Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 830/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 23 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2023 roku sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 7 lipca 2023 roku nr SKO.4141.236.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 lipca 2023 r., nr SKO.4141.236.23 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 775) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza B. z dnia 27 kwietnia 2023 r., znak [...] o odmowie przyznania T.P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką – Z.P.

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił w dniu 27 marca 2023 r. Do wniosku strona załączyła kopię orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników z dnia [...] lipca 2000 r. uznającego Z.P. za niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym (od dnia badania) oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z załączonego do wniosku oświadczenia wynika nadto, że wnioskodawca jest rolnikiem oraz, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 marca 2023 r.

W następstwie przeprowadzonego w dniu 18 kwietnia 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz niepełnosprawną matką Z.P. Rodzina zamieszkuje w [...] pokojowym domu, z odrębną kuchnią i łazienką. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej 8,044 ha (5,488 h fizycznej), oboje z małżonką są objęci ubezpieczeniem społecznym rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy poza wykonywana pracą na gospodarstwie rolnym w latach 2000-2004 oraz 2010-2015 pracował zawodowo. Ze względu na chorobę matki był zmuszony zaprzestać pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, a należąca do niego ziemia jest aktualnie uprawiana przez jego kolegę. Wymagająca opieki Z.P. choruje przewlekle na cukrzycę, jaskrę, reumatoidalne zapalenie stawów, arytmię, nadciśnienie tętnicze oraz kołatanie przedsionków. Jest osobą leżącą, pampersowaną. W trakcie spożywania posiłków możliwym jest jej chwilowe posadowienie w pozycji siedzącej na łóżku, z uwagi na przykurcze dłoni wymaga pomocy w karmieniu i pojeniu. Zgodnie z oświadczeniem strony sprawowana opieka nad matką jest opieką całodobową, a w jej zakres wchodzi pomoc w ubieraniu, myciu, podawaniu lekarstw. Czas jaki wnioskodawca poświęca na wykonywane czynności opiekuńcze to około 1,5 godziny rano i w południe oraz około 2 godziny wieczorem. Skarżący wyjaśnił, że rzadko opuszcza miejsce zamieszkania, gdyż matka nie pozwala aby jakiekolwiek czynności wobec niej wykonywała synowa. Jeżeli musi załatwić jakąś sprawę, w domu z matką pozostaje żona wnioskodawcy.

Decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r. Burmistrz B. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to jest braku wykazania związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej (pracy w gospodarstwie rolnym) a koniecznością sprawowania opieki nad matką, oraz z art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest przesłanki cezury czasowej powstania niepełnosprawności Z.P..

Kwestionując zasadność podjętego rozstrzygnięcia T.P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, w którym zarzucał naruszenie:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2012 r., K 38/13 uznającego wskazany przepis za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na datę powstania niepełnosprawności;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie celów ustawy i przyjęcie, że okoliczności przedmiotowej sprawy, a w szczególności zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pomimo, że osoba nad która sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Z uwagi na powyższe strona skarżąca wnosiła o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik skarżącego przedstawiał argumentację, co do braku podstaw zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto wskazując na pogarszający się na przestrzeni lat stan zdrowia niepełnosprawnej Z.P. oraz sprawowaną przez skarżącego opiekę nad matką, której zakres uniemożliwia stronie podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, wywodził wadliwość stanowiska organu, co do braku istnienia związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy, a sprawowaną przez niego opieką. Podkreślał, że organy administracji nie są uprawnione do kwestionowania samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jej zakresu, czy też w ogóle potrzeby jej sprawowania. W tym zakresie są związane orzeczeniami uprawnionych organów.

W toku postępowania między instancyjnego, skarżący wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień w trybie art. 50 § 1 k.p.a., oświadczył, że niepełnosprawna Z.P. jest wdową, poza wnioskodawcą posiada jeszcze drugiego syna, który zamieszkuje około [...] km od matki, jednakże nie uczestniczy w żaden sposób w opiece nad matką. Jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, pracuje na czarno, zarabia około 5-6 tysięcy zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił, że gospodarstwo rolne, które przejął na początku lat 90- tych prowadził do dnia [...] marca 2023 r. Nie posiada zwierząt gospodarskich, tylko zasiewy zbożowe. Obecnie gospodarstwo uprawia S. S. na podstawie nieformalnej umowy dzierżawy, której kserokopię strona przedkłada do akt. Skarżący w kwietniu 2023 r. wystąpił z wnioskiem o dopłaty, które po ich otrzymaniu przekaże dzierżawcy. Strona oświadczyła, że żona E.P. nie pracuje zarówno w gospodarstwie rolnym, ani poza nim. Ma niepełnosprawnego ojca w stopniu umiarkowanym, pomaga rodzicom, którzy pomimo, że mieszkają z synem i synowa nie mogą liczyć na ich pomoc. Pomoc ta nie ma charakteru pomocy całodobowej. W zakresie sprawowanej opieki nad niepełnosprawną Z. P. żona skarżącego pomaga w takich czynnościach jak higiena osobista, gotowanie, sprzątanie, opieka nad domem, sporadyczne załatwianie spraw urzędowych. Skarżący zajmuje się zmianą pampersów, dozowaniem lekarstw oraz najczęściej podaje mamie posiłki, pomaga w ich spożywaniu. Skarżący oświadczył, że mógłby być poza domem około kilku godzin dziennie lecz tego nie robi, bo nie chce zostawiać matki, która mogła by go w tym czasie potrzebować. Wyjaśnił, że aktualnie z żoną nie osiągają żadnych dochodów, utrzymują się z oszczędności. Niezbędne wizyty lekarskie dla mamy odbywają się średnio raz w miesiącu, są to wizyty domowe (protokół z dnia 5 lipca 2023 r.).

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 7 lipca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzje organu i instancji. Uzasadniając Kolegium wskazało na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium przywołało również przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., który stanowi, iż osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał nadto na treść art. 17b ust. 1 i ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: ":Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium podkreśliło, iż wobec dokonanych w sprawie, przywołanych wyżej ustaleń faktycznych nie kwestionuje zarówno faktu, iż wymagająca opieki Z.P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również faktu, iż opieka ta jest sprawowana przez skarżącego, która należy do podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Niemniej jednak w ocenie Kolegium, w sprawie nie zostały spełnione pozostałe określone ustawą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem żądania wnioskodawcy.

Kolegium podkreśliło, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia nie przysługuje z samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Świadczenie to stanowi bowiem rekompensatę utraconego dochodu osoby, która podjęła się sprawowania tej opieki, dobrowolnie pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Świadczenie to nie może stanowić alternatywnego dochodu, a jego przyznanie jest możliwe między innymi w przypadku wykazania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki.

Wskazując na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym fakt rezygnacji skarżącego z pracy na gospodarstwie rolnym po upływie przeszło 20 lat od daty uznania Z.P. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym; złożone przez stronę oświadczenia, co do podlegania wraz z małżonką ubezpieczeniu społecznemu rolników; opłacania podatku rolnego od posiadanego gospodarstwa, czy też faktu wystąpienia, po dacie zawarcia umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego z dnia [...] marca 2023 r., z w wnioskiem o przyznanie dopłat z systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników oraz odwołując się do przepisów prawa wspólnotowego i prawa krajowego regulujących kwestie powyższych płatności Kolegium uznało, iż w sprawie, pomimo stosownego oświadczenia strony nie została spełniona przesłanka rezygnacji z aktywności zawodowej, w tym przypadku pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym.

Dalej Kolegium wskazało, iż nie kwestionując stanu zdrowia niepełnosprawnej Z.P., jak również zasadności konieczności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach życia codziennego, co niewątpliwe czyni skarżący, uznać należy, iż zarówno zakres, jak i charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką nie stanowi opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie stronie jakiejkolwiek aktywność zawodowej lub pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, choćby w ograniczonym zakresie. Wykonywane przez skarżącego czynności sprowadzają się w zasadzie do podawania posiłków, lekarstw, zmiany pampersów, przekładania z boku na bok, mierzenia poziomu cukru. Pozostałe czynności związane z higiena osobistą niepełnosprawnej, przygotowywaniem posiłków dla rodziny, robieniem zakupów, utrzymaniem porządku w domu wykonuje, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, jego małżonka E.P.. Wobec powyższego, iż sprawowana przez stronę opieka nad niepełnosprawną matką nie jest opieką wyłączną, jak również stała obecność w domu małżonki skarżącego, w ocenie organu bezpośrednio wpływa na możliwość dalszego wykonywania przez stronę pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, tym bardziej, że charakter tej pracy, przy właściwej jej organizacji pozwala na zaplanowanie, dostosowanie rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Powyższe okoliczności zdaniem organu odwoławczego nie pozwalają na uznanie, iż w sprawie występuje bezpośredni i ścisły związek pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, to jest rezygnacją z pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

Kolegium zakwestionowało natomiast stanowisko organu I instancji, co do możliwości zastosowania w sprawie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując w tym zakresie, iż skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 jest to, że w przypadku do osób, których data powstania niepełnosprawności nie spełnia kryterium powołanego przepisu, ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winno nastąpić z pominięciem w/w normy prawnej.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T.P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucał naruszenie:

- art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b u.ś.r. poprzez niezasadne uznanie, że skarżący nie zaprzestał pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, a co za tym idzie nie jest uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż w sprawie nie wykazano związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna w stopniu znacznym matką;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez bezpodstawne uznanie, że matką skarżącego może zająć się jego żona E.P., w sytuacji gdy organ nie jest uprawniony do decydowania za członków rodziny skarżącego o podziale obowiązków opieki w stosunku do niepełnosprawnej;

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznanie za niewiarygodne oświadczenie skarżącego odnośnie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej.

Z uwagi na powyższe naruszenia strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Strona wnosiła jednocześnie o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Uzasadniając skargę strona zakwestionowała stanowisko Kolegium, co do braku wystąpienia przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką. Pełnomocnik wskazywał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie strony, co do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej z dniem [...] marca 2023 r., jak i przedłożona do akt sprawy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego strony przeczą twierdzeniu organu, co do braku rezygnacji skarżącego z pracy w tym gospodarstwie. Podkreślał, iż sam fakt pobierania przez stronę dopłat bezpośrednich nie uzasadnia powyższego stanowiska organu, a w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, który obalałby złożone przez skarżącego w tym zakresie oświadczenie. Dalej wywodził, iż w postępowaniu w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu jest ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie tego świadczenia, na dzień składania wniosku jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego podejmowania jest konieczność sprawowania opieki. Nie jest natomiast uprawniony do kwestionowania prawa strony, co do wyboru momentu wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem, czy też wskazywać na inne osoby, które mogłyby sprawować tę opiekę, bądź też wspierać wnioskodawcę w sprawowaniu tej opieki, w szczególności na osoby niezobowiązane do alimentacji względem niepełnosprawnej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga T.P. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie z żądaniem rozpoznania skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wystąpił pełnomocnik skarżącego w treści wniesionej skargi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu po zapoznaniu się z powyższym wnioskiem, nie wniosło o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi T.P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 7 lipca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza B. z dnia 27 kwietnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką – Z.P.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) - dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki Z.P. legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników z dnia [...] lipca 2000 r. uznającego w/w za niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym (od dnia badania) oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji, co w myśl art. 3 pkt 21 lit.c u.ś.r. oznacza, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, że T.P. jest synem wymagającej opieki Z.P., co oznacza, iż na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki wynikający z art. 129 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Wobec powyższego uznać należy, że skarżący należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie w sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Natomiast zasadniczą przyczyną, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, stanowiącą podstawę negatywnego rozpatrzenia żądania strony, stanowiło niespełnienie pozostałych ustawowych przesłanek warunkujących podrzynanie przedmiotowego świadczenia, to jest wynikający z akt sprawy de facto brak rezygnacji T.P. z pracy w gospodarstwie rolnym, czy też zarządzania nim, pomimo złożenia stosownego oświadczenia (art. 17b u.ś.r.); a nadto brak wykazania istnienia związku istnienia związku pomiędzy brakiem aktywności strony, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się do pierwszej ze spornych kwestii wskazać należy, że niewątpliwie w świetle przepisu art. 17b ust. 2 u.ś.r. dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z 30 marca 2022 r., II SA/Lu 99/22; wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., II SA/Kr 1600/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Istotnym dla sprawy pozostaje również to, że na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co wynika z art. 3 pkt 6 ustawy, pojęcie gospodarstwa rolnego definiowane jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 333). Stosownie do art. 1 i art. 2 ust. 1 (z zastrzeżeniem art. 2 ust. 2-4) ustawy o podatku rolnym za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Natomiast pojęcie "rolnika" zdefiniowane zostało w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 208), zgodnie z którym jest nim pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.

W sprawie nie jest kwestionowane, iż skarżący, zgodnie ze złożonym w toku postępowania administracyjnego oświadczeniem wraz z małżonką podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jak również jest podatnikiem podatku rolnego, co potwierdza przedłożona do akt sprawy kopia decyzji podatkowej na rok 2023.

W świetle brzmienia przywołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym oraz ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników uznać należy, że dla możliwości objęcia skarżącego ubezpieczeniem społecznym rolników, jak również uznania go za podatnika podatku rolnego niezbędnym jest prowadzenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalności rolniczej w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym.

Okolicznością świadczącą o niespełnieniu warunku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego jest także fakt, że zgodnie z oświadczeniem strony, w kwietniu 2023 r. wystąpił on z wnioskiem o przyznanie płatności dopłat bezpośrednich na rok 2023. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 2 i 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 885) producentem jest m.in. producent rolny, a więc osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 2021/2115 (rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiające przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013). W świetle art. 3 pkt 1 ww. rozporządzenia rolnikiem jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia. Istotne jest także to, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2023 r. poz. 412) pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, którym został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o daną pomoc, jeżeli są spełnione warunki przyznania tej pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w: 1) przepisach wydanych na podstawie art. 55 ust. 1, art. 56 ust. 8, art. 70 i art. 71 - w przypadku pomocy przyznawanej w drodze decyzji; 2) regulaminie naboru wniosków o przyznanie pomocy lub w ogłoszeniu o zamówieniu publicznym - w przypadku pomocy przyznawanej na podstawie umowy. Przy przyznawaniu pomocy uznaje się, że rolnik prowadzi działalność rolniczą, jeżeli prowadzi działalność polegającą na: 1) wytwarzaniu produktów rolnych przez hodowlę lub chów zwierząt do celów gospodarskich lub uprawę lub hodowlę roślin, gdzie produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), z wyjątkiem produktów rybołówstwa, a także uprawie bawełny i zagajników o krótkiej rotacji lub 2) utrzymywaniu użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego (art. 21 ust. 1 ustawy). Natomiast jak wynika z art. 25 ust. 1 powołanej wyżej ustawy płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli prowadzi działalność rolniczą, a łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.

Powyższym ustaleniom nie przeczy przedłożona do akt sprawy kopia zawartej przez skarżącego w dniu 1 marca 2023 r. umowa dzierżawy gruntów ornych, z treści której wprost wynika, że wnioskodawca jest podatnikiem podatku rolnego, jak również beneficjentem płatności bezpośrednich, niezależnie od zawartego w umowie zastrzeżenia ich przekazania dzierżawcy, po potrąceniu sumy niezbędnej na opłacenie podatku gruntowego przez skarżącego. Podkreślić również należy, iż zawarta przez skarżącego umowa dzierżawy nie została potwierdzona przez wójta, zgodnie z art. 38 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Odnosząc powyższe do dokonanych w rozpoznawanej sprawie ustaleń faktycznych, jak również wobec przywołanych regulacji prawnych zarówno prawa krajowego, jak i wspólnotowego, Sąd stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu prawidłowo uznało, iż skarżący spełnia wszystkie przywołane wyżej kryteria definicyjne. W konsekwencji powyższego zasadnie uznały, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym, a co najmniej nie utracił możliwości jego zarządzaniem, co zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych traktowane jest na równi z pracą w gospodarstwie rolnym (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji w uznało, że w sprawie brak było podstaw do przyjęcia, iż T.P. spełnił warunek, o którym mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – Z.P.

Stąd też zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b u.ś.r. Sąd uznał za nieuzasadniony.

Odnosząc się natomiast do kolejnej kwestii spornej, to jest braku wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaną opieka nad niepełnosprawną matką wskazać na wstępie należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym co należy podkreślić ustalanie tego związku nie może jednakże również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 31 marca 2023 r., II SA/Rz 159/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza bowiem jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., IV SA/Wr 705/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, co istotne ów stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., II SA/Po 806/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia jednak wymaga, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Słuszne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy zatem każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju i stopnia jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia itp., co jest niezbędne dla ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., II SA/Łd 1005/22; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2023 r., IV SA/Wr 521/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznający przedmiotową skargę stwierdza, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką. Nie bagatelizując stanu zdrowia Z.P., jak również nie kwestionując ustalonego stopnia jej niepełnosprawności, do czego zarówno Sąd, jak i procedujące w sprawie organy administracji nie są upoważnione, podkreślenia jednak wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie zauważyło, iż powoływany przez skarżącego zakres czynności, wykonywanych przez stronę osobiście, nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, której charakter, co należy podkreślić, przy właściwej jej organizacji pozwala na zaplanowanie, dostosowanie rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Pomimo, co nie budzi wątpliwości, codziennego charakteru świadczonej opieki, zakres wykonywanych przez stronę czynności wobec matki sprowadza się w istocie do podawania posiłków, pomocy w karmieniu, zmianie pampersów, mierzenia poziomu cukru. Pozostałe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego rodziny, takie jak przygotowywanie posiłków, zakupy, pranie sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, jak również czynności higieniczne stricte związane z osoba niepełnosprawnej wykonuje, zgodnie z oświadczeniem skarżącego jego żona E.P.. Przy czym, co należy w tym miejscu podkreślić z uzasadnienia kwestionowanej skargą decyzji w żaden sposób nie wynika, iż Kolegium wskazuje na inne osoby, które mogłyby, czy też miałyby sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką skarżącego, a jedynie przywołuje ustalenia faktyczne, z których wynika, iż strona w sprawowanej opiece jest wspierania przez swoją małżonkę, co z kolei umożliwia skarżącemu podjęcie aktywności zawodowej. Tym samym w ocenie Sądu nie sposób uznać, że wykonywane przez skarżącego osobiście, czynności opiekuńcze względem niepełnosprawnej matki stanowią czynności wymagające stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiające prowadzenie gospodarstwa rolnego, czy też podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej, że jak oświadczył skarżący do protokołu z dnia 5 lipca 2023 r., cyt.: " Mógłbym być poza domem około kilku godzin dziennie ale tego nie robię, bo nie chcę zostawiać matki, mama może mnie potrzebować w tym czasie".

Bez wpływu na ustalenie prawa do wnioskowanego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje natomiast podnoszona przez organy kwestia, co do faktu wieloletniego prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego, pomimo, że orzeczenie o niepełnosprawności matki, oparciu, o które strona wnioskuje o przyznanie przedmiotowego świadczenia, wydane zostało w 2000 r. Wyraźnego zaznaczenia wymaga bowiem, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie o charakterze wnioskowym, a co za tym idzie to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Niemniej jednak wobec stwierdzenia, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym, a co najmniej nie utracił możliwości jego zarządzaniem, powyższa okoliczność pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Wobec powyższego zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznać należało za nieuzasadniony.

Jednocześnie, wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego Sąd stwierdza, iż procedujące w sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno pod kątem możliwości uznania skarżącego za podmiot uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jak i pod kątem wystąpienia przesłanek zarówno pozytywnych, jak i negatywnych przemawiających za jego przyznaniem. Prowadząc postępowanie organy działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Za prawidłowe uznać również należało stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jego matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak trafnie wywiodło Kolegium, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Końcowo, na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, iż jak słusznie wskazuje pełnomocnik skarżącego, w postępowaniu w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego ocenie podlega kwestia spełnienia ustawowych przesłanek przyznania tego świadczenia przez osobę wnioskującą o jego wypłatę. Niemniej jednak w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę nie sposób stracić z pola widzenia tej okoliczności, iż wymagająca opieki Z.P. poza skarżącym, ma jeszcze jednego syna, na którym w równym stopniu, co na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Przy czym, co należy podkreślić wykonywanie przez osoby zobowiązane ciążących na nich obowiązków alimentacyjnych nie musi mieć charakteru osobistego, gdyż dopuszczalna jest każda forma realizacji powyższego obowiązku, w tym między innymi poprzez pomoc finansową, przeznaczoną na pokrycie kosztów opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym przyznanie przedmiotowego świadczenia, pochodzącego ze środków publicznych, w sytuacji istnienia innych osób, na równi z wnioskodawcą zobowiązanych do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną matką, stanowiłoby w ocenie Sądu naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej. Oznaczałoby bowiem przeniesienie na Państwo, a co za tym idzie ogół społeczeństwa, ciężaru sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, z osób, które pomimo, że są zobowiązane w pierwszej kolejności, do opieki tej się nie poczuwają.

Reasumując Sąd stwierdza, iż pomimo faktu, że skarżący należy do podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, to jednak z uwagi na brak wykazania istnienia, wynikającej z powyższego przepisu przesłanki związku pomiędzy brakiem jego aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, jak również braku spełnienia przesłanki z art. 17b ustawy, za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie zgłoszonego przez niego żądania, zawartego we wniosku z dnia 27 marca 2023 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.