Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 689/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1775
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2024 r. sprawy ze skargi K. Cz. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] czerwca 2021 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął wniosek K. C. (skarżącej) o przyznanie płatności na rok 2021. Na podstawie złożonego wniosku oraz zmiany do niego, producentka rolna ubiegała się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 18,30 ha, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do powierzchni 2,50 ha, płatności związanej do zwierząt gatunku bydło domowe (Bos taurus) do 20 sztuk zwierząt oraz płatności związanej do krów do 13 sztuk zwierząt. Wraz z wnioskiem strona przedłożyła materiał graficzny oraz oświadczenia o zwierzętach zadeklarowanych do płatności.

Po przeprowadzeniu przez organ kontroli administracyjnej, w stosunku do działek ewidencyjnych [...], [...] oraz [...] stwierdzono wystąpienie tzw. konfliktu kontroli krzyżowej, polegającego na tym, że te same grunty zostały zadeklarowane we wnioskach kilku beneficjentów. Konflikt ten dotyczył wniosku strony i dwóch innych beneficjentów.

W dalszej kolejności, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, zleconego kolejnymi decyzjami Inne z dnia [...] maja 2022 r. oraz [...] lutego 2023 r. uchylającymi decyzje organu I instancji, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR B. wydał w dniu [...] lipca 2023 r. decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na mocy tej decyzji organ I instancji odmówił przyznania K. C. Jednolitej płatności obszarowej, płatności redystrybucyjnej oraz płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno, jednocześnie nakładając w tym zakresie sankcje wieloletnie. Podstawą faktyczną odmowy i nałożenia sankcji było stwierdzone zawyżenie powierzchni, wynikające z wykluczenia z wniosku strony części zadeklarowanych gruntów. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ I instancji stwierdził, że K. C. spełnia warunki do uzyskania płatności jedynie w stosunku do dwóch spośród zadeklarowanych przez siebie we wniosku działek ewidencyjnych, tj. działki [...] i działki [...], o łącznej powierzchni [...] ha. Jako podlegająca wykluczeniu wskazana została powierzchnia [...] ha, położona na działce ewidencyjnej [...]. W stosunku do działek ewidencyjnych [...] oraz [...] organ I instancji ustalił, że stronie nie przysługiwało prawo do ubiegania się o przyznanie płatności do tych działek, ale ich powierzchnia nie powinna być uwzględniana jako zawyżenie powierzchni. Organ wyjaśnił, że podstawą prawną odmowy ww. płatności z sankcjami, był przepis art. 19a ust. rozporządzenia (UE) nr 640/2014, zgodnie z którym, jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną (kwalifikowaną) we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy. Dodatkowo kara administracyjna nie może przekroczyć 100% kwot wyliczanych w oparciu o obszar zgłoszony. Ponadto, na mocy ww. decyzji, przyznano stronie płatność za zazielenienie do powierzchni stwierdzonej w wyniku postępowania, wynoszącej [...] ha, płatność związaną do krów i płatność związaną do bydła do zwierząt zadeklarowanych we wniosku. Stronie przyznano również kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej oraz nakazano terminowe zgłaszanie zdarzeń zwierzęcych, zgodnie z ustawą z dnia [...] kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Organ I instancji wskazał również, że przyznane płatności nie zostały pomniejszone z tytułu stwierdzonych nieprawidłowości w zakresie przestrzegania norm oraz wymogów, ponieważ ogólna kwota pomniejszenia nie przekraczała równowartości [...] euro. Organ I instancji poinformował przy tym stronę, że w przypadku niepodjęcia nakazanych działań naprawczych, kwota pomniejszenia z tytułu nieprzestrzegania norm oraz wymogów będzie podlegać odzyskaniu na podstawie art. 43 ust. 4 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 7 i art. 8 ustawy

z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2022 r., poz. 1775 ze zm.), dalej "u.p.s.w.b." poprzez nieprzyznanie płatności do wnioskowanych działek pomimo spełnienia wszystkich przesłanek do jej otrzymania,

a także naruszenie art. 3 wymienionej ustawy poprzez nierozpatrzenie w wyczerpujący sposób materiału dowodowego sprawy. W szczególności, w ocenie strony, w zaskarżonej decyzji brak kompleksowej i logicznej analizy całego materiału dowodowego, a organ I instancji zaniechał ustalenia wiarygodności oświadczeń, zarówno S. C. jak

i A. P..

Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] października 2023 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] lipca 2023 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W uzasadnieniu organ podał, że w stosunku do działek deklarowanych do płatności przez K. C., stwierdzono błąd, tzw. konflikt kontroli krzyżowej, polegający na tym, że te same grunty zostały zadeklarowane we wniosku również innych beneficjentów, tj. S. C. oraz J. S.. Konflikt ten dotyczył trzech działek ewidencyjnych, o numerach [...], [...] i [...], z czego dwie pierwsze były zadeklarowane także we wniosku S. C., a trzecia we wniosku J. S.. Co do działki ewidencyjnej [...] – działka ta została zadeklarowana we wnioskach K. C. i J. S.. J. S. jest jednym ze współwłaścicieli wskazanej działki, przy czym w założonej dla tej działki księdze wieczystej jako współwłaściciele wskazane są jeszcze 4 inne osoby. Jako współwłaścicielka nie jest wskazana K. C..

W ocenie organu odwoławczego, w opisanej sytuacji, w stosunku do działki [...], rozstrzygające dla oceny uprawnień do płatności jest stanowisko zawarte w orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie o sygn. C-216/19, odnoszącego się do sytuacji, w której ten sam grunt jest deklarowany

przez jego właściciela i inną osobę W wyroku tym TSUE nawiązał do treści i wykładni art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009. W ocenie TSUE, wskazany przepis należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, w rozumieniu tego przepisu kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów.

Wobec powyższego, w ocenie organu, brak jest podstaw do przyjęcia, że działka [...] pozostawała w dyspozycji strony na dzień [...] maja 2021 r., ponieważ nie posiadała ona tytułu prawnego do tego gruntu. Wobec zgłoszenia tej działki do płatności przez osobę posiadającą taki tytuł, tzn. jednego ze współwłaścicieli, bez znaczenia musi pozostać fakt prowadzenia na gruncie działalności rolniczej przez K. C.. Organ podkreślił, że niewątpliwie zgłoszenie do płatności gruntu przez J. S. jest przejawem jego zamiaru skorzystania przez niego z praw własności do tej działki, których to praw nie posiada K. C.. Osobną kwestią jest wymóg przedstawienia przez J. S. zgody pozostałych współwłaścicieli do wystąpienia o przyznanie płatności do wspólnego gruntu, kwestia ta jednak zdaniem organu, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, tj. spełnienia warunków do uzyskania płatności do przedmiotowego gruntu przez K. C..

Dyrektor podkreślił, że zgodnie z obecną linią orzeczniczą TSUE, przejmowaną również przez sądy krajowe, prawo właściciela ubiegającego się o płatność do danego obszaru wyprzedza prawo osoby, nie posiadającej żadnego tytułu prawnego do danego gruntu.

Organ zaznaczył, że niezależnie od tego, nawet gdyby K. C. była jednym ze współwłaścicieli działki [...], dla uznania jej prawa do płatności z tego tytułu konieczne byłoby przedstawienie przez nią zgody pozostałych współwłaścicieli.

Brak tytułu własności czy jakiejkolwiek umowy, z której wynikałoby prawo zależne K. C. do działki [...] oznacza natomiast, że każdy ze współwłaścicieli ma prawo wystąpienia o przyznanie płatności do tej działki, a prawo to zawsze będzie miało pierwszeństwo w stosunku do osoby, użytkującej grunt bezprawnie.

W ocenie organu, to samo stanowisko należało przyjąć w odniesieniu do działki ewidencyjnej [...]. Z treści księgi wieczystej KW nr [...] jednoznacznie wynika, że jedynym właścicielem tej działki jest S. C.. Rozstrzygnięcie, czy wpis w księdze wieczystej jest, czy nie jest zgodny z rzeczywistym stanem prawnym, w żadnym razie nie leży w kompetencji organów ARiMR. Tym samym, organy te są zobowiązane treścią ww. księgi wieczystej.

Organ wskazał, że na dzień wydania niniejszej decyzji w KW nr [...] brak jest wzmianki o możliwości niezgodności wpisu ze stanem faktycznym, a wpisane jest jedynie ostrzeżenie o ustanowionym zakazie zbywania i obciążania nieruchomości. Udzielenie przez sąd cywilny zabezpieczenia o wskazanej powyżej treści samo w sobie nie przesądza o tym, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym, a tym samym, do czasu rozstrzygnięcia tej kwestii przez sąd, argumenty strony w tym zakresie nie mogą zostać uwzględnione.

Organ ponownie wskazał na wykładnię zasad przyznawania płatności w przypadku konfliktu krzyżowego właściciela z nie właścicielem, przyjętą przez TSUE. Wobec jedynie obecnie możliwego przyjęcia, że jedynym właścicielem działki [...] jest S. C., brak było możliwości uznania K. C. za osobę uprawnioną do uzyskania płatności do ww. działki.

Jednocześnie w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji zasadnie przyjął, że działka ta nie powinna zostać uwzględniona jako objęta zawyżeniem powierzchni przez K. C.. Organ ustalił, że K. C. prowadziła na wskazanej działce wypas bydła, a więc użytkowała rolniczo działkę [...]. Tym samym, jakkolwiek uprawnienie do płatności do tej działki leży po stronie właściciela, który w ocenie organu również wykazał prowadzenie na niej działalności rolniczej, to jednak wobec faktu użytkowania, powierzchni tej działki nie należało traktować jako powierzchni zawyżonej przez K. C.. W konsekwencji, powierzchnia ta nie została uwzględniona przy naliczaniu sankcji.

W zakresie działki ewidencyjnej [...], również objętej konfliktem kontroli krzyżowej, w ocenie organu I instancji zarówno strona niniejszego postępowania, jak i S. C. wykazali określone, podejmowane przez nich, działania w stosunku do tego gruntu. Wobec dowodów zebranych w sprawie organ uznał, że obie strony konfliktu kontroli krzyżowej podejmowały wobec tych samych gruntów określone zabiegi agrotechniczne. Charakter tych zabiegów wskazuje, że prowadzone one były z wolą użytkowania deklarowanych gruntów na własny rachunek. Zarówno S. C. jak i K. C. przedstawiali dowody na potwierdzenie tego, że użytkowali wskazane grunty bądź osobiście, bądź poprzez inne osoby, działające na ich zlecenie.

Organ wskazał, że na rzecz przyjęcia prowadzenia działalności rolniczej na działce [...] przez S. C. przemawiają przedłożone przez niego faktury, m.in. na dokonanie siewu kukurydzy w kwietniu 2021 r., czy też zeznania A. P.. S. C. dokonał również zbioru pszenicy z tej działki, a w wyniku prowadzonego w tej sprawie postępowania karnego nie stwierdzono jak dotąd popełnienia przez niego przestępstwa. Zdaniem organu, brak jest jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania faktu prowadzenia przez S. C. określonych działań w stosunku do działki ewidencyjnej [...] czy też przyjęcia, że działania te były bezprawne. Działka ewidencyjna [...] stanowi bowiem współwłasność K. C. i S. C. co oznacza, że obie strony konfliktu kontroli krzyżowej maja równe prawa do użytkowania tej działki.

W ocenie organu odwoławczego, dowody przedstawione przez obie strony konfliktu kontroli krzyżowej mają taką samą moc i jednoznacznie wskazują, że obie strony tego konfliktu uważały się za pełnoprawnych użytkowników spornego gruntu. Fakt, że działania te były często sprzeczne ze sobą i niweczyły działania podejmowane przez drugą stronę świadczy jedynie o istniejącym pomiędzy stronami konflikcie, którego rozwiązanie nie leży jednak w granicach kompetencji organów ARiMR. Wbrew twierdzeniom strony, nie tylko zbiór zboża (bezprawny w ocenie strony, co jednak nie wynika z zebranych w sprawie dokumentów) był przejawem prowadzenia działalności na działce [...] przez S. C.. Fakt wysiewu przez S. C. kukurydzy na działce [...] wynika również z zeznań świadka – P. C., złożonych w dniu [...] czerwca 2022 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w B.. Również K. C. wskazała, że w dniu [...] kwietnia 2021 r. S. C., poprzez wynajętą firmę, na wskazanej działce ewidencyjnej dokonał wysiewu kukurydzy (przez co, w ocenie strony, doprowadził do zniszczenia dokonanego przez K. C. wcześniejszego siewu łubinu).

Organ podkreślił, że ocena, czy S. C. działał przy tym zgodnie z prawem, należy jedynie do sądów powszechnych, a nie organów ARiMR. Zadaniem organów ARiMR jest jedynie ocena, czy wnioskodawca deklarujący we wniosku o przyznanie płatności grunty, spełnia w stosunku do nich określone prawem wymagania. Jednym z nich jest posiadanie zadeklarowanego gruntu na dzień 31 maja roku, którego dotyczy wniosek. Pod pojęciem "posiadania" należy rozumieć prowadzenie na gruncie działań wchodzących w zakres działalności rolniczej, przy czym działania te muszą być wykonywane na własny rachunek, w oparciu o swobodnie podejmowane decyzje, z wyłączeniem innych osób. W odniesieniu do działki [...], tak rozumiane "posiadanie" nie może być przypisane ani S. C., ani K. C..

Co do części ww. działki [...] z uprawą pszenicy, organ wskazał, że w deklaracjach S. C. i K. C. uprawę pszenicy wskazano na różnych, chociaż zbliżonych powierzchniach: [...] ha wg wniosku S. C. i [...] ha we wniosku K. C.. Z zeznań świadka – A. P. wynika, że wykonywał on usługi związane z uprawą pszenicy na rzecz S. C., a także że część tej pszenicy otrzymał za wykonane usługi, a pozostałą część zakupił od strony. Na potwierdzenie zakupu, w aktach sprawy znajduje się dokument elektroniczny - potwierdzenie przelewu. Z kolei K. C. przedłożyła do akt sprawy jej dotyczącej rachunek z dnia [...] października 2020 r. na zakup 600 kg pszenicy ozimej, która miała zostać przeznaczona na siew. S. C. przedstawił natomiast dowód zakupu kukurydzy na siew.

Zeznania stron oraz świadka zgodnie natomiast wskazują, że zbioru kukurydzy dokonała K. C., a zbioru pszenicy – S. C., przy czym obie strony wskazują, że plony te zostały skradzione przez drugą stronę.

Biorąc pod uwagę powyższe dowody, tj. wyjaśnienia K. C. i S. C., zeznania świadka oraz dokumenty przedłożone do akt spraw podczas postępowań dotyczących ww. osób (dołączonych odpowiednio do postępowań na podstawie postanowień organu I instancji) organ uznał, że w stosunku do działki ewidencyjnej nr [...] zarówno S. C. jak i K. C. prowadzili określone zabiegi agrotechniczne, przy czym dokonywali tego zarówno przed dniem [...] maja 2021 r., jak i po tym dniu.

Taki stan faktyczny uniemożliwia przyjęcie, że na wynikający z rozporządzenia dzień [...] maja 2021 r. faktycznym użytkownikiem gruntu była wyłącznie jedna, określona osoba. Nie można przy tym mówić odnośnie ww. działki o jej współużytkowaniu, a raczej o niezależnie od siebie podejmowanych działaniach, częściowo niweczących działania drugiej strony. Zarówno S. C. jak i K. C. traktowali grunt rolny położony na działce ewidencyjnej [...] jako pozostający w ich władaniu, pomimo posiadania wiedzy o takim samym stosunku drugiej strony błędu kontroli krzyżowej. Z wyjaśnień stron wynika, a potwierdzeniem tego faktu jest treść księgi wieczystej [...], że wskazana działka jest współwłasnością K. C. i S. C., co przesądza o tym, że każdemu z nich przysługuje tytuł prawny do tego gruntu. Jednocześnie żadna ze wskazanych osób nie była w stanie w sposób samodzielny i niezakłócony przez drugą stronę prowadzić działalności rolniczej na działce [...]

Organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. co do tego, że powierzchnia [...] ha, zadeklarowana przez K. C. na działce ewidencyjnej [...] powinna zostać wykluczona z wniosku, ponieważ strona nie spełniała w stosunku do tej działki wszystkich wymogów, określonych w art. 8 ust. 1 u.p.s.w.b., w szczególności w art. 8 ust. 1 pkt 2 wymogu posiadania gruntu na dzień 31 maja.

W skardze do tut. Sądu Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji błędy formalne i merytoryczne i naruszenie art. 7 i 8 u.p.s.w.b. poprzez nieprzyznanie jej płatności do wnioskowanych działek, pomimo spełnienia wszystkich przesłanek do jej otrzymania, a także naruszenie art. 3 ww. ustawy poprzez nierozpatrzenie w wyczerpujący sposób materiału dowodowego sprawy. W szczególności, w ocenie skarżącej materiał dowodowy został potraktowany wybiórczo, w zaskarżonej decyzji brak kompleksowej i logicznej analizy całego materiału dowodowego, a organy zaniechały ustalenia wiarygodności oświadczeń (brak żądania od S. C. przedstawienia dowodów potwierdzających złożenie ww. oświadczeń). Skarżąca wskazała także na opieszałość i wielokrotne przesuwanie terminu załatwienia sprawy. Wobec powyższych zarzutów, zdaniem Skarżącej, decyzja organu nie spełnia wymogu zbadania sprawy w wyczerpujący i dogłębny sposób.

W uzasadnieniu skargi Strona stwierdziła, że po kilkunastu latach obowiązujących zasad i celów przyznawania wsparcia finansowego, ARiMR na podstawie wyroku TSUE diametralnie zmieniła warunki przyznawania dopłat bezpośrednich wskazując na uprawnionego do ich otrzymania właściciela gruntów, co prowadzi do nadużyć. Podkreśliła, że tak było w przypadku działki [...] Skarżąca podniosła, że w odwołaniach z dnia [...].02.2022 r., [...].10.2022 r. i [...].07.2023 r. opisała szczegółowo prowadzenie przez nią działalności rolniczej na tej działce. Organ II instancji odmówił Skarżącej prawa własności na podstawie księgi wieczystej niezgodnej ze stanem rzeczywistym, a co za tym idzie odmówiono jej przyznania płatności do działki [...], jednocześnie przyznając prawo wsparcia finansowego S. C. jako właścicielowi gruntu, który w żaden sposób nie wykazał, nie przedstawił żadnych dowodów na prowadzenie na tej działce działalności rolniczej. Skarżąca podkreśliła, że nie zgadza się z tym, że prawo do otrzymania dotacji mają właściciele gruntów pozorujący działalność rolniczą, a nie faktyczni rolnicy.

Odnośnie działki [...] Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że użytkuje ten grunt bezprawnie, ponieważ żaden ze współwłaścicieli nie zakazał Skarżącej jej użytkowania, co więcej Skarżąca płaci podatek i utrzymuje grunt w dobrej kulturze rolnej. Podkreśliła, że jednorazowe zainteresowanie J. S. tą działką było zwykłym aktem złośliwości, nawet chęcią uzyskania płatności. Skarżąca wskazała, że KW, na którą powołuje się J. S. jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym, ponieważ wymienieni współwłaściciele w większości nie żyją i nie był przeprowadzony dział spadkowy. Na dzień dzisiejszy uprawionych do spadku jest ok. 45 osób.

Odnośnie działki [...] Skarżąca stwierdziła, że organ opiera się na wybiórczych, dowolnie przez siebie uznanych dowodach. Ponadto wskazała, że organ pominął fakt, że Skarżąca samodzielnie spłaca kredyt zaciągnięty na zakup tej nieruchomości. Podniosła, że organ pominął także zgłaszane przez nią argumenty, że S. C. nie prowadzi żadnej działalności rolniczej, a więc nie produkuje żadnych dóbr od 2019 roku. Skarżąca stwierdziła, że organ niezasadnie wykorzystał jej pismo z dnia [...].05.2021 r. jako argument na to, że S. C. uprawiał działkę [...].

Reasumując, Skarżąca stwierdziła, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca, wnosząc o uznanie skargi za zasadną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Wstępnie należy podać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na rozprawie. O taki tryb rozpoznania sprawy Skarżąca wnioskowała w piśmie z dnia [...] stycznia 2024r. W rezultacie, Sąd pismami z [...] stycznia 2024r. zawiadomił Skarżącą i organ o rozprawie wyznaczonej na dzień [...] lutego 2024r. Następnie, Skarżąca pismem z [...] stycznia 2024r. wniosła o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, jednak nie wskazała w nim, czy posiada urządzenia techniczne umożliwiające udział w posiedzeniu zdalnym poza budynkiem sądu. W rezultacie, Sąd wniosku o rozprawę zdalną nie uwzględnił i rozpoznał sprawę na rozprawie zwykłej. Zgodnie z art. 90 § 1 p.p.s.a., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Należy podkreślić, że gwarancje konstytucyjne prawa do sądu obejmują, oprócz prawa dostępu do sądu, także prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej. Rozprawa najpełniej odzwierciedla prawo strony do rzetelnego procesu sądowego i najpełniej realizuje jej uprawnienia procesowe.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd uznał, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w zaskarżonej decyzji.

Istotą sporu pomiędzy stronami postępowania jest ocena, czy w stanie faktycznym niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do odmowy stronie wypłaty świadczenia w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021. Zdaniem skarżącej, zostały przez nią spełnione kryteria przyznania jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 18,30 ha, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do powierzchni 2,50 ha, płatności związanej do zwierząt gatunku bydło domowe (Bos taurus) do 20 sztuk zwierząt oraz płatności związanej do krów do 13 sztuk zwierząt. Organy odmówiły jednak przyznania stronie jednolitej płatności obszarowej (JPO), płatności redystrybucyjnej i płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno z jednoczesnym nałożeniem sankcji, przyznały natomiast płatność za zazielenienie, płatność związaną do bydła i płatność związaną do krów oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej, a także nakazały stronie terminowe zgłaszanie zdarzeń zwierzęcych, zgodnie z ustawą o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że z płatności zostały w całości wykluczone działki ewidencyjne o nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 16,87 ha.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego według stanu prawnego obowiązującego w 2021r. oraz przepisy wykonawcze prawa europejskiego, prawidłowo wskazane przez organy administracji w zaskarżonych decyzjach. Z art. 154 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz.U.UE.L.2021.435.1) wynika, że rozporządzenie (UE) nr 1307/2013 traci moc ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2023 r. Ma ono jednak w dalszym ciągu zastosowanie do wniosków o przyznanie pomocy odnoszących się do lat składania wniosków rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2023 r. Wobec tego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 608, z późń. zm. – zwane dalej rozporządzeniem nr 1307/2013) ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Należy także zauważyć, że zgodnie z art. 168 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 roku, poz. 412) z dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. z dniem 15 marca 2023r., straciła moc ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Niemniej zgodnie z art. 167 ww. ustawy z dnia 8 lutego 2023r., do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego określonych w ustawie uchylanej w art. 168, a także do postępowań w sprawach dotyczących tych płatności: 1) wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, 2) zakończonych ostateczną decyzją wydaną na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy - stosuje się przepisy dotychczasowe. Wobec powyższego, ustawa z dnia 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego również ma zastosowanie do niniejszego postępowania.

Z regulacji zawartych w tej ustawie wynika, że płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz; 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (art. 7 ust. 1 u.p.s.w.b.). Pomimo niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, płatności bezpośrednie są przyznawane, jeżeli: 1) rolnik spełnia warunki do przyznania płatności związanych do zwierząt i złożył wniosek o przyznanie tych płatności oraz 2) łączna kwota płatności bezpośrednich, przed zastosowaniem art. 63 rozporządzenia nr 1306/2013, wynosi co najmniej równowartość w złotych kwoty 200 euro (art. 7 ust. 2 u.p.s.w.b.).

W myśl art. 8 ust. 1 u.p.s.w.b., jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa, płatności związane do powierzchni upraw i uzupełniająca płatność podstawowa, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami", będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Jak stanowi natomiast art. 19 ust. 1 pkt 1 u.p.s.w.b. wysokość płatności obszarowej w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn powierzchni obszaru zatwierdzonego do danej płatności i stawki tej płatności na 1 ha tej powierzchni - po uwzględnieniu art. 8 ust. 1, 3 i 4 rozporządzenia nr 1307/2013 oraz zmniejszeń, wykluczeń lub pozostałych kar administracyjnych wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności, a w przypadku jednolitej płatności obszarowej - po uwzględnieniu dodatkowo zmniejszeń, o których mowa w art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013, z zastosowaniem współczynnika redukcji wynoszącego 100%.

Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności liczba uprawnień do płatności przydzielona rolnikowi jest równa liczbie kwalifikujących się hektarów, które rolnik ten deklaruje w swoim wniosku o przyznanie pomocy zgodnie z art. 72 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i które są w jego dyspozycji w dniu określonym przez dane państwo członkowskie.

Na podstawie przytoczonych regulacji wywieść można, że jednym z warunków uzyskania płatności jest złożenie prawidłowo wypełnionego wniosku i oznaczenie przez stronę w złożonym wniosku działki (działek) i powierzchni obszaru użytkowanego rolniczo, co do którego strona ubiega się o otrzymanie danej płatności. Zadeklarowany w ten sposób obszar podlega weryfikacji organu, dokonywanej w drodze kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu i dopiero wówczas stanowi podstawę przyznania płatności. Zgodnie z art. 36 ust. 1 u.p.s.w.b. organ przeprowadza kontrole administracyjne i na miejscu w zakresie płatności bezpośrednich, określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w tym kontrole w ramach wzajemnej zgodności wymogów lub norm, chyba że ustawa stanowi inaczej. W myśl art. 58 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 państwa członkowskie ustanawiają skuteczne systemy zarządzania i kontroli w celu zapewnienia zgodności z prawodawstwem regulującym unijne systemy wsparcia, zmierzające do zminimalizowania ryzyka strat finansowych dla Unii. O ile nie przewidziano inaczej, system kontroli ustanowiony przez państwa członkowskie zgodnie z art. 58 ust. 2 obejmuje systematyczne kontrole administracyjne wszystkich wniosków o przyznanie pomocy oraz wniosków o płatność.

W kwestiach natury formalnej, ustawodawca przewidział modyfikacje ogólnych zasad postępowania administracyjnego w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji. I tak, zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s.w.b., z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (art. 3 ust. 2 u.p.s.w.b.). Ponadto zgodnie z ust. 3 tego artykułu strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z powyższego wynika, że w postępowaniach dotyczących przyznania płatności obowiązek udowodnienia spełnienia warunków do przyznania płatności lub pomocy finansowej spoczywa na stronie występującej o ich przyznanie. Ustawodawca nie nałożył natomiast na organy obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, przyjmując zasadę, że ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne. To oznacza przeniesienie na wnioskodawcę inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania spełnienia warunków przyznania wnioskowanej pomocy oraz jednoczesny brak po stronie organu obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na tę okoliczność, a także brak obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ciężar wykazania, że zostały spełnione przesłanki, od których uzależnione jest uprawnienie do płatności, obciąża rolnika, który wnioskował o ich przyznanie.

Skoro jednym z warunków uzyskania płatności jest oznaczenie przez stronę w złożonym wniosku działki (działek) i powierzchni obszaru użytkowanego rolniczo, co do którego strona ubiega się o otrzymanie danej płatności, to zadeklarowany w ten sposób obszar podlega weryfikacji organu, dokonywanej w drodze kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu i dopiero wówczas stanowi podstawę przyznania płatności.

Innymi słowy, to na stronie ubiegającej się o płatności spoczywa ciężar wykazania, że spełnia warunki do uzyskania wnioskowanej płatności, a rolą organu jest ocena zebranego materiału dowodowego. Jak podnosi się w orzecznictwie, to wnioskodawca powinien wykazać, że faktycznie użytkował grunty wskazane do przyznania płatności, tj. faktycznie nimi władał i rolniczo gospodarował na tych gruntach (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I GSK 614/18, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 217/21).

Sąd podziela pogląd, że płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Takim producentem jest osoba, która swobodnie decyduje o profilu upraw i dokonuje zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony. Celem wprowadzenia dopłat jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomoc rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Istotne jest więc rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek (zob. np. wyroki NSA: z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt

II GSK 260/07; z 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 258/06; z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 87/11). Zatem, beneficjentem pomocy bezpośredniej powinien być rolnik faktycznie użytkujący grunty rolne, który decyduje o profilu upraw i dokonuje zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a ponadto jest posiadaczem (dzierżawcą, właścicielem, użytkownikiem, najemcą, zarządcą) deklarowanych działek rolnych.

Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt I GSK 2077/19, podczas wykładni pojęcia "posiadanie" użytego przez prawodawcę krajowego, należy uwzględniać podstawowe warunki przyznawania tego rodzaju płatności określone przez prawo wspólnotowe. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd odniósł się do odpowiednich regulacji prawa wspólnotowego podając, iż prawodawca unijny w rozporządzeniu nr 1307/2013 przyjął, że z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych hektary, o których mowa w ust. 2, muszą pozostawać w posiadaniu rolnika w dniu ustalonym przez państwo członkowskie, który nie może przypadać później niż ustalona przez to państwo członkowskie data zmiany wniosku o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 72 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (art. 36 ust. 5). Z kolei rolnikiem jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą (art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013). Na tej podstawie NSA wywiódł, że "aby otrzymać płatności do deklarowanych działek rolnych konieczne jest, aby w okresie objętym płatnością były one zarówno w posiadaniu rolnika, jak to, by to on samodzielnie lub z pomocą innych osób prowadził na nich działalność rolniczą (posiadał decyzyjność w odniesieniu do związanych z gruntem prac polowych). Nie musi ich wykonywać osobiście, ale decyzyjność musi mieć charakter ciągły przez cały rok kalendarzowy. Konieczne jest więc stwierdzenie czy posiadacz, który złożył wniosek o płatność podejmował odpowiednie starania rolne w stosunku do działek".

W rezultacie, w ocenie Sądu, pod pojęciem "posiadania" należy rozumieć prowadzenie na gruncie działań, wchodzących w zakres działalności rolniczej, przy czym działania te muszą być wykonywane na własny rachunek, w oparciu o swobodnie podejmowane decyzje, z wyłączeniem ingerencji innych osób.

Organ pierwszej instancji weryfikując złożony przez skarżącą wniosek ustalił, iż wystąpił, tzw. konflikt kontroli krzyżowej. Oznacza to, że dwóch lub więcej producentów rolnych złożyło wniosek o przyznanie płatności na te same działki ewidencyjne oraz położone na nich działki rolne. Konflikt dotyczył działek ewidencyjnych o nr [...], nr [...] oraz nr [...].

Odnośnie działki ewidencyjnej nr [...] ustalono, że została ona zadeklarowana we wnioskach skarżącej oraz J. S.. Na podstawie wpisów w księdze wieczystej nr [...] stwierdzono, że jest on jednym ze współwłaścicieli wskazanej działki. Jako współwłaściciele widnieją jeszcze 4 inne osoby. Wśród współwłaścicieli nie została wskazana skarżąca. W toku postępowania ustalono również, że skarżąca nie dysponuje jakimkolwiek innym tytułem prawnym do tej działki.

Zbliżona sytuacja był przedmiotem oceny przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. TSUE w wyroku z 17 grudnia 2020 r., C-216/19, WQ przeciwko Landowi Berlin, (LEX nr 3095408) oceniał, czy w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, "kwalifikujące się hektary" odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji", w rozumieniu art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013 pierwszego lub drugiego z wnioskodawców, czy też nie są w dyspozycji żadnego z nich. Trybunał uznał, że o ile państwa członkowskie mają prawo domniemywać, że kwalifikujące się hektary związane z wnioskiem o przydzielenie uprawnień do płatności są w dyspozycji rolnika składającego wniosek, o tyle mają one obowiązek systematycznego przeprowadzania kontroli wniosków o przyznanie uprawnień do płatności i odpowiadających im wniosków o płatność w celu zapobiegania i, w razie potrzeby, korygowania popełnionych nieprawidłowości oraz odzyskiwania nienależnych płatności. W przypadku złożenia dwóch lub więcej konkurencyjnych wniosków o przyznanie uprawnień do płatności, jak miało to miejsce w sprawie przed sądem krajowym, domniemanie, zgodnie z którym kwalifikujące się hektary związane z wnioskiem o przydzielenie uprawnień do płatności są w dyspozycji rolnika składającego wniosek, zostaje jednak podważone. W takiej sytuacji właściwe organy państw członkowskich są zobowiązane do sprawdzenia, w dyspozycji którego z tych dwóch wnioskodawców są kwalifikujące się hektary. TSUE doszedł przy tym do przekonania, że art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że teza ta ma charakter uniwersalny, w sytuacjach spornych, gdzie dwa lub więcej podmiotów występuje o płatności do tego samego obszaru (zob. wyroki: WSA w Opolu z dnia 5 października 2022 r. sygn. akt I SA/Op 238/22, WSA w Białymstoku z dnia 2 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Bk 386/22).

Z protokołu przesłuchania J. S. z dnia [...] września 2021 r. wynika, iż świadek ten sam użytkuje działkę nr [...]. Zeznał, że w 2021 r. uprawiał na niej facelię. Świadek oświadczył również, że skarżąca jest osobą trzecią i nie wydaje mu się, by któryś ze współwłaścicieli wyraził zgodę na użytkowanie działki nr [...] przez osobę inną niż on.

Ponieważ skarżąca nie wykazała tytułu prawnego do działki nr [...], brak jest podstaw do przyjęcia, że działka ta na dzień [...] maja 2021 r. pozostawała w jej dyspozycji. W świetle wykładni art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013 dokonanej przez TSUE w cytowanym wyżej wyroku, prowadzenie przez skarżącą na spornym gruncie działalności rolniczej pozostaje bez znaczenia wobec zgłoszenia tej działki do płatności przez jednego z jej współwłaścicieli. Zgłoszenie do płatności gruntu przez J. S. oznacza zamiar skorzystania przez niego z przysługującego mu prawa własności, którego to prawa nie posiada skarżąca. Prawnie irrelewantną z punktu widzenia legalności zaskarżonej decyzji okolicznością pozostaje przy tym wymóg przedstawienia przez J. S. zgody pozostałych współwłaścicieli do wystąpienia o przyznanie płatności do wspólnego gruntu. Kwestia ta jest istotna jedynie w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem J. S..

Brak tytułu własności czy jakiejkolwiek umowy, z której wynikałoby prawo zależne skarżącej do działki nr [...] oznacza, że potencjalnie każdy z jej współwłaścicieli ma prawo wystąpienia o przyznanie płatności do tej działki i będzie ono korzystało z pierwszeństwa w stosunku do praw osoby użytkującej grunt bez tytułu prawnego. Z tego względu, prawidłowe są ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji, odnoszące się do odmówienia skarżącej dopłat bezpośrednich związanych z użytkowaniem działki nr [...].

W ocenie składu orzekającego prawidłowe są także ustalenia i konkluzje organu odnoszące się do konfliktu kontroli krzyżowej względem działki nr [...] – te same grunty zostały bowiem zadeklarowane również przez S. C.. Treść wpisów w Dziale II urządzonej dla tej nieruchomości księgi wieczystej jednoznacznie przesądza, że jedynym jej właścicielem jest S. C.. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1984) księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości (art. 1 ust. 1). Wpisy w księdze wieczystej cechuje jawność formalna: księgi wieczyste są jawne, nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę (art. 2). Poza tym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1).

W skardze podniesiono, że na podstawie braku wpisu w księdze wieczystej nr [...] organ błędnie uznał, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do działki [...], bowiem powoływanie się na księgę wieczystą niezgodną z rzeczywistym stanem prawnym jest nadużyciem, gdyż istnieje aspekt domniemania współwłasności, jeżeli małżonkowie nie mają ustanowionej rozdzielności małżeńskiej. Dla porządku odnotować należy, że w aktach sprawy znajduje się prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Brodnicy z 19 kwietnia 2021 r., sygn. akt III RC 152/20, ustanawiający rozdzielność majątkową pomiędzy małżonkami S. C. i K. C. (k. 113 akt adm.). Niezależnie od tego trzeba również wskazać, że istotnie domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece może zostać obalone, np. w sprawie o podział majątku wspólnego, a sąd może ustalić, iż nieruchomość figurująca w księdze wieczystej jako własność jednego z byłych małżonków, stanowiąca jego majątek osobisty, wchodzi w skład majątku wspólnego. Jak jednak uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 3333/19 "Z ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego wynika wprawdzie, że domniemanie, o którym mowa w art. 3 u.k.w.i h., nakazujące traktować prawo jawne z księgi wieczystej jako wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, jest domniemaniem wzruszalnym. Obalenie tego domniemania może być przeprowadzone nie tylko w drodze powództwa wytoczonego na podstawie art. 10 powołanej ustawy, ale także poprzez przeprowadzenie dowodu przeciwnego w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV CSK 177/05, publ. LEX nr 30183, a także orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1960 r., sygn. akt III CR 320/60, publ. LEX nr 271657). Jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalone jest stanowisko, że domniemanie to nie może być wzruszone w sprawie administracyjnej. W żadnej mierze takiego domniemania nie może obalić organ administracyjny, który jest związany treścią wpisu. Wpis do księgi wieczystej, po myśli art. 6268 § 6 k.p.c. jest orzeczeniem, którego organ nie może podważać ani modyfikować. Dopuszczenie badania w postępowaniu administracyjnym i w konsekwencji możliwość odmiennej oceny przesłanki - przysługiwania Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego prawa własności - oznaczałoby wkraczanie władzy administracyjnej w sferę poddaną władzy sądowniczej. Oznaczałoby też akceptację dla równoległego funkcjonowania sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć. Dlatego podkreśla się, że Sąd Najwyższy, mówiąc o możliwości wzruszenia przywołanego domniemania w każdej sprawie, miał na myśli sprawę cywilną, a nie administracyjną (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 746/15, źródło CBOSA)". Mając to na względzie zauważyć trzeba, że organ w toku postępowania administracyjnego nie mógł wzruszyć domniemania, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługuje wyłącznie S. C..

W celu ochrony zaufania uczestników obrotu do rejestru publicznego ustawodawca wprowadził rękojmię wiary publicznej. Zgodnie z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Rękojmia działa na korzyść osoby obdarzającej rejestr zaufaniem, gdy występuje niezgodność między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (Por. T. Czech [w:] Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz. Tom I. Księgi wieczyste, Warszawa 2022, art. 5). Działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych wyłącza wzmianka o wniosku, skardze na orzeczenie referendarza sądowego, apelacji lub skardze kasacyjnej oraz ostrzeżenie dotyczące niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości (art. 8 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Treść wpisów we wskazanej wyżej księdze wieczystej takiego ostrzeżenia jednak nie zawiera. Wpisy ostrzeżeń, które nie dotyczą niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, w tym ostrzeżenie o zabezpieczeniu majątkowym wpisane w Dziale III księgi wieczystej tej nieruchomości (o zakazie zbywania i obciążania nieruchomości położonej w M. G. - do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o podział majątku wspólnego), nie wyłączają rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Organy ARiMR były więc w przedmiotowej sprawie związane treścią praw wpisanych do księgi wieczystej, a podważenie tych wpisów wykraczałoby poza zakres przyznanych im kompetencji.

Skoro więc skarżąca nie wykazała swego tytułu prawnego do użytkowanych gruntów, a treść wpisów do księgi wieczystej urządzonej dla działki nr [...] wskazuje, że jej wyłącznym właścicielem jest ubiegający się również o płatności S. C., to uprawnione było stanowisko organu, że brak jest podstaw do uznania skarżącej za osobę uprawnioną do uzyskania płatności do ww. działki. Aktualne w tej mierze pozostają wcześniejsze wywody przywołujące tezy z wyroku TSUE z 17 grudnia 2020 r., C-216/19, WQ przeciwko Landowi Berlin. Jednocześnie skład orzekający podziela stanowisko organu, że działka ta nie powinna zostać uwzględniona jako objęta zawyżeniem powierzchni przez skarżącą. Przedstawione w sprawie dowody wskazują, że skarżąca użytkowała rolniczo działkę nr [...] prowadząc na niej wypas bydła. Wprawdzie więc uprawnienie do płatności do tej działki leży po stronie właściciela, który w ocenie organu również wykazał prowadzenie na niej działalności rolniczej, to jednak wobec faktu użytkowania rolniczego tej działki, nie należało traktować jej jako powierzchni zawyżonej przez skarżącą. Prawidłowo zatem organy nie uwzględniły jej powierzchni przy naliczaniu sankcji.

Sąd nie dopatrzył się również nieprawidłowości w zakresie ustaleń odnoszących się do działki ewidencyjnej nr [...]. Wspomniana działka wchodzi w skład nieruchomości, dla której urządzono księgę wieczystą nr [...]. W jej Dziale II wpisano, że własność tej nieruchomości przypada skarżącej oraz S. C. jako wspólność ustawowa małżeńska. Zarówno skarżąca, jak i S. C. zadeklarowali wymienione grunty do przyznania płatności, co doprowadziło do konfliktu kontroli krzyżowej. Oboje też wykazali określone, podejmowane przez nich, działania w stosunku do tego gruntu. Wskazywały one, że był on użytkowany rolniczo osobiście, bądź poprzez inne osoby, działające na ich zlecenie.

Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, że o prowadzeniu działalności rolniczej na działce [...] przez S. C. świadczą dowody w postaci dokumentów (np. faktura na dokonanie siewu kukurydzy w kwietniu 2021 r. - k. 187 akt adm.), jak również zeznania świadka - A. P. (k. 244 akt adm.). Zeznał on, że kukurydzę wysiał S. D.. Nie wie kto dokonał zbioru kukurydzy i pszenicy. Nawożenia dokonywał osobiście S. C. użyczonym przez świadka sprzętem. Świadek zeznał też, że na spornej działce "syn pana C. " wcześniej wysiał łubin. Jak wskazywała w toku postępowania skarżąca, siew kukurydzy doprowadził do zniszczenia uprawy łubinu. Nadto wskazała, że S. C. zebrał także z tej działki pszenicę. Skarżąca nie zakwestionowała skutecznie faktu prowadzenia przez S. C. określonych działań w stosunku do działki ewidencyjnej [...]. W świetle wpisów w księdze wieczystej nie sposób też działaniom tym przydać cechę bezprawności – skoro bowiem działka nr [...] stanowi przedmiot współwłasności K. C. i S. C., to obie strony konfliktu kontroli krzyżowej mają równe prawa do użytkowania tej działki.

Zebrane w toku postępowania dowody potwierdzają, że również skarżąca użytkowała rolniczo działkę nr [...]. Do akt przedłożyła bowiem rachunek z dnia [...] października 2020 r. na zakup 600 kg pszenicy ozimej, która miała zostać przeznaczona na siew (k. 40 akt adm.). Z zeznań syna skarżącej wynika, iż na działce nr [...] skarżąca zasiała łubin – 2,5 ha oraz pszenicę – 4 ha. S. C. w łubin wsiał kukurydzę. Jesienią skarżąca zebrała kukurydzę (z pomocą firmy usługowej). Podczas zbioru była obecna P.. Pszenicę zebrał S. C. bez wiedzy i zgody skarżącej.

Z powyższego wynika, że obie strony konfliktu krzyżowego były współposiadaczami i zarazem faktycznymi użytkownikami przedmiotowej działki. Ich posiadanie nie miało jednak niezakłóconego charakteru. Faktycznym użytkownikiem gruntu nie była wyłącznie skarżąca. Można zauważyć, że działania stron konfliktu kontroli krzyżowej wzajemnie się znosiły – zasiew kukurydzy w miejsce wcześniej wsianego łubinu, zebranie przez skarżącą kukurydzy wcześniej zasianej przez S. C., zebranie przez niego pszenicy zasianej przez skarżącą. Z tego powodu żadna ze wskazanych osób nie była w stanie w sposób samodzielny, swobodny i niezakłócony przez drugą stronę prowadzić działalności rolniczej na działce nr [...]. Sąd podziela stanowisko organu, że taki stan faktyczny uniemożliwia przyjęcie, że na dzień [...] maja 2021 r. faktycznym użytkownikiem gruntu była wyłącznie jedna osoba oraz, że nie można przy tym mówić o współużytkowaniu gruntu, a raczej o niezależnie od siebie podejmowanych działaniach, niweczących działania drugiej strony. W efekcie, skoro skarżąca nie wykazała, że samodzielnie użytkowała zadeklarowane grunty rolne, to organ słusznie odmówił jej przyznania płatności. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że organy ARiMR nie występują w roli arbitra między stronami konfliktu kontroli krzyżowej, gdyż ich rolą nie jest rozstrzyganie sporów (cywilnych, karnych) między wnioskodawcami, lecz ustalenie, kto jest posiadaczem działek oraz kto spełnia wymogi dotyczące przyznawania wnioskowanych płatności.

W tej sytuacji organy słusznie uznały, że powierzchnia kwalifikująca się do płatności na podstawie wniosku skarżącej na rok 2021 wynosi [...] ha i dotyczy jedynie powierzchni działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...], a wykluczyć należy powierzchnię wynoszącą [...] ha, zadeklarowaną na działce ewidencyjnej [...]. Prawidłowo również wobec tego organy zastosowały do rozstrzygnięcia sprawy w zakresie jednolitej płatności obszarowej treść art. 19a ust. 1 rozporządzenia 640/2014. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy. Dodatkowo, kara administracyjna nie może przekroczyć 100% kwot wyliczanych w oparciu o obszar zgłoszony.

Zasadne było również przyznanie skarżącej płatności za zazielenienie do powierzchni 1,43 ha, w oparciu o treść art. 23 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014, a także odmowa (z sankcjami) przyznania płatności redystrybucyjnej i płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno, która deklarowana była przez skarżącą jedynie na wykluczonej działce ewidencyjnej [...]. Ponadto organy zasadnie przyznały skarżącej płatność związaną do bydła oraz płatność związaną do krów.

Sąd wskazuje, iż wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze, organ w sposób wyczerpujący i dogłębny przeprowadził postępowanie dowodowe, umożliwił wypowiedzenie się przez strony konfliktu, przesłuchał zgłoszonych świadków. Zebrane dowody ocenił logicznie, w całokształcie materiału dowodowego. Zebrany materiał przeanalizował z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Skarżąca miała możliwość wypowiedzenia się co do wszystkich dowodów w sprawie. W konsekwencji organ rzetelnie ustalił stan faktyczny sprawy, a skarżąca nie zakwestionowała skutecznie ustaleń organów ani wysokości przyznanych płatności. Opierając się zatem na tych ustaleniach organ dokonał prawidłowej oceny w przedmiocie posiadania i użytkowania gruntu rolnego, jako koniecznego warunku do otrzymania płatności, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. Prawidłowo zastosowane zostały także przepisy prawa materialnego, szczegółowo omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ dał temu wyraz w sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał w nim fakty, które uznał za udowodnione, omówił dowody, na których się oparł i przyczyny, z powodu których odmówił innym dowodom wiarygodności. Wskazał również podstawę prawną swego rozstrzygnięcia z przytoczeniem właściwych i adekwatnych dla sprawy przepisów.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, oddalił skargę.

H. Adamczewska-Wasilewicz J. Szulc L. Kleczkowski