Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 660/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz – Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. S. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 660/23

Uzasadnienie

Wójt Gminy C. decyzją z 27.07.2022 r. nr [...] odmówił A. S. (dalej jako skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką M. W..

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19.09.2022 r. znak: [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 12.01.2023 r., sygn. akt: IV SA/Po 765/22 oddalił skargę od powyższej decyzji. Od tego wyroku skarżąca wywiodła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaś skarga ta nie została dotychczas rozpoznana.

Następnie pismem z dnia 24.08.2023 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. poinformował SKO w K., że M. W. zmarła w dniu [...]

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30.08.2023 r. nr [...] umorzyło postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej jako u.ś.r.). Wyjaśniono, iż w związku ze śmiercią osoby wymagającej opieki zmianie uległa sytuacja rodzinna skarżącej mająca wpływ na kwestię ubiegania się o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o jej uchylenie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej jako k.p.a.) przez bezzasadne umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu śmierci matki skarżącej,

2. naruszenie art. 32 ust. 1 u.ś.r. przez jego zastosowanie i uznanie, że organ jest organem właściwym, który może umorzyć postępowanie w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na przebieg postępowania w sprawie podkreślając, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu II instancji. W ocenie skarżącej bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Skarżąca wyjaśniła, że bezprzedmiotowość postępowania wynikać może z przyczyn, które można podzielić na podmiotowe, np. śmierć strony (osoby fizycznej) w toku postępowania, które zmierzało do konkretyzacji jej uprawnień lub obowiązków o charakterze ściśle osobistym i niedziedzicznym, ustanie bytu prawnego osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej, która była stroną postępowania administracyjnego, oraz przedmiotowe, np. gdy dana sprawa nie podlegała i nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. Brak przedmiotu postępowania ma miejsce wówczas, gdy ustalony stan faktyczny nie podlega uregulowaniu przepisami administracyjnymi, które dawałyby organowi administracyjnemu kompetencję do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania lub też sprawa ma cywilny charakter). Jeśli natomiast istnieje stan faktyczny, w którym organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu, postępowanie nie może być uznane za bezprzedmiotowe. W przekonaniu skarżącej nie sposób uznać, aby w przedmiotowej sprawie wystąpiła którakolwiek z okoliczności uzasadniających umorzenie postępowania. Wyjaśniono, że śmierć osoby podopiecznej w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest podstawą do umorzenia postępowania, bowiem może się ono dalej toczyć. Okoliczność ta ma jednak wpływ na czasookres na który może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem skarżącej może być ono przyznane jedynie za okres od miesiąca w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia śmierci osoby wymagającej opieki. Końcowo skarżąca podkreśliła, że SKO bezpodstawnie umorzyło postępowanie w przedmiotowej sprawie.

Ponadto skarżąca wyjaśniła, że w przedmiotowej sprawie nie nabyła ona żadnego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a postępowanie o jego ustalenie toczy się nadal przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego dnia 30.08.2023 r., nr [...], umarzająca postępowania w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 32 u.ś.r. oraz art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 105 § 1 k.p.a.

W myśl art. 32 ust 1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Zgodnie zaś z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Dokonując kontroli decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Sąd w niniejszym składzie doszedł do wniosku, że umorzenie postępowania w rozpatrywanej sprawie było działaniem nieprawidłowym. Wskazać należy, że w sprawie z wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zapadł uprzednio wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12.01.2023 r., sygn. akt: IV SA/Po 765/22. Wyrokiem tym tutejszy Sąd oddalił skargę A. S. na decyzję SKO w K. z dnia 19.09.2022 r. nr [...] Skarżąca, nie zgadzając się z zapadłym orzeczeniem, wywiodła od niego skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Do dnia wyrokowania przez Sąd w niniejszej sprawie NSA nie rozpoznał skargi kasacyjnej. Z akt administracyjnych wynika, że matka skarżącej zmarła w dniu [...]

Z analizy treści zaskarżonej decyzji płynie zaś wniosek, że Kolegium za podstawę swojego rozstrzygnięcia przyjęło art. 32 u.ś.r., w którym mowa jest o zmianie lub uchyleniu decyzji ostatecznej. Tymczasem organ II instancji ani nie zmienił, ani też nie uchylił decyzji, lecz umorzył postępowanie w sprawie. Umorzenie postępowania w żaden sposób nie jest tożsame ze zmianą lub uchyleniem decyzji, o czym traktuje art. 32 ust. 1 u.ś.r. Ponadto, jak wskazuje się w doktrynie prawa przedmiotem rozstrzygnięć weryfikowanych w trybie art. 32 u.ś.r. jest nabycie prawa do świadczeń rodzinnych. Ustawodawca ograniczył zastosowanie art. 32 ust. 1 u.ś.r. wyłącznie do decyzji przyznających świadczenia rodzinne. W tym trybie weryfikacji podlegają więc wyłącznie decyzje przyznające świadczenia. Nie jest natomiast możliwe poddanie weryfikacji na podstawie tego przepisu decyzji odmawiających przyznania prawa do świadczenia rodzinnego (P. Rączka [w:] T. Brzezicki, B. Chludziński, A. Główczewska, T. Kuczyński, Ł. Maszewski, K. Rokicka-Murszewska, D. Sylwestrzak, D. Zawacka-Klonowska, P. Rączka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2023, art. 32). Nie można więc uznać za prawidłowe działanie Kolegium polegające na wydaniu decyzji umarzającej postępowanie w sprawie, w której uprzednio odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stwierdzić przede wszystkim wypada, że postępowanie z wniosku skarżącej w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje w toku. Decyzja Kolegium z dnia 19.09.2022 r. nie nabyła więc przymiotu ostateczności, a zatem również z tego powodu nie było możliwości jej zmiany lub uchylenia w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie bowiem z tym przepisem, zmianie lub uchyleniu mogą podlegać wyłącznie decyzje ostateczne.

W szczególności należy jednak podkreślić, że mimo śmierci osoby wymagającej opieki postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe. Skarżąca, która wnioskowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego żyje, a przedmiot sprawy cały czas istnieje. Przedmiotem tym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca złożenia kompletnego wniosku do momentu śmierci osoby wymagającej opieki. Jak bowiem wskazuje treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Nie jest więc tak, że wskutek śmierci osoby wymagającej opieki postępowanie w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego staje się bezprzedmiotowe.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że Kolegium nie było uprawnione do umorzenia postępowania w niniejszej sprawie. Śmierć M. W. oznacza jedynie, że ewentualne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dotyczyć może okresu od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do dnia jej śmierci. Postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z tytułu opieki nad matką jest w etapie kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny, zaś rozstrzygnięcie NSA będzie kluczowe dla zakończenia (w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej) lub ewentualnej kontynuacji postępowania (w przypadku uchylenia wyroku WSA).

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając w punkcie 2 wyroku od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm.).