Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 205/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 86 § 1 i art. 188 w zw. z art. 197 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1171/22 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2022 r. nr DN.sp.621.2.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 22 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1171/22 oddalił skargę J. S. (dalej: Skarżący) na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 14 marca 2022 r. nr DN.sp.621.2.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Następnie pełnomocnik Skarżącego złożyła w ustawowym terminie wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku.

Korespondencja zawierająca odpis wyroku wraz z uzasadnieniem została nadana do pełnomocnika Skarżącego 5 maja 2023 r., aby zostać następnie prawidłowo awizowana 10 maja 2023 r. Zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki do odbioru w konkretnej placówce pocztowej zostało umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej. Korespondencja została odebrana przez pełnomocnika Skarżącego 25 maja 2023 r.

Pismem z 26 czerwca 2023 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik Skarżącego wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku.

Następnie Sąd I instancji, postanowieniem z 24 sierpnia 2023 r. odrzucił skargę kasacyjną Skarżącego, jako wniesioną z uchybieniem ustawowego terminu. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że pierwsze awizowanie przesyłki zawierającej odpis wyroku wraz z uzasadnieniem miało miejsce 10 maja 2023 r. i w tym dniu rozpoczął swój bieg czternastodniowy termin na odebranie przesyłki z placówki pocztowej, wyznaczając datę końcową dla jej podjęcia na dzień 24 maja 2023 r. Wobec powyższego, zdaniem Sądu I instancji, przyjąć należało, że skoro domniemanie doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem nastąpiło 24 maja 2023 r., to trzydziestodniowy termin do złożenia skargi kasacyjnej upływał 23 czerwca 2023 r. Skarga kasacyjna została wniesiona 26 czerwca 2023 r., a więc z przekroczeniem terminu. Końcowo Sąd I instancji zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że odebranie pisma po upływie terminu (jak w niniejszej sprawie), z którym wiąże się domniemanie doręczenia, nie zmienia skutków procesowych zaistniałego domniemania.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik Skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OZ 611/23 oddalił wniesione zażalenie, podzielając w całości zapatrywania Sądu I instancji.

Pełnomocnik Skarżącego wraz z zażaleniem wniosła także o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wyjaśniła przy tym, że od 11 maja 2023 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim ze względu na zapalenie oskrzeli na skutek infekcji (stwierdzony uprzednio testem aptecznym COVID19), które leczone było do końca maja 2023 r. i jedynie ze względu na końcowy termin odbioru, pomimo złego stanu zdrowia, pełnomocnik dokonała odbioru pisma. We wniosku tym pełnomocnik Skarżącego podniosła również, że otrzymała zawiadomienie, w którym poinformowano ją o możliwości odbioru przesyłki do dnia 25 maja 2023 r. W ocenie wnoszącej w imieniu Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej operator pocztowy również ma obowiązek stosowania się do art. 73 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez prawidłowe, zgodne z wymienionym przepisem wskazanie daty końcowej odbioru przesyłki pocztowej, którego to obowiązku najwidoczniej nie dochował informując pełnomocnika o możliwości odbioru pisma do dnia 25 maja 2023 r. i finalnie umożliwiając odbiór po terminie, wprowadzając tym samym pełnomocnika w błąd.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1171/22 – Sąd I instancji odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Na wstępie Sąd I instancji przypomniał, że pełnomocnik Skarżącego powołała się na dwie okoliczności które, w jej ocenie, stanowią o zasadności wniosku, tj. choroba pełnomocnika oraz przekazanie błędnej informacji o możliwości odbioru przesyłki.

Odnosząc się do pierwszej okoliczności - Sąd I instancji podał, że powoływana choroba pełnomocnika Skarżącego miała znaczenie dla terminu odbioru odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem w placówce pocztowej – nie miała jednak wpływu na uchybienie terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik Skarżącego, jak wynika bowiem z zaświadczenia lekarskiego była niezdolna do pracy w okresie od 11 maja 2022 r. do 17 maja 2023 r., a przesyłkę zawierającą odpis wyroku wraz z uzasadnieniem odebrała 25 maja 2023 r. Termin zaś na złożenie skargi kasacyjnej upływał dopiero 23 czerwca 2023 r.

Odnosząc się do drugiej z okoliczności, a więc do przekazania błędnej informacji o możliwości odbioru przesyłki do dnia 25 maja 2023 r., a przez to w ocenie pełnomocnika, naruszenia art. 73 § 3 p.p.s.a. - Sad I instancji podał, że błędne pouczenie przez operatora pocztowego o terminie do odbioru przesyłki pocztowej, nie niweczy skutków wynikających stosownie do art. 73 p.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji, to pierwsza nieudana próba doręczenia przesyłki pocztowej wyznacza początek biegu czternastodniowego terminu, z którego upływem ustawa procesowa wiąże przyjęcie skuteczności doręczenia. Domniemanie to polega na założeniu, że adresat przesyłki zapoznał się z jej treścią ostatniego dnia tego terminu, a zatem z tą datą wiążą się również odpowiednie skutki procesowe, jak chociażby bieg terminu do złożenia środka odwoławczego. Sąd I instancji podał przy tym, że odbierana w ten sposób korespondencja zawiera co do zasady naniesioną informację o pierwszej dacie awizowania ale z oczywistych względów Sąd nie jest w stanie ocenić, czy w niniejszej sprawie takie naniesienie zostało w istocie dokonane, jednak pozostaje to bez znaczenia dla oceny tej z przesłanek. Bowiem jak podnoszone jest to w orzecznictwie sądów administracyjnych brak fikcji prawnej doręczenia pisma w trybie art. 73 p.p.s.a. może być wykazany, gdy adresat pisma wskaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością i nie mógł w ogóle odebrać przesyłki pocztowej.

Konsekwencją takiego skutecznego doręczenia pisma przez operatora pocztowego, w ocenie Sądu I instancji, jest brak możliwości uznania, ze pełnomocnik Skarżącego w sposób przekonujący uprawdopodobnił brak swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał, iż w przedmiotowej sprawie Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik Skarżącego, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 86 i 87 p.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie - wynikające z błędnego ustalenia stanu faktycznego przejawiającego się w uznaniu, iż pełnomocnik nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu podczas gdy pełnomocnik wykazał, iż został wprowadzony w błąd co do daty możliwego odbioru przesyłki przez operatora pocztowego, co wynika z choćby faktycznego wydania pełnomocnikowi przesyłki w niewłaściwym terminie, a także pełnomocnik wykazał, iż nie mógł złożyć odwołania w terminie otwartym od dnia 25 maja 2023 r. ze względu zachorowanie (na depresję) i konieczność sprawowania opieki nad osobą chorą.

Wobec powyższego wniosła o zmianę postanowienia poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Zarządzeniem z 23 kwietnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił zażalenie wraz z aktami sprawy do Sądu I instancji, zobowiązując jednocześnie do zwrócenia się do Naczelnika Urzędu Pocztowego o złożenie wyjaśnień odnośnie przesyłki sądowej skierowanej do pełnomocnika Skarżącego, a zawierającej odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. W szczególności NSA zobowiązał Sąd I instancji, aby Poczta Polska podała, jaki został wskazany termin końcowy na odbiór ww. przesyłki na drugim awizie oraz w jakiej dacie została ona odebrana przez pełnomocnika Skarżącego.

Pismem z 15 maja 2024 r. Poczta Polska podała, że przesyłka o nr [...] została skierowana do doręczenia 5 maja 2023 r., a następnie awizowana i złożona do odbioru w placówce pocztowej. Powtórne zawiadomienie zostało wystawione 18 maja 2023 r. ze wskazaniem na wydruku tego zawiadomienia termin końcowy odbioru, tj. przechowywania przesyłki do dnia 25 maja 2023 r. Przesyłka została odebrana w placówce pocztowej 25 maja 2023 r. osobiście przez adresata – adwokata K. K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Kryterium braku winy wynikające z art. 86 § 1 p.p.s.a. jako warunek przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania szczególnej staranności strony przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (zob. postanowienie NSA z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OZ 1199/13). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodzianie, uniemożliwiając jej prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Ponadto zgodnie z art. 87 § 2 P.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest zobowiązana, nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (zob. postanowienie NSA z 22 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 989/13). Chodzi więc nie tylko o uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy, lecz także wykazanie, że powoływana choroba stanowiła niemożliwą do przezwyciężenia przyczynę niedochowania terminu. Konieczne jest zatem w takim przypadku wykazanie przez wnioskodawcę, że jego stan zdrowia był takiego rodzaju, iż nie pozwalał na osobiste wykonanie czynności.

Na wstępie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, a dotyczące choroby pełnomocnika Skarżącego. Zgodzić się bowiem należy z Sądem I instancji, że powoływana choroba pełnomocnika Skarżącego miała znaczenie dla terminu odbioru odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem w placówce pocztowej – nie miała jednak wpływu na uchybienie terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej.

Zgodzić należy się też z Sądem I instancji, że błędne pouczenie przez operatora pocztowego o terminie do odbioru przesyłki pocztowej, nie niweczy skutków wynikających z art. 73 p.p.s.a., jednakże może być okolicznością wyłączającą brak winy w uchybieniu terminu. Okoliczność bowiem wydania adresatowi przesyłki w terminie późniejszym, wprawdzie nie ma i nie może mieć żadnego znaczenia dla liczenia terminu z art. 73 p.p.s.a., jednakże wydanie przesyłki po upływie 14 dni, o których mowa w art. 73 § 1 p.p.s.a., niewątpliwie było błędem operatora pocztowego i wynika z akt sprawy. Adresat przesyłki - ma zaś prawo działać w zaufaniu do operatora publicznego i przyjąć, że przesyłka została mu skutecznie doręczona zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik Skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej - wbrew stanowisku Sądu I instancji – wystarczająco uprawdopodobniła, w sposób niebudzący wątpliwości przyczynę niedochowania terminu w niniejszej sprawie. Podnoszona zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu argumentacja dotycząca błędu operatora pocztowego zasługuje na uwzględnienie i stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jak bowiem wynika z pisma Poczty Polskiej z 15 maja 2024 r. na wystawionym 18 maja 2023 r. powtórnym zawiadomieniu operator pocztowy wskazał termin końcowy odbioru, tj. przechowywania przesyłki do dnia 25 maja 2023 r., którego to też dnia pełnomocnik Skarżącego odebrała przesyłkę zawierającą odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. W związku z powyższym można zakładać, że z dużym prawdopodobieństwem taką datę operator pocztowy też wskazał na pierwszym awizie z 10 maja 2023 r. Mając to na względzie nie można czynić zarzutu pełnomocnikowi Skarżącego, że zastosowała się do wskazanego przez Pocztę Polską końcowego terminu odbioru przesyłki i od tej daty (działając w błędnym przekonaniu) wyliczyła końcowy termin na wniesienie skargi kasacyjnej. Zauważyć bowiem należy, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie w terminie liczonym od błędnej daty 25 maja 2023 r. została wniesiona 26 czerwca 2023 r. i gdyby ta pierwsza data byłaby prawidłowa to wniesiona skarga kasacyjna wniesiona zostałaby w terminie. Tym samym, należy podzielić pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 795/11, że strona nie może być obciążona negatywnymi konsekwencjami błędu Poczty Polskiej. Sąd I instancji decydując się na posłużenie pośrednikiem - Pocztą Polską – w doręczeniu pełnomocnikowi Skarżącego pisma wziął na siebie konsekwencje niedociągnięć tegoż pośrednika w procedurze doręczania pisma.

Nie jest tym samym prawidłowe stanowisko Sądu I instancji, co do tego, że prawidłowość awizowania nie ma wpływu na ocenę przesłanki przywrócenia terminu, gdyż właśnie ma to wpływ na ocenę zawinienia, podczas gdy Sąd I instancji wadliwie skupił się na ocenie uchybienia terminu – co nie jest kwestionowanie w sprawie – a winien skupić się na ocenie stopnia zawinienia w uchybieniu terminu, gdyż tego sprawa dotyczyła.

Dodać też należy, że to obowiązkiem Sadu I instancji było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego odnośnie ww. przesyłki, w szczególności daty jej doręczenia i jej awizowania. Zauważyć bowiem należy, że to Sąd I instancji był nadawcą przesyłki i tylko on mógł skutecznie wszcząć postępowanie reklamacyjne/wyjaśniające odnośnie ww. przesyłki, co dopiero uczynił na polecenie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Z tych względów, na podstawie art. 86 § 1 i art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.