Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1596/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lipca 2022 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 września 2021 r. nr SKO.PS/41.5/1029/2021/13194 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia 19 sierpnia 2021 r. nr [...] działając na postawie art. 8, art. 39, art. 106 ust. 1 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej w skrócie u.p.s.) orzekł o odmowie przyznania J. T. (dalej "strona" lub "skarżący") pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na opłatę pomocy prawnej - fachowego pełnomocnika jakim jest adwokat lub radca prawny, w kwocie 300 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że strona przekracza o 40,37 zł kryterium ustawowe dla osoby samotnie gospodarującej, bowiem jej dochód wynosi 741,37 zł. Ponieważ skarżący nie spełnia kryterium dochodowego do przyznania zasiłku celowego organ przenalizował jego sytuację pod kątem przyznania zasiłku celowego specjalnego.

Odmawiając pomocy organ I instancji uznał, że zgłoszona potrzeba nie należy do kategorii potrzeb niezbędnych. Ważniejsze od tych potrzeb jest zaspokajanie niezbędnych leków, które konieczne są do zabezpieczenia potrzeb zdrowotnych, zapewnienie posiłku, czy częściowe dofinansowanie do remontu łazienki, z którego skarżący skorzystał w marcu 2021 r. Ponadto wnioskowana pomoc nie mieści się w pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku, który ma miejsce wtedy, gdy następuje trudna do przewidzenia szczególna sytuacja. Na terenie gminy Z. skarżący może przy tym skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej.

Organ pierwszej instancji przedstawił także pomoc, którą skarżący otrzymał w 2021 r. w ramach zasiłku specjalnego celowego. Ponadto skarżący otrzymuje pomoc w formie zasiłku stałego w kwocie 470,44 zł i celowego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w kwocie 100 zł miesięcznie.

Organ wyjaśnił, że nie jest w stanie zrealizować wszystkich potrzeb skarżącego. Wyjaśnił, że środki na realizację zadań własnych gminy z przeznaczeniem na wypłatę zasiłków celowych w roku 2021 r. wynoszą 1.448.825 zł i wzorem lat ubiegłych kwota ta przeznaczona jest na wypłatę zasiłków celowych w szczególnie uzasadnionych przypadkach dotyczących zakupu lekarstw ratujących życie, czy innych niezbędnych potrzeb - np. zakup obuwia czy odzieży adekwatnej do pory roku, zasiłków na opał, gdzie średnia kwota w skali roku przeznaczana na zasiłki celowe na opał wynosi 700 000 zł.

Organ wyjaśnił, że w 2020 r. liczba osób korzystających z zasiłków celowych wyniosła 1745, a szacunkowo w 2021 r. liczba ta nie ulegnie zmianie i może się powtórzyć.

Z uwagi na brak wystarczających środków finansowych na realizację zadań własnych w 2021 r. podobnie, jak w poprzednich latach, nie została wyodrębniona pula na zasiłki celowe specjalne, a ich realizacja odbywa się w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Ponadto decyzja o przyznaniu pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego mieści się w sferze uznania administracyjnego.

Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i wniosła od niej odwołanie wyrażając niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Skarżący wskazał, że przyznanie pomocy w celu opłacenia fachowego pełnomocnika jest niezbędne by zapewnić prawidłowe załatwienie sprawy przez organ pierwszej instancji. Nieodpłatna pomoc prawna nie obejmuje przy tym udziału prawników w wywiadach środowiskowych.

Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 29 września 2021 r. nr SKO.PS/41.5/1029/2021/13194 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium nakreśliło dotychczasowy przebieg sprawy oraz przytoczyło i omówiło podstawę normatywną rozstrzygnięcia.

Kolegium przywołało ustalenia poczynione przez organ I instancji, w świetle których na miesięczny dochód skarżącego składają się: dodatek mieszkaniowy w kwocie 259,99 zł, dodatek energetyczny w kwocie 10,94 zł oraz zasiłek stały w kwocie 470,44 zł. Daje to łączną kwotę 741,37 zł i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej o 40,37 zł. Ponadto Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż pomoc prawna udzielona na potrzeby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie stanowi niezbędnej potrzeby i zasadnym jest w pierwszej kolejności wykorzystywanie dostępnych środków finansowych na udzielanie pomocy z zakresu zakupu żywności, leków czy niezbędnych remontów. Ponadto pomoc prawna może zostać udzielona stronie w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej, o czym strona została pouczona w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Według Kolegium skoro organ w toku postępowania ocenił sytuację osobistą i materialną strony, uwzględniając jedocześnie własne możliwości finansowe i liczbę innych osób, wymagających pomocy, i zdecydował o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego, to należy uznać, że uczynił to zgodnie z obowiązującymi przepisami.

W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności w zakresie niezaspokojonych potrzeb oraz możliwości finansowych skarżącego oraz art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 41 pkt 1 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, podczas gdy sytuacja życiowa skarżącego za tym przemawia.

Zarzucono również błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że pomoc prawną we wnioskowanym zakresie można uzyskać w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej. Zgodnie bowiem z przepisami ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej pomoc nie obejmuje ona uczestnictwa prawnika w wywiadzie środowiskowym. Na etapie wywiadu środowiskowego nie można również zwrócić się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Ponadto Kolegium zwróciło się o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na pokrycie opłaty za pomoc prawną pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej kryteriami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie: t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268, dalej w skrócie u.p.s.). Art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. przewiduje zasiłek celowy przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 u.p.s., które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Z ustaleń poczynionych przez organy, nie kwestionowanych przez skarżącego w odwołaniu ani w skardze wynika, że jego dochód przekracza wymienione powyżej kryterium dochodowe i wynosił w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku - 741,37 zł. Należy przy tym podkreślić, że cały dochód skarżącego składa się z przyznanych mu świadczeń z pomocy społecznej, a mianowicie - zasiłku stałego - 470,44 zł oraz dodatku mieszkaniowego – 259,99 zł i dodatku energetycznego- 10,94 zł. W sumie uzyskana w ten sposób kwota dochodu skarżącego przekracza kryterium ustawowe dla osoby samotnie gospodarującej tj. kwotę 701 zł o kwotę 40,37 zł. W takiej sytuacji prawidłowo organy rozważyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organy przeanalizowały wniosek skarżącego pod tym kątem i stwierdziły, że w tym przypadku nie wskazano i nie udokumentowano w sytuacji wnioskującego żadnej szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie świadczenia w trybie wymienionego powyżej art. 41 pkt 1 ustawy.

Istota sporu w rozpoznawanej sprowadza się zatem do tego, czy organy zasadnie odmówiły skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego na opłacenie adwokata lub radcy prawnego, który według skarżącego uczestniczyłby w wywiadzie środowiskowym.

Rozstrzygając zarysowany powyżej spór należy zgodnie z przywołanym przepisem ocenić, czy w przypadku skarżącego zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w przywołanym art. 41 pkt 1 u.p.s.

W tym miejscu podkreślić należy, że decyzja wydawana w trybie wymienionego przepisu ma charakter uznaniowy. Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ogranicza się wyłącznie do sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone jego granice. W ocenie Sądu w niniejszym przypadku takie przekroczenie granic uznania nie wystąpiło. W sprawie wyjaśniona została sytuacja skarżącego oraz wskazane zostały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia.

Nie można zanegować trudnej sytuacji materialnej skarżącego i żaden z organów tego nie uczynił. Jednak okoliczność ta nie wystarcza do przyznawania zasiłków celowych na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb. Uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy oznacza, że o uwzględnieniu wniosku, poprzez dokonanie określonej oceny danego stanu faktycznego pod kątem występowania w nim owych "szczególnie uzasadnionych przypadków", decyduje wyłącznie organ. Należy zauważyć, że "szczególnie uzasadnione przypadki" to pojęcie niedookreślone, a jego stosowanie ma charakter ocenny. W świetle art. 41 ustawy o możliwości przyznania świadczenia nie decyduje dochód wnioskodawcy, lecz sytuacja życiowa, w której dana strona się znajduje. Sytuacja ta musi zdecydowanie wyraźnie odbiegać od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego.

W ocenie Sądu, na podstawie analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organy zasadnie uznały, że w przypadku skarżącego nie wystąpił taki szczególnie uzasadniony przypadek. Podkreślenia wymaga fakt, że skarżący objęty jest stałą i systematyczną opieką miejscowego Ośrodka. Skarżący uzyskuje stałą pomoc w postaci zasiłku stałego, dodatku mieszkaniowego i dodatku energetycznego, a uzyskane w związku z tym łączne dochody skarżącego przekroczyły kryterium dochodowe. Dodatkowo skarżący systematycznie otrzymuje wsparcie z miejscowego Ośrodka.

Pomimo, że sytuacja skarżącego nie jest łatwa, to jednak skarżący mimo trudnej sytuacji życiowej i materialnej posiada stałe wsparcie miejscowego Ośrodka. Nadto wymaga podkreślenia fakt, iż świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego nie posiada charakteru publicznego prawa podmiotowego, czyli świadczenia bezwzględnie należnego, jak zdaje się oczekiwać skarżący. Jak wskazano powyżej, jego przyznanie uwarunkowanie jest stwierdzeniem występowania w sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku.

W judykaturze i doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07; z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10; z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1622/11 i sygn. akt I OSK 1623/11; czy z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 336/12; http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W ocenie Sądu analiza materiału dowodowego zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie nie pozwala na uznanie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącego. Nadto organ ocenił charakter potrzeby związanej opłaceniem pomocy prawnej wskazując, że nie należy ona do kategorii potrzeb niezbędnych. Zgadzając się z taką oceną zauważyć dodatkowo należy, że w trakcie wywiadu środowiskowego (w trakcie którego skarżący chciałby korzystać z pomoc prawnej pełnomocnika) aktywność strony nie wymaga korzystania z fachowej wiedzy prawniczej. Dla właściwej zaś ochrony praw strony związanych z udziałem w postępowaniu, w ramach którego przeprowadzony został wywiad środowiskowy, wystarczającym jest skorzystanie z nieodpłatnej pomocy prawnej realizowanej na terenie gminy.

Nie można pomijać także i tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Stąd też organ pierwszej instancji zasadnie wskazał, zgłoszone przez skarżącego potrzeby, nie należą do potrzeb niezbędnych.

Na okoliczność postępowania w sytuacji ograniczonych środków finansowych przeznaczanych na cele pomocy społecznej wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2502/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W takiej sytuacji ograniczonych środków finansowych i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Nawet przy wielokrotnych podaniach o pomoc, organ zawsze musi indywidualnie i dogłębnie badać sytuację wnioskodawcy, który nie może oczekiwać obligatoryjnego i każdorazowego wsparcia finansowego w oczekiwanej formie i wysokości.

W ocenie Sądu sytuacja, w której znajduje się obecnie skarżący nie może być zakwalifikowana jako nagła, nadzwyczajna i niespodziewana. Nie zachodzi bowiem gwałtowne i zarazem drastyczne jej pogorszenie.

W ocenie Sądu z akt administracyjnych wynika, wbrew zarzutom skarżącego, że postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wystarczająco uzasadnione w decyzjach. Mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego zostały także należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie dopatrzył się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. W związku z powyższym brak podstaw do tego, aby przyjąć, że organy orzekające w niniejszej sprawie dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego, a także że naruszyły normy prawne wynikające z art. 41 u.p.s..

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy.