Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 944/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2010-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 28 ust.1, ust. 3a i 3b, art.32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2007r. T.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2007r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika za okres 07/2001 r. - 07/2003 r. w łącznej kwocie 51.917,93 zł, w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz umorzył postępowanie w sprawie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Organ pierwszej instancji wskazał na treść przepisów art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. DZ.U. z 2007r. Nr 11 poz. 74) - zwana dalej ustawą, zgodnie z którymi należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast przepis art. 28 ust. 3a ustawy dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności. Organ wskazał, że decyzje wydane w oparciu o powyższe przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, opierają się na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że organ nie jest zobligowany do umorzenia należności, nawet w sytuacji wystąpienia okoliczności wymienionych w przywołanych wyżej przepisach ustawy.

Dalej organ wyjaśnił, że T.K. od dnia [...] października 2000 r. pełnił funkcję Prezesa Zarządu w "T" Sp. z o.o. Prowadząc działalność Spółka nie wywiązywała się z obowiązku płacenia składek za zatrudnionych pracowników. Powstałe z tego tytułu zaległości zostały przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego. Prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS, a następnie przez Komornika Sądowego Rewiru postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. W związku z bezskutecznością egzekucji prowadzonej wobec Spółki, decyzją Oddziału ZUS z dnia [...] września 2005r. odpowiedzialność za zobowiązania Spółki z tytułu nieopłaconych składek została przeniesiona na T.K. oraz L.G., jako członków Zarządu Spółki. Od powyższej decyzji T.K. nie złożył odwołania.

Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, małoletnim synem oraz babką. Osiąga dochód z tytułu świadczenia rentowego w wysokości 645, 48 zł brutto miesięcznie oraz niewielkie kwoty z tytułu umów zlecenia na usługi dziennikarskie. Babcia wnioskodawcy pobiera świadczenia rentowe w wysokości 857,23 zł brutto miesięcznie. Wraz z rodziną T.K. zamieszkuje w mieszkaniu babci, koszty zwiane z utrzymaniem mieszkania wynoszą około 600 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, ani wartościowych rzeczy ruchomych. T.K. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, uznany został za osobę częściowo niezdolną do pracy do stycznia 2008r.

Dalej organ wskazał, że kwestia odpowiedzialności wnioskodawcy za zaległości z tytułu składek została rozstrzygnięta decyzją z dnia [...] września 2005 r., od której nie wniósł on odwołania. W konsekwencji decyzja ta stała się ostateczna, co powoduje iż brak jest podstaw do ponownego rozstrzygania kwestii winy w tym zakresie po stronie wnioskodawcy.

Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem ust. 3a cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, ta z kolei została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 ustawy. Nadto przepis art. 28 ust. 3a ustawy, skonkretyzowany w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ. U z 2003r. Nr 141 poz. 1365), daje Zakładowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zakład dokonując oceny stanu faktycznego sprawy wskazał, że w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, organ działa na zasadzie uznania administracyjnego. W tym zakresie organ wziął pod uwagę, że jako dysponent Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji z budżetu Państwa, musi uwzględniać obecny stan finansów ubezpieczeń społecznych. Powyższe powoduje, że umorzenie tego typu należności zastrzeżone jest jedynie dla sytuacji szczególnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec ZUS. W ocenie organu umorzenie ciążących na Wnioskodawcy zobowiązań byłoby przedwczesne, albowiem osiąga on stałe dochody. Orzeczony wobec strony stopień niepełnosprawności oraz częściowa niezdolność do pracy nie ogranicza jego możliwości zarobkowych, zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami.

Pismem z dnia [...] lipca 2007 r. T.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 28, art. 31 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ.U. Nr 141 poz. 1365), poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą ważne przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, zwłaszcza w świetle okoliczności, iż zaległości nie powstały w wyniku jego własnej działalności, lecz wynikają z jego odpowiedzialności posiłkowej z tytułu funkcji członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Decyzją z dnia [...] września 2007r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Na powyższą decyzję organu drugiej instancji T.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2752/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja wydania w dniu [...] czerwca 2007r. podpisane zostały w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę - to jest przez M.P.. Biorąc pod uwagę, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest organem monokratycznym, brak jest podstaw do przyjęcia, aby w wyniku ponownego rozpatrzenia konkretnej sprawy, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik. Stanowisko takie, aczkolwiek w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 zastosowanie ma art. 24 §1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do treści art. 24, 25 i 27 k.p.a. Jak już wskazano sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wobec tego wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS - w imieniu którego, posiadając stosowne upoważnienie, działał określony pracownik.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 28 i art. 83 ust. 4 ustawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał w pierwszej kolejności, że zapis zawarty w art. 28 ust. 2 i ust. 3 skonstruowany jest na zasadzie uznania administracyjnego. Ocena istnienia podstaw do umorzenia składek należy w tym przypadku wyłącznie do organu podejmującego decyzję, który rozstrzygając sprawę winien kierować się obowiązującymi przepisami, zwłaszcza przepisami z zakresu postępowania administracyjnego. W opinii organu w toku postępowania wyjaśniającego Zakład podjął wszelkie niezbędne kroki w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie zarówno interes społeczny jak i słuszny interes strony. Organ wskazał, że w zaskarżonej decyzji ustosunkowano się do kwestii odpowiedzialności posiłkowej Wnioskodawcy za zobowiązania z tytułu składek. Zakład wyjaśnił ponadto, że w celu ustalenia czy w rozpatrywanej sprawie istnieją podstawy do zmiany merytorycznego rozstrzygnięcia podjętego w decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r., organ ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające. Nie uwzględniono wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z akt toczącej się sprawy przed Sądem Okręgowym sygn. akt VI 299/07 z odwołania L.G., albowiem przedmiotem wniosku były okoliczności nie mające istotnego znaczenia dla sprawy. Toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym z odwołania L.G., ma celu ustalenie jego odpowiedzialności i nie może mieć wpływu na zmianę decyzji z [...] września 2005 r. przenoszącej odpowiedzialność za zadłużenia "T" na T.K.. Natomiast istotą przedmiotowej sprawy jest ustalenie, czy w zaistniałych okolicznościach zachodzą wobec wnioskodawcy przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3.

Organ wskazał, że z dniem [...] stycznia 2008 r. upłynął termin pobierania przez wnioskodawcę świadczenia rentowego, co więcej nie wystąpił on o jego kontynuację. Z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2005r. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, wynika, że stan zdrowia kwalifikuje wnioskodawcę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wskazano niemożność zatrudnienia przy ciężkich pracach fizycznych w zapyleniu. O możliwości podjęcia pracy zawodowej przez wnioskodawcę, w ocenie organu, świadczyć może chociażby fakt jego zatrudnienia w okresach [...] kwietnia - [...] maja 2007 r. oraz [...] kwietnia - [...] maja 2008r. na podstawie umowy agencyjnej, bądź umowy zlecenia w Urzędzie Miejskim, z wynagrodzeniem za każdy z wykazanych okresów w kwocie po 1.200 zł brutto. W ocenie organu, powyższe świadczy, że częściowa niezdolność do pracy nie eliminuje wnioskodawcy z życia zawodowego. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy. Przepisy art. 28 ust. 3a, b sprecyzowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ.U. Nr 141 poz. 1365) nie mają zastosowania w rozpatrywanym przypadku, albowiem zgodnie z § 1 tegoż rozporządzenia, akt ten określa szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne będących równocześnie płatnikami tych składek.

Na powyższą decyzję organu drugiej instancji T.K., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 28, 31 i 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ.U. Nr 141 poz. 1365).

Wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Go 762/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że decyzja była wadliwa, albowiem organ administracyjny w jej uzasadnieniu nie przedstawił powodu zastosowania określonego przepisu prawa. Sąd wskazał, że po ponownym rozpoznaniu sprawy organ stwierdził, że przepisy art. 28 ust. 3a,b sprecyzowane w powyższym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r, nie mają zastosowania w przypadku skarżącego, albowiem zgodnie z § 1 tegoż rozporządzenia, akt ten określa szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek. Organ wyrażając taką ocenę, poza przytoczeniem treści powołanego przepisu, nie uzasadnił przyjętego stanowiska. Brak wyjaśnienia powodów niezastosowania omawianego przepisu w konkretnej sprawie jest o tyle znaczący, że wcześniej organ w uzasadnieniach dwóch decyzji tj. z dnia [...] czerwca 2007 r. i z dnia [...] września 2007 r. oceniał stan faktyczny w kontekście norm art. 28 ust. 2 i 3 oraz 3a ustawy, stwierdzając ostatecznie, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą żadne przesłanki umorzenia należności wynikające z powołanego przepisu.

Dalej Sąd wskazał, że niewątpliwie błędne było powołanie się przez organ w uzasadnieniu wcześniejszej decyzji, jednocześnie na art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz ust. 3a ustawy. Powyższe przepisy normują odmienne i wykluczające się sytuacje. Zważyć bowiem trzeba, że inne są podstawy prawne i motywy działania organu, który umarza należności z tytułu składek, gdy są one całkowicie nieściągalne, a inne wtedy gdy należności te są ściągalne, ale ich ściągnięcie byłoby nadmiernie uciążliwe dla zobowiązanego i jego rodziny. Nie może zatem budzić wątpliwości, że organ najpierw powinien ustalić w sposób jednoznaczny o jakie należności z tytułu składek chodzi, a dopiero potem rozważać które przepisy dotyczące umorzenia należy stosować i badać, czy ust. 3a może mieć zastosowanie do wnioskodawcy. Sąd wyraźnie wskazał, że przepis art. 28 ust. 3a ustawy dotyczy tylko i wyłącznie ubezpieczonych będących płatnikami i tylko w zakresie składek opłacanych na ich własne ubezpieczenie (zob. J.Wantoch-Rekowski, w: Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. J.Wentocha-Retkowskiego, Toruń, Warszawa 2007r. str. 220). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06 (OSNP 2007 nr 19 - 20, poz. 287) wyjaśnił, że przepis art. 28 ust. 3a dotyczy wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", tj. ich własnych obciążeń z tego tytułu. Dokonana wykładnia pozostaje w zgodzie z art. 30 ustawy systemowej, który to przepis formułuje ogólną zasadę, w myśl której, do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (a, więc m.in. do pracowników) nie stosuje się art. 28 i 29. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 451/07 (baza internetowa) stwierdzając, że "...przedmiotowy przepis dotyczy wyłącznie składek na ubezpieczenie społeczne małych przedsiębiorców, którzy sami płacą składki na swoje ubezpieczenie i są jednocześnie płatnikami i ubezpieczonymi. To właśnie należności tej grupy dłużników mogą być umarzane mimo braku całkowitej nieściągalności, z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej, czyli z uwagi na konieczność ochrony małych i słabych ekonomicznie podmiotów gospodarczych. Rozporządzenie wykonawcze z dnia 31 lipca 2003 r. wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy już w §1 precyzuje, że określa szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek. W § 2 rozporządzenie definiuje na swój użytek pojęcie "należności z tytułu składek", jako należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami. To właśnie te należności Zakład może umorzyć, jeżeli zobowiązany wykaże, że ich opłacenie pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny ".

Wskazując na powyższe, Sąd stwierdził, że organ administracji w pierwszej kolejności powinien jednoznacznie ustalić charakter (rodzaj) nie opłaconych składek (tytuł należności - pracownicze czy własne pracownika), a następnie odpowiednio zastosować normę prawa materialnego wynikającą z art. 28 ustawy, w celu właściwego zakreślenia granic postępowania dowodowego oraz wydania prawidłowego rozstrzygnięcia.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] września 2009r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4, art. 28 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 2007r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w celu ustalenia aktualnego stanu faktycznego sprawy, przeprowadzone zostały czynności wyjaśniające, w wyniku których ustalono, że aktualnie skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia, nie złożył wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres 2008/2009, na terenie powiatu gorzowskiego skarżący nie posiada nieruchomości gruntowych, w ewidencji pojazdów nie figuruje jako osoba na nazwisko której zarejestrowano pojazd mechaniczny. Na okres do [...] grudnia 2009 r. skarżącemu przyznane zostało świadczenie rentowe w kwocie 635, 73 zł netto miesięcznie, świadczenie nie jest objęte egzekucją.

Dalej organ wskazał, że po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie można stwierdzić, iż w rozpatrywanej sprawie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności jako całkowicie nieściągalnych. Należy uznać, że przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 - 4a ustawy nie mają w sprawie zastosowania, natomiast rozpatrując umorzenie na podstawie pkt 5 i 6 nie można stwierdzić, że zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności jako całkowicie nieściągalnych z uwagi na brak stwierdzenia nieściągalności przez Urząd Skarbowy lub Komornika Sądowego - nie było prowadzone dochodzenie należności. Nie można również stwierdzić, że nie uzyska się w postępowaniu kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia wynikające z art. 28 ust. 2 - 4, z uwagi na otrzymywane przez skarżącego świadczenie rentowe, które stanowi stałe źródło dochodu i może być przedmiotem dochodzenia należności na drodze postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, iż oceniając istnienie możliwości skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wzięto pod uwagę zarówno sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną przedstawioną w piśmie skarżącego z dnia [...] lipca 2009 r., jak również posiadane wykształcenie wyższe oraz zatrudnienie w zawodzie dziennikarskim.

Organ stwierdził, że przepis art. 28 ust. 3a ustawy, skonkretyzowany w wyżej wskazanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w rozpatrywanej sprawie nie znajduje zastosowania. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia", a zatem odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ciążących wyłącznie na wnioskodawcy jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą. Spółka z o.o. "T", która jako płatnik składek zatrudniający pracowników ponosiła odpowiedzialność za nieopłacone w terminie składki, nie spełniła ustawowej przesłanki umożliwiającej skorzystanie z uprawnienia, o którym mowa w art. 28 ust. 3a przysługującym jedynie ubezpieczonym tj. osobom fizycznym podlegającym chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, nie zaś osobom prawnym. Przepis art. 28 ust. 3a pod względem zakresu podmiotowego nie dotyczy płatników będących osobami prawnymi (wyr. SN z 3 października 2006 r. sygn. akt III UK 84/06 OSNP 2007/19-20/87). Z uwagi na fakt, że płatnik sp. z o.o. T" nie była osobą fizyczną to oczywistym jest, iż możliwość umarzania składek w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności w odniesieniu do osób trzecich, na które decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika, wykracza poza zakres delegacji ustawowej (wyr. WSA w Warszawie sygn. akt V SA/Wa 2251/07 z dnia 13 grudnia 2007 r., LEX nr 484962).

Organ wskazał jednocześnie, że w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, postępowanie ulegało umorzeniu, albowiem zgodnie z art. 30 ustawy, składki w części finansowanej przez ubezpieczonych, nie będących płatnikami tych składek, nie podlegają umorzeniu.

Od powyższej decyzji wydanej w drugiej instancji T.K., reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę.

Pełnomocnik skarżącego zarzucił, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 28, 31 i 32 ustawy, poprzez błędne ich zastosowanie i uznanie, że w przypadku skarżącego nie zachodzą ważne przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, zwłaszcza wobec faktu, że zaległości te nie powstały w wyniku jego własnej działalności, lecz wynikają z odpowiedzialności posiłkowej z tytułu funkcji członka zarządu spółki prawa handlowego, a na gospodarkę finansową spółki w okresie powstania zaległości, skarżący nie miał żadnego wpływu. Ponieważ w spółce obowiązywała reprezentacją łączna - przez dwóch członków zarządu, dlatego skarżący nie mógł samodzielnie złożyć wniosku o ogłoszenie upadłości, ani wniosku o wszczęcie postępowania układowego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podkreślał okoliczność, że skarżący nie odpowiada za swoje własne nieuregulowane zobowiązania z tytułu składek, lecz jego odpowiedzialność ma charakter posiłkowy, jako następstwo bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec spółki z o.o. "T", będącej głównym zobowiązanym z tytułu tychże należności. Przedstawiając okoliczności pracy skarżącego w spółce z o.o. "T", pełnomocnik stwierdził, że skarżący nie ponosi żadnej winy za powstanie zaległości w składkach. Powołując się na przepis art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, pełnomocnik wywodził brak podstaw do obciążenia skarżącego zaległościami z tytułu składek. Pełnomocnik przedstawił sytuację rodzinną, materialną oraz zdrowotną skarżącego, które ogólnie składają się na jego trudną sytuację osobistą, uniemożliwiająca spłatę zadłużenia w tak wysokiej kwocie. Pełnomocnik wskazał, że Zakład wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu z otrzymywanej przez niego renty inwalidzkiej.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł ojej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002r. nr 153 poz. 1270 ze z. - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny, w zakresie swojej właściwości, ocenia zatem zaskarżoną decyzję administracyjną pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia. Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Nadto - w myśl ar. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W toku rozpatrywania niniejszej sprawy Sąd zobowiązany był również do stosowania przepisu art. 153 p.p.s.a., w myśl którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Przez pojęcie "ocena prawna" rozumie się "wyjaśnienie (...) istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpatrywana sprawą" (W. Siedlecki, D. Dobrzański i inni: Komentarz ..., s. 637). W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym (stosowania prawa), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i - wreszcie - jakie, zdaniem tego sądu zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło być uznane za zgodne z prawem. Ocena ta może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz Tadeusz Woś, Hanna Knysiak - Molczyk, Marta Romańska, Wa - wa 2005, s. 473).

W wyroku z dnia 29 lipca 1999r, IV SA 1177/97 (Lex nr 47301) NSA stwierdził, że ocena prawna dotyczyć może zarówno samej wykładni prawa materialnego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego.

W rozpatrywanej sprawie decyzją z dnia [...] czerwca 2007r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił T.K. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika za okres 07/2001 r. - 07/2003 r. w łącznej kwocie 51.917,93 zł, w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz umorzył postępowanie w sprawie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Z analizy treści orzeczenia wynika, że organ rozpoznał sprawę pod kątem istnienia w niej przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a ustawy, skonkretyzowanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ. U z 2003r. Nr 141 poz. 1365).

W wyniku złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 28 i art. 83 ust. 4 ustawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Analizując sprawę, w konkluzji orzeczenia, organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy. Natomiast przepisy art. 28 ust. 3a, b sprecyzowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. nie mają zastosowania w rozpatrywanym przypadku, albowiem zgodnie z §1 tegoż rozporządzenia, akt ten określa szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne będących równocześnie płatnikami tych składek.

Tak skonstruowaną treść orzeczenia organu administracyjnego uznał za wadliwą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Go 762/08, uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że wadliwość decyzji polegała na tym, iż organ administracyjny nie przedstawił powodu zastosowania określonego przepisu prawa. Sąd wskazał, że odmawiając zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a,b sprecyzowanych w akcie wykonawczym, poza przytoczeniem treści powołanego przepisu organ nie uzasadnił przyjętego stanowiska. Brak wyjaśnienia powodów niezastosowania omawianego przepisu w konkretnej sprawie Sąd uznał za o tyle znaczący, że wcześniej organ w uzasadnieniach dwóch decyzji tj. z dnia [...] czerwca 2007 r. i z dnia [...] września 2007 r. oceniał stan faktyczny w kontekście norm wynikających z art. 28 ust. 2 i 3 oraz 3a ustawy. Dalej Sąd wskazał, że niewątpliwie błędne było powołanie się przez organ w uzasadnieniu wcześniejszej decyzji, jednocześnie na art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz ust. 3a ustawy. Powyższe przepisy normują odmienne i wykluczające się sytuacje.

Przedstawione powyżej okoliczności dotyczące przebiegu postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, mają istotne znaczenie dla niniejszej sprawy.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego dowodzi, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego porządku prawnego i dlatego skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu.

Na mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2007r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w określonej wysokości i za wskazany okres oraz o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych (zatrudnionych pracowników).

Przedstawiając w uzasadnieniu decyzji motywy rozstrzygnięcia organ wskazał, że ze względu na charakter należnych składek w sprawie zastosowanie może mieć przepis art. 28 ust. 3. W ocenie organu sprawa nie mogła być natomiast badana pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w przepisie art. 28 ust. 3a sprecyzowanych w wyżej wskazanym akcie wykonawczym, albowiem ten ostatni przepis dotyczy jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek. Organ przedstawił argumentację na poparcie

swego stanowiska w tej kwestii.

Stanowisko organu należy uznać za prawidłowe.

Stosownie do treści art. 28 ust. 2 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 art. 28 ustawodawca wymienił siedem sytuacji, które kwalifikują je jako całkowitą nieściągalność - w myśl art. 28 ust. 2 - uzasadniającą umorzenie należności. Jednocześnie w ust. 3a art. 28 wskazano na możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust 3 pkt 1 -6), jednakże ulga ta może być zastosowana jedynie do ściśle określonego rodzaju należności z tytułu składek .

A zatem dla prawidłowego zastosowania przepisu prawa materialnego, w pierwszej kolejności koniecznym było ustalenie charakteru należności z tytułu składek, o których umorzenie zwrócił się skarżący.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, który jest kompletny i nie wymaga uzupełniania, wynika bezspornie, że odpowiedzialność skarżącego z tytułu nieopłaconych składek wynika z przeniesienia na niego odpowiedzialności za zaległości spółki z o.o. "T" z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - decyzja ZUS z [...] września 2005 r. A zatem płatnikiem składek była wskazana powyżej spółka z o.o. "T". Okoliczność ta dyskwalifikuje zastosowanie w sprawie przepisu art. 28 ust. 3a, albowiem przepis ten może znaleźć zastosowanie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Jak słusznie wyżej podniesiono, omawiany tu przepis art. 28 ust. 3a odnosi się do należności z tytułu nieopłaconych składek, w sytuacji gdy ich płatnikiem jest jednocześnie ubezpieczony, a taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca.

Fakt przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki na podstawie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, na osoby fizyczne (skarżącego i L.G.) nie spowodował, że należność z tytułu nieopłaconych składek uzyskała charakter należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a.

Organ dokonał analizy sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6. Dokonana ocena znajduje oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym i dlatego nie można jej zarzucić, iż jest dowolna (art. 80 k.p.a.).

Sytuacja skarżącego, zarówno dotycząca jego warunków materialnych, rodzinnych jak również zdrowotnych, poddana została przez organ szczegółowej analizie. W celu ustalenia aktualnego stanu faktycznego, przed wydaniem decyzji w drugiej instancji, mając na uwadze zasadę, iż organ odwoławczy rozstrzyga sprawę według stanu faktycznego i prawnego, aktualnego na dzień wydania decyzji, organ przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe.

W ocenie organu fakt osiągania przez skarżącego stałych dochodów w postaci świadczenia rentowego, które może być przedmiotem skutecznie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz możliwość podjęcia zatrudnienia w celu poprawy sytuacji materialnej sprawia, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie przepisu art. 28 ust. 2 pkt 2 -4. Jednocześnie z uwagi na to, że w celu wyegzekwowania należności z tytułu składek nie było prowadzone administracyjne postępowanie egzekucyjne, ani egzekucja sądowa - organ stwierdził, że nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5. Nie można też stwierdzić, że nie uzyska się w postępowaniu kwot przekraczających wydatki egzekucyjne ( art. 28 ust. 3 pkt 6).

Należy przypomnieć, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek, uregulowana w przepisie art.28 ustawy, opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Z wyraźnego brzmienia przepisu art. 28 ust.1 wynika, że z uwzględnieniem sytuacji określonych w ust. 2- 4, organ może umorzyć przedmiotowe należności. A zatem spełnienie przesłanek do umorzenia należności, nie powoduje, że instytucja ta zostanie w konkretnym przypadku zastosowana. Organ administracyjny ma jednak obowiązek wyjaśnienia z jakich powodów odmówił umorzenia należności, tak aby strona oraz sąd administracyjny ( w wypadku wniesienia skargi) mogły ocenić, czy granice uznania administracyjnego nie zostały przez organ przekroczone.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji, również w powyżej wskazanym aspekcie, Sąd nie stwierdził, aby stała ona w sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym.

Argumentacja skargi odnosząca się do braku zasadności przeniesienia odpowiedzialności spółki z o.o. "T" za zobowiązania z tytułu składek na skarżącego, nie mogła zostać uwzględniona. Stanowisko w podniesionej w tym miejscu kwestii, zostało jednoznacznie wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Go 762/08. Decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności spółki z o.o. "T" za zadłużenie z tytułu składek na skarżącego uzyskała walor ostateczności, nadto przedmiotem rozpatrywanej sprawy były decyzje administracyjne w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.