Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 341/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 par 1, art. 29 par 1, art. 33 par 1 pkt 3 i pkt 6 lit. c, art. 18
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 6, 7, 8 par 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 2, 7
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędzia WSA Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] maja 2023 r. nr 390000/71/78/2023-RED-E-5 w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr 390000/71/46/2023-RED-E-5.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (organ o statusie jednocześnie wierzyciela) utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela z 5 kwietnia 2023 r. wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2023.775 ze zm. - K.p.a.), art. 83c ust. 1a, art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2023.1230 ze zm. - u.s.u.s.), art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2023.2505 ze zm. - u.p.e.a.), oddalające zarzuty A. P. (zobowiązany) w sprawie egzekucji administracyjnej.

W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zobowiązany złożył zarzuty:

- nieistnienia obowiązku dochodzonego w celu wykonania tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...];

- błędu co do osoby zobowiązanej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...];

- braku uprzedniego doręczenia upomnienia zobowiązanemu przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...];

- braku wymagalności obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. (w przypadku innej przyczyny niż odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej) w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...]

Według zobowiązanego, płatnikiem składek była S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. (spółka S. ), która wywiązywała się ze swoich zobowiązań. Ponadto do 15 listopada 2022 r. zobowiązany zamieszkiwał w S. przy ul. [...], natomiast od 15 listopada 2022 r. mieszkał w Ś. przy ul. [...], gdzie podjął pracę. Jego adresem zamieszkania oraz adresem do doręczeń był i jest adres w Ś. przy ul. [...]. Na adres w Ś. nie została doręczona zobowiązanemu jakakolwiek korespondencja, w tym upomnienia.

W tych okolicznościach, zdaniem zobowiązanego, decyzja wierzyciela o odpowiedzialności zobowiązanego za zaległości składkowe spółki S. - jako niedoręczona - nie nakłada na niego żadnych obowiązków. Jednocześnie zobowiązany zaznaczył, że wniósł odwołanie od decyzji ZUS Oddział w S. z 5 września 2022 r., z której wynika egzekwowany obowiązek.

Organ nie zgodził się ze zobowiązanym.

Motywował, że odwołanie zobowiązanego z 28 marca 2023 r. (które wpłynęło do wierzyciela 29 marca 2023 r.) od prawomocnej i wykonalnej decyzji wierzyciela z 5 września 2022 r., stwierdzającej solidarną odpowiedzialność zobowiązanego za zaległości składkowe spółki S. wraz z aktami i odpowiedzią wierzyciela zostało przekazane właściwemu Sądowi Okręgowemu.

Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej, organ powtórzył za wierzycielem, że dochodzony egzekucyjnie obowiązek istnieje i jest wymagalny. Postępowanie egzekucyjne wszczęto prawidłowo wobec zobowiązanego.

Podstawą dochodzonego obowiązku jest prawomocna decyzja ZUS Oddział w S. z 5 września 2022 r., zgodnie z którą zobowiązany jako były członek zarządu spółki S. odpowiada solidarnie wraz z tą spółką za składki na ubezpieczenia społeczne (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych), ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2016 r. do maja 2017 r. Powyższa decyzja została doręczona w trybie zastępczym i jest prawomocna, bowiem w ustawowym terminie nie zostało wniesione od niej odwołanie.

W związku z niewykonaniem wymienionej decyzji z 5 września 2022 r. wierzyciel 5 grudnia 2022 r. wystawił upomnienia, które wysłał na adres zobowiązanego - ul. M. G. [...] [...]. Po dwukrotnej próbie doręczenia wyznaczony operator (Poczta Polska) zwrócił korespondencję z upomnieniami wierzycielowi jako niepodjętą w terminie.

Osobą zobowiązaną - adresatem decyzji wierzyciela z 5 września 2022 r. i wystawionych na jej podstawie tytułów wykonawczych - jest A. P. i w tym kontekście organ wymienił PESEL zobowiązanego. Zatem, w ocenie organu, nie istnieją wątpliwości co do prawidłowej identyfikacji osoby zobowiązanej.

Organ zwrócił uwagę, że w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności za zaległości składkowe spółki S. zobowiązany podał adres zamieszkania ul. [...] gdzie zwrotne poświadczenie odbioru podpisała 2 maja 2022 r. M. P. - dorosły domownik.

Jednak w piśmie z 6 maja 2022 r. i na kopercie zobowiązany ujął zapis w brzmieniu "nadawca A. P. S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. ul. [...], [...], reprezentowana przez A., P." i nie wskazał jednocześnie dotychczasowego adresu ul. [...] [...] Ś. .

"Tym samym w toku wszczętego prawidłowo postępowania przez Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w sprawie stwierdzenia odpowiedzialności za zobowiązania spółki, Pan A. P. wskazał adres do doręczeń (korespondencji) ul. [...], [...], na którą kierowano dalszą korespondencję.

To skarżący po wszczęciu prawidłowo postępowania rozpoznawczego celem ustalenia odpowiedzialności osobiście wskazał adres na który dokonano kolejno doręczenia korespondencji w tym decyzji indywidualnej (decyzji doręczonej w trybie doręczenia zastępczego) w zakresie powołanego dowodu i złożonego oświadczenia że adres przy ulicy [...], [...] nie był adresem dla doręczeń. Nie jest przy tym znany i bez znaczenia pozostaje powód i cel wskazania zmiany adresu przez stronę w toku postępowania z Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS."

"To strona wskazująca organowi adres do korespondencji ponosi ryzyko ujemnych skutków odbioru skierowanej do niej na ten adres korespondencji. Obowiązkiem strony należycie zabezpieczającej swoje interesy jest wskazanie takiego adresu do doręczeń, który gwarantować jej będzie możliwość udziału w sprawie bez narażania się na ewentualne dla niej negatywne skutki.

Tym samym brak podstaw do zakwestionowania doręczenia powołanych upomnień w niniejszym postępowaniu odnoszących się bezpośrednio do wniesionych zarzutów w oparciu o przestawione okoliczności (podobnie tytułów wykonawczych czy uprzednio decyzji w odrębnym postępowaniu)."

"Dochodzenie przedmiotowych należności z tytułu składek oparte jest tym samym na obowiązujących przepisach prawa i na ma w nim dowolności."

A. P. (skarżący) złożył skargę na powyższe postanowienie organu.

Zarzucił naruszenie:

- art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. przez bezzasadne oddalenie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej;

- art. 33 § 2 pkt 1 - pkt 4 u.p.e.a., bowiem w sprawie nie sposób uznać, że istnieje prawomocny obowiązek i że skutecznie doręczono upomnienia;

- art. 42 § 1, art. 43 K.p.a., art. 123 u.s.u.s., art. 18 u.p.e.a. z tego powodu, że nie doręczono skutecznie zawiadomień, decyzji i upomnień, gdyż adres przy ul. [...] w S. nie był ani adresem miejsca zamieszkania, ani adresem miejsca pracy skarżącego, a osoba, która odebrała korespondencję nie była dorosłym domownikiem skarżącego.

W następstwie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na jego rzecz od organu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu formułowanych zarzutów i wniosków skarżący akcentował, że decyzja ZUS Oddział w S. z 5 września 2022 r. o odpowiedzialności za zaległości składkowe solidarnie ze spółką S. nie jest prawomocna, bo nigdy nie została skutecznie doręczona. Oznacza to, że nigdy nie rozpoczął się bieg ustawowego terminu na złożenie odwołania od tej decyzji. Adres przy ul. [...] w S. był adresem spółki S. . Nie był to adres zamieszkania skarżącego. M. P., która - jak wynika z uzasadnienia postanowienia organu - miała odebrać jakąś przesyłkę adresowaną do skarżącego, nie była i nie jest dorosłym domownikiem skarżącego.

Do 15 listopada 2022 r. skarżący zamieszkiwał w S. przy ul. [...], a od 15 listopada 2022 r. zamieszkuje w Ś. przy ul. [...]. Adres w Ś. był i jest adresem do doręczeń skarżącego. Nigdy na żaden z tych adresów nie została doręczona skarżącemu decyzja wierzyciela z 5 września 2022 r., upomnienia bądź zawiadomienia w związku z postępowaniem egzekucyjnym.

Dlatego, zdaniem skarżącego, nie jest dopuszczalne prowadzenie egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych przez organ.

Skarżący zaznaczył, że wraz z zarzutami w sprawie egzekucji administracyjnej złożył odwołanie od decyzji ZUS Oddział w S. z 5 września 2022 r., która jest podstawą prowadzonej egzekucji. Do chwili składania niniejszej skargi odwołanie od tej decyzji nie zostało jeszcze rozpoznane.

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie organu oraz postanowienie wierzyciela z 5 kwietnia 2023 r. nie są zgodne z prawem, przy czym nie wszystkie argumenty skarżącego są trafne.

Należy zauważyć, że postępowanie egzekucyjne i czynności poprzedzające to postępowanie w postaci doręczenia upomnienia zobowiązanemu nie są kontynuacją postępowania, w którym doszło do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, wykonywanej następnie w trybie przymusu egzekucyjnego.

W związku z tym trafnie skarżący zwraca uwagę na obowiązek wierzyciela doręczenia upomnienia na prawidłowy adres skarżącego w dacie, w której takie upomnienie było wysyłane przez wierzyciela do zobowiązanego. Tymczasem organ przyznał, że upomnienia skierował na adres spółki S. jako adres do doręczeń skarżącego w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej za zaległości składkowe spółki S. . Doręczając upomnienia skarżącemu jako zobowiązanemu, wierzyciel nie działał przecież w ramach postępowania w sprawie odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej.

W tej sytuacji trafny okazał się zarzut skarżącego dotyczący niedoręczenia upomnienia w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.

Należy przy tym uściślić, że w myśl § 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U.2023.1626) egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy:

1) należności pieniężnych, w przypadku których, na podstawie przepisów szczególnych, przed skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu zostało doręczone wezwanie do zapłaty;

2) należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu;

3) należności pieniężnych wynikających z orzeczeń, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

3a) należności pieniężnych wynikających z orzeczeń podlegających natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy;

4) należności pieniężnych dochodzonych w ponownie wszczętej egzekucji administracyjnej w przypadku, o którym mowa w art. 61 ustawy;

5) należności pieniężnych państw członkowskich Unii Europejskiej/Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu dochodzonych na podstawie art. 84 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm. - Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, tom 5, str. 72);

6) kosztów upomnienia;

7) kosztów egzekucyjnych;

8) grzywien w celu przymuszenia nakładanych w postępowaniu egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym;

9) odszkodowań orzeczonych w sprawach o naprawienie szkód wyrządzonych przez skazanych w mieniu zakładów karnych i aresztów śledczych.

W okolicznościach analizowanego postępowania egzekucyjnego organ powołał się na decyzję o odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej za zaległości składkowe spółki S. Taka decyzja jest decyzją o charakterze konstytutywnym, a więc na wierzycielu spoczywał obowiązek doręczenia zobowiązanemu upomnienia.

Dla ścisłości należy odnotować, że organ nie przedstawił sądowi upomnień ani dowodów ich doręczenia wraz z aktami postępowania egzekucyjnego, a więc sąd nie mógł skontrolować prawidłowości tych czynności z punktu widzenia wymogów określonych w art. 15 § 1 i nast. u.p.e.a. oraz przewidzianych dla doręczeń.

Okoliczność, czy decyzja ustalająca, która była podstawą wystawienia tytułów wykonawczych, została skutecznie doręczona skarżącemu, a więc, czy weszła do obrotu prawnego i w konsekwencji, czy egzekwowany obowiązek istnieje, nie podlega rozstrzygnięciu przez wierzyciela w ramach zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. To zagadnienie na gruncie faktów i prawa rozstrzygnie sąd właściwy do rozpatrzenia odwołania skarżącego od wspomnianej decyzji z 5 września 2022 r. Wierzyciel nie jest uprawniony do zastępowania właściwego sądu w tym zakresie.

Warto przy tym zauważyć, że doręczenie w trybie zastępczym, polegającym na dwukrotnym awizowaniu korespondencji, nie stwierdza stanowczo faktu doręczenia, ale jedynie rodzi domniemanie doręczenia, które podlega obaleniu i skarżący podjął kroki, aby obalić to domniemanie w wyniku złożenia odwołania.

Ten aspekt sprawy wymaga wnikliwego i bezstronnego rozważenia ze strony organu egzekucyjnego z urzędu z perspektywy art. 29 § 1 u.p.e.a.

W tytułach wykonawczych wierzyciel wymienił już inny adres skarżącego niż w decyzji, która była podstawą ich wystawienia i tego adresu skarżący nie podważał. Oznacza to, że wierzyciel, po wydaniu decyzji z 5 września 2022 r., wiedział, jaki jest adres zamieszkania skarżącego.

Natomiast nie ma racji skarżący, powołując się na art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a., czyli na błąd co do zobowiązanego. Z przedstawionych sądowi akt wynika, że zarówno decyzja wydana przez wierzyciela 5 września 2022 r., jak i następnie wystawione na jej podstawie tytuły wykonawcza odnosiły się do skarżącego. W tym zakresie skarżący nie wykazał, aby wymieniona decyzja i tytuły wykonawcze były skierowane do innej osoby.

Trzeba przy tym wyjaśnić, że istota odpowiedzialności osoby trzeciej polega na tym, że odpowiada ona za zaległości innego podmiotu, w tym przypadku wierzyciel wymienił spółkę S.

Także złożenie odwołania od decyzji wydanej przez wierzyciela 5 września 2022 r. w realiach analizowanej sprawy nie wyczerpuje przesłanki z art. 33 § 1 pkt 6 lit. c u.p.e.a., mówiącej o braku wymagalności obowiązku z powodu wystąpienia innej przyczyny niż odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej.

W kontekście tego zarzutu skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej ponownie należy stwierdzić, że o skuteczności doręczenia wymienionej decyzji wierzyciela, o zasadności odwołania złożonego przez skarżącego, rozstrzygnie sąd właściwy w tym zakresie, nie zaś wierzyciel w ramach postępowania egzekucyjnego.

Jednak w świetle argumentacji organu ponownie trzeba zwrócić uwagę na art. 29 § 1 u.p.e.a. i zaznaczyć, że ten spór o doręczenie decyzji wierzyciela z 5 września 2022 r., w efekcie o jej wejście do obrotu prawnego przy zastosowaniu trybu zastępczego doręczenia, dodatkowo przy argumentacji skarżącego o jego innym adresie zamieszkania, wymaga od organu egzekucyjnego i wierzyciela uważnej i bezstronnej analizy, czy prowadzi egzekucję według ustawowych standardów, czy działa na podstawie i w granicach prawa, czy stoi na straży praworządności i czy swoim postępowaniem buduje zaufanie do władzy publicznej. Takie wzorce ustanawia dla działania organów władzy publicznej, także w przypadku prowadzenia egzekucji administracyjnej, art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), art. 6, art. 7, art. 8 § 1 K.p.a. w powiązaniu z art. 18 u.p.e.a.

W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu.

Z powodów omówionych wyżej sąd uchylił zaskarżone postanowienie organu oraz postanowienie wierzyciela z 5 kwietnia 2023 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 ze zm.).