Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 738/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1-3 i 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Anna Moskała, Magdalena Jankowska – Szostak (sprawozdawca), Sędzia WSA Maciej Guziński, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Tarasiewicz, , po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 marca 2015 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W dniu [...] marca 2014 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, wskazując w uzasadnieniu na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Skarżący podkreślił przy tym, że przyczyną powstania zadłużenia były trudności związane ze ściągnięciem należności za wykonywane usługi, które doprowadziły do wypowiedzenia umów kredytowych przez banki. Z chwilą zajęcia komorniczego sytuacja rodzinna uległa całkowitemu pogorszeniu. Obecnie jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, korzysta z częściowej pomocy opieki społecznej, natomiast żona zatrudniona jest w wymiarze ¼ etatu. Ze względu na zły stan zdrowia zarówno on, jak i żona nie mogą podjąć każdej pracy fizycznej. Następnie wskazał, że rodzina nie ma realnej możliwości spłaty zadłużenia, co potwierdza umorzenie postępowania przez kilku komorników. Ponadto z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz z dołączonych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną, która osiąga dochód z tytułu umowy o pracę na czas określony w wymiarze [...] etatu w wysokości [...] zł netto. Wydatki związane z leczeniem wynoszą [...] zł miesięcznie. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków w kwocie [...] zł, w bankach w kwocie [...] zł, w innych instytucjach – [...] zł. Ponadto skarżącemu zostało przyznane świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup żywności, opału i na pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków i kosztów leczenia. Skarżący podał także, że na dzień [...] marca 2014 r. miał wyznaczona operację oczu. Z kwestionariusza wywiadu o stanie majątkowym wynika ponadto, że skarżący zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą w maju 2013 r. Wskazał, że od 2012 r. wraz z żoną jest jedynie zarządcą nieruchomości, która została sądownie przejęta przez banki. Podał, że został okradziony ze sprzętu, który służył mu do prowadzenia działalności gospodarczej. Dodał, że na jego utrzymaniu pozostaje syn w wieku [...] lat, który nie pracuje i nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Dodatkowo skarżący podkreślił, że ma poważną wadę wzroku – na prawe oko prawie zupełnie nie widzi, ponadto w 2009 r. w wyniku wypadku samochodowego doznał uszkodzenia kręgosłupa, choruje na nadciśnienie i ma problemy kardiologiczne.

Po przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2014 r. (nr[...]) odmówił umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenia osobiste (w tym na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy) oraz nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika (w tym na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że poszukuje pracy, ale z uwagi na jego stan zdrowia, wykształcenie i wiek, jak dotąd bezskutecznie. Wskazał dodatkowo, że posiadana nieruchomość jest znacznie zadłużona, natomiast on i jego żona zostali wyznaczeni zarządcami zajętej nieruchomości i dlatego mogą dalej tam mieszkać. Ponadto skarżący podkreślił, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w O. umorzył postępowanie z nieruchomości ze względu na brak ściągalności, natomiast hipoteka przewyższa wartość budynku. Wskazał również, iż oprócz tej nieruchomości nie posiada żadnego majątku. Wraz z wnioskiem o ponowne rozpoznanie przedłożono: zawiadomienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W z dnia [...] października 2013 r. o uchyleniu zajęcia, wypowiedzenie umowy sprzedaży energii elektrycznej z dnia [...] kwietnia 2014 r., kartę informacyjną z leczenia szpitalnego z dnia [...] marca 2014 r., postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. z dnia [...] marca 2013r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości wobec stwierdzenia bezskutecznej egzekucji, zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. – K. z dnia [...] października 2013 r. o umorzeniu egzekucji z wierzytelności i praw, postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. – Ś. z dnia [...] lutego 2014 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. z dnia [...] maja 2014 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w części wobec stwierdzenia bezskutecznej egzekucji oraz stwierdzające umorzenie egzekucji z nieruchomości z mocy prawa, opinię sołtysa wsi Wilczkowice.

W dniu [...] lipca 2014 r. skarżący oświadczył do protokołu, że w trakcie prowadzenia działalności został okradziony ze wszystkich dóbr, które potrzebne były do jej prowadzenia, co też spowodowało konieczność zaciągnięcia kredytu. Jednocześnie do akt sprawy dołączył postanowienie Komisariatu Policji w S. z dnia [...] czerwca 2011 r. o podjęciu na nowo dochodzenia umorzonego i wpisanego do rejestru przestępstw oraz o połączeniu dochodzeń.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2014 r.

W uzasadnieniu organ II instancji powołał treść art. 28 ust. 1- 3 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r.,

Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej "u.s.u.s.") wskazując, że wprawdzie skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak w toku przeprowadzonego postępowania ujawniono majątek nieruchomy oraz ustalono występowanie następców prawnych. Wobec powyższego nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Organ wskazał także, że z dokonanego rozliczenia wynika, że zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia, które aktualnie wynoszą [...] zł, zatem nie spełnione są okoliczności określone w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Odnosząc się do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 (gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję) organ zauważył, iż wobec przedmiotowych zaległości prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS we W. w trybie zajęcia rachunku bankowego. Wprawdzie do akt sprawy dołączono liczne postanowienia komorników sądowych o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, jednak skarżący jest współwłaścicielem majątku nieruchomego, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia, a postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczą wierzycieli, których należności nie zostały zabezpieczone. W konsekwencji zatem omawianą przesłankę uznano się za niespełnioną. Uwzględniając posiadany majątek nieruchomy organ przyjął, że nie można uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co oznacza, że niespełnione są także warunki określone w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Podsumowując organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 us.u.s.

Organ rozważył także możliwość umorzenia zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym Zakład, w uzasadnionych przypadkach, może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). W myśl § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnośnie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 ZUS wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, na utrzymaniu pozostaje jedno dorosłe dziecko ([...] lat). Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto (tj. [...] zł netto) oraz zasiłki celowe z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, m.in. na pokrycie części kosztów leczenia. W latach 2008 - 2013 skarżący prowadził własną działalność gospodarczą, aktualnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w gospodarstwie domowym ponoszone są wydatki związane z leczeniem w wysokości [...] zł miesięcznie. Nie wskazano natomiast – jak podkreślił organ – czy ponoszone są stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz itp.). Dodatkowo organ podkreślił, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym poinformowano o zobowiązaniach pieniężnych z tytułu podatków w kwocie [...] zł, w instytucjach –[...] zł oraz w bankach – [...] zł, które dochodzone są na drodze postępowania egzekucyjnego. Ponadto do akt sprawy dołączono wypowiedzenie umowy sprzedaży energii elektrycznej z dnia [...] kwietnia 2014 r., w związku z nieuregulowaniem zaległości w kwocie [...] zł. W kwestionariuszu wywiadu o stanie majątkowym wskazano, iż sytuacja finansowa rodziny nie pozwala skarżącemu na podjęcie leczenia. Reasumując organ podkreślił, że dochód gospodarstwa domowego jest niższy od minimum socjalnego, które w 3- osobowym gospodarstwie ustalono na kwotę [...] zł. Ponadto zgodnie z oświadczeniem skarżącego jego sytuacja zdrowotna utrudnia mu znalezienie zatrudnienia. Uwzględniając powyższe, organ uznał, że obecnie skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na spłatę zadłużenia wobec Zakładu. W konsekwencji uznano za spełnioną przesłankę zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Podkreślono jednak, że pozostający na utrzymaniu syn jest dorosły, a z przedłożonych akt nie wynika, by był pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu. Poza tym, zdaniem organu, z uwagi na fakt aktywnego poszukiwania pracy przez skarżącego istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej gospodarstwa domowego w przypadku podjęcia pracy zarobkowej.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały spełnione warunki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z uwagi na fakt, iż nie zostały wykazane straty materialne poniesione w wyniku zdarzenia nadzwyczajnego. Ponadto działalność jest wyrejestrowana. Nie zachodzą również, jak wskazał ZUS, okoliczności określone w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Co prawda skarżący powołał się na problemy zdrowotne swoje i małżonki oraz do akt sprawy dołączył dokumentację medyczną, jednak z przedłożonych dokumentów nie wynika, że jest on całkowicie niezdolny do pracy. Nie przedstawiono również stosownego orzeczenia lekarskiego w tym zakresie. Zatem nie wykazano, że choroba pozbawia skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc się do argumentu ciężkiej sytuacji finansowej organ wskazał, że skarżący zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy, profesjonalnej instytucji umożliwiającej znalezienie pracy. Ponadto nie przedłożył on orzeczenia o niemożliwości wykonywania pracy zarobkowej. Stan zdrowia nie uniemożliwiał mu także wykonywania działalności gospodarczej. W przypadku zatem podjęcia pracy sytuacja finansowa gospodarstwa domowego niewątpliwie ulegnie poprawie. Kolejno odnosząc się do wskazania, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w O. umorzył postępowanie z nieruchomości ze względu na brak ściągalności, organ podkreślił, że wskazany komornik działał na wniosek "A" S.A., który nie posiada ustanowionego zabezpieczenia na nieruchomości, natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustanowił hipoteki przymusowe w wysokości [...] zł oraz [...] zł, zatem istnieje realna szansa na odzyskanie całości lub części należności z tytułu składek z kwot uzyskanych w drodze egzekucji z nieruchomości. Organ wskazał ponadto, że Zakład nie wyczerpał w przypadku skarżącego wszystkich środków zmierzających do wyegzekwowania należności, a podniesiona we wniosku sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, ponieważ z uwagi na obowiązkowy charakter tych należności płatnik zobligowany jest do podjęcia wszelkich kroków zmierzających do uregulowania ciążących na nim zaległości publicznoprawnych.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której wskazał, ze jego sytuacja finansowa i rodzinna ulega pogorszeniu. Z uwagi na chorobę oczu nie jest w stanie podjąć każdej pracy. Dodał, że obecnie mieszka tylko z żoną.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2014 r. (nr[...]) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Jak wynika z akt, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek, w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 i art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wymienił przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji: gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust.1 pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2), przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Określona w art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.". Podkreślić, więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego ( art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Dalej, podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli – winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym – stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe regulacje należało przyjąć, że skarga zasługuje na uwzględnienie, Sąd dopatrzył się bowiem takich naruszeń, wymienionych wyżej, przepisów proceduralnych, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Organ w niniejszej sprawie – w ocenie Sądu - dokonał właściwej oceny stanu faktycznego w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia. Zarówno natomiast z akt administracyjnych sprawy, jak również z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika niezbicie, że ZUS nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania stanowiska, co do nie wystąpienia w sprawie przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Podkreślić trzeba, że analizując ustalony stan faktyczny ZUS uznał, że w rozpoznawanej sprawie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych). Ustalono bowiem, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, na utrzymaniu pozostaje jedno dorosłe dziecko ([...] lat), a źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto (tj. [...]zł netto) oraz zasiłki celowe z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, m.in. na pokrycie części kosztów leczenia. W latach 2008 - 2013 skarżący prowadził własną działalność gospodarczą, aktualnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w gospodarstwie domowym ponoszone są wydatki związane z leczeniem w wysokości [...] zł miesięcznie. Dodatkowo organ podkreślił, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym poinformowano o zobowiązaniach pieniężnych z tytułu podatków w kwocie [...] zł, w instytucjach –[...] zł oraz w bankach –[...] zł, które dochodzone są na drodze postępowania egzekucyjnego. Ponadto do akt sprawy dołączono wypowiedzenie umowy sprzedaży energii elektrycznej z dnia [...] kwietnia 2014 r., w związku z nieuregulowaniem zaległości w kwocie [...] zł. W kwestionariuszu wywiadu o stanie majątkowym skarżący wskazał, iż sytuacja finansowa rodziny nie pozwala skarżącemu na podjęcie leczenia. W odniesieniu do przywołanych wyżej okoliczności, ZUS podkreślił, że pozostający na utrzymaniu skarżącego i jego żony syn jest dorosły, a z przedłożonych akt nie wynika, by skarżący był pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu. Poza tym, zdaniem organu, z uwagi na fakt aktywnego poszukiwania pracy przez skarżącego istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej gospodarstwa domowego w przypadku podjęcia pracy zarobkowej. W ocenie Sądu takie twierdzenia są zbyt ogólnikowe i tym samym nie wystarczają, by uznać je za prawidłowe i wyczerpujące w świetle art. 107 k.p.a. Rzeczą organu jest bowiem ustalenie, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego możliwe jest realne wywiązanie się skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata zaległości nie zagrozi w istocie egzystencji skarżącego. Ponadto obowiązkiem organu jest odniesienie warunków umorzenia określonych w wymienionym przepisie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. konkretnych warunków skarżącego. Organ natomiast nie dokonał oceny, czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przyznając przy tym jednocześnie, że obecnie skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na spłatę zadłużenia wobec Zakładu. Wskazując na istnienie realnej szansy podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącego, organ nie odniósł się do okoliczności choroby wzroku skarżącego i – jak podał skarżący, prawie całkowitej ślepoty w przypadku jego oka prawego. Zdaniem Sądu organ powinien wziąć pod uwagę realne i faktyczne możliwości uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia, a nie potencjalne i niepewne. W niniejszej sprawie nie sposób przyjąć, że wyjaśnienia i ustalenia organu w sposób jednoznaczny wskazują, że istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącego.

Co prawda obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obciąża wnioskodawcę, niemniej jednak organ powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę (zob. m.in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69).

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem w zasadzie do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności i stwierdzenia, że wystąpienie w sprawie okoliczności świadczących o spełnieniu określonych przepisami przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy oraz do wskazania czysto hipotetycznej możliwości poprawy sytuacji finansowej skarżącego w razie ewentualnego podjęcia pracy zarobkowej. Tymczasem uzasadnienie decyzji Zakładu winno wskazywać na zdolności płatnicze przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego, przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności.

Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości. W szczególności należy ustalić, czy spłata zaległości wobec Zakładu w sytuacji, gdy jedynym stałym dochodem rodziny jest wynagrodzenie żony skarżącego w kwocie [...] zł netto oraz zasiłki celowe z Ośrodka Pomocy Społecznej nie doprowadzi do zagrożenia egzystencji skarżącego i jego rodziny.

Ustalenie stanu faktycznego w powyższym zakresie pozwoli następnie na ocenę czy w sprawie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Powyższe winno znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.