Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1664/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco.

1. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "Prezesem ZUS") decyzją z [....] lipca 2023r. znak: [....] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2023r. znak: [....] , wydaną wobec D. S. reprezentowanego przez pełnomocnika Irenę Skwarę (zwanego dalej "Skarżącym") o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2023r., poz. 775, ze zm., zwaną dalej "k.p.a.").

Prezes ZUS w uzasadnieniu decyzji wskazał, że warunki przyznania świadczenia określone w art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022r., poz. 504, ze zm., zwana dalej "u.e.r.FUS") muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Oznacza to, że Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, jeśli: - ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS zauważył, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Dodatkowo trzeba wskazać, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby.

Prezes ZUS wyjaśnił, że po ponownej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których Skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie wykazano, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które Skarżący nie miał wpływu. Z akt sprawy wynika, że Skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 19 lat i udokumentował 6 miesięcy i 6 dni okresów składkowych, zamiast 1 roku okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Przyznanie świadczeń na podstawie u.e.r.FUS uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości (por. wyrok NSA z 14 maja 2001r. sygn. akt II SA 249/01, w LEX nr 55035).

Z dokumentacji wynika też, że Skarżącego od [....] stycznia 2001r. do [....] lutego 2002r. (do powstania całkowitej niezdolności do pracy) nie wykonywał pracy, ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Wprawdzie art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 października 2009r. sygn. akt II SA/Wa 714/09, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z analizy akt sprawy nie wynikało, aby w ww. okresie Skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. W ww. przerwie nie była orzeczona wobec Skarżącego całkowita niezdolność do pracy (powstała od [....] lutego 2002r.). Przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był więc stan zdrowia Skarżącego. Nie udokumentowano też innych zdarzeń zewnętrznych niezależne od woli Skarżącego, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.

Prezes ZUS wyjaśnił, że jakkolwiek Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy usprawiedliwił przerwę w zatrudnieniu wysokim bezrobociem panującym w miejscu zamieszkania, to nie stanowiło to usprawiedliwienia bezczynności zawodowej. Bezrobocie jest istotnym czynnikiem uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, jednak aby okres pozostawania bez pracy można było uznać za szczególną okoliczność, to należy udowodnić, że w celu znalezienia pracy wykazano się wyjątkową aktywnością. Nie można powoływać się na trudności w podjęciu zatrudnienia, jeśli nie wykazano, że Skarżący w okresie pozostawania bez zatrudnienia (od [....] stycznia 2001r. do [....] lutego 2002r.) był zarejestrowany jako osoba bezrobotna (por. wyrok WSA w Warszawie z 31 marca 2017r. sygn. akt II SA/Wa 1571/16, Legalis nr 1603347 oraz wyrok WSA w Warszawie z 20 września 2006r. sygn. akt II SA/Wa 457/06, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie przedstawił też dokumentów, które wskazywałyby na aktywne poszukiwanie zatrudnienia. Trudno zatem uznać, że okolicznością szczególną, wskutek której nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była sytuacja na rynku pracy.

Prezes ZUS wyjaśnił, że jakkolwiek Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nadmienił, że brak możliwości znalezienia pracy spowodowany był brakiem odpowiedniego wykształcenia (kwalifikacji) i zamieszkiwaniem na terenach wiejskich – to subiektywne przekonanie strony w tym zakresie nie stanowi o istnieniu szczególnych wyjątkowych okoliczności. Do okoliczności szczególnych nie można zaliczyć trudności w znalezieniu pracy (por. wyrok NSA z 30 marca 2006r. sygn. akt I OSK 1328/05, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Prezes ZUS wskazał ponadto, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowiła ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowiły wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

2. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lipca 2023r. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i poniósł, że w sprawie zachodzą wyjątkowe przesłanki, które wskazują na podstawę do uwzględnienia wniosku.

3. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

4. Skarżący w piśmie z [....] września 2023r. zwrócił się o rozpatrzenie sprawy przez Sąd na Jego korzyść, wskazując, że wraz z mamą żyją bardzo skromnie. Zakwestionował stworzenie prawa, które nie gwarantuje osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji opieki Państwa. Skarżący podkreślił, że wprawdzie nie pracował roku, ale wówczas mieszkał na wsi, ok. 30 km od miasta. Zakład, w którym pracował Skarżący upadł, a próby podjęcia pracy wiązały się z dojazdami. Skarżący odwołał się też do wysokiego bezrobocia.

5. Pełnomocnik Skarżącego z urzędu – radca prawna B. Z.- w piśmie z [....] października 2023r. potrzymała w stanowisko zawarte w skardze z [....] lipca 2023r. i dodatkowo zarzuciła zaskarżonej decyzji, mające wpływ na wynik sprawy naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - przez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy – co skutkowało błędnym uznaniem, że w sprawie nie istniały wyjątkowe okoliczności, w wyniku których Skarżący nie uzyskał wymaganego stażu pracy;

- art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS - przez uznanie, że w sprawie nie zaszły łącznie wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia, co doprowadziło do wydania decyzji odmownej, gdy Skarżący spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia.

Pełnomocnik wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie przez Sąd organu I instancji do wydania decyzji przyznającej Skarżącemu prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, przyznanie pełnomocnikowi kosztów zastępstwa procesowego z urzędu wedle norm przepisanych, bo nie zostały one pokryte w całości ani w części.

W uzasadnieniu skargi wskazano, po przytoczeniu stanu sprawy, że Skarżący był młodym człowiekiem bez wykształcenia, pochodził z ubogiej rodziny, zamieszkującej w Sierakowicach, gdzie nie funkcjonowała komunikacja publiczna. Brak znalezienia pracy nie wynikał z lekkomyślności, ale z niemożliwości jej znalezienia. Skarżący do momentu całkowitej niezdolności do pracy wypracował 6 miesięcy i 6 dni. Nietrafna była więc argumentacja Prezesa ZUS co do nieistnienia szczególnych okoliczności w tej sprawie. Prezes ZUS, podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Zgodnie z art. 7 k.p.a., zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Prezes ZUS nie odniósł swych ustaleń do faktycznych możliwości Skarżącego do podjęcia zatrudnienia i ustalenia czy okres pomiędzy zaprzestaniem przez Skarżącego wykonywania pracy, a datą, od której stwierdzono w stosunku do niego całkowitą niezdolność do wykonywania pracy może zostać uznany za "szczególną okoliczność". Prezes ZUS zbagatelizował też brak możliwości zatrudnienia w spornym okresie.

6. Prezes ZUS w piśmie procesowym z [....] listopada 2023r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, podnosząc, że Skarżący od [....] stycznia 2001r. do [....] lutego 2002r. nie był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna oraz nie przedstawił dokumentów, które wskazywałyby aktywne poszukiwanie przez niego zatrudnienia (k. 15, k. 60, k. 69, k. 83 akt administracyjnych). Trudno zatem uznać, że okolicznością szczególną, wskutek której Skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była sytuacja na rynku pracy. Natomiast S. koło G. położone są w bliskiej odległości od przystanków komunikacji publicznej, umożliwiających dojazd do G. i innych miast aglomeracji śląskiej.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. skarga nie ma uzasadnionych podstaw.

2. Sąd administracyjny, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r. poz. 1634, ze zm., zwana dalej "P.p.s.a.") sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Możliwe jest zatem wyeliminowanie przez Sąd z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej (np. decyzji), po stwierdzeniu, że narusza ona bądź przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepis postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepis prawa dający podstawę do wznowienia postępowania, lub po ustaleniu, że decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.). Sąd administracyjny innymi słowy, kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Sąd, stosownie do art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

3. Sąd administracyjny nie orzeka zatem co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego. Sąd ocenia czy wydane przez Prezesa ZUS w okolicznościach faktycznych sprawy decyzje spełniały wymagania zarówno zawarte w art. 83 u.e.r.FUS, jak również czy sprostały wymogom wyrażonym m.in. w art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Zgodnie z brzmieniem art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle u.e.r.FUS, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie.

Świadczenia z art. 83 u.e.r.FUS nie mają charakteru roszczeniowego i są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 u.e.r.FUS), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś u.e.r.FUS pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny.

Po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami.

Po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku.

Po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

U.e.r.FUS uzależnia przyznanie ww. świadczenia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

4. Sąd w związku z tym wskazuje, że Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie kwestionował, że Skarżący był całkowicie niezdolny do pracy od [....] lutego 2002r., jak również tego, że niezdolność do pracy powstała, gdy Skarżący miał 19 lat. Prezes ZUS prawidłowo, na podstawie znajdujących się w aktach dokumentów, również ustalił, że Skarżący udokumentował 6 miesięcy i 6 dni okresów składkowych, zamiast 1 roku okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym.

W świetle art. 83 u.e.r.FUS nie sposób też kwestionować stanowiska Prezesa ZUS, że przyznanie świadczeń w drodze wyjątku uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Z poglądów ugruntowanych w judykaturze wynika bowiem że przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie bowiem okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości (por. wyrok NSA z 14 maja 2001r. sygn. akt II SA 249/01, LEX nr 55035).

Sąd zwraca ponadto uwagę, że żaden z przepisów u.e.r.FUS nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone tylko indywidualnie. Konieczne jest więc wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło utrzymania oraz źródło uprawnień związanych z ubezpieczeniem, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z 7 marca 2001r. sygn. akt II SA 3191/00, publ. LEX nr 537884).

Prezes ZUS prawidłowo też podniósł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Skarżący od [....] stycznia 2001r. do [....] lutego 2002r. (do powstania całkowitej niezdolności do pracy) nie wykonywał pracy, ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Ze znajdującej się w aktach dokumentacji nie wynika też, aby wobec Skarżący w ww. okresie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Rację miał zatem Prezes ZUS oceniając, że przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia Skarżącego.

Trafna jest także ocena organu, że w aktach sprawy nie udokumentowano też innych zdarzeń zewnętrznych niezależne od woli Skarżącego, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Warto bowiem podnieść, że Prezes ZUS ustosunkował się do podnoszonych przez Skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności i racjonalnie wskazał, że jakkolwiek Skarżący usprawiedliwił przerwę w zatrudnieniu wysokim bezrobociem, panującym w miejscu zamieszkania, to nie stanowiło to usprawiedliwienia bezczynności zawodowej. Sąd podziela bowiem poglądy prezentowane w orzecznictwie, na które prawidłowo wskazał Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że bezrobocie jest istotnym czynnikiem uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, jednak aby okres pozostawania bez pracy można było uznać za szczególną okoliczność, to należy udowodnić, że w celu znalezienia pracy wykazano się wyjątkową aktywnością. Skarżący nie może powoływać się na trudności w podjęciu zatrudnienia, jeśli nie wykazał, że w całym okresie pozostawania bez zatrudnienia (od [....] stycznia 2001r. do [....] lutego 2002r.) nie był zarejestrowany jako osoba bezrobotna (por. wyrok WSA w Warszawie z 31 marca 2017r. sygn. akt II SA/Wa 1571/16, Legalis nr 1603347 oraz wyrok WSA w Warszawie z 20 września 2006r. sygn. akt II SA/Wa 457/06, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy nie wynikało też, na co prawidłowo zwrócił uwagę Prezes ZUS, aby Skarżący przedstawił jakiekolwiek dokumenty, które wskazywałyby na aktywne poszukiwanie zatrudnienia. Za prawidłowe należy zatem uznać stanowisko Prezesa ZUS, że trudno uznać, że okolicznością szczególną, wskutek której Skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była sytuacja na rynku pracy. Racjonalne, spójne i zgodne z art. 80 k.p.a. były też oceny Prezesa ZUS, że podnoszona przez Skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczność, że brak możliwości znalezienia pracy spowodowany był brakiem odpowiedniego wykształcenia (kwalifikacji) i zamieszkiwaniem na terenach wiejskich nie mogły być poczytane za okoliczności o szczególnie wyjątkowym charakterze. Skoro bowiem S. są położone w bliskiej odległości od G. i innych miast aglomeracji śląskiej nie sposób uznać, że trudności komunikacyjne przyczyniły się do trudności w znalezieniu pracy i tym samym mogły być poczytane za szczególną okoliczność w znalezieniu pracy przez Skarżącego, który nie zarejestrował się nawet jako osoba bezrobotna. Skoro zatem analiza akt sprawy uniemożliwiła Prezesowi ZUS przyjęcie, że w ww. przerwach Skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, to prawidłowe było uznanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie było przeciwskazań, w tym medycznych, do podjęcia przez Skarżącego zatrudnienia.

W tym kontekście Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska Prezesa ZUS wyrażonego w zaskarżonej decyzji, że w ustalonych z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej, o której mowa w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., okolicznościach faktycznych sprawy nie sposób uznać, że zachodziły przesłanki do uznania okoliczności podnoszonych przez Skarżącego za szczególne okoliczności, które w sposób niezależny od woli Skarżącego spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych.

Tym samym niezasadny był podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. Powstanie całkowitej niezdolności do pracy w wieku 19 lat, nie powodowało, że przed tą datą Skarżący nie mógł podejmować zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, tym bardziej, że nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna ani nie przedłożył dokumentów, wskazujących na aktywne poszukiwanie pracy. W aktach sprawy nie udokumentowano również innych zdarzeń zewnętrznych niezależnych od woli Skarżącego, których nie można było przewidzieć i którym, nie można było zapobiec. W postępowaniu nie przedłożono np. dowodów wskazujących na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców. Zgodnie ponadto z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, bezrobocie – samo w sobie – nie stanowi szczególnej przesłanki, warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS nie może też z urzędu poszukiwać dowodów, o których nie wie nawet, że istnieją. Nie można oczekiwać, że organ będzie "po omacku" poszukiwał materiału dowodowego. NSA w wyroku z 15 grudnia 2011r. sygn. akt I OSK 1726/11 (dostępny na www.nsa.gov.pl) wyraził pogląd, który Sąd w pełni podziela, że uwzględniając rodzaj świadczenia, o jakie ubiega się Skarżący, a w szczególności jego wyjątkowy charakter, nie można obciążać organu obowiązkiem poszukiwania dowodów na okoliczności związane z przerwami w zatrudnieniu, zwłaszcza gdy dotyczy to okresów, kiedy Skarżący był osobą młodą i zdolną do pracy. To strona wnioskująca o świadczenie obowiązana jest wskazać organowi dowody świadczące o obiektywnych trudnościach w podjęciu pracy, przemawiające za uznaniem ich jako szczególnych okoliczności. O ile bowiem organ zasadniczo ma instrumenty pozwalające na ustalenie okresów podlegania ubezpieczeniu, to takimi możliwościami nie dysponuje, z uwagi na ich naturę, w stosunku do szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 u.e.r.FUS.

Prezes ZUS, stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a., zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy sprawy, dokonując racjonalnych ocen, które przełożyły się na wydaną decyzję. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji – zdaniem Sądu - realizuje ponadto wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Argumentacja Prezesa ZUS odnosi się w sposób wyczerpujący do okoliczności faktycznych ujawnionych w toku postępowania administracyjnego, a oceny zawarte w ww. decyzji mają uzasadnienie w materiale dowodowym sprawy.

Prezes ZUS rozważył również wynikającą z art. 83 u.e.r.FUS przesłankę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku "niezbędnych środków utrzymania" oraz prawidłowo wskazał, że świadczenie z art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu w świetle akt sprawy i okoliczności podniesionych przez Prezesa ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na uwzględnienie nie zasługiwały więc podniesione w skardze zarzuty. Skoro Skarżący, u którego całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku 19 lat, nie udokumentował wymaganego rocznego stażu ubezpieczeniowego, lecz jedynie pół roku i 6 dni okresów składkowych, a ponadto Skarżący nie wykazał istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły podjęcie zatrudnienia przed powstaniem ww. całkowitej niezdolności do pracy, to należało uznać, że Prezes ZUS nie naruszył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji obowiązujących przepisów. Sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego – co do zasady – od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną.

5. Sąd, mając powyższe na względzie, na mocy art. 151 P.p.s.a., uznał, że zasadne było oddalenie skargi. Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję - wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze - ani nie przekroczył granic uznania administracyjnego, ani nie naruszył powołanych w skardze przepisów prawa w stopniu, który skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.