Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 362/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz, Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha Protokolant Starszy sekretarz sądowy Ewelina Piskorek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 kwietnia 2023 r. nr 776/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 kwietnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi (dalej: "ZUS") na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009, dalej: "u.s.u.s.") odmówił U. S. umorzenia należności, wskazując na zaległości wynikające z decyzji nr 25/2013 znak 030100/44/2013-RED-JK z 20 grudnia 2013 r. o przeniesieniu na nią odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym 13 sierpnia 2012 r. mężu E. S. w łącznej kwocie 20.291,18 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne – za okres: 04.2000-03.2001 w łącznej kwocie: 13 960,09 zł, w tym z tytułu: składek – 1.956,09 zł, odsetek - 12 004 zł.

b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres: 05.2000-03.2001 w łącznej kwocie: 5.455,63 zł, w tym z tytułu: składek - 946,63 zł, odsetek – 4.509 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres: 05.2000-03.2001 w łącznej kwocie: 875,46 zł, w tym z tytułu: składek - 247,46 zł.

Wnosząc o umorzenie zaległości, skarżąca dołączyła zaświadczenie

o wysokości przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jednego członka gospodarstwa domowego w 2021 r.; fakturę za wodę z 8 lutego 2023 r.; fakturę PGE z 13 lutego 2023 r. wraz ze szczegółowym rozliczeniem zużycia energii; wyciąg z konta w PGKiM z 3 marca 2023 r; paragon za zakup akumulatora; kilkadziesiąt dowodów dotyczących stanu zdrowia (karty informacyjne leczenia szpitalnego za lata 2001-2022, wyniki badań, zaświadczenia lekarskie, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 7 sierpnia 2015 r.; historię zdrowia i choroby za okres od 18 do 21 lutego 2022 r.).

ZUS podał, że skarżąca jako spadkobierczyni ponosi odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego w dniu 13 sierpnia 2012 r. E. S. na podstawie decyzji z 20 grudnia 2013 r., nr 25/2013 znak: 030100/44/2013-RED-JK wraz

z drugim spadkobiercą – A. S. (synem) - każdy spadkobierca w 1/2 części.

W oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 u.s.u.s. ZUS ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Wywodził, że zgodnie

z art. 24 ust. 5d u.s.u.s., przedawnienie należności z tytułu składek wynikających

z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Zgodnie z art. 24 ust 5b ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. ZUS wyjaśnił, że wszczęcie wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego w dniu 22 lutego 2017 r. zawiesiło bieg terminu przedawnienia do nadal.

Zgodnie z oświadczeniem skarżącej prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z synem – A. S.. Na dochód rodziny składa się pobierane przez nią świadczenie emerytalno-rentowe w kwocie 2.361 zł brutto, tj. 1988,15 zł netto oraz zasiłek syna z MOPS w wysokości 2.119 zł netto.

ZUS natomiast ustalił, że skarżąca pobiera świadczenie w kwocie 2 710,70 zł brutto, ryczałt energetyczny w kwocie 255,17 zł, dodatek pielęgnacyjny w kwocie 294,39 zł, dodatek kompensacyjny w kwocie 44,16 zł. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 752,50 zł netto na rzecz komornika sądowego. Kwota do wypłaty wynosi 2 282,96 zł, natomiast jej syn pobiera świadczenie pielęgnacyjne z MOPS, które od stycznia 2023 r. wynosi 2 458 zł.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 5 lutego 2023 r. skarżąca poinformowała, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: w kwocie 2 600 zł (z tytułu miesięcznych opłat - 100 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych - 1 000 zł, koszty związane z leczeniem - 1 000 zł, wydatki z innego tytułu - 500 zł), zaś

w oświadczeniu z 13 marca 2023 r. wskazała, że wydatki związane z utrzymaniem, to: ubezpieczenie domu - 206 zł; opłaty za energię - 245 zł; opłaty za wodę - 455,48 zł; opłaty za gaz - 455 zł; koszty związane z leczeniem-1 000 zł; wydatki na samochód 1020 zł (koszty poniesione w grudniu 2022 r.)

Wskazała przy tym, że poza przedmiotowym zadłużeniem ma inne zobowiązania finansowe:

- z tytułu podatków w kwocie 898 zł, które spłaca w ratach po 225 zł na kwartał, tj. 75 zł miesięcznie,

- z tytułu zaciągniętych kredytów w [...] w kwocie 18.000 zł, które spłaca

w miesięcznych ratach po 400 zł oraz w S. w kwocie 8.000 zł, które spłaca w miesięcznych ratach po 400 zł.

Skarżąca posiada również zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek

w związku z prowadzeniem swojej działalności gospodarczej. Zaległość dochodzona jest w formie czynnej egzekucji komorniczej. Egzekucja jest skuteczna – w ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 3.824,75 zł. Wskazała, że jest właścicielką 1/2 domu o powierzchni 99 m2 znajdującego się w T. , posadowionego na nieruchomości o pow. 0,0720 ha.

Na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego

w T. z 26 kwietnia 2013 r., I Ns 2477/13 o stwierdzeniu nabycia spadku – spadek po zmarłym E. S. na podstawie ustawy nabyła skarżąca oraz syn spadkodawcy – A. S. po 1/2 części każde.

ZUS dokonał zabezpieczenia swoich wierzytelności na nieruchomości na łączną kwotę 65.360,06 zł. Nieruchomość jest zabezpieczona także przez innych wierzycieli tj. W. oraz Spółdzielnię [...] Skarżąca nie figuruje

w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców.

W dalszej kolejności ZUS dokonał analizy przesłanek z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., a w jej następstwie stwierdził, że żadna z nich w sprawie nie zaistniała. Wskazał, że skarżąca jest spadkobierczynią po zmarłym, który był płatnikiem składek i decyzją z 20 grudnia 2013 r. nr 25/2013 przeniesiona została na nią odpowiedzialność za zadłużenie z tego tytułu. Zatem przesłanki, o których mowa

w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą w stosunku do powyższego zadłużenia. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka

z art. 28 ust. 3 pkt a u.s.u.s. również nie ma zastosowania.

ZUS wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji lub egzekucji sądowej. Działając w oparciu o art. 19 § 4 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor Oddziału ZUS w Biłgoraju 22 lutego 2017 r. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej jako zobowiązanej, stosując środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego. Na świadczeniu nastąpił zbieg administracyjno-sądowy

i łączne postępowanie z tego składnika majątkowego przejął komornik sądowy

w T. Dokonane czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania należności, jednakże postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako nieskuteczne. Komornik sądowy przekazuje kwoty do wierzycieli zgodnie z planem podziału. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można zatem uznać, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. w tym przypadku zaistniały. W konsekwencji ZUS nie uznał przedmiotowego zobowiązania za całkowicie nieściągalne.

ZUS podkreślił, że decyzje o zakresie odpowiedzialności spadkobierców wydawane są na podstawie art. 100, art. 98 § 1 i § 2 pkt. 1, 2, 5, 7 oraz art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej, w zw. z art. 31 i art. 32 u.s.u.s. Brzmienie art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej jednoznacznie wskazuje, że w zakresie odpowiedzialności spadkobierców stosuje się bezpośrednio przepisy k.c. o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Powyższe oznacza, że odpowiedzialność za zobowiązania składkowe powstaje niezależnie od wydania decyzji, o której mowa w art. 100 Ordynacji podatkowej, lecz wynika z przepisów k.c. Wydając decyzję o odpowiedzialności spadkobiercy, ZUS orzeka wyłącznie

o zakresie odpowiedzialności, a nie przesądza o niej samej, bowiem ta powstaje

z chwilą otwarcia spadku. W ocenie ZUS, przedstawione powyżej fakty dowodzą, że w sprawie nie zachodzą również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.

Dalej ZUS odwołał się do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U.

z 2003 r., nr 141, poz. 1365 – dalej: "rozporządzenie") stwierdzając, że przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby osobę zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić osobę zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej osobę zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie

z obowiązującymi przepisami ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej.

ZUS wyjaśnił, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie

z synem, a więc także jego dochody mają wpływ na ogólną sytuację finansową rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Łączny dochód rodziny wynoszący 4 740,96 zł miesięcznie, ZUS następnie odniósł do ponoszonych wydatków w łącznej kwocie 2 600 zł dodając, iż w oświadczeniu z 13 marca 2023 r. skarżąca poinformowała, że ponosi też wydatki związane z: ubezpieczeniem domu - 206 zł, opłaty za energię - 245 zł, opłaty za wodę - 455,48 zł, opłaty za gaz- 455 zł, koszty związane z leczeniem – 1.000 zł, wydatki na samochód 1020 zł (koszty poniesione w grudniu 2022 r.).

Zdaniem ZUS nie można uznać, że opłaty za wodę, energię są to wydatki nadzwyczajne czy nieprzewidziane, zwłaszcza, że skarżąca nie wykazała, iż posiada zaległości z tego tytułu. W jego ocenie inne zadłużenia skarżącej (z tytułu zaciągniętych kredytów oraz podatków, na których spłatę przeznacza miesięcznie 875 zł) także nie uzasadniają podjęcia decyzji o umorzeniu należnych zobowiązań

z tytułu składek, które mają charakter publicznoprawny, albowiem nie jest uprawniony do rezygnacji z ich dochodzenia. ZUS dodał, że skarżąca posiada również zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek wynikające z prowadzenia własnej działalności gospodarczej, a zaległość dochodzona jest w formie czynnej egzekucji komorniczej, która jest skuteczna, albowiem w ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 3.824,75 zł.

Zdaniem ZUS, zgromadzony materiał nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa, w sytuacji, gdy skarżąca ma stały dochód w postaci świadczenia emerytalno-rentowego, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem, który również uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. W związku z powyższym nie można uznać, że rodzina jest pozbawiona środków finansowych niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. ZUS zaznaczył przy tym, że minimum socjalne w warunkach cenowych dla IV kwartału 2022 r., ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPiSS) na podstawie notowań cen udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny dla 2-osobowego gospodarstwa wynosi 2.636,34 zł. Zważywszy na powyższe, dochód skarżącej i jej syna jest wyższy niż ta kwota.

Odnosząc się do kwestii stanu zdrowia: przewlekłej białaczki limfocytowej, cukrzycy, nadciśnienia, złamanych kręgów kręgosłupa, twierdzenia skarżącej

o niezdolności do samodzielnej egzystencji i opieki syna, który z tego tytułu pobiera świadczenie pielęgnacyjne, a także do jego problemów zdrowotnych, ZUS wskazał, że podchodzi do nich ze zrozumieniem, jednak przesłanka dotycząca stanu zdrowia ma zastosowanie wtedy, kiedy z uwagi na sytuację zdrowotną dłużnik nie ma możliwości osiągnięcia dochodu. Taka sytuacja w rozpoznawanym przypadku nie ma miejsca, ponieważ skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalno-rentowego, a jej syn w zamian za rezygnację z podjęcia pracy uzyskuje

z MOPS świadczenie pielęgnacyjne. W związku z powyższym ZUS uznał, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Z kolei przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 tego aktu nie ma w rozpatrywanym przypadku zastosowania.

ZUS wyjaśnił nadto, że jakkolwiek sytuacja w jakiej się znalazła skarżąca

w związku z pożarem kotłowni jest niewątpliwie przykrą, to jednak nie jest przesłanką do umorzenia należności, gdyż przesłanki wynikające z art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia takich okoliczności nie przewidują.

W skardze do Sądu skarżąca – domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych – zarzuciła:

- obrazę prawa materialnego, a zwłaszcza art. 28 ust.2-3a i 4 w zw. z pkt.6 w zw.

z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. oraz w zw. z § 3 rozporządzenia przez niczym nie uzasadnioną i niesłuszną odmowę umorzenia zaległych składek wraz z odsetkami, pomimo przemawiających za tym faktów, przedstawionych i udowodnionych,

- obrazę art. 28 pkt 2-3 a u.s.u.s., a także art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. przez bezzasadne przyjęcie, że materiał dowodowy dotyczący stanu zdrowia jest wystarczający i pełny dla wydania orzeczenia w jej sprawie,

- naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie wyczerpującego

i dokładnego zgromadzenia materiału dowodowego niezbędnego dla ustalenia, jaki faktycznie jest stan jej zdrowia, a także, jaka jest jej sytuacja materialna i rodzinna,

- naruszenie art. 80 k.p.a. przez uznaniową ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz uniemożliwienie przedłożenia dowodów uzupełniających,

- art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niedostateczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji,

a w szczególności niewyjaśnienie przyczyn, dla których organ uznał za właściwą

i zgodną z przepisami odmowę umorzenia.

W jej ocenie, wydane rozstrzygnięcie jest niesłuszne i bardzo krzywdzące.

Skarżąca podkreśliła, że jest osobą starszą i bardzo poważnie chorą. Cierpi na przewleką białaczkę, cukrzycę i nadciśnienie. Ma również połamane kręgi kręgosłupa, porusza się z trudem, na wózku inwalidzkim. Jest przez to niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki. Wyjaśniła, że stosowne dokumenty potwierdzające ww. schorzenia złożyła wraz z wnioskiem.

W uzasadnieniu skargi zwróciła nadto uwagę, że ZUS z jednej strony 20 lutego 2023 r. zawiadomił ją o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek oraz poinformował, że w czasie postępowania może skorzystać z prawa do czynnego w nim udziału, z drugiej zaś w tym samym dniu wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, co wzajemnie się wyklucza.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo

w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zobowiązań składkowych na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych po zmarłym 13 sierpnia 2012 r. E. S. w łącznej kwocie 20.291,18 zł, które obciążają skarżącą zgodnie z decyzją nr 25/2013 znak 030100/44/2013-RED-JK z 20 grudnia 2013 r. o przeniesieniu na nią odpowiedzialności z tego tytułu.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane zostało w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

W toku postępowania skarżąca wskazywała, że nie jest w stanie zapłacić zaległości wobec ZUS z uwagi na trudną sytuację majątkową, finansową,

a w szczególności zdrowotną, spowodowaną jej przewlekłymi chorobami, stanem niepełnosprawności i koniecznością zapewnienia jej stałej opieki, którą sprawuje syn. ZUS przyjął natomiast, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 2 i 3 oraz 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia.

Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewiduje kompetencję ZUS do umarzania należności z tytułu składek w przypadkach określonych ust. 2-4 tego przepisu, dotyczących całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności

z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko

w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność,

o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 187/10: "Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność składek".

W art. 28 ust. 3b u.s.u.s., zawierającym delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania takich należności, ustawodawca doprecyzował, że przy określaniu przesłanek mających uzasadniać umorzenie, należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06).

W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W przepisie tym nie zawarto enumeratywnie przypadków, w których realizują się przesłanki udzielenia wskazanej ulgi. Punkty 1-3 mają wyłącznie charakter przykładowy, o czym świadczy zawarte w przepisie sformułowanie

"w szczególności". Oznacza to, że rzeczą organu jest dokonanie analizy indywidualnie zaistniałych zdarzeń (okoliczności towarzyszących wnioskowi

o udzielenie ulgi) przez pryzmat ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zatem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyroki NSA: z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z dnia19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13 i II GSK 2377/13). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co aktualną sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z dnia 14 maja 2014 r.,

II GSK 384/12; z dnia 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14).

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy

w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał z kolei, że interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r.,

III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09). Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., II GSK 301/06).

Rozstrzygnięcie organu odnośnie możliwości przyznania ulgi następuje

w warunkach tzw. uznania administracyjnego, w ramach którego organ bada ważny interes osoby zobowiązanej i podnoszone przez stronę przesłanki osobiste,

a z drugiej interes publiczny, w tym przypadku systemu ubezpieczeń społecznych. Rozstrzyganie w ramach uznania oznacza, że organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku, jeśli stwierdzi i wykaże to, że w danym stanie faktycznym zobowiązany nie zasługuje na umorzenie składek.

Ze względu na charakter decyzji uznaniowej, jej sądowa kontrola jest ograniczona i sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy

w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., SA/Sz 2548/00). Kontrola sądu dotyczy więc przede wszystkim prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i w szczególności polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Innymi słowy decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd w przypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa

o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących

w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności składkowych.

ZUS słusznie uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą podstawy do umorzenia należności w oparciu o przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy u.s.u.s.

Całkowita nieściągalność, o której mowa powyżej musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, a w opisanej sytuacji nie zachodzą okoliczności opisane

w dyspozycji tych przepisów.

Jak już wskazano na wstępie, skarżąca jest spadkobierczynią po zmarłym mężu, który był płatnikiem składek. Decyzją ZUS z 20 grudnia 2013 r. nr 25/2013 przeniesiona została na nią odpowiedzialność za zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. Zatem przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą w stosunku do powyższego zadłużenia. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt a u.s.u.s. również nie zaistniała.

Organy egzekucyjne nie stwierdziły braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w tym przypadku. W konsekwencji ZUS prawidłowo ocenił, że nie ma podstaw do uznania przedmiotowego zobowiązania, jako całkowicie nieściągalnego. Trzeba mieć bowiem na uwadze, iż poza sporem pozostaje, że egzekucja prowadzona wobec skarżącej z tytułu nieopłaconych składek wynikających z prowadzenia jej własnej działalności gospodarczej jest skuteczna (w ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 3.824,75 zł).

Zasadnie ZUS też stwierdził, że w sprawie nie zaszły okoliczności określone

w art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie było niemożliwe.

Badając z kolei przesłanki, o których mowa w rozporządzeniu, ZUS również prawidłowo nie zdecydował się umorzyć wnioskowanych należności, w sytuacji, gdy skarżąca nie wykazała, aby spłata zadłużenia mogła pozbawić jej zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych oraz nie doznała strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją dotychczasowych możliwości zarobkowych.

Zasadnicza argumentacja skargi dotyczy wadliwej oceny stanu zdrowia skarżącej.

W odniesieniu do tego zarzutu należy podkreślić, że sytuacja życiowa, zdrowotna oraz finansowa dłużniczki została przeanalizowana w oparciu

o dostarczone dokumenty i odniesiona do przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. ZUS uznał za udokumentowany fakt występowania po stronie skarżącej poważnych problemów zdrowotnych oraz konieczności leczenia, uznając jednak, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności

w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zasadna jest zatem konstatacja, że wskazane okoliczności muszą zaistnieć kumulatywnie. Skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalno-rentowego, a jej syn w zamian za rezygnację z podjęcia pracy w związku z opieką nad matką uzyskuje z MOPS świadczenie pielęgnacyjne.

Z niekwestionowanych ustaleń w sprawie wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem. Ich łączne dochody wynoszą ponad 4.000 zł, zaś wydatki na utrzymanie sprowadzają się do kwoty 2.600 zł.

Należy pamiętać, iż ZUS w konkretnej sprawie musi dokonywać oceny

w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane

i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami, w tym przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Stąd też inne zadłużenia skarżącej związane ze spłatą zaciągniętych kredytów nie mogą mieć priorytetu.

Ponadto zaznaczyć należy, że minimum socjalne w warunkach cenowych dla IV kwartału 2022 r., ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie notowań cen udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny, dla 2-osobowego gospodarstwa wynosi 2.636,34 zł. Zważywszy na powyższe, dochód skarżącej i syna jest wyższy niż ustalona kwota minimum socjalnego dla 2-osobowego gospodarstwa domowego.

Wbrew argumentacji skargi, ZUS dokonał pełnej analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. W celu rozpatrzenia sprawy korzystał także

z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Dokładnie przeanalizował sytuację materialną skarżącej i odniósł się do jej stanu zdrowia wynikającego z przedstawionej przez nią dokumentacji medycznej.

Jakkolwiek sytuacja skarżącej, zwłaszcza w aspekcie zdrowotnym jest niewątpliwie trudna, to jednak ma ona stałe źródło dochodu, a zatem i obiektywną możliwość uiszczenia zaległości przynajmniej w ratach. W tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne. Oczywiście może to wymagać od skarżącej poniesienia wielu wyrzeczeń, choćby związanych z ograniczeniem wydatków do niezbędnych, służących pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb, ale są to normalne konsekwencje obowiązku regulowania ustawowych należności. Oczywistym jest również to, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak całkowitego braku możliwości spłaty zadłużenia.

Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie. Przedstawione okoliczności potwierdzają, że w sprawie doszło do rozpatrzenia całości materiału dowodowego. ZUS przy ocenie stanu sprawy, z punktu widzenia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wziął pod uwagę sytuację finansową i życiową skarżącej przez nią wykazaną.

Prawidłowe jest również stanowisko ZUS o niewystąpieniu w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (tj. klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń). Wskazywany przez skarżącą pożar kotłowni, jakkolwiek był zdarzeniem niekorzystnym pod każdym względem, sam w sobie nie stanowi przesłanki umorzenia.

ZUS nie oceniał, albowiem nie był do tego zobowiązany, czy stan zdrowia skarżącej bądź jej syna będzie w przyszłości taki, że umożliwi zwiększenie dochodów rodziny.

Nie można się zgodzić z zarzutem skargi, że ZUS " wymieniając w swojej decyzji (...) stan zdrowia skarżącej, fakt jej całkowitej niepełnosprawności, konieczność całodobowej opieki (...) i pożar w domu – jednocześnie stwierdził, że zasadnym jest, aby spłaciła ona całość należności", podczas gdy ocenił, że

w zaistniałym stanie faktycznym jest odpowiedzialny za pobór należności składkowych, jak również zobowiązany do poszukiwania możliwości odzyskania zaległych należności, zaś możliwość ich umarzania przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych i nie jest uprawniony do rezygnacji

z dochodzenia należności publicznoprawnych.

Odnosząc się do zawiadomienia ZUS z 20 lutego 2023 r. o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek oraz poinformowania, że

w czasie postępowania skarżąca może skorzystać z prawa do czynnego w nim udziału, zauważyć należy, że skarżąca powiązała to z decyzją z 20 lutego 2023 r.

w przedmiocie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, której niniejsza skarga nie dotyczy.

Mając powyższe na względzie, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji

i wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Końcowo podkreślić należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Stąd też skarżąca może wystąpić z nowym wnioskiem, wskazując na nowe okoliczności sprawy, o ile takowe zaistniały po wydaniu zaskarżonej decyzji, a ich charakter wskazywałby na pogorszenie sytuacji życiowej, będącej podstawą dotychczas podjętej przez organ negatywnej decyzji.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.