Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 162/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a, art. 28 ust. 3 pkt 1-6
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 marca 2024 r. nr UP-184/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 4 grudnia 2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek J. Ś. (dalej jako: "skarżąca") o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że zobowiązania powstały w związku z prowadzoną przez nią jednoosobową działalnością gospodarczą. Z powodu problemów rodzinnych strona załamała się i popadła w chorobę, przez co nie mogła pracować, a firma nie przynosiła żadnych dochodów pozwalających na zaspokojenie podstawowych potrzeb oraz opłacanie składek na rzecz ZUS. Jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura, z której miesięcznie potrącana jest kwota 453,95 zł; pozostająca kwota 1.1198,45 zł nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawczyni jest osobą samotną, mieszkającą u matki. Z uwagi na konieczność stałej opieki nad 93-letnią matką i zły stan zdrowia nie może podjąć zajęcia zarobkowego. Skarżąca wskazała m.in., że nie posiada żadnych nieruchomości, rachunków oszczędnościowych, lokat, wierzytelności z papierów wartościowych, udziałów, samochodu, przedmiotów złotych i srebrnych.

Decyzją z 22 stycznia 2024 r., nr 157/2024, ZUS odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu odsetek, gdyż nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej jako: "u.s.u.s."). Skarżąca nie wykazała zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego. Nie wykazała też jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Ponadto strona nie wykazała, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W dniu 9 lutego 2024 r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności wykazanych w decyzji ZUS z 22 stycznia 2024 r., nr 157/2024.

ZUS 15 lutego 2024 r. zawiadomił skarżącą o zakończeniu postępowania w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i przysługującym prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, czy też zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji.

Decyzją z 12 marca 2024 r., nr UP-184/2024, Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z 22 stycznia 2024 r., nr 157/2024.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wdrożenie postępowania egzekucyjnego i sukcesywne kierowanie należności do egzekucji spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Przy tym w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieściągalności uregulowanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Ponadto organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą też przesłanki umorzenia określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie MGPiPS") oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Jak ustalił organ, minimum socjalne ustalone na podstawie danych GUS z 5 grudnia 2023 r. przez Instytut Pracy Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosło 1.695,66 zł i jest wyższe od dochodu skarżącej, wynoszącego po potrąceniach 1.198,45 zł. Egzekucja prowadzona jest zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji. Minimum egzystencji ustalone na podstawie danych z GUS z 30 marca 2023 r. przez Instytut Pracy Spraw Socjalnych w 2022 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosło 732,42 zł i jest niższe od dochodu strony. Prezes ZUS wskazał, że skarżąca nie wykazała stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, a jedynie koszty związane z leczeniem w miesięcznej wysokości 380,00 zł. Oświadczyła, że całodobowo sprawuje opiekę nad schorowaną 93-letnią matką; w ocenie organu istnieją podstawy, aby uznać, że skarżąca wraz z matką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W obecnej sytuacji życiowej skarżącej nie występuje stan ubóstwa, jej sytuacja nie ma charakteru stałego i pogłębiającego się. Skarżąca nie korzysta z pomocy państwa. Organ wskazał, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Oceniając sytuację skarżącej, Prezes ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W uzasadnieniu wskazała, że organ nie wziął pod uwagę jej przewlekłej, długotrwałej choroby. Strona nie zgodziła się, że nie wykazała, iż konieczność sprawowania opieki nad chorą matką i przewlekła choroba nie pozbawiły jej możliwości uzyskiwania dochodu. Podniosła, że nie zachodzą wobec niej przesłanki nieściągalności, a to dlatego, że jej synowie nie są jej następcami prawnymi (nie byli jej wspólnikami, są pełnoletni, nie zamieszkują z nią, prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, etc.). Ponadto skarżąca zauważyła, że niewystępowanie stanu ubóstwa nie może być wystarczającą przesłanką umorzenia składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia należności skarżącej z tytułu składek w łącznej kwocie 54.237,05 zł, w tym: ubezpieczenie społeczne za okres maj 2008 r. – listopad 2010 r. w łącznej kwocie 38.878,59 zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres kwiecień 2008 r., marzec 2009 r. – listopad 2010 r. w łącznej kwocie 11.861,41 zł; Fundusz Pracy za okres maj 2008 r. – listopad 2010 r. w łącznej kwocie 3.497,05 zł.

Na wstępie wypada zauważyć, że w stosunku do zadłużenia skarżącej od 12 października 2023 r. prowadzone jest przez Dyrektora Oddziału ZUS w Białymstoku postępowanie egzekucyjne. W związku z tym, że po myśli art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z tego płynie wniosek, że należności z tytułu składek nie przedawniły się.

Następnie należy wskazać, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia MGPiPS, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i organ w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a.") i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia MRPiPS zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie, porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności, organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż nie wystąpiła po stronie skarżącej którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MRPiPS. W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Organ sprawdził i uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącą oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia, na których oparł swoje wnioski o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

W tym miejscu podkreślić należy, że sąd ocenia stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Odnosząc się zatem do ustalonej przez organ sytuacji skarżącej, skład orzekający podzielił zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji ocenę.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym złożonego przez stronę, aktualnego na 27 grudnia 2023 r. (data wypełnienia), wynika m.in., że skarżąca jest rozwiedziona; nie pracuje zarobkowo; pobiera emeryturę w wysokości 1.815,82 zł brutto (1.198,45 zł netto); nie posiada innych źródeł dochodu; nie pobiera zasiłków z UP, pomocy społecznej, jak i nie korzysta z innych form pomocy; stałe miesięczne koszty leczenia skarżącej to 380,00 zł; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; nie posiada zobowiązań pieniężnych; nie jest właścicielką nieruchomości; nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu, innych składników mienia ruchomego, wierzytelności. Organ skorzystał także z dostępnych mu systemów, tj. CEIDG, CEP, KW, którymi potwierdził oświadczenie skarżącej co zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, pobieranej emerytury oraz stanu posiadania w zakresie pojazdów i nieruchomości.

Organ dokonał rzetelnej oceny zaistnienia w sprawie przesłanek umorzeniowych w zakresie całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.). Bezspornie w sprawie nie mogła wystąpić przesłanka z pkt 1, związana ze śmiercią zobowiązanego. Nie budzi wątpliwości także niezaistnienie przesłanek z pkt 2, 4, 4b i 4c, gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe.

Nie może też być mowy o ziszczeniu się przesłanki z pkt 3, związanej z zaprzestaniem prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, przy czym nie wystąpiła przesłanka braku majątku. Wypada przypomnieć, że skarżąca pobiera emeryturę, której kwota pozwala na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Wbrew stanowisku strony podnoszonemu w skardze, skarżąca de facto posiada następców prawnych, tj. synów T. i Ł. Ś. Bez znaczenia w tym wypadku jest to, że nie byli oni wspólnikami skarżącej, są pełnoletni, prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Tak długo, jak możliwe jest wstąpienie przez nich w ogół praw i obowiązków skarżącej, np. w drodze dziedziczenia (skarżąca nie przedstawiła dokumentów mogących to uniemożliwić), mogą być oni uznani za następców prawnych; nie jest zatem tak, że przymiot ten zaktualizuje się dopiero w chwili np. śmierci skarżącej, jak strona zdaje się sugerować.

Idąc dalej, nie można w realiach niniejszej sprawy dopatrzyć się zaistnienia przesłanki z pkt 4a. Jak słusznie zauważono, wnioskowana do umorzenia wysokość nieopłaconych składek przekracza wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, obecnie wynoszącą 16,00 zł.

W sprawie nie doszło także do aktualizacji przesłanki z pkt 5. Zawiadomieniem z 29 października 2018 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku zakończył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o dalsze tytuły wykonawcze na należność z tytułu nieopłaconych składek w ZUS, ze względu na to, że organ egzekucyjny nie ustalił źródeł dochodu oraz majątku, z którego możliwe byłoby egzekwowanie należności, postępowanie egzekucyjne wszczyna się ponownie na wniosek wierzyciela lub z urzędu. Wobec skarżącej prowadzone natomiast jest skutecznie postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego.

Biorąc pod uwagę kierunek argumentacji przyjęty przez skarżącą, należy wyjaśnić, że zgodnie z jednolicie przyjętym w orzecznictwie rozumieniem pkt 6 omawianego przepisu, na organie spoczywa obowiązek samodzielnej oceny wyrażonej w nim przesłanki całkowitej nieściągalności. W tym celu organ powinien między innymi porównać spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny, organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i – ewentualnie - jego rodziny. Sąd dostrzega, że badając tę przesłankę, organ przyjął, iż tak długo jak trwa postępowanie egzekucyjne, nie można stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności. Tego rodzaju wyjaśnienie, samo z siebie, jest niewystarczające w zestawieniu z przedstawionymi powyżej uwagami dotyczącymi wykładni i stosowania art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W ocenie składu orzekającego uchybienie to nie miało jednak wpływy na wynik sprawy. Skoro postepowanie egzekucyjne, jakakolwiek długotrwałe, nie zostało zakończone, nie sposób przyjąć, że doszło do przedawnienia. Badając prowadzone postepowanie trudno jest bowiem nie dostrzec, że skarżąca odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Stąd też obowiązkiem wierzyciela jest poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Rozpatrując przesłankę całkowitej nieściągalności należności, organ powinien zatem rozważyć, czy stan ten ma charakter definitywny. Innymi słowy - powinien ocenić, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązaną zgromadzone. W opinii sądu organ dokonał takiej analizy i wynika ona z treści zaskarżonej decyzji.

Przede wszystkim wypada zwrócić uwagę, że skarżąca nie wykazała stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, a podniosła jedynie kwotę 380,00 zł miesięcznie, jako kosztów związanych z leczeniem. Strona pobiera świadczenie emerytalne (po potrąceniach egzekucyjnych na rzecz ZUS – kwota 1.198,45 zł), podlegające waloryzacji, w tym tzw. "trzynastkę" i "czternastkę" (z których to nie dokonuje się potrąceń i egzekucji). Mimo że strona wskazuje na trudną sytuację materialną, to nie korzysta z pomocy państwa, co sugeruje, że uzyskiwane dochody są wystarczające na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb życiowych. Do akt sprawy przedłożono jedynie zwolnienia lekarskie za okres od 2006 r. do 2010 r. na okoliczność niemożności podjęcia zajęcia zarobkowego; jak podnosiła skarżąca, ciąży na niej konieczność opieki nad schorowaną matką. Okoliczności te przemawiają wobec tego za stwierdzeniem, że skarżąca nie dąży do poprawy swojej sytuacji finansowej, a już na pewno brak w sprawie dowodów na okoliczność przeciwną. Założyć zatem można, że skoro skarżąca dysponuje stałym dochodem wypłacanym jej bez względu na stan jej zdrowia, a wobec niej nadal prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne, to nie sposób stwierdzić, że w sprawie zaistniała przesłanka nieściągalności.

Przechodząc natomiast do oceny zaistnienia w sprawie przesłanek z cytowanych wyżej art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, skład orzekający popiera stanowisko organu, że i te okoliczności się nie ziściły.

Jak podstawę oceny sytuacji finansowej przyjęto dochód skarżącej przed potrąceniami egzekucyjnymi, tj. 1.815,82 zł brutto; po potrąceniach 1.198,45 zł. Zgodnie z danymi GUS z 5 grudnia 2023 r. minimum socjalne w III kwartale 2023 r. jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosiło 1.695,66 zł, a zatem było wyższe od dochodu skarżącej. Słusznie przy tym zauważono w zaskarżonej decyzji, że egzekucja prowadzona jest z poszanowaniem minimum egzystencji wynoszącego na podstawie danych GUS z 30 marca 2023 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego 732,42 zł, a więc kwoty niższej od dochodu skarżącej. Sąd zauważył już wcześniej, że strona nie korzysta z pomocy państwa, zaś wykazane przez nią wydatki ograniczyła do kwoty 380,00 zł miesięcznie, wydawanej na koszty leczenia.

Trafnie przy tym zaakcentował organ, że skarżąca opiekuje się schorowaną matką, u której zamieszkuje, a zatem wbrew temu, co sama sądzi, panie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Strona nie przedstawiła przy tym danych wskazujących na ewentualny dochód uzyskiwany przez jej matkę. Przy tym, o ile należy się zgodzić z tym, że matka nie jest zobowiązana do uregulowania należności skarżącej z tytułu składek, niemniej jest osobą, na której wsparcie finansowe (np. przy prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego) skarżąca może liczyć. Uwzględnianie sytuacji zarobkowej i majątkowej rodziny w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek jest praktyką akceptowaną przez sądy administracyjne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2017 r., II GSK 3986/16; wyrok WSA w Krakowie z 7 października 2016 r., I SA/Kr 910/16; powoływane orzeczenia dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Formułowany bywa wręcz pogląd, zgodnie z którym prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z członkami rodziny, którzy mają stałe dochody, to wystarczający powód, aby Zakład mógł odmówić umorzenia zaległości składkowych płatnikowi niedysponującemu majątkiem (por. wyrok NSA z 23 lipca 2014 r., II GSK 438/13).

Z uwagi na powyższe, sąd nie dopatrzył się w sprawie podstaw do zastosowania przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Skład orzekający nie neguje ciężkiej sytuacji materialnej strony, jednak ogół przytoczonych wyżej okoliczności, przy jednoczesnej niepełności części danych przedłożonych przez wnioskodawczynię, w żaden sposób nie umożliwiają stwierdzenia, że opłacenie należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia nie mogła stanowić podstawy do umorzenia. Skarżąca pobiera bowiem emeryturę, jednak jest to świadczenie wypłacane bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność opieki na chorym. W sprawie w sposób oczywiste nie zaistniała też przesłanka z pkt 2, a to już choćby z uwagi na bezsporne zaprzestanie działalności gospodarczej przez skarżącą.

Podsumowując, skład orzekający nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń przepisów prawa materialnego i procesowego, umożliwiających wyeliminowanie rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Sąd rozumie jednocześnie, że skarżąca znalazła się w trudnym położeniu materialnym, jak i osobistym, niemniej jednak oceniając przedstawione przez nią okoliczności przez pryzmat przesłanek umorzeniowych, sąd nie znalazł uzasadnienia dla uwzględnienia wniosku skarżącej. Dodać jedynie wypada, że zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu zaskarżonej decyzji przez ZUS, może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek.

Z powyższych względów sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2024 r. poz. 935) oddalił skargę.