Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 619/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art.. 279 i art. 285
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200 i 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 2 czerwca 2023 r. nr DSS.405.62.2023 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 16 marca 2023 roku numer 48 dr/st.dok./2023 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu w Białymstoku na rzecz skarżącej A. M. kwotę 697,00 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 2 czerwca 2023 r. nr DSS.405.62.2023 Rektor Uniwersytetu w Białymstoku (dalej powoływany jako: "Rektor") utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 16 marca 2023 r. nr 48 dr/st.dok./2023 o odmowie przyznania A. M. (dalej jako: "skarżąca") stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 13 czerwca 2022 r. skarżąca zwróciła się do Rektora o przyznanie stypendium doktoranckiego na studiach doktoranckich prowadzonych na Wydziale Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku w roku akademickim 2022/2023. Do wniosku dołączone zostały m.in. pozytywna opinia promotora rozprawy doktorskiej, publikacje, certyfikaty i zaświadczenia uczestnictwa i aktywnego udziału skarżącej w konferencjach naukowych.

Decyzją z 16 marca 2023 r. nr 48 dr/st. dok./2023 Rektor odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego stypendium doktoranckiego z uwagi na fakt, że nie spełniła ona przesłanki polegającej na terminowej realizacji studiów doktoranckich, o której mowa w § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1696, dalej: "rozporządzenie").

W uzasadnieniu, powołując się na art. 195 ust. 4a ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej powoływana jako "p.s.w."), organ wyjaśnił, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 4 lata i taki sam zapis został przeniesiony do § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku. W Programie studiów doktoranckich czas trwania studiów doktoranckich został również określony na 4 lata. Dalej, organ przywołał treść § 13 ust. 2 rozporządzenia określający, jakie przesłanki należy spełnić w celu otrzymania stypendium doktoranckiego, wskazując, że jedną z nich jest przesłanka terminowej realizacji programu studiów doktoranckich (pkt 1). W ocenie organu skarżąca nie spełniła ww. przesłanki, co wynika wprost z przebiegu jej kształcenia. Skarżąca, będąc na IV roku studiów doktoranckich w roku akademickim 2021/2022, nie uzyskał zaliczenia seminarium doktoranckiego i zaliczenia praktyk zawodowych, a zatem rok ten oznaczał, zgodnie z § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich, koniec czasu trwania studiów doktoranta. Organ zaznaczył jednocześnie, że 13 czerwca 2022 r. skarżąca wystąpiła do Kierownika studiów doktoranckich z wnioskiem o kolejne przedłużenie okresu odbywania studiów z powodu przedłużających się badań. Kierownik studiów doktoranckich w dniu 6 lipca 2022 r. wydał pozytywną decyzję w przedmiocie przedłużenia odbywania studiów doktoranckich.

Organ jednocześnie zauważył, że zgodnie z § 9 ust. 3 Regulaminu studiów doktoranckich UwB, który stanowi załącznik do Uchwały nr 2061 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 26 kwietnia 2017r , warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z powodu, o którym mowa w ust. 2, jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego. Doktorantka natomiast w systemie USOS stan na dzień 10.10.2022 nie posiadała wstawionej oceny z przedmiotu praktyka zawodowa w roku akademickim 2021/2022.

Uwzględniając powyższe okoliczności Rektor doszedł do wniosku, że Doktorancka Komisja Stypendialna rekomendująca skarżącą do otrzymania stypendium doktoranckiego (z łączną liczbą punktów – 56), nie wzięła pod uwagę warunku, o którym mowa w § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, tj. terminowej realizacji programu studiów doktoranckich, a brak spełnienia tego warunku przez skarżącą - stanowił przesłankę negatywną do przyznania jej wnioskowanego stypendium.

Skarżąca, nie zgadzając się z powyższą decyzją, wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023. Zaakcentowała, że przedmiot praktyka zawodowa został przez nią terminowo zrealizowany i zaliczony, a jedynie ocena z tego przedmiotu nie została wprowadzona do systemu USOS terminowo, co zostało potwierdzone w przedłożonym przez nią oświadczeniu promotora. Ponadto wskazała, że przesłanka "terminowego realizowania programu studiów doktoranckich" ma zastosowanie jedynie do doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów, nie ma natomiast zastosowania w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, a zatem nie może być przesłanką odmowy przyznania stypendium doktoranckiego.

Decyzją z 2 czerwca 2023 r. nr DSS.405.62.2023 Rektor utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Odnosząc się do wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ zauważył, że dołączone zostało również wyjaśnienie odnośnie braku oceny z przedmiotu praktyki studenckie w systemie USOS, wystawione przez panią dr hab. M. B. Organ zauważył jednak, że w § 9 ust. 3 Regulaminu studiów doktoranckich warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów doktoranckich z powodu konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego. Wobec powyższego wskazał, że zgodnie z § 8 Zarządzenia nr 44 Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 21 września 2022r. w sprawie dokumentowania przebiegu studiów z wykorzystaniem Uniwersyteckiego Systemu Obsługi Studiów ( USOS i USOSweb), "do obowiązków studentów, doktorantów wynikających z prowadzenia dokumentacji przebiegu studiów w systemie USOS, należy w szczególności (...) regularne sprawdzanie uzyskanych ocen oraz informacji związanych z przebiegiem studiów na swoim koncie USOSweb lub w aplikacji Mobilny USOS i niezwłoczne zgłaszanie w formie pisemnej przy pomocy poczty elektronicznej z domeny USOSweb do prowadzącego zajęcia, faktu niewpisania lub wpisania błędnej oceny z egzaminu lub zaliczenia." Do obowiązków doktorantki należało więc regularne sprawdzanie i monitorowanie wszelkich aspektów jej studiów, w tym formalności związanych z praktykami zawodowymi, czego skarżąca nie dopilnowała. Zgoda kierownika studiów doktoranckich na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich ze względu na konieczność prowadzenia długotrwałych badań naukowych nie oznaczała równocześnie, iż doktorant realizuje terminowo program studiów doktoranckich. Doktorant realizujący program studiów w terminie, powinien ukończyć studia zgodnie z Regulaminem studiów doktoranckich i Programem studiów prowadzonym przez Wydział Historyczno-Socjologiczny Uniwersytetu w Białymstoku, w okresie nie dłuższym niż 4 lata, tj. 8 semestrów. Stosownie do § 11 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 26 kwietnia 2017r "Doktorant jest zobowiązany do zaliczenia zajęć określonych planem i programem studiów w terminach ustalonych organizacją roku akademickiego.

Ponadto organ odnosząc się do zarzutów odwołania, wskazał na treść przepisów regulujących te kwestie podkreślając, że szczegółowe warunki i zasady dotyczące przyznawania stypendium doktoranckich zostały określone m.in. w § 13 ust. 2 oraz § 15 ust. 3 rozporządzenia z 2017 roku. Przy czym, jak wynika wprost z § 15 ust. 3 tego rozporządzenia, zapis ten nie ma charakteru obligatoryjnego i organ nie ma obowiązku wypłacania stypendium wszystkim doktorantom na przedłużeniu studiów doktoranckich. Jest to regulacja, która jedynie dopuszcza możliwość przyznania stypendium, a nie nakazuje jego przyznanie. Organ zauważył też, że w rozporządzeniu zostały określone jednolite kryteria oceny osiągnięć naukowych i badawczych wszystkich doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów. Doktorant będący na przedłużeniu IV roku studiów jest zatem nadal uczestnikiem IV roku studiów doktoranckich, czyli kolejnych latach studiów, stąd też powinien spełnić wszystkie przesłanki określone w § 13 ust. 2 ww. rozporządzenia, w tym przesłankę terminowej realizacji studiów doktoranckich.

Organ nie zgodził się też z zarzutem skarżącej dotyczącym naruszenia art. 8 § 2 k.p.a. stwierdzając, że wydanie negatywnej decyzji przez organ I instancji, nie jest równoznaczne z odstąpieniem od utrwalonych praktyk rozstrzygania spraw, w tym przypadku przyznania przedmiotowego stypendium doktorantom spełniającym wszystkie kryteria o ubieganie się o dane stypendium. W roku akademickim 2022/2023 jak w latach poprzednich sporządzana była lista rankingowa doktorantów rekomendowanych przez Komisje stypendialne, zastosowano procedurę wnioskowania o stypendium doktoranckie, oceniano wnioski złożone przez doktorantów, zgodnie z kryteriami przyjętymi na Wydziałach i zgodnie z § 13 rozporządzenia; natomiast Rektor podejmował decyzje odnośnie przyznania stypendium doktoranckiego. Utrwalona praktyka rozstrzygania spraw została zachowana. Ponadto, jak wynika z akt osobowych doktorantki, A. M. zawnioskowała do kierownika studiów doktoranckich o przedłużenie studiów na rok akademicki 2022/2023 ze względu na prowadzenie długotrwałych badań naukowych, następie złożyła rozprawę doktorską w uczelni w grudniu 2022 roku. Organ po przeanalizowaniu przebiegu studiów doktorantki ustalił zatem, że doktorantka nie spełnia warunku, o którym mowa w 13 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 09 sierpnia 2017 r., tj. dotyczącego terminowej realizacji programu studiów doktoranckich. Mając na względzie powyższe okoliczności uznano, że brak jest podstaw prawnych do zmiany decyzji nr 48 dr/st.dok./2023 z dnia 16 marca 2023 r.

W skardze wywiedzionej do tut. sądu administracyjnego na powyższą decyzje skarżąca wniosła o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej jej decyzji, zarzucając organowi naruszenie:

1. Przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) naruszenie art. 7 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym nie wzięciu pod uwagę oświadczeń złożonych na piśmie przez dr hab. M. B. i mgr. Ł. W., z których jednoznacznie wynika, iż na moment składania wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego, skarżąca zaliczyła wszystkie przewidziane programem studiów doktoranckich przedmioty, a tym samym spełniła warunki umożliwiające przedłużenie okresu odbywania studiów i przyznania stypendium;

b) naruszenie art. 8 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej, polegające na wydawaniu odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie odstąpienie od utrwalonej praktyki przyznawania stypendium doktoranckiego również po przedłużeniu okresu studiów doktoranckich;

c) naruszenie art. 107 § 2 i 3 k.p.a., poprzez dowolność organu w wydawaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z którego nie wynika, dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach, a w szczególności niewskazaniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

2. Przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) naruszenie § 15 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1696) w zw. z art. 279 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669) poprzez jego niezastosowanie wskutek dokonania błędnej subsumcji do ustalonego w sprawie stan faktycznego, będącej wynikiem błędnego przyjęcia, że skarżąca nie spełniła wymogu formalnego w postaci terminowego ukończenia studiów doktoranckich, wobec czego nie przysługuje jej prawo do uzyskania stypendium doktoranckiego, w sytuacji, gdy wszystkie wymagane prawem przesłanki formalne były spełnione;

b) naruszenie § 13 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1696) w zw. z art. 279 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669) poprzez dokonanie błędnej subsumcji skutkującej jego nieprawidłowym zastosowaniem, w sytuacji, gdy, nie ma on zastosowania do doktorantów przedłużających okres odbywania studiów doktoranckich;

c) naruszenie § 9 ust. 2 i 3 uchwały nr 2061 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 26 kwietnia 2017 r. w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku poprzez jego niezastosowanie wskutek dokonania błędnej subsumcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, będącej wynikiem błędnego przyjęcia, że Skarżąca nie spełniła wymogów terminowej realizacji studiów doktoranckich, wobec czego nie przysługuje jej prawo do uzyskania stypendium doktoranckiego;

W uzasadnieniu wywiedzionej skargi skarżąca wskazała, że powołana przez Rektora przesłanka terminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania ani do doktorantów na pierwszym roku studiów doktoranckich ani w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich. W tym ostatnim przypadku, chociaż są oni nadal, jak podnosi Rektor w zaskarżonej decyzji, doktorantami IV roku studiów doktoranckich, to jednak ma do nich zastosowanie przepis § 15 ust. 3 rozporządzenia. Przepis ten nie reguluje zaś, jakimi przesłankami rektor ma się kierować przyznając doktorantom stypendium doktoranckie. Natomiast rozstrzyga jednoznacznie, że doktoranci ci mogą otrzymywać stypendium doktoranckie. W tych okolicznościach fakt przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich na podstawie decyzji Kierownika studiów doktoranckich nie może być przesłanką odmowy przyznania stypendium doktoranckiego w oparciu o § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, który to przepis nie ma zastosowania w przypadku doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia studiów doktoranckich. W ocenie skarżącej w okolicznościach przedmiotowej sprawy organ winien zastosować § 15 ust. 3 rozporządzenia.

Ponadto skarżąca podkreśliła, że zarówno do wniosku o stypendium, jak także do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dołączyła oświadczenia dr hab. M. B. oraz mgr. Ł. W., z których wynika wprost, że wszystkie przewidziane programem studiów przedmioty zostały przez nią zrealizowane i zaliczone. Podkreśliła, że starając się o przedłużenie studiów musiała spełnić wszelkie wymogi formalne, które de facto spełniła. Co więcej, warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego. Skarżąca uzyskała pozytywną decyzję w przedmiocie przedłużenia toku studiów, co jednoznacznie świadczy o tym, że prawidłowo i terminowo zrealizowała program, a co za tym idzie w pełni przysługuje jej prawo do uzyskania stypendium doktoranckiego.

W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 2 czerwca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 16 marca 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności zauważyć należy, że skarżąca rozpoczęła studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, zatem do rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego nie miały zastosowania przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.), lecz przepisy przejściowe przewidziane w akcie wprowadzającym tę ustawę, tj. ustawie Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm., dalej: "ustawa wprowadzająca").

W myśl zaś art. 279 ust. 1 tej ustawy studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. Stosownie do art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej: "p.s.w.") w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 p.s.w., a decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w imieniu uczelni – rektor (ust. 2).

Powołany przepis ustawy wprowadzającej stanowi zatem normę kompetencyjną, pozwalającą rektorowi na przyznawanie stypendium doktoranckiego, przy czym zasad i trybu przyznawania stypendium doktoranckiego należy poszukiwać w dotychczasowych przepisach ustawy p.s.w. i w wydanym na ich podstawie akcie wykonawczym - rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. 2017 poz. 1696, z późn. zm., dalej "rozporządzenie").

Stosownie do treści art. 200 ust. 1 p.s.w. uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Zgodnie zaś z § 13 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Z kolei § 13 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który:

1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;

2) wykazuje się zaangażowaniem w:

a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub

b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową;

3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

W niniejszej sprawie wymaga podkreślenia, że skarżąca jest doktorantem, któremu przedłużano studia doktoranckie. Przedłużenie studiów doktoranckich należy uznać wprawdzie za sytuację wyjątkową, tym niemniej przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe. Ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, dlatego też ustawodawca w powołanym wyżej rozporządzeniu wprowadził odrębną podstawę prawną do przyznania stypendiów dla tej grupy osób, a mianowicie § 15 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej może przyznać doktorantowi stypendium doktoranckie w tym okresie. Wprawdzie prawodawca nie określił przesłanek przyznawania stypendium doktorantom przedłużającym studia, tak jak to uczynił w stosunku do doktorantów drugiego i kolejnych lat w § 13 ust. 2 rozporządzenia, tym niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie, przyjmuje się, że powinny one zostać unormowane w akcie wewnętrznym uczelni lub jednostki naukowej (tak m.in.: WSA w Bydgoszczy w wyroku z 9 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 499/22, czy też WSA w Warszawie w wyroku z 9 lutego 2023r., II SA/Wa 2233/22, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych oraz S. Nitecki [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, P. Stec, LEX/el. 2017, art. 200.).

W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezsporne jest, że w powołanej w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji – uchwale Senatu UwB z dnia 26 kwietnia 2017r. nr 2061 w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich UwB, brak jest takiej regulacji. Zapis § 21 ust. 1 tejże uchwały stanowi jedynie, że doktorant studiów stacjonarnych może otrzymywać stypendium doktoranckie na zasadach określonych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. W związku z powyższym, co do zasady uprawnione było sięgnięcie przez organ do przesłanek określonych w § 13 ust. 2 analizowanego rozporządzenia, jednakże niezbędne było odpowiednie zastosowanie tego przepisu.

W realiach kontrolowanej sprawy Rektor odmawiając przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego wskazał na § 13 ust. 2 pkt 1 oraz § 15 ust. 3 rozporządzenia, a zasadniczą przesłanką odmowy jego przyznania uczynił nieterminową realizację przewidzianego odrębnymi przepisami, programu studiów doktoranckich. Zdaniem organu, skoro skarżąca, będąc doktorantem IV roku studiów doktoranckich, korzystała z przedłużenia studiów doktoranckich, to nie spełnia przesłanki "terminowej realizacji programu studiów doktoranckich". Ponadto drugą przesłanką świadczącą – zdaniem organu – o nieterminowości realizacji programu studiów była okoliczność niezaliczenia praktyk zawodowych. W tym zakresie organ powołując się na stosowne zapis § 8 Zarządzenia nr 44 Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 21 września 2022 r. wskazał, że to doktorant winien sprawdzać uzyskane oceny w systemie, zaś przedłużenie studiów nie oznaczało, że doktorant równocześnie realizuje terminowo program studiów.

W ocenie sądu – odnosząc się do pierwszej z okoliczności - nie można zgodzić się z powyższym stanowiskiem, bowiem przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów. Nie bez powodu prawodawca, przewidując w § 15 ust. 3 rozporządzenia możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantom w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, nie odesłał wprost do stosowania § 13 ust. 2 tego rozporządzenia. Zaakceptowanie w takiej sytuacji interpretacji organu skutkowałoby tym, że pomimo, iż zapis § 15 ust. 3 rozporządzenia wprost przewiduje możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantowi przedłużającemu okres odbywania studiów doktoranckich, to jednak poprzez wymóg terminowej realizacji programu studiów doktoranckich, taka osoba zostałaby de facto takiej możliwości pozbawiona. Tymczasem, jak zasygnalizowano już wyżej, ustawodawca w komentowanym rozporządzeniu nie wyłączył a priori możliwości przyznania stypendium - doktorantom, którym - tak jak skarżąca - przedłużony został okres odbywania studiów doktoranckich.

Podkreślić należy, że z treści art. 195 ust. 4a p.s.w. oraz § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku wynika, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej nić 4 lata. Powyższa regulacje nie oznacza jednak, że studia doktoranckie, nie mogą trwać dłużej, co wprost zostało przewidziane w § 9 ust. 2-7 regulaminu studiów doktoranckich. Jak wskazuje § 9 ust. 2 i 3 ww. regulaminu, kierownik studiów doktoranckich, na wniosek doktoranta, po zasięgnięciu opinii opiekuna naukowego lub promotora, może przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich, zwalniając jednocześnie doktoranta z obowiązku uczestniczenia w zajęciach w przypadku konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych, realizowanych w ramach studiów, łącznie nie dłużej niż o 2 lata. Warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z ww. powodu jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego.

Oznacza to, że samo skorzystanie przez skarżącą, zgodnie z obowiązującymi przepisami, z możliwości przedłużenia studiów doktoranckich o określony czas – w niniejszej sprawie na podstawie decyzji Kierownika Studiów Doktoranckich w zakresie historii, filozofii i socjologii z dnia 6 lipca września 2022 r. z uwagi na konieczność prowadzenia długotrwałych badań naukowych realizowanych w ramach studiów - nie może być traktowane jako równoznaczne z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich.

Ponadto organ w sposób arbitralny i nie znajdujący potwierdzenia w zgormadzonym materiale dowodowym uznał, że skarżąca nie spełniła warunku uprawniającego ją do uzyskania stypendium, jedynie na podstawie poszczególnych przepisów zawartych w Regulaminie studiów doktoranckich oraz Zarządzeniu Rektora w sprawie dokumentowania przebiegu studiów z wykorzystaniem Uniwersyteckiego Systemu Obsługi Studiów, pomijając przy tym oświadczenia dr hab. M. B. oraz mgr. Ł. W. Co więcej, w swoim uzasadnieniu nie wskazał z jakiego powodu odmówił wiary oświadczeniom dołączonym przez skarżącą do wniosku o ponowne rozpatrzenie jej sprawny. Uznał jedynie i wskazał, że mimo wyjaśnienia przez dr hab. M. B. powodów, dla których skarżąca mimo zaliczenia wszystkich przewidzianych programem studiów zajęć, nie miała wpisanej oceny w systemie USOS, że to obowiązkiem doktoranta jest sprawdzanie czy wszystkie oceny zostały wpisane w terminie. Słusznie podniesiono w skardze, że takie uzasadnienie stoi w sprzeczności z rzeczywistymi możliwościami doktoranta, bowiem nawet w momencie stwierdzenia braku oceny w systemie, doktorant samodzielnie nie ma żadnej możliwości, w tym by ocenę taką wpisać, a może zrobić to jedynie osoba uprawniona. Z wyjaśnienia z dnia 4 kwietnia 2023 r. wynika natomiast, iż brak oceny w systemie wynikał z niedopatrzenia dr hab. M. B., która w momencie zauważenia braku oceny przebywała za granicą i zleciła wpisanie zaliczenia. Ponadto wskazać należy również, iż w momencie wydawania przez organ decyzji w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego skarżąca miała wpisaną ocenę w systemie USOS. Jednocześnie należy podkreślić, że zgodnie z § 9 ust. 3 regulaminu studiów doktoranckich, warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z powodu, o którym mowa w ustępie 2 jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego. Okoliczność ta zatem winna była stanowić ewentualnie podstawę wydania odmownej decyzji o przedłużeniu okresu odbywania studiów doktoranckich, a skoro organ wówczas tej przesłanki nie zweryfikował, to na obecnym etapie nie może ona być brana pod uwagę, tym bardziej, że wynikała z omyłki promotora i została aktualnie wyjaśniona na korzyść skarżącej.

Przechodząc do dalszej oceny zaskarżonej decyzji należy wskazać, że legalne, usprawiedliwione koniecznością prowadzenia badań naukowych, przedłużenie studiów doktoranckich z jednoczesnym zaliczeniem wszystkich przedmiotów objętych programem studiów (z wyłączeniem seminarium doktoranckiego) nie oznacza, jak interpretuje to - organ, nieterminowej realizacji programu studiów. Przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia na podstawie § 9 ust. 2 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku, bowiem tacy doktoranci nie są już objęci programem studiów – zaliczyli wszystkie wymagane przedmioty, zaś zaliczenie seminarium doktoranckiego zostało uzależnione od przygotowania rozprawy doktorskiej – na przygotowanie której w późniejszym terminie uzyskali zgodę właściwych organów UwB.

Podsumowując tę część uzasadnienia stwierdzić należy, że powołana przez Rektora przesłanka nieterminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania dla oceny spełnienia przesłanek do uzyskania stypendium doktoranckiego, względem doktorantów przedłużających okres odbywania studiów doktoranckich, z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych. Okoliczność legalnego przedłużenia studiów doktoranckich nie może bowiem stanowić podstawy do wykluczenia doktoranta z możliwości ubiegania się do stypendium doktoranckie z uwagi na niespełnienie przesłanki z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Odmienne rozumienie zaistniałego w niniejszej sprawie stanu faktycznego stanowiłoby wykładnię contra legem. Z tego względu zasadny okazał się zarzut naruszenia § 15 ust. 3 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia.

Za trafny sąd uznał również zarzut naruszenia art. 8 § 2 k.p.a. Stosownie do tegoż przepisu, organ administracji prowadzący postępowanie jest związany swoją wcześniejszą praktyką rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Przez utrwaloną praktykę należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych (zob. wyrok NSA z 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1016/22, CBOSA).

Z twierdzeń skarżącej wynika, czemu nie zaprzeczył Rektor na etapie postępowania przed organem jak i w odpowiedzi na skargę, że za wcześniejsze lata akademickie, Rektor w odniesieniu do doktorantów przedłużających studia doktoranckie, przyznawał stypendia doktoranckie. Powyższa praktyka nie została zakwestionowana przez tut. sąd we wcześniejszych wyrokach dotyczących tej tematyki, nie uległ również zmianie stan prawny. Co więcej, tut. sąd wypowiedział się już w kwestii przesłanek przyznawania stypendium doktoranckiego osobom przedłużającym studia doktoranckie na Uniwersytecie w Białymstoku.

W prawomocnym wyroku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 312/22 (CBOSA) dotyczącym odmowy przyznania stypendium doktoranckiego stwierdził wprost, że przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe, jednak ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, co może wpływać też na sferę ubiegania się o określone świadczenia. W tymże wyroku sąd wskazał jednocześnie, że przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów, zatem przesłankę tę należy pominąć w stosowaniu. Z akt sprawy nie wynika, a przynajmniej nie wskazał tego Rektor, z jakich przyczyn zmienił swoje ugruntowane stanowisko i obecnie uznaje, że osobom przedłużającym studia doktoranckie nie można przyznawać stypendium doktoranckiego. Niewątpliwie odstąpienie od tej utrwalonej praktyki, bez uzasadnionej przyczyny, jest sprzeczne z art. 8 § 2 k.p.a. Oczywiście, powyższy zakaz nie ma charakteru bezwzględnego, co oznacza, że organ może od niego odstąpić, winien jednak wykazać uzasadnioną przyczynę, dla której tak czyni, czyli uzasadnić dlaczego wcześniejsze stanowisko było nieprawidłowe i w jakim zakresie nie daje się pogodzić z zasadą działania na podstawie i w granicach prawa (zasadą praworządności). Wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji, dyrektywa art. 8 § 2 k.p.a. nie odnosi się jedynie do kolejności działań podejmowanych w toku postępowania, ale również do merytorycznego sposobu załatwienia sprawy. W tych okolicznościach doszło również do naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania, a naruszenie to miało wpływ na wynika postępowania, podobnie jak naruszenie § 9 ust. 2 i 3 regulaminu studiów doktoranckich.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną, mając przede wszystkim na uwadze, że sama okoliczność przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych (§ 9 ust. 2 regulaminu studiów doktoranckich) nie jest równoznaczna z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich i nie może stanowić negatywnej podstawy do przyznawania wnioskowanego stypendium. Ponadto uwzględni również, że skarżąca ma zaliczone praktyki zawodowe (co jest aktualnie bezsporne). Z tego też względu organ powinien ocenić wniosek skarżącej o przyznaniu stypendium z pominięciem przesłanki wynikającej z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, mając na uwadze opinię właściwej komisji doktoranckiej oraz dyrektywę wynikającą z art. 195 ust. 2 p.s.w., zgodnie z którą liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano stypendium doktoranckie nie może być mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem. Przy czym ważne jest podkreślenie, że żaden przepis ustawy p.s.w., ani rozporządzenia nie przewiduje, automatycznego skutku nabycia prawa do stypendium doktoranckiego (niezależnie od uzyskanej punktacji), jeżeli ilość wnioskodawców była mniejsza niż ilość stypendiów, które uczelnia miała obowiązek przyznać zgodnie z powyższą zasadą.

Uwzględniając powyższe zalecenia oraz fakt, że decyzja w przedmiocie stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy - § 15 ust. 3 rozporządzenia, przy ponownym rozpoznaniu sprawy szczególnie istotne będzie wskazanie jasnych i obiektywnych kryteriów, jakimi kierował się organ podejmując decyzję. Rozstrzygnięcie uznaniowe wymaga bowiem szczególnej staranności organu w podejściu do materiału dowodowego i jego oceny, a przede wszystkim należytego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, tak aby uniknąć zarzutu arbitralności i dowolności.

Z podanych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji wydanych w obu instancjach. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi (200 zł) i koszty zastępstwa procesowego (497 zł wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.