Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 478/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 478/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 maja 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Beata Cieloch (spr), WSA Grażyna Firek, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2009r., sprawy ze skargi J. G., na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 23 stycznia 2009r Nr [...], w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2008 r. skarżący J. G. zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od trzeciego kwartału 2000 r. do pierwszego kwartału 2006 r. w kwocie 4949,60 zł. Skarżący uzasadnił swój wniosek trudną sytuację finansową i zdrowotną. Z wniosku oraz z dołączonych do niego dokumentów wynikało, że skarżący przeszedł operację usunięcia nowotworu mózgu i pozostaje w stałym leczeniu neurologiczno – onkologicznym. Ponadto regularnie jest hospitalizowany w Klinice w K. oraz w G. Skarżący podniósł, że zakup lekarstw i dojazd do placówek leczniczych wiąże się z bardzo dużymi kosztami, co uniemożliwia mu spłatę zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2008r. znak[...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powołując się na treść art. 36 ust 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) postanowił odmówić skarżącemu umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za w/w okres.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że gospodarstwo rolne po zmarłym S. G. (za którego zobowiązania odpowiada między innymi skarżący) nabyło 5 osób, które ponoszą solidarną odpowiedzialność za zadłużenie i odmówiono umorzenia zaległości

Od powyższej decyzji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym wskazał, iż do czasu zachorowania spłacał zaległość systematycznie, natomiast teraz ponosi znaczne koszty leczenia, w tym dojazdów do kliniki oraz koszty zakupu lekarstw. Skarżący wskazał, że koszty te przekraczają jego możliwości zarobkowe. Zaznaczył także, iż jego stan zdrowia znacznie się pogorszył, na dowód czego przedstawił stosowne dokumenty.

Decyzją z dnia 23 stycznia 2009 r., znak: [...] Prezes KRUS uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. i umorzył składki w wysokości 1438 zł.

W uzasadnieniu wskazano, że przeprowadzona przez pracownika KRUS wizytacja w gospodarstwie skarżącego z dnia [...] stycznia 2009 r. potwierdziła zasadność jego wniosku, w związku z czym umorzono zaległość w w/w zakresie.

Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący podniósł, że jego sytuacja zdrowotna systematycznie się pogarsza, jest w stałym leczeniu zarówno w Klinice Neurochirurgii w K., jaki i w Instytucie Onkologii w G., a ponoszone wysokie koszty leczenia nie pozwalają mu na dalszą spłatę zadłużenia. Skarżący dołączył do skargi dokumenty dotyczące stanu zdrowia oraz przebiegu leczenia. Podkreślił także, iż pracownik KRUS, który przeprowadzał w jego gospodarstwie wizytację w dniu [...] stycznia 2009 r. stwierdził, że jego sytuacja uzasadnia uwzględnienie wniosku.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko wskazane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm. Dalej - p.p.s.a.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego. Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133§1 p.p.s.a. Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz.U. z 2008r., Nr 50 ,poz.291 z późń.zm) Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik , w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części,

Jak wynika z treści zacytowanych przepisów decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (vide uchwała Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. sygn. akt: II UZP 6/04; OSNP 2004/16/285). Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi.

Samo istnienie możliwości podjęcia rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu z obowiązku wnikliwej oceny wystąpienia przesłanek umorzenia i jednoznacznego wskazania, czy i która przesłanka wystąpiła w konkretnej sprawie.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Obejmuje ona natomiast zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi.

Postępowanie poprzedzające wydanie przez Prezesa KRUS decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (dalej - k.p.a.), o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż kodeksu. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji.

Zdaniem Sądu organy nie przeprowadziły postępowania w zakresie istnienia przesłanek określonych w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Obowiązek wykazania powyższych okoliczności należy rozumieć jako konieczność przedstawienia okoliczności uzasadniających wniosek. Okoliczności te podlegają ocenie organu w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym przedstawiony przez stronę postępowania. Zasady tej oceny określone zostały w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a odzwierciedleniem jej jest uzasadnienie decyzji.

W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę. Pozwala ono na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

W sprawie niniejszej jednak uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że wniosek w przedmiocie umorzenia należności głównej jest bezzasadny bo gospodarstwo odziedziczone po zmarłym S. G. otrzymało pięć osób, które odpowiadają solidarnie za należności z tytułu składek na ubezpieczenie zmarłego, a w przypadku decyzji organu drugiej instancji, iż wniosek jest zasadny ze względu na wynik wizytacji w gospodarstwie skarżącego. Prezes KRUS w szczególności nie wskazał, jakie elementy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego uzasadniają jego twierdzenie o nie wystąpieniu przesłanek umorzenia należności określonych w ustawie. W uzasadnieniu decyzji brak jest zindywidualizowania oceny i wykazania, iż brak umorzenia należności nie stoi w sprzeczności ze słusznym interesem wnioskującego.

Podkreślić należy, że dokonując oceny istnienia tych przesłanek organ obowiązany jest uwzględnić stan faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji. Tymczasem organy nie ustaliły jaka jest dokładnie sytuacja finansowa skarżącego na dzień wydania decyzji obu instancji, jakie dokładnie są jego dochody i wydatki oraz związana z tym możliwość spłaty zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd nie kwestionuje prawa organów do podjęcia decyzji w przedmiocie umorzenia w ramach uznania administracyjnego, o ile stwierdzą one istnienie przesłanek tego umorzenia. Decyzja chociaż ma charakter uznaniowy, to jednak musi odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. Organ winien mieć na uwadze, by wydawane przez niego decyzje , w sytuacji konkretnej rodziny, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości. Wymaga tego sformułowana w art. 8 k.p.a. zasada pozyskiwania zaufania obywateli.

Dodatkowo należy podkreślić, że organ badając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem obowiązany jest ocenić i to, czy uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności zaś nie może być uznane za wyczerpujące. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Lakoniczność uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a także decyzji ją poprzedzającej we wskazanym wyżej zakresie sprawia, że przedstawioną w nim ocenę stanu faktycznego sprawy Sąd uznał za dowolną i nie uwzględniającą zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Stanowi to naruszenie wyrażonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena ta wymaga przy tym wykazania faktycznych podstaw rozumowania, którego jest rezultatem. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organy mają obowiązek nie tylko zebrać materiał dowodowy, ale też w sposób wyczerpujący cały ten materiał dowodowy rozpatrzyć. Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozwala uznać, że obowiązek ten został wykonany.

Dopiero wyczerpująca ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uwzględniająca całokształt tego materiału pozwoli Prezesowi KRUS na stwierdzenie czy w sprawie niniejszej wykazane zostało istnienie przesłanek umorzenia należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, a zatem czy istnieją podstawy do działania w ramach uznania administracyjnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien działać w granicach zakreślonych, wypływającą z art. 80 k.p.a. zasadą swobody w podejmowaniu decyzji równocześnie kierując się nałożonym w art. 77§1 k.p.a. obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wnioski, które doprowadziły do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art.107§3 k.p.a.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja, a także decyzja wydana w I instancji narusza przepisy postępowania tj. art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie korzystając z uprawnienia jakie daje art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.). -uznał, że w świetle podstawowego celu sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne, określonego w art. 1§2 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.- oznaczana dalej jako p.p.s.a ).-ma obowiązek wydania orzeczenia usuwającego z obrotu prawnego akt niezgodny z prawem, a za taki należy uznać również decyzję z 12 grudnia 2008 r. wydaną przez organ I instancji. Art. 135 p.p.s.a. uszczegóławia zasadę nie związania wojewódzkich sądów administracyjnych granicami skargi, upoważniając Sąd do orzekania także o aktach lub czynnościach niezaskarżonych rozpoznawaną skargą ale wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, sprawy administracyjnej.

Ponieważ zaskarżona decyzja narusza wskazane wyżej przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.