Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 495/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.64
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Dobosiewicz-Sass, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej w tej sprawie przez M. R. (dalej skarżący, strona) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej organ odwoławczy, II instancji) z dnia [...] nr [...] którą organ na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) w związku z art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 182) dalej u.p.s. - po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Burmistrza Z. (dalej organ I instancji) z dnia [...] Nr [...] odmawiającej częściowego zwolnienia z opłatności za pobyt matki E. R. (dalej matka) w Domu Pomocy Społecznej w Z. (dalej w Domu Pomocy Społecznej), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z dnia 15 kwietnia 2013 r. M. R., zwrócił się o częściowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt jego matki w Domu Pomocy Społecznej w Z. Wnioskodawca ocenił swoje możliwości ponoszenia odpłatności na kwotę 600 zł, stąd też wniósł o zwolnienie z pozostałej części odpłatności przekraczającej tę kwotę. We wniosku wskazał, że od czasu zawarcia w dniu 1 lutego 2011 r. przez wnioskodawcę umowy o pokrywanie kosztów pobytu jego matki w domu pomocy społecznej i wydania na jej podstawie przez organ I instancji decyzji nr [...] zmieniającej decyzję z dnia [...] nr [...], mocą której wnioskodawca został zobowiązany do ponoszenia odpłatności w wysokości różnicy między opłatą ponoszoną przez matkę , a pełnym kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, która na tamten czas wynosiła 1.649,45 zł. uległa zmianie jego sytuacja majątkowa. Wskazał, że opłata była czterokrotnie zmieniana na podstawie stosownych aneksów do umowy. Strona odmówiła podpisania piątego aneksu do umowy, w którym opłatę ustalono na kwotę 1.842,49 zł. Jak wskazano we wniosku, zmiana sytuacji polegała na tym, że obecne dochody nie pozwalają stronie ponosić pełnej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w kwocie określonej w/w decyzją, ponieważ po opłaceniu miesięcznych kosztów utrzymania strony i jego rodziny, do dyspozycji pozostaje kwota 1.239 zł.

W konsekwencji decyzją z dnia [...] Nr [...] następnie uchyloną przez organ II instancji decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji ustalił skarżącemu opłatę za pobyt jego matki - w Domu Pomocy Społecznej za poszczególne okresy 2013 r. i zobowiązał do zwrotu kwoty wniesionej zastępczo przez Ośrodek Pomocy Społecznej za pobyt matki za okres od 1 stycznia 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku strony z dnia 15 kwietnia 2013 r. organ I instancji kolejną decyzją z dnia [...] odmówił częściowego zwolnienia skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt jego matki w Domu Pomocy Społecznej.

Następnie organ odwoławczy, po rozpatrzeniu odwołania. od w/w decyzji organu I instancji, decyzją z dnia [...] ponownie uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium zobowiązało organ I instancji do ustalenia w drodze wywiadu środowiskowego aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego oraz zajęcia stanowiska w sprawie wszelkich zgromadzonych w sprawie dowodów.

W wyniku przeprowadzonego ponownie postępowania organ I instancji decyzją z dnia [...] odmówił częściowego zwolnienia strony z ponoszenia opłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej. Skarżący złożył w ustawowym terminie odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia. Organowi zarzucił:

- naruszenie przepisu art. 64 u.p.s. poprzez uznanie, że nie zachodzą podstawy do częściowego zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej, podczas gdy, w ocenie skarżącego, z przedstawionych dowodów i przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że nie jest on w stanie pokrywać kosztów w pełnej wysokości;

- naruszenie przepisów art. 61 u. p. s. poprzez uznanie, że odpłatność skarżącego powinna pokrywać całą różnicę pomiędzy ustaloną opłatą, a kwotami wnoszonymi przez pozostałych zobowiązanych, podczas gdy obowiązek pokrywania opłaty za pobyt matki powinien być rozłożony na wszystkich zobowiązanych w częściach równych i nie powinien zwiększać zobowiązania jednej z osób, jeśli u pozostałych zachodzą przesłanki do zwolnienia ich w części z ponoszenia opłaty;

- naruszenie przepisu art. 103 ustawy z dnia 12 maca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez uznanie, że skarżącego wiąże umowa, podczas gdy ta umowa wygasła wskutek braku wyrażenia zgody na podpisanie kolejnego aneksu;

- naruszenie przepisu art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez pozbawienie strony prawa do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji;

- naruszenie przepisu art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewskazanie przez organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Strona wniosła jednocześnie o częściowe zwolnienia go z opłaty za pobyt matki – E. R. w Domu Pomocy Społecznej w Z. ponad 600 zł miesięcznie.

Organ odwoławczy w wyniku rozpatrzenia odwołania utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Po dokonaniu analizy przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę wykonania zaskarżonej decyzji tj. art. 60 ust. 1, art. 64 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 lit b), art. 103 ust. 2 u.p.s. podkreślił, że decyzja w przedmiocie częściowego albo całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest decyzją uznaniową jednocześnie wyjaśniając charakter takiego rozstrzygnięcia. Organy administracji publicznej związane są zarówno przepisami procedury administracyjnej, jak i przepisami prawa materialnego. Uzasadnienie decyzji uznaniowej musi spełniać określone warunki, tj. wskazywać na logiczną argumentację, opartą na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, przemawiającą za wydaniem takiego, a nie innego rozstrzygnięcia w sprawie.

Organ wskazał, że ustawa nie precyzuje jednoznacznie kryteriów zwolnienia, a wskazuje jedynie przykładowe sytuacje, które zdaniem ustawodawcy mogą stanowić podstawę zwolnienia. Za uzasadnione okoliczności uznać należy sytuacje wyjątkowe, losowe, które ze względów rodzinnych czy zdrowotnych tak obciążają budżet zobowiązanego, że nie pozwalają na ponoszenie odpłatności. Wywiódł dalej, że z uwagi na fakt, że uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno jednak nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych w przepisie art. 64 u.p.s. okoliczności, osoba jest w stanie płacić za pobyt osoby bliskiej w placówce. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości określoną w art. 3 u.p.s., przerzuca bowiem na gminę i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Odnosząc się do okoliczności sprawy wskazano, że w trakcie prowadzonego postępowania zainicjowanego wnioskiem strony ustalono, ze skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W okresie od lipca do grudnia 2013 r. na utrzymaniu rodziny był dorosły (25 -letni) syn. Skarżący wraz z żoną są właścicielami dwóch mieszkań w Z. (187 m2) i we W. (62,3 m2). Na dochód rodziny składa się: wynagrodzenie wnioskodawcy z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 6.421,63 zł (po odliczeniu wypłaty z ZFŚS i nagrody - 5.949,99 zł), wynagrodzenie żony wynosi 2.737,63 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 9.159,26 zł (po odliczeniach 8.687,62 zł).Nadto jak wskazano strona w dniu 20 grudnia 2013 r. złożyła szczegółowe zestawienie wydatków ponoszonych miesięcznie na: opłaty za mieszkania, leczenie, pobyt mamy w Domu Pomocy Społecznej (600zł), żywność, ubrania, środki czystości oraz innych wydatków poniesionych w ubiegłym roku, m.in. na malowanie kuchni i naprawy w mieszkaniach, kredyty, pożyczki, spłaty kart kredytowych, telewizję, wesele córki, związanych z eksploatacją, naprawą samochodu, z których wynika, że miesięczne wydatki wynoszą 9.089,13 zł. Do akt sprawy strona dołączyła ponadto potwierdzenia przelewów bankowych dokonanych w 2013 r. na wskazane wyżej cele oraz rachunki za poniesione wydatki. Ustalono także (na podstawie przedłożonych rachunków), że łączny koszt utrzymania obu mieszkań wynosi ok. 1.582,87 zł. Ponadto strona spłaca kredyt zaciągnięty na zakup mieszkania we W. w ratach w wysokości 2024,47 zł. Miesięczny koszt ubezpieczenia mieszkań wynosi łącznie 49,60 zł. Ponadto rodzina ponosi opłaty za internet i telefon w łącznej kwocie 177 zł (Z. 109 zł + W. 68 zł). W sumie, wedle ustaleń organu wydatki strony z tytułu posiadania dwóch, mieszkań wynoszą ok. 3.793,28 zł. Na pozostałe miesięczne koszty podane przez stronę składają się koszt wyżywienia dwóch osób 960 zł, wydatki na środki chemiczne 100 zł, odzież 240 zł, koszty dojazdów do pracy i parkingu 900 zł + 66 zł co daje łącznie kwotę około 6.059,28 zł. W tej sytuacji rolą organu było zbadanie czy przy osiąganych przez rodzinę strony dochodach w wysokości 8.687,62 zł skarżący jest w stanie ponosić odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej w wysokości 1.208,99 zł.

Analizując sytuację finansową strony, Kolegium stwierdziło, że rodzina skarżącego przy wysokich dochodach posiada również wysokie wydatki. Zdaniem Kolegium przy ograniczeniu albo wyeliminowaniu części tych wydatków, których nie można uznać za konieczne strona jest w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby rodziny i jednocześnie pokryć koszty utrzymania matki w domu pomocy społecznej.

W ocenie Kolegium z dobrodziejstwa częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, czyli przerzucenia kosztów utrzymania osoby umieszczonej w tego typu placówce na gminę, nie mogą korzystać osoby dysponujące tak jak strona znacznym majątkiem w postaci dwóch mieszkań, samochodu, wysokim dochodem.

Organ odwoławczy wskazał także, że strona mogłaby ograniczyć niektóre wydatki np. związane z utrzymaniem samochodu, które wynoszą miesięcznie 1.171,90 zł. czy też związane z utrzymaniem mieszkania i posesji w Z. w wysokości 150 zł (jak podaje strona w tabeli dołączonej do odwołania). Jednocześnie Kolegium wskazało, że sposób zarządzania skarżącego bieżącymi środkami finansowymi , a także wystąpienie przejściowych kłopotów finansowych będących konsekwencją wcześniejszych decyzji (zaciągnięcia kredytów) nie świadczy o zaistnieniu szczególnych, nadzwyczajnych okoliczności bezwzględnie uzasadniających częściowe zwolnienie z odpłatności. Zwolnienie z odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej stanowi bowiem sytuację nadzwyczajną, która powinna być stosowana wyjątkowo, albowiem zwolnienie z opłaty nawet częściowe powoduje uszczuplenie środków budżetowych, które mogą być przeznaczone na rzecz innych osób potrzebujących pomocy w utrzymaniu rodziny. W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie taka szczególna sytuacja nie wystąpiła. Strona nie ponosi opłat za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce. Rodzina skarżącego nie utrzymuje się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia - małżonkowie pracują i zarabiają znacznie powyżej minimalnego wynagrodzenia. Strona nie wykazała wystąpienia strat materialnych powstałych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Kolegium wskazało przy tym, że u małżonki skarżącego rozpoznano zespół cieśni nadgarstka, ponadto cierpi na nadciśnienie, alergię, niedoczynność tarczycy, natomiast skarżący cierpi na nadciśnienie i polineuropatię ruchowo-czuciową. Strona nie wykazała jednak, że koszty związane z leczeniem tych przewlekłych schorzeń są na tyle wysokie, by uniemożliwiać ponoszenie pełnej odpłatności. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności, osoba jest w stanie płacić za pobyt osoby bliskiej w placówce (np. w przypadku długotrwałej choroby, której koszty leczenia nie są wysokie w stosunku do wysokości wynagrodzenia). Stosowanie odmiennych zasad niweczyłoby cele pomocy społecznej.

W ocenie Kolegium przy rozsądnym gospodarowaniu, tak znacznymi zasobami finansowymi, jakimi dysponuje rodzina, w której dochód członka rodziny przekracza 950% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie, ponoszenie pełnej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej nie pozbawi rodziny możliwości zaspokojenia elementarnych potrzeb życiowych. Odmowa częściowego zwolnienia skarżącego w kwocie 608,99 zł (1.208,99 zł to różnica między kosztem utrzymania w DPS i opłatami wnoszonymi przez pozostałych zobowiązanych natomiast 600 zł to kwota deklarowana przez stronę) z ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej nie doprowadzi do nieodwracalnych, ciężkich strat finansowych dla jego rodziny, nie spowoduje zagrożenia dla możliwości dalszej egzystencji członków rodziny oraz nie zakłóci zaspokajania wszelkich podstawowych potrzeb bytowych tej rodziny. Podkreślono, że niedopuszczalne z punktu widzenia realizacji zadań pomocy społecznej, jest korzystanie z ograniczonych funduszy jednostek samorządu terytorialnego przez osoby, które dysponują wysokimi dochodami.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, w doniesieniu do naruszenia art. 64 u.p.s., że wbrew wywodom strony z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że zebrane w sprawie materiały świadczą o tym, że w postępowaniu zebrano wszelkie możliwe dowody dotyczące okoliczności, na które strona powoływała się we wniosku oraz w toku postępowania, zaś argumentacja zawarta w decyzji dowodzi, że okoliczności te i dowody poddano rozważnej ocenie. Wskazano także, że wnioskodawca nie powołał się w toku postępowania na żadne okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, które stanowiłby podstawę do uznania, że zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 64 u.p.s. bezwzględnie uzasadniające częściowe zwolnienie z opłaty. Tym bardziej, że to do wnioskodawcy należy wykazanie, że wystąpiły okoliczności uzasadniające zwolnienie, natomiast rolą organu jest ocena tych okoliczności w kontekście przesłanek warunkujących zwolnienie. Na podstawie uzyskanych informacji na temat dochodów rodziny wnioskodawcy, sposobu wydatkowania środków pieniężnych, a także posiadanych zobowiązań, organ mógł przyjąć, iż w sprawie nie zaistniały okoliczności szczególne, na które strona nie miałaby wpływu ani nadzwyczajne zdarzenia losowe uzasadniające częściowe zwolnienie z opłaty. Tym samym dokonana przez organ I instancji ocena mieści się w granicach swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w konsekwencji podjęta przez ten organ decyzja, mieści się też w granicach uznania administracyjnego. Podkreślono także, że organ I instancji nie zakwestionował stanu zdrowia wnioskodawcy ani też jego żony oraz potrzeby korzystania przez obojga ze stałej rehabilitacji oraz konieczności leczenia szpitalnego małżonki. Jednakże wnioskodawca nie wykazał, aby z uwagi na potrzeby finansowe związane z leczeniem niezbędne było zwolnienie go z części odpłatności za pobytu matki w domu pomocy społecznej.

Organ wywiódł ponadto, że państwo pomocniczo wspiera jedynie osoby ubogie, w ustawowo określonych ramach. Zgodnie z art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 z późn. zm.) dalej k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Art. 129 § 1 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Z kolei według art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Zatem jeśli jest więcej niż jeden krewny danego stopnia, wówczas obowiązek alimentacyjny obciąża ich w częściach odpowiadających zarobkowym i majątkowym możliwościom każdego z nich (art. 135 § 1 k.r.o.). Zatem z reguły nie będą oni zobowiązani w częściach równych. Katalog osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej pokrywa się częściowo z katalogiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zasada określona w art. 135 § 1 k.r.o. znajdzie więc zastosowanie także w przypadku ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. To znaczy, że krewni w obrębie tej samej grupy będą ponosić opłaty w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym, nie koniecznie w częściach równych. Za bezzasadny uznano również zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., gdyż z akt sprawy wynika, że skarżący był prawidłowo powiadomiony o możliwości zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją. Zawiadomienie o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego zostało również skutecznie doręczone zarówno pełnomocnikowi strony, jak i stronie w dniu 7 stycznia 2014 r. Strona brała czynny udział w postępowaniu poprzez udostępnianie wymaganej dokumentacji, składanie oświadczeń i udzielanie informacji w trakcie wywiadu środowiskowego, pod którego treścią odwołujący złożył własnoręczny podpis oraz, co bardzo istotne przed wydaniem decyzji, tj. w dniu 7 stycznia 2014 r. strona skorzystała z prawa zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów. Okoliczności te potwierdza protokół znajdujący się w aktach sprawy. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji odnosząc się do wniosku strony z dnia 15 kwietnia 2013 r. uzasadnił, że nie znalazł podstaw do częściowego zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja zawiera stosowne uzasadnienie, które wskazuje, że organ I instancji dokonał wnikliwej oceny sytuacji życiowej, finansowej i rodzinnej wnioskodawcy, odniósł się nie tylko posiadanych środków, dochodów i wydatków jakie ponosi rodzina wnioskodawcy na bieżące utrzymanie, tj. opłaty, spłatę kredytów, zakup żywności, leków, środków czystości. Organ I instancji odniósł do twierdzeń strony, że nie jest ona w stanie ponosić opłaty za pobyt matki w DPS w wysokości ustalonej przez organ - dokonał wyliczeń, na podstawie których wywnioskował, że po odliczeniu wydatków na opłacenie rachunków i zabezpieczeniu potrzeb rodziny, stronie pozostaje do dyspozycji kwota 3.625.36 zł. z której to kwoty skarżący będzie w stanie ponosić pełną odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej, tym bardziej, że od maja 2013 r. opłata ta winna wynosić 1.208,99 zł (różnica pomiędzy płatnością ponoszoną przez matkę i jej dwie córki, a średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej wynikającym z zarządzenia Starosty Z. na rok 2013). W ocenie Kolegium powyższe wskazuje, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został wnikliwe przeanalizowany.

Końcowo organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny sytuacji strony i stwierdził, że sytuacja ta - obejmująca poziom uzyskiwanych przez rodzinę dochodów i ponoszonych wydatków - pozwala na ponoszenie opłaty w pełnej wysokości, bez zagrożenia dla egzystencji rodziny. Przy dochodzie w wysokości 8.687,62 zł (miesiącami nawet wyższym - jak wynika z akt sprawy) strona jest w stanie zaspokoić potrzeby bytowe rodziny oraz ma możliwość ponoszenia pełnej opłaty, a nie tylko jej części w wysokości 600 zł.

Skarżący niezadowolony z powyższego rozstrzygnięcia złożył skargę do tut. Sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 138 § 1 ust. 2 k.p.a. :

- w związku z art. 64 u.p.s. poprzez uznanie, że nie zachodzą podstawy do częściowego zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej, podczas gdy, w ocenie skarżącego, z przedstawionych dowodów i przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że nie jest on w stanie pokrywać kosztów w pełnej wysokości;

- w związku z art. 61 u. p. s. poprzez uznanie, że odpłatność skarżącego powinna pokrywać całą różnicę pomiędzy ustaloną opłatą, a kwotami wnoszonymi przez pozostałych zobowiązanych, podczas gdy obowiązek pokrywania opłaty za pobyt matki powinien być rozłożony na wszystkich zobowiązanych w częściach równych i nie powinien zwiększać zobowiązania jednej z osób, jeśli u pozostałych zachodzą przesłanki do zwolnienia ich w części z ponoszenia opłaty;

- w związku z art. 103 ustawy z dnia 12 maca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez uznanie, że skarżącego wiąże umowa, podczas gdy ta umowa wygasła wskutek braku wyrażenia zgody na podpisanie kolejnego aneksu;

- w związku art. 77 § 1 k.p.a. oraz przepisu art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do częściowego zwolnienia skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt jego matki w Domu Pomocy Społecznej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy w całości podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami, wnioskami skargi i powołaną w niej podstawą prawną, co oznacza, że zobligowany jest do uwzględnienia wszystkich istotnych naruszeń prawa, niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w skardze. W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej tj. przepis art. 64 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 lit b) u.p.s. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka;2) małżonek, zstępni przed wstępnymi;3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie do ust. 2 pkt 2 lit. b) u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2, w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nadto w myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. W myśl regulacji tej ustawy ponoszenie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej przez małżonka, zstępnych przed wstępnymi - w sytuacji gdy dochód osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania w placówce - jest zasadą (art. 61 ust. 1 pkt 2), zaś zwolnienie z tej odpłatności jedynie wyjątkiem od tej zasady określonym w art. 64. Przepis art. 64 u.p.s. stanowi, iż osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:1)wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 15 kwietnia 2013 r. złożonym właśnie w trybie art. 64 u.p.s., w którym zwrócił się o częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej ponad kwotę 600 zł miesięcznie. Użyty w tym przepisie zwrot "można zwolnić" powoduje, że organom orzekającym na podstawie tego przepisu ustawodawca przyznał uprawnienie do orzekania w ramach uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji administracyjnej nie wyklucza jej sądowej kontroli, ale zakres tej kontroli doznaje ograniczenia do kontroli zgodności z normami dopełnienia. Kontrola ta sprowadza się do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, w tym zasad ogólnych zawartych w rozdziale 2 k.p.a. W szczególności Sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności, gdyż sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany w kryteriach słuszności i celowości, pozostaje poza kontrolą Sądu. Kontrola ta polega również na sprawdzeniu, czy organ prawidłowo wykorzystał przysługujące mu uznanie administracyjne, a w szczególności, czy organ działał na podstawie właściwego przepisu prawa materialnego, czy właściwe przepis ten był interpretowany i zastosowany na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, do czego obliguje art. 7 k.p.a. Reasumując powyższe uwagi można wyprowadzić wniosek, że podjęcie decyzji uznaniowej wiąże się z odpowiednim wyważeniem interesów obywatela z interesami publicznymi, czyli ustaleniu proporcjonalności każdego z obu rodzajów interesów. W rozpatrywanej sprawie organ przez pryznat powołanej regulacji art. 64 u.p.s. należycie wyjaśnił i ustalił sytuację dochodową i rodzinną skarżącego zgodnie z wytycznymi zawartymi w art. 77 §1 kpa i art. 80 k.p.a. , a następnie ocenił, czy sytuacja ta uzasadnia zgłoszony wniosek. Zajęte zaś w sprawie stanowisko organu administracji znalazło pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a. Stan faktyczny w niniejszej sprawie ustalony przez organy orzekające jest bowiem niesporny między stronami i sprowadza się do danych i okoliczności przedstawionych przez skarżącego, a odzwierciedlonych w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 kwietnia 2013 r. (część II) , w dniu 2 maja 2013 r. część I z załącznikami w postaci oświadczeń strony i jego małżonki, zaświadczeń i dokumentów obrazujących sytuację zdrowotną i finansową rodziny skarżącego oraz w dniu 20 grudnia 2013 r. aktualizacja wywiadu część IV wraz z załącznikami j.w, do którego reprezentujący stronę pełnomocnik nie wniósł uwag. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący wspólnie gospodaruje z żoną osiągając łączny dochód w kwocie 8.687,62 zł. Z materiału dowodowego wynika, że wydatki rodziny oscylują w granicach kwoty 6. 059,28 zł, na które składają się min. koszty utrzymania dwóch mieszkań we W. i w Z. 3.793,28 ( w tym kredyt na zakup jednego w kwocie 2024,47 zł) koszty dojazdów skarżącego do pracy we W. w kwocie 966 zł. Jak wynika z zaskarżonej decyzji organ przeanalizował wydatki skarżącego pod kątem rodzajowym w zakresie ich niezbędności z uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego i specyfiki regulacji ustawy o pomocy społecznej. Nadto organy orzekające w sprawie poza trzykrotnym przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego oraz zbadaniem i uwzględnieniem w swoich ustaleniach materiału dowodowego stanowiącego każdorazowo załącznik do wyżej wymienionych wywiadów, w celu dokładnego i wyczerpującego ustalenia sytuacji skarżącego uwzględniły także sytuację zdrowotną obojga małżonków w kontekście regulacji art. 64 pkt 2 u.p.s. Przeanalizował wszystkie przedstawione przez skarżących miesięczne wydatki z tym związane z leczeniem wywodząc, że koszty te nie są na tyle wysokie biorąc pod uwagę status materialny strony i cele pomocy społecznej, aby mogły być uznane za okoliczność uzasadniającą zwolnienie strony z części opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej. Zdaniem Sądu, taka ocena sytuacji skarżącego nie daje podstaw do postawienia organowi zarzutu przekroczenia granic uznania administracyjnego przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Organy całościowo zbadały sytuację życiową i zdrowotną skarżących. Poczynione w tym zakresie szczegółowe ustalenia dały organom podstawę do przyjęcia stanowiska zawartego w decyzjach obu instancji bez narażenia się na zarzut dowolności ocen. Materiał dowodowy nie wskazuje bowiem, że w życiu skarżącego wystąpiły szczególne okoliczności tj powstała taka nadzwyczajna sytuacja wymagająca szczególnej interwencji. W sytuacji, w której organy pomocy społecznej wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem art. 7, 77 § 1 i 80 kpa i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania zgodnie z art.64 u.p.s., sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności. Należy podkreślić, że skoro decyzja wydana na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, oznacza to przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu. W konsekwencji w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym nie nastąpiło także przekroczenie granic uznania administracyjnego w zakresie zastosowania normy prawa materialnego zawartej w art. 64 u.p.s., z której wynika, że zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej jest prawem, a nie obowiązkiem organu. W kontekście pozostałych zarzutów skargi osadzających się na naruszeniu prawa art. 61 oraz 103 u.p.s. koniecznym jest podkreślenie, że granice sprawy administracyjnej, a tym samym sprawy objętej kontrolą sądu w tym postępowaniu zostały wyznaczone żądaniem skarżącego zawartym we wniosku o częściowe zwolnienie z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej uwieńczonym decyzją wydaną w trybie art. 64 u.p.s. nie zaś kwestia samego ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Organ gminy właściwy dla danej osoby w dniu skierowania jej do domu pomocy społecznej prowadzi odrębne postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej , które kończy stosowną decyzją, co wynika z art. 59 ust. 1 u.p.s. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy powołanego wyżej art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s., do których w istocie należy zarówno skarżący jak i jego siostry kreuje wspomniana już wyżej decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. W niniejszej sprawie jest to decyzja z dnia [...] nr [...] wydana po uprzednim podpisaniu przez skarżącego umowy w dniu 8 października 2010 r. Wskazana decyzja nadal funkcjonuje w obrocie prawnym. Nadto nie ma podstaw do przyjęcia, tak jak chce tego skarżący, że rodzeństwo powinno ponosić te koszty w równych częściach, jak bowiem zasadnie wskazuje organ w myśl art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Tak więc jeżeli jest więcej niż jeden krewny danego stopnia, wówczas obowiązek alimentacyjny obciąża ich w częściach odpowiadających zarobkowym i majątkowym możliwościom każdego z nich (art. 135 § 1 k.r.o.). Umowa, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. nie jest wyłącznym źródłem obowiązku ponoszenia opłat przez te osoby za pobyt w domu pomocy społecznej. Z samego brzmienia art. 103 ust. 2 wynika, że celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie wysokości opłaty wnoszonej przez zobowiązane osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustawowo ustalony. Zatem także podnoszona przez skarżącego kwestia braku podpisania kolejnego aneksu do umowy, w którym ustalono opłatę w nowej wysokości pozostaje bez wpływu na zobowiązanie skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej.

Wobec wykazania bezzasadności postawionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji nie może także odnieść zamierzonego skutku postawiony w związku z nimi- zarzut naruszenia art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. Regulacja ta nie ma i nie mogła znaleźć zastosowania w sprawie w świetle tego co zostało wyżej powiedziane, bowiem rozstrzygnięcie organu odwoławczego może być wydane na tej podstawie tylko wówczas gdy organ uzna, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z prawem lub niecelowa, a zebrany w sprawie materiał dowodowy i jego analiza w świetle obowiązujących w dacie orzekania regulacji prowadzi do jednoznacznego wniosku, że sprawa powinna być rozstrzygnięta w sposób odmienny od sposobu, jaki uczynił to organ pierwszej instancji. Zdaniem Sądu, ocena sytuacji skarżącego przedstawiona w zaskarżonej nie daje podstaw do postawienia organowi zarzutu przekroczenia granic uznania administracyjnego przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Organy całościowo zbadały sytuację życiową i zdrowotną skarżącego i jego rodziny. Poczynione w tym zakresie szczegółowe ustalenia dały organom podstawę do przyjęcia stanowiska zawartego w decyzjach obu instancji bez narażenia się na zarzut dowolności ocen. Zdaniem Sądu organ miał podstawy do przyjęcia, że w przypadku skarżącego nie nastąpiły takie zmiany w sytuacji rodzinnej i finansowej, które uniemożliwiłyby realizację obciążeń z tytułu kosztów pobytu jego matki w domu pomocy społecznej. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji wyroku.