Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 814/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 34,  art. 34a
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędzia WSA Bogdan Wolski (spr.) Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2009 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę oddala skargę.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. S.A. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...], stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Z. prawa własności nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha położonej w jednostce ewidencyjnej Z., obręb [...], objętej księgą wieczystą nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...] – utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podała, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. stwierdził nabycie z dniem 27 maja

1990 r., z mocy prawa, przez Gminę Z. własności opisanej wyżej nieruchomości, stanowiącej własność Skarbu Państwa we władaniu [...] Dyrekcji [...] w K. Wezwane do udokumentowania swego prawa do spornej nieruchomości P. S.A. powołało się na decyzję Wójta Gminy Z. z [...] października 1990 r., nr [...], o naliczeniu opłat, która została załączona do wniosku o uwłaszczenie. Wojewoda ustalił, iż przed Wojewodą [...] toczy się postępowanie administracyjne w trybie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia

1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Wojewoda ustalił także, iż P. S.A. nie legitymuje się żadnym z dokumentów przewidzianych rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych do realizowania narodowych planów gospodarczych i wobec braku odpowiedniego tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości ze strony P. S.A., stwierdził nabycie jej własności przez właściwą Gminę.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że postępowanie uwłaszczeniowe, na które powołuje się skarżący jest prowadzone na podstawie art. art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji

i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP, przy czym art. 34a został dodany nowelizacją z dnia 25 maja 2003 r. Z okoliczności tej wynika, że postępowanie to toczy się na podstawie przepisów, które weszły w życie po dniu 27 maja 1990 r. Ten stan rzeczy stał się powodem, dla którego Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

12 kwietnia 2005 r. stwierdził, iż art. 34a nie odnosi się do komunalizacji z mocy prawa określonej w art. 5 ust 1 ustawy komunalizacyjnej.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że decyzje komunalizacyjne wydane na podstawie powołanego przepisu mają charakter deklaratoryjny, a zatem potwierdzają jedynie nabycie własności przez właściwą gminę, które nastąpiło z dniem 27 maja 1990 r., to jest z dniem wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej.

W tym stanie rzeczy postępowanie uwłaszczeniowe prowadzone w trybie ustawy o komercjalizacji nie może eliminować komunalizacji z mocy prawa. Nadto Komisja stwierdziła, iż skarżącemu nie przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, który eliminowałby komunalizację przedmiotowego mienia z mocy prawa, na podstawie decyzji o ustaleniu opłat za użytkowanie.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że według art. 38 ust.2 ustawy

z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz.99), państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe

w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabyciu nieruchomości.

W tym stanie rzeczy skoro skarżącemu nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta – zdaniem Komisji – należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji

z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., jak trafnie, w ocenie Komisji, orzekł Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z treścią obowiązującego w dniu

27 maja 1990 r. art. 6 ust 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami

i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz.74), grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.

Komisja wskazała, że skarżący powołał się także na rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r., z którego wynika, iż wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei stają się z chwilą ich nabycia przez przedsiębiorstwo "P." własnością Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo zaś zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i powierniczym zarządzie.

Komisja podniosła, że skarżący nie powołuje się na żadne inne źródła swego ewentualnego prawa do przedmiotowego gruntu poza wywłaszczeniem oraz przepisami związanymi z powołaniem przedsiębiorstwa P. Obowiązująca w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "P." sformułowała jedynie zasadę władania gruntami przez P. Z ogólnych przepisów tej ustawy (art. 16) nie wynikały uprawnienia do konkretnie określonych działek o określonych powierzchniach i zapisach ewidencyjnych. Takie uszczegółowienie mogło się znaleźć tylko w odpowiednich decyzjach terenowych organów władzy państwowej wydawanych w przedmiocie użytkowania, czy zarządu. W ocenie Krajowej Komisji wpisy hipoteczne oraz wpisy ewidencyjne, np. władający: Dyrekcja [...] oddają jedynie stan faktyczny, który nie jest oparty o podstawę prawną formalnie określającą prawo P. do określonego gruntu.

Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły P. S. A. w W., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

– niewłaściwą wykładnię art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa PKP, zgodnie

z którym Przedsiębiorstwo uzyskało prawo zarządu spornej nieruchomości oraz obwieszczenia Ministra Komunikacji z dnia 12 sierpnia 1948 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia

24 września 1924 r. – obowiązującego w dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej, zgodnie z którym wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei stają się

z chwilą nabycia ich przez przedsiębiorstwo P. własnością Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo zaś zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i zarządzie;

– niewłaściwą wykładnię poprzez pominięcie art. 2 pkt 2, art. 1, 10 i 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, z mocy którego prawo przejmowania, nabywania, zbywania i przekazywania nieruchomości służyło wykonawcom narodowych planów gospodarczych, a w szczególności przedsiębiorstwom państwowym;

– art. 34, 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji

i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", które stanowią o nabyciu przez P. prawa użytkowania wieczystego gruntów, dla których brak jest ustanowionego zarządu, a znajdujących się w jego posiadaniu, jako i "inne mienie" w rozumieniu art. 5 ust. 4 ustawy wprowadzającej przepisy ustawy

o samorządzie terytorialnym;

– art. 5 ust. 1, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy prowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

przez błędne zastosowanie tych przepisów w związku z błędnym uznaniem,

iż nieruchomość należała do terenowych organów administracji;

– art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1 oraz art. 107 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi i podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Uwzględnienie skargi wniesionej przez P. S.A. uzależnione było od potwierdzenia, iż skarżący legitymował się dokumentem wskazującym na istnienie tytułu prawnego do nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha położonej w jednostce ewidencyjnej Z., obręb [...], objętej księgą wieczystą nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...]. Potwierdzenie tej okoliczności stanowiłoby negatywną przesłankę komunalizacji opisanego powyżej mienia na rzecz Gminy Z.

Odnosząc się do tej kwestii Sąd na wstępie wskazuje, że zgodnie z art.

5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Należy jednocześnie zaznaczyć, iż należenie mienia do przedsiębiorstwa państwowego trzeba rozumieć jako kategorię prawną, a nie faktyczną (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r., W 13/91, OTK 1992/2/3). Pokreślenia wymaga przy tym, iż przepis art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. pod względem systemowym był zgodny z przepisem art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), który przewidywał domniemanie prawne, że grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.

Uzasadnione jest przyjęcia stanowiska, że nie jest możliwe podważenie komunalizacji mienia jedynie poprzez wykazanie faktycznego władztwa nad tym mieniem. Konieczne jest bowiem, aby mienie to należało do P. S.A. w sensie prawnym, a nie faktycznym. Wymaganie udowodnienia prawa zarządu do mienia mogło nastąpić poprzez przedłożenie właściwemu wojewodzie dokumentów, o których mowa w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (odpisu decyzji lub umowy), bądź dokumentów wydanych na innej (wcześniejszej) podstawie prawnej, z których wynikałby dla P. S.A. określony tytuł prawny (zarząd powierniczy, zarząd i użytkowanie, użytkowanie).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że w toku postępowania administracyjnego nie zostały ujawnione dokumenty, które potwierdziłyby tytuł prawny skarżącego do przedmiotowego gruntu, a w szczególności wymienione dokumenty nie zostały przedstawione przez P. S.A.

Wezwane do udokumentowania swego prawa do spornej nieruchomości P. S.A. odwołało się decyzji Wójta Gminy Z. z [...] października 1990 r.

o naliczeniu opłat, która została załączona do wniosku o uwłaszczenie. Dokument nie potwierdził istnienia prawa zarządu (użytkowania) gruntu przez skarżącego.

Opisane okoliczności uzasadniały ustalenie, w ramach postępowania administracyjnego, iż mienie obejmujące własność Skarbu Państwa, stało się w dniu 27 maja 1990 r. z mocy prawa własnością Gminy Z., skoro w dniu 27 maja

1990 r. właścicielem działki nr [...] o pow. [...] ha położonej w jednostce ewidencyjnej Z., obręb [...], objętej księgą wieczystą nr [...], był Skarb Państwa.

Zarzuty skarżącego nie były zasadne. Chybione jest stanowisko skarżącego,

że tytuł prawny P. S.A. do przedmiotowego gruntu można wywieść z aktów prawnych, na podstawie których utworzono P. Obowiązująca w dniu 27 maja 1990 r. ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", a także wcześniejsze regulacje prawne dotyczące ustroju P., nie mogły stanowić podstawy wykazania prawa zarządu. Przepisy te nie wskazywały bowiem

w sposób konkretny mienia pozostającego w zarządzie przedsiębiorstwa. Stąd nie jest trafne stanowisko skarżącego, że P. S.A ma możliwość wykazania tytułu prawnego do konkretnie oznaczonego, pozostającego w faktycznym władaniu skarżącego, poprzez odwołanie się do przepisów aktów normatywnych określających status prawny przedsiębiorstwa.

Postępowanie uwłaszczeniowe, na które powołuje się skarżący, prowadzone na podstawie art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP, toczy się na podstawie przepisów, które weszły w życie po dniu 27 maja 1990 r. Decyzje komunalizacyjne wydane na podstawie art. 5 ust 1 ustawy powołanego przepisu mają charakter deklaratoryjny, to jest potwierdzają jedynie nabycie własności przez właściwą gminę, które nastąpiło z dniem wejścia w życie tej ustawy. Państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabyciu nieruchomości, co wynika z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Skarżące przedsiębiorstwo nie dysponowało prawem zarządu w formie przewidzianej w obowiązujących na dzień 27 maja 1990 r. przepisach. Natomiast wpis hipoteczny dokonany na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] kwietnia 1958 r., na który powołuje się także skarżący, wskazujący na pozostawanie gruntu we władaniu Dyrekcji [...] w K., potwierdza jedynie istniejący stan faktyczny. Dowodem istnienia prawa zarządu, na gruncie postępowania komunalizacyjnego, nie jest także decyzja Wójta Gminy Z. z dnia [...] października 1990 r. ustalająca opłatę z tytułu zarządu gruntu. Nie jest trafne oparcie przez skarżącego stanowiska na art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis ten stanowił podstawę do przejścia gruntów państwowych w zarząd państwowych jednostek organizacyjnych, ale pod warunkiem pozostawania tych gruntów w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu tych jednostek. W toku postępowania administracyjnego nie zostało ustalone, aby przedmiotowa nieruchomość została oddana skarżącemu w użytkowanie. Wobec tego nie zaistniały ustawowe przesłanki przejścia zarządu na podstawie wymienionego przepisu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

.