Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1153/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 24 maja 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1475/21 w sprawie ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 lutego 2022 r., II SA/Gl 1475/21 oddalił skargę G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł G. J., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 5 ust. 2a w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 listopada 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2019.2407 ze zm.), dalej jako "ustawa 500+", przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem zawarte pomiędzy J. J. i G. J. w dniu [...] czerwca 2016 roku przed mediatorem sądowym T. M., które następnie zatwierdzone zostało przez Sąd Okręgowy w [...], nie stanowi o opiece naprzemiennej, wobec czego G.J. nie przysługuje prawo do połowy świadczenia wychowawczego w okresie od dnia 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. na rzecz N.J.

W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Analizę zarzutów kasacyjnych wypada poprzedzić stwierdzeniem, iż niepodniesienie w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania odnoszących się do podstawy faktycznej wyrokowania petryfikuje ustalenia faktyczne leżące u podstaw kontrolowanego wyroku i nie pozwala aktualnie zarówno podważyć oceny okoliczności faktycznych dokonanych ww. wyrokiem, jak i przyjąć innych okoliczności za podstawę faktyczną kontrolowanego wyroku. Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika natomiast, iż skarżący w dniu 1 lutego 2021 r. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę N. i syna J. Informacją z dnia [...] maja 2021 r. Prezydent Miasta C. przyznał wnioskodawcy prawo do świadczeń w formie świadczenia wychowawczego na syna J. na okres od dnia 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 500 zł miesięcznie, natomiast decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] organ ten odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na córkę N. w okresie od dnia 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. W motywach powyższej decyzji organ I instancji wskazał, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, że córka N. nie mieszka z ojcem od dnia 8 kwietnia 2020 r., kiedy to zamieszkała z matką, zaś sposób opisanych kontaktów w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 15 stycznia 2021 r. oraz w oświadczeniu z dnia 29 kwietnia 2021 r. nie stanowi opieki naprzemiennej, rozumianej w myśl art. 5 ust. 2a ustawy 500+. Na gruncie powyższych okoliczności organ uznał, że skarżący nie kwalifikuje się do przyznania świadczenia wychowawczego na córkę N.. W następstwie rozpoznania odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ww. decyzją z dnia [...] września 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając trafność rozstrzygnięcia i argumentacji zaskarżonej decyzji. Powyższe stanowisko organów za zasadne uznał Sąd I instancji, który zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 lutego 2022 r., II SA/Gl 1475/21 oddalił skargę G. J. na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]

W tym stanie sprawy odnosząc się do zarzutu kasacji wypada zauważyć, iż przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2019 r., stanowi, iż świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a tejże ustawy. Powyższe oznacza, iż w odniesieniu do matki i ojca dziecka ustawa 500+, jako podstawowy warunek uzyskania świadczenia wychowawczego statuuje wymóg wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na ich utrzymaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja opisana w art. 5 ust. 2a tejże ustawy. Przepis ten stanowi bowiem, iż w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Z okoliczności badanej sprawy wynika, iż miejscem zamieszkania małoletniej N. J. jest każdorazowe miejsce zamieszkania jej matki. Rozstrzygnął o tym w wyroku rozwodowym Sąd Okręgowy w [...]. Tym samym skarżący nie wypełnia warunku wspólnego zamieszkiwania z małoletnią córką, którego spełnienie jest konieczne na gruncie art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+. Pozostawanie dziecka na utrzymaniu ojca, co podkreśla skarżący, nie jest okolicznością samodzielnie wystarczająca do przyznania świadczenia wychowawczego. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki lub ojca musi zostać spełniony jednocześnie, nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem albo tylko pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki lub ojca. Powyższe oznacza, iż skarżący nie mógł nabyć prawa do świadczenia wychowawczego w oparciu o zasadę wyrażoną w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+. W takiej sytuacji wymagało wyjaśnienia, czy skarżący może ubiegać się o przyznanie świadczenia wychowawczego na podstawie regulacji szczególnej, wynikającej art. 5 ust. 2a ustawy 500+.

Jakkolwiek wprowadzeniu pojęcia opieki naprzemiennej nie towarzyszyło zdefiniowanie tegoż wyrażenia, to aktualnie sądownictwo administracyjne zgodnie wskazuje, że pod tym pojęciem należy uznawać opiekę wykonywaną na podstawie orzeczenia sądu powszechnego wykonywaną przez oboje rodziców w następujących po sobie porównywalnych okresach, zakładającą naprzemienne zamieszkiwanie dziecka u każdego z rodziców (vide: wyrok NSA z dnia 29 września 2021 r., I OSK 4362/18; wyrok NSA z dnia 8 lutego 2022 r., I OSK 1327/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Mając na uwadze, iż wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w [...], w którego treści skarżący upatruje rozstrzygnięcia w przedmiocie opieki naprzemiennej, wydany został w dniu 29 czerwca 2016 r., a zatem tylko nieznacznie wyprzedził wejście w życie przepisów ustawy 500+, to należy zauważyć, iż na istnienie orzeczenia sądowego ustanawiającego opiekę naprzemienną wskazuje nie tylko wyraźne posłużenie się pojęciem opieki naprzemiennej w treści orzeczenia sądu powszechnego. Za wystarczające wypada uznać także orzeczenie, mocą którego opieka nad dzieckiem została przyznana obojgu rodzicom i miała być wykonywana przez każdego z nich w następujących po sobie porównywalnych okresach (vide: wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r., I OSK 844/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Poddając analizie pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymaniu kontaktów z dzieckiem, zawarte pomiędzy rozwodzącymi się małżonkami J. J. i G. J. w dniu 7 czerwca 2016 r., należy zauważyć, iż opieka naprzemienna, jako związana z relacjami między rodzicami i dziećmi pozostaje instytucją prawa rodzinnego, a jej ustanowienie stanowi rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej. Instytucja opieki (pieczy) naprzemiennej znajduje bowiem oparcie w uprawnieniu sądu rodzinnego i opiekuńczego do rozstrzygania o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, którą rodzice muszą posiadać, przez ustalenie miejsca pobytu dziecka, nie zaś w uprawnieniu tegoż sądu do rozstrzygnięcia o prawie do kontaktów, które jest kwestią pochodną od miejsca pobytu dziecka. Przy czym pozostawienie obojgu rodzicom pełnej władzy rodzicielskiej nie jest tożsame z powierzeniem im opieki (pieczy) naprzemiennej, a więc pozostawienie nieuszczuplonej władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznie powstania pieczy naprzemiennej (vide: wyrok NSA z dnia 29 września 2021 r., I OSK 4362/18 i przywołane tam poglądy doktryny, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Systematyka ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2019.2086 ze zm.), dalej jako "k.r.o. wskazuje na odrębność takich kwestii jak władza rodzicielska (Oddział 2) i kontakty z dziećmi (Oddział 3). Ustawodawca odróżnia władzę rodzicielską i sprawowaną w jej ramach pieczę nad dzieckiem oraz jego wychowywanie, od kontaktów z dzieckiem. Władza rodzicielska obejmuje obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim, a nadto zobowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa, odpowiednio do jego uzdolnień (art. 95 § 1 i art. 96 § 1 k.r.o.). Natomiast kontakty z dzieckiem są niezależne od władzy rodzicielskiej i nie wchodzą w jej zakres (vide: T.Sokołowski, Charakter prawny osobistej styczności rodziców z dzieckiem, KPPr. 2000/2, s. 291). Zgodnie z art. 113 k.r.o., niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej.

Na gruncie powyższych uwag trafnie wskazano w dotychczasowym postępowaniu, iż pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymaniu kontaktów z dzieckiem, zawarte przez skarżącego w dniu 7 czerwca 2016 r. nie wskazuje na ustanowienie opieki (pieczy) naprzemiennej. Nie wynika to w szczególności z tej części zawartego porozumienia, które odnosi się do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, a które pozbawione jest odniesienia do sposobu wykonywania opieki nad małoletnią córką N. Natomiast zaakceptowane przez sąd rozwodowy porozumienie o sposobie utrzymywania kontaktów między rodzicami a małoletnią córką N., nie stanowi rozstrzygnięcia w przedmiocie władzy rodzicielskiej i już tylko z tego powodu nie może być postrzegane jako ustanawiające opiekę naprzemienną nad małoletnim dzieckiem.

Ponadto trafnie wskazano w dotychczasowym postępowaniu, iż zakres ustalonych kontaktów z dzieckiem wskazuje wyraźną dysproporcję w tym zakresie na rzecz matki, a więc także zakres i częstotliwość ustalonych kontaktów nie mogą być uznane za porównywalne. Ponadto od dnia 8 kwietnia 2020 r. kontakty te nie są wykonywane w sposób wynikający z zawartego porozumienia, a małoletnia córka nie mieszka z ojcem. Niezamieszkiwanie córki ze skarżącym w powtarzających się i porównywalnych okresach uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W takiej sytuacji nietrafny okazał się zarzut kasacyjny niewłaściwego zastosowania art. 5 ust. 2a w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.