Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SAB/Ol 3/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Stwierdzono przewlekłe prowadzenie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 121, 125, 127, 128, 180 par. 1, 139, 140, 141
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania Burmistrza Jezioran w sprawie zwrotu nienależnie pobranych kwot tytułem podatku od nieruchomości 1. stwierdza przewlekłość postępowania prowadzonego przez Burmistrza Jezioran w sprawie zwrotu nienależnie pobranych kwot tytułem podatku od nieruchomości, 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania w określonym terminie decyzji, 3. stwierdza, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 4. nie wymierza organowi grzywny, 5. przyznaje od Burmistrza Jezioran na rzecz skarżącej A. S. sumę pieniężną w kwocie 300 (trzysta) zł, 6. w pozostałej części skargę oddala, 7. zasądza od Burmistrza Jezioran na rzecz skarżącej A. S. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.S. (dalej: "strona", "skarżąca") jest przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza Jezioran (dalej: "Burmistrz Miasta", "organ" lub "organ I instancji") w sprawie zwrotu nienależnie pobranych kwot tytułem podatku od nieruchomości.

Z akt sprawy wynika, że postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte wskutek wniosku z 31 lipca 2021 r. (k. 6), w którym strona zarzuciła bezprawne zajęcie przez organ egzekucyjny (pismem z 26 kwietnia 2021 r.) jej rachunku bankowego i pobrania z tego rachunku kwoty w łącznej wysokości 668,74 zł tytułem nieuiszczonego podatku od nieruchomości wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi. Wskazała bowiem, że postanowieniem z 20 listopada 2020 r. sygn. akt [...], Sąd Rejonowy umorzył zobowiązania upadłej (strony) uznane na liście wierzytelności i niespłacone w toku postępowania oraz wszystkie pozostałe zobowiązania upadłej powstałe przed ogłoszeniem upadłości za wyjątkiem zobowiązań o których mowa w art. 49121 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, a orzeczenie to uprawomocniło się 12 stycznia 2021 r. Oceniła, że z dniem uprawomocnienia się tego orzeczenia wygasły jej wszelkie długi, a skoro odpadła podstawa dochodzenia wierzytelności gminy, to pobrane z tego tytułu kwoty winny zostać stronie zwrócone jako pobrane bez podstawy prawnej.

Pismem z 17 sierpnia 2021 r. (k. 7) Burmistrz Miasta wezwał stronę do wyjaśnienia, czy przedmiotem ww. wniosku jest ingerencja przez zobowiązanego w tok postępowania egzekucyjnego, czy też kwestionowanie kwoty podatku wynikającej z decyzji ustalającej. Strona nie udzieliła odpowiedzi na to wezwanie.

Postanowieniem z 23 września 2021 r. (k. 8), Burmistrz Miasta, powołując m.in. art. 165a § 1 i 2 w zw. z art. 72 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej: "Op"), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości. Po rozpatrzeniu zażalenia strony, postanowienie to zostało jednak uchylone postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie (dalej: "Kolegium") z 22 listopada 2021 r. (k. 11), a sprawa została przekazana Burmistrzowi Miasta do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium uznało, że wniosek strony nie został wszechstronnie oceniony w aspekcie okoliczności faktycznych w nim przedstawionych. Kolegium zobowiązało zatem organ I instancji do uzupełnienia materiału dowodowego, a następnie wnikliwej jego oceny i wydania stosownego rozstrzygnięcia bądź podjęcia czynności materialno-technicznej.

Pismem z 3 grudnia 2021 r. (k. 12) Burmistrz Miasta wezwał stronę do przedłożenia oryginału lub uwierzytelnionej kopii postanowienia Sądu Rejonowego z 20 listopada 2020 r. sygn. akt [...]. Strona nadesłała żądany dokument przy piśmie z 20 grudnia 2021 r. (k. 13). Pismo to wpłynęło do organu 23 grudnia 2021 r. i w tym samym dniu Burmistrz Miasta wydał postanowienie o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do 24 stycznia 2022 r. (k. 14). Postanowieniem z 3 stycznia 2022 r. (k. 15) organ wyznaczył zaś stronie termin do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego w sprawie, a następnie wydał postanowienie z 24 stycznia 2022 r. o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do 23 lutego 2022 r. (k. 16). We wszystkich tych postanowieniach organ omyłkowo wskazał 2021 r. zamiast 2022 r.

Postanowieniem z 21 lutego 2022 r. (k. 17), Burmistrz Miasta ponownie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości. Po rozpatrzeniu zażalenia strony, postanowienie to zostało jednak uchylone postanowieniem Kolegium z 4 lipca 2022 r. (k. 20), a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium oceniło, że postanowieniem z 20 listopada 2020 r. sygn. akt [...], Sąd Rejonowy umorzył stronie także zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Stwierdziło zatem, że stronie przysługuje zwrot nienależnie zapłaconego podatku, jednak ustalenia wymaga, mając na uwadze, że ogłoszenie upadłości nastąpiło 9 kwietnia 2018 r., zaś zaległości podatkowe są za okres 2015-2019, które zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości uległy umorzeniu, a które mogły podlegać egzekucji.

Pismem z 29 lipca 2022 r. (k. 21) Burmistrz Miasta wezwał stronę do przedłożenia kopii wniosku o ogłoszenie upadłości. Następnie zaś postanowieniem z 10 sierpnia 2022 r. (k. 22) przedłużył termin załatwienia sprawy do 9 września 2022 r. Natomiast strona przy piśmie z 11 sierpnia 2022 r. (k. 23) nadesłała kopię wniosku o ogłoszenie upadłości. Pomimo to, postanowieniem z 9 września 2022 r. (k. 24) Burmistrz Miasta ponownie przedłużył termin załatwienia sprawy do 10 października 2022 r. z uwagi na prowadzone postępowanie wyjaśniające, co spowodowało wniesienie przez stronę ponaglenia na niezałatwienie sprawy przez ten organ w terminie (k. 25).

Decyzją z 30 września 2022 r. (k. 26) Burmistrz Miasta stwierdził brak podstaw do stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ zauważył, że w przedłożonej kopii wniosku o ogłoszenie upadłości brak jest wskazania zobowiązania z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości. Ocenił, że skoro zaległości te nie zostały ujawnione we wniosku i organ nie brał udziału w postępowaniu upadłościowym, to przedmiotowe zaległości powstałe przed ogłoszeniem upadłości nie uległy umorzeniu.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzja ta została jednak uchylona decyzją Kolegium z 15 listopada 2022 r. (k. 35), a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium oceniło, że Burmistrz Miasta wydał rozstrzygnięcie nieznane przepisom Op, gdyż żaden przepis tej ustawy nie przewiduje możliwości stwierdzenia braku podstaw do stwierdzenia nadpłaty. Ponownie uznało, że stronie przysługuje zwrot nienależnie zapłaconego podatku, jednak ustalenia wymaga wysokość kwoty nadpłaty. Zobowiązało zatem Burmistrza Miasta aby - mając na uwadze, że ogłoszenie upadłości miało miejsce 9 kwietnia 2018 r., zaś zaległości podatkowe są za okres 2015-2019 – ustalił, które zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości uległy umorzeniu, a które mogły podlegać egzekucji. Ponadto organ został zobowiązany do wyjaśnienia wysokości wyegzekwowanej kwoty, gdyż z wniosku strony wynika kwota 668,74 zł, zaś z tytułu wykonawczego kwota 487,10 zł, a innych dokumentów wskazujących na wysokość wyegzekwowanej kwoty nie ma w aktach sprawy.

Ponadto postanowieniem z 15 listopada 2022 r. (k. 36) Kolegium uznało ponaglenie strony za uzasadnione, stwierdzając jednak, że niezałatwienie sprawy nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Odstąpiło przy tym od wyznaczenie terminu załatwienia sprawy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium oceniło, że niniejsza sprawa nie była szczególnie skomplikowana, zaś w postanowieniu tego organu z 4 lipca 2022 r. wskazało wytyczne dotyczące jej załatwienia. Uznało także, że sprawa nie wymagała przeprowadzenia postępowania dowodowego (żądania od strony dokumentów), a organ I instancji, pomimo przedłożenia przez stronę 18 sierpnia 2022 r. żądanych dokumentów, nie podjął żadnych czynności i dopiero po wniesieniu przez stronę ponaglenie wydał decyzję z 30 września 2022 r. Z uwagi na wydanie tej decyzji Kolegium odstąpiło jednak od wyznaczenia terminu do załatwienia sprawy.

Pismem z 24 listopada 2022 r. (k. 37) Burmistrz Miasta zwrócił się do organu egzekucyjnego o podanie wysokości kosztów egzekucyjnych, należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztów upomnienia przekazanych do wierzyciela oraz wysokość innych opłat w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w sprawie zaległości strony w podatku od nieruchomości. Organ egzekucyjny udzielił odpowiedzi na ten wniosek przy piśmie z 28 listopada 2022 r. (k. 38).

Postanowieniem z 16 grudnia 2022 r. (k. 39) Burmistrz Miasta przedłużył termin załatwienia sprawy do 16 stycznia 2023 r. Pismem z 28 grudnia 2022 r. (k. 40) organ wezwał natomiast stronę do podania numeru rachunku bankowego, na który ma być dokonany zwrot nadpłaty. Strona udzieliła odpowiedzi na to wezwanie przy piśmie z 4 stycznia 2023 r. (k. 41). Wniosła także kolejne ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie przez ten organ (k. 42). Następnie zaś skierowała skargę do tutejszego Sądu na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza Miasta w sprawie zwrotu nienależnie pobranych kwot tytułem podatku od nieruchomości. Skarga została nadana przesyłką pocztową 5 stycznia 2023 r. i wpłynęła do organu 9 stycznia 2023 r. (vide: k. 11 i 28 akt sądowych).

Po wniesieniu tej skargi Burmistrz Miasta wydał decyzję z 16 stycznia 2023 r. (k. 44) o odmowie stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości za okres 2015-2019 w kwocie 668,74 zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ ocenił, że obowiązek podatkowy nie wygasł w wyniku umorzenia zobowiązań upadłej (strony) postanowieniem Sądu Rejonowego z 20 listopada 2020 r., gdyż przedmiotowe zaległości podatkowe nie zostały ujawnione przez stronę we wniosku o ogłoszenie upadłości, a organ nie brał udziału w postępowaniu upadłościowym. Strona wniosła odwołanie od tej decyzji.

Postanowieniem z 31 stycznia 2023 r. (k. 48) Kolegium uznało ponaglenie strony za uzasadnione i wyznaczyło organowi dodatkowy 14-dniowy termin załatwienia sprawy. Jednocześnie stwierdziło, że niezałatwienie sprawy w terminie nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

W skardze skierowanej do tutejszego Sądu, skarżąca wniosła natomiast o: wyznaczenie Burmistrzowi Miasta terminu 3 dni od dnia doręczenia orzeczenia na ostateczne załatwienie przedmiotowej sprawy; zobowiązanie tego organu do uwzględnienia wniosku o zwrot kwoty 668,74 zł pobranej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie tytułem nieuiszczonego podatku od nieruchomości; stwierdzenie, że Burmistrz Miasta dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie skarżącej od organu sumy pieniężnej w wysokości połowy ustawowej kwoty oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podtrzymała zaś stanowisko, że wyegzekwowanie kwot podatku od nieruchomości zostało dokonane nienależnie, gdyż wobec zawarcia przez Sąd Rejonowy w postanowieniu 20 listopada 2020 r., katalogu zobowiązań niepodlegających umorzeniu, wszystkie pozostałe zobowiązania upadłej zostały umorzone. Podniosła, że w momencie pobrania od skarżącej kwot podatku obowiązek jego zapłaty wygasł, a zatem skarżąca ma podstawy, aby dochodzić zwrotu podatku, który po ostatecznym ogłoszeniu upadłości skarżącej nie powinien zostać pobrany. Dodała, że nieruchomość, z którą związany był obowiązek zapłaty podatku od nieruchomości, wchodziła w skład masy upadłościowej. Oceniła, że wszelkie czynności podejmowane przez Burmistrza Miasta w okresie całego postępowania należy uznać za bezsensowne, dokonane z naruszeniem zasady szybkości postępowania i prowadzące do przewlekłości postępowania.

W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta wniósł o jej oddalenie, wskazując, że kierowane do strony wezwania o dostarczenie dokumentów były zasadne i zgodne z art. 155 oraz art. 169 Op. Ocenił, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami opisanymi w art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Op, a organ wydał decyzję w oparciu o dokumenty zebrane w postępowaniu dowodowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest przewlekłe prowadzenie przez Burmistrza Miasta postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej z 31 lipca 2021 r. o zwrot nienależnie pobranych kwot tytułem podatku od nieruchomości. Skarga ta nie dotyczy zatem aktu prawnego lecz stanu faktycznego, będącego (obok bezczynności) jedną z form nieterminowego załatwienia sprawy, która godzi w zasadę ogólną szybkości i prostoty postępowania, o której w art. 125 Op. W świetle bowiem tego przepisu, "organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie (§ 2)". Wnikliwe działanie w sprawie umożliwiają przede wszystkim przepisy zawarte w rozdziale 11 Działu IV Op zatytułowanym "Dowody", w tym otwarty system środków dowodowych statuowany w art. 180 § 1 Op. Urzeczywistnieniu postulatu szybkości postępowania służą natomiast przede wszystkim regulacje zawarte w rozdziale 4 Działu IV Op zatytułowanym "Załatwianie spraw". Zgodnie z art. 139 § 1 Op, "załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej". W świetle zaś art. 140 § 1 Op, "o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy".

Niezałatwienie sprawy podatkowej w terminie powinno mieć charakter incydentalny, zaś przyczyny uzasadniające zwłokę w załatwieniu sprawy powinny być uprawnione i mieć ścisły związek ze sprawą. Nie można zakładać przecież, że ustawodawca wprowadził terminy, których nie da się dotrzymać, bowiem świadczyłoby to o jego nieracjonalności. Bezzasadne "przeciąganie" sprawy może mieć zaś negatywny wpływ na prawa i obowiązki stron postępowania. Opóźnione załatwienie sprawy może okazać się bowiem działaniem bezprzedmiotowym, powodować powstanie szkody po stronie jednostki lub czynić, że wydane rozstrzygnięcie pozbawione jest już realnej wartości, którą mogło mieć, gdyby zostało wydane we właściwym czasie (por. W. M. Hrynicki, Przyczyny uzasadniające niezałatwienie w terminie sprawy administracyjnej, "Ius Novum" 2023, nr 1, s. 79-81 oraz A. Golęba, w: H. Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019, art. 35).

Zwalczaniu opieszałości organu podatkowego w załatwieniu sprawy, do której obok bezczynności należy także przewlekłe prowadzenie postępowania, służą stronie środki prawne przewidziane w art. 141 § 1 Op - ponaglenie oraz w art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: "p.p.s.a.") - skarga. W razie zaś wniesienia przez stronę skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, badaniu sądu podlega zarówno wnikliwość, jak i szybkość działań podjętych przez organ w konkretnej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ zobowiązuje ten organ do wydania w określonym terminie aktu albo stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Wybór właściwego rozstrzygnięcia przez sąd warunkuje między innymi stopień wyjaśnienia sprawy, który niewątpliwie uzależniony jest od wnikliwości działania organu w sprawie.

W kontrolowanej sprawie, z uwagi na wydanie przez Burmistrza Miasta decyzji z 16 stycznia 2023 r. o odmowie stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości za okres 2015-2019 w kwocie 668,74 zł (k. 44), bezprzedmiotowe stało się zobowiązanie tego organu do wydania w określonym terminie aktu. Wobec jednak uprzedniego wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania w tej sprawie, możliwe było przeprowadzenie przez Sąd kontroli działań podjętych przez ten organ przed wydaniem tej decyzji (por. uchwałę NSA z 7 marca 2022 r. sygn. akt II OPS 1/21, ONSAiWSA 2022, nr 3, poz. 34). W wyniku tej kontroli Sąd stwierdził, że organ dopuścił się w tej sprawie przewlekłego prowadzenia postępowania.

W judykaturze i doktrynie przewlekłość postępowania jednolicie postrzegana jest jako jego nieefektywność, wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że organ formalnie nie jest bezczynny, jak również mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (zob. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r. sygn. akt I FSK 2428/21; wyrok NSA z 21 listopada 2017 r. sygn. akt I FSK 2223/15; dostępny, tak jak i inne powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia o ile nie wskazano innego publikatora, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl; zob. także W. M. Hrynicki, Przyczyny uzasadniające niezałatwienie..., s. 82 i podaną tam literaturę).

Przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ może być spowodowane różnymi okolicznościami. Zaistnieje zarówno w sytuacji, gdy będzie można organowi postawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania, by zakończyło się w rozsądnym terminie, jak również kiedy będzie można postawić zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Za przejaw przewlekłego prowadzenia postępowania może być także uznana nieporadność organu, który z naruszeniem art. 125 § 1 Op nie działa w sprawie wnikliwie i szybko, a podejmuje czynności i środki dowodowe nieadekwatne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy (por. wyrok NSA z 5 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2038/13). Zdaniem Sądu, w działaniach Burmistrza Miasta podjętych w kontrolowanej sprawie odnaleźć można wszystkie ww. postacie przewlekłego prowadzenia postępowania.

Wymaga przede wszystkim zauważenia, że sprawa zainicjowana wnioskiem strony o zwrot nienależnie pobranych kwot tytułem podatku od nieruchomości była rozpatrywana przez Burmistrza Miasta aż czterokrotnie. Decyzja tego organu z 16 stycznia 2023 r. o odmowie stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości została bowiem wydana po uprzednim trzykrotnym uchyleniu przez Kolegium (w trybie art. 233 § 2 Op) poprzednich rozstrzygnięć wydanych w tej sprawie przez organ I instancji, tj. dwóch postanowień (z 23 września 2021 r. i z 21 lutego 2022 r.) o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości oraz decyzji z 30 września 2022 r. stwierdzającej brak podstaw do stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości.

Różnorodność podjętych dotychczas przez Burmistrza Miasta rozstrzygnięć dowodzi nieporadności tego organu w wyborze jednego (prawidłowego) sposobu załatwienia sprawy. Świadczy o tym także treść wezwania, jakie organ skierował do strony w piśmie z 17 sierpnia 2021 r. (k. 7), zgodnie z którym strona miała wyjaśnić, czy przedmiotem jej wniosku jest ingerencja przez zobowiązanego w tok postępowania egzekucyjnego, czy też kwestionowanie kwoty podatku wynikającej z decyzji ustalającej. Strona nie udzieliła odpowiedzi na to wezwanie, a organ wydał postanowienia z 23 września 2021 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości, a więc w innym przedmiocie niż warianty proponowane stronie w wezwaniu. Ponadto w sprawie tej, na co wskazano w decyzji kasatoryjnej Kolegium z 15 listopada 2022 r. – Burmistrz Miasta wydał także rozstrzygnięcie nieznane przepisom Op, gdyż żaden przepis tej ustawy nie przewiduje możliwości stwierdzenia braku podstaw do stwierdzenia nadpłaty (ocena dotyczy decyzji Burmistrza Miasta z 30 września 2022 r.).

W kontekście zasady ogólnej szybkości i prostoty postępowania, ale także i innych zasad ogólnych postępowania takich jak: zasada budzenia zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 Op), zasada dwuinstancyjności postępowania (art. 127 Op), zasada trwałości ostatecznych decyzji podatkowych (art. 128 Op), zastrzeżenia Sądu budzą także podejmowane przez Burmistrza Miasta czynności dowodowe, które nie uwzględniały wytycznych Kolegium zawartych w kolejnych rozstrzygnięciach tego organu. W uzasadnieniu postanowienia z 4 lipca 2022 r. Kolegium oceniło bowiem, że postanowieniem z 20 listopada 2020 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy umorzył stronie także zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Stwierdziło zatem, że stronie przysługuje zwrot nienależnie zapłaconego podatku, jednak ustalenia wymaga, mając na uwadze, że ogłoszenie upadłości nastąpiło 9 kwietnia 2018 r., zaś zaległości podatkowe są za okres 2015-2019 - które zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości uległy umorzeniu, a które mogły podlegać egzekucji.

Burmistrz Miasta nie dokonał jednak ustaleń wskazanych przez Kolegium w ww. postanowieniu lecz wezwał stronę do przedłożenia kopii wniosku o ogłoszenie upadłości, co jak wynika z uzasadnienia kolejnego rozstrzygnięcia wydanego przez ten organ w sprawie (decyzji z 30 września 2022 r.) zmierzało w istocie do nieuprawnionego podważenia oceny prawnej Kolegium wyrażonej w postanowieniu z 4 lipca 2022 r. Doprowadziło także do uznania ponaglenia strony za zasadne (postanowieniem Kolegium z 15 listopada 2022 r.) oraz wydania kolejnego rozstrzygnięcia kasatoryjnego w sprawie – decyzji Kolegium z 15 listopada 2022 r. Rozstrzygnięcia te dowodzą natomiast nieefektywności działania Burmistrza w tej sprawie, które znalazło także potwierdzenie w postanowieniu Kolegium z 31 stycznia 2023 r. uwzględniającym drugie ponaglenie strony wniesione w niniejszej sprawie.

O braku należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania, by zakończyło się w rozsądnym terminie świadczy natomiast wielokrotne przedłużanie terminu załatwienia sprawy pomimo niepodejmowania w jego następstwie dalszych czynności dowodowych. Taki stan zaistniał po wydaniu przez Burmistrza Miasta następujących postanowień o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy: z 23 grudnia 2021 r. (k. 14); z 24 stycznia 2022 r. (k. 16); z 9 września 2022 r. (k. 24); z 16 grudnia 2022 r. (k. 39). W tym zakresie należy także odnotować, że dwukrotnie Burmistrz Miasta wydał rozstrzygnięcia dopiero po wniesieniu ponaglenia przez stronę (ocena dotyczy decyzji z 30 września 2022 r. i decyzji z 16 stycznia 2023 r.).

W świetle powyższych okoliczności, Sąd na podstawie art. 149 p.p.s.a. uwzględnił skargę wniesioną w niniejszej sprawie, stwierdzając (w pkt 1 sentencji wyroku) przewlekłość postępowania prowadzonego przez Burmistrza Miasta w sprawie zwrotu nienależnie pobranych kwot tytułem podatku od nieruchomości. Sąd dostrzegł jednak, że po wniesieniu skargi, Burmistrz Miasta wydał w kontrolowanej sprawie decyzję, czym spowodował ustanie stanu przewlekłości postępowania podatkowego i bezprzedmiotowość postępowania sądowego w zakresie zobowiązania organu do wydania w określonym terminie decyzji. Z tych też powodów w pkt 2 sentencji wyroku orzeczono o umorzeniu postępowania w tym zakresie.

Stwierdzając natomiast w pkt 3 sentencji wyroku, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, Sąd dokonał oceny działań organu w kontrolowanej sprawie w ich całokształcie. Na całokształt tych działań oraz jego ocenę niewątpliwie składają się takie elementy, jak liczba przedłużeń terminów załatwienia sprawy, charakter i rodzaj czynności pozornych mających tuszować długotrwałość postępowania, stan prawny i faktyczny sprawy uzasadniający i umożliwiający zarazem w relacji do stopnia wynikających z niego ustaleń, podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie, nieuprawnione zignorowanie wytycznych Kolegium co do sposobu załatwienia sprawy, dwukrotne uznanie za zasadne ponaglenia strony. W tej mierze nie można tracić z pola widzenia i tego, że ocena odnośnie do kwalifikowanej formy przewlekłego prowadzenia postępowania, a mianowicie z rażącym naruszeniem prawa, z oczywistych względów musi zakładać koniunkcję dwóch przesłanek, to jest naruszenie normatywnego wzorca działania (zasady ogólnej szybkości i prostoty postępowania) oraz brak realizacji wartości prawem chronionych, takich jak: zasada zaufania do państwa i jego organów, pewności prawa oraz pewności wydania rozstrzygnięcia (por. W. Chróścielewski, Glosa do wyroku NSA z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt. I FSK 1881/14, "Orzecznictwo Sądów Polskich" 2015, z. 12, poz. 116).

W pkt 4 i 5 sentencji wyroku Sąd nie wymierzył organowi grzywny lecz przyznał skarżącej od Burmistrza Miasta sumę pieniężną w kwocie 300 zł. Sąd podzielił bowiem pogląd wyrażony w judykaturze i doktrynie, że instytucja sumy pieniężnej (podobnie, jak też instytucja grzywny), o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., ma na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania i pełni funkcję prewencyjną, co prowadzi do wniosku, że jej podstawowym celem jest zdyscyplinowanie organu i zapobieżenie w przyszłości tego rodzaju naruszeniom przez organ. W przypadku przyznania na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej zasądzona kwota pełni także funkcję kompensacyjną za czas nieuzasadnionego oczekiwania na działanie organu i poniesione w związku z tym konsekwencje braku należytego (terminowego) działania organu w sprawie (zob. wyrok NSA z 24 września 2020 r. sygn. akt I GSK 1172/20; J. P. Tarno, Suma pieniężna jako środek dyscyplinujący w postępowaniu sądowo-administracyjnym, "Kwartalnik Prawa Podatkowego 2017, nr 2, s. 52). Ustalając wysokość tej sumy Sąd miał na względzie obok funkcji, jakie spełnia ta instytucja procesowa, także wysokość pobranych kwot tytułem podatku od nieruchomości, o których zwrot ubiega się skarżąca (668,74 zł) i spadek realnej ich wartości spowodowany opóźnieniem w załatwieniu sprawy. Należy przy tym wyjaśnić, że skarżąca ubiegała się o zasądzenie sumy pieniężnej w innej (wyższej) kwocie, stąd Sąd oddalił skargę w pozostałej części na podstawie art. 151 p.p.s.a. (pkt 6 sentencji wyroku)

O kosztach postępowania orzeczono w pkt 7 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonego w sprawie należnego wpisu (100 zł).