Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 78/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1-6, art. 107 ust. 4 i 4a
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 7, art. 8, art. 10 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 106 par. 3, art. 133, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 12 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Beata Czyżewska, , Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 31 października 2023 roku nr SKO.4115.231.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku okresowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 31 października 2023 r., nr SKO.4115.231.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", a także art. 38 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 2 ust. 1, art. 4, art. 107 ust. 4 i 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 901), powoływanej dalej jako: "u.p.s.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 25 sierpnia 2023 r., nr I WPŚ.4122.15904.2023, odmawiającą M. M. przyznania prawa do zasiłku okresowego w miesiącu lipcu 2023 r.

Z akt sprawy wynika, że ww. decyzją z dnia 25 sierpnia 2023 r. organ I instancji odmówił M. M. przyznania prawa do zasiłku okresowego w miesiącu lipcu 2023 r. Decyzja została doręczona stronie w dniu 18 września 2023 r.

Od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi odwołanie, wskazując na swoje niezadowolenie z treści wydanego rozstrzygnięcia. Jednocześnie strona zarzuciła naruszenie przepisów i wniosła o zmianę decyzji organu I instancji oraz przyznanie zasiłku zgodnie z wnioskiem.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 31 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że w dniu 28 czerwca 2023 r. do organu I instancji wpłynął wniosek M. M. o przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku okresowego w miesiącu lipcu 2023 r. W związku ze złożonym wnioskiem pracownik socjalny podjął czynności celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W dniach 6 lipca 2023 r. i 10 lipca 2023 r. pracownik socjalny nie zastał M. M. pod wskazanym adresem (protokół w aktach sprawy). W dniu 4 lipca 2023 r. wysłano do strony wiadomość mailową dotyczącą konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony - brak odpowiedzi (kopie screenów z komputera w aktach sprawy). W dniach 11 lipca 2023 r. i 17 lipca 2023 r. pracownik socjalny próbował nawiązać z M.M. kontakt telefoniczny. Nie odebrała telefonu i nie oddzwoniła (protokół w aktach sprawy). W dniu 11 lipca 2023 r. wysłano wezwanie pocztowe do strony z prośbą osobistego stawiennictwa w organie I instancji, zgodnie z art. 50 k.p.a. W wiadomościach SMS w dniach 17-20 lipca 2023 r. z pełnomocnikiem strony - radcą prawnym A.K. pracownik socjalny nie doszedł do porozumienia w kwestii przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu M. M. (kopie screenów z telefonu w aktach sprawy). W dniu 26 lipca 2023 r. zostało wysłane pismo przez organ I instancji do Kancelarii radcy prawnego A.K. i do wiadomości M. M. . W dniu 27 lipca 2023 r. pracownik socjalny próbował nawiązać z M.M. kontakt telefoniczny. Nie odebrała telefonu i nie oddzwoniła (protokół w aktach sprawy). W dniu 28 lipca 2023 r. organ I instancji zweryfikował w monitoring.poczta-polska, że M. M. odebrała wezwanie z dnia 11 lipca 2023 r. o godzinie 16.17 i w tym samym dniu złożyła kolejny wniosek o przyznanie pomocy. Do dnia wydania przez organ I instancji decyzji strona nie stawiła się w organie. W dniach 3 sierpnia 2023 r. i 4 sierpnia 2023r. pracownik socjalny nie zastał M. M. pod wskazanym adresem zamieszkania. W dniu 3 sierpnia 2023 r. wysłano do strony wiadomość SMS - brak odpowiedzi. W dniach 4 sierpnia 2023 r. i 9 sierpnia 2023 r. pracownik socjalny próbował nawiązać z M.M. kontakt telefoniczny. W dniu 11 sierpnia 2023r. w rozmowie telefonicznej z pracownikiem socjalnym strona nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, informując, że wszelkie informacje przesłała drogą pocztową, wcześniej mailową i oczekuje przeprowadzenia wywiadu w formie telefonicznej.

W dalszej kolejności organ odwoławczy zwrócił uwagę, że organ I instancji informował stronę, iż z uwagi na fakt, że w chwili złożenia wniosku zagrożenie epidemiczne było znacznie mniejsze, sporządzenie wywiadu nastąpi w miejscu zamieszkania (a nie jak w okresie pandemii, zgodnie z art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub chorób zakaźnych wywiady przeprowadzane były drogą telefoniczną) i zapewnił o zachowaniu ostrożności poprzez użycie środków ostrożności w postaci maseczki i rękawiczek (zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 2023 r. noszenie maseczek obowiązywało wówczas jedynie w przychodniach lekarskich i szpitalach).

Z powodu braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony – jak wskazało Kolegium - decyzją z dnia 25 sierpnia 2023 r. organ I instancji odmówił M. M. przyznania prawa do zasiłku okresowego w miesiącu lipcu 2023 r., powołując się na art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s.

Analizując odwołanie od ww. decyzji organ II instancji wskazał, że pełnomocnik M. M. , w osobie radcy prawnego, podniósł, że nie jest prawdą, że wnioskodawczyni odmówiła i nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Skarżącej nic nie jest wiadomo o tym, aby w dniach 6 lipca 2023 r. i 10 lipca 2023 r. pracownik podjął czynności celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, lecz nie zastał skarżącej pod jej adresem. Dodał, że nikt się ze skarżącą na wizyty w tych dniach nie umawiał, nie uprzedzał o takich wizytach, nie informował o nich. Nadto wskazał, że nikt z MOPS nie informował w żaden sposób o tym, że się odbyły, czy telefoniczne, smsem, czy pisemnie. Jednocześnie wyjaśnił, że nieprawdą jest, że pracownik MOPS próbował nawiązać ze skarżąca kontakt telefoniczny w dnia 10 lipca 2023 r. i 17 lipca 2023 r. Nieprawdą jest też – jak wskazał pełnomocnik – że 17-20 lipca 2023 r. pracownik MOPS nie doszedł do porozumienia z pełnomocnikiem w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni, gdyż kontakt nie dotyczył w żadnym razie ustalania takiego terminu.

Mając na uwadze powyższe, Kolegium zwróciło uwagę, że z dniem 1 lipca 2023 r. odwołano na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz.U.2023.1118). Jednocześnie organ ten dodał, że zgodnie z art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie: 1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2023 r. poz. 20), oraz 2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. Sb ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub 3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy, 1a. W sytuacji, o której mowa w ust. 1, w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, u których nie nastąpiła zmiana danych, aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego nie sporządza się, pomimo upływu ustawowego terminu. W takim przypadku aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządza się niezwłocznie po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i pełni on w sprawach pomocowych niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Nie można czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi się liczyć z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Warunkiem wydania decyzji przyznającej zasiłek okresowy jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacja niezależnie od przyznania i korzystania przez uprawnioną ze stałej pomocy. Zgodnie natomiast z art. 107 ust. 4 u.p.s. w razie ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W odniesieniu do osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Wykładnia językowa powołanego przepisu art. 107 ust. 4 zd. 1 u.p.s. prowadzi do wniosku, że aktualizacja wywiadu środowiskowego ma być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie. Co więcej, nawet korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Z tego też względu decyzja w tym zakresie musi być poprzedzona wywiadem środowiskowym lub jego uaktualnieniem. Organ nie może w tym zakresie być ograniczony przyznaniem innych świadczeń pomocy społecznej, zwłaszcza tych o charakterze stałym. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej. Brak współdziałania strony polegający na odmowie przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego uniemożliwia ustalenie jej rzeczywistej sytuacji i obliguje organ do wydania decyzji odmownej.

Analizując przedmiotową sprawę Kolegium stwierdziło, że organ I instancji podjął właściwe, niezbędne kroki w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a postawa M. M. , pozorującej chęć współdziałania z organem, była przyczyną, która uniemożliwiała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przed wydaniem decyzji w przedmiocie zasiłku okresowego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pracownik socjalny wielokrotnie próbował podjąć kontakt z wnioskodawczynią celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

W związku z powyższym, organ odwoławczy ocenił, że unikanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, uniemożliwiało dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych będących podstawą do wydania decyzji w przedmiocie zasiłku okresowego. W takiej sytuacji wnioskodawczyni nie może kwestionować negatywnych skutków wynikających ze swojej biernej czy negatywnej postawy.

Ponadto organ II instancji podkreślił, że brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania. Organy orzekające w sprawach z zakresu pomocy społecznej są zobowiązane do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art 7 k.p.a., tym niemniej jednak na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s.

Końcowo Kolegium stwierdziło, że sytuacja życiowa M. M. jest niewątpliwie trudna i bez wątpienia jest ona osobą schorowaną. Jednakże, strona musi dostrzegać, że załatwienie sprawy - z zakresu pomocy społecznej - winno nastąpić zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Zgodnie z wolą ustawodawcy, ocena warunków i możliwości udzielania określonego rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń, stosownie do okoliczności określonej sprawy, należy do organu administracji, któremu pozostawiono określony zakres swobody. Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o nią, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Ponadto, aby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną, jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności np. poprzez niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, może stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Powyższe stanowisko – jak wskazał organ odwoławczy - zostało utrwalone w orzecznictwie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M. M. , reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając naruszenie przepisów:

a) postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez ocenę faktów i materiału dowodowego zebranego w sprawie, sprzecznie z rzeczywistością i faktyczną treścią materiału w sprawie i oparcie rozstrzygnięcia na nieprawdziwych okolicznościach, które nie miały miejsca, akceptację naruszeń organu I instancji w tym zakresie;

b) postępowania, tj. art. 8 k.p.a., poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw poprzez oparcie rozstrzygnięcia na fałszywych okolicznościach, które nie miały miejsca oraz odstąpienie od utrwalonej, stałej praktyki przeprowadzania wywiadów środowiskowych u wnioskodawczyni telefonicznie, za czym przemawiała i nadal przemawia sytuacja życiowa, zdrowotna oraz sytuacja epidemiologiczna w kraju, akceptację naruszeń organu I instancji w tym zakresie,

c) art. 2 ust. 1 w zw. z art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 38 u.p.s.,

d) art. 107 ust. 4 i 4a u.p.s.,

e) art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych,

- poprzez ich niezastosowanie i brak przyznania świadczeń, mimo spełnienia warunków do ich przyznania i przeprowadzenia wywiadu oraz jego aktualizacji i ustalenia wszystkich wymaganych objętych nimi informacji, w tym nieuwzględnienie formy telefonicznej aktualizacji, która wobec sytuacji skarżącej, w tym zagrożenia jej zdrowia i ponownego wzrostu zachorowań na COVID była dopuszczalna, wskazana i możliwa i o której zapewnił sam pracownik organu,

f) postępowania, tj. art 10 k.p.a., poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, oraz przez brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania przed wydaniem decyzji, przez co umożliwiono stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W odniesieniu do powyższego pełnomocnik skarżącej dodał, że przepisy wymienione powyżej w punktach a-f zostały naruszone poprzez odmowę przyznania zasiłku okresowego z powołaniem się na odmowę przez wnioskodawczynię przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, w sytuacji, gdy:

- nie było podstaw do wymagania takiego wywiadu w miejscu zamieszkania, wywiad taki był już przeprowadzony (w okresie krótszym niż 6 miesięcy) i od tego czasu nie zmieniły się żadne okoliczności, które wymagałyby przeprowadzenia kolejnego wywiadu ani jego aktualizacji (o czym oświadczyła pisemnie wraz z wnioskami), oraz w sytuacji, gdy ze względu na sytuację epidemiologiczną w kraju oraz sytuację zdrowotną i życiową wnioskodawczyni uzasadnione (oraz wystarczające) było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (aktualizacji) w formie telefonicznej,

- skarżąca prosiła o telefoniczną aktualizację wywiadu, do czego miała prawo w jej sytuacji, a MOPS sukcesywnie to uniemożliwia, ignorując jej sytuację zdrowotną, w tym choroby zakaźne (a w ostatnim czasie także grypę), kilkudniowe migreny, bezsenność, ostre problemy gastryczne i jelitowe (biegunki, wymioty), zawroty głowy obniżoną odporność, zagrożenie COVID, oraz sytuację bytową (to, że mieszka sama),

- wnioskodawczyni spełniała i spełnia wszystkie przesłanki przyznania zasiłku okresowego,

- wywiad środowiskowy został faktycznie przeprowadzony przed wydaniem decyzji 11 sierpnia 2023 r. (czego pełnomocnik był świadkiem),

- wnioskodawczyni nie odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ani jego aktualizacji ani nie unikała jego przeprowadzenia.

Mając na uwadze powyższe pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wskazał, że od dnia złożenia wniosków do dnia otrzymania decyzji nikt z MOPS nie kontaktował się telefonicznie ze skarżącą. To skarżąca dzwoniła do M.K. (oraz napisała smsa) jeszcze w czerwcu 2023 r., ale M.K. nie odebrała, nie oddzwoniła i nie odpisała na sms. Pełnomocnik skarżącej dodał przy tym, że zapoznał się z wykazem połączeń w telefonie skarżącej i we wskazanych dniach ani innych nie było żadnych takich telefonów, na które wskazuje decyzja. Nadto pełnomocnik skarżącej wskazał, że skarżącej nie wiadomo też nic o telefonicznych kontaktach w lipcu 2023 r. w datach wskazanych w decyzji oraz, że ani ze skarżącą, ani z jej pełnomocnikiem nikt z MOPS nie kontaktował się w celu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego.

Odnośnie informacji zawartej w wydanej decyzji organu I instancji o wysłaniu wiadomości email do wnioskodawczyni pełnomocnik skarżącej wskazał, że skarżąca już w lutym pisała o pierwszej awarii komputera, a w kwietniu o drugiej całkowitej awarii komputera i w kolejnych wnioskach np. z 26 maja, następnie czerwca, wskazywała, że kontakt mailowy może być niemożliwy, dlatego prosiła o kontakt telefoniczny.

Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że skarżąca nigdy nie odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jego aktualizacji ani go nie unikała. Wskazywała jedynie wcześniej w swoich pismach na swoją sytuację zdrowotną i życiową oraz sytuację epidemiologiczną w kraju, która uniemożliwia przyjmowania przez nią ludzi w domu i przemawiała za zasadnością przeprowadzenia wywiadu w formie telefonicznej.

W odniesieniu do powyższego pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że w dniu 11 sierpnia 2023 r. K. W. dzwoniła do M. M. , która szczegółowo opowiedziała o swojej sytuacji życiowej, zdrowotnej i bytowej oraz jej pogorszeniu. Tym samym – zdaniem pełnomocnika skarżącej - wywiad został odebrany.

Mając na uwadze pismo z dnia 11 lipca 2023 r., wskazane w zaskarżonej decyzji, zawierające wezwanie M. M. do osobistego stawiennictwa w placówce przy ul Wielkopolskiej 53, w sprawie wniosku o pomoc pełnomocnik skarżącej podniósł, że M. M. ze względu na stan jej zdrowia, w szczególności jego znaczne pogorszenie, odebrała wskazane pismo w dniu 28 lipca 2023 r. W związku z tym wyznaczony na 21 lipca 2023 r. ostateczny termin wyznaczony na stawiennictwo M. M. upłynął.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej, w takiej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca, jedyną możliwą formą przeprowadzenia wywiadu była forma telefoniczna. Wynika to z obowiązujących przepisów, sytuacji epidemiologicznej w kraju oraz sytuacji życiowej i zdrowotnej wnioskodawczyni, w szczególności jej bardzo obniżonej odporności, bardzo ciężkiego przejścia COVID-19, grypy oraz chorowania na choroby zakaźne skóry.

Pełnomocnik skarżącej podniósł również, że skarżąca bardzo ciężko przeszła COVID, na który zachorowała we wrześniu 2022 r. i którego skutki odczuwa do dziś, takie w szczególności jak: męczliwość, duże osłabienie, zawroty głowy. Istnieje u niej poważne ryzyko ponownego zarażenia COVID i inną chorobą zakaźną, tym bardziej, że z powodu braku środków z MOPS znacznie pogorszyła się sytuacja zdrowotna i bytowa skarżącej - nie ma nawet podstawowych środków higieny, gdyż ma bardzo niską odporność ze względu na bardzo trudną sytuację zdrowotną, m.in. osłabienie, wiele chorób, w tym ortopedyczne, dermatologiczne, poważne problemy gastryczne, neurologiczne, w tym częste nieraz kilkudniowe migreny, bezsenność, częste odwodnienie, bardzo duże osłabienie. Jest to więc dla niej ryzyko utraty nie tylko zdrowia, ale nawet i życia. Już samo występowanie tych chorób wyklucza przyjmowanie osób postronnych w domu, a tym bardziej, gdy domem jest jednopokojowe bardzo małe mieszkanie. Pełnomocnik w dalszym motywach skargi szeroko i szczegółowo przedstawił stan zdrowia skarżącej.

Nadto w ocenie pełnomocnika skarżącej, w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację wywiadu sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Dodał przy tym, że żadne okoliczności nie zmieniły się na korzyść wnioskodawczyni, a jedynie uległy pogorszeniu, tym samym nie było potrzeby ich aktualizacji, skoro nic się w tym zakresie nie zmieniło na lepsze. Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że złożone zostały do MOPS wszystkie oświadczenia i dokumenty medyczne na dowód jej sytuacji.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej, nadal obowiązuje przepis art. 15o ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem i przeciwdziałaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych i wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Zgodnie z nim, wywiad środowiskowy przeprowadza się telefonicznie z przyczyn uzasadnionych zagrożeniem COVID. Zagrożenie to nie minęło. Jest tym większe w stanie zdrowia skarżącej i drastycznym obniżeniu odporności. Co więcej, we wskazanej sytuacji w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, u których nie nastąpiła zmiana danych, aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego nie sporządza się w ogóle, pomimo upływu ustawowego terminu. W takim przypadku aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządza się niezwłocznie po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.

W dalszych motywach skargi pełnomocnik skarżącej wskazał, że skarżąca zgłosiła się po pomoc do MOPS już w 2018 r. i od tamtej pory cały czas co miesiąc składa wnioski, więc jej sytuacja życiowa, bytowa i zdrowotna jest pracownikom MOPS doskonale znana, ponieważ co miesiąc otrzymywali oświadczenia i wnioski z dokładnym uzasadnieniem. Z tych wszystkich przyczyn dotychczas wnioskodawczyni składała wnioski do MOPS, to prosiła o przeprowadzenie wywiadu telefonicznie i wywiady były przeprowadzane telefonicznie bez żadnych problemów ze strony MOPS.

Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił również, że ostatni wywiad odbył się w marcu 2023 r., zatem zgodnie z zasadą wywiadów co 6 miesięcy w ogóle nie było potrzeby go powtarzać. Natomiast już od maja 2023 r. pracownicy MOPS przy ulicy [...] utrzymują, że zmieniły się przepisy i wywiad w formie osobistej jest wymagany.

Pełnomocnik skarżącej wskazał, że w stosunku do skarżącej w dniu 1 września 2023 r. orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności, który kwalifikuje do zasiłku stałego, a ponadto przesądza o tym, że M. M. wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i urządzenia techniczne ułatwiające funkcjonowanie, a ponadto wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując przy tym stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 22 lutego 2024 r. pełnomocnik skarżącej w uzupełnieniu skargi przedstawił pogarszający się stan zdrowia skarżącej (zdiagnozowano różę) i wskazał, że stanowi to dodatkowe uzasadnienie do przeprowadzenia wywiadu w formie telefonicznej. Pełnomocnik ponownie wniósł o uchylenie decyzji i pilne przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącej i korespondencji mailowej z pracownikiem MOPS w Łodzi.

Następnie w piśmie z dnia 2 kwietnia 2024 r. pełnomocnik skarżącej, w związku z wnioskiem organu o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

W dniu 12 czerwca 2024 r. obecny na rozprawie pełnomocnik skarżącej oświadczył, że popiera skargę i wnioski dowodowe zawarte w piśmie z dnia 22 lutego 2024 r. oraz przedstawił stan zdrowia skarżącej i zwrócił uwagę na kwestię utraty zaufania skarżącej do pracowników pomocy społecznej, a także wyjaśnił, że z skarżącą kontaktuje się telefonicznie.

Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2024 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Kontrolując zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do zasiłku okresowego w miesiącu lipcu 2023 r. Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przedmiotowa decyzja nie narusza prawa w sposób określony w powołanych wyżej przepisach.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901) – powoływanej dalej jako: "u.p.s.".

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do oceny zasadności twierdzenia organu administracji, co do braku współpracy skarżącej z organem pomocowym, polegającym na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 107 ust. 4 u.p.s., w miejscu zamieszkania strony, co w konsekwencji skutkowało negatywnym rozpatrzeniem żądania skarżącej, zawartym we wniosku z dnia 27 czerwca 2023 r.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 1-4 u.p.s., pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Z powyższych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. m.in. wyroki NSA z dnia: 23 września 2008 r., I OSK 1511/07; 5 września 2017 r., I OSK 2031/16; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2022 r., I SA/Wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2022 r., II SA/Gl 571/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jedną z ustawowych form pomocy społecznej jest wnioskowany przez skarżącą, uregulowany w art. 38 ust. 1-6 u.p.s., zasiłek okresowy, który jak wynika z treści wskazanej regulacji, może być przyznany w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. W przypadku tego świadczenia organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także, iż zostanie przyznana w formie i wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Innymi słowy, spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek okresowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej wysokości.

Podkreślenia również wymaga, że ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. wymienia szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że brak aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia.

Z kolei jak wynika z art. 107 ust. 4 u.p.s. w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a u.p.s.). Wskazać również należy, iż jak wynika z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r. poz. 893), co do zasady, rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu.

W rozważanym aspekcie należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Wywiad ten jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Na stronie ubiegającej się oświadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych w takiej formie. Co do zasady, ta forma postępowania wyjaśniającego nie może zostać zastąpiona innymi środkami dowodowymi (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2019 r., I OSK 3598/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obligatoryjna czynność, jaką jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji z uwagi na swą istotę, stanowi formę współpracy beneficjenta z organem pomocowym, której brak może przynieść dla niego negatywne skutki. Jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2016 r., I OSK 2186/16; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2011 r., I OSK 60/11; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie zauważa się również, iż uwzględnienie jedynie wykładni językowej powołanego przepisu art. 107 ust. 4 zd. 1 u.p.s. prowadziłoby do wniosku, że każdorazowo po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ ma obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zakładając jednak domniemanie racjonalności ustawodawcy oraz cel tego przepisu - zapoznanie się przez organ z aktualną sytuacją życiową wnioskodawcy, należy przyjąć, iż wolą ustawodawcy było - o czym świadczy treść zdania drugiego art. 107 ust. 4 ustawy - aby wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową, kolejną aktualizacją wywiadu, a następował on nie rzadziej, niż co 6 miesięcy (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2023 r., III SA/Kr 1775/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej jednak, w ocenie Sądu, rozpoznającego niniejszą skargę, użyty przez ustawodawcę zwrot "nie rzadziej niż co 6 miesięcy", nie wyłącza uprawnienia organu pomocowego do wcześniejszego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji między innymi w przypadku powzięcia wiedzy o zmianie istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych dotyczących osoby objętej pomocą społeczną, czy też w celu weryfikacji zasadności udzielanej pomocy. Konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji przed upływem wskazanego wyżej 6 miesięcznego okresu winna być zatem oceniania każdorazowo, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy. Tym bardziej, iż jak wskazuje się w orzecznictwie, aktualizacja wywiadu środowiskowego ma być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie, a korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2021 r., I OSK 501/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że niniejsza skarga jest jedną z kilkunastu skarg, tożsamych pod względem podniesionych zarzutów i przedstawionej argumentacji, wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na podjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi rozstrzygnięcia odmawiające przyznania skarżącej wnioskowanych przez nią form pomocy społecznych, w zbieżnym okresie. Zarówno z akt administracyjnych przesłanych do Sądu wraz z przedmiotową skargą, jak i z akt załączonych do pozostałych skarg, bezspornie wynika, iż w okresie następującym po złożeniu przez skarżącą wniosku o przyznanie zasiłku okresowego w miesiącu lipcu 2023 r. do dnia wydania decyzji organu I instancji organ pomocowy wielokrotnie podejmował próby nawiązania kontaktu zarówno ze skarżącą, jak i z ustanowionym przez nią pełnomocnikiem, celem ustalenia dogodnej dla strony daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. O powyższym świadczą między innymi przedłożone przez organ protokoły kontroli w miejscu zamieszkania skarżącej, czy też wydruki dokumentujące przebieg rozmów telefonicznych oraz korespondencji sms ze skarżącą oraz jej pełnomocnikiem, z których wprost wynika, iż strona miała wiedzę, co do konieczności przeprowadzenia tego wywiadu w miejscu i w formie wskazywanej przez organ, jako niezbędny warunek rozpatrzenia zgłoszonego przez nią żądania. Z przedłożonych dokumentów wynika również, iż pomimo deklarowanego przez pracownika organu pomocowego zachowania wszelkich dostępnych środków ostrożności, strona skarżąca konsekwentnie odmawiała przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, argumentując to złym stanem zdrowia i żądała przeprowadzenia tego wywiadu, tak jak dotychczas w drodze telefonicznej. Ponadto Sądowi z urzędu jest znane stanowisko pełnomocnika skarżącej przedstawione na rozprawie w innej sprawie skarżącej (z zakresu pomocy społecznej) w dniu 15 maja 2024 r., iż "według jego wiedzy pracownicy organu pomocowego przychodzili do domu skarżącej i kontaktowali się z nią telefonicznie, w celu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W jednym przypadku, w dniu 11 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej był świadkiem nawiązania tego kontaktu (...) "wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej nie mógł być przeprowadzony bądź to z uwagi na stan zdrowia skarżącej bądź też z uwagi na jej nieobecność" (...) "skarżąca nie jest w stanie przewidzieć, czy nawet w przypadku umówienia się na konkretną datę z pracownikami organu pomocowego w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jego przeprowadzenie będzie możliwe, co wynika z jej stanu zdrowia". Podkreślić należy, iż treść sporządzonego protokołu z rozprawy z dnia 15 maja 2024 r. została odczytana pełnomocnikowi skarżącej, który nie wnosił do niego żadnych zastrzeżeń. Tym samym za nieuzasadnioną uznać należy argumentację skargi, co do braku wykazania przez organ administracji podejmowanych prób nawiązania kontaktu ze skarżącą w celu umówienia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Powyższemu twierdzeniu strony przeczą dokonane w sprawie, udokumentowane ustalenia faktyczne, które nie zostały skutecznie podważone przez stronę skarżącą. Co więcej, zawarte w treści skargi stwierdzenie pełnomocnika o braku wykazania przez organ podejmowanych prób nawiązania kontaktu pozostaje w wewnętrznej sprzeczności z przedstawioną w dalszej części skargi argumentacją strony, co do zasadności i skuteczności podejmowanych w tym zakresie działań procesowych organu pomocowego.

W ocenie Sądu, nie znajdują również uzasadnienia podnoszone przez pełnomocnika skarżącej argumenty, co do braku uprzedniego telefonicznego poinformowania skarżącej o zamiarze wysłania na wskazany przez nią adres pisma procesowego, jak również brak uprzedniego ustalenia, czy skarżąca przebywa pod wskazanym adresem i czy ma możliwość podjęcia korespondencji. Podkreślić należy, iż obowiązujące przepisy nie obligują organów administracji do wcześniejszego "anonsowania" kierowanych do stron postępowania pism procesowych, a negatywne skutki nieodebrania korespondencji, kierowanej do strony na prawidłowy, wskazany przez nią adres obciążają tę stronę (art. 41 k.p.a.).

Na kanwie powyższych rozważań, w ocenie Sądu, należało uznać, że procedujące w sprawie organy administracji obu instancji zasadnie uznały, iż postępowanie skarżącej wypełnia przesłankę braku współdziałania z organem, które, jak wcześniej wskazano, jest obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 4 u.p.s.), a w świetle brzmienia art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a u.p.s. może stanowić powód wydania decyzji odmownej. Podkreślić przy tym należy, że odmawiając skarżącej pomocy, organy w żaden sposób nie kwestionowały jej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, a jedynie uznały, że konieczne jest przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego, wskazując w tym zakresie na podnoszone przez stronę pogorszenie sytuacji, w jakiej się znajduje, jak również na konieczność przeprowadzenia oceny rzeczywistych potrzeb skarżącej oraz ich zakresu w miejscu zamieszkania strony, co dotychczas nie było możliwe z uwagi na ogłoszony Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii, a następnie stan zagrożenia epidemicznego wirusem Coivid-19 (odwołany z dniem 1 lipca 2023 r.) i wynikające z powyższego ograniczenia.

Ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego wynika dostatecznie, że skarżąca nie miała woli współdziałania, mimo przychylnej postawy organu. W toku postępowania przed organem I instancji skarżąca bądź ignorowała wezwania organu, bądź też wskazywała, że przeprowadzenie wywiadu w jej ocenie nie jest zasadne i nie ma takiego obowiązku. Przy czym, co w sprawie ma istotne znaczenie, skarżąca była informowana o obowiązku przeprowadzenia wywiadu i skutkach niedochowania tej czynności. Toteż zasadnie doszło do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. Organy orzekające uzasadniając zajęte stanowisko nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

Wobec powyższego zarzuty skargi w kwestii naruszenia art. 7, art. 77 § 1 w zw. art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie.

Natomiast w kwestii zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. należy wskazać, iż zgodne z ugruntowanym poglądem orzecznictwa sądów administracyjnych sam fakt pozbawienia strony czynnego uczestnictwa w toku postępowania administracyjnego nie oznacza, że decyzja taka, choć naruszająca zasadę postępowania administracyjnego, będzie musiała zostać uchylona w trybie sądowej kontroli. Uchylenie bowiem takiej decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy strona skarżąca wykaże, że umożliwienie jej wzięcia udziału w postępowaniu, a w szczególności przedsięwzięcie konkretnych czynności procesowych, mogłoby mieć istotny wpływ na treść wydawanej decyzji. A contrario, nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji sam brak zawiadomienia strony o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy jej czynny udział i tak nie mógłby doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia odmiennego niż to wydane bez jej aktywnego uczestnictwa. W tak przedstawionej sytuacji uchylenie decyzji, z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., nie będzie miało racjonalnych podstaw i mogłoby prowadzić do przewlekłości postępowania. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2024 r., I GSK 287/23; wyrok NSA z dnia 23 listopada 2023 r., II OSK 563/21; wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2023, II OSK 2157/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie skarżąca zgłaszając zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie wykazała jednocześnie, iż naruszenie to uniemożliwiło dokonanie jej jakiejkolwiek czynności procesowej.

Wobec dokonanych w sposób bezsporny, wskazanych wyżej ustaleń, co do braku współpracy skarżącej z organem pomocowym Sąd za nieuzasadnione uznał również zarzuty skargi, co od naruszenia wskazanych w niej przepisów art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s.

Natomiast, co do zarzucanego naruszenia art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych należy wskazać, iż zgodnie z brzmieniem tej normy z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie: 1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824), oraz, 2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub 3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy. Z treści przywołanego przepisu wynika zatem, że możliwość odstąpienia od przeprowadzenia wywiadu w sposób określony w ustawie o pomocy społecznej wystąpi w sytuacji uzasadniającej izolację osób zobowiązanych z uwagi na Covid-19. Z uwagi na charakter omawianych czynności i ich znaczenia dla prowadzonego postępowania, odstąpienie od wywiadu przeprowadzanego w miejscu zamieszkania podmiotów zobowiązanych i z ich bezpośrednim udziałem musi być traktowane jako wyjątek od reguły. W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie wskazywały organy administracji, wyjątek ten nie wystąpił, gdyż w dacie złożenia przez skarżącą wniosku z dnia 27 czerwca 2023 r. na terenie kraju obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego, który został już w dużej mierze opanowany, a z dniem 1 lipca 2023 r. stan ten został odwołany. Stąd też zarzut naruszenia art. 15o ustawy covidowej nie znajduje uzasadnienia.

Analogiczne stanowisko w rozważonej materii Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zawarł w wyrokach (ze skarg skarżącej) z dnia 15 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 100/24 i II SA/Łd 101/24.

Odnosząc się natomiast do zgłoszonych przez pełnomocnika skarżącej w piśmie z dnia 22 lutego 2024 r. wniosków dowodowych - oddalonych na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 r. - należy wyjaśnić, że wskazane w skardze okoliczności nie budziły wątpliwości, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., czemu Sąd dał wyraz w powyższych rozważaniach. Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 133 p.p.s.a. zasadą jest, iż sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a postępowanie dowodowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma jedynie uzupełniający, wyjątkowy, charakter, podyktowany łącznym spełnieniem przesłanek z art. 106 § 3 p.p.s.a., czyli: 1) jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Z powyższych względów, Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

IB