Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1312/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 59 par. 2, art. 61
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 6, art. 8
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1553
law: Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Po 1397/21 w sprawie ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 lipca 2021 r. nr 3001-IEE.711.168.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz P. M. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 18 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Po 1397/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi P. M. (dalej: skarżący) uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: organ odwoławczy/II instancji) z 23 lipca 2021 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Koninie z 16 kwietnia 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Organ odwoławczy wniósł skargę kasacyjną od wyroku z 18 marca 2022 r., zaskarżając to orzeczenie w całości, zarzucając:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 61 i art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej: u.p.e.a.) oraz art. 6 i 8 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art.18 u.p.e.a. -

poprzez uwzględnienie skargi, ze względu na uznanie, że wystawienie nowego tytułu wykonawczego w sytuacji uprzedniego umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność prowadzonej egzekucji – narusza praworządność (art. 6 k.p.a.) i zaufanie do organów państwa (art. 8 k.p.a.).

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 26 ust. 1 u.p.e.a. i art. 14 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy z 4 lipca 2019 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz.1553, dalej: ustawa nowelizująca) -

poprzez pominięcie tych regulacji i uznanie, że w stanie prawnym sprzed

22 lutego 2021 r. ponowne wszczęcie (bezskutecznego) postępowania egzekucyjnego może nastąpić tylko na podstawie "jednego, pierwotnie wystawionego tytułu wykonawczego".

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku art. 61 u.p.e.a. i art. 14 ust. 1 ustawy nowelizującej – wobec istotnych braków uzasadnienia w części dotyczącej wykładni międzyczasowej ww. norm, uniemożliwiających zidentyfikowanie i poddanie kontroli przyczyn uchylenia orzeczenia i w efekcie wyeliminowanie z obrotu legalnych rozstrzygnięć oraz sformułowania nieprawidłowych zaleceń.

Wyliczone błędy procesowe miały charakter kwalifikowany, bowiem w sposób bezpośredni zadecydowały o treści orzeczenia i uchyleniu postanowień obu instancji.

II. Naruszenie prawa materialnego -

w formie błędnej wykładni art. 61 u.p.e.a. w związku z art.14 ust. 1 ustawy nowelizującej i przyjęciu, że podstawę ponownego wszczęcia egzekucji, w stanie prawnym przed nowelizacją z 20 lutego 2021 r., może stanowić wyłącznie pierwotny tytuł wykonawczy wydany przed umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.

Organ zrzekł się rozprawy oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, od skarżącego na rzecz organu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej organu administracji oraz o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego skarżącego w postępowaniu kasacyjnym w wysokości trzykrotności stawki minimalnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w jej granicach, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie.

W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, w związku z tym rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które zostało zainicjowane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Mając na uwadze podniesione w niniejszej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że nie mogły one stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku.

W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego, które sprowadzają się do niezasadnego uznania, że wystawienie nowego tytułu wykonawczego w sytuacji uprzedniego umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność prowadzonej egzekucji narusza praworządność (art. 6 k.p.a.) i zaufanie do organów państwa (art. 8 k.p.a.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te są niezasadne.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowa jest ocena Sądu I instancji w zakresie w jakim Sąd ten uznał, że błędem było, przy ponownym wszczęciu postępowania egzekucyjnego wystawienie nowego tytułu wykonawczego.

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że zagadnienie powyższe nie było jednoznacznie uregulowane w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r. Nie było ono także jednolicie rozstrzygane w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Należy podkreślić, że wystawienie ponownego tytułu wykonawczego oznaczałoby, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym tej samej wierzytelności, tego samego zobowiązanego i tego samego wierzyciela funkcjonują dwa różne tytuły wykonawcze. Spostrzeżenie to należy uzupełnić uwagą, co do charakteru umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Odmienne są skutki umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku ze stwierdzeniem, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne od skutków umorzenia postępowania w związku z uwzględnieniem zarzutu (-ów). Umorzenie postępowania z uwagi na wystąpienie jednej z przesłanek określonych w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a. w następstwie uwzględnienia stosownego zarzutu, skutkuje co do zasady uchyleniem dokonanych czynności egzekucyjnych, w szczególności zwrotem wyegzekwowanej kwoty. Skutek taki nie występuje w związku z umorzeniem postępowania w następstwie stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tym ostatnim przypadku nie ma mowy o wadliwości postępowania egzekucyjnego, zaś przesłanką umorzenia jest wyłącznie nieopłacalność ponoszenia środków publicznych na postępowanie, które nie zrealizuje swojego celu. Prawidłowość prowadzonej egzekucji nie zostaje zakwestionowana, zaś powrót do egzekucji jest możliwy w przypadku wystąpienia okoliczności, o której mowa w art. 61 u.p.e.a. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 852/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do tej części uzasadnienia omawianego zarzutu, która nawiązuje do zmiany treści art. 61 u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w warstwie legislacyjnej tej zmiany brak jest zapisów, które wskazywałyby jednoznacznie, że przed wejściem w życie nowych przepisów konieczne byłoby wystawienie nowego tytułu wykonawczego. Wprawdzie stwierdzenie takie znalazło się w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej ale w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przyjąć, że ma ono charakter wiążący, zwłaszcza że nie odwołuje się do żadnych zwrotów normatywnych.

Mając na uwadze kierunek zmian analizowanego przepisu przyjąć można i należy, że przyjęty przez Sąd I instancji sposób jego rozumienia był prawidłowy. Wystawienie bowiem drugich tytułów wykonawczych co do tej samej należności jest niedopuszczalne, gdyż narusza gwarancje ochrony praw zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym (chroni przed wielokrotnym dochodzeniem jednej i tej samej należności).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w sposób wystarczający spełnia warunki określone w tym przepisie, w szczególności zawiera stanowisko Sądu co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku są precyzyjne. Analizując wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego organ uwzględni ocenę prawną dotyczącą wykładni art. 61 u.p.e.a. oraz zbada prawidłowość dokonanych w sprawie czynności egzekucyjnych oraz da temu wyraz w swoim rozstrzygnięciu. Ponownie rozpatrując sprawę organ odniesie się również do kwestii przedawnienia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2, art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. ustawy.