Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 509/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 1, ust. 1 b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 27 lutego 2024 r. nr SKO.405.ŚR.237.137.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 10 stycznia 2024 r. nr GOPS-ŚR.5231.2.2024.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 509/24

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi B.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 27 lutego 2024 r. nr SKO.405.ŚR.237.137.2024 dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Wójt Gminy [...] – w następstwie rozpatrzenia wniosku z 21 grudnia 2023 r. - decyzją z 10 stycznia 2024 r. nr GOPS-ŚR.5231.2.2024 odmówił B.K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną E.K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 7 grudnia 2023 r. Powodem odmowy był brak spełnienia kryterium z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), tj. przesłanki wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odwołaniu od decyzji Wójta B.K. wskazał na jej sprzeczność

z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który przesądził, że oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinno dokonywać się

z pominięciem kryterium okresu powstania niepełnosprawności.

SKO w następstwie rozpatrzenia odwołania - działając na podstawie art. 138

§ 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.) – wskazaną na wstępie decyzją z 27 lutego 2024 r.: 1. uchyliło decyzję Wójta z 10 stycznia 2024 r., 2. odmówiło przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., wg którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności:

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia, lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Odnosząc się do argumentu organu I instancji o niespełnieniu przesłanki

z art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium stwierdziło, że pozbawiony jest zasadności.

W tym zakresie kluczowy pozostaje wyrok TK z 21 października 2014 r. K 38/13,

w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. W tej sytuacji organ I instancji odmawiając przyznania świadczenia rozstrzygnął na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny, wobec czego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. należało jego decyzję wyeliminować z obrotu prawnego.

W sprawie zaistniała jednak inna przesłanka skutkująca odmową przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wnioskodawca złożył bowiem oświadczenie iż jest rolnikiem, ale zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania w nim pracy od 31 października 2023 r. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa z 8 lutego 2024 r., z którego wynika, że wnioskodawca "jest zarejestrowany jako producent rolny i ubiegał się o przyznanie płatności w roku 2023 składając wniosek w dniu [...] 05.2023 r. Producent otrzymał pomoc – zaliczkę w kwocie 2 119,11 zł (zatwierdzenie listy płatności OB.w dniu 13.10.2023 r.)".

Zgodnie z art. 3 pkt 3b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, producent rolny oznacza osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z 2 grudnia 2021 r.; w świetle zawartej w tym przepisie definicji, "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 rozporządzenia.

Z powyższego wynika, iż wnioskodawca - wbrew zawartemu we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczeniu - nie zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na gruntach rolnych przekraczających powierzchnię 1 ha i z tego tytułu pobiera dopłaty rolne. Konstrukcja prawna tej formy wsparcia jest taka, iż przysługuje tylko rolnikowi (odpowiednio do art. 25 ust. 1 ustawy z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027) oraz producentowi rolnemu. Inne podmioty, w tym nieaktywny zawodowo rolnik (producent rolny), tej pomocy otrzymać nie mogą. Niemożliwe jest pobieranie tych form wsparcia, jeśli nie prowadzi się gospodarstwa rolnego.

Okoliczności te oznaczają, że wnioskodawca nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu u.ś.r., zatem nie spełnia przesłanki z art. 17b

ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zatem brak jest podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie B. K. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji SKO z 27 lutego 2024 r.

i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzji tej zarzucił rażące naruszenie Konstytucji RP, u.ś.r. i k.p.a. poprzez niewłaściwą interpretację, stosowanie przepisów prawa oraz ocenę dowodów.

Wskazał, że z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawną żoną nie podejmuje pracy zarobkowej oraz zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jest jedyną osobą która może sprawować taką opiekę stosownie do potrzeb wynikających

z choroby żony.

Organ dokonał całkowicie błędnej oceny dowodów. Wnioski o dopłaty bezpośrednie składa się co do zasady w terminie od 15 marca do 15 maja danego roku, czasem termin ten jest przedłużany. Pomoc jest wypłacana najwcześniej końcem danego roku lub w roku następnym. Faktem jest, że w maju 2023 r. złożył wniosek w ARiMR, ale dotyczył on stanu prawnego i faktycznego na dzień jego złożenia. Od listopada

2023 r. sprawuje stałą opiekę nad żoną. W tym czasie nie ma fizycznych możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego, w tym wykonywania czynności przy produkcji rolnej, zwierzęcej lub roślinnej. Chodzi o pracę w wymiarze i z częstotliwością odpowiednią do charakteru prowadzonej produkcji. Sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego rodzi pewne obowiązki prawne, np. w zakresie płacenia podatku, nawet gdy gospodarstwa się nie prowadzi.

Przesłanka pracy w gospodarstwie jest spełniona, jeżeli osoba fizyczna pracuje

w całym gospodarstwie rolnym lub w znacznej jego części, w porównaniu do całości. W doktrynie podkreśla się też, że praca w gospodarstwie rolnym powinna być pracą stałą, z uwzględnieniem cyklu biologicznego i przyrodniczo - klimatycznego. Podejmowanie wszelkich decyzji dotyczących prowadzenia działalności rolniczej oznacza natomiast zawieranie umów dostawy, kontraktacji, dzierżawy, leasingu

i innych związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego. W istocie chodzi

o decyzje podstawowe, o istotnym dla funkcjonowania gospodarstwa znaczeniu. Pozostałe decyzje o mniejszej wadze lub takie których podjęcie wymaga wiadomości specjalistycznych, pozostają poza zakresem tego zwrotu.

Od listopada 2023 r. skarżący nie wykonuje żadnych czynności związanych

z działalnością rolniczą. Organ odwoławczy w aktach sprawy nie znalazł żadnego dowodu, który potwierdzałby prowadzenie przez niego gospodarstwa rolnego.

Fakt posiadania statusu producenta rolnego nie może być w żadnym wypadku dowodem na jakąkolwiek aktywność w zakresie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Gdyby uznać, że prowadzenie gospodarstwa rolnego to posiadanie statusu producenta rolnego i samo składanie wniosków m.in. o dopłaty bezpośrednie a nie wykonywanie prac i czynności, to takie rolnictwo nie miałoby sensu i nie spełniałoby swego zasadniczego celu, tj. produkcji żywności.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.

z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania

z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem kontroli Sądu jest reformatoryjna decyzja SKO z 27 lutego

2024 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku

z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. Organ ten nie podzielił stanowiska organu I instancji wskazującego jako powód odmownego załatwienia wniosku brak powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w okresach czasu określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., niemniej wywiódł go z braku zaprzestania prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego w związku z ubieganiem się przez niego w 2023 r. o przyznanie płatności z ARiMR, a przez to niespełnieniem warunku z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli względem powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

I. Wstępnie należy podkreślić, że z uwagi na zmianę od 1 stycznia 2024 r. przepisów u.ś.r. regulujących przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego (w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, Dz.U. poz. 1429 ze zm.), ocena legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji dokonywana jest wg stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. (mimo że orzekające w sprawie organy administracji nie zwróciły uwagi skarżącego na tę okoliczność, prawidłowo przy wydawaniu decyzji uwzględniły obowiązywanie przepisów u.ś.r. na tę datę).

Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne

i specjalny zasiłek opiekuńczy o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43

w brzmieniu dotychczasowym /a więc w u.ś.r./, do których prawo powstało do dnia

31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a co do zasady - stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., z zastrzeżeniem wynikającym z ust. 2a tego artykułu - prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Decydująca dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem data wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie (21 grudnia 2023 r.), ograniczona datą 31 grudnia 2023 r.

II. Trafnie orzekło SKO w pkt I zaskarżonej decyzji o uchyleniu decyzji organu

I instancji, gdyż wbrew uznaniu tego organu, art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić przesłanki odmownego załatwienia wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego; zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki

w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Wyrażone w powyższym zakresie stanowisko Kolegium odzwierciedla utrwaloną już

i jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, którą Sąd orzekający

w niniejszej sprawie w pełni podziela i aprobuje. Została ona wypracowana na kanwie wyroku TK z 21 października 2014 r. K 38/13, którym TK orzekł, iż w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje wprost skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Powoduje jednak konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa które pozostają zgodne z Konstytucją RP - przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa - tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Stosując taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy więc przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis ten – jako zgodny z Konstytucją – powinien znaleźć zastosowanie.

Natomiast w stosunku do opiekunów osób których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem

w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W rezultacie nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Mimo zatem, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. wg stanu prawnego mającego zastosowanie w sprawie nie został uchylony lub zmieniony (zachowując dotychczasowe brzmienie do 31 grudnia 2023 r.), powoływanie się na literalne brzmienie tego przepisu jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – jak uczynił to organ I instancji - nie znajduje uzasadnienia.

Mimo więc wskazanego wyroku TK oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP na mocy którego orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne – organ I instancji w sposób prawnie niedopuszczalny wywiódł z literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r. przeszkodę do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wg orzeczenia z 7 grudnia 2023 r. o zaliczeniu jego żony do znacznego stopnia niepełnosprawności, stopień ten datuje się od [...] listopada 2023 r.

III. Kluczowa dla rozpoznania sprawy pozostaje w tej sytuacji kwestia zaprzestania prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego, co stosownie do art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. jest niezbędnym warunkiem przyznania mu jako rolnikowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wedle ust. 2 tego artykułu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Brzmienie tego ostatniego unormowania nie oznacza, że nie jest możliwe podjęcie czynności wyjaśniających co do złożonego przez rolnika oświadczenia, jeżeli organ prowadzący postępowanie poweźmie wątpliwości co do jego prawdziwości. Z mocy bowiem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. jest on zobligowany do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Aby przyjąć, że rolnik mimo złożonego oświadczenia nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, organ musi w sposób nie budzący wątpliwości ten fakt wykazać (ustalenia powinny dotyczyć przede wszystkim posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego, rzeczywistego wykonywania w nim czynności "rolniczych" i uzyskiwania dopłat związanych z rolnictwem czy też zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolniczej). W okolicznościach sprawy Kolegium nie uczyniło tego w sposób pozwalający przyjąć, że skarżący mimo złożonego oświadczenia nadal (po 31 października 2023 r.) prowadzi gospodarstwo rolne.

Ponieważ określenie "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego" nie zostało w przepisach u.ś.r. zdefiniowane, konieczne w tym zakresie jest odniesienie się do jego wykładni wypracowanej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Przyjmuje się w nim, że jeśli dana osoba nie wykonuje określonych, konkretnych czynności związanych z typowymi pracami w rolnictwie, jak też nie uzyskuje w związku z tym konkretnych korzyści, w tym finansowych, to nie prowadzi gospodarstwa rolnego.

Samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej.

Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Nie ma wątpliwości, że domniemanie takie nie byłoby potrzebne, gdyby sama własność gospodarstwa wystarczała do uznania właściciela za rolnika – por. wyrok WSA w Krakowie z 27 lutego 2020 r. III SA/Kr 60/20 i powołany tamże wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 stycznia 2015 r. I OSK 905/14 (te i inne powołane orzeczenia dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z 30 października 2020 r. I OSK 1273/20, wskazując, że jako przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie można uznać faktu podlegania przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Z objęcia takim ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika jedynie domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem, przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi (małżonkowi rolnika) świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy.

Analogicznie, mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku

w rolnictwie), nie można traktować jako czynnika decydującego o niemożliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze aktywnego producenta rolnego - w sytuacji, gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych (wyrok WSA w Gliwicach

z 28 lutego 2024 r. II SA/Gl 1684/23).

W myśl powyższego, sam fakt rejestracji osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w bazie producentów rolnych prowadzonej przez ARiMR jest prawnie irrelewantny, jeśli nie łączy się z uzyskiwaniem realnych korzyści (finansowych) z tym związanych. Wyraźnego zaznaczenia wymaga, że Sądowi orzekającemu w sprawie znane są przy tym orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych kładące nacisk nie tylko na faktyczne zaniechanie wykonywania przez rolnika działalności rolniczej, ale także na wymóg przedsięwzięcia szeregu czynności powiązanych integralnie ze statusem rolnika, w tym złożenie wniosku

o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego.

Z przedstawionych wyżej oraz opisanych dodatkowo poniżej względów Sąd stanowiska tego nie podziela.

W realiach sprawy nie można bowiem utracić z pola widzenia daty, na jaką skarżący oświadczył zakończenie działalności rolniczej (31 października 2023 r.) oraz daty złożenia przez niego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego

(21 grudnia 2023 r.).

Zdaniem Sądu, fakt prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego i pracy

w nim przez zdecydowaną większość roku 2023 r., tj. 10 z 12 miesięcy przypadających przed złożeniem wniosku, w żaden sposób nie pozbawiał go prawa do uzyskania za ten okres czasu dopłat do produkcji rolnej, nawet jeżeli ich płatność miałaby przypadać po dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Powszechnie bowiem wiadomo, co zresztą podniósł skarżący, że wnioski o dopłaty składa się w trakcie roku kalendarzowego za który przysługują (w 2023 r. był to co do zasady okres od 15 marca do 30 czerwca), a ich płatność - w całości lub w części – często w praktyce następuje już dopiero w kolejnym roku kalendarzowym.

W związku z tym – zgodnie z wyżej przedstawionym stanowiskiem Sądu co do wyłącznie rejestracyjnego znaczenia wpisu jako producenta rolnego w systemie ARiMR - nie można także wymagać od skarżącego, aby na dzień złożenia wniosku

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego czy najpóźniej do wydania decyzji w tym przedmiocie wystąpił także z wnioskiem o wykreślenie go z ewidencji producentów rolnych, co pozwala mu jako byłemu już rolnikowi na otrzymanie ewidentnie należnych mu dopłat z systemów wsparcia bezpośredniego.

Trudno również w związku z tym zarzucić skarżącemu i obarczać go odpowiedzialnością za to, iż wystąpił o przyznanie płatności z ARiMR za okres

w którym prowadził gospodarstwo rolne (w okolicznościach sprawy za 2023 r.), a nie przewidział na kilka miesięcy do przodu (aczkolwiek także w trakcie 2023 r.) ewentualnej konieczności zakończenia jego prowadzenia w związku z chorobą żony, względem której de facto również dopiero 7 grudnia 2023 r. wydane zostało orzeczenie o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jako istotna jawi się jeszcze jedna okoliczność, która w ocenie Sądu najdobitniej świadczy o sygnalizowanym już wyżej wyłącznie rejestracyjnym charakterze wpisu do ewidencji producentów rolnych ARiMR oraz o całkowitym braku znaczenia dla rozpatrzenia w sposób korzystny dla skarżącego jego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bez względu na to, czy po zaprzestaniu prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego i złożeniu oświadczenia w tym przedmiocie otrzymał i w jakiej wysokości dopłaty dla producentów rolnych z ARiMR za 2023 r.

Jak wynika bowiem z art. 15 ust. 1 - obowiązującej od 15 marca 2023 r. - ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. poz. 412), pomoc /w tym m.in. w ramach płatności bezpośrednich – art. 20 pkt 1/ jest przyznawana m.in. osobie fizycznej, której został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Stosownie do art. 22 tej ustawy, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc jest przyznawana do gruntu, który w dniu 31 maja roku w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, jest w posiadaniu podmiotu ubiegającego się o jej przyznanie na podstawie tytułu prawnego. W myśl zaś art. 25 ust. 1 ustawy, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli prowadzi działalność rolniczą, a łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha /analogiczne rozwiązania przewidywała uchylona tą ustawą ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, Dz.U. z 2022 r., poz. 1775 ze zm./.

Z żadnego z przytoczonych ani innych przepisów w/w ustawy nie wynika, aby

w przypadku zaprzestania działalności rolniczej (na gruntach zawnioskowanych do udzielenia pomocy) po 31 maja roku w którym złożono wniosek, należne rolnikowi za dany rok płatności uznawane były za nienależne lub podlegały zmniejszeniu

(np. proporcjonalnie do okresu prowadzenia w tym roku działalności rolniczej). Inaczej ujmując, niezbędnymi przesłankami do udzielenia pomocy związanej z posiadaniem gruntu wnioskującemu o to rolnikowi jest posiadanie przez niego na podstawie tytułu prawnego gruntu o powierzchni nie mniejszej niż 1 ha w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy. Pomoc ta jest przyznawana wtedy w pełnym należnym wymiarze finansowym, niezależnie od późniejszego zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w roku, którego dotyczył złożony wniosek.

Powyższe w przypadku skarżącego prowadzi do konkluzji, że w sytuacji spełnienia przez niego warunków do uzyskania pomocy z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (posiadania gruntów rolnych) na dzień 31 maja 2023 r., bez jakiegokolwiek znaczenia dla uzyskania przez niego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje data i forma wypłaty tej pomocy za 2023 r. (jednorazowo lub w częściach, zaliczkowo, w 2023 r. lub później, przed lub po złożeniu wniosku

o świadczenie pielęgnacyjne), o ile w dacie wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego faktycznie nie prowadził już gospodarstwa rolnego i złożył w tym względzie stosowne oświadczenie, mimo że nadal widniał w prowadzonej przez ARiMR ewidencji producentów rolnych.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Kolegium nie zakwestionowało samego zaprzestania wykonywania przez skarżącego prac związanych

z prowadzeniem gospodarstwa, wywodząc jego dalsze prowadzenie (po

31 października 2023 r.) wyłącznie z faktu pobierania dopłat rolnych. Jak wykazano powyżej, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach twierdzenie organu, że nieaktywny zawodowo rolnik (producent rolny) nie może /w żadnym przypadku/ takich dopłat otrzymać, jeżeli nie prowadzi nadal gospodarstwa rolnego.

Tym samym w opisanych okolicznościach faktycznych i prawnych odmowa przyznania skarżącemu przez SKO świadczenia pielęgnacyjnego jawi się jako nieuzasadniona.

Stwierdzone przez Sąd przy wydawaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r.) a także przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) mające wpływ na wynik sprawy skutkowało uchyleniem tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania dla organów administracji I i II instancji (wiążące na mocy art. 153 P.p.s.a.) wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań, wg których w okolicznościach wynikających z zebranego dotychczas materiału dowodowego nie jest możliwe oparcie odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia na podstawie wskazanych przez te organy przyczyn.