Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 403/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1, art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b i c i pkt 2, art. 84 ust. 1 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 1094
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udział społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  oceny oddziaływania na środowisko (t. j.)
article: art. 3 pkt 8
journal: Dz.U. 2024 poz 54
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze skarg K. P. w O. i Stowarzyszenia [...] w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego Stowarzyszenia [...] w C. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 lipca 2023 r., na podstawie art. 71 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 75 ust. 4, art. 84, art. 85 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2023 r. poz. 1094 ze zm.), dalej jako u.o.o.ś.", § 3 ust. 1 pkt 62 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. 2019, poz. 1839), dalej jako "rozporządzenie" oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", po rozpatrzeniu wniosku Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia pn. "Budowa obwodnicy C. w ciągu drogi krajowej nr [...]", lokalizacja na terenie gminy C. - obręb geodezyjny C. P. , B. , D. , C. [...].

Jednocześnie Burmistrz T. określił rodzaj i miejsce lokalizacji przedsięwzięcia wskazując, że planowana inwestycja polegać będzie na budowie drogi wraz z towarzyszącą jej infrastrukturą w wariancie oznaczonym w karcie informacyjnej symbolem 5A. Będzie to droga o długości 5,03 km, posiadająca 2 pasy ruchu o szerokości 3,5 m każdy. Realizację przedsięwzięcia zaplanowano na terenie Gminy C. - obręb geodezyjny B. , C. P. , C. [...] i D. . Trasa projektowanej obwodnicy w wariancie 5A przebiega w większości przez tereny leśne, mniejszy udział stanowią grunty rolne, pastwiska, czy nieużytki. Trasa obwodnicy przecina również dolinę rzeki C. oraz grunty pod wodami powierzchniowymi stojącymi R. G..

Wskazano istotne warunki korzystania ze środowiska w fazie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich. Wymieniono przy tym, w kolejnych podpunktach czynności, które winien wykonać inwestor, zgodnie z art. 82 ust. 1 pkt. 1 lit. b u.o.o.ś.

Dalej określono wymagania dotyczące ochrony środowiska, konieczne do uwzględnienia w dokumentacji wymaganej do wydania decyzji, o których mowa w art. 72 u.o.o.ś. w szczególności w projekcie budowlanym, w przypadku decyzji, o których mowa w art 72 ust 1 pkt. 1,10,14,18, 23, 26, 27, wskazując że zastosowane wyroby budowlane powinny posiadać aprobatę techniczną właściwej jednostki aprobującej stwierdzającej ich dopuszczenie do obrotu i stosowania.

Burmistrz T. nie stwierdził:

1. Potrzeby wykonania kompensacji przyrodniczej oraz monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko;

2. Potrzeby utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania;

3. Konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt. 1, 10, 14 i 18, z zastrzeżeniem pkt. 4a i 4b u.o.o.ś.

4. Potrzeby wykonania analizy porealizacyjnej dla planowanej inwestycji.

Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 85 ust. 2 pkt 2 u.o.o.ś., stwierdzając brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, wziął pod uwagę uwarunkowania wynikające z art. 63 ust. 1 ww. ustawy, w szczególności to, że planowana inwestycja realizowana będzie w celu rozwiązania trudności komunikacyjnych mieszkańców miejscowości C., poprzez wyprowadzenie części ruchu pojazdów poza miasto, zredukowanie czasu podróży, podniesienie poziomu bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego, unowocześnienie stanu infrastruktury technicznej w rejonie, a także zapewnienie odpowiedniego dojazdu do firm oraz obiektów użyteczności publicznej, a tym samym poprawę klimatu akustycznego i ograniczenie hałasu spowodowanego ruchem drogowym.

Wskazano, że w fazie realizacji zostaną wykorzystane materiały niezbędne do budowy dróg. Ilość i rodzaj niezbędnych materiałów będą przewidywały projekty budowlane. Wszystkie materiały na bieżąco będą dowożone na plac budowy środkami transportu samochodowego.

Wyjaśniono, że na etapie eksploatacji zostaną wykorzystane przede wszystkim środki zimowego utrzymania. Ponadto będą prowadzone prace polegające na koszeniu poboczy, utrzymaniu drogi w dobrym stanie technicznym, odtwarzaniu oznakowania poziomego, czyszczeniu znaków pionowych. Na obecnym etapie nie można określić, rodzaju i ilości niezbędnych do tego celu surowców, materiałów i paliw.

W fazie budowy planowana inwestycja będzie źródłem emisji gazów i pyłów do powietrza, wibracji, hałasu do środowiska, odpadów oraz ścieków. Występująca emisja gazów i pyłów do powietrza, hałasu oraz wibracji pochodzić będzie ze środków transportu oraz używanego sprzętu. Będzie to emisja niezorganizowana o charakterze okresowym i ustanie wraz z zakończeniem prowadzonych prac.

Następnie organ I instancji odwołał się do zaleceń Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Szczecinie, dalej również "RDOŚ", wynikających z postanowienia z dnia 13 czerwca 2023 r., przytaczając znajdujące się w tym postanowieniu tezy dotyczące zarówno położenia inwestycji, sposobu jej realizacji i wskazywanych przez ten organ środków ochronnych na etapie budowy i eksploatacji obwodnicy.

Zwrócono przy tym uwagę na to, że wariant realizacyjny, dla którego wydawana jest decyzja (W5A), wiedzie w większości przez tereny leśne, jednak w sąsiedztwie znajdują się tereny podlegające ochronie, z których najbliższy tj. obszar zabudowy mieszkaniowej zlokalizowany w odległości ok. 175 m i 180 m.

Wskazano także, że trasa projektowanej inwestycji drogowej w wariancie realizacyjnym przebiega przez obszar charakteryzujący się cennymi walorami przyrodniczymi o charakterze mokradeł o nazwie R. , która jest obszarem naturalnie podmokłym. Na omawianym obszarze zrealizowano zadanie pn. "Renowacja założeń małej retencji R. ". Zakładana powierzchnia przewidziana zgodnie z projektem małej retencji wynosiła około 1 ha. Wyłączone z zalania (budowa grobli nr 6) zostanie około 19% powierzchni rozlewiska przy maksymalnych stanach wód określonych dla rzędnej 69,5 m n.p.m.. Budowa nasypu nie spowoduje spiętrzenia wód i podniesienia ich poziomu, jak również nie wpłynie na utratę drożności hydrologicznej na cieku. W stosunku do całego zadania pn. Renowacja założeń małej retencji - R. ubytek terenu zalanego będzie wynosił około 1,14 % zakładanej powierzchni.

Wyjaśniono, że w celu ochrony przedmiotowego obszaru na obszarze zrealizowanego zadania pn. Renowacja założeń małej retencji - R. zakazano lokalizacji zaplecza budowy, magazynowania odpadów, materiałów budowlanych oraz ziemi z wykopów i odprowadzania wód opadowych z terenu budowy i terenu zaplecza budowy w kierunku obszaru renowacji, jak również odprowadzania nieoczyszczonych wód opadowych z terenu inwestycji na etapie jej eksploatacji, na tereny objęte projektem małej retencji.

Organ wyjaśnił, że w okresie funkcjonowania przedsięwzięcie będzie przede wszystkim źródłem emisji hałasu do środowiska, stanowiącego pochodną ruchu pojazdów. Oddziaływania te będą długookresowe, o charakterze cyklicznym. Przedstawiono wyniki analizy akustycznej, z której wynika, że oddziaływanie planowanej inwestycji na klimat akustyczny względem terenów chronionych akustycznie mieścić się będzie w granicach dopuszczalnych poziomów hałasu określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. z 2014 r. poz. 112) wskazując, że Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie stwierdził, iż brak jest konieczności wprowadzania trwałych rozwiązań technicznych mających na celu zminimalizowanie tej emisji.

Przedstawiono również założenia dotyczące wykonania sprawnego układu odwodnieniowego oraz działań, które zostaną podjęte w celu ochrony wód rzeki C. i jej doliny oraz obszaru R. , będących odbiornikiem wód opadowych i roztopowych z nawierzchni projektowanej obwodnicy m. C..

Organ I instancji opisał następnie, odwołując się do zaleceń RDOŚ, jaki będzie wpływ planowanej inwestycji na poszczególne elementy środowiska naturalnego, a także jakie działania minimalizujące ten wpływ inwestor będzie zobowiązany podjąć w trakcie budowy i po jej zakończeniu, wskazując, że przy ich spełnieniu realizacja inwestycji i jej późniejsze funkcjonowanie nie będzie miała znacząco negatywnego wpływu na środowisko przyrodnicze i nie wpłynie na zmniejszenie bioróżnorodności obszaru.

W odniesieniu do obszarów chronionych na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, organ wyjaśnił, że inwestycja będzie przebiegała w granicy obszaru chronionego krajobrazu P. , obszaru Natura 2000 L. PLB[...], oraz częściowo w granicy obszaru Natura 2000 U. PLH[...]. Przedmiotowe przedsięwzięcie stanowi inwestycję celu publicznego w myśl art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344) i w związku z tym, zastosowanie ma odstępstwo od zakazów wskazane w art. 24 ust. 2 pkt. 3 ustawy o ochronie przyrody. Przepis ten stanowi, że zakazy, o których mowa w ust. 1 - 1b nie dotyczą realizacji inwestycji celu publicznego. W związku z tym realizacja przedmiotowej inwestycji nie naruszy reżimu prawnego obowiązującego na ww. obszarze chronionego krajobrazu.

Dalej organ wyjaśnił, że obszar Natura 2000 L. PLB[...], wyznaczono jako obszar specjalnej ochrony ptaków Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2004 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000, w związku z wypełnieniem zobowiązań Polski wynikających z Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa tzw. Dyrektywy Ptasiej (Dz. Urz. UE L 20/7 z 26.01.2010). Dla obszaru Natura 2000 L. obowiązuje plan zadań ochronnych ustanowiony Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Szczecinie, Gorzowie Wielkopolskim i Poznaniu z dnia 29 października 2021 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2021 r., poz. 4596). Powyższy dokument określa m.in. istniejące i potencjalne zagrożenia dla zachowania właściwego stanu siedlisk i gatunków będących przedmiotami ochrony, cele działań ochronnych, działania ochronne ze wskazaniem podmiotów odpowiedzialnych za ich wykonanie i obszarów ich wdrażania. Obszar Natura 2000, o którym mowa został powołany ze względu na ochronę dziko występujących gatunków ptaków, a także utrzymania ich siedlisk w niepogorszonym stanie. W ostoi ptasiej L. PLB[...] obejmującej większą część dużego kompleksu leśnego na równinie sandrowej, położonej w środkowym i dolnym biegu rzeki D. , występuje co najmniej 38 gatunków ptaków z załącznika I Dyrektywy Ptasiej i 14 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi (PCK). Jest to jedna z najważniejszych ostoi puchacza oraz kilku gatunków ptaków drapieżnych w Polsce. Obszar ten stanowi ważne zimowisko łabędzia krzykliwego (do 150 osobników) i jedno z najważniejszych w Polsce lęgowisk żurawia. W okresie lęgowym obszar zasiedla powyżej 2% populacji krajowej bielika (PCK) i puchacza (PCK), a także co najmniej 1% populacji krajowej następujących gatunków ptaków: błotniak stawowy, bocian czarny, kania czarna (PCK), kania ruda (PCK), orlik krzykliwy (PCK), lelek, muchołówka mała, rybitwa czarna, rybołów (PCK), trzmielojad i gągoł. Przedmiotami ochrony przedmiotowego obszaru Natura 2000 są: perkoz dwuczuby Podiceps crstatus, bąk Botaurus stellaris, bączek Ixobrychus minutus, czapla siwa Ardea cinerea, bocian czarny Ciconia nigra, łabędź niemy Cygnus olor, łabędź krzykliwy' Cygnus cygnus, gęgawa Anser anser, gągoł Bucephala clangula, nurogęś Mergus merganser, trzmielojad Pernis apivorus, kania czarna Milvus migrans, kania ruda Milvus milvus, bielik Haliaeetus albicilla, błotniak stawowy Circus aeruginosus, orlik krzykliwy Aqui.la pomarina, rybołów Pandion haliaetus, żuraw Grus grus, słonka Scolopax rusticola, samotnik Tringa ochropus, rybitwa czarna Chlidonias niger, siniak Columba oenas, puchacz Bubo bubo, sóweczka Glaucidium passerinum, włochatka Aegolius tuner eus, lelek Caprimulgus europaeus, zimorodek Alcedo atthis, dzięcioł czarny Dryocopus martius, muchołówka mała Ficedula pańci, zielonka Porzana parva, kropiatka Porzana porzana.

W ramach przeprowadzonej analizy oddziaływania przedsięwzięcia na przedmiotowy obszar Natura 2000 analizowano zarówno wyniki przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej, jak i posiadane materiały podstawowe do planu zadań ochronnych. Zgodnie z wynikami inwentaryzacji przyrodniczej przeprowadzonej na potrzeby niniejszego postępowania na całym obszarze wszystkich wariantów przedsięwzięcia stwierdzono 13 gatunków ptaków, których populacje lęgowe są przedmiotem ochrony ww. obszaru Natura 2000 tj. zimorodka (1 para lęgowa), gęgawę (1 para lęgowa), orlika krzykliwego (1 rewir lęgowy), gągoła (10 par lęgowych), błotnika stawowego (3 pary lęgowe), łabędzia niemego (5 par lęgowych), dzięcioła czarnego (13 par lęgowych), żurawia (11 par lęgowych), nurogęsi (1 para lęgowa), kani rudej (2 rewiry lęgowe), perkoza dwuczubego (4 pary lęgowe), słonkę (4 samce), samotnika (3 pary lęgowe). Waloryzowany obszar był również miejscem odpoczynku i żerowania populacji migrującej żurawia, dla którego maksymalna liczebność w okresie wędrówki wiosennej wyniosła 62 osobniki.

Wskazano, że wariant realizacyjny 5A będzie kolidował z rewirem lęgowym kani rudej, na jego krańcowym obszarze nie powodując jego fragmentacji. Wyjaśniono, że w wyniku realizacji przedsięwzięcia nie dojdzie do całkowitej utraty siedlisk lęgowych, a jedynie do pogorszenia jakości siedlisk żerowiskowych spowodowanego utratą ich części w wyniku zajęcia fragmentu tego obszaru pod projektowany obiekt drogowy.

Organ wyjaśnił, że kolejne gatunki ptaków, stanowiące przedmioty ochrony ww. obszaru Natura 2000 zgodnie z wynikami inwentaryzacji przyrodniczej odnotowano w rejonie planowanego przedsięwzięcia na obszarze rozlewiska R. i są to żuraw, zimorodek oraz samotnik. Zgodnie z zapisami planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 L. PLB[...] zagrożeniem dla powyższych gatunków jest zmiana stosunków wodnych, melioracje i osuszanie, co może doprowadzić do pogorszenia warunków siedliskowych. Planowany nasyp będzie przecinał obszar rozlewiska, jednak nie doprowadzi to do zniszczenia miejsc występowania ww. gatunków odnotowanych w sąsiedztwie przebiegu wariantu realizacyjnego. Może co prawda dojść do okresowego pogorszenia warunków wodnych obszaru przyległego, ale zastosowane przez inwestora rozwiązania projektowe nie doprowadzą do osuszenia omawianego obszaru rozlewiska oraz zaburzenia stosunków wodnych w tym rejonie, co jednocześnie wskazuje na brak znacząco negatywnego oddziaływania na jakość siedlisk stwierdzonych tam gatunków ptaków.

Zgodnie z zapisami planu zadań ochronnych dla większości gatunków ptaków stanowiących przedmioty ochrony omawianego obszaru Natura 2000 celem ochrony jest utrzymanie obecnego właściwego stanu ochrony oraz utrzymanie populacji gatunku na minimalnym poziomie, w odniesieniu do zimorodka jest to 70 par lęgowych, żurawia - 320 par lęgowych, samotnika - 80 par lęgowych. W odniesieniu do wariantu realizacyjnego projektowanej obwodnicy nie przewiduje się znacząco negatywnego oddziaływania na ww. gatunki ptaków stanowiących przedmioty ochrony ww. obszaru Natura 2000, z uwagi na nieznaczący ubytek dogodnych dla nich siedlisk w odniesieniu do powierzchni całego obszaru Natura 2000.

Podkreślono, że zdaniem RDOŚ, realizacja inwestycji i jej późniejsze funkcjonowanie nie zagrozi wartościom przyrodniczym, stanowiącym cele ochrony obszaru Natura 2000, a tym samym nie naruszy spójności i integralności jego obszarów.

Dla obszaru Natura 2000 U. PLH[...] obowiązuje plan zadań ochronnych ustanowiony Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Szczecinie, Gorzowie Wielkopolskim oraz Poznaniu z dnia 23 listopada 2022 r. w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 U. PLH[...] (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2022 r., poz. 5136). Przedmiotami ochrony tego obszaru Natura 2000 są 3140 Twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki z podwodnymi łąkami ramienic (Charetea), 3150 Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nymphaeion, Potamion, 3160 Naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne, 3260 Nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Rannunculion fluitantis, 6120 Ciepłolubne, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae), 6410 Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinioń), 6430 Ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium), 6510 Niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (91E0 Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo - fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy źródliskowe )), 7110 Torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe), 7140 Torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio - Caricetea), 7210 Torfowiska nakredowe {Cladietum marisci, Caricetum buxbaumii, Schoenetum nigricantis), 7230 Górskie i nizinne torfowiska.zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk, 9110 Kwaśne buczyny (Luzulo - Fagetum), 9130 Żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galioodorati - Fageniori), 9160 Grąd subatlantycki (Stellario -Carpinetum), 9170 Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio - Carpinetum, Tilio-Carpinetum), 9190 Kwaśne dąbrowy (Quercion robori - petraeae), 91D0 Bory i lasy bagienne (Paccinio uliginosi — Betuletum pubesscentis, Paccinio uliginosi — Pinetum, Pino mugo - Sphagnetum, Sphagno girgensohnii — Piceetum), brzozowososnowe bagienne lasy borealne, 91E0 Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo - fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy żródliskowe), 91 TO Sosnowy bór chrobotkowy (Cladonio - Pinetum i chrobotkowa postać Peucedano - Pinetum), zatoczek łamliwy (Anisus vorticulus), kumak nizinny Bombina bombina, wilk Canis lupus, bóbr europejski Castorfiber, kozioróg dębosz (Cerambyx cer do), koza (Cobitis taenia), głowacz białopłetwy (Cottus gobio), żółw błotny (Emys orbcularis), sierpowiec błyszczący (Hamatocaulis vernicosus), Minóg strumieniowy (Lampetra planeri), zalotka większa (Leucorrhinia pectoralis), lipiennik Loesela (Liparis loeselli), elisma wodna (Luronium natans), wydra Lutra lutra, czerwończyk nieparek (Lycaena dispar), piskorz (Misgumus fossilis), nocek duży (Myotis myotis), trzepla zielona (Ophiogomphus cecilia), pachnica dębowa Osmoderma eremita, różanka (Rhodeus amarus), łosoś atlantycki (Salmo salar), traszka grzebieniasta (Triturus cristatus), skójka grubo skorupowa (Unio crassus), poczwarówka zwężona (Pertigo angustior), poczwarówka Geyera (Pertigo geyeri), poczwarówka jajowata (Pertigo moulinsiana). Realizacja projektowanej drogi będzie skutkowała zniszczeniem około 286,402 m2 siedliska o kodzie [...], co stanowi 0,003% powierzchni siedliska w ostoi oraz 17829,43 m2 siedliska kodzie [...], co stanowi 0,123% powierzchni siedliska w ostoi.

Kolizyjne siedliska przyrodnicze stanowią przedmioty ochrony wskazanego obszaru Natura 2000. Zgodnie z zapisami planu zadań ochronnych dla tego obszaru Natura 2000, celem ochrony dla siedliska przyrodniczego [...] jest utrzymanie jego powierzchni na poziomie 1445 ha z uwzględnieniem naturalnych procesów, natomiast dla siedliska [...] utrzymanie jego stabilnej powierzchni na poziomie 830 ha siedliska. Biorąc pod uwagę znikomy ubytek powierzchni ww. siedlisk w związku z realizacją przedmiotowej inwestycji, nie przewiduje się niedotrzymania celów ochrony wskazanych w planie zadań ochronnych.

Podkreślono, że w ramach rekompensaty za zniszczone fragmenty siedlisk przyrodniczych inwestor zobowiązał się zastosować następujące działania kompensacyjne: w odniesieniu do siedliska [...] - stosowanie rębni stopniowych z wydłużonym okresem odnowienia, eliminacja podczas trzebieży gatunków obcych ekologicznie i geograficznie (świerk, modrzew, dąb czerwony), podczas cięć pozostawić drzewa zamierające lub martwe. Powyższe zabiegi stosowane będą 1 raz w roku przez okres 3 lat na dz. nr [...], [...],[...] obr. C. [...]; w odniesieniu do siedliska [...] - eliminacja gatunków obcego pochodzenia tj. topola kanadyjska, tawuła japońska. Wskazane powyżej działania kompensujące, wpisują się w działania ochronne wskazane dla ww. siedlisk, w planie zadań ochronnych. Zabieg stosowany będzie 1 raz do roku przez okres 3 lat na dz. nr [...], [...], [...] obr. C..

Organ wyjaśnił, że w ocenie RDOŚ, mając na uwadze skalę zniszczeń, stan zachowania oraz wskazane w decyzji działania minimalizujące, realizacja inwestycji i jej późniejsze funkcjonowanie nie spowoduje obniżenia oceny stanu zachowania siedlisk oraz nie obniży perspektyw ich ochrony.

Podniesiono, że w celu określenia skuteczności i funkcjonalności zastosowanych działań minimalizujących, przez okres 5 lat od momentu oddania drogi do eksploatacji należy prowadzić monitoring warunków hydrologicznych oraz zmian składu gatunkowego roślinności na odcinku od km ok 1+540 do ok 1+978 w zakresie siedliska [...] Jak wskazano w przedłożonej dokumentacji, w ramach odtworzenia strefy ekotonowej w miejscach kolizji z ww. siedliskami przyrodniczymi zostaną dokonane nasadzenia dogęszczające wzdłuż linii brzegowej lasu, z uwzględnieniem aktualnie panujących warunków siedliskowych, z wykluczeniem stosowania gatunków obcych. Ekotony będą wprowadzane według zasady od pasa drogowego: trzy rzędy zmieszanych drzew i krzewów aż do granicy drzewostanów. W strefach ekotonowych nie będą stosowane gatunki drzew owocowych zachęcające zwierzynę do zbliżania się do pasa drogowego, przekraczania grodzeń i związanego z tym zagrożenia dla ruchu pojazdów.

W odniesieniu do gatunków zwierząt, stanowiących przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 U. PLH[...], organ wskazał, że z materiałów podstawowych do planu zadań ochronnych oraz wyników inwentaryzacji przyrodniczej stanowiącej załącznik do karty informacyjnej przedsięwzięcia wynika, że na przebiegu wariantu realizacyjnego nie stwierdzono występowania ich siedlisk. Niemniej jednak nie można wykluczyć na obszarze przedsięwzięcia przemieszczania się takich gatunków jak: wydra, wilk czy kumak nizinny, dla których zagrożeniem wskazanym w planie zadań ochronnych jest budowa dróg powodująca wzrost śmiertelności, a w stosunku do kumaka nizinnego ograniczenie możliwości przemieszczania się pomiędzy miejscami rozrodu, a także ograniczenie powierzchni siedlisk lądowych gatunku.

Wyjaśniono, że w związku z powyższym na przecięciach szlaków przemieszczania się zwierząt powstaną przejścia dla zwierząt oraz zastosowane będą tymczasowe wygrodzenia herpetologiczne. Prace ziemne w okresie budowy, będą miały co prawda wpływ na potencjalnie występującą faunę jednak będzie on okresowy i przemijający, a wskazane w postanowieniu Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Szczecinie terminy prowadzenia prac w kontekście tarła ryb oraz zastosowana technologia budowy ograniczą negatywne oddziaływanie na zachowanie w ostoi populacji gatunków ryb, w tym kozy której tarło trwa od maja do początku lipca.

Przedmiotowa inwestycja przecina ponadto obszar korytarzy ekologicznych o znaczeniu krajowym. Północna część inwestycji pozostaje w zasięgu korytarza ekologicznego "P. " [...] Jednakże jak wskazano wyżej zespół projektowanych przejść dla zwierząt w ocenie organu zapewni utrzymanie drożności szlaków migracji. Ponadto w celu potwierdzenia powyższego, nałożono na inwestora obowiązek prowadzenia monitoringu przyrodniczego, który należy prowadzić w zakresie i zgodnie z metodyką zatwierdzoną przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Szczecinie, natomiast harmonogram tego monitoringu należy przedłożyć przed przystąpieniem do eksploatacji inwestycji wspomnianemu organowi.

Organ wyjaśnił, że na etapie realizacji przedsięwzięcia, w miejscach prowadzenia robót budowlanych, może dojść do krótkotrwałego pogorszenia walorów krajobrazowych na skutek obecności maszyn budowlanych, środków transportu, składowania materiałów wykorzystywanych w trakcie budowy, rozkopania warstwy gleby, usunięcia roślinności, jednakże będą one czasowe i po zakończeniu budowy ustąpią. Droga będzie nowym elementem w krajobrazie. W wyniku realizacji inwestycji dojdzie do zmiany istniejącego krajobrazu, związanej szczególnie z planowaną wycinką lasów, jednak wycinka ta prowadzona będzie zgodnie z gospodarką leśną. Poza tym dokonane zostaną nasadzenia zastępcze za drzewa usuwane poza lasami oraz odtworzone zostaną strefy ekotonowe w wybranych lokalizacjach wskazanych powyżej.

Nie przewidziano, aby funkcjonowanie inwestycji miało znaczący wpływ na ogólną wielkość emisji gazów cieplarnianych, a tym samym na zmiany klimatu. Oceniono również, że postępujące zmiany klimatu i jego potencjalne skutki nie będą miały wpływu na planowane przedsięwzięcie. Wskazano, że ze względu na rodzaj inwestycji i zastosowane technologie nie przewiduje się wystąpienia katastrofy naturalnej i budowlanej zarówno na etapie realizacji jak i funkcjonowania planowanego przedsięwzięcia. Planowane przedsięwzięcie ze względu na swój charakter i lokalne oddziaływanie na środowisko nie będzie powodować oddziaływania transgranicznego.

Wyjaśniono, że nie przewiduje się likwidacji planowanej inwestycji, jednak gdyby do tego doszło, oddziaływanie na etapie ewentualnej likwidacji przedsięwzięcia będzie wiązało się z prowadzeniem prac rozbiórkowych, w związku z czym należy spodziewać się powstania oddziaływań takich, jak na etapie realizacji przedsięwzięcia. Powstające na tym etapie uciążliwości będą krótkotrwałe, natomiast wykonanie poszczególnych prac likwidacyjnych przy uwzględnieniu aktualnie obowiązujących przepisów w zakresie ochrony środowiska, nie spowoduje negatywnego oddziaływania na poszczególne komponenty środowiska.

Końcowo organ podniósł, że przedmiotowe przedsięwzięcie nie będzie ponadnormatywnie oddziaływać na środowisko, w tym przy zastosowaniu rozwiązań chroniących środowisko nie pogorszy jakości i stanu wód powierzchniowych i podziemnych oraz nie wpłynie negatywnie na osiągnięcie celów środowiskowych jednolitych części wód.

W podsumowaniu wskazano, że po zapoznaniu się z przedłożonymi dokumentami, przeanalizowaniu parametrów przedsięwzięcia, zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839 z późn. zm.) w związku art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1094 z późn. zm.), uwzględniając postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Szczecinie, opinie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. oraz opinię Dyrektora Zarządu Zlewni w P. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie,- odstąpienie od obowiązku przeprowadzenia oceny jego oddziaływania na środowisko jest uzasadnione.

Od decyzji organu I instancji odwołanie wniosły K. w O. i Stowarzyszenie K. w C. , kwestionując ustalenia organu w zakresie braku konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w niniejszej sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia 23 kwietnia 2024 r., orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ – po zrelacjonowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania, a także przytoczeniu mających zastosowanie przepisów prawa wyjaśnił, że w jego ocenie, w oparciu o bogaty materiał dowodowy, należało jednoznacznie wykluczyć negatywny wpływ przedsięwzięcia na środowisko.

Zdaniem Kolegium, istotne jest także to, że stanowiska dwóch organów współdziałających w tej sprawie były spójne, bowiem zarówno Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie – w swoim postanowieniu, jak również Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w P. - w opinii będącej oceną wodnoprawną, jednomyślnie uznali, iż dla planowanego przedsięwzięcia nie ma konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.

Organ co prawda dostrzegł, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. wydał - w dniu 26 kwietnia 2022 r. opinię, w której stwierdził potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko i określił zakres raportu, jednakże wskazał, że opinia ta nie była wiążąca dla organu I instancji, a jej zapisy określające zakres raportu zostały uwzględnione w pkt I. 2 decyzji traktującym o ustaleniu istotnych warunków korzystania ze środowiska w fazie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich.

Podkreślono przy tym, iż opinia sanitarna w swej treści wskazuje, że zamierzenie inwestycyjne jest korzystne z uwagi na ograniczenie czasu podróży, podniesienie poziomu bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego, zmniejszenie tempa wzrostu zanieczyszczeń spowodowanych ruchem drogowym oraz właściwy odbiór wód opadowych z powierzchni drogi.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że chociaż opinia, o której mowa w art. 64 ust. 1 u.o.o.ś. jest najsłabszą formą współdziałania pomiędzy organami administracji publicznej i nie ma charakteru wiążącego dla organu wydającego postanowienie w przedmiocie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, to jednak z woli ustawodawcy stanowi obligatoryjny element procedury zmierzającej do stwierdzenia konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania inwestycji na środowisko i stanowisko wskazanych w tym przepisie wyspecjalizowanych organów współdziałających nie może zostać pominięte. Organ prowadzący postępowanie w sprawie decyzji środowiskowej ocenia bowiem te opinie i w oparciu o nie stwierdza, czy należy dla danego przedsięwzięcia przeprowadzić ocenę jego oddziaływania na środowisko, czy też nie ma takiej konieczności - przyjmując wyrażone w opinii stanowisko bądź je negując.

W ocenie Kolegium, nawet nieprecyzyjnie dokonana ocena opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W., nie może przesądzać o wadliwości wydanego przez organ I instancji - Burmistrza T., rozstrzygnięcia o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. W realiach niniejszej sprawy Burmistrz T. miał podstawy do nieuwzględnienia opinii PPIS w zakresie jakim ten organ orzekł o konieczności sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko, a rozstrzygnięcie Burmistrza T. nie było przedwczesnym, gdyż materiał dowodowy został już zgromadzony i brak było konieczności prowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego, bowiem istota sprawy została ustalona.

Kolegium podkreśliło, iż zarówno RDOŚ jak i Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w P. jednoznacznie odstąpiły od konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.

Organ II instancji nie podzielił twierdzeń odwołujących, iż w związku z konstruowanymi wezwaniami przez RDOŚ i przedkładanymi przez pełnomocnika inwestora - K. G. odpowiedziami na wezwania naruszony został art. 62 a ust.2 u.o.o.ś., bowiem przywołana regulacja prawna stanowi, iż kartę informacyjną przedsięwzięcia (KIP) podpisuje autor, a w przypadku gdy jej wykonawcą jest zespół autorów - kierujący tym zespołem, wraz z podaniem imienia i nazwiska oraz daty sporządzenia karty informacyjnej przedsięwzięcia, zatem przepis ten jednoznacznie odnosi się do tego kto ma podpisać KIP. Zatem ustawodawca nie odnosi się wprost w żaden sposób do tego kto ma podpisać dodatkowe dokumenty, o które wnosi organ prowadzący postępowanie środowiskowe.

Tym samym, zdaniem organu, nie można uznać, iż uzupełnienia podpisywane przez pełnomocnika inwestora naruszały przepisy. W powyższym zakresie Kolegium prowadziło postępowanie wyjaśniające w następstwie, którego pełnomocnik inwestora podał, iż autorstwo przedkładanych dokumentów na wezwania RDOŚ należało do zespołu specjalistów: z zakresu inżynierii - projektanta drogowego mgr inż. K. G., projektanta mostowego mgr inż. W. W., środowiska - pod kierownictwem A. M. w składzie M. B., A. I., I. M., dr T. B. - omitofauna, dr J. K. - ssaki, płazy, entomofauna, ichtiofauna, dr D. K. - flora oraz geologia, zaś pełnomocnik inwestora sporządzone dokumenty jedynie autoryzował podpisując je.

Za nietrafne organ odwoławczy uznał zarzuty jakoby organy współdziałające nie dysponowały pełnym zakresem informacji zawartych w KIP skoro dokumenty tworzone na wezwanie RDOŚ nie zostały przekazane do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarząd Zlewni w P. oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W..

Podkreślono bowiem, że jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest zasada przestrzegania z urzędu właściwości rzeczowej i miejscowej organów (art. 19 k.p.a.) oraz wynikające z tej zasady związanie organów działalnością w ramach przysługującej tym organom właściwości rzeczowej, wynikającej z przepisów ustrojowych. Skoro zatem wskazane wyżej organy wyraziły opinię w ramach swojej właściwości rzeczowej na podstawie pierwotnie przedstawionej KIP to znaczy, iż przedłożone dokumenty w zakresie działania (kompetencji rzeczowej) powyższych organów pozwalały na wydanie rozstrzygnięcia.

Inaczej, w ocenie organu, przedstawiała się sytuacja w kontekście opiniowania inwestycji przez RDOŚ, skoro konieczne były wyjaśnienia i uzupełnienia złożonej dokumentacji. Wskazano, że Kolegium prowadząc postępowanie uzupełniające przekazało kopie odpowiedzi na wezwania kierowane do RDOŚ do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (vide akta organu II instancji).

Organ odwoławczy zaakcentował, że karta informacyjna przedsięwzięcia sporządzona w niniejszej sprawie zawierała zakres daleko bardziej rozszerzony, niż wynikający z art. 62 a u.o.o.ś., obejmując elementy nieobowiązkowe, które są wymagane w raportach oddziaływania na środowisko takie jak np. inwentaryzacja przyrodnicza, analiza wariantowa, analiza w zakresie emisji akustycznej, analiza w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłów.

Po uwzględnieniu całokształtu zebranych w sprawie materiałów oraz opinii organów wyspecjalizowanych organ I instancji, trafnie w ocenie Kolegium, odstąpił od obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, stwierdzając, zgodnie z art. 84 u.o.o.ś. o braku konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Kolegium wskazało również, że w myśl art. 84 ust. 1a u.o.o.ś., Burmistrz T. określił warunki lub wymagania, o których mowa w art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b. Nałożenie tych warunków jest obligatoryjne w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, przeprowadzonej z uwzględnieniem oceny oddziaływania na środowisko i nie jest obligatoryjne w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wydawanej bez potrzeby oceny oddziaływania na środowisko, a więc w sprawach dotyczących przedsięwzięć potencjalnie oddziałujących na środowisko (jak w realiach niniejszej sprawy).

Nałożenie warunków jest, w ocenie Kolegium, konsekwencją wzięcia pod uwagę przez organ I instancji opinii organów wyspecjalizowanych, co ma w konsekwencji sprostać realizacji celów ustawy o środowiskowych uwarunkowaniach. Celem tym jest bezsprzecznie realizacja inwestycji, jednakże w sposób, który ma minimalizować negatywne oddziaływanie na środowisko w fazie realizacji i eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia.

Organ odwoławczy podkreślił, iż interes jednostki nierzadko bywa sprzeczny z interesem ogółu, mimo, że analizowane przedsięwzięcie stanowi inwestycję celu publicznego i ma służyć wszystkim mieszkańcom, a nie wybranej grupie. Poparcie inwestycji w wariancie prezentowanym przez inwestora, czy też jego kontestowanie jest zawsze wypadkową partykularnych interesów podmiotów prezentujących stanowiska w sprawie. Przychylnie do inwestycji nastawiona jest ludność, która obecnie najbardziej narażona jest na uciążliwe oddziaływania istniejącego układu komunikacyjnego, ludność nie zamieszkująca w bezpośrednim sąsiedztwie zamierzenia inwestycyjnego oraz mieszkańcy okolicznych posesji, którym zostanie umożliwiona alternatywa codziennych dojazdów.

Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie w przedmiocie wydania decyzji środowiskowej dla inwestycji pn.: "Budowa obwodnicy C. w ciągu drogi krajowej nr [...]" zostało przeprowadzone w zgodzie z obowiązującym prawem, a odstąpienie od potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko jest działaniem racjonalnym i ze wszech miar uzasadnionym.

Zauważył końcowo, iż ochrona środowiska winna być postrzegana w myśl wynikającej z zapisów art. 5 Konstytucji RP z dnia 2.04.1997 r. zasady zrównoważonego rozwoju, określającej programowy kierunek państwa w zakresie ochrony środowiska. Przy interpretacji tego zagadnienia nie można zapominać, iż człowiek jest również elementem środowiska a każde zamierzenie inwestycyjne wiąże się z ingerencją w szeroko rozumiane środowisko co jest konsekwencją presji antropogenicznej i rozwoju urbanizacyjnego kraju. Zapadłe w sprawie orzeczenie określa warunki realizacji inwestycji w sposób umożliwiający realizację celów ochrony środowiska wynikających z ustawy o ocenach oddziaływania na środowisko. Tym samym niniejsze zamierzenie inwestycyjne realizuje zasadę zrównoważonego rozwoju godząc potrzeby społeczności lokalnej z szeroko pojętą ochroną środowiska.

Ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie wystąpili: K. w O. i Stowarzyszenie K. w C. .

K. zaskarżonej decyzji zarzucił, iż nie odnosi się ona do podniesionych w odwołaniu zarzutów, a organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy w jej całokształcie, koncentrując się wyłącznie na ocenie prawidłowości postępowania pierwszoinstancyjnego, co świadczy o naruszeniu zasady dwuinstancyjności.

Skarżący podniósł, że błędne jest przekonanie SKO, iż w postępowaniu środowiskowym organ powinien ograniczyć się tylko do oceny możliwości realizacji przedsięwzięcia w miejscu i w formie przedstawionej przez inwestora, nie posiadając umocowania do ingerowania np. w przebieg trasy obwodnicy. Przeciwnie, jego zdaniem, jeżeli tylko występuje ryzyko oddziaływania na środowisko, to w postępowaniu środowiskowym organ jest obowiązany do zbadania różnych wariantów realizacji przedsięwzięcia, w tym także wariantów jego lokalizacji.

Skarżący K. ponowił jednocześnie zarzuty odwołania, odnoszące się do decyzji organu I instancji, jako że nie zostały one rozpoznane przez organ odwoławczy. Wskazał, że decyzja ta nie powinna się ostać w obrocie prawnym

ponieważ organ przy jej wydaniu zignorował uwagi i wnioski, złożone w postępowaniu przez jego uczestników

Zdaniem skarżącego K. , zarówno Burmistrz T. jak i RDOŚ zignorowali fakt, że usytuowanie przedsięwzięcia spełnia przesłanki (a), (c), (d), (e), (g), (k) z art. 63 ust 1 pkt 2 u.o.o.ś., a więc ponad połowę przesłanek lokalizacyjnych, przemawiających za potrzebą oceny oddziaływania na środowisko.

Nie udowodniono przekonująco, że przedsięwzięcie nie będzie oddziaływać na obszary Natura 2000. Planowana obwodnica C. przecina dolinę rzeki C. i obszary Natura 2000 U. PLH[...] oraz L. . [...]

Podkreślono, że przedsięwzięcie spowoduje utratę areału siedlisk przyrodniczych będących przedmiotami ochrony w obszarze PLH[...] — grądu [...] i łęgu źródliskowego [...] Organy nie uzasadniły, dlaczego tę utratę uznają za nieznaczącą. Nie udowodniły, że ubytek ten nie naruszy celu utrzymania określonej powierzchni tych siedlisk przyrodniczych w obszarze Natura 2000.

Skarżący K. podniósł, że organy nie zauważyły też w ogóle, że — przytoczone w decyzji — posiadane materiały podstawowe do planu zadań ochronnych, identyfikują w miejscu realizacji przedsięwzięcia także siedlisko przyrodnicze [...], będące przedmiotem ochrony obszaru. Obecnie siedliska tego nie stwierdzono, gdyż zarosło szuwarem trzcinowym i zaroślami wierzby. Oznacza to, że prawdopodobnie zanikło wskutek braku właściwej ochrony, do której zobowiązany był RDOŚ, na którym ciąży obowiązek odtworzenia siedliska, a realizacja przedsięwzięcia blokowałaby taką możliwość.

Podkreślono, że w związku z utratą powierzchni siedlisk przyrodniczych [...] i [...] nakazano prowadzić działania kompensacyjne. Sam ten fakt świadczy, że utrata powierzchni jest znacząca, w przeciwnym razie bowiem jej kompensowanie nie miałoby sensu. W dodatku, nałożone działanie kompensacyjne dotyczące grądu jest niewykonalne, gdyż adresat decyzji nie dysponuje prawem do prowadzenia gospodarki leśnej, w ramach którego mógłby stosować metodę rębni stopniowych z wydłużonym okresem odnowienia. Sporne jest także, czy działanie takie jest w ogóle właściwe, gdyż prowadzenie rębni w grądach, nawet gdy są to rębnie stopniowe z długim okresem odnowienia, nie jest w ogóle działaniem korzystnym dla tego siedliska przyrodniczego.

Wątpliwości budzi oddziaływanie przedsięwzięcia, w szczególności budowy estakady przez torfowisko w dolinie C. , na podziemne zasilanie w wodę tego torfowiska, w tym na zjawiska źródliskowe, a są to istotne czynniki integralności obszaru Natura 2000. Od zasilania tego zależy istnienie łęgów źródliskowych (siedlisko [...]), a także szanse odtworzenia siedliska [...]. Tymczasem, nierozpoznane pozostają podstawowe aspekty budowy torfowiska, jak np. głębokość utworów torfowych (o czym świadczy alternatywne formułowanie warunków, zależnie od głębokości torfów jaka się dopiero okaże). Wiadomo tymczasem, że w przypadku torfowisk zasilanych w wodę soligenicznie, a z takim mamy tu do czynienia, pionowe struktury, jak np. podpory estakady — silnie wpływają na przepływ wód w torfowisku i na jego stan.

Ustalono także, że w wyniku realizacji przedsięwzięcia dojdzie do pogorszenia jakości siedlisk żerowiskowych kani rudej — przedmiotu ochrony w obszarze Natura 2000 L. . PLB[...] — spowodowanego utratą ich części w wyniku zajęcia fragmentu tego obszaru pod projektowany obiekt drogowy. Organy nie uzasadniły przekonująco, że to oddziaływanie na pewno nie jest znaczące. Ograniczenia siedlisk żerowych zwykle okazują się znaczącymi dla ptaków oddziaływaniami. Oceny, czy pogorszenie takie jest oddziaływaniem znaczącym, można dokonać tylko w procedurze pełnej oceny oddziaływania na obszar Natura 2000, bez której pozostaje racjonalna wątpliwość w tym zakresie.

Stwierdzono także w rejonie przedsięwzięcia kolejne gatunki ptaków, stanowiące przedmioty ochrony ww. Natura 2000 zgodnie z wynikami inwentaryzacji przyrodniczej odnotowano w rejonie planowanego przedsięwzięcia na obszarze rozlewiska R. G. i są to żuraw, zimorodek oraz samotnik. Oczywiste wydaje się, że realizacja drogi w siedlisku tych gatunków może na nie oddziaływać, także na inne sposoby niż zmiana stosunków wodnych. Oddziaływania takie nie zostały jednak w ogóle rozważone.

Skarżący K. wskazał na to, że w postępowaniu ujawniono, iż obwodnica C. może być poprowadzona różnymi wariantami (zarówno analizowanymi przez inwestora, jak i zgłaszanymi w postępowaniu), których oddziaływanie na środowisko różni się. Także ten fakt powinien być przesłanką do przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, w której można by rzetelnie i obiektywnie porównać oddziaływania tych wariantów na środowisko.

Klub Przyrodników domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz postanowienia RDOŚ. Wniósł także o wstrzymanie wykonania decyzji objętych skargą na podstawie art 86f u.o.o.ś.

Stowarzyszenie K. podniosło zarzuty naruszenia przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 62a ust.1 w zw. z art. 63 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 pkt 1 w zw. z art.3 ust.1 pkt 8 u.o.o.ś. , poprzez błędne uznanie, że RDOŚ był uprawniony do wielokrotnego wzywania inwestora do uzupełnienia Karty Informacyjnej Przedsięwzięcia (dalej: KIP), o informacje, których zakres znacząco wykracza poza ustawowe wymagania dla tego rodzaju opracowania. W konsekwencji zarówno organ I instancji, RDOŚ oraz SKO dokonały błędnej wykładni przepisów określających rolę jaką pełni KIP w postępowaniu w sprawie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach na etapie indywidualnego badania wstępnego czyli tzw. "screeningu". Celem "screeningu" jest zdeterminowanie czy planowane przedsięwzięcie kwalifikowane jako potencjalnie znacząco oddziałujące na środowisko (tzw. II gr.), wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, a w konsekwencji obowiązku opracowania przez inwestora raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko oraz obowiązku zapewniania przez organ udziału społeczeństwa w postępowaniu. Analiza treści wezwań RDOŚ, zdaniem skarżącego, potwierdza, że w realiach niniejszej sprawy organ I instancji powinien stwierdzić obowiązek przeprowadzenia procedury oceny oddziaływania na środowisko, której brak stanowi istotne naruszenie mające wpływ na wynik sprawy;

2) art. 62a ust.1 w zw. z art. 63 ust.1 w zw. z art. 64 ust. 4 w zw. z art. 79 ust. 1 u.o.o.ś. w zw. z art. 2 ust. 1 Dyrektywy EIA w zw. z art. 6 ust. 3 Konwencji z Aarhus, poprzez utrzymanie przez SKO w mocy decyzji środowiskowej, która została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w sposób, który zdaniem Stowarzyszenia doprowadził do obejścia wymagań formalnych przepisów u.o.o.ś. oraz dyrektywy EIA. Pomimo tego, że na etapie indywidualnego badania wstępnego - screeningu, art. 64 ust. 4 u.o.o.ś. przewiduje 14 dni na wyrażenie opinii o konieczności, bądź braku potrzeby przeprowadzenia procedury oceny oddziaływania na środowisko, RDOŚ przez okres 14 miesięcy (od 13 kwietnia 2022 r. do 13 czerwca 2023 r.) prowadził postępowanie "opiniujące", w sposób typowy dla etapu uzgodnienia raportu w ramach tej procedury. W uzasadnieniu decyzji SKO, organ błędnie uznał, że czynności dokonywane przez RDOŚ, tj. wielokrotne, obszerne wezwania inwestora o informacje wykraczające poza ustawowy zakres KIP, stanowią praktykę powszechnie stosowaną na tym etapie postępowania w sprawach dot. wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. W konsekwencji decyzja środowiskowa nie została poprzedzona przeprowadzeniem właściwej procedury oceny oddziaływania na środowisko, która była konieczna z uwagi na zakres informacji żądanych przez RDOŚ. Co istotne obejście przepisów u.o.o.ś. uniemożliwiło również przeprowadzenie właściwej analizy wariantowej oraz postępowania z udziałem społeczeństwa w procesie podejmowania decyzji. Formalne przeprowadzenie postępowania z udziałem społeczeństwa zgodnie z art.79 ust. 1 u.o.o.ś., umożliwiłoby organowi I instancji - w oparciu o dedykowane w ustawie narzędzia - zarządzić powstałym konfliktem społecznym i przyrodniczym z uwagi na zaistniałe sprzeczne interesy różnych interesariuszy. Istnienie konfliktu społecznego potwierdza m.in. lista zawierająca niemal 100 podpisów mieszkańców popierających odwołanie złożone przez Stowarzyszenie do SKO. Osoby te nie miały proceduralnych możliwości zgłoszenia ani uwag i wniosków, ani ewentualnego skorzystania z rozprawy administracyjnej otwartej dla społeczeństwa , co mogło mieć miejsce jedynie w ramach procedury oceny oddziaływania na środowisko. Uznanie takiej praktyki stosowania przepisów za prawidłowe, tworzy niebezpieczny precedens dla innych spraw w podobnych stanach faktycznych, których przedmiotem są przedsięwzięcia liniowe, planowane do realizacji w granicach obszarowych form ochrony przyrody, a także w warunkach silnego konfliktu społecznego.

3) art. 63 ust. 1 u.o.o.ś. w zw. z art. 33 ust. 3 u.o.p. w zw. z art. 6 ust. 3 Dyrektywy Siedliskowej , w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 p.o.ś. , poprzez brak stwierdzenia obowiązku przeprowadzenie procedury oceny oddziaływania na środowisko, pomimo tego, że planowane przedsięwzięcie znajduje się w graniach Obszaru Natura 2000 "U. " (PLH[...]) oraz "L. " (PLB[...]), zaś na podstawie informacji zawartych w KIP, nie można bezwzględnie wykluczyć możliwości znacząco negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na integralność, przedmiot i cele ochrony ww. obszarów Natura 2000, na co w toku postępowania administracyjnego zwracali uwagę również eksperci reprezentujący Stowarzyszenie K. , będącego organizacją ekologiczną specjalizującą się w sprawach z zakresu ochrony przyrody.

4) art. 7, 8, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności, zasady zaufania do władzy publicznej oraz zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego. Ponadto w uzasadnieniu Decyzji SKO, organ nie odniósł się we właściwy sposób do kluczowych argumentów prawnych podnoszonych przez Stowarzyszenie, na okoliczność wadliwie prowadzonego postępowania na etapie indywidualnego badania wstępnego - screeningu.

W oparciu o tak postawione zarzuty skarżące Stowarzyszenie domagało się uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o ich oddalenie, podtrzymując jednocześnie swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ odwoławczy, odnosząc się do wniosku K. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wniósł o jego nieuwzględnienie, podzielając w całości ustalenia faktyczne i prawne poczynione w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 973/23. Ponadto organ domagał się rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.

Na rozprawie w dniu 30 października 2024 r. pełnomocnicy inwestora podnosili, że w sprawie został zgromadzony obszerny materiał dowodowy, został on oceniony przez organy kompleksowo i prawidłowo. Wskazano, że inwestor nie został zobowiązany do wykonania kompensacji przyrodniczej, a jedynie do wykonania działań kompensacyjnych. Pełnomocnik organu – A. M. wywodziła, że są to, w jej ocenie, dwie różne rzeczy.

Pełnomocnicy podnosili, że kompensacja przyrodnicza może mieć miejsce w przypadku stwierdzenia znacząco negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, wynikającego z karty informacyjnej przedsięwzięcia. Wówczas, po przeprowadzeniu oceny oddziaływania na środowisko, określany jest procent zniszczenia siedliska priorytetowego przyrodniczego, dla którego konieczne jest wykonanie kompensacji przyrodniczej. Czyni to Komisja Europejska na wniosek ministra właściwego do spraw środowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skargi okazały się zasadne.

Ich przedmiotem uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza T., w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na budowie obwodnicy C. w ciągu drogi krajowej nr [...] i określenia warunków korzystania ze środowiska w fazie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia.

Osią sporu w badanej sprawie jest to, czy organ zasadnie uznał, iż z uwagi na rodzaj, przebieg i sposób realizacji planowanego przedsięwzięcia, przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko nie jest konieczne.

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, iż budowa obwodnicy o długości 5,03 m, o dwóch pasach ruchu, o szerokości po 3,5 m każdy, stanowi przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 62 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839).

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.o.ś., ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko przeprowadza się w ramach:

1) postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach;

2) postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, 10, 14 i 18, oraz pozwoleń, o których mowa w art. 82 ust. 1 pkt 4b, jeżeli konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko została stwierdzona przez organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach oraz w przypadku, o którym mowa w art. 88 ust. 1.

Ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, stanowiącą część postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, przeprowadza organ właściwy do wydania tej decyzji (art. 61 ust. 2).

Stosownie do art. 62 ust. 1 u.o.o.ś., w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia:

1) bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na:

a) środowisko oraz ludność, w tym zdrowie i warunki życia ludzi,

b) dobra materialne,

c) zabytki,

ca) krajobraz, w tym krajobraz kulturowy,

d) wzajemne oddziaływanie między elementami, o których mowa w lit. a-ca,

e) dostępność do złóż kopalin;

1a) ryzyko wystąpienia poważnych awarii oraz katastrof naturalnych i budowlanych;

2) możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko;

3) wymagany zakres monitoringu.

Na podstawie art. 62 ust. 2 w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 określa się, analizuje oraz ocenia oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000, biorąc pod uwagę także skumulowane oddziaływanie przedsięwzięcia z innymi realizowanymi, zrealizowanymi lub planowanymi przedsięwzięciami.

W art. 62a u.o.o.ś. określono wymogi stawiane karcie informacyjnej przedsięwzięcia wskazując, że karta informacyjna przedsięwzięcia powinna zawierać podstawowe informacje o planowanym przedsięwzięciu, umożliwiające analizę kryteriów, o których mowa w art. 63 ust. 1, lub określenie zakresu raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko zgodnie z art. 69, w szczególności dane o:

1) rodzaju, cechach, skali i usytuowaniu przedsięwzięcia,

2) powierzchni zajmowanej nieruchomości, a także obiektu budowlanego oraz dotychczasowym sposobie ich wykorzystywania, pokryciu nieruchomości szatą roślinną oraz dziko występujących zwierzętach na nieruchomości,

3) rodzaju technologii,

4) ewentualnych wariantach przedsięwzięcia, przy czym w przypadku drogi, o której mowa w art. 24ga ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, każdy z analizowanych wariantów drogi musi być dopuszczalny pod względem bezpieczeństwa ruchu drogowego,

5) przewidywanej ilości wykorzystywanej wody, surowców, materiałów, paliw oraz energii,

6) rozwiązaniach chroniących środowisko,

7) rodzajach i przewidywanej ilości wprowadzanych do środowiska substancji lub energii przy zastosowaniu rozwiązań chroniących środowisko,

8) możliwym transgranicznym oddziaływaniu na środowisko,

9) obszarach podlegających ochronie na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody oraz korytarzach ekologicznych, znajdujących się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia,

10) wpływie planowanej drogi na bezpieczeństwo ruchu drogowego w przypadku drogi, o której mowa w art. 24ga ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych,

11) przedsięwzięciach realizowanych i zrealizowanych, znajdujących się na terenie, na którym planuje się realizację przedsięwzięcia, oraz w obszarze oddziaływania przedsięwzięcia lub których oddziaływania mieszczą się w obszarze oddziaływania planowanego przedsięwzięcia - w zakresie, w jakim ich oddziaływania mogą prowadzić do skumulowania oddziaływań z planowanym przedsięwzięciem,

12) ryzyku wystąpienia poważnej awarii lub katastrofy naturalnej i budowlanej,

13) przewidywanych ilościach i rodzajach wytwarzanych odpadów oraz ich wpływie na środowisko,

14) pracach rozbiórkowych dotyczących przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko

- z uwzględnieniem dostępnych wyników innych ocen wpływu na środowisko, przeprowadzonych na podstawie odrębnych przepisów.

Stosownie do art. 62a ust. 2 przywołanej ustawy, kartę informacyjną przedsięwzięcia podpisuje autor, a w przypadku gdy jej wykonawcą jest zespół autorów - kierujący tym zespołem, wraz z podaniem imienia i nazwiska oraz daty sporządzenia karty informacyjnej przedsięwzięcia.

W art. 63 ust. 1 u.o.o.ś przewidziano, że obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko stwierdza, w drodze postanowienia, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, wskazując jednocześnie na kryteria, które winien organ uwzględnić przy jego wydaniu.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 u.o.o.ś. postanowienie, o którym mowa w art. 63 ust. 1, wydaje się po zasięgnięciu opinii:

1) regionalnego dyrektora ochrony środowiska;

2) organu, o którym mowa w art. 78, w przypadku przedsięwzięć wymagających decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1-3a, 10-19 i 21-29, oraz uchwały, o której mowa w art. 72 ust. 1b;

3) organu właściwego do wydania pozwolenia zintegrowanego na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, jeżeli planowane przedsięwzięcie kwalifikowane jest jako instalacja, o której mowa w art. 201 ust. 1 tej ustawy;

4) organu właściwego do wydania oceny wodnoprawnej, o której mowa w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne.

Na podstawie art. 65 ust. 1 u.o.o.ś. postanowienie, o którym mowa w art. 63 ust. 1, wydaje się w terminie 30 dni od dnia wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Przepisy art. 35 § 5 i art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio.

W badanej sprawie inwestor wystąpił o ustalenie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na budowie obwodnicy C., przedkładając kartę informacyjną przedsięwzięcia, która została następnie przekazana do zaopiniowania Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w W. oraz Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu Wody Polskie Zarządowi Zlewni w P..

Jak wynika z akt postępowania Dyrektor Zarządu Zlewni w P. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, pismem z dnia 21 kwietnia 2022 r. wyraził opinię o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, wskazując jednocześnie na konieczność określenia w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach działań wymienionych w treści opinii.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W., opinią z dnia 26 kwietnia 2022 r., stwierdził potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko i określił zakres raportu. W uzasadnieniu postanowienia organ ten dokonał analizy przedłożonych dokumentów i wyjaśnił, że negatywne oddziaływanie inwestycji na etapie budowy polegać będzie głównie na niezorganizowanej emisji zanieczyszczeń do powietrza oraz hałasu, spowodowanych pracą maszyn budowlanych oraz ruchem pojazdów transportowych.

Podkreślono, że planowane przedsięwzięcie we wszystkich wariantach zlokalizowane jest w granicach obszaru chronionego krajobrazu "P. ", obszaru Natura 2000 "L. " oraz obszaru Natura 2000 "u. ". W ocenie organu opiniującego, pomimo zawartych w przedłożonej dokumentacji informacji o braku negatywnego oddziaływania inwestycji na środowisko i ludzi na etapie użytkowania projektowanej obwodnicy, a także pozytywnych efektów jej realizacji, przedsięwzięcie wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko głównie ze względu na rodzaj, zakres i skalę inwestycji.

Przeprowadzenie oceny pozwoli, zdaniem PPIS, na:

- Potwierdzenie na poziomie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko braku wpływu użytkowania obwodnicy na ludzi i środowisko, szczególnie w zakresie uciążliwości akustycznych;

- Potwierdzenie braku konieczności podjęcia działań minimalizujących hałas dochodzący z ruchu pojazdów korzystających z projektowanej obwodnicy, o których mowa w karcie informacyjnej przedsięwzięcia;

- Dogłębne zweryfikowanie i rozpatrzenie ewentualnych konfliktów społecznych, mogących pojawić się w wyniku realizacji planowanej inwestycji.

Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska, postanowieniem z dnia 13 czerwca 2023 r., wyraził opinię, iż dla planowanego przedsięwzięcia nie istnieje konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko, istnieje natomiast konieczność określenia w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia istotnych warunków korzystania ze środowiska w fazie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich. Warunki te zostały określone w opinii i w całości uwzględnione w decyzji organu I instancji.

O wydanie opinii zwrócono się w dniu 12 kwietnia 2022 r., natomiast RDOŚ, pismem z dnia 27 kwietnia 2022 r., wezwał organ I instancji do złożenia pisemnych wyjaśnień, wskazując w 15 punktach kwestie, które muszą zostać doprecyzowane.

Inwestor, jak wynika z akt postępowania, nie wywiązał się z obowiązku uzupełnienia karty informacyjnej przedsięwzięcia, tłumacząc to obszernym zakresem inwestycji i koniecznością przeprowadzenia dodatkowych analiz, a także dużą ilością inwentaryzowanych drzew.

W dniu 29 czerwca 2022 r. inwestor złożył obszerne uzupełnienie karty informacyjnej przedsięwzięcia, a pismem z dnia 18 lipca 2022 r. został ponownie wezwany przez RDOŚ do złożenia wyjaśnień wskazując, że dane opisowe inwentaryzacji przyrodniczej, w zakresie m.in. kolizji z chronionymi siedliskami przyrodniczymi, nie pokrywają się z danymi znajdującymi się w zasobach organu opiniującego. Różnice dotyczyły wariantów 5/5A i 3/3A.

Po złożeniu wyjaśnień przez inwestora RDOŚ, po raz kolejny – pismem z dnia 31 sierpnia 2022 r., wezwał organ do złożenia wyjaśnień i uzupełnienia karty informacyjnej przedsięwzięcia, wskazując w 7 punktach zakres wymaganych wyjaśnień i uzupełnień.

Inwestor, za pośrednictwem organu I instancji, był następnie wzywany do składania dodatkowych wyjaśnień pismami RDOŚ z dnia 15 listopada 2022 r., 1 lutego 2023 r., i 24 kwietnia 2023 r. W dniu 4 stycznia 2023 r. RDOŚ przeprowadził lustrację zbiorowisk roślinnych na działkach nr [...] i [...], co zostało uwidocznione w protokole oraz sporządzonej dokumentacji fotograficznej, której nie załączono do akt sprawy.

Taki sposób procedowania świadczy, zdaniem Sądu, o dużym stopniu skomplikowania sprawy, konieczności wnikliwego pochylenia się nie tyle nad celowością realizacji inwestycji, bo ta nie jest kwestionowana ani przez skarżących, ani przez Burmistrza C. i inne organy, które w niniejszej sprawie się wypowiadały, ale nad celowością i zasadnością realizacji inwestycji w wariancie zaproponowanym przez inwestora.

Nie ulega bowiem wątpliwości, że każdy z 10 zaproponowanych wariantów przebiega przez obszary przyrodniczo cenne, których przekształcenie bądź utrata będą miały wpływ na środowisko naturalne.

Z akt postępowania wynika, że realizacja inwestycji w wariancie zaproponowanym przez inwestora jest kontestowana zarówno przez skarżące stowarzyszenia, ale także Burmistrza C., Nadleśnictwo C.. Marszałka Województwa, którzy w składanych do akt pismach wskazywali na konieczność szczególnego zwrócenia uwagi na przebieg obwodnicy w kontekście cennych obszarów chronionych, przez które będzie ona przebiegać. Należy przy tym zauważyć, że do akt składano szereg uwag i opracowań, które organ winien wziąć pod uwagę przy podejmowaniu decyzji. Już chociażby z tego względu organ winien wziąć pod rozwagę, czy w badanej sprawie nie zachodzi konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, a swoje stanowisko w tym zakresie należycie uzasadnić. W szczególności organ winien się odnieść do treści opinii organów, wydanych na podstawie art. 64 ust. 1 u.o.o.ś.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że jakkolwiek opinia, o której mowa w art. 64 ust. 1 u.o.o.ś. jest najsłabszą formą współdziałania pomiędzy organami administracji publicznej i nie ma charakteru wiążącego dla organu wydającego postanowienie w przedmiocie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, to jednak z woli ustawodawcy stanowi obligatoryjny element procedury zmierzającej do stwierdzenia konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania inwestycji na środowisko i stanowisko wskazanych w tym przepisie wyspecjalizowanych organów współdziałających nie może zostać pominięte. Organ prowadzący postępowanie w sprawie decyzji środowiskowej ocenia bowiem te opinie i w oparciu o nie stwierdza, czy należy dla danego przedsięwzięcia przeprowadzić ocenę jego oddziaływania na środowisko, czy też nie ma takiej konieczności - przyjmując wyrażone w opinii stanowisko bądź je negując (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 698/19, dostępny w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oznacza to, że organ nie jest treścią opinii związany, ale winien dokonać oceny przedstawionych w opiniach stanowisk, zestawić je ze zgromadzonym materiałem dowodowym i dopiero w oparciu o tak przeprowadzoną analizę podjęć decyzję w przedmiocie konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.

Tymczasem w badanej sprawie organ I instancji w całości implementował opinię RDOŚ do wydanej przez siebie decyzji, nie donosząc się w najmniejszym stopniu do podnoszonych w odniesieniu do preferowanego wariantu zarzutów skarżących i innych podmiotów, a także składanych przez nich dokumentów.

W szczególności organ nie zajął stanowiska i nie ocenił opinii PPIS, w której konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko stwierdzono.

Organ nie dokonał własnej analizy materiału dowodowego w kontekście podnoszonego przez skarżących, PPIS, ale także Nadleśnictwo C. i Burmistrza C., wpływu planowanego wariantu na środowisko, nie wyjaśnił z jakich względów wywody w tym zakresie uznał za niezasługujące na uwzględnienie, a z jakich względów stanowisko zawarte w opinii RDOŚ uwzględnił.

Niewątpliwie organ ten ma największą wiedzę i kompetencje do oceny potencjalnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko i jego opinia w zakresie koniecznych działań, które inwestor powinien podjąć, aby ten wpływ zminimalizować, jest istotna, ale wyrażony w opinii pogląd o braku potrzeby sporządzenia raportu nie jest dla organu wiążący. Zwłaszcza w sytuacji, gdy organ opiniujący w zasadzie nie wypowiedział się dlaczego uznał, że przedsięwzięcie w proponowanym wariancie nie będzie znacząco oddziaływać na środowisko.

Jak wynika z uzasadnienia postanowienia swoją opinię w tym zakresie organ oparł na stwierdzeniu, że zaproponowane przez inwestora działania, mające zminimalizować oddziaływanie na środowisko spowodują, że oddziaływanie na środowisko nie będzie znaczące.

Tymczasem, jak trafnie zauważył K. , powołując się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 12 kwietnia 2018 r. w sprawie Sweetman (C-323/17, przy ocenie skutków realizacji przedsięwzięcia dla obszaru Natura 2000 nie należy uwzględniać na etapie screeningu (rozstrzygnięcia o potrzebie oceny oddziaływania na obszar Natura 2000) środków mających na celu uniknięcie lub ograniczenie szkodliwego wpływu tego planu lub przedsięwzięcia na ów obszar.

Inaczej mówiąc przy ocenie, czy przedsięwzięcie będzie miało negatywny wpływ na obszar Natura 2000 nie należy uwzględniać proponowanych przez inwestora działań kompensacyjnych lub minimalizujących ten wpływ. W szczególności nie można wywodzić, że takiego wpływu nie będzie, bądź nie będzie on znaczący z tego powodu, że zostanie zrekompensowany przez późniejsze działania inwestora.

Okoliczność ta winna zostać uwzględniona zarówno przy ocenie opinii RDOŚ, jak i podejmowaniu decyzji w przedmiocie konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania zamierzenia na środowisko.

Decyzja w tym zakresie powinna bowiem uwzględniać nie tylko opinie organów współdziałających, ale całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, który w tym wypadku jest obszerny i wskazuje na liczne kontrowersje co do planowanego przebiegu obwodnicy.

W badanej sprawie nie wzięto pod rozwagę, iż karta informacyjna przedsięwzięcia zawierała liczne braki, które na żądanie RDOŚ były wielokrotnie uzupełniane, w tym również o informacje, które stanowią element oceny oddziaływania na środowisko i powinny się znaleźć w raporcie, na co wskazywało Stowarzyszenie K. na str. 11-13 odwołania (k. 31 – 33 akt organu II instancji).

Jakkolwiek nie można czynić organowi zarzutu z gromadzenia obszernego materiału dowodowego, zwłaszcza w sprawie, która dotyczy inwestycji o dużej skali i szerokim zakresie oddziaływania, to jednak, w sytuacji, gdy żądane i uzyskiwane informacje dotyczą kwestii, które powinny zostać zbadane i ocenione w procedurze oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, organ winien rozważyć, czy obowiązku przeprowadzenia takiej oceny na inwestora nie nałożyć.

Jeżeli organ się na to nie decyduje, to winien swoje stanowisko w tym zakresie szczegółowo uzasadnić.

Decyzja organu odwoławczego nie naprawia tych błędów, bowiem organ ten w niewielkim stopniu odniósł się do podnoszonych w odwołaniach zarzutów, wychodząc z założenia, że inwestycja jest przez mieszkańców pożądana (czego nikt nie kwestionuje), a skarżący zmierzają do zmiany wariantu realizacyjnego.

Jakkolwiek rzeczywiście skarżący wskazują na wariant 3, jako ten, który przyniesie – w ich ocenie, najmniejsze szkody dla środowiska naturalnego, to jednak na tym etapie realizacji inwestycji nie domagają się zmiany wariantu, ale przeprowadzenia rzetelnej oceny oddziaływania na środowisko, która doprowadzi do wyboru wariantu najkorzystniejszego z punktu widzenia zarówno interesów mieszkańców, jak również ochrony zasobów przyrodniczych.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie rozpoznał prawidłowo zarzutów odwołań złożonych w niniejszej sprawie, koncentrując się na wykazaniu, iż skarżący dążą do zablokowania inwestycji w proponowanym przez inwestora kształcie i uznając, że podniesione zarzuty stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami organów.

Wskazać należy, że odwołania skarżących zawierały konkretne i umotywowane zarzuty, odnoszące się, między innymi, do wadliwej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, z uwzględnieniem działań zapobiegawczych, mających na celu ograniczenie lub uniknięcie negatywnego wpływu na obszary chronione (odwołanie K. ), jak również licznych naruszeń proceduralnych (odwołanie Stowarzyszenia K. ). Do zarzutów tych organ odwoławczy odniósł się lakonicznie, bądź wcale, co świadczy, zdaniem Sądu, o tym, że postępowanie odwoławcze nie zostało przeprowadzone prawidłowo.

Organ odwoławczy w sytuacji, gdy w odwołaniu zostały sformułowane konkretne i umotywowane zarzuty winien się do nich odnieść w sposób jasny i klarowny tak, aby strona wnosząca odwołanie mogła wywody organu bądź przyjąć, bądź się z nimi nie zgodzić.

Przede wszystkim jednak organ odwoławczy nie zwrócił uwagi na to, że decyzja organu I instancji zawiera sprzeczne informacje co do konieczności przeprowadzenia monitoringu porealizacyjnego oraz kompensacji przyrodniczej.

Zgodnie z art. 84 ust. 1 u.o.o.ś. w przypadku gdy nie została przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach właściwy organ stwierdza brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Decyzja ta wydawana jest po uzyskaniu opinii, o których mowa w art. 64 ust. 1 i 1a.

Na podstawie art. 84 ust. 1a u.o.o.ś. w decyzji, o której mowa w ust. 1, właściwy organ może określić warunki lub wymagania, o których mowa w art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b lub c, lub nałożyć obowiązek działań, o których mowa w art. 82 ust. 1 pkt 2 lit. b lub c.

Art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b i c stanowi, że w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, wydawanej po przeprowadzeniu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ określa:

b) istotne warunki korzystania ze środowiska w fazie realizacji i eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich,

c) wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w dokumentacji wymaganej do wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1, w szczególności w projekcie zagospodarowania działki lub terenu lub projekcie architektoniczno-budowlanym, w przypadku decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, 10, 14, 18, 23, 26, 27 i 29.

Natomiast zgodnie z art. 82 ust. 1 pkt 2 przywołanej ustawy w przypadku gdy z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika potrzeba:

a) wykonania kompensacji przyrodniczej - stwierdza konieczność wykonania tej kompensacji,

b) unikania, zapobiegania, ograniczania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko - nakłada obowiązek tych działań,

c) monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko - nakłada obowiązek monitorowania, określając jego zakres, termin i obowiązki co do przedłożenia informacji o jego wynikach regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska, organowi wydającemu decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach oraz, gdy jest to uzasadnione, wskazuje inne organy, którym należy przedłożyć wyniki, spośród następujących:

– wójt, burmistrz lub prezydent miasta,

– starosta,

– marszałek województwa,

– wojewódzki inspektor ochrony środowiska.

Z przywołanych przepisów wynika zatem, że jeżeli w sprawie nie była przeprowadzana ocena oddziaływania na środowisko, organ I instancji może nałożyć na inwestora obowiązki wynikające z art. 82 ust. 1 pkt 2 lit. b i c. Obowiązek wykonania kompensacji przyrodniczej może natomiast zostać nałożony wyłącznie, gdy taka konieczność wynika z oceny oddziaływania na środowisko.

Definicję kompensacji przyrodniczej zawiera art. 3 pkt 8 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 54 – j.t.), dalej jako "p.o.ś.", który stanowi, że ilekroć w ustawie tej jest mowa o kompensacji przyrodniczej - rozumie się przez to zespół działań obejmujących w szczególności roboty budowlane, roboty ziemne, rekultywację gleby, zalesianie, zadrzewianie lub tworzenie skupień roślinności, prowadzących do przywrócenia równowagi przyrodniczej lub tworzenie skupień roślinności, prowadzących do przywrócenia równowagi przyrodniczej na danym terenie, wyrównania szkód dokonanych w środowisku przez realizację przedsięwzięcia i zachowanie walorów krajobrazowych.

W decyzji organu I instancji, organ określając istotne warunki korzystania ze środowiska, nałożył na inwestora obowiązek wykonania kompensacji przyrodniczej – strona 5 decyzji, obowiązek odtworzenia układów roślinności – str. 7 decyzji, działania kompensacyjne związane z utratą powierzchni siedlisk przyrodniczych, odtworzenie strefy ekotonowej – str. 10 decyzji.

W ocenie Sądu działania wskazane w decyzji wpisują się w przywołaną wyżej definicję kompensacji przyrodniczej, przy czym nadmienić należy, że ustawa Prawo ochrony środowiska nie różnicuje kompensacji przyrodniczej i działań kompensacyjnych.

W decyzji organu I instancji w punkcie II nie stwierdzono potrzeby wykonania kompensacji przyrodniczej, co stanowi, zdaniem Sądu, o ewidentnej sprzeczności ze wskazanymi wyżej ustaleniami wynikającymi z punktu I.

Odnosząc się do stanowiska pełnomocników inwestora zaprezentowanego na rozprawie należy zauważyć, że nie potrafili oni wskazać na przepisy, z których wynika, że nałożenie obowiązku kompensacji przyrodniczej może mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdy na skutek realizacji przedsięwzięcia dojdzie do zniszczenia określonej procentowo powierzchni cennego siedliska przyrodniczego. Świadomość taką powinien mieć Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska, którego opinia została praktycznie powtórzona w decyzji organu I instancji, a jednak działania, o których mowa w opinii i decyzji zostały wprost nazwane kompensacją przyrodniczą.

Podobne stanowisko należy zająć jeżeli chodzi o obowiązek prowadzenia monitoringu porealizacyjnego, który powinien stanowić zaplanowane działania podjęte na etapie przystąpienia do użytkowania inwestycji, mające na celu zweryfikowanie faktycznego oddziaływania inwestycji po jej powstaniu, a także ocenę funkcjonalności i skuteczności zaplanowanych działań minimalizujących skutki realizacji przedsięwzięcia i działań kompensujących.

Konieczność prowadzenia takich działań wynika ze strony 5 decyzji, gdzie wskazano na obowiązek dokonania nasadzeń drzew, ich pielęgnacji i podlewania przez kolejne trzy lata, a także złożenia sprawozdania z tych działań Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska. Wprost na konieczność prowadzenia monitoringu przyrodniczego wskazuje się na str. 11 decyzji, natomiast w pkt II (str. 12) nie stwierdzono potrzeby monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Świadczy to, zdaniem Sądu o tym, że decyzja organu I instancji, poza wskazanymi wyżej wadami jest niespójna i wewnętrznie sprzeczna, czego nie dostrzegł organ odwoławczy.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – j.t.), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej rozważania Sądu.