Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 463/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Protokolant st. inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 września 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2012 r. P.K. (dalej skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie nie spłaconych zaległości objętych umową o rozłożenie ich na raty, gdyż z uwagi na zmianę swojej sytuacji materialnej nie jest w stanie w dalszym ciągu wywiązywać się z jej postanowień.

Organ w toku postępowania ustalił, że skarżący, prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą w okresach od 1.01.1999 r. do 31.08.2000 r. oraz od 15.01.2006 r. do 29.12. 2007 r., był płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne i z tego tytułu zalega z zapłatą należności w łącznej kwocie 1.868,33 zł.

W wyniku rozpoznania wniosku, decyzją z dnia 19 czerwca 2012 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) -/dalej u.s.u.s/, odmówił skarżącemu umorzenia należności w łącznej kwocie 1.868,33 zł, w tym składek na ubezpieczenia zdrowotne w wysokości 1.628,73 zł, odsetek za zwłokę w kwocie 222,00 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 17,60 zł.

W ocenie organu, analiza zebranego materiału dowodowego nie potwierdziła zaistnienia przesłanek uregulowanych w art. art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365)- dalej rozporządzenie- warunkujących udzielenie ulgi w płatności zaległości składowych. Organ wskazał również na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w zakresie umorzenia należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, skarżący nie zgadzając się z decyzją Zakładu nr [...] wniósł o jej uchylenie oraz wyznaczenie mu nowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału rodowodowego, wskazując na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a.

Zarzucił wadliwość zapadłej decyzji, wynikającą z faktu, że w tej samej dacie tj. w dniu 02.07.2012 r. odebrał za pośrednictwem Poczty Polskiej zarówno pismo informujące go o możliwości zapoznania się ze zebranym materiałem dowodowym, jak i samą decyzję kończącą sprawę, co jego zdaniem się wzajemnie wykluczało.

W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia 17 września 2012 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) - dalej jako: [k.p.a.] utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ponownie ocenił sytuację rodzinną, stan dochodów i majątku skarżącego w aspekcie przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., zawierającym zamknięty katalog przyczyn składających się na pojęcie "całkowita nieściągalność". W ocenie organu w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, bowiem wobec skarżącego nie zostało jeszcze wdrożone postępowanie egzekucyjne, a tym samym nie jest możliwe stwierdzenie całkowitej nieściągalności. Nie stwierdzono także zaistnienia dalszych sytuacji określonych w tym przepisie.

Dalej organ stwierdził, iż brak było podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności pozwalające na umorzenie zaległych składek mimo braku całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Analizując sprawę w tym aspekcie, organ stwierdził, że zobowiązany nie udowodnił ani nie wskazał, iż poniósł straty w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek miało negatywny wpływ na prowadzoną działalność. Ponadto Zakład nie stwierdził, iż stan zdrowia skarżącego jest przeszkodą w uzyskiwaniu przez niego dochodów. Skarżący nie wskazał również na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Organ nie stwierdził także okoliczności, które wskazywałyby, aby niemożliwym było wywiązanie się przez zobowiązanego z realizacji ciążących na nim należności.

W celu uzyskania informacji o aktualnej sytuacji materialno-finansowej i bytowej wnioskodawcy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu wnioskiem z dnia 17.07.2012r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O.

o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a z uzyskanej w tym względzie informacji wynikało, że skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej.

W oparciu o informacje z Centralnej Ewidencji Pojazdów organ ustalił także, iż zobowiązany jest właścicielem samochodu marki [...] rok produkcji 2006. Tym samym brak było podstaw do stwierdzenia braku majątku, z którego można dochodzić wymagalnych należności.

Z dalszych ustaleń, w tym złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynikało, że zobowiązany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą łącznie 866,00 zł, w tym; czynsz 316,00 zł, energia 90,00 zł, gaz 60,00 zł, woda (brak podanej wysokości opłat) oraz pozostałe potrzeby życiowe określone w wysokości 400,00 zł miesięcznie.

Skarżący, poza objętymi wnioskiem zobowiązaniami wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wykazał także istniejące zobowiązania wobec: Opolskiej Spółdzielni Mieszkaniowej "A", [...] Bank Polska S.A., Górnośląskiego Oddziału Obrotu Gazem i Tauron Polska Energia. Posiada także zobowiązania z tytułu alimentów, zasądzone na .podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 21.10.2010r. sygn. akt [...] na rzecz małoletniej H.K. w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Wszystkie te zobowiązania zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy są spłacane częściowo lub w ogóle nie są spłacane.

Równocześnie, jak zważył organ, w złożonym oświadczeniu zobowiązany wskazał, że w celu poprawy swojej sytuacji materialnej zamierza ponownie prowadzić działalność gospodarczą, korzystając z dotacji z Powiatowego urzędu Pracy, w którym jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku.

W toku postępowania organ dwukrotnie (pismami z dnia 17.07.2012 i 10.08.2012 r.) informował stronę o prawie do czynnego uczestnictwa w toczącym się postępowaniu wyjaśniającym i do wypowiedzenia się co do zebranych materiałów przed wydaniem decyzji. Pouczył również o prawie do przedstawienia dowodów, nieznanych organowi I instancji, a świadczących o aktualnej sytuacji finansowej, materialnej i rodzinnej zobowiązanego i złożenia końcowego oświadczenia. Zapoznając się ze zgromadzonym materiałem dowodowym w dniu 23.08.2012 r., w protokóle z tej czynności skarżący zawarł pytanie, czy informacja z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. miałaby wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności wobec ZUS.

Dokonując oceny zebranego materiału dowodowego organ stwierdził brak szczególnych przesłanek przemawiających za umorzeniem należności, wskazując dodatkowo, że przejściowe trudności finansowe dłużnika nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie wnioskodawcy o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków, wskazał, że zarzut naruszenia tego przepisu może odnieść skutek wówczas, gdy strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych Zobowiązany powinien zatem w szczególności wykazać, że niedoręczenie mu zawiadomienia przed wydaniem decyzji, uniemożliwiło mu zgłoszenie wniosków dowodowych lub złożenie oświadczeń mających istotne znaczenie w sprawie. Wyjaśnił, iż wprawdzie z akt sprawy wynika, że doręczenie skarżącemu przez organ I instancji zawiadomienia o którym mowa w art. 10 § 1 k.p.a., nastąpiło w tej samej dacie co doręczenie zaskarżonej decyzji z dnia 19.06.2012 r., to jednak skarżący nie wykazał jakich konkretnie czynności lub złożenia dowodów został pozbawiony w wyniku tego naruszenia. Zaznaczył nadto, że w toku ponownego rozpoznania sprawy z udziałem strony, uzupełniono materiał dowodowy, umożliwiając wnioskodawcy udział w tym postępowaniu, w tym wnoszenie nowych dowodów, których jednak nie przedłożono.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił, iż rozpatrując jego wniosek organ dokonał szeregu uproszczeń oraz dowolnie ocenił przedłożone dowody. Nie skonfrontowano także interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym, do czego organy były obowiązane.

W opinii skarżącego, przedstawione dowody jednoznacznie świadczą o braku możliwości spłaty przez niego zaległości, tym samym dokonana przez organ ich ocena jest wyłącznie subiektywna. Podniósł, że obecne problemy finansowe są poważne i nie mają charakteru przejściowego, jak wywodzi organ w swojej decyzji. Wskazał także, że nie posiada żadnego majątku ruchomego jak i nieruchomego, a jego udział we współwłasności samochodu stanowi zaledwie 1%, i ma na celu kontynuację prawa do ulgi w stawkach ubezpieczenia komunikacyjnego. Dalej skarżący poczynił rozważania co do ważności ciążących na nim zaległości, wskazując, że w pierwszej kolejności posiadane wolne środki przeznacza na spłatę tych należności, które są związane z jego utrzymaniem.

Nadto według skarżącego organ nie spełnił warunków formalnych, wydając decyzję bez umożliwienia mu wypowiedzenia się w sprawie oraz złożenia stosownych wniosków dowodowych i oświadczeń. Końcowo wskazał także na kwestię przedawnienia objętych uprzednio zawartym układem ratalnym zaległości, które według niego w ogóle nie istniały, co miał potwierdzać sam ZUS w wydanym wobec skarżącego zaświadczeniu o niezaleganiu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wskazał, że należności objęte wnioskiem o umorzenie dotyczyły okresu 10/2006- 12/2007, w stosunku do którego skarżący, jako zobowiązany zawarł umowę nr [...] z dnia 7.08.2008r. o rozłożeniu tych zaległości na raty. Umowa ta, w związku z niedotrzymaniem jej warunków, z dniem 17.06.2012 r. uległa rozwiązaniu.

W związku z powyższym, od dnia zawarcia układu ratalnego do dnia jej rozwiązania bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i o ten okres wydłuża się możliwość dochodzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, stosownie do art. 24 ust. 5a u.s.u.s.

Na rozprawie w dniu 16 stycznia 2013 r. skarżący, w piśmie z dnia 14.01.2013 złożonym jako załącznik do protokółu rozprawy, ponownie zanegował istnienie spornej zaległości, wskazując, że brak zalegania ze składkami ZUS potwierdził sam Zakład w zaświadczeniu z dnia 17.07.2006 r., na które powołał się w treści decyzji z dnia 7.08.2008 r. o odmowie umorzenia zadłużenia za okres 1999-2000 powstałego w okresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej w ramach firmy "B". Dlatego też, według skarżącego, już sam układ ratalny obejmował nieistniejące zaległości dotyczące okresu sprzed 2006 roku. W pozostałym zakresie nawiązał do wcześniejszej argumentacji skargi, mającej wykazać, że uregulowanie dochodzonej przez zakład należności spowoduje zagrożenie egzystencji zobowiązanego i jego rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej [p.p.s.a.], obowiązany jest je uchylić w razie stwierdzenia, że zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

W rozpatrywanej sprawie skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań z tytułu składek, w zakresie zaległości powstałych w wyniku niewywiązania się z zawartej umowy nr [...] z dnia 7.08.2008 r. o rozłożeniu ich na raty. Jak bowiem wskazał organ, w związku niedotrzymaniem jej warunków, umowa ta z dniem 17.06.2012 r. uległa rozwiązaniu, a niespłacona część zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, obejmująca okres od października 2006 r. do grudnia 2007 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia wynosiła 1.868,33 zł. Ta też należność stała się przedmiotem postępowania z wniosku skarżącego o umorzenie i objęta została rozstrzygnięciami organów.

W związku z zarzutami skarżącego dotyczącymi zarówno nieistnienia spornej zaległości jak też alternatywnie podnoszonym zarzutem jej przedawnienia, kwestia oceny samego istnienia przedmiotu postępowania stała się pierwszoplanowym zagadnieniem.

Dokonując oceny zajętego w tej kwestii stanowiska skarżącego należy zauważyć, że należności objęte umową o rozłożeniu na raty stanowiły składki na ubezpieczenie zdrowotne, a zatem nie były to składki na ubezpieczenie społeczne. Treść samej umowy o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek jasno wskazuje, że skarżący nie posiada zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a wyłączną zaległością istniejącą w tej dacie i objętą umową były składki na ubezpieczenie zdrowotne należne na rzecz Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) za okres od czerwca 1999 r. do grudnia 2007 r. w łącznej kwocie 7.006,65 zł.

Również przywoływane przez skarżącego zaświadczenie z dnia 17.07.2006 r. odnosi się w swojej treści wyłącznie do zaległości wobec ZUS-u, a co więcej w żadnej mierze nie może ono obejmować należności dotyczących późniejszych okresów rozliczeniowych, w tym będących przedmiotem niniejszego postępowania zaległości dotyczących okresu od października 2006 r. do grudnia 2007r.

Można jedynie zauważyć, że sam skarżący na etapie postępowania nie podnosił zarzutów co do nieistnienia zaległości objętej zwartym przez siebie układem ratalnym, do którego doszło na jego wniosek. Również ubiegając się o umorzenie należności zarówno w ramach obecnego postępowania, jak i wcześniej zawisłego postępowania zakończonego decyzją z dnia 7.08.2008 r. (przedłożoną do akt sprawy na rozprawie) skarżący ubiegał się o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia ciążących na nim należności, tym samym potwierdzając ich istnienie.

Obecna zmiana swego stanowiska i to dopiero na etapie postępowania sądowego, nie może stanowić podstawy do skutecznego zakwestionowania istnienia przedmiotu sprawy. Zwłaszcza, że przywoływana argumentacja, wskazująca na wydanie wobec skarżącego zaświadczenia ZUS z dnia 17.07.2006 r. o niezaleganiu, nie dotyczy po pierwsze składek na ubezpieczenie zdrowotne należnych NFZ, a pobieranych jedynie za pośrednictwem ZUS-u, po drugie zaś, nie obejmuje spornego okresu rozliczeniowego objętego zaskarżoną decyzją.

Z tego też względu, przeprowadzona na obecnym etapie rozpoznawania sprawy analiza materiału dowodowego, nie potwierdziła zarzutu nieistnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, objęte skarżoną decyzją, wydaną w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego o ich umorzenie. Równocześnie Sąd stwierdza, że kwestia oceny zawartej przez skarżącego umowy o rozłożenie na raty zaległości, nie mieści się w zakresie sądowej kontroli rozstrzygnięć organów ubezpieczeniowych, sprawowanej przez sądy administracyjne. Skoro obecnie skarżący wywodzi, że doszło do wadliwego obliczenia należności składkowych z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, to winien skorzystać ze stosownych środków prawnych.

Sąd nie podzielił także dalej idącego zarzutu, dotyczącego przedawnienia spornej należności, gdyż jak trafnie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, w myśl art. 24 ust 5a u.s.u.s. od dnia zawarcia układu ratalnego do dnia jej rozwiązania bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i o ten okres wydłuża się możliwość dochodzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Stosowny zapis o powyższych skutkach, zawarto także w samej umowie o rozłożeniu na raty w § 6.

Odnosząc się dalszej części do czynionych rozważań do oceny legalności zaskarżonej decyzji, niezbędnym jest odwołanie się do normującego zagadnienie umarzania składek i prawidłowo przywołanego przez organy jako materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia - przepisu art. 28 u.s.u.s. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W myśl ust. 2 tego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wskazano natomiast, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawodawca przewidział nadto w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955).

Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie sama zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa procesowego. W tej sytuacji obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.) oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Stosowanie do art. 123 u.s.u.s. w sprawach w niej uregulowanych stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej, a zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a.

Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 K.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą ich swobodnej oceny (art. 80 Kp.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 K.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 K.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Dotyczy to w szczególności ustaleń o wysokości dochodów w rodzinie skarżącego, jego stanu rodzinnego i majątkowego. W tym też zakresie zwrócono się do wnioskodawcy o wykazanie przez niego wszystkich ciążących na nim zaległości z różnych tytułów, co jednak, po poczynieniu tych ustaleń, nie obligowało organów do automatycznego uwzględnienia zgłoszonego żądania o umorzenie zaległości.

Mając na względzie ustalone okoliczności faktyczne rozważono istnienie przesłanek wynikających z Rozporządzenia, w tym opisanej w pkt (1), przesłanki wskazującej na sytuację, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym względzie została przeprowadzona analiza sytuacji bytowej, osobistej oraz niezbędnych wydatków, pod kątem możliwości spłaty istniejącego zadłużenia. Organy nie kwestionowały przy tym twierdzeń strony, co do jej trudnej sytuacji materialnej, braku bieżącego dochodu, czy istniejących zadłużeń z innych tytułów, jednakże oceniając tą przesłankę, rozważono ją nie tylko w aspekcie aktualnych dochodów i stanu majątkowego skarżącego, ale także uwzględniono możliwość zmiany jego sytuacji, w wyniku własnych działań zobowiązanego, zmierzających do zmiany jego obecnego statusu finansowego. Zwłaszcza, że sam skarżący wskazywał na zamiar podjęcia działalności gospodarczej w oparciu o środki pomocowe, które zamierza uzyskać z urzędu pracy. Oczywiście, trudno ocenić w chwili obecnej, na ile zamiar ten zostanie zrealizowany, jednakże w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że w przypadku oceny możliwości spłaty ciążącej na zobowiązanym należności mogą być uwzględniane także te okoliczności, które wskazują na możliwość zmiany obecnej sytuacji materialnej, w wyniku działań własnych zobowiązanego. Taka ocena dokonana w niniejszej sprawie nie ma też charakteru dowolnego.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał także podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiły zdarzenia, w wyniku których skarżący poniósłby straty wskutek klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń. Nie stwierdzono również istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiłaby go możliwości uzyskiwania dochodu na opłacenie należności.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy w sposób logiczny i spójny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie oraz przedstawił okoliczności świadczące o tym, że wydając decyzję nie przekroczono granic swobodnego uznania. W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ odwoławczy nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy, a zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Organy podjęły wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i wyjaśniły sytuację majątkową skarżącego oraz rozważyły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom nie można zarzucić dowolności.

Reasumując należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, bowiem organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa a przed wydaniem decyzji umożliwił stronie zapoznanie i wypowiedzenie się o zebranym w sprawie materiale dowodowym. Podkreślić przy tym należy, że ponieważ decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, zatem organ może nawet w przypadku zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie odmówić umorzenia.

Końcowo Sąd stwierdza, iż wprawdzie na wcześniejszym etapie rozpoznania wniosku skarżącego doszło do naruszenia zasady czynnego udziału w postępowaniu wskutek niezapewnienia mu realnej możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do poczynionych w sprawie ustaleń, to jednak w ramach ponownego rozpoznania sprawy prawo takie zostało już skarżącemu w pełni zagwarantowane. Co więcej, skarżący na dalszym etapie rozpoznawania sprawy nie przedkładał żadnych nowych dowodów ani wyjaśnień. Tym samym samo stwierdzone formalne naruszenie art. 10 K.p.a. , nie spowodowało realnego ograniczenia prawa do czynnego udziału strony w toku postępowania. Skoro wskazywane naruszenie prawa nie wywołało negatywnych następstw, brak było podstaw do uwzględnia go, jako podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Zauważyć również należy, że nie wszystkie wady postępowania mogą stanowić podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, gdyż w ramach art. 145 p.p.s.a ustawodawca zastrzegł, iż musi to być takie naruszenie przepisów postępowania, aby mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takich zaś naruszeń w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił