Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1018/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2023 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 września 2022 r., nr SKO Gd/3548/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 19 listopada 2020 r. M. Z. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Burmistrza Jastarni (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. Z.

Decyzją z 17 grudnia 2020 r. Burmistrz, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że Wnioskodawczyni nie należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 12 marca

2021 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Jako błędne organ odwoławczy ocenił stanowisko organu pierwszej instancji,

że sam fakt konieczności sprawowania przez Wnioskodawczynię opieki nad mężem pozbawia ją możliwości otrzymania świadczenia. Kolegium wskazało, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia jest sprawowanie rzeczywistej, osobistej i stałej opieki nad wymagającą jej osobą niepełnosprawną oraz rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana właśnie koniecznością sprawowania tej opieki. W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie ustalono, czy wskazane przesłanki wystąpiły w odniesieniu do Wnioskodawczyni oraz czy zachodzi pomiędzy nimi związek przyczynowy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Burmistrz, decyzją z 13 kwietnia 2021 r., odmówił Wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem.

Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego Burmistrz wskazał, że Strona zamieszkuje z mężem oraz synem K. (lat 18). J. Z. jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, choruje na dystrofię mięśniową twarzowo-ramienną, jest osobą niesamodzielną, jeżdżącą na wózku inwalidzkim, przez co wymaga pomocy opiekuna

w czynnościach takich jak spożywanie posiłków, kąpiel oraz ubieranie. W czynnościach tych pomaga Stronie syn K., jednak większość czynności pomocowych związanych

z obsługą niepełnosprawnego męża spoczywa na jego żonie.

Nie kwestionując, że Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem organ pierwszej instancji wskazał na niespełnienie warunku wymagającego rezygnacji z zatrudnienia spowodowanego koniecznością sprawowania tej opieki. W tym zakresie Burmistrz wskazał, że Strona prowadziła działalność gospodarczą w cyklicznych okresach sezonu letniego - działalność w postaci wynajmu pokoi rokrocznie była rozpoczynana w czerwcu i trwała do końca sierpnia. Ponadto Wnioskodawczyni pracowała w okresie od 5 czerwca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. na podstawie umowy o pracę u syna P. Z. Zaznaczono, że podobnie było w 2019 r., zaś we wcześniejszych latach

w okresie od czerwca do sierpnia Strona była zatrudniana przez męża.

Zdaniem organu pierwszej instancji ustanie stosunku pracy nie nastąpiło w wyniku rezygnacji z ww. zatrudnienia, tylko w związku z upływem terminu wyznaczonego

w umowie. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudniania musi być zaś bezpośredni, gdzie opieka nad osobą niepełnosprawną stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Ustalony w 2015 r. znaczny stopień niepełnosprawności J. Z., w tym konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie stanowił natomiast przeszkody do wykonywania pracy przez Wnioskodawczynię w każdym sezonie letnim. Burmistrz podkreślił, że opieka nad osobą niepełnosprawną musi być stała w sensie trwałości i długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. W ocenie organu pierwszej instancji niepodejmowanie, tudzież rezygnacja z pracy przez Stronę nie miała zaś realnego

i faktycznego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W tym zakresie wskazano, że po upadku J. Z., który miał miejsce

13 sierpnia 2020 r., kiedy według Strony stan zdrowia jej męża znacznie się pogorszył, nie zrezygnowała ona z zatrudnienia, tylko je kontynuowała. Ponadto, Burmistrza, jako rezygnacji z zatrudnienia nie można uznać daty wyrejestrowania działalności gospodarczej, gdyż regularnie od kilku lat w tym samym okresie ta sama działalność była wznawiania i wykreślana z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, wobec czego nie ma ona stałej formy. Wyrejestrowanie działalności gospodarczej wynika

z sezonowego charakteru jej prowadzenia. Tym samym niepodejmowanie zatrudnienia przez Stronę "po sezonie" letnim nie następowało ściśle z konieczności sprawowania permanentnej opieki nad mężem.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Kolegium decyzją

z 14 września 2021 r. utrzymało ją w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in., że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, iż J. Z. samodzielnie, ale z trudem obsługuje komputer czy telefon. Konsumpcja posiłków oraz przemieszczanie się na wózku inwalidzkim stanowi dla niego pewne utrudnienie, jednak przy pomocy żony ma możliwość swobodnego przemieszczania się. Wskazano, że większość czynności pomocowych związanych z obsługą niepełnosprawnego męża spoczywa na żonie. Strona oświadczyła, że od 5 czerwca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. prowadziła działalność gospodarczą

w postaci wynajmu pokoi, jednocześnie w tym samym okresie pracowała sezonowo na podstawie umowy o pracę u syna P. Wyjaśniła, że było to możliwe, gdyż synowie

w okresie letnim byli dyspozycyjni. Ustalono również, że Wnioskodawczyni od wielu lat prowadziła działalność gospodarczą w cyklicznych okresach sezonu letniego - od czerwca do końca sierpnia. Dodatkowo w okresie od 5 czerwca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. pracowała na podstawie umowy o pracę u syna P., podobnie jak w 2019 r., zaś we wcześniejszych latach zatrudniona była w okresie letnim przez męża.

Mając powyższe na uwadze Kolegium oceniło, że niepodejmowanie czy też rezygnacja z pracy przez Stronę nie miała realnego, faktycznego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wyrejestrowywanie działalności gospodarczej wynikało bowiem z sezonowego charakteru jej prowadzenia. Natomiast ustanie stosunku pracy miało związek jedynie z upływem czasu, na jaki umowa została zawarta. Na potwierdzenie powyższego organ odwoławczy wskazał, że nawet po upadku J. Z., który miał miejsce 13 sierpnia 2020 r. i według Strony w jego wyniku stan zdrowia męża bardzo się pogorszył, nadal kontynuowała ona zatrudnienie.

Odwołując się do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium wskazało, że istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszona była koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Rozmiar tej opieki musi więc być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Stąd też, jeżeli w sprawie zostanie ustalone, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje

z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, to świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało wnioskodawcy.

Stwierdzając, że tego rodzaju sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy wskazał na brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktualnie przez Wnioskodawczynię zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem.

W ocenie Kolegium w sprawie nie zaistniał podstawowy warunek, wskazany w art. 17

ust. 1 u.ś.r., od którego ustawodawca uzależnia możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji,

że aktywność zawodowa Strony, a także jej zatrudnienie wynikały z charakteru prowadzonej działalności związanej z sezonem letnim, a nie ze stanem zdrowia niepełnosprawnego męża. Kolegium zaznaczyło przy tym, że wyrażone w odwołaniu obawy Wnioskodawczyni dotyczące możliwości dalszej pracy zarobkowej w przyszłości, jakkolwiek zrozumiałe, nie mogły skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Gdyby jednak sytuacja rodzinna czy zdrowotna uległa zmianie, Strona będzie mogła wystąpić w każdym momencie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a wniosek taki zostanie rozpatrzony z uwzględnieniem istniejących w danej chwili okoliczności.

Na decyzję Kolegium z 14 września 2021 r. M. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku"), który wyrokiem z 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 975/21 uchylił ją.

Za przedwczesną WSA w Gdańsku uznał ocenę Kolegium, że w sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Wnioskodawczynię zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. WSA

w Gdańsku zwrócił uwagę, że decyzja organu odwoławczego zapadła 14 września 2021 r., a więc po zakończeniu sezonu w roku 2021. Stanowisko prezentowane przez Kolegium

w sprawie zostało natomiast oparte na ustaleniach organu pierwszej instancji związanych

z prowadzeniem przez Stronę działalności gospodarczej w 2020 r. i w latach poprzednich. Dokonane w sprawie ustalenia nie odnosiły się natomiast do roku 2021. Skoro zatem nie zostało ustalone, czy Wnioskodawczyni również w 2021 r. prowadziła sezonową działalność gospodarczą (lub inną), to podjęte rozstrzygnięcie WSA w Gdańsku uznał za przedwczesne, a dokonaną przez Kolegium ocenę w zakresie związku przyczynowego za niepełną. Podkreślono, że okoliczność ta nie jest obojętna dla prawidłowego rozpoznania sprawy, co skutkuje istnieniem w tym zakresie uzasadnionych wątpliwości, które stanowią niedostateczne wyjaśnienie sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Gdańsku zobowiązał Kolegium do ustalenia, czy w 2021 r. Wnioskodawczyni prowadziła sezonową działalność gospodarczą lub inną działalność zarobkową, a następnie dokonania ponownej oceny całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wypowiadając się w kwestii istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem), odnosząc się do prowadzenia sezonowej działalności gospodarczej oraz uwzględniając zakres i rozmiar sprawowanej przez Stronę opieki.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium decyzją z 30 września 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 13 kwietnia 2021 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania wskazując m.in., że zlecił organowi pierwszej instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego i uzupełninie materiału dowodowego sprawy poprzez ustalenie: 1) szczegółowego zakresu opieki i dokonywanych czynności przez Wnioskodawczynię w związku z opieką nad mężem, w tym wyjaśnienie, czy zakres tych czynności zmienił się w stosunku do wykazu czynności z 25 marca 2021 r.; szczegółowe wskazanie częstotliwości tych czynności (ile razy dziennie, w miesiącu), czas ich trwania; określenie, czy w pomocy nad mężem pomagają Stronie inni członkowie rodziny, a jeżeli tak to w jakim zakresie; 2) jaki jest aktualny stan zdrowia J. Z. i w jakim zakresie jest on samodzielny; które z czynności życia codziennego może wykonać sam,

a które wymagają pomocy żony; czy może się poruszać samodzielnie, czy może sam korzystać z toalety, czy może sam pozostać w domu na kilka godzin, czy jest zdolny do samodzielnego spożywania posiłków, przyjmowania lekarstw, itp.; 3) czy opieka sprawowana przez Wnioskodawczynię nad mężem jest opieką całodobową, a jeżeli nie to kto i w jakim zakresie czasowym sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną w czasie,

w którym opieka ta nie jest sprawowana osobiście przez Stronę; 4) czy Wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia, czy też nie prowadzi działalności gospodarczej jedynie z uwagi na fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, czy też z uwagi na inne okoliczności np. sezonowość. Ponadto Kolegium zleciło wyjaśnienie, czy w sezonie letnim 2021 r. i 2022 r., tak jak w latach poprzednich, prowadzono działalność polegającą na wynajmie pokoi i przez kogo działalność ta była prowadzona, wraz z przedstawieniem dowodów na tę okoliczność oraz odebraniem od Strony stosownych wyjaśnienia w tym zakresie.

Organ odwoławczy podał, że 15 września 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania małżonków Z., w trakcie którego Wnioskodawczyni oświadczyła, że na chwilę obecną stan zdrowia jej męża jest stabilny, natomiast jej stan zdrowia uległ pogorszeniu, gdyż ma problemy z kręgosłupem. Z uwagi na zmieniający się stan zdrowia Strony w czynnościach związanych z opieką nad mężem wspiera ją i wspomaga głównie syn K. (lat 19), który mieszka z rodzicami. Wnioskodawczyni podała, że od 5 czerwca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. prowadziła działalność gospodarczą w postaci wynajmu pokoi i jednocześnie w tym samym okresie pracowała sezonowo na podstawie umowy o pracę u syna P., przy czym pracę mogła podjąć tylko dlatego, że synowie w sezonie letnim byli dyspozycyjni. Po tym okresie Strona nie podejmowała zatrudnienia ani nie wznawiała działalności w postaci wynajmu pokoi. Działalność gospodarczą prowadzi obecnie syn P., w czym wspiera go J. Z. Wnioskodawczyni podała, że od szeregu lat prowadziła taki sam tryb życia, tj. opieka nad niepełnosprawnym mężem, a w sezonie letnim rokrocznie wznawiała i odwieszała działalność. Dodatkowo w latach 2013-2018 (od czerwca do sierpnia) zatrudniał ją na umowę zlecenie mąż, natomiast w 2019 r. i w 2020 r. (od czerwca do sierpnia) Strona była dodatkowo zatrudniona na umowę o pracę przez syna P.

Kolegium podało, że działalność gospodarcza "Pokoje gościnne [...]." (obiekty noclegowe turystyczne i miejsca krótkotrwałego zakwaterowania) od 15 kwietnia 2021 r. jest zarejestrowana na K. Z. W 2021 r. działalność ta była prowadzona w okresie od 14 maja do 30 września, natomiast w 2022 r. od 1 maja do dnia sporządzenia wywiadu środowiskowego. Dodatkowo K. Z. jest zatrudniony jako pomoc kuchenna na umowę zlecenie u brata P., który prowadzi restaurację pod nazwą "[...]"

w J. Czynności związane z prowadzeniem działalności (wynajem pokoi

i apartamentów) K. Z. obsługuje sam, natomiast J. Z. czasami pomaga synowi w przyjmowaniu rezerwacji pokoi i apartamentów, gdyż w reklamach internetowych firmy numer telefonu do rezerwacji podany jest do J. Z.

Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego Kolegium podało, że J. Z. budzi się między 10. a 11., po czym Wnioskodawczyni, przy pomocy syna K., pomaga mężowi usiąść na łóżko, aby unieść go i posadzić na wózek. Następnie udaje się z mężem do łazienki (dostosowanej dla osoby niepełnosprawnej) na poranną toaletę. Czas spędzony w łazience to około 45 minut (skorzystanie z toalety, kąpiel, golenie, ubranie się). Po tych zabiegach Strona udaje się z mężem do kuchni, aby przygotować mu śniadanie, które zajmuje około 15 minut. Śniadanie oraz inne posiłki są umieszczone na specjalnym stole dostosowanym do wysokości pozycji siedzącej. J. Z. sam spożywa przygotowane przez żonę posiłki, na spożycie śniadania poświęca około 30 minut. Organ odwoławczy wskazał, że J.Z. do czerwca 2022 r. korzystał z prywatnej rehabilitacji, jednak została ona zawieszona z powodu braku terapeuty. Aktualnie ten czas wypełnia wypoczynek (około 2-3 godziny), w tym czasie korzysta z komputera (urządzenia obsługiwane są przez niego samodzielnie) lub udaje się na spacer w asyście członka rodziny. Mąż Strony ma do dyspozycji wózek elektryczny, który sam może obsługiwać, ale nie potrafi sam przemieścić się z wózka inwalidzkiego na wózek elektryczny. W tych czynnościach pomagają wszyscy synowie, najczęściej K. Kiedy mąż odpoczywa Wnioskodawczyni sprząta i przygotowuje obiad. Następnie oboje spożywają przygotowany posiłek. Po obiedzie J. Z. ponownie ma czas wolny dla siebie (około godziny), w tym czasie często korzysta z komputera lub kontaktuje się ze znajomymi przez telefon. W godzinach wieczornych, przez około dwie godziny, J. Z. spotyka się z rodziną (synowie, wnuki). Po spotkaniu z rodziną ponownie udaje się przy pomocy żony i syna do łazienki. Po godzinie dwudziestej Strona przygotowuje kolację, co zajmuje jej około 15 minut. Po kolacji J. Z. udaje się do łazienki na wieczorną toaletę.

Kolegium zwróciło uwagę, że pracownik socjalny stwierdził, iż przemieszczanie się na wózku inwalidzkim stanowi utrudnienie dla J. Z., jednak przy pomocy żony

i syna ma on możliwość swobodnego przemieszczania się. Od ostatniej wizyty pracownika socjalnego zaobserwowano zmiany w miejscu zamieszkania, przeprowadzono kapitalny remont: pomieszczenia mają wysoki standard, są dostosowane do niepełnosprawnego, aby mógł bezkolizyjnie przemieszczać się na wózku inwalidzkim.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy ocenił, że zakres pomocy, ustalony podczas przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, nie jest na tyle absorbujący, aby uzasadniał uznanie, że wyklucza możliwość wykonywania jakiejkolwiek pracy przez Wnioskodawczynię. Kolegium podkreśliło, że opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi być związana wyłącznie z osobą chorego, nie może polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego (sprzątaniu, gotowaniu), bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie brak jest związku przyczynowego między niepodejmowaniem aktualnie przez Stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Kolegium podkreśliło, że aktywność zawodowa Wnioskodawczyni, a także prowadzenie działalności gospodarczej, wynikały wcześniej z jej charakteru, związanej

z sezonem letnim, a nie ze stanu zdrowia niepełnosprawnego męża. Strona prowadziła sezonowo działalność gospodarczą, polegającą na wynajmie pokoi na swoje nazwisko do 31 sierpnia 2020 r., w sezonie letnim pracowała również na umowę o pracę u swojego syna P. Podkreślono, że w dalszym ciągu nieprzerwanie jest prowadzona działalność w tym samym zakresie. "Dom Wczasowy [...]" również w 2021 r. i 2022 r. reklamował się na stronie internetowej, oferując wynajem pokoi. Działalność ta prowadzona jest obecnie od 15 kwietnia 2021 r. na syna K., natomiast w jej prowadzeniu wspiera go ojciec.

W ocenie organu odwoławczego stan zdrowia J. Z. nie wymaga stałej

i długotrwałej obecności żony, nie jest on osobą leżącą, porusza się przy pomocy sprzętu ortopedycznego, samodzielnie spożywa przygotowane przez żonę posiłki i samodzielnie korzysta z toalety. Kolegium podniosło, że pomoc i asekuracja w przemieszczaniu się jest oczywista i nie budzi wątpliwości, ale nie wyklucza podjęcia przez Wnioskodawczynię zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opis wykonywanych czynności nie wskazuje, aby istniała konieczność niepodejmowania zatrudnienia przez Stronę. Powtórzono, że przygotowywanie posiłków, czy pomoc przy kąpieli, nie są czynnościami wykluczającymi podjęcie przez Wnioskodawczynię zatrudnienia. Ponadto czynności opiekuńcze są wykonywane w określonych odstępach czasu, co oznacza,

że przy właściwej organizacji tych czynności, a także pomocy innych członków rodziny, Wnioskodawczyni może podjąć zatrudnienie, czy też kontynuować prowadzenie dotychczasowej działalności gospodarczej. Strona nie wykonuje bowiem przy mężu czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą i wymagających ciągłej obecności. Z kolei sprzątanie, gotowanie itp. są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Podsumowując organ odwoławczy ocenił, że sytuacja Wnioskodawczyni nie uzasadnia przyznania jej ze środków publicznych świadczenia związanego

z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brak aktywności zawodowej nie wiąże się bowiem bezpośrednio z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Przyznano, że czynności sprawowane w ramach opieki stanowią znaczącą pomoc dla niepełnosprawnego, ale pomoc ta może być świadczona mimo prowadzenia przez Wnioskodawczynię dotychczasowej działalności. Fakt przepisania prowadzonej działalności (wynajem pokoi) na syna nie uzasadnia również przyjęcia, że sytuacja rodziny uległa pogorszeniu z uwagi na konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej osoby opiekującej się niepełnosprawnym.

W skardze na decyzję organu odwoławczego M. Z., reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzuciła jej naruszenie:

1. przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) - dalej: "k.p.a.", poprzez dokonanie wadliwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznanie przez organ odwoławczy, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością osobistej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną

a rezygnacją z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowaniem;

2. przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie wadliwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznanie przez organ odwoławczy, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej nie wymaga stałej

i długotrwałej obecności Skarżącej;

3. przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

i uznanie, że w sprawie Skarżącej nie została spełniona przesłanka w postaci istnienia związku pomiędzy koniecznością sprawowania osobistej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowaniem.

Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak

i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania wg norm przepisanych oraz przeprowadzenie rozprawy.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że stanowisko Kolegium wynika

z nieprawidłowego rozumienia pojęcia opieki. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podniesiono, że konieczność sprawowania opieki oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej

i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, zaś konieczność udzielania pomocy oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia

w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych

i kulturowych. Cały zakres wymienionych czynności składa się na sprawowanie opieki

w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślono, że ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, aby zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy strona skarżąca wskazała, że J. Z. porusza się na wózku inwalidzkim, nie potrafi samodzielnie podnieść się na łóżku, a co dopiero przesiąść się na wózek inwalidzki. Pomocy potrzebuje również przy korzystaniu z toalety, a także kąpieli, ubraniu się, czy przygotowywaniu posiłków.

Pełnomocnik Skarżącej podniósł, że zakładając jedynie hipotetycznie, iż Strona podjęłaby pracę zarobkową w godzinach pomiędzy 8. a 16. (nie wliczając dojazdu do miejsca pracy), z łatwością można zaobserwować, jak będzie wyglądał harmonogram dnia niepełnosprawnego. J. Z. do późnych godzin popołudniowych zostanie całkowicie przykuty do łóżka, nie będzie miał możliwości skorzystać z toalety, co będzie wiązało się z koniecznością używania pampersów, co dla dorosłego, sprawnego intelektualnie mężczyzny będzie uwłaczało godności. Prawdopodobnie stan zdrowia psychicznego niepełnosprawnego pogorszy się, będzie czuł się ciężarem dla żony. Mąż Skarżącej nie będzie miał również możliwości przygotować sobie posiłku. Przyznano,

że śniadanie i obiad żona może przygotować wcześniej i zostawić na stoliku nocnym przy łóżku, ale wówczas J. Z. będzie musiał zjeść zimny posiłek, który został przygotowany kilka lub kilkanaście godzin wcześniej. Mąż Skarżącej w tym czasie będzie po prostu wegetował. Dalej wskazano, że gdy Strona wróci z pracy zajmie się "zwykłymi" czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, bo oczywiste jest, że J. Z. - z uwagi na swój stan zdrowia - nie wykona żadnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Natomiast przy założeniu,

że Skarżąca podejmie pracę na pół etatu, albo pracę dorywczą, czy pracę w godzinach nocnych, powstanie pytanie, czy Strona po całonocnej pracy zarobkowej będzie miała siłę zająć się niepełnosprawnym mężem, albo czy praca dorywcza dostarczy Skarżącej i jej mężowi odpowiednich środków finansowych do godnego życia?

Końcowo zarzucono organowi odwoławczemu niekonsekwencję, gdyż w jednej decyzji uznaje, że J. Z. wymaga stałej opieki osoby trzeciej, a w kolejnej decyzji, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, w którym pracownik socjalny stwierdza, że niepełnosprawny ma spore trudności w wykonywaniu podstawowych czynności domowych, a także w poruszaniu się samodzielnie na wózku inwalidzkim, uznaje, że jego stan zdrowia nie wymaga stałej i długotrwałej opieki żony.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 30 września 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Jastarni z 13 kwietnia 2021 r. odmawiającą M. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. Z.

Należy wskazać, że ww. decyzja organu odwoławczego została wydana po uprzednim uchyleniu przez WSA w Gdańsku (wyrokiem z 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt

III SA/Gd 975/21) decyzji Kolegium z 14 września 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W piśmiennictwie (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2004, s. 388) wskazuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Może ona dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Wskazuje się również, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w prawem określonym trybie (por. T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, PWN, Warszawa 2000, s. 268). Zwraca się także uwagę, że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych

z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu

w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Zaprezentowane powyżej poglądy doktryny znajdują również odzwierciedlenie

w orzecznictwie sądowym. Przykładowo, Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97 (OSNP 1999/1/2) wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego oceną prawną na gruncie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r.

o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) wyjaśnił,

że oznacza to, iż: "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy" (por. również wyroki NSA:

z 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1670/12, czy z 19 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 511/13, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze przedstawione powyżej rozważania teoretyczne konieczne jest dokonanie analizy uzasadnienia wyroku WSA w Gdańsku z 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt

III SA/Gd 975/21.

Uchylając decyzję Kolegium z 14 kwietnia 2021 r. WSA w Gdańsku ocenił, że ocena tego organu w zakresie braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem jest przedwczesna. WSA w Gdańsku zwrócił uwagę, że decyzja Kolegium zapadła 14 września 2021 r., a więc po zakończeniu sezonu w roku 2021. Stanowisko prezentowane przez organ odwoławczy w sprawie zostało natomiast oparte na ustaleniach organu pierwszej instancji związanych z prowadzeniem przez Stronę działalności gospodarczej w 2020 r.

i w latach poprzednich. Dokonane w sprawie ustalenia nie odnosiły się natomiast do roku 2021. Skoro zatem nie zostało ustalone, czy Skarżąca również w 2021 r. prowadziła sezonową działalność gospodarczą (lub inną), to podjęte rozstrzygnięcie WSA w Gdańsku uznał za przedwczesne, a dokonaną przez Kolegium ocenę w zakresie związku przyczynowego za niepełną. Podkreślono, że okoliczność ta nie jest obojętna dla prawidłowego rozpoznania sprawy, co skutkuje istnieniem w tym zakresie uzasadnionych wątpliwości, które stanowią niedostateczne wyjaśnienie sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Gdańsku zobowiązał Kolegium do ustalenia, czy w 2021 r. Skarżąca prowadziła sezonową działalność gospodarczą lub inną działalność zarobkową, a następnie dokonania ponownej oceny całości zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego, wypowiadając się w kwestii istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem), odnosząc się do prowadzenia sezonowej działalności gospodarczej oraz uwzględniając zakres i rozmiar sprawowanej przez Stronę opieki.

W ocenie składu rozpoznającego niniejszą sprawę w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ odwoławczy zastosował się do wskazań i zaleceń zawartych

w uzasadnieniu ww. wyroku.

Jak wynika z akt sprawy, pismem z 6 września 2022 r. Kolegium, na podstawie

art. 136 § 2 k.p.a., zwróciło się do Burmistrza o przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego i uzupełnienie materiału dowodowego sprawy poprzez ustalenie: 1) szczegółowego zakresu opieki i czynności dokonywanych przez Skarżącą

w związku z opieką nad mężem, w tym wyjaśnienie, czy zakres tych czynności zmienił się w stosunku do wykazu czynności z 25 marca 2021 r.; szczegółowe wskazanie częstotliwości tych czynności (ile razy dziennie, w miesiącu), czas ich trwania; określenie, czy w pomocy nad mężem pomagają Stronie inni członkowie rodziny, a jeżeli tak to

w jakim zakresie; 2) jaki jest aktualny stan zdrowia J. Z. i w jakim zakresie jest on samodzielny; które z czynności życia codziennego może wykonać sam, a które wymagają pomocy żony; czy może się poruszać samodzielnie, czy może sam korzystać

z toalety, czy może sam pozostać w domu na kilka godzin, czy jest zdolny do samodzielnego spożywania posiłków, przyjmowania lekarstw, itp.; 3) czy opieka sprawowana przez Skarżącą nad mężem jest opieką całodobową, a jeżeli nie to kto

i w jakim zakresie czasowym sprawuje opiekę nad nim w czasie, w którym opieka ta nie jest sprawowana osobiście przez Stronę; 4) czy Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, czy też nie prowadzi działalności gospodarczej jedynie z uwagi na fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, czy też z uwagi na inne okoliczności np. sezonowość. Ponadto Kolegium zleciło wyjaśnienie, czy w sezonie letnim 2021 r. i 2022 r., tak jak w latach poprzednich, prowadzono działalność polegającą na wynajmie pokoi i przez kogo działalność ta była prowadzona, wraz z przedstawieniem dowodów na tę okoliczność oraz odebraniem od Strony stosownych wyjaśnienia w tym zakresie. W dniu 15 września 2022 r. organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania Skarżącej i jej męża, który przesłał niezwłocznie organowi odwoławczemu.

Na podstawie materiału dowodowego, zgromadzonego zarówno przed wydaniem przez WSA w Gdańsku wyroku z 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 975/21, oraz uzupełnionego po jego wydaniu, Kolegium uznało, że pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem brak jest związku przyczynowego (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Oceniając wydane w sprawie decyzje w pierwszej kolejności należy wskazać, że ich materialnoprawną podstawą są przepisy u.ś.r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.

sygn. akt I OSK 1148/20). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały

w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez J. Z. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 5 września 2015 r. przez Powiatowy Zespół

ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa

o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mężowi Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia

w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku

z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Przenosząc przytoczone wyżej regulacje i poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego

z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadów środowiskowych (z 30 listopada 2020 r., z 25 marca 2021 r. i z 15 września 2022 r.) oraz dokumentacji medycznej nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia J. Z., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą nad mężem są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy.

Z wywiadów środowiskowych wynika m.in., że M. Z. (ur. w 1974 r.) mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J. (ur. w 1971 r.)

i synem K. (ur. w 2003 r.). Mąż Skarżącej od 15. roku życia choruje na dystrofię mięśniową twarzowo-ramienną, jeździ na wózku inwalidzkim. W wywiadach opisano szczegółowo, jak wygląda plan dnia J. Z. oraz jakie czynności wykonuje Strona w ramach opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Podczas wywiadów ustalono również, że Skarżąca od 5 czerwca 2020 r. do

31 sierpnia 2020 r. prowadziła działalność gospodarczą w postaci wynajmu pokoi

i jednocześnie w tym samym okresie pracowała sezonowo na podstawie umowy o pracę

u syna P. Po tym okresie Skarżąca nie podejmowała zatrudnienia ani nie wznawiała ww. działalności. Działalność gospodarczą prowadzi obecnie syn P., w czym wspiera go J. Z. Strona podała, że od szeregu lat prowadziła taki sam tryb życia,

tj. opieka nad niepełnosprawnym mężem, a w sezonie letnim rokrocznie wznawiała

i odwieszała działalność gospodarczą. Dodatkowo w latach 2013-2018 (od czerwca do sierpnia) zatrudniał ją na umowę zlecenie mąż, natomiast w 2019 r. i w 2020 r. (od czerwca do sierpnia) Skarżąca była dodatkowo zatrudniona na umowę o pracę przez syna P.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika również, że działalność gospodarcza prowadzona pod nazwą "Pokoje gościnne [...]" (obiekty noclegowe turystyczne i miejsca krótkotrwałego zakwaterowania) od 15 kwietnia 2021 r. jest zarejestrowana na K. Z. W 2021 r. działalność ta była prowadzona w okresie od 14 maja do 30 września, natomiast w 2022 r. od 1 maja do dnia sporządzenia wywiadu środowiskowego w dniu 15 września 2022 r. Dodatkowo K. Z. jest zatrudniony jako pomoc kuchenna na umowę zlecenia u brata P., który prowadzi restaurację

"[...]" w Jastarni. Czynności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (wynajem pokoi i apartamentów) K. Z. obsługuje sam, natomiast J. Z. czasami pomaga synowi w przyjmowaniu rezerwacji pokoi i apartamentów, gdyż

w reklamach internetowych numer telefonu do rezerwacji podany jest do J. Z.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że aktywność zawodowa Skarżącej, w tym prowadzenie przez nią działalności gospodarczej w zakresie wynajmu pokoi, wynikała z charakteru tej działalności, związanej z sezonem letnim, a nie ze stanem zdrowia niepełnosprawnego męża. Nie ulega wątpliwości, że w okresie letnim działalność gospodarcza w zakresie wynajmu pokoi w miejscowości nadmorskiej jest najbardziej opłacalna (wakacje, najlepsza pogoda), przez co przez krótki czas można pozyskać znaczne środki finansowe, jednakże - jak ustaliły organy - działalność ta prowadzona jest przez cały rok, również poza sezonem letnim. Jak wyżej wskazano, Strona prowadziła sezonowo ww. działalność gospodarczą na swoje nazwisko do 31 sierpnia 2020 r. Działalność ta prowadzona jest w dalszym ciągu, nieprzerwanie w tym samym miejscu i w tym samym zakresie. "Dom Wczasowy [...]" również w latach 2021 i 2022 reklamował się na stronie internetowej, oferując wynajem pokoi, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy wydruki ze strony internetowej. Obecnie działalność ta prowadzona jest przez K. Z. (od 15 kwietnia 2021 r.), którego wspiera ojciec J. Z.

Zdaniem Sądu na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz okoliczności z nich wynikających można postawić wniosek, że w prowadzenie "Domu Wczasowego [...]" w Jastarni zaangażowana jest (w mniejszym lub większym zakresie) cała rodzina Skarżącej, co czyni tezę o konieczności rezygnacji przez Stronę z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem mało wiarygodną. Należy przy tym zauważyć, że w art. 3 pkt 22 u.ś.r. zdefiniowano zatrudnienie lub inną pracę zarobkową jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Za zbyt wąskie należy tym samym uznać rozumienie pojęć "zatrudnienie" i "inna praca zarobkowa", które w skardze przedstawił pełnomocnik Strony sprowadzając je w istocie do zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w ściśle określonych godzinach (zazwyczaj od 8. do 16.), co bez wątpienia łączy się z koniecznością dojazdu do miejsca pracy i powrotu do miejsca zamieszkania. Należy zwrócić uwagę, że podczas wywiadów środowiskowych Skarżąca konsekwentnie wskazywała, że sposób jej zarobkowania od kilku lat wyglądał tak samo - rokroczne wznawianie i odwieszanie działalności gospodarczej, łączone z pracą u męża

(w latach 2013-2018, od czerwca do sierpnia) na podstawie umowy zlecenia, bądź u syna (w 2019 r. i w 2020 r., od czerwca do sierpnia) na podstawie umowy o pracę.

Dla rozpoznawanej sprawy istotna jest również okoliczność wynikająca z wywiadu środowiskowego z 15 września 2022 r., podczas którego Skarżąca podała, że stan zdrowia jej męża jest stabilny, natomiast jej stan zdrowia uległ pogorszeniu - ma problemy

z kręgosłupem, jest na etapie diagnozowania choroby.

Biorąc pod uwagę wskazane powyżej dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt

I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).

Należy również zauważyć, że pomimo znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia mąż Skarżącej wykazuje się pewną samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, porusza się przy pomocy sprzętu ortopedycznego, sam zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej posiłki i przyjmuje lekarstwa. Już z tego powodu należy uznać, że zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącą w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Należy również zwrócić uwagę, że twierdzenie Skarżącej o pogarszającym się stanie zdrowia męża stoi w sprzeczności z treścią wywiadu środowiskowego z 15 września 2022 r., podczas którego Strona oceniła stan zdrowia męża jako stabilny. Ponadto po upadku męża, który miał miejsce 13 sierpnia 2020 r., kiedy według Skarżącej stan zdrowia jej męża znacznie się pogorszył, nie zrezygnowała ona z zatrudnienia, lecz je kontynuowała.

Nie można również tracić z pola widzenia okoliczności, że z dołączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, iż część z nich J. Z. wykonuje samodzielnie, a część nie jest wykonywanych w ogóle. Natomiast część z tych czynności składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się,

że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA

z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21).

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża Skarżącej i konieczności jego wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia

25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.

Podsumowując należy wskazać, że Skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec męża godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,

w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem męża - ma potencjalną możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych

w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu

i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad mężem.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.[pic]