Uchwała NSA, sygn. akt II GPS 2/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Podjęto uchwałę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 39 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 2 lit. a, lit. c
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001
article: par. 2 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 34 poz 200
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 3 pkt 3, art. 3 pkt 3 lit. b, art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 12 ust. 4-6
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
article: art. 10 ust. 1 pkt 1-2, art. 18 ust. 2-3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art. 33(1) par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 15 par. 1 pkt 3, art. 264 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Teza: W przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przysługuje spółce cywilnej.

TEZY

W przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przysługuje spółce cywilnej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący i sprawozdawca: Prezes Izby Gospodarczej NSA Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA: Gabriela Jyż (współsprawozdawca) Janusz Drachal Maria Myślińska Anna Robotowska Krystyna Anna Stec Janusz Zajda Protokolant: Michał Stępkowski w sprawie ze skarg kasacyjnych P. M. oraz Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 156/10 w sprawie ze skargi "A. E. P." Spółki z o.o. w B. oraz P. M. – wspólników "P. A." s.c. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie płatności rolniczych po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2012 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Lucjana Nowakowskiego na posiedzeniu jawnym w Izbie Gospodarczej zagadnienia prawnego przekazanego przez skład orzekający Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1290/10, na podstawie art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 14 marca 2012 r. poz. 270) składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Czy w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przysługuje spółce cywilnej, wspólnikom spółki cywilnej, czy też wspólnikowi spółki cywilnej, o którym mowa w art. 12 ust. 5 tej ustawy?" podjął następującą uchwałę: W przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przysługuje spółce cywilnej.


UZASADNIENIE

Przedstawione składowi powiększonemu Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, wyrażone w formie pytania zawartego

w sentencji postanowienia powstało na tle następującego stanu faktycznego:

Wskutek wniosku z dnia [...] maja 2008 r. złożonego przez spółkę cywilną "P. A." z siedzibą w B., podpisanego przez jednego z dwóch jej wspólników – P. M. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. przyznał wspólnikom tej spółki – P. M. oraz A. E. P. Spółce z o.o. z siedzibą w B., płatność rolnośrodowiskową na 2008 rok. Płatność została naliczona zgodnie z § 8, § 14 i załącznikiem nr 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 (Dz. U. Nr 34, poz. 200), dalej jako: rozporządzenie rolnośrodowiskowe.

P. M. działając w imieniu spółki cywilnej P. A., wniósł odwołalnie od tej decyzji, zarzucając błędne określenie kwoty przyznanej płatności. Następnie, pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. P. M. złożył w imieniu tej spółki cywilnej oświadczenie, że wycofuje odwołanie.

Niemniej jednak Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W., decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), uchylił tę decyzję i umorzył postępowanie przed organem I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podał, że nie było podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w tej sprawie, ponieważ spółka cywilna nie ma podmiotowości prawnej, nie jest więc uprawniona do płatności objętej wnioskiem. Organ odwoławczy stwierdził przy tym, że podmiotami praw i obowiązków w stosunkach, w których występuje spółka cywilna, są wspólnicy ale wspólnicy spółki cywilnej P. A. – P. M. oraz A. E. P. Sp. z o.o. są zarejestrowani w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni (każdy z osobna), dlatego też organ nie może przyznać płatności na rzecz wspólników. W tej sytuacji, wniosek złożony w imieniu spółki nie może być uznany za wniosek jej wspólników.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę na tę decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł przede wszystkim, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 139 k.p.a. (zakazu reformationis in peius). Zdaniem Sądu dodatkowym uzasadnieniem zarzutu naruszenia przez organ II instancji zakazu reformationis in pius jest fakt, że wspólnik spółki cywilnej cofnął odwołanie.

W ocenie Sądu I instancji nie było również przesłanek do uznania postępowania w tej sprawie za bezprzedmiotowe (i umorzenia postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zdaniem Sądu, posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego nie jest konieczne dla bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych. W świetle art. 29 k.p.a. jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status. W ocenie Sądu przepisami prawa materialnego umożliwiającymi spółce cywilnej ubieganie się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej są: art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE z dnia 21 października 2005 r. L 277, s. 1 ze zm.), dalej: rozporządzenie nr 1698/2005, a także art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427), dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich; pomoc, o której mowa w tej ustawie obejmuje również pomoc w ramach programu rolnośrodowiskowego i jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (...) (Dz. U. UE z dnia 21 października 2003 r. L 270, s. 1 ze zm.; Polskie Wydanie Specjalne z 2004 r. rozdz. 3, t. 44, s. 486 ze zm.), dalej: rozporządzenie nr 1782/2003, m.in. jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Według tego ostatniego przepisu "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą. W ocenie WSA, spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, może być zatem również uznana za grupę osób fizycznych lub prawnych, o których mowa w tych przepisach.

Sąd I instancji podzielił jednak pogląd organu I instancji, że art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), dalej jako: ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów, nie pozwala przyjąć, że spółka cywilna została wyposażona w zdolność prawną w sprawie dochodzonej płatności rolnośrodowiskowej. W przepisie tym uregulowano bowiem jedynie kwestię nadania numeru identyfikacyjnego m.in. producentom rolnym działającym w formie spółki cywilnej. A zatem według Sądu wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników spółki cywilnej – tego, któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny. Temu też wspólnikowi przyznaje się płatność. Tymczasem z akt sprawy nie wynika i organ tej kwestii nie wyjaśnił, kto figuruje w ewidencji producentów rolnych pod nr identyfikacyjnym [...], wskazanym we wniosku spółki cywilnej o przyznanie płatności. W związku z tym Sąd zalecił, aby organ II instancji ponownie rozpatrując sprawę przede wszystkim wyjaśnił, kto jest producentem rolnym wpisanym do ewidencji pod numerem identyfikacyjnym wskazanym we wniosku z dnia [...] maja 2008 r., a następnie wydał merytoryczne a nie formalne rozstrzygnięcie o przyznaniu bądź odmowie przyznania skarżącym płatności rolnośrodowiskowej na 2008 r.

Od tego wyroku Sądu I instancji wniesiono dwie skargi kasacyjne.

I. Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W. wniósł w skardze kasacyjnej o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Powołując się na art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270) dalej: p.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 29 i 30 k.p.a. przez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że spółka cywilna posiada osobowość prawną i jest stroną postępowania administracyjnego; z treści tych przepisów, jak i orzecznictwa NSA, wynika jednakże, że spółka cywilna, jako tzw. ułomna osoba prawna, nie posiada osobowości prawnej i nie jest stroną w postępowaniu administracyjnym, takiego przymiotu nie dają jej też przepisy szczególne będące podstawą przyznawania płatności,

- art. 33 i art. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93

ze zm.), dalej: k.c. w zw. z art. 30 k.p.a. przez ich błędną wykładnię powodującą przyznanie spółce cywilnej osobowości prawnej, a tym samym zdolności administracyjnej, w konsekwencji przyznanie statusu strony postępowania,

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż skarżący – organ II instancji, nie miał podstaw prawnych do wydania decyzji uchylającej decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B., w sytuacji gdy organ I instancji nieprawidłowo, z naruszeniem przepisów, wydał decyzję przyznającą płatności spółce cywilnej, która nie mogła być adresatem decyzji,

- art. 139 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie, ponieważ wydana decyzja była rozstrzygnięciem formalnym a nie rozstrzygnięciem merytorycznym, nie mogła być więc decyzją na niekorzyść strony,

- art. 105 § 1 k.p.a. przez błędną wykładnię powodującą przyjęcie, że postępowanie przed organem II instancji nie stało się bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy stroną postępowania rozpoznawanego przez skarżącego była spółka cywilna,

- art. 145 § 1 p.p.s.a. przez nieprawidłową wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zaskarżona decyzja naruszyła przepisy postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, choć przepis ten nie przewiduje takiej podstawy do uwzględnienia skargi na decyzję,

- art. 153 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, mimo że w wyroku o sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 WSA w W. stwierdził, że spółka cywilna nie ma osobowości prawnej,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na sformułowaniu wytycznych dla organu ponownie rozpoznającego sprawę w taki sposób, że w zasadzie Sąd zajął stanowisko merytoryczne w sprawie, gdyż zalecił organowi wydanie merytorycznego a nie formalnego rozstrzygnięcia w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania płatności dla skarżących.

W uzasadnieniu podstawowego zarzutu skargi kasacyjnej, dotyczącego braku podmiotowości spółki cywilnej wnoszący tę skargę powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych. Skoro spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej, to w jej imieniu mogą występować jedynie jej wspólnicy. Tymczasem w sprawie wniosek o przyznanie płatności został złożony przez spółkę cywilną. W związku z tym organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż nie miał podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie mogło być także potraktowane jako wydane na niekorzyść strony, bo nie było rozstrzygnięciem merytorycznym, a jedynie takie rozstrzygnięcie mogłoby ewentualnie stanowić naruszenie art. 139 k.p.a.

Podniósł też, że podmiot, który jest zarejestrowanym producentem rolnym, nie może złożyć wniosku w imieniu innego producenta rolnego – spółki cywilnej. Może występować tylko w swoim imieniu.

II. P. M. oparł swoją skargę kasacyjną na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i wniósł o zmianę wyroku w części, w której została zawarta błędna ocena prawna i wskazania co do dalszego prowadzenia sprawy. Zarzucił wyrokowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., przez błędną ocenę prawną oraz błędne wskazania co do dalszego postępowania, wskutek błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów.

Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że uprawnionymi do płatności w przypadku spółki cywilnej są wszyscy wspólnicy spółki jako grupa osób fizycznych lub prawnych, grupa wypełniająca definicję rolnika zawartą w art. 2 lit. a/ rozporządzenia nr 1782/2003. Zgodnie bowiem z art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 1698/2005 beneficjentami dopłat rolnośrodowiskowych są rolnicy. Zdaniem skarżącego z powyższych regulacji wynika, że odrębną kategorię podmiotów uprawnionych do dopłat stanowią osoby fizyczne lub prawne, a odrębną kategorię grupy tych osób, choćby te osoby występowały niezależnie, na własny rachunek, jako beneficjenci dopłat rolniczych. W świetle powyższych zasad oraz prawa krajowego, które traktuje spółki cywilne jako związki obligacyjne, decyzje w sferze płatności rolniczych dla spółek cywilnych były wydawane dla wszystkich wspólników, ze wskazaniem firmy spółki (takie oznaczenie strony będzie wskazywać zarówno grupę osób, jak i wszystkich jej członków), a doręczone były wspólnikowi uprawnionemu według ewidencji producentów, chyba że ustanowiono w trybie szczególnym innego pełnomocnika.

Zdaniem skarżącego nie jest uprawniony pogląd, że wniosek o płatność może skutecznie złożyć jedynie wspólnik, któremu nadano związany ze spółką cywilną numer ewidencyjny. Tym samym niezasadny jest pogląd, że to temu wspólnikowi, który może nie być rolnikiem w rozumieniu przytoczonych przepisów prawnych należy przyznać płatność.

W ocenie skarżącego nadanie numeru identyfikacyjnego jednemu ze wspólników spółki cywilnej oznacza, że w ewidencji producentów rolnych funkcjonuje odrębne konto, na którym rejestruje się wszystkie istotne zdarzenia związane z daną spółką cywilną, rozumianą jako odrębny rolnik, czyli odrębny producent rolny w myśl art. 3 pkt 3 lit. b/ ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Inne rozumienie spełnienia warunku określonego w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oznaczałoby ograniczenie dostępu do płatności dla danej kategorii rolników, tj. grupy osób tworzących spółkę cywilną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargi kasacyjne powziął wątpliwość co do tego, kto w rozpatrywanym przypadku powinien być uznany za producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów – spółka cywilna, jej wspólnicy czy wspólnik spółki cywilnej, któremu nadano numer identyfikacyjny za zgodą pozostałych wspólników.

Rozpatrywana sprawa dotyczy płatności tzw. rolnośrodowiskowej, która przysługuje rolnikowi. Chodzi więc w istocie o to, kto w przypadku prowadzenia działalności rolniczej w ramach spółki cywilnej jest rolnikiem uprawnionym do takiej płatności. Pytanie Sądu można jednak uznać za związane z rozpatrywaną sprawą, ponieważ wyjaśnienie, kto jest producentem rolnym w rozumieniu art. 3 pkt 3 wspomnianej wyżej ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów jest zarazem wyjaśnieniem, kogo należy uznać za rolnika uprawnionego do płatności rolnośrodowiskowej. Organ administracyjny II instancji uzasadnił zresztą swoje stanowisko co do niemożności potraktowania wniosku spółki o przyznanie płatności jako wniosku złożonego przez jej wspólników tym, że obaj wspólnicy figurują w ewidencji jako niezależni producenci rolni. Uznał, że osoba wpisana do tej ewidencji jako niezależny producent rolny nie może uzyskać płatności jako wspólnik spółki cywilnej. Istnieje więc bezpośredni związek między wpisem do ewidencji a prawem do płatności rolnośrodowiskowej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie przedstawiającym do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy ono w istocie kwestii prawnej, czy spółka cywilna ma zdolność prawną, a w konsekwencji zdolność administracyjnoprawną. W związku z tym na podstawie obszernych wywodów obejmujących odwołania do piśmiennictwa i do orzecznictwa sądowego Sąd przychyla się do stanowiska, że spółka cywilna nie ma podmiotowości prawnej. Nie posiada zdolności prawnej na podstawie odrębnej ustawy (art. 33 k.c.). Nie może zatem nabywać praw i obowiązków jako odrębny podmiot. W ten sposób Sąd niejako odrzuca pierwszą, z trzech przedstawionych w pytaniu, możliwość przypisania statusu producenta rolnego na gruncie art. 3 pkt 3 omawianej ustawy spółce cywilnej. Zdaje się natomiast przychylać do stanowiska, że za producenta rolnego w rozumieniu omawianego przepisu art. 3 pkt 3 należałoby uznać każdego ze wspólników spółki cywilnej. Skoro spółka cywilna to wyłącznie umowa wspólników dotycząca prowadzenia wspólnie działalności (w tym wypadku działalności rolniczej), to "umowa" tego rodzaju nie może być posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie może prowadzić działalności rolniczej. Zatem posiadaczami czy też współposiadaczami gospodarstwa rolnego w tej sytuacji mogą być wspólnicy związani umową spółki cywilnej, a w konsekwencji status producenta rolnego może przysługiwać wspólnikom spółki cywilnej. Podmiotami prawa mogą więc być wspólnicy (osoby fizyczne i osoby prawne) powiązani wspólnością majątkową. Za poglądem, że spółka cywilna nie jest na gruncie omawianych przepisów jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej przemawiałyby także, zdaniem Sądu regulacje dotyczące złożenia wniosku o wpis do ewidencji producentów. Przepis art. 12 ust. 5 omawianej ustawy zawiera uregulowania odnoszące się wprost do producentów rolnych działających w formie spółki cywilnej. Już z tego sformułowania wynika, że w świetle ustawy spółka cywilna stanowi tylko formę, w której działają producenci rolni, tj. wspólnicy spółki cywilnej. Użycie przez ustawodawcę w tym przepisie przy wskazaniu producentów rolnych liczby mnogiej sugerowałoby, iż status producenta rolnego mają wspólnicy, o ile spełniają warunki określone w art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Kwestia nadania numeru identyfikacyjnego, która została uregulowana w art. 12 ust. 5 i ust. 6 tej ustawy oznacza jedynie, że w przypadku producentów rolnych będących wspólnikami spółki cywilnej, nadany w ten sposób numer jednemu z nich, służy do identyfikacji podmiotów ubiegających się o stosowne płatności rolnicze, w tym grupy osób fizycznych i osób prawnych działających w formie umowy spółki cywilnej.

Zdaniem Sądu można też prezentować pogląd, że producentem rolnym w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów jest wspólnik spółki cywilnej, o którym mowa w art. 12 ust. 5 tej ustawy. Mogą o tym świadczyć: § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego według którego płatność przysługuje rolnikowi, jeżeli nadano mu numer identyfikacyjny. W przypadku producentów rolnych działających w formie spółki cywilnej takim rolnikiem jest wspólnik, któremu nadano numer identyfikacyjny w trybie art. 12 ust. 5 i ust. 6 tej ustawy. Również art. 18 ust. 2 i 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich stanowi, że w przypadku współposiadania, pomoc przysługuje temu współposiadaczowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę i który został wpisany do ewidencji. Jest on jedynym podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i do uzyskania płatności. Okoliczność, że wspólników spółki cywilnej w tej sytuacji łączy umowa spółki, może mieć jedynie znaczenie dla ich wzajemnych rozliczeń związanych z uzyskaniem tego rodzaju płatności.

Dla wsparcia tego poglądu Sąd przywołał, jego zdaniem odmienne i jednoznaczne w swej treści regulacje zawarte w § 4 i § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" (Dz. U. Nr 193, poz. 1397), z których wprost wynika, że o pomoc mogą ubiegać się wspólnicy spółki cywilnej, jeżeli każdy ze wspólników spełnia warunki określone w tym akcie prawnym, wymagane do udzielenia pomocy, a pomoc przyznaje się wspólnikom spółki cywilnej, jeżeli są spełnione warunki określone w § 4 oraz jeżeli jednemu ze wspólników, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę, został nadany numer identyfikacyjny.

Potwierdzenia tej tezy można także szukać, według Sądu w art. 12 ust. 4 i 6 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Te przepisy stanowią, że w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny, tj. jednemu z małżonków lub współposiadaczy. Małżonek lub współposiadacz, który uzyskał w tym trybie numer identyfikacyjny jest uprawnionym do płatności rolniczych. Kwestie rozliczeń pomiędzy małżonkami i współposiadaczami uzyskanych w ten sposób należności pozostają poza sferą rozstrzyganą w decyzji o przyznaniu płatności.

Prokurator Generalny zajął w sprawie stanowisko i w piśmie z dnia [...] maja 2012 r. wniósł o podjęcie uchwały o następującej treści: "W przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy

o krajowym systemie ewidencji producentów przysługuje spółce cywilnej".

Uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, że zważywszy na definicję rolnika zawartą w art. 2 lit. a/ rozporządzenia nr 1782/2003 można przyjąć, że producentem rolnym – rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów jest spółka cywilna, ale tylko przy jednoczesnym uznaniu, że spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, o której mowa w tym przepisie. Nie budzi wątpliwości Prokuratora, że spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej, chociaż jest powszechnie uznawana za korporację, czyli zrzeszenie osób mające na celu realizację określonych wspólnych zadań. Spółka cywilna stanowi określoną organizację, a więc jest zindywidualizowaną i konkretną jednostką organizacyjną. Majątek spółki jest majątkiem wspólnym wspólników, wyodrębnionym od ich majątków osobistych.

Na rozprawie w dniu 30 maja 2012 r. Prokurator zmienił stanowisko i wniósł o podjęcie uchwały następującej treści: "W przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów przysługuje wspólnikom spółki cywilnej".

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów zważył,

co następuje:

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy bezpośrednio wykładni art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, który to przepis nie został wymieniony przez Sąd I instancji ani jako podstawa prawna rozstrzygnięcia, ani też jako regulacja, która powinna być brana pod uwagę w procesie wykładni innych przepisów, o których Sąd ten się wypowiadał. Mimo tego wykładnia art. 3 pkt 3 tej ustawy pozostaje w zakresie badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Od odpowiedzi na pytanie, kto jest producentem rolnym – rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów zależy bowiem ustalenie, kto w rozpatrywanej sprawie (spółka cywilna czy jej wspólnicy), jest podmiotem uprawnionym do płatności rolnośrodowiskowej. Sąd przedstawiający do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne udokumentował należycie istniejące w orzecznictwie sądowym rozbieżności w kwestii traktowania spółki cywilnej w stosunkach publicznoprawnych. Na tej podstawie należy przyjąć, że zostały spełnione wymagania określone w art. 187 § 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów stwierdza na wstępie, że kwestię braku po stronie spółki cywilnej osobowości prawnej uznaje za niesporną i w związku z tym pomija ją w dalszych rozważaniach. Sąd nie ma również wątpliwości co do tego, że spółka cywilna nie została generalnie wyposażona w zdolność prawną. Nie ma więc podstaw do zaliczenia "abstrakcyjnej" spółki cywilnej do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (art. 331 § 1 k.c.).

Przepis art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, który jest źródłem wątpliwości Sądu kierującego pytanie stanowi, że użyte w tej ustawie określenie producenta rolnego oznacza:

osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą:

a) posiadaczem gospodarstwa rolnego lub

b) rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001, lub

c) posiadaczem zwierzęcia.

Należy podkreślić, że mamy w tym przepisie do czynienia z ustawową (legalną) definicją terminu "producent rolny". W ten sposób ustawodawca wiążąco ustala jego rozumienie na gruncie omawianej ustawy. Definicja ta zawiera, jeśli chodzi o producenta rolnego – rolnika, odesłanie do wymienionego art. 2 lit. a/ rozporządzenia nr 1782/2003. Uwzględniając treść tego ostatniego przepisu należy stwierdzić, że producentem rolnym rolnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (według art. 2 lit. a/ rozporządzenia grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego), których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą.

Krajowy system ewidencji producentów jest m.in. wykorzystywany w zakresie przyznawania i wypłaty płatności (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy). Słusznie Sąd w składzie zwykłym zauważył, że przepis art. 3 pkt 3 w sposób samoistny nie kształtuje zdolności prawnej spółki cywilnej w sferze płatności. Użyte w tej ustawie określenie producenta rolnego wskazuje jedynie podmiot, który może się ubiegać o płatności i płatności mogą mu być przyznane. O tym kto ma prawo do uzyskania konkretnych płatności rozstrzygają przepisy prawa materialnego, regulujące szczegółowo zasady przyznawania takich płatności. Przepis art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) stanowi, że płatności rolnośrodowiskowych udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania rolnośrodowiskowe. W ślad za tym w art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich określono tego rolnika z rozporządzenia nr 1698/2005 jako osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Natomiast przepis wykonawczy do tej ustawy – § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 lutego 2008 r. w § 2 ust. 1 określa pojęcie rolnika za pomocą odesłania do art. 2 lit. a/ rozporządzenia nr 1782/2003.

W przepisach prawa krajowego – w ustawie o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i w ustawie o krajowym systemie ewidencji wymienia się trzy kategorie podmiotów uprawnionych do ubiegania się i do uzyskania płatności: osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, z zastrzeżeniem, że rolnikiem może być osoba fizyczna, osoba prawna lub grupa osób fizycznych lub prawnych. Te dwa określenia – grupa osób fizycznych lub prawnych i jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej – należałoby uznać za zbieżne treściowo. W pojęciu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej mieści się niewątpliwie grupa osób (fizycznych lub prawnych) wspólnie prowadzących gospodarstwo rolne. Nie ulega też kwestii, że wyróżnienie wśród producentów rolnych: osoby fizycznej, osoby prawnej i jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter rozłączny. Tak samo należałoby potraktować podział rolników wynikający z treści art. 2 a rozporządzenia nr 1782/2003. A zatem pojedyncza osoba fizyczna jest kimś innym, odrębnym od osób fizycznych działających w grupie (w ramach jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej). W tym drugim przypadku nie mówi się zresztą o osobach (osobie) działającej w grupie, lecz o grupie osób (fizycznych lub prawnych) prowadzących działalność rolniczą.

Prawo unijne i prawo krajowe wykracza więc, w zakresie dopłat, poza tradycyjny podział podmiotów prawa na osoby fizyczne i osoby prawne, uznając również za podmiot uprawniony do dopłat grupę osób fizycznych lub prawnych (inaczej jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej). Trzeba zwrócić uwagę na to, że przepisy prawa unijnego uznają za rolnika grupę osób fizycznych lub prawnych całkowicie abstrahując od statusu prawnego takiej grupy i jej członków w prawie krajowym (art. 2 lit. c/ rozporządzenia nr 1782/2003). Traktują grupę jako rolnika niezależnie od tego, kto na gruncie prawa krajowego ma w takim przypadku zdolność prawną – grupa jako taka czy jej członkowie.

Wynika z tego niebudzący wątpliwości wniosek: sam fakt, że spółka cywilna nie ma według prawa krajowego osobowości prawnej i że nie została też generalnie, jako odrębny od wspólników podmiot wyposażona w zdolność prawną nie jest przeszkodą do uznania spółki cywilnej za uprawnioną do uzyskania płatności.

Dopuszczalności występowania spółki cywilnej jako podmiotu uprawnionego do płatności nie należy zatem rozpatrywać w kategoriach ogólnej zdolności do działań prawnych (ściślej braku takiej zdolności), lecz według wymagań określonych przez omawiane przepisy prawne. Spółka cywilna ma prawo do dopłat, jeżeli jest rolnikiem w znaczeniu wyżej przedstawionym, a więc jeżeli może być uznana za jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (według rozporządzenia nr 1782/2003 za grupę osób fizycznych lub prawnych, prowadzących działalność rolniczą).

Zdolność do tego aby być podmiotem określonych uprawnień i obowiązków (zdolność prawna) jest kategorią normatywną, a więc rozstrzyga o tym odpowiedni przepis prawny. Nie określono jednakże normatywnie w jaki sposób ta zdolność prawna może być przyznana, w szczególności, nie wymaga się generalnego i wyraźnego przypisania tego przymiotu określonym tworom prawnym. O zdolności prawnej na przykład spółki cywilnej w określonej sferze jej działania może zatem przesądzić przepis prawny, przyznający bezpośrednio spółce (nie zaś jej wspólnikom) pewne prawa lub obowiązki. W uzasadnieniu postanowienia przedstawiającego do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne Sąd przytacza wyrażaną w orzecznictwie sądowoadministracyjnym tezę, że spółce cywilnej ze swej istoty nieposiadającej podmiotowości prawnej, mogą być mocą przepisu prawa przyznane określone uprawnienia czy mogą być na nią nałożone określone obowiązki i w tym zakresie spółka uzyskuje zdolność prawną (na przykład uchwała NSA z 15 października 2008 r.,

II GPS 5/08).

Spółka cywilna stanowi niewątpliwie grupę osób w rozumieniu art. 2 lit. a/ rozporządzenia nr 1782/2003. Tym samym nie sposób jej odmówić statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit. b/ ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów i w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Nie ma podstaw do takiej odmowy choćby ze względu na to, że prawo nie definiuje tego pojęcia ani też nie określa jego cech istotnych, poza tym, że ten twór organizacyjny nie posiada osobowości prawnej. Tytułem dygresji należy zauważyć, że utożsamienie spółki cywilnej z jednostką organizacyjną wymaga potraktowania spółki w sposób przedmiotowy, jako rezultatu zawarcia umowy spółki, a więc jako pewnego "urządzenia społecznego", działającego na podstawie tej umowy, którego substratem są przede wszystkim osoby realizujące określone, wspólne cele. Tej różnicy zdaje się nie dostrzegać Sąd w postanowieniu przedstawiającym do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, stwierdzając, że przy przyjęciu stanowiska, że spółka cywilna to wyłącznie umowa wspólników dotycząca prowadzenia wspólnej działalności, to "umowa" tego rodzaju nie może być posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie może prowadzić działalności rolniczej.

Rozumiana przedmiotowo spółka cywilna jest więc niewątpliwie jednostką organizacyjną. Wspólne realizowanie określonego celu gospodarczego wymaga bowiem co najmniej minimalnego zorganizowania współdziałania wspólników. Spółka cywilna jako taka nie została przez prawo wyposażona w osobowość prawną, a zatem jest jednostką organizacyjną, nieposadającą osobowości prawnej, co – jak powiedziano – nie wyklucza przyznania jej przez prawo zdolności prawnej.

Z dotychczasowych wywodów wynika, że za producentów rolnych – rolników w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów i zarazem za rolników w rozumieniu przepisów odnoszących się do tzw. płatności rolnośrodowiskowych nie można uznać wspólników spółki cywilnej. Sąd w składzie siedmiu sędziów nie podziela również stanowiska, że producentem rolnym (rolnikiem) jest jedynie ten wspólnik spółki cywilnej, który spełnia warunek w postaci nadania mu numeru ewidencyjnego. Podstawą tego zapatrywania wydają się być przepisy art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, art. 18 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, a także § 2 ust. 1 pkt 1 rolnośrodowiskowego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Powiedziano już jednak, że zasadnicze, wiążące znaczenie dla rozumienia pojęcia producenta rolnego – rolnika na gruncie tej ustawy mają przepisy zawierające definicje legalne (art. 3 pkt 3). Niestety przepisy tej ustawy określające zasady dokonywania wpisu do ewidencji nie są z tymi przepisami – definicjami odpowiednio i jasno skorelowane. Niemniej jednak nie można uznać za dopuszczalne budowanie na tych rozbieżnościach tezy sprzecznej z treścią owych definicji. Przepis art. 12 ust. 5 wspomnianej ostatnio ustawy stanowi, że w przypadku producentów rolnych, przetwórców, podmiotów prowadzących zakłady utylizacyjne lub potencjalnych beneficjentów, działających w formie spółki cywilnej, nadaje się jeden numer identyfikacyjny. Numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę. Z tego przepisu ani z innych przepisów ustawy nie wynika, że tylko ten wspólnik jest uważany za producenta rolnego – rolnika. Taki wniosek byłby zresztą sprzeczny z treścią art. 3 pkt 3 uznającego m.in. za producenta rolnego jednostkę organizacyjną, nie zaś tylko jedną osobę z jej składu osobowego, wpisaną do ewidencji producentów.

W kontekście art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów pewne wątpliwości może jednak budzić treść § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Według tego przepisu płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi (a więc m.in. grupie osób, które prowadzą działalność rolniczą, a według prawa krajowego jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej), jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny. W przypadku grupy osób prowadzących działalność rolniczą w formie spółki cywilnej wpis do ewidencji może uzyskać tylko jeden z jej członków, a nie grupa (spółka) jako całość. Gdyby wyprowadzić z tego wniosek, że w przypadku grupy producentem rolnym – rolnikiem jest w istocie tylko jej członek wpisany do ewidencji, taki wniosek byłby oczywiście sprzeczny zarówno z treścią art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, jak i z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Wymienione przepisy prawne wyróżniają trzy odrębne kategorie podmiotów mieszczących się w pojęciu producenta rolnego – rolnika. Zredukowanie producenta rolnego – grupy osób (jednostki organizacyjnej, w tym spółki cywilnej) do osoby wpisanej do ewidencji producentów sprawiłoby, że ta kategoria producentów rolnych stałaby się pusta, pozbawiona desygnatów. Taka osoba kwalifikowałaby się bowiem do kategorii: osoba fizyczna lub osoba prawna.

Wyjaśnienie tych rozbieżności i wynikających z nich wątpliwości interpretacyjnych daje tylko taka interpretacja przepisów prawa dotyczących wpisu do ewidencji producentów i wiążących z tym wpisem uzyskanie płatności, według której ów wpis ma jedynie znaczenie porządkowe, a nie kształtujące prawo do płatności (wszak jest to jedynie ewidencja). Taką możliwość interpretacyjną dostrzega Sąd w postanowieniu przedstawiającym do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne. Stwierdza, że kwestia nadania numeru identyfikacyjnego uregulowana w art. 12 ust. 5 i ust. 6 ustawy oznacza jedynie, że w przypadku producentów rolnych będących wspólnikami spółki cywilnej, nadany w ten sposób numer jednemu z nich, służy do identyfikacji podmiotów ubiegających się o stosowne płatności rolnicze. Przyznanie płatności osobie wpisanej do ewidencji jest więc w istocie czynność techniczną, wypłatą tej płatności przysługującej grupie na ręce jej reprezentanta wpisanego do ewidencji. W taki również sposób należałoby rozumieć zwrot "pomoc przysługuje temu współposiadaczowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę" użyty w art. 18 ust. 2 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich.

Trzeba też zauważyć, że przypisanie statusu producenta rolnego (rolnika) tylko jednemu z członków grupy – osobie wpisanej do ewidencji producentów i w ślad za tym przyznanie tylko jej prawa do płatności eliminowałoby z grona uprawnionych pozostałych członków grupy. Adresatem płatności byłaby wyłącznie ta osoba. Pozostałe nie miałby żadnego tytułu do tego świadczenia, nie przysługiwałoby im zatem roszczenie do beneficjenta o udział w płatności. Nie można wobec tego zgodzić się ze stanowiskiem, że w takim przypadku podział płatności między członków grupy (wspólników spółki) byłby sprawą ich wzajemnych rozliczeń.

Wsparcia dla tezy, że w przypadku spółki cywilnej producentem rolnym uprawnionym do płatności jest jedynie ten z jej wspólników, który za zgodą pozostałych, uzyskał wpis do ewidencji nie dają przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych". Określają one bowiem w inny sposób krąg podmiotów uprawnionych do pomocy finansowej. Nie ma wśród nich "grupy" ani "jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej". Są natomiast: osoba fizyczna, osoby fizyczne wspólnie działające i wnioskujące o pomoc oraz wspólnicy spółki cywilnej.

Dotychczasowe wywody prowadzą do wniosku, że spośród trzech zarysowanych przez Sąd w składzie zwykłym możliwości rozwiązania przedstawionego zagadnienia prawnego należy wskazać na tę, która wiąże status producenta rolnego – rolnika ze spółką cywilną, traktowaną jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, o której mowa w art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów.

Uznanie na gruncie tej ustawy jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej za odrębny podmiot – producenta rolnego uzasadnia postawienie tezy, że do tej samej kategorii podmiotów (producentów rolnych) kwalifikują się małżonkowie wspólnie prowadzący działalność rolniczą, a także współposiadacze gospodarstwa rolnego (art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów). Nie sposób byłoby bowiem zgodzić się z poglądem, że poza ustawowym zaliczeniem, w ramach definicji legalnej, trzech różnych kategorii podmiotów do grupy producentów rolnych (art. 3 pkt 3), ta sama ustawa wyróżnia w art. 12 ust. 4 i 5 jeszcze trzech innych producentów rolnych: współmałżonka, współposiadacza i wspólnika spółki cywilnej. Osoby te nie prowadzą działalności rolniczej samodzielnie (indywidualnie) i dlatego nie można ich utożsamiać z producentem rolnym – osobą fizyczną.

Tytułem uzupełnienia warto jeszcze podkreślić, że spółka cywilna może być uznana za producenta rolnego – rolnika na podstawie jej zakwalifikowania do kategorii: jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (grupa osób, o jakiej mowa w art. 2 lit. a/ rozporządzenia nr 1782/2003). Przepisy ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów i przepisy prawa materialnego, dotyczące płatności rolnośrodowiskowej (m.in. art. 10 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich) nie "znają" bowiem spółki cywilnej jako producenta rolnego – rolnika. Wynikają z tego dość istotne konsekwencje: osoby tworzące grupę osób – rolnika w rozumieniu art. 2 lit a/ rozporządzenia nr 1782/2003, związane umową spółki cywilnej, muszą wspólnie (wszystkie) prowadzić działalność rolniczą w ramach wspólnego (jednego) gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że według tej reguły współdziałania wspólników, a nie reguł współdziałania (wnoszenia wkładów) określonych przepisami prawa krajowego dotyczącymi spółki cywilnej należy oceniać spełnienie przez grupę osób tworzących taką spółkę wymagań uprawniających do uzyskania płatności.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 264 § 1 w związku z art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. podjął uchwałę o następującej treści: W przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przysługuje spółce cywilnej.