Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 3276/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 października 2020 r. sygn. akt I SA/Ol 434/20 w sprawie ze skargi Burmistrza S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 19 maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 października 2020 r., sygn. akt I SA/Ol 434/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Burmistrza S. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 19 maja 2020 r., [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oraz zasądził na rzecz Burmistrza S. zwrot kosztów postępowania sądowego. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej działając za pośrednictwem pełnomocnika – radcy prawnego - zaskarżył powyższy wyrok w całości. Pełnomocnik organu w skardze kasacyjnej zarzucił, że zaskarżony wyrok na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." został wydany z mającym wpływ na wynik postępowania naruszeniem następujących przepisów:

1. art. 3 § 1 p.p.s.a., art.133 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a., poprzez:

1.1. niewłaściwą kontrolę działalności organów oraz bezpodstawne zastosowanie środków przewidzianych w p.p.s.a. do usuwania naruszenia prawa w rozstrzygnięciach administracyjnych, co spowodowało uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 19 maja 2020 r., znak: [...], zamiast oddalenia skargi;

1.2. niekonsekwencję i wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia wyroku poprzez przychylenie się przez Sąd pierwszej instancji do poglądu orzecznictwa w zakresie nienaliczania opłat egzekucyjnych wobec braku faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnej, przy jednoczesnym wskazaniu przez Sąd przykładowego sposobu naliczania tych opłat i potwierdzeniu prawidłowości naliczenia opłaty manipulacyjnej;

1.3. powielenie wytycznych z wyroku WSA w Olsztynie z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 172/19, co do sposobu określenia opłat wg Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193), mimo że odmiennie niż w sprawie, w której wydano wyrok z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 172/19, organy określiły metodę obliczenia wysokości opłaty egzekucyjnej zgodnie ze wskazówkami zawartymi w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14;

1.4. brak oceny zastosowanego przez organy sposobu obliczania opłaty egzekucyjnej, a także odniesienia się do argumentów podnoszonych w treści rozstrzygnięć organów;

1.5. uzasadnienie wyroku bez dostatecznego wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia;

1.6. zawarcie w uzasadnieniu wyroku błędnych (niezrozumiałych) wskazań co do dalszego postępowania organu w związku z w/w naruszeniami prawa procesowego oraz wydanie wiążącej organ błędnej oceny prawnej;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), zwana dalej "p.e.a.", poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie.

Mając na uwadze podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, pełnomocnik organu, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie w przypadku uznania na podstawie art. 188 p.p.s.a., że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi a także o zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Burmistrz S. nie skorzystał z możliwości sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W art. 184 p.p.s.a. ustawodawca określił, że Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną nie tylko gdy nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, ale także wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W tym drugim przypadku należy stwierdzić, że orzeczenie odpowiada prawu, mimo, że uzasadnienie jest błędne. Oznacza to zatem, że po wyeliminowaniu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja nie uległaby zmianie. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe, mimo że uzasadnienie jest częściowo błędne. Tożsamą ocenę w podobnej sprawie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 lutego 2021 r., sygn. akt III FSK 2531/21.

Należy również podkreślić, że stosownie do art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a zatem nie ma możliwości badania zaskarżonego orzeczenia poza tymi sytuacjami, które wchodzą w zakres nieważności postępowania, która w niniejszej sprawie nie zaistniała.

W punkcie wyjścia należy wskazać sposób rozumienia art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. w stanie prawnym obowiązującym do 19 lutego 2021 r. Zgodnie z tym rozwiązaniem normatywnym organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Podstawa poboru opłat za czynności egzekucyjne składa się de facto z dwóch elementów, tj. po pierwsze dokonania czynności egzekucyjnych, po drugie zajęcia innych wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Wskazane dwa elementy podstawy prawnej muszą zaistnieć łącznie, aby pobór opłat za czynności egzekucyjne był możliwy. Nie jest wystarczające samo dokonanie czynności egzekucyjnych, gdyż jednocześnie musi nastąpić zajęcie wierzytelności, co zgodne jest także z istotą opłaty.

Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że organ pobiera opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych, nie zaś samego rachunku bankowego, wskazując tym samym, że przedmiotem zajęcia nie są rachunki bankowe lecz wierzytelności na tym rachunku. Dla uzasadnienia wskazanego sposobu rozumienia przepisu art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przytoczył szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazujących ten kierunek wykładni przywołanego przepisu, podkreślając jednocześnie, że ma on obecnie charakter dominujący.

Nie zasługuje zatem na uwzględnienie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut Skarżącego dotyczący błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przytoczonej regulacji. Wskazanie bowiem sposobu rozumienia tego przepisu, wraz z przywołaniem fragmentów orzeczeń sądów administracyjnych nie może być oceniane w ramach tej podstawy skargi kasacyjnej. Stanowisko dotyczące istnienia podstawy prawnej poboru opłat za dokonane czynności egzekucyjne w sytuacji, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych jest dość jednolicie prezentowane w orzecznictwie. Poza przywołanym wyrokiem z 3 lutego 2021 r., sygn. akt III FSK 2531/21 należy wskazać wyroki NSA z: 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15; 20 marca 2018 r,sygn. akt II FSK 778/16; 10 kwietnia 2018 rsygn., akt II FSK 914/16; 12 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 3379/18; 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19; 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18; 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18; 30 maja 2020 r., sygn. akt II FSK 613/19; z 10 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1071/20.

Tym samym nie można podzielić zarzutu Skarżącego dotyczącego uzasadnienia wyroku bez dostatecznego wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego mimo dość ogólnego wskazania przez Sąd pierwszej instancji sposobu rozumienia art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. został spełniony wymóg dostatecznego wskazania podstawy rozstrzygnięcia oraz jej dostatecznego wyjaśnienia. Oparcie się zatem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na wymogu faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych powoduje, że nie można uznać zasadności zarzutu braku oceny zastosowanego przez organy sposobu obliczania opłaty egzekucyjnej, czy też odniesienia się do argumentów podnoszonych w treści rozstrzygnięć organów.

Należy zgodzić się ze Skarżącym, że w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji można dostrzec pewną niekonsekwencję poprzez przychylenie się przez ten Sąd do poglądu orzecznictwa w zakresie nienaliczania opłat egzekucyjnych wobec braku faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnej i jednoczesne wskazanie przykładowego sposobu naliczania tych opłat. Przyjęcie bowiem braku podstaw do poboru opłaty za czynności egzekucyjne nie powinno wiązać się z określeniem, nawet przykładowym, sposobu ich naliczania. Niezależnie jednak od tego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można podzielić zarzutu wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji. Wskazanie bowiem na wadliwość uzasadnienia w tej części, która dotyczy przykładowego sposobu naliczania opłat, powoduje taki skutek, że przestaje ono wiązać w tej części. Tym samym zostaje wyeliminowana ta część uzasadnienia, która mogłaby powodować obawę wewnętrznej jego sprzeczności.

Zgodzić należy się także z zarzutem Skarżącego dotyczącym zastosowania przez Sąd pierwszej instancji wytycznych sformułowanych w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 172/19, co do sposobu określenia opłat wg Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193). Zaaprobowanie w niniejszej sprawie poglądu wyrażonego przez WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 19 marca 2019 r. nie mieści się bowiem w dyrektywach procesu wykładni systemowej, na którą powoływał się Sąd pierwszej instancji.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy bowiem podkreślić, że przywołane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sposób jednoznaczny określa jego przedmiot, którym jest wysokość oraz szczegółowe zasady pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto w treści tego rozporządzenia nie wskazano podstawy prawnej do jego innego zastosowania. Jednocześnie ten akt normatywny jest wykonaniem delegacji ustawowej zawartej w art. 233 p.p.s.a., gdzie wskazano wyraźnie zakres podlegający regulacji w rozporządzeniu.

Stwierdzenie zatem częściowej wadliwości uzasadnienia obejmuje również te rozważania Sądu pierwszej instancji, który zaaprobował pomocnicze zastosowanie przepisów rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r.

Po wyeliminowaniu tej częściowej wadliwości uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia jako skutku niniejszego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie Sądu pierwszej instancji nie budzi wątpliwości, podobnie gdy chodzi o podnoszoną w skardze kasacyjnej kwestię potwierdzenia prawidłowości naliczenia opłaty manipulacyjnej. Brak sformułowanego zarzutu dotyczącego sposobu obliczenia opłaty manipulacyjnej skutkuje tym, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może go poddać kontroli.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a.