Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 635/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1205
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Radom Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr SKO/41/DA-15/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi M. W. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, w tym 23 % VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem G. G. (dalej: strona, skarżący) z dnia 17 lutego 2022 r. (doprecyzowanym pismami z dnia 14 kwietnia 2022 r. i 27 maja 2022 r.) o umorzenie w całości należności wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych na rzecz osób uprawnionych, tj. J. G., N. G. i P. G., świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uzasadniając swój wniosek skarżący wskazał, że odbywa karę pozbawienia wolności, a ponadto jest w ciężkiej sytuacji finansowej i osobistej.

Decyzją z dnia 17 czerwca 2022 r., nr MOPS/DŚR/UL/460/304/2272DA/2022 działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Jeleniej Góry, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jeleniej Górze (dalej jako: MOPS lub organ I instancji) odmówił stronie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami z tym uzasadnieniem, że sytuacja osobista, majątkowa i zdrowotna skarżącego nie daje podstaw do całkowitego umorzenia zadłużenia. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji MOPS ustalił, że strona nie wywiązała się z ugody alimentacyjnej zawartej w dniu 25 czerwca 2015 r. w sprawie o sygn. akt III RC 245/15, w związku z czym wszczęta została w stosunku do niej egzekucja komornicza , w wyniku której w okresie od 27 stycznia 2016 r. do 19 kwietnia 2022 r. od dłużnika alimentacyjnego wyegzekwowano 3.506,40 zł. Zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych za okres od 1 sierpnia 2017 r. do 20 czerwca 2022 r. wynosi łącznie 3.600 zł należności głównej plus odsetki w wysokości 1.840,76 zł na dzień 17 czerwca 2022 r. oraz dalsze odsetki za zwłokę. Organ I instancji stwierdził, że wprawdzie strona od 13 stycznia 2022 r. do 15 lipca 2025 r. odbywa karę pozbawienia wolności, jednak fakt osadzenia w zakładzie karnym powinien być traktowany jako tymczasowy, gdyż w przyszłości może mieć ona możliwość spłaty zadłużenia. MOP wskazał, że umorzenie może mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, natomiast okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności jest efektem zawinionych przez skarżącego działań.

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej , powołując się na dokumenty załączone do przedmiotowego wniosku z dnia 14 kwietnia 2022 r., które jej zdaniem potwierdzają, że nie jest ona w stanie wywiązać się z nałożonego obowiązku alimentacyjnego. Odwołujący się podniósł, że prowadzona jest w stosunku do niego egzekucja komornicza z tytułu zaciągniętych kredytów, a ponadto po opuszczeniu zakładu karnego w 2025 r. jego sytuacja będzie bardzo trudna z powodu wydatków na najem mieszkania i opłaty rachunków oraz przewidywane trudności w znalezieniu pracy.

Decyzją z dnia 25 sierpnia 2022 r., nr SKO/41/DA-15/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: organ odwoławczy, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, powołując treść art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 3 oraz 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2022 r., poz. 1205) podzielił stanowisko organu I instancji , zgodnie z którym w sprawie brak jest obiektywnych czynników, na które strona nie miała wpływu, a które na trwałe uniemożliwiłyby jej wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że samo uzyskiwanie przez stronę niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Nie stanowi również podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego fakt odbywania przez stronę kary pozbawienia wolności. Przy zaistnieniu bowiem takiej okoliczności, rozważenie możliwości zastosowania ulgi wymaga uwzględnienia realnych możliwości dobrowolnego spłacenia przez stronę ciążącego na niej zobowiązania lub ściągnięcia tych należności w trybie egzekucji administracyjnej. W konsekwencji, biorąc pod uwagę wiek zobowiązanego, pozostały okres do odbycia kary pozbawienia wolności oraz fakt istnienia potencjalnych możliwości zarobkowych po zakończeniu pobytu w zakładzie karnym, Kolegium uznało, że brak jest przesłanek do udzielenia najdalej idącej ulgi w postaci całkowitego umorzenia obowiązku zwrotu świadczeń.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżący podniósł, że ze względu na swoją trudną sytuację finansową oraz fakt odbywania kary pozbawienia wolności nie jest w stanie wywiązać się z nałożonego obowiązku alimentacyjnego. Ponadto - według skarżącego - w przyszłości, po opuszczeniu zakładu karnego, jego sytuacja będzie również bardzo trudna z powodu wydatków na najem mieszkania i opłatę rachunków.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Ocena zasadności skargi wymaga więc w pierwszej kolejności przytoczenia treści przepisu art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , który reguluje całościowo kwestię możliwości umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności powstałych z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych Zgodnie z art. 30 ust. 1 powołanej wyżej ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczek alimentacyjnych oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego w wysokości zależnej od stopnia skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego.

Oznacza to ,że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe we wszystkich trzech sytuacjach, czyli : z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczek alimentacyjnych oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego

Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Przytoczony przepis art.30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów reguluje dwie odrębne sytuacje , mogące doprowadzić do uzyskania przez dłużnika alimentacyjnego ulgi w spłacie należności związanych z wypłatą przez Państwo świadczeń wynikających z obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego. Z treści cytowanego przepisu art. 30 ust.1 wskazanej wyżej ustawy wynika , że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe we wszystkich trzech przypadkach , a mianowicie :1/ z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie tej ustawy , 2/ z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej , 3/ należności likwidatora funduszu alimentacyjnego. We wskazanych przypadkach przy umorzeniu należności decydujące znaczenie mają określone wartości i okresy skuteczności egzekucji.

Z kolei ust.2 art.30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów reguluje możliwość zastosowania ulgi w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przy uwzględnieniu przesłanki związanej z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Natomiast dokonując wykładni użytego w tym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art.2 pkt 3 powołanej wyżej ustawy. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Rzecz jednak w tym, że stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji , organ ten prezentując jednoznaczny pogląd w tej sprawie z punktu widzenia spełniania przez skarżącego przesłanek z art. 30 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jednocześnie przeanalizował jednak sytuację strony z punktu widzenia przesłanek , o których mowa w ust.2 tegoż przepisu. Takiej oceny- w związku z zarzutami podniesionych w tym zakresie przez stronę w odwołaniu - dokonał także organ II instancji ,który rozpoznał wniosek skarżącego również z punktu widzenia przesłanek , o których mowa w tym przepisie , a więc dokonał oceny jego sytuacji dochodowej i rodzinnej . W tym zakresie organy obu instancji poczyniły stosowne ustalenia faktyczne , które pozwoliły na podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego.

W tym miejscu wymaga zaakcentowania ,że decyzja wydawana na podstawie art.30 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter uznaniowy . Natomiast decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).Prawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie ewentualnego umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – skoro rozstrzygnięcie w tym zakresie uzależnione jest również od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym – wyraża się w rzetelnym ustaleniu aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie okoliczności te zostały przez organy należycie zbadane. Ustalenia organów mają charakter prawidłowy i odpowiadają regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji uznać należało, że orzeczona odmowa umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego mieści się w granicach przysługującego organom w przedmiotowej sprawie uznania administracyjnego.

Bezspornym bowiem pozostaje fakt, że skarżący obecnie do 15 lipca 2022r. odbywa karę pozbawienia wolności. Jak trafnie zauważyły organy obu instancji – wiek ( rocznik 1985) i sytuacja zdrowotna skarżącego umożliwia mu po opuszczeniu zakładu karnego podjęcie przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to aktywność będzie generować dochód , umożliwiający spłatę obciążających go zobowiązań .

W związku z powyższym stwierdzić należy, że pomimo, iż obecnie skarżący nie uzyskuje dochodu , który uniemożliwiłby mu spłatę posiadanego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego , to nie można wykluczyć, że w przyszłości możliwość taką będzie on posiadał, co przesądza o tym, że w sytuacji skarżącego w pierwszej kolejności winny być brane pod uwagę wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, obok instytucji umorzenia możliwości, to jest odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zadłużenia na raty, które to rozwiązania są korzystniejsze z punktu widzenia interesu społecznego. Stąd wniosek o umorzenie posiadanego długu nie znajduje obecnie uzasadnionych podstaw.

W tym miejscu wymaga ponownego podkreślenia, że zastosowanie instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Stosownie do art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. W przypadku uchylania się od tego obowiązku osobie uprawnionej mogą być przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego (wcześniej zaliczka alimentacyjna), jednak system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Wobec tego wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Dlatego umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa, bytowa i zdrowotna zobowiązanego, nie pozwala mu na całkowite wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w realiach badanej sprawy .Zgodzić bowiem należy się z organami obu instancji ,że sytuacja życiowa skarżącego , w szczególności jego pobyt w zakładzie karnym , który ma charakter tymczasowy , sam przez się nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego . Powinnością skarżącego wobec posiadania omawianego zadłużenia, jest stałe podejmowanie działań zmierzających do poprawy jego sytuacji w takim stopniu, by mógł on wywiązać się z ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku zwrotu.

Z powyższych względów skarga przedstawia się jako niezasadna , co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej oddalenia na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023r. poz. 259. ), dalej p.p.s.a. Natomiast kierując się prokonstytucyjną wykładnią przepisów oraz biorąc pod uwagę stan prawny ukształtowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 należało przyznać pełnomocnikowi z urzędu koszty pomocy prawnej do poziomu równego wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru. W konsekwencji w pkt. II wyroku przyznano adwokatowi M. W. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 480zł brutto tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje pogląd, wedle którego ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru zobowiązania są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne.