Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 551/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6i ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1469
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 października 2024 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 23 lutego 2024 r., nr SKO.463.4.2024 w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za rok 2020. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: SKO) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy U. (dalej: Wójt) z dnia 20 grudnia 2023 r., określającą T. S.(dalej: Skarżący) wysokość opłaty z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi na nieruchomości położonej w m. D. przy ul. [...] za 2020 rok.

W uzasadnieniu SKO podało, że w dniu 24 lipca 2020 r. Skarżący złożył deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości na których zamieszkują mieszkańcy, wskazując jako początek terminu jej obowiązywania sierpień 2020 r. Jednocześnie Skarżący wskazał okres zamieszkiwania na nieruchomości maj-wrzesień. W aktach sprawy znajdują się też informacje z Z. Sp. z o.o. w S. o zużyciu wody na przedmiotowej nieruchomości w 2020 r. Z informacji tych wynika, że w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. na nieruchomości położonej w D. przy ul. [...] zużyto 11 m3 wody, zaś w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. zużyto 21 m3 wody.

SKO po przytoczeniu treści art. 6i ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U.2024.339, dalej: u.c.p.g.) stwierdziło, że odczyty wodomierzy wskazują na okres łącznie od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. W tym okresie na nieruchomości zużywano wodę. W trakcie roku 2020 zmieniły się stawki opłaty, wobec czego organ pierwszej instancji podzielił rozliczenie na dwa okresy tj. do czerwca 2020 i od lipca 2020 r. uwzględniając okres zamieszkiwania na nieruchomości wskazany w deklaracji. Z uwagi na to, że deklaracja dotyczy okresu od sierpnia 2020 r. ze wskazaniem przez stronę stawki przewidzianej we właściwej uchwale RG dla odpadów zbieranych w sposób selektywny, organ dla okresu, za który deklaracji nie złożono przyjął jako sposób zbierania odpadów nieselektywny i zastosował stawkę zgodnie z obowiązującą w tamtym okresie uchwałą RG. W ocenie SKO organ pierwszej instancji prawidłowo dokonał ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W jej uzasadnieniu podał, że podstawą złożenia deklaracji było przewidywanie, że będzie wytwarzał odpady. Do czasu złożenia deklaracji odpady nie były wytwarzane, również w nieruchomości nikt nie zamieszkiwał. Zużycie wody występowało, bowiem Skarżący podlewał nasadzenia i trawnik na działce oraz prowadził prace wykończeniowe wewnętrzne w domu.

W tym okresie budynek był w trakcie budowy. Po zakończeniu budowy Skarżący dokonał w dniu 24.02.2023 w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w Powiecie Słupskim zawiadomienia o zakończeniu budowy. W dniu 15.03.2023r. Inspektorat opatrzył zgłoszenie klauzulą o przyjęciu zgłoszenia bez sprzeciwu.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Z niespornych między stronami ustaleń faktycznych wynika, że Skarżący w dniu 24 lipca 2020 r. złożył deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości na których zamieszkują mieszkańcy, wskazując jako początek terminu jej obowiązywania sierpień 2020 r. Jednocześnie Skarżący wskazał okres zamieszkiwania na nieruchomości maj-wrzesień. Bezsporna jest także okoliczność, potwierdzona informacjami z Z. Sp. z o.o. w S., że w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2020 r. na nieruchomości zużywano wodę.

W takim stanie faktycznym sporna pomiędzy stronami pozostaje kwestia czy na Skarżącym ciąży obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za cały rok 2020, czy też tylko za okresy wynikające ze złożonej w lipcu 2020 r. deklaracji.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że obowiązek uiszczenia opłaty w przypadku nieruchomości, w której zamieszkuje mieszkaniec, powstaje za każdy miesiąc zamieszkiwania w nieruchomości i nie jest uzależniony od przekazania przez mieszkańca odpadów komunalnych, jak również do tego, czy odpady są na nieruchomości wytwarzane, czy też nie.

Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji była ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z art. 6i ust. 1 pkt 1 u.c.p.g., obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje w przypadku nieruchomości, na której zamieszkują mieszkańcy - za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec. Właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy są w związku z tym, zobowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6h u.c.p.g.)

Na podstawie art. 6m ust. 1 u.c.p.g., właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w terminie 14 dni od dnia zamieszkania w danej nieruchomości pierwszego mieszkańca lub powstania w danej nieruchomości odpadów komunalnych. Deklaracja ma przy tym charakter bezterminowy, wykazuje się w niej miesięczną wysokość opłaty, która obowiązuje aż do zaistnienia okoliczności wpływających na jej wysokość, z czym powinno się wiązać złożenie nowej deklaracji. Zgodnie zaś z art. 6o u.c.p.g., w razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji, wójt, burmistrz lub prezydent miasta upoważniony został do określenia w drodze decyzji wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę uzasadnione szacunki, w tym średnią ilość odpadów komunalnych powstających w nieruchomościach o podobnym charakterze. Wybór metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz określenie stawki opłaty, następuje w drodze uchwały rady gminy (art. 6k ust. 1 pkt 1 u.c.p.g.).

Z powołanych przepisów wynika, że wysokość opłaty określana jest w uchwale rady gminy, a obowiązek uiszczenia opłaty w przypadku nieruchomości, w której zamieszkuje mieszkaniec, powstaje za każdy miesiąc zamieszkiwania w nieruchomości i nie jest uzależniony od przekazania przez mieszkańca odpadów komunalnych, jak również do tego, czy odpady są na nieruchomości wytwarzane czy też nie. Spoczywający na Skarżącym obowiązek uiszczenia opłaty nie jest zatem uzależniony od wykonania, częściowego wykonania czy też niewykonania przez gminę obowiązku odbioru odpadów od właściciela nieruchomości. Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie jest bowiem ceną za wykonaną usługę. Uprawnienie do pobierania opłat nie wynika z umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy gminą i właścicielem nieruchomości, lecz z przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz unormowań zawartych w uchwałach rady gminy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się w sposób jednolity, że pobieranie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest czynnością mieszczącą się w sferze publicznoprawnej, w wykonywaniu której gmina występuje w roli organu władzy publicznej. Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi ma charakter publicznoprawny i jest oderwana od faktycznej ilości wytwarzanych i odbieranych przez gminę odpadów. Ustawodawca, w art. 6i ust. 1 pkt 1 u.c.p.g. ustanowił bowiem domniemanie, że w zamieszkałych nieruchomościach powstają odpady, co jest zgodne z logiką i doświadczeniem życiowym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1579/15, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 września 2016 r., sygn. akt. 542/16 czy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. I SA/Ke 377/16, wyroki dostępne w CBOSA na stronie internetowej www.nsa. orzeczenia.gov.pl). W świetle tego orzecznictwa właściciel każdej nieruchomości zamieszkałej ma obowiązek poddać się rygorom gminnego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi i nie zwalnia takiego właściciela samodzielne zagospodarowanie odpadami komunalnymi. Takie stanowisko Sąd w pełni akceptuje w niniejszej sprawie.

Przywołać wypada również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. K 17/12, w którym stwierdzono, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi ma charakter daniny publicznej. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że opłata ta została nałożona ustawą i ma charakter powszechnego, jednostronnie ustalanego świadczenia pieniężnego, od którego wniesienia uzależnione jest dopiero świadczenie innego podmiotu, opłata ta jest świadczeniem pieniężnym o charakterze przymusowym. Obowiązek jej zapłaty spoczywa na wszystkich właścicielach nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy (art. 6h w związku z art. 6c ust. 1 ustawy). Opłata ta należy do dochodów publicznych i jest przeznaczona na realizację celów publicznych. Stanowi bowiem dochód gminy, z którego pokrywa się funkcjonowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, a mianowicie: odbieranie, transport, zbieranie, odzysk i unieszkodliwianie odpadów komunalnych, tworzenie i utrzymanie punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych oraz obsługę administracyjną tego systemu (art. 6r. ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy).

Podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty nie mają zatem swobody w decydowaniu o potrzebie (obowiązku) jej ponoszenia, a w szczególności nie są uprawnione do powstrzymywania się od jej uiszczenia w sytuacji, gdy gmina nie realizuje ustawowego obowiązku odbioru odpadów. Opłata nie jest bowiem świadczeniem wzajemnym uiszczanym za wykonaną przez gminę usługę, lecz wynika z ustawowego obowiązku partycypowania przez właścicieli nieruchomości w kosztach gospodarowania odpadami komunalnymi ponoszonymi przez gminę, na terenie której położona jest nieruchomość stanowiąca przedmiot własności podmiotu zobowiązanego do zapłaty tej opłaty.

Podkreślić w tym miejscu należy, że określając przesłankę zamieszkiwania ustawodawca nie wprowadził jej doprecyzowania, wykorzystując przykładowo definicję legalną, czy też inne środki legislacyjne, poprzez które należałoby ustalić jej zakres znaczeniowy. Jak zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II FSK 5051/21, w konkretnym przypadku oznacza to zatem konieczność takiego sposobu rozumienia przesłanki, aby nie wprowadzać dodatkowych wymogów modyfikujących jej zakres znaczeniowy. Inaczej mówiąc, przesłankę tę należy rozumieć poprzez odniesienie do danej nieruchomości, na której zamieszkuje mieszkaniec, a zatem z uwzględnieniem specyfiki konkretnej sytuacji.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji, jak zdaje się wynikać z lakonicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji utożsamiły przesłankę zamieszkiwania ze zużywaniem wody na nieruchomości. Zużycie wody w większości przypadków wiąże się z zamieszkiwaniem nieruchomości, ale może zdarzyć się sytuacja, że zużycie wody nie będzie związane z zamieszkiwaniem.

W postępowaniu zmierzającym do określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi konieczne jest zatem dokonanie ustaleń adekwatnych do okoliczności rozpoznawanej sprawy, które w sposób jednoznaczny potwierdzałyby fakt zamieszkiwania nieruchomości w okresach, za które wymierzona została opłata.

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy nie wynika, aby organy zebrały jakikolwiek materiał dowodowy, poza informacjami o zużyciu wody, który potwierdzałby fakt zamieszkiwania nieruchomości. Zważyć zaś należy, że w roku 2020 budynek przy ul. [...] był w budowie, a według Skarżącego woda była zużywana wyłącznie do podlewania nasadzeń i trawnika oraz przy pracach wykończeniowych. Do okoliczności tych w żaden sposób się nie odniesiono, chociaż Skarżący podniósł je w odwołaniu.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 122 Ordynacji Podatkowej wyrażającym zasadę prawdy materialnej organy podatkowe w toku postępowania podatkowego podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Stosownie do tego unormowania ustawodawca podatkowy nakłada na organy podatkowe obowiązek podejmowania szerokiego zakresu działań poprzez wyrażenie "wszelkie działania", przy czym należy jednocześnie zastrzec, iż zakres tych działań został doprecyzowany. Chodzi o takie działania, które po pierwsze są niezbędne, po drugie zaś niezbędność ta jest wyznaczona ich celowością, a zatem dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego oraz załatwieniem sprawy w postępowaniu podatkowym. Trzeba przy tym podkreślić, że ocena zakresu podejmowanych działań z punktu widzenia wskazanej celowości powinna uwzględniać oba jej obszary połączone spójnikiem oraz, a zatem wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy w postępowaniu podatkowym.

Organy obowiązkowi ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny materiału dowodowego nie sprostały. W ocenie Sądu, doszło do naruszenia art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p.

Brak odpowiednich dowodów skutkował też niedostatkami uzasadnienia decyzji i uregulowanej w art. 124 o.p. zasady przekonywania. Zgodnie z tą ostatnią regulacją, organy podatkowe powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez stosowania środków przymusu.

W toku ponownie prowadzonego postępowania rzeczą organu będzie przeprowadzenie postępowania, które pozwoli na ustalenie czy w spornych okresach roku 2020 nieruchomość przy ul. [...] była zamieszkiwana czy też nie. Pomocne w tym względzie mogą być m.in. wyjaśnienia Skarżącego, ustalenia dotyczące zużycia innych mediów poza wodą (prąd, internet, telewizja kablowa, telefon), czy też dokumenty związane z budową budynku (dziennik budowy), które pozwolą ustalić czy zamieszkiwanie w budynku przed lipcem 2020 r. było możliwe.

Z podanych względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Dalszy tok postępowania będzie wymagał uwzględnienia przez organ wskazań zawartych w uzasadnieniu.

O kosztach postępowania, postanowiono na podstawie art. 205 § 1 P.p.s.a.