Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 706/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 82g ust. 1, art. 82g ust. 4 pkt 1, art. 82h ust. 1 pkt 17, art. 92c ust. 1 pkt 1, art. 92c ust. 1a, art. 92a ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2140
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant asystent sędziego Marta Górniak po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 grudnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 946/20 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 16 czerwca 2020 r. nr BP.501.1022.2020.1091.BD2.4910 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. M. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 10 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 946/20, oddalił skargę P. M., zwanego dalej "skarżącym", na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego, zwanego dalej "organem odwoławczym" lub "GITD", z dnia 16 czerwca 2020 r., nr BP.501.1022.2020.1091.BD2.4910, w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem prawa.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił P. M. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości podniesiono obie podstawy kasacyjne określone w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej "P.p.s.a.".

I. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: polegające na niezastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7 , art. 9, art. 77 § 1 i § 4 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 151 P.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie przez Sąd I instancji skargi na decyzję GITD z dnia 16 czerwca 2020 r. i zaaprobowanie przez ten Sąd, że organy obu instancji zaniechały wszechstronnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, co skutkowało błędnym ustaleniem faktycznym, że skarżący był odpowiedzialny za powstałe naruszenie, podczas gdy skarżący nie był jedynym zarządzającym w spółce i nie odpowiadał za monitowanie aktualności badań technicznych w pojazdach, zatem nie miał wpływu na powstanie naruszenia.

II. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: niewłaściwe zastosowanie art. 92a ust. 2 w związku z art. 92c ust. 1 pkt 1 w związku z art. 92c ust. 1a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2140 ze zm.), zwanej dalej "u.t.d.", poprzez uznanie, że w przyjętym stanie faktycznym skarżący jako zarządzający transportem odpowiada za powstałe naruszenie i nie zachodziły przesłanki egzoneracyjne określone w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., podczas gdy skarżący nie odpowiadał za monitorowanie aktualności badań technicznych w pojazdach, zatem nie miał wpływu na powstanie naruszenia.

W oparciu o powyższe zarzutu skarżący kasacyjnie sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący wskazał argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną GITD wniósł o jej oddalenie oraz (na rozprawie) o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu - a więc niezależnie od powyższych granic - nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.

Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie zaistniały przesłanki do zastosowania z urzędu art. 189 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zgłoszonych zarzutów kasacyjnych naruszenia prawa procesowego i materialnego.

Zarzut naruszenia prawa procesowego dotyczy bezzasadnego oddalenia skargi w sytuacji, gdy – w ocenie skarżącego – błędnie ustalono stan faktyczny i przyjęto, że skarżący był osobą zarządzającą transportem u przewoźnika T. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w G. oraz był odpowiedzialny za powstałe naruszenie prawa, to jest za to, że kontrolowany pojazd marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] nie posiadał ważnych badań technicznych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten jest bezzasadny. Zarówno organy administracji obu instancji, jak i Sąd I instancji prawidłowo przyjęły, że to na skarżącym ciążył obowiązek wykazania okoliczności podważających domniemanie, iż informacje zawarte w Krajowym Rejestrze Elektronicznym Przedsiębiorców Transportu drogowego są pełne i aktualne.

Stosownie do treści art. 82g ust. 1 u.t.d., tworzy się Krajowy Rejestr Elektroniczny Przedsiębiorców Transportu Drogowego. Rejestr ten obejmuje w myśl art. 82g ust. 4 pkt 1 u.t.d. ewidencję przedsiębiorców, którzy posiadają zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Zgodnie z art. 82h ust. 1 pkt 17 u.t.d. w ewidencji tej gromadzi się, między innymi, dane określające imię i nazwisko osoby zarządzającej transportem oraz szereg innych danych dotyczących tej osoby. Należy podkreślić, że do ewidencji wpisuje się dane dotyczące każdej osoby zarządzającej transportem w danym przedsiębiorstwie transportowym. Jeśli przepisy prawa dopuszczają możliwość ustanowienia większej ilości osób zarządzających transportem, to wszystkie te osoby powinny być wpisane do ewidencji. O to, aby do ewidencji zostały wpisane wszystkie osoby zarządzające transportem w danym przedsiębiorstwie (jeżeli jest ich więcej) powinien zadbać przedsiębiorca lub osoba już wpisana do tego rejestru. Zaniechanie w tym zakresie skutkuje przyjęciem domniemania kompletności i aktualności istniejącego wpisu. Takie domniemanie prawne przywiązane jest do danych znajdujących się we wszelkich oficjalnych (urzędowych) systemach ewidencyjnych, stanowi to bowiem warunek pełnienia przez te ewidencje i rejestry ich funkcji. Jeśli zatem prawo wymaga, by w ewidencji uwidoczniono osobę zarządzającą transportem, nie wskazując wyraźnie, że w przypadku większej ilości takich osób należy wpisać tylko jedną, to należy przyjąć, że wpisowi podlegają wszystkie osoby posiadające przymioty właściwe "osobie zarządzającej transportem". Powyższy zarzut jest niezasadny również z tego powodu, że skarżący kasacyjnie był nie tylko wpisany do Krajowego Rejestru Elektronicznego Przedsiębiorców Transportu Drogowego jako osoba zarządzająca transportem w przedsiębiorstwie, ale był równocześnie osobą reprezentującą przedsiębiorstwo (tzn. T. Sp. z o.o.) powinien więc posiadać wiedzę o przeszłych i obecnych działaniach i zamierzeniach tego przedsiębiorstwa.

Zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 6, 7, 9, 77 § 1 i § 4 oraz art. 80 K.p.a. sformułowane w skardze kasacyjnej sprowadzają się w istocie do twierdzenia, że Sąd I instancji nie dostrzegł, iż organy administracji naruszyły reguły zawarte w tych przepisach. Odnosząc się zatem ogólnie do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że kontrolowane przez Sąd I instancji decyzje zostały wydane w postępowaniu, które zostało przeprowadzone zgodnie ze standardami procedury administracyjnej. Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego oraz wydanych w tej sprawie decyzji wynika, że zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy (popełnienie deliktu w postaci braku ważnego aktualnego badania technicznego pojazdu, ustalenie odpowiedzialności za delikt osoby zarządzającej transportem w przedsiębiorstwie oraz ustalenie tej osoby na podstawie aktualnego wpisu w Krajowym Rejestrze Elektronicznym Przedsiębiorców Ruchu Drogowego), których wyjaśnienie było konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego. Ponadto z uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny zaskarżonej decyzji w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych. Podnoszone w tym zakresie zarzuty skarżącej kasacyjnie sprowadzają się w istocie rzeczy do prezentowania własnych ocen stanu faktycznego i kwestionowania możliwości przyjęcia domniemania prawnego związanego z danymi znajdującymi się we wskazanej wyżej urzędowej ewidencji.

Przechodząc do oceny zasadności zarzutów opartych na podstawie kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., tj. naruszenia przepisów prawa materialnego, przypomnieć należy, że zarzuty oparte na wskazanej podstawie kasacyjnej powinny wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego, bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu, dlaczego powinien być zastosowany.

W związku z powyższym w ocenie NSA nie jest zasadny zarzut opisany w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej.

Podkreślić należy, że przeprowadzone w sprawie ustalenia faktyczne nie mogły pozostawać bez znaczenia dla oceny odnośnie do podstaw stosowania w rozpatrywanej sprawie przepisu art. 92c u.t.d.

Art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. przewiduje wyjątek od zasady wynikającej z art. 92a u.t.d. Wynika z niego, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 2 w związku z art. 92c ust. 1a, na osobę zarządzająca transportem w przedsiębiorstwie, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot ten (osoba) nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.

W świetle przywołanego przepisu prawa chodzi więc o brak możliwości przewidzenia określonych zdarzeń i okoliczności - w odniesieniu do których przyjmuje się w orzecznictwie, że są to wyłącznie sytuacje ponadprzeciętne, odbiegające od standardowych stanów faktycznych, których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności nie był w stanie przewidzieć (por. wyroki NSA z dnia: 11 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 364/20; 10 marca 2023 r., sygn. akt II GSK 76/20; 3 marca 2023 r., sygn. akt II GSK 1447/19; 12 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 696/20; 3 listopada 2022 r., sygn. akt II GSK 1046/19).

Regulacja przyjęta w art. 92c ust. 1 pkt 1 w związku z art. 92c ust. 1a u.t.d. ma charakter wyjątkowy i podlega interpretacji ścieśniającej. Odpowiedzialność osoby zarządzającej transportem w przedsiębiorstwie jest bowiem rygorystyczna, z powodu dążenia do zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego. Dla zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: brak wpływu przewoźnika na powstanie naruszenia oraz wystąpienie naruszenia wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Okolicznościami, o których mowa w tym przepisie, mogą być wyłącznie sytuacje ponadprzeciętne, odbiegające od standardowych stanów faktycznych, których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności nie był w stanie przewidzieć.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że organy orzekające w sprawie oraz Sąd I Instancji prawidłowo oceniły wpływ skarżącego jako osoby wskazanej w Krajowym Rejestrze Elektronicznym Przedsiębiorców Ruchu Drogowego jako zarządzającej transportem w przedsiębiorstwie na naruszenie ustawy o transporcie drogowym w zakresie terminowego wykonania badań technicznych pojazdu wykorzystywanego w tym przedsiębiorstwie do prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazać należy, że skarżący nie możne skutecznie powoływać się na treść art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. w sytuacji, gdy działając w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy w zakresie zarządzania transportem, dopuszcza się zaniechania w tym zakresie, za które ustawa przewiduje nałożenie kary. Należy podkreślić, że w przepisie art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. chodzi o sytuacje nadzwyczajnych trudności niezależnych od woli osoby zarządzającej transportem w przedsiębiorstwie, a także nieuniknionych i niedających się przewidzieć, nawet przy zachowaniu najwyższej staranności. Tak więc w stanie faktycznym sprawy zasadnie Sąd I instancji uznał, że okoliczności sprawy wskazujące jednoznacznie na zaniechanie w zakresie przeprowadzenia badań technicznych pojazdu, nie mogą stanowić okoliczności stanowiącej podstawę do zastosowania przedstawionych wyżej regulacji prawnych.

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).