Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 924/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, art. 24 ust. 2a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Dnia 5 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Asesor WSA Beata Czyżewska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 24 sierpnia 2023 roku znak: KO.441.139.2023 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

II SA/Łd 924/23

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga K.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z 24 sierpnia 2023 r. (znak: KO.441.139.2023) ), wydaną na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych], uchylającą w całości decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem oraz przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem na okres od 20 września 2022 r. do 31 grudnia 2023 r., w tym: od 20 września 2022 r. do 30 września 2022 r. w kwocie 777,00 zł; od 1 października 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 2.119,00 zł miesięcznie; od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 2.458,00 zł miesięcznie.

Z akt sprawy wynika, że 31 października 2022 r. K.T. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem K.T. Sprawa była już przedmiotem oceny Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.. W wyniku rozpatrzenia odwołania K.T. Kolegium decyzją z 10 marca 2023 r. uchyliło decyzję Burmistrza Z. z 9 grudnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania spornego świadczenia i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wówczas Kolegium wskazało na wydanie decyzji I instancji z naruszeniem przepisów postępowania i na konieczność wyjaśnienia sprawy w określonym zakresie, podając, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (art. 138 § 2 k.p.a.). Jednocześnie - stosownie do treści art. 138 § 2a k.p.a. - zawarto w decyzji wytyczne dotyczące błędnie dokonywanej przez organ I instancji wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując na konieczność jego interpretacji (a także zastosowania w niniejszej sprawie) zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13.

W toku ponownie prowadzonego postępowania decyzją z 21 kwietnia 2023 r. Burmistrz Z. odmówił przyznania skarżącej spornego świadczenia wskazując, że związek pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia a jego niepodejmowaniem w związku z koniecznością opieki nad ojcem nie ma charakteru bezpośredniego, gdyż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność K.T., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 września 2022 r. Natomiast K.T. pobierała zasiłek dla bezrobotnych od 26 kwietnia 2021 r. do 25 kwietnia 2022 r.

Organ odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie została także spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie do ukończenia 18 roku życia ani w trakcie nauki w szkole i szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ wskazał w związku z tym, że w systemie prawnym nadal obowiązuje art. 17 ust. 1b ustawy determinujący datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Pomimo wykładni Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 obowiązuje ta norma. Organ zobowiązany jest stosować przepisy prawa i działać w granicach i na podstawie prawa. Zapisana norma rangi ustawowej jest wiążąca dla organu wydającego decyzję i nie może jej samodzielnie wyeliminować z systemu prawa oceniając jej zgodność z Konstytucją RP.

Organ wskazał także, iż K.T. ma dwoje rodzeństwa, są zatem inne osoby zobowiązane do alimentacji względem ojca. Niewątpliwie zaś obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach. Sprawowanie opieki jest prawnym i moralnym obowiązkiem dzieci względem rodziców, a tylko uzasadnione, obiektywne występujące przeszkody, mogą spowodować zwolnienie z niego osób zobowiązanych. Okolicznością, która może uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego jest posiadanie orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ zauważył, że A.T. oraz R.T. nie przedłożyli orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności, które to orzeczenia mogłyby uzasadnić niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego względem ojca. Organ wskazał także, iż zdecydowana część czynności wykonywanych przez K.T. w ramach opieki nad ojcem sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (np. przygotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie, zmywanie, pranie, robienie zakupów, czynności porządkowe) - takie czynności wykonują również osoby pracujące i to z reguły w pełnym wymiarze czasu pracy i czynności te są wykonywane w każdej rodzinie, również gdy osoby pracują. Sprawowanie opieki musi mieć charakter stały lub długotrwały. Przedmiotowa opieka nad osobą niepełnosprawną musi cechować się tak znaczną intensywnością, która eliminuje opiekunowi jakąkolwiek możliwość podjęcia zatrudnienia. Opieka ta związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Ponadto wskazał, iż GOPS umożliwia także skorzystanie z usług opiekuńczych oraz opieki wytchnieniowej, lecz K.T. stwierdziła, iż ojciec czułby się zakłopotany i skrępowany obecnością obcych osób, nie byłby w stanie pozwolić na pomoc w czynnościach higienicznych.

Decyzję tę zaskarżyła w całości K.T., wnosząc o jej uchylenie oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji i w to miejsce orzekło o przyznaniu skarżącej spornego świadczenia na okres od 20 września 2022 r. do 31 grudnia 2023 r.

W toku postępowania odwoławczego Kolegium przeprowadziło uzupełniające postępowania wyjaśniające w związku z tym, iż z rejestru wydruku PESEL z [...] listopada 2022 r. wynikał stan cywilny K.T. - żonaty, a córka K.T. oświadczyła, że "ojciec K.T. jest rozwiedziony od około [...] lat, a jego żoną była I.T.". Kolegium wystąpiło do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. o wydanie odpisu aktu małżeństwa K.T.. Następnie na podstawie nadesłanego odpisu skróconego aktu małżeństwa Kolegium ustaliło, że "Sąd Rejonowy w Łodzi wyrokiem z 22 maja 1991 r., sygn. akt [...] orzekł rozwód małżeństwa, którego zawarcie potwierdza niniejszy akt" tj., K.T. i I.T. (dop. Kolegium).

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czyli znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przedmiotowej sprawie nie występuje negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powoływanej ustawy, gdyż K.T. był żonaty z I. T. (z domu E.), a ich związek małżeński wyrokiem Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 22 maja 1991 r. sygn. akt [...] został rozwiązany (dowód: odpis skrócony aktu małżeństwa nr [...]).

Kolegium nie zgodziło się z poglądem organu I instancji, iż skarżąca nie spełnia warunku do przyznania spornego świadczenia określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności jej ojca nie powstał w żadnym z terminów wskazanych w tym przepisie oraz brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Odnosząc się do powyższego Kolegium zauważyło, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost wskazał, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych. Kolegium zaakcentowało, że przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Następnie odnosząc się zaś do drugiej przesłanki odmowy przyznania K. T. świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium podniosło, iż z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika natomiast, że podstawową przesłanką, jaką musi spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Następnie Kolegium stwierdziło, że K.T. (ur. [...] 1949 r.) orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z [...] września 2022 r. zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności z przyczyny oznaczonej symbolem 07-S, 11 - I oraz 05-R, ze wskazaniem, iż wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6) oraz wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). Z orzeczenia wynika, iż daty niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20.09.2022 r., orzeczenie wydano na czas określony do dnia 31.12.2023 r.

Kolegium zauważyło, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że ojciec skarżącej z uwagi na liczne schorzenia wymaga opieki o charakterze ciągłym i całodobowym. Okoliczność tą potwierdza treść wywiadów środowiskowych z 17 listopada 2022 r. i z 31 marca 2023 r. oraz złożone oświadczenia strony z 23 listopada 2022 r. i z 31 marca 2023 r. Z treści ww. wywiadów środowiskowych wynika, iż skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym ojcem, sprawuje stałą, osobistą opiekę nad nim, zamieszkuje z nim oraz dwójką dzieci w domu jednorodzinnym, stanowiącym własność M.S.. Skarżąca sama sprawuje całodobową, stałą i osobistą opiekę nad ojcem. Z wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiady środowiskowe wynika, iż "brak jest innych osób, które mogłyby sprawować opiekę nad nim, zwłaszcza, że ww. wymaga pomocy całodobowej". K.T. choruje przewlekle. Stwierdzono u niego upośledzenie narządów ruchu, chorobę układu oddechowego i krążenia, choroby narządów wydzielania wewnętrznego, ma zdiagnozowaną chorobę nerek. W marcu 2022 r. przebywał w szpitalu i przeszedł zabieg chirurgiczny w związku z niedrożnością jelit. Natomiast od [...] marca 2023 r. przebywał w Szpitalu Wojewódzkim w B. na oddziale zakaźnym z powodu infekcji COVID-19. Zaopiekowany wymaga pomocy w codziennych czynnościach, stałych wizytach lekarskich, ze względu na dietę nerkowo-cukrzycową w przygotowaniu odrębnych posiłków i ich podaniu, podawaniu leków i kontroli ich zażycia, utrzymywaniu higieny osobistej, wszelkich czynnościach pielęgnacyjnych, częstych wyjść do toalety, w tym związanych ze zbyt późnym sygnalizowaniem potrzeb, mierzeniem poziomu cukru oraz używania koncentratora tlenu. Ze względu na bardzo drżące ręce ma problemy zjedzeniem czy utrzymaniem kubka z napojem. Po domu porusza się z dużą trudnością przy pomocy balkonika, a poza domem przemieszcza się przy pomocy wózka inwalidzkiego. Leczy się w 6 przychodniach specjalistycznych oraz u lekarza POZ. Stan zdrowia K.T. uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie w życiu codziennym. Skarżąca w ramach opieki wykonuje przy ojcu następujące czynności: mycie i utrzymanie higieny osobistej, prowadzenie do toalety, ubieranie, pielęgnacja, podawanie leków, w tym insuliny, mierzenie poziomu cukru, przygotowanie i podawanie posiłków, czynności porządkowe w domu - zmywanie, pranie, robienie zakupów, wyjeżdża na badania do lekarzy specjalistów.

W świetle tych ustaleń – zdaniem Kolegium - organ I instancji w sposób dowolny uznał, iż świadczona przez skarżącą opieka nad ojcem sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, które to czynności wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym oraz, że zakres sprawowanej opieki przez wnioskodawczynię nad niepełnosprawnym ojcem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia. Nietrafne jest założenie organu I instancji, że dla przyjęcia, iż stała opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, pranie czy też robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednak skarżąca udziela pomocy ojcu (urodzonemu w 1949 r., chorującemu przewlekle) w każdej czynności życia codziennego, a w ramach opieki wykonuje przy ojcu następujące czynności: pomaga w codziennych czynnościach, stałych wizytach lekarskich, ze względu na dietę nerkowo-cukrzycową pomaga w przygotowaniu odrębnych posiłków i ich podaniu, podawaniu leków i kontroli ich zażycia, utrzymywaniu higieny osobistej, wszelkich czynnościach pielęgnacyjnych, częstych wyjść do toalety, w tym związanych ze zbyt późnym sygnalizowaniem potrzeb, mierzeniem poziomu cukru, które to przekraczają zakres czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

W ocenie organu odwoławczego w tak zakreślonym stanie faktycznym organ I instancji winien był uznać, że skarżąca realizuje wobec ojca opiekę stałą, codzienną, pozostając do dyspozycji ojca, udzielając mu pomocy i wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy, przy czym czynności opiekuńcze przekraczają zwykłe czynności prowadzone w zwykłym gospodarstwie domowym, w którym nie ma osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, o takim charakterze potrzeb co ojciec skarżącej, a co - wbrew ocenie organu I instancji - wyklucza możliwość wykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zakres podejmowanych przez skarżąca obowiązków i konieczny na to czas, zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego, jest wystarczającą przesłanką do uznania, że nie podejmuje ona zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Opieka sprawowana przez skarżącą nad ojcem jest stała i długotrwała w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium nie podzieliło także stanowiska organu I instancji, iż w sprawie nie został spełniony warunek bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jej niepodejmowaniem przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, gdyż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność K.T., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 września 2022 r.

Kolegium zwróciło również uwagę, że skarżąca pobierała zasiłek dla bezrobotnych od 26 kwietnia 2021 r. do 25 kwietnia 2022 r. Jednakże uszedł uwadze organu I instancji przepis art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. W oświadczeniach z 31 marca 2023 r. skarżąca oświadczyła, iż "Gdyby nie fakt opieki nad moim ojcem, mogłabym podjąć pracę u poprzedniego pracodawcy w charakterze rejestratorki medycznej, jednak w obecnej sytuacji nie mam takiej możliwości". Zdaniem Kolegium w świetle powyższego nie budzi wątpliwości szeroki rozmiar opieki, jaką skarżąca świadczy wobec ojca. Sprawowana przez skarżącą opieka ma charakter opieki stałej, należy uznać, że jej zakres jest znaczny i uniemożliwia podjęcie przez nią zatrudnienia. Spełniony został zatem, wbrew stanowisku organu I instancji, warunek bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia, jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad chorym niepełnosprawnym ojcem.

We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego K.T. złożyła stosowne oświadczenia służące ustaleniu prawa do tego świadczenia. Skarżąca spełnia zatem przesłanki warunkujące przyznanie tego świadczenia. Skoro spełnione zostały przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy jednoczesnym niezaistnieniu przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 powoływanej ustawy, zasadnym jest przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Powołując się na art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium wskazało, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła 31 października 2022 r. Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został natomiast złożony 12 maja 2022 r., co wynika z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z [...] lipca 2022 r., mocą którego K.T. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W wyniku rozpatrzenia odwołania od ww. orzeczenia Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z [...] września 2022 r. uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i orzekł o zaliczeniu ojca skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 września 2022 r. Biorąc pod uwagę powyższe, Kolegium ustaliło prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej począwszy od 20 września 2022 r., tj. począwszy od daty ustalonego stopnia niepełnosprawności na czas określony do dnia 31 grudnia 2023 r., tj. do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K.T., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wskazała, że zaskarża decyzję w części, w jakiej nie przyznano świadczenia pielęgnacyjnego za okres "od dnia maja 2022 r. do dnia 19 września 2022 roku".

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, pomimo że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony w okresie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od maja 2022 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje w swojej dyspozycji okres, na jaki przyznawane są świadczenia rodzinne. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast ust. 2a przywołanego przepisu zawiera wyjątek od zasady, a mianowicie w przypadku, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania administracyjnego wynika, że jej ojciec legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 19 lipca 2022 r., które zostało zmienione orzeczeniem z 20 września 2022 r. Natomiast wniosek o wydanie takiego orzeczenia został złożony w maju 2022 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w październiku 2022 r., a tym samym zgodnie z art. 24 ust. 2a ww. ustawy, skoro złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno zostać przyznane "od października 2022 roku".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy zgodne wnioski o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym złożyli – pełnomocnik skarżącej w treści skargi, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w odpowiedzi na skargę.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. [dalej: ustawa p.p.s.a.]).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach -kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę dla wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych], zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W sprawie niniejszej bezsporne jest, że ojciec skarżącej K.T. orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z [...] września 2022 r. zostały zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do 31 grudnia 2023 r. Z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca wystąpiła 31 października 2022 r. Bezsporne jest również to, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony 12 maja 2022 r., co wynika z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z [...] lipca 2022 r., mocą którego K.T. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W wyniku rozpatrzenia odwołania od ww. orzeczenia Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z [...] września 2022 r. uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i orzekł o zaliczeniu K.T. do znacznego stopnia niepełnosprawności, ustalając, iż stopień niepełnosprawności datuje się od 20 września 2022 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., uchylając w całości decyzję organu I instancji, orzekło co do istoty i przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem K.T. od 20 września 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. Organ odwoławczy nie kwestionował zasadności przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ograniczył natomiast jego zakres czasowy, przyznając wnioskowane świadczenie od daty ustalonego przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. stopnia niepełnosprawności (20 września 2022 r.) do 31 grudnia 2023 r. (data końcowa wskazana w orzeczeniu o uznaniu ojca skarżącej za niepełnosprawna w stopniu znacznym).

Sporna między stronami w niniejszej sprawie jest kwestia daty początkowej, od której skarżącej powinno zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Organ odwoławczy przyznając skarżącej świadczenie od 20 września 2022 r. de facto w treści uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia oprócz opisania stanu faktycznego spraw i przytoczenia stosownych przepisów nie uzasadnił szerzej swojego stanowiska co do ustalenia wskazanego terminu początkowego przyznania świadczenia. W zasadzie ograniczył się jedynie do stwierdzenia " (...) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należało ustalić skarżącej począwszy od dnia 20.09.2022 r., tj. począwszy od daty ustalonego stopnia niepełnosprawności na czas określony do dnia 31.12.2023 r., tj. do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności". Nieco szerzej uczynił to dopiero w odpowiedzi na skargę wskazując, iż wynika to z faktu spełnienia warunków z art. 17 ustawy dopiero w dacie wydania przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności zaopiekowanego (ojca skarżącej). Zdaniem skarżącej natomiast świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać jej przyznane od maja 2022 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Wskazać w tym miejscu należy, iż materiał dowodowy zebrany w sprawie był wystarczający do zrekonstruowania stanu faktycznego sprawy i przesądzenia, że rację w sporze należy przyznać organowi, a fakt ograniczonego uzasadnienia przez organ co do terminu przyznania świadczenia nie miał wpływu na końcowe rozstrzygnięcie w sprawie, które jest – w ocenie Sądu – w pełni prawidłowe.

Na kanwie tak określonego stanu sprawy trzeba przywołać jeszcze treść art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym to przepisem, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Rozwiązanie przewidziane w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia zatem nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności lub o jej stopniu, mającym charakter prejudycjalny dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Jednak skorzystanie z dobrodziejstwa tego unormowania jest obwarowane wystąpieniem przez osobę ubiegającą się oświadczenie ze stosownym wnioskiem do organu pomocowego o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności - w ściśle określonym terminie - tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i spełnianie przesłanek do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca sprecyzował tzw. przesłanki pozytywne warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: niepodejmowanie zatrudnienia lub faktyczna rezygnacja z wykonywanej dotychczas pracy, jeżeli takie działanie ma na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - w rozpoznawanej sprawie niepełnosprawnym ojcem.

W realiach niniejszej sprawy co do zasady skoro skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem z zachowaniem terminu, o którym mowa w przepisie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, to nabywa prawo do tego świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Istotne jest jednak, iż może to nastąpić dopiero po spełnieniu wszystkich warunków do przyznania świadczenia, w tym warunku – wynikającego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika natomiast z przedstawionego stanu faktycznego sprawy w stosunku do zaopiekowanego orzeczono stopień niepełnosprawności w stopniu znacznym od 20 września 2022 r. W tym zakresie nie budzi wątpliwości treść orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł., w którym jednoznacznie stwierdzono, że niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się od 20 września 2022 r. Świadczenie to przysługuje zatem dopiero po spełnieniu tego warunku – od daty ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności zaopiekowanego. Fakt wydania uprzednio orzeczenia o niepełnosprawności przez organ I instancji orzekający o niepełnosprawności nie może mieć tu znaczenia, albowiem orzeczenie to zostało uchylone przez organ drugiego stopnia (mylnie wskazuje pełnomocnik, że doszło do zmiany orzeczenia o niepełnosprawności).

Reasumując, w ocenie Sądu, zasadną jest konstatacja, że w przypadku skarżącej dopiero w dacie wydania orzeczenia przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. w znającego zaopiekowanego za niepełnosprawnego w stopniu znacznym od 20 września 2022 r. zostały spełnione wszystkie przesłanki wskazane w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a przesłanki te muszą być spełnione łącznie aby świadczenie mogło być przyznane. Mając na uwadze powyższe zapatrywania uznać należy, iż organ zastosował w sposób prawidłowy art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Dodatkowo, odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu administracyjnego z 11 maja 2023 r., I OSK 1080/22, zauważyć należy, że przepis art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wyjątkową regulację prawną, przełamującą zasadę wyrażoną w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wskazuje, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Wyjątkowy charakter tej regulacji prawnej prowadzi do konstatacji, iż w procesie wykładni, zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendendae, nie powinna ona uzyskać takiego rozumienia, które mogłoby rozszerzać zakres jej zastosowania. Pominięcie w procesie wykładni tegoż przepisu przesłanki "wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności", a więc takiego orzeczenia, na podstawie którego możliwe jest przyznanie uzależnionego od niepełnosprawności świadczenia rodzinnego stanowi o wadliwym odkodowaniu znaczenia owej normy prawnej, prowadzącym dodatkowo do rozszerzania wyjątku". Skorzystanie z wyjątku przewidzianego w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może więc doprowadzić niejako do wypaczenia instytucji spornego świadczenia. Gdyby bowiem uwzględnić żądanie skargi, to wówczas skarżąca uzyskałaby świadczenia za okres, gdy wobec jej ojca orzeczono stropień umiarkowany bez wskazania o stałej opieki, co jaskrawie stałoby w sprzeczności z normą art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając powyższe na uwadze, w ustalonym stanie faktycznym nie było podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego już od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności, a dopiero od daty spełnienia warunku w postaci uznania zaopiekowanego za osobę o niepełnosprawności w stopniu znacznym, co miało miejsce (zgodnie z treścią orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł.) od 20 września 2022 r.

Wskazać należy końcowo, iż zarzutu strony skarżącej naruszenia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika z niewłaściwego rozumienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 powoływanej ustawy. Organ bowiem co do zasady nie kwestionował prawa skarżącej do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności. Określenie natomiast innego terminu początkowego wynikało z faktu spełnienia dopiero w późniejszym terminie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia. Nie miało to zatem żadnego związku z kwestią interpretacji przesłanki z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Reasumując, skoro zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. została wydana zgodnie z art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego jej wydanie nie doszło do naruszenia norm prawa procesowego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, a zarzuty skargi okazały się niezasadne, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w sentencji wyroku.