Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2527/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 40
journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
article: art.29 ust. 2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 1 i ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2011 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2008 rok; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] października 2011 r., wydaną w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez M.O., dalej: "skarżący", Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, dalej "organ", utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2011 r., ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] maja 2008 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w H., dalej "organ I instancji", wniosek o przyznanie płatności na rok 2008, a w dniu [...] listopada 2008 r. wniósł korektę tego wniosku. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. organ I instancji przyznał skarżącemu płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2008 w wysokości 2.650,01 zł. Przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez skarżącego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W dniu [...] września 2009 r. w gospodarstwie rolnym skarżącego przeprowadzono kontrolę, w trakcie której stwierdzono, że zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności powierzchnia gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych o Nr [...][...][...][...] jest większa, niż powierzchnia gruntów rolnych stwierdzona podczas kontroli, a ponadto na wymienionych działkach stwierdzono samosiewki drzew i zakrzaczenia.

Mając na uwadze powyższe, organ I instancji postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. organ I instancji uchylił decyzję z [...] lutego 2009 r. o przyznaniu skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 oraz odmówił przyznania płatności. Od decyzji z [...] kwietnia 2011 r. strona nie wniosła odwołania.

W dniu [...] lipca 2011 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych wypłaconych na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w H.z [...] lutego 2009 r. o przyznaniu płatności na rok 2008, a decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. ustalił kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 2.650,01 zł.

W dniu [...] sierpnia 2011 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] października 2011 r., Prezes Agencji utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że stosownie do z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), dalej "ustawa o Agencji", Prezes ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1. pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2. krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależytego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależytego pobrania takich środków ma miejsce m.in. wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie zostanie stwierdzone, iż decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa, w związku z wyjściem na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania decyzji, a nie znanych organowi, które to okoliczności skutkują odmową przyznania płatności. Prezes ARiMR podkreślił, że w takim przypadku, jego zadaniem nie jest kontrolowanie zasadności wydania decyzji o przyznaniu płatności, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne.

Ustalenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest konsekwencją wydania w dniu [...] kwietnia 2011 r. decyzji uchylającej dotychczasową decyzję o przyznaniu stronie płatności na rok 2008 oraz odmowie przyznania tych płatności na rok 2008.

Organ zaznaczył, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 40 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051, z późn. zm.), dalej "ustawa o płatnościach", w myśl którego Prezes ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności obszarowych, płatności cukrowej, płatności do pomidorów lub płatności do krów i owiec, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006 r., str. 52, z późn. zm.), który stanowi, iż terminem operacyjnym dla kursu wymiany jest data określona w art. 45 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005 r., str. 1, z późn. zm.), zgodnie z którym, państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. W rozpatrywanej sprawie, ustalona decyzją kwota nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w części dotyczącej jednolitej płatności obszarowej, jak i w części dotyczącej uzupełniającej płatności obszarowej, przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006, zatem w odniesieniu do nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, nie zachodziły przesłanki warunkujące odstąpienie od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności.

W rozpoznawanej sprawie brak również przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu płatności nienależnych lub nadmiernych ustanowionych w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243, z późn. zm.), bowiem wypłata płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2008, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu [...] marca 2009 r., natomiast decyzja z dnia [...] kwietnia 2011 r. o uchyleniu decyzji przyznającej płatności bezpośrednie oraz odmowie przyznania płatności, została doręczona skarżącemu w dniu [...] kwietnia 2011 r., a więc przed upływem czterech lat od daty płatności.

Dodatkowo w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez stronę skarżącą nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku, gdy dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. W przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Podsumowując organ stwierdził, że doręczenie w dniu [...] sierpnia 2011 r. decyzji Prezesa ARiMR z [...] lipca 2011 r., skutkuje obowiązkiem zwrotu przez skarżącego ustalonej kwoty nienależnie pobranych środków publicznych wraz z odsetkami, naliczonymi od dnia doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.

W skardze z [...] listopada 2011 r. (data nadania) na decyzję z [...] sierpnia 2011 r. skarżący wskazał przyczyny uniemożliwiające w poprzednich latach właściwe prowadzenie gospodarstwa rolnego (pobyt w zakładzie karnym, stan zdrowia, nie wywiązanie się z zobowiązania prowadzenia gospodarstwa przez sąsiada). Skarżący nie posiadał również środków na właściwe prowadzenie gospodarstwa oraz nie mógł liczyć na pomoc innych osób.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.); dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosując przewidziane ustawą p.p.s.a. środki, w szczególności przepis art. 134 § 1, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

W tym miejscu wskazać należy - co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 października 2007 r. - iż rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (por. postanowienie NSA z 23 października 2007 r., sygn. akt I GSK 2218/06).

Wobec powyższego zaznaczyć na wstępie trzeba, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Agencji z [...] października 2011 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] lipca 2011 r., mocą których ustalono wysokość nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2008. Sąd oceniał również działania organu administracyjnego podejmowane w toku postępowania zakończonego zaskarżonym orzeczeniem. Innymi słowy, kontrola sądowa ograniczała się do tych czynności, które podjęto od wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych należności, tj. od dnia powiadomienia strony o tym postępowaniu pismem z [...] lipca 2011 r., do dnia wydania decyzji w drugiej instancji, tj. [...] października 2011 r. Wobec powyższego zaznaczyć należy, iż nie mogło być przedmiotem rozważań Sądu postępowanie, w wyniku którego uchylono decyzję Kierownika Biura z [...] lutego 2009 r. oraz odmówiono przyznania płatności na 2008 rok. Postępowanie to było bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na odrębnych przesłankach faktycznych i prawnych. Zmierzało ono do ustalenia czy przyznane decyzją z [...] lutego 2009 r. płatności są należne zgodnie z obowiązującym prawem. Natomiast drugie postępowanie było już tylko następstwem stwierdzenia, iż płatności za 2008 r. nie były należne, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych. Zaznaczyć przy tym należy, iż w decyzji z [...] kwietnia 2011 r. podjętej w przedmiocie uprawnienia do płatności, tj. decyzji uchylającej oraz odmawiającej płatności na 2008 rok strona została prawidłowo pouczona o możliwości wniesienia odwołania do organu II instancji. Jak wynika z akt sprawy, z możliwości tej nie skorzystała i decyzja stała się ostateczna, co potwierdzono również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy Sąd nie jest uprawniony do kontroli legalności decyzji z [...] kwietnia 2011 r. W konsekwencji skarżący nie może skutecznie podnosić argumentów przeciwko decyzji uchylającej (wydanej w postępowaniu wznowieniowym) w niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest decyzja ustalająca z [...] października 2011 r. Natomiast złożona skarga ma taki właśnie cel, tj. zawiera zarzuty odnoszące się przede wszystkim do kwestii związanych z zasadnością odmowy przyznania płatności bezpośrednich Te zarzuty skarżącego nie mogły być uwzględnione, bowiem nie odnoszą się do decyzji będącej przedmiotem kontroli Sądu, tj. decyzji wskazanej przez niego samego w skardze z [...] listopada 2011 r. Z tej przyczyny nie można było uznać zarzutów skargi za zasadne.

Biorąc pod uwagę zarzuty podniesione w skardze Sąd, korzystając z uprawnienia zawartego w art. 134 § 1 p.p.s.a., tj. nie będąc związany wnioskami skargi, nie stwierdził naruszenia przepisów prawa, które dawałoby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Wobec tego, iż decyzja z [...] kwietnia 2011 r. uchylająca decyzję o przyznaniu płatności i odmawiająca przyznania płatności na 2008 rok stała się ostateczna, obowiązkiem organu stało się wypełnienie dyspozycji zawartej w art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r., zgodnie z którym w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem (art. 73 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004).

Dla ustalenia prawidłowości kontrolowanej decyzji decydujące znaczenie ma zatem ustalenie, czy uzyskane przez skarżącego płatności są "nienależne". Wobec tego wskazać należy, iż decyzja z [...] lutego 2009 r., na mocy której stronie przyznano powyższe płatności w ustalonej kwocie, została następnie uchylona decyzją Kierownika Biura z [...] kwietnia 2011 r., mocą której odmówiono wnioskodawcy płatności na 2008 rok. W tym stanie prawnym, przekazane na mocy decyzji z [...] lutego 2009 r. środki pieniężne stały się nienależne, skoro organ odmówił przyznania wnioskodawcy płatności w trybie nadzwyczajnego postępowania wznowieniowego. Zatem środki, które w rzeczywistości zasiliły rachunek bankowy strony z powyższego tytułu podlegają zwrotowi jako płatność nienależna. Ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności również nastąpiło w sposób prawidłowy, tj. w wysokości, w jakiej zostały one przyznane na mocy decyzji z [...] lutego 2009 r.

Z powyższych względów stwierdzić należy, iż ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich za 2008 rok nastąpiło w sposób prawidłowy a decyzja administracyjna w tym zakresie odpowiada prawu.

Za prawidłowe uznać należy również obciążenie skarżącej strony odsetkami za zwłokę od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Jak to już wyżej wskazano, zgodnie z art. 73 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, rolnik zwraca kwotę powiększoną o odsetki obliczane za okres między powiadomieniem o konieczności zwrotu a zwrotem lub potrąceniem. Stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego. Przepisy krajowe w tym zakresie zawarte zostały - w myśl dyspozycji art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634) - w Dziale III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

Kontrolowane decyzje zawierają rozstrzygnięcia, jak również prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji odwoławczej jest szczegółowe i oparte na wyczerpująco zebranym materiale dowodowym. Organ wskazał w nim fakty, które uznał za udowodnione oraz powołał dowody, na których się oparł. Decyzja zawiera również uzasadnienie prawne z przytoczonymi przepisami oraz wyjaśnieniem podstawy prawnej orzeczenia. Sąd nie dopatrzył się ponadto innych naruszeń, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania a tylko takie uchybienia, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., stanowią podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

7