. Propozycja ta pozwoli na rozwiązywanie konkretnych występujących problemów i umożliwi w ww. przypadkach realizację konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" (zmiana 76 do art. 129) - Sejm RP IV kadencji, Nr druku: 1421.

Co istotne, przepis ten ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie u.g.n., a więc istnieje prawny obowiązek regulowania roszczeń sprzed 1 stycznia 1998 r. (tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami). Powyższe oznacza, że do zastosowania ww. regulacji i ustalenia odszkodowania w drodze decyzji administracyjnej może dojść wtedy, kiedy mamy do czynienia z wywłaszczeniem, w rozumieniu art. 112 u.g.n., a obowiązujące przepisy przewidują ustalenie odszkodowania.

W ocenie Sądu, żadna z ww. przesłanek nie została spełniona w niniejszej sprawie, wobec czego prawidłowo uznały organy, że nie istnieje podstawa prawna do orzekania w przedmiocie wnioskowanego odszkodowania w formie decyzji administracyjnej.

Przepis art. 1 ust. 1 dekretu, który był podstawą wymiany gruntów należących do B. M., stanowił, że grunty mogą być poddane wymianie w trybie niniejszego dekretu, gdy wymagają tego względy racjonalnej gospodarki rolnej lub leśnej, jak również w celu zapewnienia prawidłowej zabudowy. Przepis art. 2 ust. 1 dekretu stanowił zaś, że każdy, kto posiada grunty na obszarze poddanym wymianie (uczestnik wymiany), otrzymuje z tego obszaru inne grunty o równej wartości w zamian za grunty dotychczas posiadane.

W aktach sprawy znajduje się podanie rolników wsi B. z dnia 9 marca 1957 r., z którego wynika, że wymiana gruntów została zainicjowana przez rolników tej wsi i miała na celu pozyskanie gruntów w dolinie rzeki Ł. dla wzmocnienia istniejących gospodarstw rolnych. Jedną z osób podpisujących ww. podanie był B. M. Natomiast z wykazu oświadczeń uczestników regulacji wsi B., załączonego do orzeczenia zatwierdzającego projekt wymiany gruntów we wskazanej wsi wynika, że B. M. przyjął projekt wymiany bez uwag.

Mając to na uwadze należy stwierdzić, że dokonana w 1957 r. wymiana gruntów wsi B. nie stanowiła wywłaszczenia w rozumieniu u.g.n. Ujawnione w sprawie okoliczności potwierdzają, że na wniosek poprzednika prawnego skarżącego doszło do wymiany gruntów, skutkującej przyznaniem w zamian za działki dotychczas składające się na gospodarstwo B.M. nowych działek o równiej wartości, czego wymagał art. 2 ust. 1 dekretu.

Z sekwencji zdarzeń mających miejsce w niniejszej sprawie wynika, że obmiar gospodarstwa B. M., który nastąpił po wymianie gruntów, potwierdził jego aktualną powierzchnię 12,06 ha. Nie ujawniono natomiast żadnych innych zdarzeń, oprócz wymiany gruntów, które skutkowałyby zmianą powierzchni gospodarstwa. Nie można zatem stwierdzić, że doszło do uszczuplenia powierzchni gospodarstwa B. M., kwalifikowanego jako wywłaszczenie w rozumieniu art. 112 u.g.n., za które należałoby się odszkodowanie. Dokonano bowiem wymiany, której cel został osiągnięty.

Wskazać przy tym należy, że ani wówczas obowiązujący dekret o wymianie gruntów (art. 2 ust. 1) nie przewidywał, ani aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1912 – art. 8 ust. 1), nie przewiduje odszkodowania za wymieniane grunty. Celem wymiany jest bowiem pozyskanie innych gruntów o równej wartości "w zamian" za grunty dotychczas posiadane. Sformułowanie "w zamian" świadczy o tym, że to sam nowy grunt był formą rekompensaty za dotychczasowe ziemie, a konieczność przyznania terenów o takiej samej wartości czyniła bezprzedmiotowym dokonywanie jakichkolwiek rozliczeń – czy to w naturze czy w formie pieniężnej, jak odszkodowanie. Jedynie w odniesieniu do wymiany gruntów z zabudowaniami ustawodawca przewidział, że jeżeli wartość nieruchomości państwowej przekracza wartość nieruchomości nie stanowiącej własności Państwa więcej niż o 10% wartości nieruchomości pierwszej, wymiana może być dokonana tylko za zgodą właściciela nieruchomości drugiej. Różnica wartości obu nieruchomości podlegała wówczas wyrównaniu w gotówce. Jeżeli jednak wyższa jest wartość nieruchomości państwowej, różnica wartości podlega wyrównaniu tylko w części przekraczającej 10% wartości tej nieruchomości (art. 11 ust. 2 i 3 dekretu).

Mając to wszystko na uwadze należy stwierdzić, że wymiana gruntów dokonana orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 11 marca 1957 r. nie stanowiła wywłaszczenia w rozumieniu art. 112 u.g.n. i nie przysługiwało za nią odszkodowanie, którego dochodzenie byłoby możliwe w trybie administracyjnym na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Organy administracji, do których wpłynął wniosek M.M., nie miały zatem podstawy prawnej do orzekania w przedmiocie tego wniosku w drodze decyzji administracyjnej. Ta sytuacja, zdaniem Sądu, wypełniła przesłankę bezprzedmiotowości postępowania z przyczyn przedmiotowych – brak jest bowiem materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego.

Przy czym wskazać należy, że ani organy administracji ani sądy administracyjne nie są uprawnione do weryfikacji rozbieżności w zakresie granic nieruchomości, do czego służą instrumenty przewidziane w przepisach geodezyjno – kartograficznych oraz cywilne.

Z tych względów wydane decyzje nie naruszają prawa. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wszechstronnie, organy zebrały kompletny materiał dowodowy, w tym pozyskały wyjaśnienia wnioskodawcy co do treści jego żądania, a następnie poddały go ocenie nie noszącej znamion dowolności. W konsekwencji zaś doszły do prawidłowych wniosków, że niniejsza sprawa nie może zostać rozstrzygnięcia w trybie administracyjnym, a wszczęte postępowanie jest bezprzedmiotowe. Sąd zatem nie dopatrzył się naruszeń art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., jak również uznał, że zasadnie zastosowano art. 105 § 1 k.p.a. Oceny tej nie zdołały natomiast podważyć zarzuty skargi, wobec czego należało uznać ją za bezzasadną.

Z przedstawionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

W niniejszej sprawie Sąd orzekał w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż wniosek w tej sprawie zgłosił organ, zaś skarżący w piśmie z dnia 11 czerwca 2021 r. wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.