Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 106/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 207  ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1634
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant St. sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia N w B. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 30 listopada 2022 r. nr 4095/RT/2022 w przedmiocie zwrotu dofinansowania przyznanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 listopada 2022 r. o nr 4095/RT/2022 Zarząd Województwa Śląskiego, po rozpoznaniu wniosku złożonego przez Stowarzyszenie N z siedzibą w B. (dalej strona, beneficjent) o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją tego organu z 1 czerwca 2022 r., nr [...], dotyczącą zwrotu dofinansowania w łącznej kwocie 782.410,66 zł, utrzymał w mocy swoją decyzję.

W podstawie prawnej wskazał art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej k.p.a.), art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2094), art. 207 ust. 1 pkt 2, ust. 9 pkt 1 i ust. 12 a pkt 1 w zw. z art. 60 pkt 6, 61 ust. 3 pkt 2 i 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz.1634 ze zm., dalej u.f.p.) oraz w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 (t. j. Dz.U. z 2020 r., poz. 818 ze zm.).

Decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 10 września 2018 r. została zawarta pomiędzy Województwem Śląskim reprezentowanym przez Zarząd Województwa Śląskiego pełniący funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 (dalej, IZ RPO WSL, Zarząd ) a stroną umowa nr [...] o dofinansowanie projektu o nazwie "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (dalej umowa). Do umowy o dofinansowanie został zawarty aneks nr [...].

Zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie projektu, głównym celem projektu było zwiększenie dostępności i jakości usług społecznych oraz deinstytucjonalizacja usług dla 120 mieszkańców Z., wykluczonych lub zagrożonych ubóstwem oraz zagrożonych wykluczeniem społecznym poprzez zastosowanie specjalistycznych usług opiekuńczych. W ramach projektu beneficjent miał objąć systemem dozoru 120 osób w wieku 60+ wymagających kompleksowej opieki, opartym o grupę tzw. dzielnicowych rezydentów. Na wsparcie uczestników projektu składać się miały następujące elementy: dostarczanie podopiecznym obiadów w soboty i niedziele, usługa prania pościeli, bielizny i odzieży, zapewnienie teleopieki, zapewnienie opieki przez Dzielnicowych Rezydentów Opieki Społecznej (dalej: DROS), zaangażowanie wolontariuszy w charakterze asystentów DROS.

Rzeczowe i finansowe rozliczenie projektu miało nastąpić zgodnie z obowiązującym i zatwierdzonym harmonogramem płatności poprzez składanie kolejnych wniosków o płatność obejmujących dany okres rozliczeniowy.

Na mocy umowy o dofinansowanie IZ RPO WSL przyznała stronie dofinansowanie na realizację projektu w łącznej kwocie nieprzekraczającej 2 317 348,90 zł, w tym: płatność ze środków europejskich w kwocie 2 336 053,07 zł, w tym: płatność ze środków europejskich w kwocie 2 135 102,27 zł, co stanowi 85% całkowitych wydatków kwalifikowalnych projektu oraz dotację celową z budżetu krajowego w kwocie 200 950,80 zł, co stanowi 8% całkowitych wydatków kwalifikowalnych projektu. Całkowita wartość projektu wynosiła 2 511 885,03 zł.

Zgodnie z § 4 ust. 1 umowy o dofinansowanie strona zobowiązała się do realizacji projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie. Ponadto zgodnie z § 3 ww. umowy o dofinasowanie strona zobowiązała się do realizacji projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie projektu w sposób, który zapewni osiągnięcie i utrzymanie celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku w trakcie realizacji oraz w okresie trwałości projektu.

W toku realizacji umowy o dofinasowanie wykryto szereg uchybień, a mianowicie uchybienia związane ze wskazaniem w pierwszej wersji wniosku o płatność nr [...] w łącznej kwocie 177 315,63 zł (koszt zatrudnienia informatyka za okres od czerwca 2019 r. do czerwca 2020 r. - 45 649,18 zł, wynajmem kuchni z wyposażeniem - 45 000,00 zł, wynajmem powierzchni pralniczej wraz z wyposażeniem - w kwocie 45 000,01 zł oraz zatrudnienie kierowców za okres od lutego do października 2019 r. oraz za grudzień 2019 r. - 21 538,32 zł do obsługi działań w projekcie) w sytuacji, gdy korzystano z usług cateringowych, pralniczych. Nie korzystano z usług kierowców do rozwożenia posiłków i transportu odzieży. W drugiej wersji wniosku o płatność nr [...] wskazano wydatki w kwocie 21 238,20 zł gdzie koszt opasek 18 468,00 zł, i koszty pośrednie 2 770,20 zł były wydatkami niekwalifikowalnymi. Beneficjent nie spełnił warunków wypłaty kolejnej transzy oraz nie przedstawił wyjaśnień odnośnie przeprowadzonych operacji na rachunku bankowym. W konsekwencji nie otrzymawszy kolejnej transzy zaliczki, zaprzestał całkowicie realizacji projektu, nie przedłożył uzupełnienia wniosku o płatność nr [...] oraz nie przedłożył zgodnie z umową o dofinansowanie kolejnych wniosków o płatność.

Dokonana przez organ weryfikacja wniosków o płatność z wydatkami dotyczącymi zakupu: opasek życia w ilości 20 szt., 5 systemów kontroli zażycia leków, tabletów do systemu teleopieki w ilości 50 szt. wykazała, że wymienione urządzenia nie zostały w całości rozdysponowane wśród uczestników projektu. Natomiast ci z uczestników, którzy je otrzymali nie zostali w zakresie ich użytkowania przeszkoleni. Beneficjent nie realizował wszystkich form wsparcia objętych umową.

W związku z ww. okolicznościami, biorąc pod uwagę brak postępu realizacji projektu skutkujący brakiem możliwości osiągnięcia założonych w projekcie wskaźników, czyli niezrekrutowania przez niemal cały okres realizacji projektu uczestników, brak przyznanego im wsparcia w projekcie oraz uporczywe uchylanie się beneficjenta od obowiązków w zakresie przedkładania na wezwanie IZ RPO WSL informacji, wyjaśnień i dokumentów związanych z realizacją projektu, na podstawie § 34 ust. 2 pkt 1-4, 7, 8 umowy o dofinansowanie projektu zarząd uchwałą nr [...] z dnia 3 listopada 2021 r. rozwiązał umowę o dofinansowanie. Następnie pismem z 21 grudnia 2021 zarząd wezwał beneficjenta do zwrotu całości udzielonego dofinansowania tj. kwoty 782 410,66 zł. Pomimo skutecznego doręczenia wezwania beneficjent nie dokonał zwrotu środków. W konsekwencji zarząd uchwałą nr [...] z 2 marca 2022 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania przez beneficjenta.

W toku przedmiotowego postępowania administracyjnego zarząd potwierdził szereg nieprawidłowości w realizacji projektu przez beneficjenta, w szczególności: nieprawidłową realizację projektu z uwagi na opóźnienia w jego wdrażaniu, nieterminowe składanie wniosków o płatność, utrudnianie kontroli realizacji projektu, dokumentowanie realizacji projektu niezgodnie z zapisami umowy o dofinansowanie.

Beneficjent nie realizował projektu zgodnie z harmonogramem rzeczowo-finansowym. Jego działania prowadzone były w sposób naruszający prawidłową i terminową realizację projektu. Ostatecznie zaprzestał realizacji projektu przez co nie osiągnął założonego we wniosku o dofinansowanie celu, jakim było zwiększenie dostępności i jakości usług społecznych oraz deinstytucjonalizacja usług dla 120 mieszkańców Z. wykluczonych lub zagrożonych ubóstwem oraz zagrożonych wykluczeniem społecznym poprzez zastosowanie specjalistycznych usług opiekuńczych. Doszło tym samym do wystąpienia nieprawidłowości, o której mowa w art. 2 pkt 36 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) NR 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz.U. UE.L. 320 z dnia 20.12.2013) ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 – dalej Rozporządzenie ogólnego nr 1303/2013. W ocenie Zarządu opisane działanie przekłada się na szkodę realną w budżecie ogólnym Unii Europejskiej poprzez sfinansowanie nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego. Beneficjent nie zrealizował projektu w sposób ustalony w umowie o dofinansowanie, która stanowi "inne procedury" o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p. W tej sytuacji uznano, iż zmaterializowała się przesłanka określona w przepisie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.

W związku z tymi nieprawidłowościami Zarząd 1 czerwca 2022 r. wydał decyzję w sprawie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania, zobowiązując beneficjenta do zwrotu środków w łącznej kwocie 782.410,66 zł wraz z odsetkami za zwłokę.

W dniu 23 czerwca 2022 r. do urzędu wpłynął wniosek beneficjenta o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją nr [...] , którego decyzją z dnia dniu 30 listopada 2022 r. Zarząd nie uwzględnił.

Oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie potwierdził prawidłowość ustaleń organu I instancji oraz stwierdzone nieprawidłowości w realizacji projektu pn. [...].

Zdaniem Zarządu ustalone w sprawie okoliczności potwierdzają, iż beneficjent nie dochował wymogów realizacji projektu zgodnie z umową o dofinansowanie. Natomiast zgodnie z § 36 ust. 1 umowy o dofinasowanie w przypadku rozwiązania umowy beneficjent zobowiązany jest do zwrotu całości lub części otrzymanego dofinansowania wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania dofinansowania w terminie wskazanym przez instytucję zarządzającą.

IZ RPO WSL rozwiązała umowę o dofinansowanie z beneficjentem i wezwała o zwrot całości otrzymanego dofinansowania w kwocie 782.410,66 zł. Beneficjent nie zwrócił przedmiotowej kwoty. Zarząd podkreślił, że kwestia zasadności rozwiązania umowy o dofinansowanie nie stanowiła przedmiotu postępowania administracyjnego i decyzji wydanej w niniejszym postępowaniu. Nie jest jednak możliwe wydanie przedmiotowej decyzji o zwrocie dofinansowania w oderwaniu od przesłanek prowadzących do rozwiązania umowy o dofinansowanie. W analizowanym stanie faktycznym i prawnym wystąpiła sytuacja, w której skutki naruszenia procedur przez beneficjenta były podstawą do rozwiązania umowy. Rozwiązanie umowy z kolei doprowadziło do obowiązku zwrotu otrzymanego dofinansowania, czego beneficjent nie uczynił.

Zarząd wskazał, że zgodnie z § 15 ust. 1 umowy o dofinansowanie, w przypadku stwierdzenia, że na skutek działania lub zaniechania beneficjenta doszło do nieprawidłowości lub innego wydatkowania środków dofinansowania niezgodnie z zapisami umowy, IZ RPO WSL ma obowiązek wszczęcia procedury odzyskania środków zgodnie z przepisami rozporządzenia ogólnego, ustawy wdrożeniowej oraz ustawy o finansach publicznych. Tryb administracyjny jest właściwy w przypadku zobowiązania do zwrotu dotacji udzielanych w drodze umowy, w związku ze stwierdzeniem nieprawidłowości przy wydatkowaniu środków przez beneficjenta w oparciu o art. 207 u.f.p. Ten przepis bezpośrednio dotyczy kwestii nieprawidłowego wykorzystania środków europejskich i stanowi, że wydawana jest decyzja określająca kwotę przypadająca do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu środków, gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są m.in. wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p.

Zarząd przywołał treść art. 184 i art. 207 u.f.p. wskazując, że w sprawie doszło do nieprawidłowości, o której mowa w art. 2 pkt 36 Rozporządzenia ogólnego nr 1303/2013, bowiem beneficjent nie dochował wymogów realizacji projektu i tym samym naruszył § 3, § 4 ust. 1 oraz § 12 ust. 2, § 36 ust. 1 umowy o dofinansowanie projektu, a opisane działanie przekłada się na szkodę realną w budżecie ogólnym Unii Europejskiej poprzez sfinansowanie nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego. Beneficjent nie zrealizował projektu w sposób ustalony w umowie o dofinansowanie, która stanowi "inne procedury" o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p. W konsekwencji doszło do wypełnienia przesłanki z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.

Zarząd nie podzielił poglądu beneficjenta, że nie był on w rzeczywistości władny, by rozporządzić udzielonym wsparciem zgodnie z zawartą umową i przepisami prawa. Transze dofinansowania przekazane w dniu 17 października 2018 r. w wysokości 220 000,00 zł oraz w dniu 3 czerwca 2019 r. w wysokości 562 410,66 zł były przekazywane na wyodrębniony dla projektu rachunek bankowy beneficjenta wskazany w § 10 ust. 12 umowy o dofinansowanie.

Zarząd zaznaczył, że kontaktował się w sprawie projektu z osobą wskazaną przez beneficjenta, któremu Zarząd udzielił wyłącznego pełnomocnictwa do reprezentowania we wszystkich sprawach związanych z realizacją dwóch projektów "[...]" dla Gminy Z. i dla Gminy B.

Wobec faktu, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy beneficjent poinformował, że w sprawie zachodzi uzasadnione podejrzenie przestępstwa na szkodę Stowarzyszenia i Zarządu przez osoby, na rzecz których przelane zostały środki z dofinansowania, Zarząd wystosował do beneficjenta pismo z prośbą o wyjaśnienie z czego jest wywodzone twierdzenie odnośnie podejrzenia popełnienia przestępstwa. Beneficjent nie złożył dodatkowych wyjaśnień w tym zakresie sprawie.

W skardze do WSA w Gliwicach beneficjent zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. przez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, które to zaniechanie przejawiało się niewłączeniem w poczet materiału dowodowego, a także odstąpieniem od czynienia ustaleń faktycznych na podstawie dostarczonego organowi odpisu złożonego w tej dacie zawiadomienia o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia czynu zabronionego dotyczącego nieprawidłowego dysponowania środkami uzyskanymi w ramach dofinansowania przed poprzednich piastunów zarządu beneficjenta, skutkiem czego zaniechano ustalenia, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji zaistniało postępowanie, od wyniku którego zależy wynik postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji;

2) art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. przez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, które to zaniechanie przejawiało się przyjęciem, że beneficjent utrudniał realizację kontroli wykonywania umowy o udzielenie dofinansowania, podczas gdy piastuni zarządu beneficjenta włączeni w jego skład po dacie 15 lipca 2020 r. pozostawali w stały kontakcie z organami i dokładali wszelkich możliwych starań dla wyjaśnienia kwestii leżących u podstaw wszczęcia postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji,

3) art. 78 § 1 k.p.a. przez zaniechanie uwzględnienia żądania beneficjenta dotyczącego przeprowadzenia dowodu z kopii zawiadomienia o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa, podczas gdy wniosek taki złożono zaś okoliczność mająca zostać wykazaną miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem złożenie przez beneficjenta rzeczonego zawiadomienia wygenerowało stan rodzący konieczność zawieszenia postępowania,

4) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z . z art. 67 ust. 1 u.f.p. przez zaniechanie zawieszenia postępowania i wydanie zaskarżonej decyzji, pomimo iż wynik postępowania w ten sposób zakończonego zależał od wyniku innego postępowania, które pozostawało w toku.

W oparciu o przytoczone zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o przeprowadzenie dowodu z wydruku wiadomości e-mail skierowanej przez pełnomocnika beneficjenta do Zarządu w dniu 29 listopada 2022 r. oraz z kopii protokołu sporządzonego przez funkcjonariusza Komendy Miejskiej Policji w B. w postępowaniu prowadzonym pod sygnaturą [...], celem wykazania faktu przedstawienia Zarządowi istotnego wniosku dowodowego przed wydaniem decyzji, zajścia podstawy do obligatoryjnego zawieszenia postępowania przez organ.

Uzasadniając podniesione zarzuty beneficjent wskazał, że 29 listopada 2022 r., dostarczył Zarządowi kopię złożonego w tej samej dacie zawiadomienia o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Zawiadomienie to obejmowało podejrzenie popełnienia czynu zabronionego dotyczącego nieprawidłowego wykonywania umowy z 10 września 2018 r. przez poprzednich piastunów zarządu beneficjenta i zainicjowało postępowanie prowadzone obecnie przez funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji w B. pod sygnaturą [...]. Przedmiotowe postępowanie karne - zdaniem beneficjenta - miało wpływ na rekonstrukcję stanu faktycznego dokonywaną przez organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazane zostały podmioty rzeczywiście odpowiedzialne za nieprawidłowe wykonanie przez beneficjenta przyjętego zobowiązania.

Zdaniem beneficjenta Zarząd niesłusznie uznał, że utrudniano kontrolę realizacji umowy o dofinasowanie, szczególnie, że po dacie 15 lipca 2020 r. nowi piastuni zarządu strony włączyli się w działania zarządu i podejmowali wszelkie będące w ich zasięgu działania zmierzające do umożliwienia kontroli oraz usunięcia nieprawidłowości.

W odpowiedzi na skargę Zarząd wniósł o jej oddalenie. Jego zdaniem zarzuty sformułowane przez stronę sprowadzają się de facto do złożenia przez aktualny zarząd zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa. Skarżący w żaden sposób nie odniósł się w skardze do nieprawidłowości w realizacji projektu, które to były podstawą wydania skarżonej decyzji.

Odnosząc się do podnoszonego w skardze faktu popełnienia przestępstwa zauważył, że beneficjent we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy informował o możliwości popełnienia przestępstwa na jego szkodę przez osoby, na rzecz których przelane zostały środki z dofinansowania. Mimo wydłużonego terminu prowadzenia postępowania administracyjnego przed organem II instancji beneficjent nie złożył stosownych wyjaśnień, poprzestając jedynie na telefonicznym poinformowaniu o chęci złożenia dodatkowych dokumentów.

Odwołując się do przywołanych judykatów, w ocenie Zarządu nie doszło do wystąpienia sytuacji o której mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Prowadzone postępowanie karne co prawda może mieć znaczenie dla sprawy, jednak nie pozbawia ono organu możliwości dokonania własnych ustaleń w toku postępowania administracyjnego, co też uczyniono w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634- dalej w skrócie p.p.s.a.), stanowiąc w art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 p.p.s.a. Zaskarżony akt administracyjny może zatem zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie, a w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Stwierdzenie przez sąd, że zaskarżony akt wydano z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, musi skutkować jego uchyleniem - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit.c.

Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa krajowego lub unijnego, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Za podstawę wyroku Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu, albowiem nie stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem sporu jest decyzja Zarządu, którą zobowiązano stronę do zwrotu dofinansowania kwoty 782.410,66 zł, jako wykorzystanej z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę na skutek stwierdzonych uchybień w wydatkowaniu środków w ramach projektu o nazwie "[...]", realizowanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

Strona kwestionując powyższe wskazała na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego; art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p., art. 78 § 1 k.p.a., art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., mające przybrać postać zaniechania zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, pominięcia znaczenia zawiadomienia o możliwości popełnienia czynu zabronionego przez poprzednich piastunów zarządu Stowarzyszenia (nieprawidłowe wykonywanie umowy o dofinansowanie), przyjęcia utrudniania realizacji kontroli wykonywania umowy o dofinansowanie, co skutkowało zaniechaniem ustalenia, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji zaistniało postępowanie, od wyniku którego zależy wynik tego postępowania. W ocenie strony zarząd Stowarzyszenia mimo złożenia stosownego wniosku nie zawiesił postępowania, co było konieczne wobec złożenia przez stronę zawiadomienia o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Należy zgodzić się z organem, że beneficjent w żaden sposób nie odniósł się w skardze do nieprawidłowości w realizacji projektu, które to były podstawą wydania skarżonej decyzji. W tym zakresie ustalenia organu nie są sporne pomiędzy stronami.

W ocenie Sądu Zarząd prawidłowo ustalił, że działanie beneficjenta stanowiące naruszenie procedur szczegółowo wskazywanych w zaskarżonej decyzji spowodowało ryzyko wystąpienia szkody w budżecie UE oraz prawidłowo uzasadnił swoje stanowisko, obszernie opierając się na obowiązujących regulacjach prawna krajowego i unijnego.

Podstawy prawne realizacji programów operacyjnych w ramach polityki rozwoju regionalnego wynikają zarówno z przepisów prawa Unii Europejskiej jak i prawa krajowego państw członkowskich. W zakresie pierwszego z nich ogólne zasady dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego określone zostały w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz.U. UE.L z 2006 poz. 210 ze. zm.), zwanego rozporządzeniem nr 1083/2006. W szczególności należy mieć na uwadze art. 60, art. 70 oraz art. 98 ust. 1 i 2 odnoszące się do obowiązku instytucji zarządzającej co do zapewnienia prawidłowego wydatkowania środków przekazanych benificjentom, sprawowania kontroli nad wydatkowaniem, wykrywania i zapobiegania, wykrywania i korygowania nieprawidłowości oraz odzyskiwania kwot nienależnie wypłaconych wraz z odsetkami z tytułu zaległych płatności w stosownych przypadkach.

W krajowym porządku prawnym realizacja programów operacyjnych uregulowana została w ustawie z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1259, z późn. zm.- dalej u.z.p.p.r.). Zgodnie z jej art. 30 warunki dofinansowania projektu, a także prawa i obowiązki beneficjenta z tym związane określa umowa o dofinansowanie.

Podstawą zaskarżonej decyzji był art. 207 ust. 1 u.f.p., który przewiduje sankcje budżetowe związane z nieprawidłowym wykorzystaniem środków europejskich. Przepis ten stanowi, że w przypadku, gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem lub wykorzystane z naruszeniem procedur bądź pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Z kolei po myśli art. 184 ust. 1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.

W sprawie zasadnie przyjęto, że beneficjent poprzez podpisanie umowy o dofinansowanie zobowiązał się do stosowania Wytycznych IZ RPO WSL, a okoliczność wykorzystania środków projektu z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. było słusznie przyjęta za podstawę prawną do orzeczenia o zwrocie wypłaconego dofinansowania wraz z odsetkami za zwłokę.

Przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakazuje organowi w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a więc zrealizować zasadę prawdy obiektywnej, a tym samym wypełnić zobowiązanie płynące z nakazu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy uznać uwzględnienie wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów i okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia. Stwarza to w sposób oczywisty konieczność uzasadnienia zajętego stanowiska, aby wyraźnie z niego wynikało, że zostało ono oparte na prawidłowo zrealizowanej zasadzie swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a., a nie ma charakteru rozstrzygnięcia dowolnego. Z akt sprawy wynika, że Zarząd dochował należytej staranności w prowadzeniu postępowania, tak w I jak i II instancji. Organy administracji podjęły kroki w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W toku postępowania dokonały własnych ustaleń dotyczących występujących w ramach projektu nieprawidłowości. Stąd też zarzut naruszenia przepisów art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 78 § 1 k.p.a. Sąd uznał za bezzasadny i nie mający uzasadnienia w zebranym w aktach sprawy materiale dowodowym.

Odnosząc się do zarzutu skargi naruszenia art. 78 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia żądania przeprowadzenia dowodu z kopii zawiadomienia o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez członków organu zarządu beneficjenta wskazać należy, że tzw. zagadnienie prejudycjalne stanowi przesłankę do obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., organ administracji zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Postępowanie karne ma charakter prejudycjalny dla postępowania administracyjnego wtedy, gdy sąd wiążąco musi wypowiedzieć się o zakwalifikowaniu jakiegoś zdarzenia jako przestępstwa, ale także wtedy, gdy ma wypowiedzieć się o przypisaniu sprawcy odpowiedzialności z uwagi na przesłanki decydujące o tej odpowiedzialności (zawinienie, stopień szkodliwości społecznej czynu). Jeśli dla sposobu konkretyzacji normy prawa administracyjnego w postępowaniu jurysdykcyjnym okoliczności, o których wiążąco może wypowiedzieć się tylko sąd w sprawie karnej, nie mają znaczenia, to brak jest też podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego z uwagi na zagadnienie prejudycjalne. (por. M. Romańska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 97). Przedstawione wyżej okoliczności dowodzą tego, że wyłoniona w toku postępowania w przedmiocie zwrotu dofinansowania okoliczność o możliwości popełnienia przestępstwa nie ma znaczenia dla jego toku, toteż nie było podstaw do jego zawieszenia na podstawie art 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W istocie rzeczy Zarząd w toku postępowania administracyjnego powziął wiedzę na temat możliwości popełnienia przestępstwa związanego z realizacją umowy z dnia 10 września 2018 r. Wbrew twierdzeniom beneficjenta Zarząd nie pozostał jednak bierny wobec przekazanej informacji o możliwości popełnienia przestępstwa związanego z wydatkowaniem środków pochodzących z zawartej umowy z 21 września 2022 r. Zarząd wystosował do beneficjenta pismo z prośbą o wyjaśnienie i doprecyzowanie na czym oparta jest teza odnośnie podejrzenia popełnienia przestępstwa, które pozostało bez odpowiedzi. W konsekwencji Zarząd nie dysponował ani dowodami, ani innymi niż opisane wyżej informacjami wskazującymi na to, że mogło dojść do popełnienia przestępstwa w ramach rzeczonego projektu. Przyjąć należy, że beneficjent posiadał informację o popełnieniu przestępstwa, o którym poinformował organy ścigania dopiero po wydaniu decyzji w I instancji. Jak wskazał NSA w wyroku z 30 czerwca 1998 r. o sygn. akt II SA/Kr 66/97, co skład orzekający podziela, "prowadzenie postępowania przygotowawczego w sprawie karnej samo przez się nie zmierza do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego. Do rozstrzygnięcia, czy ktoś popełnił przestępstwo, powołany jest bowiem sąd powszechny. Dopóki więc sprawa nie zostanie skierowana z aktem oskarżenia do sądu, a więc dopóki znajduje się jeszcze w gestii prokuratora, dopóty zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 nie może nastąpić".

Beneficjent realizując projekt o nazwie "[...]" był zobowiązany do jego realizacji zgodnie z postanowieniami umowy o dofinasowanie. Okoliczność ewentualnego popełnienia przestępstwa przez piastunów zarządu beneficjenta może mieć znaczenie w sprawie, jednak nie pozbawia organów możliwości dokonania własnych ustaleń w toku postępowania administracyjnego.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że odpowiedzialność za wystąpienie okoliczności skutkujących obowiązkiem zwrotu środków opiera się na obiektywnych kryteriach niewypełnienia wszystkich warunków umowy o dofinansowanie. Bez znaczenia jest czy można beneficjentowi przypisać bezpośrednio winę z tytułu zaistniałych zdarzeń. W razie stwierdzenia wystąpienia przesłanek z art. 207 ust. 1 u.f.p. organ nie bada winy, czy też zamiaru beneficjenta, jego dobrej bądź złej wiary. Beneficjent podpisując umowę o dofinansowanie projektu otrzymuje bezzwrotną pomoc pod warunkiem zrealizowania określonych w niej warunków. Brak prawidłowej realizacji umowy skutkuje koniecznością zwrotu dofinansowania.

Z przedstawionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.