Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 265/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2024-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 3 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 stycznia 2024 r., UP-8/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez J. M. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4.01.2024 r., którą organ ten działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) [zwanej dalej "k.p.a."] w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), [zwanej dalej "u.s.u.s."] – uchylił własną decyzję z dnia 12.07.2019 r. i na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 182.993,30 zł,

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 176.390,73 zł.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 12.04.2019 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie ww. zaległości.

Po przeprowadzeniu postępowania organ wydał decyzję z dnia 12.07.2019 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku czego organ wydał decyzję z dnia 30.09.2019 r. utrzymującą w mocy decyzję I instancji.

Decyzja z dnia 30.09.2019 r. została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 25.06.2020 r., sygn. akt I SA/Op 522/19.

Kolejno w decyzji z dnia 29.01.2021 r. organ uchylił decyzję z 12.07.2019 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższa decyzja również została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 6.10.2021 r., sygn. akt I SA/Op 180/21.

Po ponownej analizie sprawy, w decyzji z dnia 9.05.2022 r. organ uchylił decyzję z dnia 12.07.2019 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższa decyzja również została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28.09.2022 r., sygn. akt I SA/Op 224/22.

W wyniku powyższego, w decyzji z dnia 2.06.2023 r. organ uchylił decyzję z 12.07.2019 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzja z dnia 2.06.2023 r. została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27.09.2023 r., sygn. akt I SA/Op 240/23.

W ww. wyroku Sąd wskazał, że organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego i nie przedstawił argumentacji przekonującej do podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia wnioskowanej należności.

W wyniku powyższego organ wydał opisaną we wstępie decyzję z dnia 4.01.2024 r.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie doszło do przedawnienia spornych należności, a to z uwagi na postępowanie egzekucyjne, w toku którego podjęto czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia (zastosowano zajęcia egzekucyjne).

W odniesieniu do należności z tytułu składek za okres od maja 2008 r. do lutego 2009 r. upłynął termin przedawnienia, jednak nie uległy one przedawnieniu gdyż zabezpieczono ich spłatę poprzez ustanowienie hipotek na nieruchomości należącej do skarżącego i nadal istnieje możliwości ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki.

Przechodząc do istoty sprawy organ wskazał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s.

Zaznaczył, że nadal istnieje możliwość przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości należącej do skarżącego (będącej jego jedyną nieruchomością i zarazem miejscem zamieszkania skarżącego i jego żony), co wyklucza nieściągalność należności.

Przechodząc do przesłanek umorzenia z § 3 ust. 1 rozporządzenia, organ stwierdził wystąpienie przesłanki związanej z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Z materiału dowodowego wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad poważnie chorą żoną i otrzymuje z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne wynoszące w 2023 r. 2.458,00 zł miesięcznie.

Pomimo wystąpienia ww. przesłanki, organ w ramach uznania administracyjnego odmówił umorzenia należności.

Uzasadnił to tym, że uzyskując prawo do ww. świadczenia pielęgnacyjnego skarżący znacznie poprawił swoją sytuację finansową.

Ponadto od czasu nasilenia choroby żony (2017 r.) skarżący zarobkował jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług, ale nie wykazał aby dążył wówczas do osiągania wyższych lub dodatkowych dochodów umożliwiających spłatę należności.

Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze (przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości.

W zakresie sytuacji życiowej ustalono, że skarżący otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 2.458,00 zł miesięcznie, które w całości przeznacza na bieżące utrzymanie, w tym na zakup żywności, odzieży i środków czystości. Z kwoty tej uiszcza również bieżące opłaty, w szczególności za wodę, prąd, gaz, wywóz śmieci, usługi telekomunikacyjne, podatek od nieruchomości, zakupuje olej napędowy do samochodu oraz dokonuje napraw pojazdu [...] wyprodukowanego w roku 2003.

Jest to jedyny dochód, który otrzymuje i z podanej kwoty świadczenia nie jest w stanie zgromadzić jakichkolwiek oszczędności.

Skarżący posiada z żoną ustrój rozdzielności majątkowej i prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, co zostało potwierdzone przez pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. i zapisane w uzasadnieniu decyzji przyznającej żonie zasiłek stały. Małżonka otrzymuje świadczenia z OPS: 560,16 zł + 215,84 zł + 200,00 zł oraz z ZUS: 500,00 zł i pokrywa z nich przede wszystkim koszty leczenia i zakupu żywności.

Organ zauważył, że jak wynika z obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 13 listopada 2023 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2024 (M.P. 2023, poz. 1224), wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2024 wyniesie 2.988,00 zł.

Uznał, że wykazany dochód w gospodarstwie domowym kształtuje się na poziomie wyższym od minimum socjalnego ustalonego 5 grudnia 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego (1.728,17 zł) i pozwala na zaspokajanie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych, które zostały oszacowane na łączną kwotę 1.750,00 zł, w tym:

- opłaty eksploatacyjne - 1.550,00 zł;

- koszty związane z leczeniem - 200,00 zł.

Skarżący nie przedstawił pozostałych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu wyżywienia, artykułów higienicznych, ubrań itp. Jednak podana kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty jakie jednoosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, na higienę osobistą, kulturę i rekreację, wydatki związane z użytkowaniem i energią, a także na ochronę zdrowia oraz transport.

Ponadto wiadomo, że zakup wyżywienia finansowany jest ze środków M. M., która miesięcznie pobiera 1.476,00 zł. Tym samym należy uznać, że zaspokajanie jej podstawowych potrzeb, szczególnie jako osoby niepełnosprawnej i prowadzącej odrębne gospodarstwo również nie jest zagrożone.

Organ zaznaczył, że 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429). To nowy rodzaj świadczenia, które jest skierowane bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością. Ma ono częściowo pokryć wydatki wynikające z jej szczególnych potrzeb. Świadczenie wspierające będzie wynosić od 40% do 220% aktualnej wysokości renty socjalnej (dziś wynosi ona 1.588,44 zł). Oznacza to, że na początku będą to kwoty od ok. 635,00 zł do blisko 3.495,00 zł, w zależności od poziomu potrzeby wsparcia.

Analiza ustalonych w postępowaniu faktów doprowadziła organ do wniosku, że sytuacja skarżącego nie nosi znamion ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Sytuacja skarżącego i jego żony w kontekście przedstawionych wyżej wydatków jest również na tyle stabilna, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby zalegali oni z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. Wspomniane wydatki nie są też nadzwyczajnymi kosztami jakie muszą ponosić.

Dalej organ wskazał, że wbrew opinii Sądu zgromadzony materiał dowodowy nie wykazuje, aby skarżący z żoną musieli ponosić jakieś szczególne lub ponadprzeciętne koszty związane z chorobą M. M., która we własnym zakresie i z własnych środków jest w stanie pokryć wszystkie koszty swojego leczenia.

Skarżący nie udowodnił, by uiszczał jakiekolwiek koszty związane z utrzymaniem domu. Z przedłożonych do akt niniejszego postępowania potwierdzeń przelewów wynika, że opłaty eksploatacyjne, za media i z tytułu podatku od nieruchomości są opłacone przez M. M., z należącego do niej rachunku bankowego.

Ponadto skarżący wykazał ponoszone dość wysokie miesięczne opłaty eksploatacyjne za energię i wodę, telefon, telewizję oraz usługi telekomunikacyjne, które w opinii organu na pewno nie świadczą o ubóstwie.

Jednocześnie organ zwrócił uwagę na fakt zajmowania przez dwie osoby domu o powierzchni 150 m2, co jest mało ekonomiczne, zwłaszcza w kontekście podnoszonej trudnej sytuacji finansowej.

ZUS nie podziela także stanowiska WSA w Opolu, że nie ma rozstrzygającego znaczenia okoliczność, że skarżący naruszył kilka lat temu przepisy u.s.u.s. poprzez nieuiszczenie składek i niepodejmowanie dostatecznych czynności, aby obowiązkom tej ustawy sprostać.

Skarżący winien dokonać oceny swojej sytuacji materialnej i życiowej utrzymując się przez kilka ostatnich lat przed przyznaniem mu świadczenia pielęgnacyjnego z niewielkich środków finansowych z działalności i zawieranych umów zlecenia, gdy jego żona także pobierała tylko zasiłki z OPS i ZUS, więc niezasadne jest domaganie się, by zwalniając skarżącego z obowiązku uregulowania zaległych składek, ZUS został obciążony konsekwencjami jego prywatnych decyzji. Zastanawiające dla organu jest także w jaki sposób dwuosobowe gospodarstwo w okresie od 2019 r. do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego zaspokajało tak podstawowe potrzeby życiowe jak chociażby zakup żywności czy środków czystości, nie wspominając o opłatach eksploatacyjnych. Wszak, np. od 3 kwietnia 2019 r. do 28 lutego 2022 r. skarżący był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w firmie "L.", jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług, a wykazane z tego tytułu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynosiły 147,00 zł (w 2019 r.), 170,00 zł (w 2020 r.), 184,00 zł (w 2021 r.) i 197,00 zł (w 2022 r.), co ze świadczeniami M. M. dawało niewielkie miesięczne kwoty na utrzymanie. Zasadne wydają się wątpliwości skąd skarżący brał na to środki, a musiały być one uiszczane, gdyż żadnych zaległości poza składkami ZUS nie wykazał.

Ponadto, w ocenie ZUS istnieje możliwość chociażby niewielkimi kwotami, np. w formie zawartego układu ratalnego, na wywiązanie się przez skarżącego z zobowiązań składkowych. Tym bardziej, że sytuacja finansowa w odniesieniu do 2019 r., kiedy to skarżący zadeklarował chęć spłaty zaległości w miesięcznych ratach, oceniając tym samym pozytywnie swoje możliwości finansowe, uległa znacznemu polepszeniu.

Podjęcie decyzji o umorzeniu należności, biorąc pod uwagę powyższą argumentację, byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Końcowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych zauważył, że przy określeniu kwoty zadłużenia podanego w sentencji decyzji z 12 lipca 2019 r. nr 1381/2019 uwzględniono tylko należności za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, a pominięto odsetki od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz należności w części finansowanej przez płatnika z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność i tym samym nieprawidłowo określono łączną kwotę zobowiązania.

We wniesionej skardze skarżący podniósł zarzuty naruszenia:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 7. art. 8 § 1. art. 11. art. 77 § 1. art. 80. art. 107 § 3 k.p.a. ze względu dokonanie wadliwej analizy stanu faktycznego sprawy i przedstawienie wniosków nieznajdujących oparcia w zebranych dowodach, co doprowadziło do błędnego stwierdzenia, że wniosek skarżącego o umorzenie należności, pomimo spełnienia przesłanki umorzenia należności ZUS z tytułu składek, nie zasługuje na uwzględnienie;

2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez dokonanie subsumpcji wadliwie ustalonego stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, co doprowadziło do błędnego stwierdzenia, że-pomimo spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia należności ZUS z tytułu składek - wniosek skarżącego o umorzenie należności nie zasługuje na uwzględnienie;

3) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 153 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), poprzez niewykonanie wiążących zaleceń wynikających z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 27 września 2023 r., sygn. akt I SA/Op 240/23, zakresie przeprowadzenia rzetelnego postępowania wyjaśniającego, odtworzenia prawdy obiektywnej oraz spójnego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania na swoją rzecz.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nie mającym tu zastosowania).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 4.01.2024 r., którą organ ten uchylił własną decyzję z dnia 12.07.2019 r. i na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 182.993,30 zł,

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 176.390,73 zł.

Zaskarżona decyzja wydana została wskutek wyroku tut. Sądu z dnia 27.09.2023 r., sygn. akt I SA/Op 240/23 (dostępny, podobnie jak pozostałe orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), którym uchylono poprzednio wydaną decyzję.

Wyjaśnić należy, ze zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Z powyższego przepisu wynika, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem ponownego rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Pojęcie "ocena prawna" w rozumieniu przepisu art. 153 p.p.s.a. oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Z kolei wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Stanowisko Sądu wyrażone w prawomocnym wyroku determinuje zarazem zakres sądowej kontroli legalności decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ. W przypadku bowiem zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji zapadłej w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku i wyrażeniu w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest zarazem głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji. Innymi słowy, w rozpatrywanej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji obecnie ogranicza się do oceny wywiązania się przez organ z zaleceń Sądu co do dalszego rozpoznania sprawy.

Podkreślić należy, że jeżeli strona nie zgadza się ze stanowiskiem sądu wyrażonym w prawomocnym wyroku, to powinna skorzystać z przysługujących jej środków zaskarżenia i wnieść skargę kasacyjną od tego wyroku.

Jeżeli jednak nie skorzystała z możliwości wniesienia skargi kasacyjnej, to nie może w ponownie prowadzonym postępowaniu podnosić, że poglądy zawarte w prawomocnym wyroku są niesłuszne ani ich kwestionować. Takie działanie i próba uchylenia się od obowiązku zastosowania się do prawomocnego wyroku sądu administracyjnego stanowi naruszenie wyżej powołanego przepisu art. 153 p.p.s.a. jak i art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Mając na względzie powyższe przypomnieć należy, że Sąd w wyroku z 27.09.2023 r. sygn. akt I SA/Op 240/23 stwierdził, że organ prawidłowo przyjął, że w sprawie nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Uchylenie poprzednio wydanej decyzji wynikało natomiast z nieprawidłowego rozważenia przesłanek umorzenia z art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W tym zakresie Sąd podniósł, że organ naruszył przepisy art. 7, 11, art. 75 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.

Poza swoimi rozważaniami organ pozostawił bowiem argumenty podnoszone przez stronę i pominął istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Poprzednio orzekający Sąd podkreślił, że przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

W celu ustalenia, czy strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, organ obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać czy jego dochody, w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Op 17/20), czego organ nie uczynił.

Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 349/09). Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych.

W ocenie poprzednio orzekającego Sądu, nie była przekonywująca argumentacja organu o możliwości spłaty zadłużenia ze świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego skarżącemu z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Organ uznał, że sytuacja skarżącego i jego żony nie jest nadzwyczajna – ponosi on bowiem standardowe koszty utrzymania, które obciążają każdego przeciętnego obywatela, zaś wysokość dochodów nie stawia go wśród osób, którym grozi ubóstwo. W ocenie Sądu, pominięto jednak szczególny aspekt sprawy, że sytuacja skarżącego wymaga ponoszenia zdecydowanie ponadprzeciętnych nakładów związanych ze stanem zdrowia jego żony, co dodatkowo generuje liczne ograniczenia zarobkowania. Wbrew twierdzeniu organu, nie są to trudności odczuwane wyłącznie subiektywnie, "nie odróżniające się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi". Nie sposób też zgodzić się z twierdzeniem zawartym w decyzji, że wnioskowana ulga może być dystrybuowana wyłącznie w charakterze przywileju. Przesłanki udzielenia ulgi mają charakter obiektywny, a dopiero w wypadku prawidłowej oceny ich istnienia organ może skorzystać z uznania administracyjnego, które jednak nie jest dowolne i arbitralne, ale musi zostać odpowiednio uzasadnione. W ocenie Sądu nie zasługują na aprobatę twierdzenia organu, że zasiłek opiekuńczy, lub świadczenie pielęgnacyjne zapewnia godne życie uprawnionym do niego, przy jednoczesnym stwierdzeniu braku podstaw do uznania, że sytuacja zdrowotna nie uniemożliwia pozyskania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Mając na uwadze to, że sytuacja rodzinna skarżącego (opieka nad niepełnosprawną żoną) spowodowała konieczność rezygnacji z zatrudnienia i obecnie strona utrzymuje się ze świadczenia pielęgnacyjnego, trudno przyjąć, że istnieje możliwość wyegzekwowanie od niego zaległych należności i że ewentualna egzekucja z tego świadczenia może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela (vide: wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06). Należy mieć na uwadze, że świadczenie to jest świadczeniem finansowanym ze środków publicznych, jest świadczeniem mającym charakter świadczenia rodzinnego przyzwanym na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023, poz. 390) i zgodnie z przepisami nie podlega egzekucji (art. 10 § 4 ustawy z 7 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. – dalej: u.p.e.a.). W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie budziło wątpliwości, że skarżący nie posiada innych dochodów, ani innego majątku (za wyjątkiem nieruchomości, o czym będzie mowa poniżej), z którego organ mógłby skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne. Świadczą o tym także m.in. wcześniejsze umorzenia postępowań egzekucyjnych z uwagi na brak majątku ruchomego mogącego podlegać egzekucji.

W wyroku I SA/Op 240/23 Sąd wskazał również, że dla oceny wystąpienia omawianej przesłanki nie ma natomiast rozstrzygającego znaczenia okoliczność, że skarżący naruszył kilka lat temu przepisy u.s.u.s. poprzez nieuiszczenie składek i niepodejmowanie dostatecznych czynności, aby obowiązkom z tej ustawy sprostać. Zawsze bowiem powstanie zaległości z tytułu składek jest skutkiem niewywiązywania się w terminie z obowiązków ich opłacenia. Są to zdarzenia czasowo odległe, natomiast rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymaga uwzględnienia stanu majątkowego zobowiązanego na dzień złożenia wniosku lub wydania decyzji (jeżeli zaszły zmiany między datą złożenia wniosku a wydaniem decyzji). Nie można natomiast ustalać istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, tj. czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w oparciu o okoliczności sprzed kilku lat. Wystąpienie ww. przesłanki należy ocenić na dzień wydania decyzji z uwzględnieniem aktualnych dokumentów i oświadczeń oraz realnych możliwości materialnych, finansowych i życiowych wnioskodawcy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 29 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 117/22).

Sąd podkreślił, że dokonując samodzielnej oceny możliwości spłaty zadłużenia, organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny (vide: wyrok NSA z 18 maja 2022 r., sygn. akt I GSK 1489/21 oraz WSA w Krakowie z 16 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1287/21 i przywołane tam orzecznictwo). W ocenie Sądu, powyższa okoliczność powinna zostać przez organ dokładnie zbadana. Sąd dostrzegł, że skarżący jest właścicielem nieruchomości. Nie mniej jednak sam fakt posiadania przez skarżącego nieruchomości, nie przesądza o tym, że jest on w stanie spłacić zaległość wobec ZUS bez utraty możliwości zaspokajania swoich podstawowych potrzeb życiowych i bytowych, a do takich bez wątpienia należy potrzeba związana z posiadaniem miejsca zamieszkania. Zatem ustalenia w zakresie składników majątku skarżącego powinny podlegać szczegółowej analizie pod kątem tego, czy majątek, jakim dysponuje strona nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej skarżącego. W orzecznictwie sądowym konsekwentnie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia: 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14, 13 lutego 2018 r. sygn. akt 1263/17, 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 263/18; WSA w Opolu z dnia: 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12). Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak było jakiejkolwiek analizy i porównania ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego i nadającego się do egzekucji majątku oraz skutków jakie owa egzekucja może wywołać dla zobowiązanego. W ocenie Sądu uwagę zwraca okoliczność, że jedynym dochodem jaki otrzymuje skarżący jest niepodlegające egzekucji świadczenie pielęgnacyjne, zaś jedyny majątek skarżącego stanowi nieruchomość, która stanowi jednocześnie jedyne miejsce zamieszkania skarżącego i jego żony. Jednocześnie jak wynika z akt sprawy (oszacowania wartości nieruchomości) wartość nieruchomości zbliżona jest do wartości zadłużenia skarżącego względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym w sposób naturalny i logiczny w okolicznościach niniejszej sprawy, rodzi się pytanie, czy pozbawienie skarżącego miejsca zamieszkania, w sytuacji gdy, nie posiada on innych dochodów, utrzymuje się ze świadczenia finansowanego ze środków publicznych, a nadto w miejscu tym zamieszkuje jego niepełnosprawna żona, która pobiera świadczenia z pomocy społecznej (zasiłek stały), nie spowoduje powstania zagrożenia utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika i jego żony, a w konsekwencji spowoduje, czy też pogłębi konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich podstawowych i niezbędnych potrzeb w zakresie miejsca zamieszkania, do środków pomocy państwa. Stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być bowiem reperowany kosztem ważnych interesów życiowych ubezpieczonych. Wobec tego, dla oceny czy przesłanka zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jest spełniona, wymagane jest ustalenie i ocena, czy dokonana przez organ analiza stanu majątkowego zobowiązanego pozwala na przyjęcie, iż dysponuje on środkami, które mogłyby służyć zaspokojeniu należności ZUS. Tymczasem organ a priori przyjął, że skoro skarżący posiada nieruchomość, to egzekucja pozwoli na wyegzekwowanie zaległości bez pozbawienia skarżącego i jego żony możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezpodstawne, gdyż nie koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w zakresie wartości posiadanej przez skarżącego nieruchomości, wysokości zaległości oraz szacowanej wartości nieruchomości oraz okoliczności, iż nieruchomość ta stanowi jedyne i wyłączne miejsce zamieszkania skarżącego oraz jego niepełnosprawnej żony. Zdaniem Sądu, organ nie może pominąć w sprawie o umorzenie składek oceny, czy egzekucja tych należności z majątku zobowiązanego może pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusi go do dalszego korzystania z pomocy społecznej. Pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu należności składkowych prowadziło do konieczności dalszego korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika w jeszcze szerszym zakresie.

Poprzednio orzekający Sąd wskazał również, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. Rzeczą organu było zatem ustalenie, czy na poziomie aktualnego budżetu domowego możliwe jest realne wywiązanie się skarżącego ze zobowiązań wobec ZUS i czy spłata zaległości nie zagrozi w istocie egzystencji skarżącego i jego żony, co ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Odnośnie natomiast podniesionej przez Zakład okoliczności, że skarżący będzie mógł spłacać zadłużenie, Sąd wskazał, że zestawiając obecne dochody skarżącego i całokształt jego sytuacji materialnej i sytuacji zdrowotnej małżonki, nie sposób jest – wobec braku rzetelnej argumentacji organu - za logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym uznać, by mógł on dokonać spłaty zaległości bez istotnego uszczuplenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W konsekwencji organ nie wykazał, by skarżący miał możliwości spłaty zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zawarte w uzasadnieniu decyzji dywagacje organu są jedynie hipotezą, nie popartą rzeczową analizą sytuacji strony.

W podsumowaniu poprzednio orzekający Sąd podniósł, że w kontekście przedstawionych okoliczności, organ winien ponownie rozważyć, czy ze względu na aktualny stan majątkowy skarżący nie jest w stanie opłacić należnych składek, ponieważ powodowałoby to dla niego zbyt ciężkie skutki, w tym pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Udzielenie ulgi powinno następować przede wszystkim wtedy, gdy odmowa uwzględnienia wniosku mogłaby zachwiać podstawami egzystencji danej osoby.

Odnosząc powyższe do zaskarżonej obecnie decyzji Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową skargę stwierdza, że organ nie wywiązał się ze wskazań i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Opolu z dnia 27.09.2023 r., sygn. akt I SA/Op 240/23, jak i poprzednio wydanych w tej samej sprawie wyrokach WSA w Opolu: z dnia 25.06.2020 r., sygn. akt I SA/Op 522/19; z dnia 6.10.2021 r., sygn. akt I SA/Op 180/21; z dnia 28.09.2022 r., sygn. akt I SA/Op 224/22, w których również nakazano poczynienie prawidłowych i nie budzących wątpliwości ustaleń faktycznych co do sytuacji skarżącego i stosowne odniesienie ich do przesłanek umorzenia należności, tak aby dokonana ocena nie nosiła znamion dowolności.

Zaznaczyć przy tym należy, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ w tej sprawie nie nastąpiła zmiana stanu faktycznego ani stanu prawnego, która czyniłaby ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w prawomocnym wyroku WSA w Opolu z 27.09.2023 r. o sygn. akt I SA/Op 240/23 nieaktualnymi. Wobec tego na organie ciążył obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w tym wyroku.

Stwierdzone uchybienia skutkować muszą uchyleniem zaskarżonej decyzji.

W zaskarżonej decyzji organ stwierdził wystąpienie przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, związanej z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wskazał, że ze zgromadzonej dokumentacji medycznej wynika, iż żona skarżącego jest niepełnosprawna od 22 listopada 2017 r. w stopniu znacznym i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. Lekarz Orzecznik ZUS dnia 7 listopada 2019 r. i dnia 7 maja 2020 r. stwierdził jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz trwałą i całkowitą niezdolność do pracy.

Pomimo wystąpienia ww. przesłanki organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności, wskazując na przyznane skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 2.458,00 zł miesięcznie, co świadczy - w ocenie organu - o znacznej poprawie sytuacji finansowej.

Ponadto organ wskazał na następujące okoliczności mające miejsce od czasu nasilenia choroby żony, tj. od 2017 r.

- do końca września 2018 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą, która przynosiła - przynajmniej w sferze deklarowanych przez niego przed organami podatkowymi oraz ZUS - w istocie symboliczny dochód, z którego trudno było zaspokoić nawet podstawowe potrzeby,

- od 13 listopada 2018 r. do 6 marca 2019 r. skarżący był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego u R. P. jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług, a wykazane z tego tytułu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynosiły 456,00 zł,

- od 3 kwietnia 2019 r. do 28 lutego 2022 r. skarżący był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego u O. M. (teściowej) w firmie "L." jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług, a wykazane z tego tytułu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynosiły 147,00 zł (w 2019 r.), 170,00 zł (w 2020 r.), 184,00 zł (w 2021 r.) I 197,00 zł (w 2022 r.),

- od 15 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2022 r. skarżący był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego u I. M. (swojej matki) w firmie "L." jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług, a wykazane z tego tytułu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynosiły 197,00 zł.

Organ zarzucił, że z ustalonych okoliczności sprawy nie wynika aby skarżący w tamtym czasie dążył do osiągania wyższych lub dodatkowych dochodów umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję. Zdaniem organu niezasadne jest domaganie się zatem, by zwalniając skarżącego z obowiązku uregulowania zaległych składek, ZUS został obciążony konsekwencjami prywatnych decyzji, skoro już wtedy skarżący mógł zrezygnować z pracy z uwagi na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny.

Sąd wskazuje, że powyższa argumentacja organu jest sprzeczna ze wskazaniami i oceną prawną wyrażonymi w prawomocnym wyroku WSA w Opolu z dnia 27.09.2023 r., sygn. akt I SA/Op 240/23.

Jak już przytoczono powyżej, w prawomocnym wyroku wiążącym organ Sąd wyraził pogląd, że nie może mieć rozstrzygającego znaczenia okoliczność naruszenia przez skarżącego przepisów u.s.u.s. poprzez nieuiszczenie składek, jak i niepodejmowanie dostatecznych wysiłków aby opłacić te należności. Tym samym nie może stanowić podstawy do odmowy udzielenia ulgi twierdzenie organu, że skarżący w okresie od 2017 r. (kiedy nastąpiło nasilenie choroby żony) nie dążył do osiągania wyższych lub dodatkowych dochodów umożliwiających spłatę zaległości. Taka argumentacja zawarta w decyzji jest wprost sprzeczna z wiążącym organ stanowiskiem wyrażonym w prawomocnym wyroku i świadczy o naruszeniu art. 153 p.p.s.a.

Nie świadczy także o zastosowaniu się do wyroku o sygn. I SA/Op 240/23 twierdzenie wyrażone w zaskarżonej decyzji o poprawie sytuacji finansowej skarżącego w związku z przyznaniem mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ww. prawomocnym wyroku nakazano organowi ocenić zasadność wniosku na podstawie aktualnych informacji dotyczących sytuacji życiowej skarżącego. Wskazano również na szczególny charakter przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego, które stanowi pomoc społeczną i skierowane jest do osób w szczególnie trudnej sytuacji życiowej i nie podlega ono egzekucji administracyjnej.

Tym samym nieuprawnione jest odwoływanie się organu do okoliczności sprzed kilku lat, jak i do faktu naruszenia przez skarżącego przepisów u.s.u.s. poprzez nieuiszczenie składek, składanych wcześniej przez skarżącego wniosków o rozłożenie na raty spłaty zaległości, jego niskich zarobków uzyskiwanych w latach 2017 – 2022, przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wszystkie te okoliczności zostały ocenione już przez Sąd jako niewystarczające podstawy do wydania decyzji odmownej.

Nieuzasadnione i sprzeczne z wiążącym organ stanowiskiem WSA w Opolu jest także argumentowanie decyzji odmownej postawą skarżącego jako przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą, który powinien liczyć się z koniecznością opłacenia składek i zabezpieczyć środki finansowe na ten cel lub zakończyć prowadzenie takiej działalności. Sąd w wyroku I SA/Op 240/23 podkreślił bowiem, że w kontekście ustalonych w sprawie okoliczności nie można oceniać zasadności wniosku skarżącego na podstawie zdarzeń czasowo odległych, a samo powstanie zaległości z tytułu składek jest zawsze skutkiem niewywiązania się w terminie z obowiązków ich płacenia.

Przy czym pogorszenie stanu zdrowia żony i konieczność sprawowania nad nią opieki, co uniemożliwiło w konsekwencji aktywność zawodową skarżącego, nie jest okolicznością, którą można było wcześniej przewidzieć. Tym samym powyższa argumentacja również nie może mieć zastosowania w sprawie.

Również w zakresie oceny wystąpienia przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) organ ponownie dopuścił się naruszeń i uchybień, które zostały mu już wytknięte w wyroku I SA/Op 240/23.

W ocenie organu w sprawie nie udowodniono, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

Z ustaleń poczynionych w tym zakresie wynika, że skarżący otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 2.458,00 zł miesięcznie, które w całości przeznacza na bieżące utrzymanie, w tym na zakup żywności, odzieży i środków czystości. Z kwoty tej uiszcza również bieżące opłaty, w szczególności za wodę, prąd, gaz, wywóz śmieci, usługi telekomunikacyjne, podatek od nieruchomości, zakupuje olej napędowy do samochodu oraz dokonuje napraw pojazdu [...] wyprodukowanego w roku 2003.

Świadczenie pielęgnacyjne to jedyny dochód, który wnioskodawca otrzymuje i z podanej kwoty świadczenia nie jest w stanie zgromadzić jakichkolwiek oszczędności.

Żona, z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, otrzymuje świadczenia z OPS: 560,16 zł + 215,84 zł + 200,00 zł oraz z ZUS: 500,00 zł i pokrywa z nich przede wszystkim koszty leczenia i zakupu żywności.

Dokonana przez organ ocena powyższych okoliczności dotyczących sytuacji skarżącego jest wadliwa i niezgodna ze wskazaniami wynikającymi z prawomocnego wyroku I SA/Op 240/23.

We wskazanym prawomocnym wyroku nakazano organowi uwzględnienie aktualnych i pełnych informacji dotyczących sytuacji życiowej i finansowej skarżącego i odniesienie jej do ponoszonych wydatków i kwoty należności objętej wnioskiem o umorzenie (ponad 200.000 zł) z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności sprawy.

Tymczasem organ odniósł dochód skarżącego do minimum socjalnego ustalonego 5 grudnia 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego (1.728,17 zł) i na tej podstawie uznał, że sytuacja finansowa nie stanowi podstawy do umorzenia.

Organ nie uwzględnił przy tym oświadczenia strony, że uzyskiwany dochód jest w całości wydatkowany i nie pozawala na gromadzenie oszczędności czy spłacenie zaległości z tytułu składek – co również jest sprzeczne z zaleceniami Sądu.

Sąd w prawomocnym wyroku I SA/Op 240/23 uwypuklił, że organ winien ocenić czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej i powinien to uczynić z zachowaniem zasad logiki i doświadczenia życiowego. Sąd wskazał też, że nie jest przekonywująca argumentacja o możliwości spłaty zadłużenia ze świadczenia pielęgnacyjnego – co zostało całkowicie zignorowane w zaskarżonej decyzji. Sąd wyraźnie bowiem wskazał, że: "mając na uwadze to, że sytuacja rodzinna skarżącego (opieka nad niepełnosprawną żoną) spowodowała konieczność rezygnacji z zatrudnienia i obecnie strona utrzymuje się ze świadczenia pielęgnacyjnego, trudno przyjąć, że istnieje możliwość wyegzekwowania od niego zaległych należności i że ewentualna egzekucja z tego świadczenia może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela."

Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ nie zastosował się do ww. zaleceń.

Nie sposób przyjąć, że sytuacja finansowa skarżącego pozwala na uregulowanie zaległości składkowych. Jedyny dochód, który – zgodnie z oświadczeniem - przeznaczany jest w całości na pokrycie kosztów utrzymania, to świadczenie pielęgnacyjne, które nie podlega egzekucji administracyjnej.

Powołany w decyzji fakt, iż skarżący reguluje bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, nie zalega z opłatami wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. nie świadczy w żadnym razie, iż brak umorzenia zaległości nie narazi strony na znaczne pogorszenie sytuacji życiowej.

Niedopuszczalne było ponadto odwoływanie się do możliwości skorzystania przez skarżącego czy jego żonę ze świadczenia, o którym mowa w ustawie z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429).

Jak już wskazano, organ zobowiązany jest do badania aktualnej na dzień wydania decyzji sytuacji strony, a zatem nie może odwoływać się do hipotetycznych dodatkowych środków finansowych, które mogą ewentualnie zostać uzyskane w przyszłości.

Organ pominął przy tym wiążącą go ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w wyroku I SA/Op 240/23, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

W tym miejscu należy zauważyć, że z okoliczności sprawy wynika, że brak umorzenia zaległości może spowodować po stronie skarżącego znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, czego organ nie uwzględnił.

W zaskarżonej decyzji zwrócono wprawdzie uwagę na fakt posiadania przez skarżącego nieruchomości (domu mieszkalnego) – stanowiącej jednocześnie miejsce zamieszkania rodziny, jednak wnioski poczynione w tym zakresie stoją w oczywistej sprzeczności z wiążącym organ prawomocnym wyrokiem WSA w Opolu I SA/Op 240/23.

Organ wskazał bowiem na powierzchnię zajmowanego przez tylko dwie osoby – skarżącego i jego żonę - domu (150 m2), co w ocenie ZUS jest mało ekonomiczne.

Ponadto organ wskazał na szacunkową wartość nieruchomości ze wstępnej wyceny nieruchomości (217.770,00 zł), podkreślił, że od czasu wyceny ceny nieruchomości dodatkowo wzrosły i stwierdził, że wobec powyższego istnieje możliwość wyegzekwowania zaległości (zabezpieczonej hipotecznie) z możliwością przyznania skarżącemu lokalu zamiennego.

W tym kontekście organ ponownie odwołał się do faktu kontynuowania przez skarżącego działalności gospodarczej, pomimo niepłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, co jest niedopuszczalne w świetle wiążącego go wyroku I SA/Op 240/23.

Dodatkowo organ wprost zakwestionował stanowisko Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując, że: "ZUS nie podziela także stanowiska WSA w Opolu, że nie ma rozstrzygającego znaczenia okoliczność, że naruszył Pan kilka lat temu przepisy u.s.u.s. poprzez nieuiszczenie składek".

Powyższe stwierdzenie świadczy o naruszeniu przez organ art. 153 p.p.s.a.

Jak wskazano już powyżej, jeżeli strona nie zgadza się ze stanowiskiem sądu wyrażonym w wyroku, to powinna skorzystać z przysługujących jej środków zaskarżenia i wnieść skargę kasacyjną od tego wyroku.

W chwili obecnej, skoro organ nie skorzystał z możliwości wniesienia skargi kasacyjnej, to nie może w ponownie prowadzonym postępowaniu podnosić, że poglądy zawarte w prawomocnym wyroku są niesłuszne ani ich kwestionować.

Na obecnym etapie sprawy, wobec istnienia w obrocie prawnym wiążącego wyroku I SA/Op 240/23 organ nie może uchylać się od zaleceń i oceny prawnej wyrażonych w tym wyroku i musi im się podporządkować.

Natomiast Sąd odnośnie posiadanej przez stronę nieruchomości w prawomocnym wyroku wskazał, że dokonując samodzielnej oceny możliwości spłaty zadłużenia, organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny – a tego typu oceny w zaskarżonej decyzji zabrakło. Sąd podkreślił również, że sam fakt posiadania nieruchomości nie przesądza o tym, że skarżący jest w stanie spłacić zaległość bez utraty możliwości zaspokajania swoich podstawowych potrzeb życiowych i bytowych, do których należy posiadanie miejsca zamieszkania – co organ całkowicie w obecnie zaskarżonej decyzji zignorował.

Stwierdzić również należy, że pomimo jasno wyrażonych przez Sąd poprzednio orzekający zaleceń, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nadal brak jakiejkolwiek analizy i porównania ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego i nadającego się do egzekucji majątku (jedyny dochód strony nie podlega egzekucji) oraz skutków jakie owa egzekucja może wywołać dla zobowiązanego (utrata miejsca zamieszkania w sytuacji ciężkiej choroby członka rodziny i wykluczenia skarżącego z aktywności zawodowej). Organ nie uwzględnił stanowiska Sądu wskazującego na to, że w sprawie należy uwzględnić czy zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika i jego żony nie pogłębi konieczności sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy państwa.

Niedopuszczalne jest odgórne przyjęcie przez organ, że samo posiadanie nieruchomości stanowi o braku wystąpienia podstaw do umorzenia należności, jak bowiem wskazano w prawomocnym wyroku I SA/Op 240/23, stwierdzenie takie nie koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w zakresie wartości posiadanej przez skarżącego nieruchomości, wysokości zaległości oraz szacowanej wartości nieruchomości oraz okoliczności, iż nieruchomość ta stanowi jedyne i wyłączne miejsce zamieszkania skarżącego oraz jego niepełnosprawnej żony.

Ponadto rozumienie przesłanki interesu publicznego wskazane w zaskarżonej decyzji również jest sprzeczne ze stanowiskiem Sądu wyrażonym w wyroku I SA/Op 240/23.

Organ nie uwzględnił bowiem stanowiska Sądu, że interes publiczny także w sprawach dotyczących umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010r., sygn. akt II GSK 349/09). Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych.

W podsumowaniu stwierdzić należy, że analiza zaskarżonej decyzji prowadzi do winsoku, ze organ w sposób sprzeczny z obowiązkiem wynikającym z art. 153 p.p.s.a. zignorował wskazania i ocenę prawną zawartą w wyroku WSA w Opolu z dnia 27.09.2023 r., sygn. akt I SA/Op 240/23.

Wobec mocy wiążącej wskazanego wyroku, który nie został zaskarżony skargą kasacyjną, organ nie jest uprawniony do wyrażenia ocen stojących w opozycji do prawomocnego wyroku Sądu.

Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ nie wywiązał się z zaleceń Sądu i powielił uchybienia, które zostały wytknięte w wyroku I SA/Op 240/23.

Powyższe rozważania prowadzą zatem do konstatacji, że kontrolowana decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 153 p.p.s.a. które może istotnie wpływać na wynik sprawy. Organ nadal bowiem nie zastosował się do zaleceń Sądu wynikających z prawomocnego wyroku, w którym zaakcentowano, że bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bez odtworzenia prawdy obiektywnej, bez spójnego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, organ nie był uprawniony do nieuwzględnienia wniosku skarżącego.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jako naruszająca przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiała zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższe rozważania Sądu.

W szczególności organ nie ponowi błędów i uchybień wyżej wyszczególnionych, w tym zwłaszcza nie powieli zakwestionowanych przez Sąd argumentów, co do oceny zasadności wniosku o umorzenie należności.

Sąd nie orzekł w przedmiocie kosztów sądowych, gdyż niniejsza sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych jest zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., zaś strona skarżąca nie była reprezentowana przez pełnomocnika.