Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 296/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6176 Komornicy i syndycy upadłości
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 3 ust. 1, art 19 ust. 1 pkt 2, art. 144 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 121
law: Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2000 nr 303 poz 16 art. 1, art. 2 ust. 2 i art. 6 ust. 1
law: Dyrektywa Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i  pracy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 441/21 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska asesora komorniczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 441/21, wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 145 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (akt. tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 23 grudnia 2020 r., nr DWOiP-IV.6340.364.2020, w przedmiocie odwołania ze stanowiska asesora komorniczego: uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 7 października 2020 r., znak: W.IV.47-272/20 (pkt 1); umorzył postępowanie administracyjne (pkt 2); zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego A. M. 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 3).

Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 13 lutego 2002 r. skarżący A. M. został powołany na stanowisko asesora komorniczego w Kancelarii A. M. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K.

W związku z ukończeniem 6 października 2020 r. 65 roku życia, Prezes Sądu Apelacyjnego w Łodzi decyzją z 7 października 2020 r., nr W.IV.47-272/20, odwołał skarżącego z zajmowanego stanowiska asesora komorniczego.

Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji, na skutek którego Minister Sprawiedliwości decyzją z 23 grudnia 2020 r., nr DWOiP-IV.6340.364.2020, utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. dalej: "k.p.a.") oraz art. 144 ust. 1 pkt 4 ustawy z 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 121 ze zm., dalej: "u.k.s.").

Uwzględniając skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości, WSA wskazał, że istota sporu sprowadza się do kwestii, czy art. 141 ust. 1 pkt 4 u.k.s., będący materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, nie stoi w sprzeczności z normami art. 2 ust. 2, art. 4 ust. 1 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE oraz art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych.

Zgodnie z art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. prezes właściwego sądu apelacyjnego z urzędu odwołuje asesora z zajmowanego stanowiska, jeżeli ukończył 65 rok życia, natomiast z art 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. wynika, że Minister Sprawiedliwości z urzędu odwołuje, w drodze decyzji, komornika z zajmowanego stanowiska, jeżeli komornik ukończy 65 rok życia. W ocenie WSA tożsamość przesłanki, której ziszczenie warunkuje odwołanie z zajmowanego stanowiska zarówno komornika sądowego jak i asesora komorniczego, pozwala stwierdzić, że prezentowane w orzecznictwie stanowisko, w myśl którego art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a dyrektywy 2000/78/WE, znajduje zastosowanie również w przypadku asesorów komorniczych - w przypadku określonym w art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. W świetle art. 1 dyrektywy 2000/78/WE, celem dyrektywy w odniesieniu do zatrudnienia i pracy jest walka z określonymi rodzajami dyskryminacji, wśród których jest ta ze względu na wiek, w celu realizacji w Państwach Członkowskich zasady równego traktowania.

WSA wskazał, że przepisy, na podstawie których, w przypadku osiągnięcia przez dane osoby określonego w nich dla celów przejścia na emeryturę wieku, następuje rozwiązanie z mocy prawa stosunku pracy, są przepisami wprowadzającymi gorsze traktowanie osób, które osiągnęły ten wiek, w stosunku do wszystkich pozostałych osób czynnych zawodowo. Takie przepisy wprowadzają bowiem odmienne traktowanie bezpośrednio ze względu na wiek, o którym stanowi art. 2 ust. 1 i art. 2 lit. a dyrektywy 2000/78/WE. Zdaniem sądu pierwszej instancji, ani w treści przyjętej regulacji w u.k.s., ani w uzasadnieniu projektu tej ustawy (druk sejmowy nr 1582) nie zostało obiektywnie i racjonalnie uzasadnione, zgodnym z przepisami celem, zastosowanie zasady odmiennego traktowania ze względu na wiek komorników sądowych w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, co zgodnie z tym przepisem mogłoby stanowić podstawę uchylenia zakazu dyskryminacji, o której stanowi art. 2 cyt. dyrektywy. Ponadto nie można również uznać, że wybrane środki mające służyć do realizacji celu są właściwe i konieczne. W uzasadnieniu projektu ustawy o komornikach sądowych stwierdza się, że obniżenie wieku z 70 do 65 roku życia w odniesieniu do komorników sądowych jest usprawiedliwione "specyfiką zawodu komornika", który "wymaga szczególnie dobrej kondycji fizycznej i odporności psychofizycznej"; faktem bycia przez komornika funkcjonariuszem publicznym, co miałoby uzasadniać przypuszczenie, że osiągnięcie wieku 65 lat uniemożliwi sprostanie przewidzianym w ustawie obowiązkom, a ponadto "wpłynie negatywnie na prawidłowy przebieg postępowania egzekucyjnego", co z kolei nie zapewnia właściwej ochrony praw i interesów stron postępowania egzekucyjnego. Wskazano także, że wymagania te z uwagi na okoliczność, że z założenia ustawodawcy - asesura komornicza jest szkoleniem w celu samodzielnego wykonywania zawodu komornika - należy odnieść również do asesorów.

Sąd pierwszej instancji uznał, że samo osiągnięcie wieku emerytalnego przez asesora komorniczego, tak jak komornika sądowego, nie może uzasadniać jego odwołania, gdyż ani szybkość, ani sprawność postępowania nie jest warunkowana wiekiem, lecz charakterem i celem czynności egzekucyjnych. Żadna z czynności egzekucyjnych nie wymaga od komorników/asesorów komorniczych szczególnej sprawności fizycznej, która wyróżniałaby ich na tle innych zawodów prawniczych.

Odwołanie asesora komorniczego, tak jak i komornika sądowego, z chwilą ukończenia 65 roku życia jest zdaniem WSA, traktowaniem komorników/asesorów komorniczych mniej korzystnie w porównaniu z innymi osobami wykonującymi prawniczą działalność zawodową i posiadającymi również status funkcjonariuszy publicznych lub zawodu zaufania publicznego takimi jak notariusze, sędziowie, czy prokuratorzy.

WSA uznał więc, że art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a dyrektywy 2000/78/WE. Tym samym, art. 144 ust. 1 pkt 4 - tak jak art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. - narusza fundamentalne wartości wynikające z wiążącego Rzeczpospolitą Polską prawa międzynarodowego, tj. przepisów unijnych, w tym art. 2 ust. 2 lit. a dyrektywy 2000/78/WE (gdyż nie spełnia kryteriów przewidzianych w art. 6 ust. 1 tej dyrektywy) oraz wspomnianego art. 21 Karty Praw Podstawowych. WSA zaznaczył, że wiążący charakter Karty wynika z postanowień art. 6 ust. 1 TUE. Przepisy u.k.s. nie mogą zatem w sposób przewidziany w art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. dyskryminować osób ze względu na wiek. Jak zaś wynika z orzecznictwa TSUE, na sądzie krajowym spoczywa obowiązek zagwarantowania przestrzegania zasady niedyskryminacji ze względu na wiek, skonkretyzowanej w dyrektywie Rady 2000/78/WE poprzez niestosowanie, w razie potrzeby jakichkolwiek sprzecznych z nią przepisów prawa krajowego, dlatego też WSA stwierdził, że przepisu art. 144 § 1 pkt 4 u.k.s. w tej sprawie nie mógł zastosować.

W związku z naruszeniem przepisów 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s., art. 2 ust. 2 lit. a i art. 6 ust.1 dyrektywy 2000/78/WE oraz art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych,

WSA uchylił zaskarżoną decyzję, jak decyzję Ministra Sprawiedliwości z 5 czerwca 2020 r. oraz na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne.

II.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył Minister Sprawiedliwości i zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. w zw. z art. 2 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.Urz.UE.L. Nr 303, str. 16; dalej: "dyrektywa Rady 2000/78/WE"), poprzez błędną wykładnię i uznanie, że art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. stanowi przejaw dyskryminacji w rozumieniu art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady 2000/78/WE i nie stanowi obiektywnego i racjonalnego uzasadnionego celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego wyjątku, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 2000/78/WE.

III.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, jak też nie zostały spełnione warunki, wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał niniejszą sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

2. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna Ministra Sprawiedliwości oparta została wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zaś

sformułowany w ramach tej podstawy zarzut dotyczy naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i uznanie, że art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. stanowi przejaw dyskryminacji w rozumieniu art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady 2000/78/WE i nie stanowi obiektywnego i racjonalnego uzasadnionego celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego wyjątku, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 2000/78/WE.

3. Jak trafnie zauważył sąd pierwszej instancji, przyjęta w art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. regulacja prawna dotycząca asesorów komorniczych jest "zbieżna" z rozwiązaniem dotyczącym komorników sądowych - określonym w art 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. Zgodnie z art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. prezes właściwego sądu apelacyjnego z urzędu odwołuje, w drodze decyzji, asesora z zajmowanego stanowiska, jeżeli ukończył 65 rok życia. W myśl zaś art 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. Minister Sprawiedliwości z urzędu odwołuje, w drodze decyzji, komornika z zajmowanego stanowiska, jeżeli komornik ukończył 65 rok życia. Tożsamość przesłanek określonych w tych przepisach pozwala na wykorzystanie w pełni dorobku orzecznictwa sądów administracyjnych w sprawach związanych z zagadnieniem dyskryminacji z uwagi na wiek w odniesieniu do komorników.

4. Uwzględniając różnice w normatywnym statusie stanowiska komornika sądowego i stanowiska asesora komorniczego, zauważyć trzeba, że kluczową normą statuującą podstawy pragmatyki służbowej komornika sądowego jest art. 3 ust. 1 u.k.s., zgodnie z którym komornik jest organem władzy publicznej w zakresie wykonywania czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym. Czynności te wykonuje komornik, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w ustawach. Trzeba więc zauważyć, że co do zasady asesor komorniczy również może dokonywać czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, a ich zakres określają przepisy prawa oraz zlecenie komornika (art. 138 ust. 1-5 u.k.s.). Stąd należy wyprowadzić wniosek, że status obu wskazanych podmiotów prawa - w zakresie istotnym dla oceny spornego zagadnienia dyskryminacji - jest co do istoty tożsamy, co ma znaczenie w rozpoznawanej sprawie - o czym w dalszej części uzasadnienia.

5. W ocenie NSA, nietrafny jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, w którym organ dopatruje się naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. w związku z art. 2 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 2000/78/WE, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że art. 144 ust. 1

pkt 4 u.k.s. stanowi przejaw dyskryminacji w rozumieniu art. 2 ust. 2 tej dyrektywy i nie stanowi obiektywnego i racjonalnego uzasadnionego celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego wyjątku, o którym mowa w jej art. 6 ust. 1. Uzasadniając to stanowisko Minister Sprawiedliwości podniósł, że obniżenie górnej granicy wiekowej asesora komorniczego należy wiązać z obniżeniem tejże granicy wieku komornikowi sądowemu, zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. Ponadto, organ wskazał, że asesura komornicza jest etapem poprzedzającym powołanie na stanowisko komornika, co oznacza, że ma przygotować daną osobę do wykonywania zawodu komornika. W przepisie art. 138 u.k.s. ustawodawca szczegółowo określił zakres czynności podejmowanych przez asesora komorniczego, a nie ulega wątpliwości, że wykonując czynności powierzone przez komornika asesorowi komorniczemu, pełniącemu funkcję zastępcy komornika, przysługują wszystkie prawa i obowiązki komornika. Wobec powyższego, wysoka sprawność zawodowa, a co za tym idzie, utrzymanie czynności egzekucyjnych na wysokim poziomie i ochrona stron postępowania, wymagana jest także od asesora, który wykonuje czynności zlecone przez komornika sądowego.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że omawiane zagadnienie - co do zasady - było już przedmiotem orzecznictwa sądów administracyjnych w sprawach związanych z identycznym mechanizmem prawnym ustawowego obniżenia granicy wieku aktywności zawodowej komorników sądowych, a ugruntowane w tym zakresie wnioski oraz ocena prawna są aktualne w odniesieniu do sytuacji asesorów komorniczych. Wskazać więc należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z: 16 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 1794/21; z 7 października 2021 r., sygn. akt II GSK 1060/21 i II GSK 1278/21; z 30 czerwca 2020 r" sygn. akt II GSK 582/21, 7 września 2021 r., sygn. akt 585/21 i II GSK 962/21, wyraził jednoznaczne stanowisko, że art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s., zgodnie z którym Minister Sprawiedliwości z urzędu odwołuje komornika z zajmowanego stanowiska, jeżeli komornik ukończył 65 rok życia, stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy Rady 2000/78/WE. NSA uznał jednocześnie, że przepis ten, jako niezgodny z wymogami prawa unijnego, nie może być stosowany. Jak bowiem wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, na sądzie krajowym spoczywa obowiązek zagwarantowania przestrzegania zasady niedyskryminacji - w tym przypadku ze względu na wiek - skonkretyzowanej w dyrektywie Rady 2000/78/WE.

7. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela argumentację odnoszącą się identyfikacji istoty zakazu dyskryminacji w rozumieniu dyrektywy Rady 2000/78/WE oraz jej znaczenia na gruncie analizowanych rozwiązań prawnych w cyt. ustawie o komornikach sądowych, uznając, że ma ona zastosowanie wprost także do sytuacji asesorów komorniczych, ukształtowanej przez ustawodawcę w art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. NSA podkreśla, że stosownie do art. 1 dyrektywy Rady 2000/78/WE, celem dyrektywy jest wyznaczenie ogólnych ram dla walki z dyskryminacją ze względu na religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i pracy. Ma to związek z nadrzędnym celem UE, jakim jest realizacja w Państwach Członkowskich zasady równego traktowania. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych UE, zakazana jest wszelka dyskryminacja w szczególności ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub przekonania, poglądy polityczne lub wszelkie inne poglądy, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną.

8. W myśl art. 2 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE zasada równego traktowania oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w art. 1 tej dyrektywy. Artykuł 2 ust. 2 lit. a) cyt. dyrektywy uściśla, że do celów ust. 1 dyskryminacja bezpośrednia występuje w przypadku, gdy osobę traktuje się mniej przychylnie, niż traktuje się inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1 tejże dyrektywy. Jak przyjmuje TSUE, z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2000/78/WE wynika, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne (por. m.in. wyroki TSUE: z 6 listopada 2012 r., w sprawie C-286/12, Komisja Europejska przeciwko Węgrom, pkt 55; z 5 lipca 2012 r. w sprawie C-141/11 Hórnfeldt, pkt 21).

9. Nie ulega wątpliwości, że przepisy, na podstawie których okoliczność osiągnięcia przez dane osoby wieku określonego przez te przepisy dla celów przejścia na emeryturę pociąga za sobą rozwiązanie z mocy prawa stosunku pracy, należy uznać za wprowadzające gorsze traktowanie osób, które osiągnęły ten wiek, w stosunku do wszystkich pozostałych osób czynnych zawodowo. Takie przepisy wprowadzają zatem odmienne traktowanie bezpośrednio ze względu na wiek, o którym stanowi art. 2 ust. 1 i art. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78/WE (por. wyrok TSUE w sprawie C-286/12, Komisja Europejska przeciwko Węgrom, pkt 51; zob. podobnie wyrok TSUE z 16 października 2007 r. w sprawie C-411/05 Palacios de la Villa, Zb.Orz. s. 1-8531, pkt 51).

10. Podobne stanowisko - odnoszące się do kwestii zasadności rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę wyłącznie z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego, a w konsekwencji zagadnienia bezpośredniej dyskryminacji - zajął Sąd Najwyższy m.in. w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z 21 stycznia 2009 r. (sygn. akt II PZP 13/08). Zdaniem SN, osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie może stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę. W ocenie Sądu Najwyższego rozwiązanie za wypowiedzeniem umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony wyłącznie z powodu osiągnięcia przez pracownika wieku emerytalnego stanowi bezpośrednią dyskryminację ze względu na wiek.

11. Zasada niedyskryminacji ze względu na wiek jest podstawową zasadą prawa UE i każdy wyjątek od tej zasady powinien być uzasadniony celem publicznym z zakresu polityki społecznej (zob. wyrok TSUE z 22 listopada 2005 r. w sprawie Werner Mangold, C-144/04,; Zb.Orz. s. 1-9981, pkt 75; art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, proklamowanej w Nicei 7 grudnia 2000 r.; Dz.U. C 364, s. 1). Z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE wynika, że celami, które można uważać za zgodne z prawem w rozumieniu tego przepisu i co za tym idzie za mogące uzasadnić odstępstwo od zakazu dyskryminacji ze względu na wiek, są cele z zakresu polityki społecznej, takie jak cele związane z polityką zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego.

12. TSUE uznaje, że obiektywne i racjonalne uzasadnienie stanowienia odstępstw od omawianej zasady nie może przebiegać w sposób dowolny, niemający racjonalnych podstaw. Tym samym na Państwa Członkowskie został nałożony obowiązek wykazania, że obrany cel, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, nie jest celem hipotetycznym, zaś jego realizacja jest konieczna i uzasadnia w rezultacie odejście od zasady niedyskryminacji ze względu na wiek. Do sądu krajowego należy zaś ustalenie, czy uregulowania, których dotyczy zawisły przed nim spór, mają zgodny z prawem cel i czy krajowe władze ustawodawcze lub wykonawcze mogą w sposób zasadny twierdzić, że przy wzięciu pod uwagę zakresu uznania, którym dysponują państwa członkowskie w zakresie polityki społecznej, wybrane środki są właściwe i konieczne dla osiągnięcia tego celu (pkt 52 wyroku z TSUE z 5 marca 2009 r., w sprawie C-388/07).

13. Biorąc pod uwagę powyższe zasady, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że dokonana przez sąd pierwszej instancji wykładnia art. 144 ust. 1 pkt 4

u.k.s. była prawidłowa. Sąd pierwszej instancji uwzględnił więc w procesie wykładni powołanego przepisu jego niebudzące wątpliwości znaczenie językowe. Następnie WSA zastosował reguły usuwania kolizji normatywnej pomiędzy prawem UE - art. 2 ust. 2 lit. a dyrektywy Rady 2000/78/WE - z przepisem art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. Naczelny Sądu Administracyjny stwierdza przy tym, że w procesie tworzenia prawa (zob. projekt ustawy o komornikach sądowych; druk sejmowy nr 1582, dostępny pod adresem: https://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/druk.xsp?nr=1582), jak też w treści przyjętych przepisów cyt. ustawy, projektodawcy w najmniejszym stopniu nie wykazali - w sposób obiektywny i racjonalny - że zastosowany mechanizm prawny obniżenia górnego wieku asesorów komorniczych jest uzasadniony i odpowiada wymogom art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE.

14. Należy zauważyć, że w uzasadnieniu omawianego projektu ustawy stwierdzono jedynie, że obniżenie wieku z 70 roku życia do 65 roku życia w odniesieniu do komorników sądowych jest usprawiedliwione: "specyfiką zawodu komornika", który "wymaga szczególnie dobrej kondycji fizycznej i odporności psychofizycznej"; faktem bycia przez komornika funkcjonariuszem publicznym. Zakładając, że te same argumenty zastosowano przy analogicznej regulacji dotyczącej asesorów komorniczych - co zresztą podniesiono w skardze kasacyjnej - nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego wadliwość tej regulacji w świetle prawa UE. Nie zostały bowiem wyraźnie sformułowane cele, o których mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, a przede wszystkim nie uzasadniono obiektywnie konieczności wprowadzenia takich zmian legislacyjnych, opierając się jedynie na tezach pozbawionych analitycznego uzasadnienia, które mogłoby stanowić podstawę oceny racjonalności takiego rozwiązania.

15. Wskazane deficyty są istotne, albowiem w celu odparcia zarzutu zastosowania zakazanej dyskryminacji ze względu na wiek, konieczne jest spełnienie wysokich wymagań dowodowych w zakresie wykazania dysfunkcjonalności utrzymania zasady niedyskryminacji (zob. m. in. wyrok TSUE z 5 marca 2009 r. w

sprawie C-388/07, The Incorporated Trustees of the National Council on Ageing (Age Concern England) p-ko Secretary of State for Business, Enterprise and Regulatory Reform, (ECLI:EU:C:2009:128). TSUE wskazuje w tym przedmiocie przede wszystkim na dowody z dokumentów w zakresie krajowej procedury legislacyjnej, mogące przedstawiać uwarunkowania polityczne, gospodarcze, społeczne, demograficzne, finansowe czy analizujące sytuację na krajowym rynku pracy.

16. Trafnie więc stwierdził WSA, że że samo osiągnięcie wieku emerytalnego przez asesora komorniczego, tak jak komornika sądowego nie może uzasadniać jego odwołania, gdyż ani szybkość, ani sprawność postępowania nie jest warunkowana wiekiem, lecz charakterem i celem czynności egzekucyjnych. Żadna z czynności egzekucyjnych nie wymaga od komorników/asesorów komorniczych szczególnej sprawności fizycznej, która wyróżniałaby ich na tle innych zawodów prawniczych.

17. Autor skargi kasacyjnej nie podważył także trafności oceny wyrażonej przez WSA, że odwołanie asesora komorniczego, tak jak i komornika sądowego z chwilą ukończenia 65. roku życia jest traktowaniem komorników/asesorów komorniczych mniej korzystnie w porównaniu z innymi osobami wykonującymi prawniczą działalność zawodową i posiadającymi również status funkcjonariuszy publicznych lub zawodu zaufania publicznego takimi jak notariusze, sędziowie, czy prokuratorzy. Nie ma znaczenia podnoszony w skardze kasacyjnej argument, że z uwagi na charakter powołania asesora oraz specyfikę stosunku służbowego łączącego asesora z komornikiem nie można wprost porównywać sytuacji zawodowej asesora z innymi osobami czynnymi zawodowo zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę. Jak wyżej wskazano, konieczność zastosowania wzorca właściwego dla innych zawodów zaufania publicznego dla oceny istoty statusu służbowego asesora komorniczego wynika z przydanego asesorom uprawnienia do dokonywania czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, co jest zastrzeżone dla funkcjonariuszy państwowych o ustawowo określonym statusie służbowym.

18. Nie ma także znaczenia, jaki organ powołuje asesora komorniczego i co wynika z wewnętrznej relacji komornik-asesor komorniczy, skoro asesor poddany jest ustawowym rygorom w zakresie w zakresie zarówno wykonywanych czynności, jak i odpowiedzialności z tego tyłu. Skoro ustawodawca zdecydował o funkcjonowaniu instytucji asesora komorniczego, ustawowo określając zasady pełnienia tej służby, to w rezultacie tej decyzji zachodzi konieczność uwzględniania wszystkich konsekwencji wynikających ze służbowego statusu asesora komorniczego, w tym ograniczeń w zakresie dopuszczalnej ingerencji w treść tego statusu, które sprzeciwiają się naruszeniu zakazu niedyskryminacji.

19. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko wyrażone przez sąd pierwszej instancji, że art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s. stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a dyrektywy 2000/78/WE, naruszając tym samym art. 2 ust. 2 lit. a dyrektywy 2000/78/WE oraz art. 21 Karty Praw Podstawowych UE.

20. Kierując się zasadami prawa UE, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki odstąpienia od stosowania przepisu art. 144 ust. 1 pkt 4 u.k.s., jako naruszającego ogólną zasadę niedyskryminacji ze względu na wiek. Jak bowiem stwierdził Trybunału Sprawiedliwości UE w wyroku z 19 kwietnia 2016 r., w sprawie Dansk Industri, C- 441/14, prawo UE należy interpretować w ten sposób, że nakłada ono na sąd krajowy rozpatrujący spór pomiędzy jednostkami objęty zakresem zastosowania dyrektywy Rady 2000/78 ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy obowiązek, przy stosowaniu przepisów jego prawa krajowego, dokonywania ich wykładni w sposób zgodny z tą dyrektywą, a gdyby dokonanie takiej wykładni okazało się niemożliwe - odstąpienia w razie potrzeby od stosowania przepisów tego prawa krajowego naruszających ogólną zasadę niedyskryminacji ze względu na wiek.

21. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.

-----------------------

Sygn. akt II GSK 296/22

2

Sygn. akt II GSK 296/22

Sygn. akt II GSK 296/22

5

Sygn. akt II GSK 296/22

Sygn. akt II GSK 296/22

10

Sygn. akt II GSK 296/22

Sygn. akt II GSK 296/22

li