Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 497/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4 ust. 1 lit. a)
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
journal: Dz.U. 2015 poz 364
law: Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie zdalnej w dniu 21 listopada 2023r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia 20 czerwca 2023 r. nr 9002-2023-000439 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA/Bd 497/23

UZASADNIENIE

Na podstawie złożonego w dniu [...] czerwca 2021 r. do Biura Powiatowego ARiMR w A. K. wniosku oraz zmian do niego dokonanych w dniu [...] sierpnia 2021 r. K. K. (dalej: "Skarżący", "Strona") ubiegał się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej i płatności za zazielenienie do powierzchni 235,12 ha, płatność dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności do powierzchni 11,78 ha upraw roślin strączkowych na ziarno, płatności do 20 sztuk krów oraz płatności do 20 sztuk bydła.

W ramach oceny wniosku o przyznanie płatności na rok 2021 została przeprowadzona kontrola administracyjna, w wyniku której ustalono istnienie powiązań osobowych pomiędzy K. K. a szeregiem innych podmiotów, które ubiegały się samodzielnie o przyznanie płatności obszarowych. W związku z tym w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym dokonano szczegółowej weryfikacji w zakresie ewentualnego zaistnienia tzw. sztucznych warunków dla uzyskania pomocy.

Po analizie wyjaśnień pełnomocnika Strony oraz złożonych i wskazanych dokumentów, organ I instancji, uznając, że nie są one wyczerpujące, podjął decyzję o przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej. Termin rozprawy został wyznaczony na dzień [...] marca 2022 r. K. K. został zawiadomiony o terminie rozprawy za pośrednictwem pełnomocnika. Do osobistego stawienia się na rozprawie w charakterze świadków zostali w dniu [...] lutego 2022 r. wezwani: A. K., S. K. i K. K.. Wszystkie wezwania, skierowane na adresy świadków, zostały odebrane przez S. K.. Pomimo prawidłowych doręczeń wezwań i zawiadomienia, w dniu wyznaczonym na przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, w Biurze Powiatowym ARiMR w A. K. nie stawiła się zarówno Strona, jak i żaden z wezwanych świadków. W dniu [...] marca 2022 r. do Biura Powiatowego ARiMR w A. K. wpłynęły trzy oświadczenia: A. K., K. K. i S. K., w których zgodnie powołali się oni na prawo do odmowy zeznań w charakterze świadka na podstawie art. 83 § 1 K.p.a. (więzi rodzinne ze Stroną).

W dniu [...] maja 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. wydał postanowienie o dopuszczeniu dowodu w sprawie, na podstawie którego organ dopuścił w charakterze dowodów w sprawie szereg dokumentów pochodzących z postępowań prowadzonych na podstawie wniosków składanych zarówno przez Stronę, jak i podmioty, co do których stwierdzono istnienie powiązań ze Stroną. W dniu [...] lipca 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. wystosował do Strony informację o możliwości zapoznania się z aktami sprawy.

Po przeprowadzeniu wszystkich wymaganych kontroli, w oparciu o całość zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. wydał w dniu [...] września 2022 r. decyzję w sprawie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wnioskowanych przez K. K..

Przed organem I instancji równolegle ze sprawą dotyczącą przyznania płatności na rok 2021 prowadzona była sprawa dotycząca wniosku K. K. o przyznanie płatności na rok 2020. Ze względu na to, że czynności dowodowe dla sprawy z roku 2020 prowadzone były w przeważającej części w roku 2021 organ uznał, że pozostają one w dużym stopniu adekwatne również dla sprawy dotyczącej roku 2021. Dotyczyło to zarówno np. przeprowadzanych w roku 2021 oględzin, jak i wyjaśnień składanych przez Stronę oraz inne wzywane do tego osoby. Organ powołał treść wyjaśnień złożonych przez K. K. w ramach oceny wniosku o przyznanie płatności obszarowych na rok 2020, a także uwzględnił wyniki wizji lokalnych, które zostały przeprowadzone w miejscach będących formalnie siedzibami gospodarstw poszczególnych wnioskodawców lub siedzibami należących do nich stad zwierząt.

Po rozpatrzeniu odwołania Strony Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wydał decyzję ostateczną z dnia [...] czerwca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w A. K. z dnia [...] września 2022 r. o odmowie przyznania K. K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W uzasadnieniu organ podał, że występują liczne powiązania o charakterze personalnym, organizacyjnym, biznesowym i własnościowym pomiędzy K. K. a innymi podmiotami, zarówno osobami fizycznymi, jak i spółkami prawa handlowego. W ocenie organu, biorąc pod uwagę definicje rolnika i gospodarstwa rolnego, podmioty powiązane – czyli Stronę oraz jej rodziców i brata – należało uznać za jednego rolnika, a wszystkie jednostki produkcyjne powiązane osobowo i zarządzane przez tę grupę osób za jedno gospodarstwo rolne. Sztuczne wykreowanie istniejących obecnie 10 gospodarstw (4 indywidualnych oraz 6 prowadzonych formalnie przez spółki kapitałowe) umożliwiło obejście przepisów prawa wspólnotowego i w ten sposób zwielokrotnienie otrzymanego wsparcia finansowego. Ostatni z tych podmiotów – [...] Sp. z o.o. – został wpisany do KRS w dniu [...] lipca 2021 r., a od roku 2022 również ubiega się osobno o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i PROW. W ocenie organu stwierdzone w wyniku postępowania okoliczności faktyczne uzasadniały sformułowanie tezy o istnieniu obiektywnych i subiektywnych przesłanek do uznania, że stworzone zostały sztuczne warunki do uzyskania zawyżonych korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, o których mowa w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (dalej: "rozporządzenie nr 1306/2013") oraz w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (dalej: "rozporządzenie nr 2988/95").

Organ wskazał, że najistotniejsza dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest treść i znaczenie wskazanych powyżej przepisów art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 i art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95. Należało zatem ustalić, czy po pierwsze w sprawie doszło do wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidujących te płatności (przesłanka obiektywna). Po drugie – czy istniejące wielorakie więzi pomiędzy kilkoma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności, świadczą o koordynacji tych działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów, ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu gospodarstw o mniejszej powierzchni (przesłanka subiektywna).

Organ ustalił, iż w sprawie występuje zarówno element obiektywny, jak i subiektywny, co stanowi podstawę do stwierdzenia, że doszło do sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania wsparcia. Element obiektywny polegał na wykreowaniu wielu (9) podmiotów wnioskujących w roku 2021 o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, będących w istocie rzeczy jednym rolnikiem, prowadzącym jedno, wieloczłonowe gospodarstwo rolne. Stworzyło to możliwość uzyskania odrębnie przez te podmioty wsparcia w wysokości wyższej niż mogłaby zostać przyznana, gdyby te podmioty ubiegały się o przyznanie płatności jako jeden rolnik.

Natomiast w ramach elementu subiektywnego organ przeprowadził wielowątkową analizę istniejących pomiędzy: [...] powiązań o charakterze osobowym, funkcjonalnym (organizacyjnym), biznesowym i własnościowym. W ramach tej analizy poddano ocenie historię rejestracji w ewidencji producentów poszczególnych podmiotów uznanych za powiązane, ich siedzib, deklarowanych wariantów oraz ich powierzchni, położenia użytkowanych nieruchomości rolnych, wymiany działek ewidencyjnych, stan zaplecza gospodarczego (maszyny, budynki gospodarcze), siedzib stad i przemieszczenia zwierząt.

W ramach badania powiązań osobowych ustalono, że S. K. i A. K. są małżeństwem od 1992 r. Pomiędzy małżonkami od dnia [...] grudnia 2010 r. istnieje rozdzielność majątkowa, ustanowiona na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej zawartej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...]. S. K. uzyskał wpis do ewidencji producentów w dniu [...] maja 2004 r., zaś A. K. została zarejestrowana w ewidencji producentów, na jej własny wniosek, w dniu [...] maja 2005 r., a zatem w czasie, kiedy pomiędzy małżonkami nie istniała jeszcze rozdzielność majątkowa. K. K. i K. K. są synami S. K. i A. K.. K. K. uzyskał wpis do ewidencji producentów w dniu [...] kwietnia 2013 r., natomiast K. K. w dniu [...] listopada 2015 r. Pełnomocnikiem obu synów jest S. K. (na podstawie pełnomocnictw sporządzonych w formie aktów notarialnych). Oba pełnomocnictwa obejmują m.in. dokonywanie czynności prawnych związanych z obrotem nieruchomościami, obciążania ich, reprezentowanie mocodawcy przed wszelkimi podmiotami, zarząd i administrowanie majątkiem mocodawcy, podpisywanie w jego imieniu weksli in blanco i deklaracji wekslowych, odbioru wszelkiej korespondencji kierowanej do mocodawcy, zaciąganie zobowiązań kredytowych i wiele innych, określonych w dokumentach pełnomocnictw. Większość czynności objętych zakresem pełnomocnictwa może być dokonywana na warunkach według uznania pełnomocnika. Okoliczność ta, a także bardzo szerokie zakresy obu pełnomocnictw, uzasadniają zdaniem organu przyjęcie tezy, że S. K. ma w istocie prawo do samodzielnego zarządu majątkami obu synów. Z dowodów zebranych w sprawie wynika zdaniem organu, że S. K. był bezpośrednio zaangażowany w dokonanie wpisu do ewidencji producentów [...] Sp. z o.o. (podpis jako członka zarządu na wniosku o wpis), [...] sp. z o.o. (jako prezes spółki, udzielający pełnomocnictwa osobie składającej wniosek o wpis) oraz K. K. i K. K. (jako ich pełnomocnik, składający wniosek). S. K. podpisywał także wnioski o zmianę danych w ewidencji, dotyczących [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. oraz [...] Sp. z o.o. sp. k. jako osoba uprawniona do reprezentacji tych podmiotów. W okresie składania wniosków o przyznanie płatności na rok 2021 S. K. był prezesem zarządu i właścicielem 92,31% udziałów [...] Sp. z o.o., właścicielem 100% udziałów [...] Sp. z o.o., prezesem zarządu i właścicielem 100% udziałów [...] Sp. z o.o. oraz prezesem zarządu i osobą uprawnioną do reprezentacji (jako prezes zarządu – samodzielnej) [...] Sp. z o.o. oraz [...] Sp. z o.o. S. K. jest głównym udziałowcem i osobą uprawnioną do samodzielnej reprezentacji [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. S. K. jest także jedynym wspólnikiem [...] Sp. z o.o. Wynika z tego, że ma on w tej spółce wyłączne kompetencje we wszystkich sprawach, w których zgodnie z kodeksem spółek handlowych wymagana jest uchwała wspólników, w tym w sprawie powoływania zarządu i odwoływania zarządu. Struktura [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. sp. k. (oraz jej komplementariusza – [...] Sp. z o.o.) ukształtowana jest natomiast w taki sposób, że poprzez pełnione funkcje i wynikające z nich uprawnienia S. K. ma decydujący wpływ na bieżącą działalność tych podmiotów, w tym na ubieganie się przez te podmioty o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich.

W ocenie organu bezsprzecznie od strony formalnej, w świetle przepisów prawa polskiego, wszystkie wymienione podmioty, tj. [...] są samodzielne i niezależne w obrocie gospodarczym, jednak równie bezsprzeczne pozostaje to, że struktura wymienionych spółek prawa handlowego lub zakres pełnomocnictw udzielonych przez osoby fizyczne (synów) w istocie pozwalają S. K. na samodzielne podejmowanie wszystkich istotnych decyzji związanych z prowadzeniem działalności rolniczej (w tym decydowania o strukturze zasiewów, rodzaju upraw, terminach i rodzaju wykonywania prac, składania wniosku o płatności i ich treści).

Kolejnym elementem, który został poddany ocenie przez organ były siedziby gospodarstw S. K., A. K., K. K. i K. K. oraz gospodarstw zgłaszanych jako należące do 5 spółek kapitałowych wraz z zarejestrowanymi siedzibami stad. Wszystkie ww. spółki pozostają własnością S. K. lub A. K.. Również sama posesja jest własnością S. K.. Wszystkie zwierzęta przetrzymywane są wspólnie w jednym budynku inwentarskim, należącym do S. K.. Budynek podzielony jest na boksy, w których umieszczane są zwierzęta podzielone jedynie ze względu na grupy wiekowe, a nie na przynależność do poszczególnych osób. Wszystkimi zwierzętami zajmują się stale pracownicy [...] Sp. z o.o., której jedynym udziałowcem jest S. K.. Jednocześnie S. K. jest stroną umowy dzierżawy podpisanej ze spółką [...], na podstawie której spółka użytkuje część budynków gospodarskich i inwentarskich, położonych w [...] przy ul. [...]. Z kolei siedziby stad dwóch pozostałych spółek, których siedziba zarejestrowana jest pod adresem w [...] przy ul. [...], tj. [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. sp. k., zarejestrowane zostały w miejscu siedziby (oraz siedziby stada) [...] Sp. z o.o., pod adresem [...]. Jak wykazano na podstawie zebranych dokumentów, głównym udziałowcem (720 z 780 udziałów), jak również prezesem spółki, mającym prawo do jej samodzielnej reprezentacji, jest S. K.. Jedynie siedziba [...] Sp. z o.o. oraz siedziby stad zgłaszane przez ten podmiot pozornie nie wykazują związku geograficznego z pozostałymi, opisanymi powyżej. Należy jednak w tym miejscu zauważyć, że związek pomiędzy tymi podmiotami istnieje przede wszystkim poprzez osobę S. K., będącego jedynym udziałowcem [...] Sp. z o.o. Wskazana spółka posiada zarejestrowane cztery siedziby stad, w miejscowościach [...], C. i S. – wszystkie na terenie województwa wielkopolskiego. Na podstawie umiejscowienia siedzib spółek kapitałowych, adresów gospodarstw osób fizycznych (będących w istocie jedynie adresami zamieszkania tych osób) i umiejscowienia siedzib stad, organ doszedł do wniosku, że opisane okoliczności wskazują na zorganizowaną i przemyślaną koordynację działań pomiędzy ww. podmiotami.

Sposób rozmieszczenia siedzib stad i siedzib spółek kapitałowych, sposób sprawowania opieki nad zwierzętami (zbiorczo przez pracowników [...] Sp. z o.o.), sam sposób przetrzymywania zwierząt (we wspólnych boksach), w połączeniu z przeprowadzoną powyżej analizą struktury własnościowej spółek i ich strukturą organizacyjną wskazują na istniejące powiązania osobowe (wskazywane jak powyżej), a także powiązania organizacyjne i gospodarcze, z wiodącą rolą S. K. i A. K. jako osób posiadających określone kompetencje decyzyjne w ramach powiązanych podmiotów. Kompetencje te wynikają przy tym bądź z tytułu posiadanych udziałów w spółkach kapitałowych, bądź z tytułu prawa reprezentacji, bądź też z zakresu udzielonych pełnomocnictw.

Innymi okolicznościami, świadczącymi o istnieniu powiązań osobowych, organizacyjnych i gospodarczych pomiędzy analizowanymi podmiotami są zdaniem organu przemieszczenia poszczególnych sztuk zwierząt pomiędzy różnymi siedzibami stad, pozostającymi jednak przez cały czas w ramach wskazywanego kręgu powiązanych podmiotów. Należy przy tym podkreślić, że część przemieszczonych zwierząt tuż po wymaganym okresie przetrzymywania, wynoszącym 30 dni, została przemieszczona powrotnie. Podmiotem, z którego dokonano przemieszczeń największej liczby zwierząt była [...] Sp. z o.o., czyli podmiot, w którym wszystkie udziały należały do S. K.. W roku 2020 A. K., K. K. i K. K., po przemieszczeniu zwierząt do siedzib należących do nich stad w dniu [...] czerwca 2020 r., już w dniach [...] lipca 2020 r. ([...]) i [...] lipca 2020 r. ([...] i A. K.) dokonały przemieszczeń powrotnych tych samych sztuk. Wynika z tego, że w roku 2020 wskazane osoby, poprzez przemieszczenie zwierząt z siedziby stada [...] Sp. z o.o., doprowadziły swoje stada do stanu umożliwiającego ubieganie się o płatności do zwierząt (płatności do krów i płatności do bydła) w maksymalnej wysokości, a następnie stada powróciły do stanu wyjściowego, po czym ponownie, w roku 2021, tuż przed złożeniem wniosków, doszło do zwiększenia stanu liczebnego w siedzibach stada.

Ponadto, organ zauważył, że część z powiązanych podmiotów, pomimo wieloletniego ubiegania się o przyznanie płatności, rozpoczęła działalność w zakresie hodowli dopiero po uruchomieniu odrębnej płatności do zwierząt ([...] czy też [...] Sp. z o.o.), o czym świadczy brak wcześniejszej rejestracji siedzib stad i zwierząt przez te podmioty. Organ, na podstawie bazy danych identyfikacji i rejestracji zwierząt stwierdził także, że w okresie od 2015 do 2021 r. wszystkie "nowe" sztuki w poszczególnych siedzibach stad pochodziły z któregoś z podmiotów powiązanych. Nie dokonywano zakupu nowych zwierząt od podmiotów spoza kręgu podmiotów powiązanych.

Powyższe, w ocenie organu I instancji, świadczy o świadomym i przemyślanym działaniu, nakierowanym wyłącznie na zmaksymalizowanie możliwych do uzyskania płatności do zwierząt.

Organ zauważył również, że grunty rolne deklarowane przez powiązane podmioty do płatności w poszczególnych latach były wymieniane pomiędzy sobą przez te podmioty w zasadzie w sposób niczym nie ograniczony. Brak jest jednocześnie podstaw do przyjęcia obiektywnie uzasadnionego celu takich zmian w posiadaniu gruntów. Podkreślenia wymaga, że wszelkie decyzje w zakresie zmian w posiadaniu pomiędzy powiązanymi podmiotami były pozostawione w gruncie rzeczy w gestii dwóch osób: S. K. i A. K., pozostających w związku małżeńskim, którzy mieli możliwość podejmowania wszelkich czynności prawnych w imieniu pozostałych podmiotów, bądź to z tytułu przysługujących im uprawnień zarządczych, bądź właścicielskich, bądź też na podstawie udzielonych S. K. pełnomocnictw.

Zdaniem organu odwoławczego takie ukształtowanie stanu faktycznego posiadania gruntów rolnych miało na celu przede wszystkim wykazanie prowadzenia przez poszczególne podmioty działalności rolniczej, które następnie miało uzasadniać prowadzenie odrębnych i samodzielnych gospodarstw przez poszczególne podmioty.

W trakcie przeprowadzanych w domniemanych siedzibach poszczególnych gospodarstw wizytacji terenowych organ I instancji dokonywał także oglądu posiadanego przez te podmioty zaplecza technicznego (w postaci budynków gospodarczych, magazynowych, maszyn i urządzeń rolniczych). W wyniku podjętych czynności dowodowych stwierdzono, że jedynie część poszczególnych, wizytowanych gospodarstw posiadała własne zaplecza produkcyjne i techniczne, pozwalające na samodzielną i niezależną uprawę roślin i hodowlę zwierząt w pełnym wynikającym z deklaracji wymiarze. W ocenie organu odwoławczego stan parków maszynowych wskazuje, że poszczególne podmioty były uzależnione od siebie wzajemnie przy produkcji rolnej i hodowlanej, gdyż żaden z nich nie ma możliwości technicznych pozwalających na wykonywanie wszystkich niezbędnych prac polowych, w szczególności w powiązaniu z tak znacznym rozproszeniem gruntów. Podobny sposób współpracy pomiędzy różnymi podmiotami jest widoczny w zakresie użytkowania budynków i zabudowań gospodarczych.

W ocenie organu na tle zebranego i zweryfikowanego materiału dowodowego nie sposób nie dostrzec wiodącej roli S. K. we wszystkich aspektach dotyczących prowadzenia działalności rolniczej i ubiegania się o przyznanie płatności przez wszystkie wymieniane wcześniej podmioty, tj. samego [...]. Wszelkie działania w sferze prowadzenia działalności rolniczej i ubiegania się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego związane były bezpośrednio z działalnością S. K., występującego bądź to w charakterze pełnomocnika, bądź reprezentanta, bądź właściciela poszczególnych podmiotów, czy w końcu właściciela środków produkcji, wykorzystywanych przez te podmioty. Nie sposób w tym miejscu pominąć więzi rodzinnych pomiędzy S. K. i pozostałymi osobami fizycznymi, które to więzi w przedmiotowej sprawie stanowiły istotny element powiązań osobowych. Ze swojej istoty więzi te ułatwiały w znaczącym stopniu porozumienie pomiędzy osobami fizycznymi, a także pomiędzy osobami fizycznymi i spółkami, w których strukturach te same osoby fizyczne dominowały, co wykazano powyżej. Więzi te, w ocenie organu odwoławczego, miały także wpływ na udzielenie S. K. tak daleko idących pełnomocnictw przez jego synów, wymagających niewątpliwie dużego zaufania mocodawców do plenipotenta.

Biorąc pod uwagę powyższe, uprawnione zdaniem organu było stwierdzenie, że multiplikacja wniosków pochodzących od formalnie niezależnych podmiotów, stanowiących w istocie jednego rolnika jako grupę osób, o której mowa w definicji zawartej w art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013, ukierunkowana była na uzyskanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z pominięciem ustanowionych prawem wspólnotowym ograniczeń, zarówno kwotowych jak i powierzchniowych.

W ocenie organów ARiMR w rozpatrywanej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu uniknięcia skutków zmniejszenia poziomu wsparcia, ponieważ zmniejszenie to wystąpiłoby w sytuacji, kiedy o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ubiegałby się jeden podmiot prowadzący jedno gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b) rozporządzenia PE i Rady (UE) Nr 1307/2013.

Wszystkie wymieniane wcześniej, zarejestrowane w ewidencji producentów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a także zespoły produkcyjne deklarowane jako odrębne gospodarstwa przez S. K., A. K., K. K. oraz K. K., stanowią jeden organizm gospodarczy, zarządzany przez tę samą grupę osób fizycznych – S. K. i A. K., zaś odrębność utworzonych osób prawnych (spółek) ma jedynie charakter formalnoprawny. W ocenie organu odwoławczego, stosunki, jakie łączą Pana S. K. z pozostałymi spółkami oraz małżonką – A. K. i synami – K. K. i K. K., wskazują na to, że faktycznym posiadaczem i użytkownikiem wszystkich gruntów są właśnie ww. małżonkowie. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. w pełni podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w A. K., że działanie odwołującego wyczerpało przesłankę zapisaną w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...]. Dlatego też podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie co do odmowy przyznania K. K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 rok uznał za zgodne z przepisami prawa.

W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz utrzymanej nią decyzji z dnia [...] września 2022 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w A. K.. Strona zarzuciła naruszenie:

- art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a.") i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na braku wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez niewykazanie rzeczywistego prowadzenia, kierowania, sprawowania zwierzchnictwa i podejmowania wszelkich czynności faktycznych i prawnych dotyczących wszystkich gospodarstw rolnych (osób fizycznych i spółek) wyłącznie przez A. i S. małżonków [...], podczas gdy organ wskazuje tylko na możliwość sprawowania w/w czynności, a ponadto organ pominął dokumenty i wyjaśnienia Strony potwierdzające wyodrębnienie poszczególnych gospodarstw rolnych kierowanych przez indywidualnych producentów rolnych;

- art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu przez organ dowolnej oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego przez: wybiorcze, przykładowe – jak sam przyznał organ, prezentowanie rzekomo swobodnego przenoszenia gruntów pomiędzy producentami rolnymi; stwierdzenie braku posiadania kompletnego parku maszynowego i zaplecza technicznego oraz osobowego przez poszczególnych producentów rolnych;

- art. 10 § 1 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a. mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia przez uniemożliwienie Stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów, zgłoszonych żądań oraz uniemożliwienie przedłożenia dowodów w sprawie przez niepoinformowanie Strony o zamiarze wydania decyzji administracyjnej, zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w sprawie;

- art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na:

a) braku wyjaśnienia dlaczego w ocenie organu otrzymane przez Skarżącego korzyści były sprzeczne z celami wsparcia wymienionymi w art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady [UE] nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarow Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005;

b) występowaniu istotnych sprzeczności w rozumieniu pojęcia stwarzania sztucznych warunków, gdzie z jednej strony organ upatruje jej w "sztucznym wykreowaniu 9 gospodarstw", a z drugiej w "postępującej z biegiem czasu koordynacji działań", co nie pozwala przesądzić czy odmowa przyznania płatności wynika z samego faktu powstania gospodarstw rolnych - a jeżeli tak, to dlaczego zdaniem organu gospodarstwa utworzono sztucznie (w szczególności spółki handlowe funkcjonujące na rynku od kilkunastu lub kilkudziesięciu lat), czy też z faktu postępującej koordynacji działań – a jeżeli tak, to na czym polegała owa koordynacja działań w roku 2020, jakie podmioty brały w niej udział i dlaczego koordynacja ta nie mogła powstać na skutek naturalnego ukształtowania się stosunków gospodarczych;

c) a ponadto na braku wykazania przez organ, że działania podejmowane na przestrzeni kilkudziesięciu lat przez A. i S. małżonkow [...] polegały na sztucznym wykreowaniu 9 gospodarstw oraz że wyłącznym celem owych działań było uzyskanie korzyści sprzecznej z celami wsparcia, w sytuacji gdy ustalenia w powyższym zakresie organ poczynił wyłącznie na podstawie własnych przypuszczeń i domniemań, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera wzmianki na czym polegać miało sztuczne stworzenie warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia;

d) braku uzasadnienia, dlaczego poszczególne podmioty należy uznać za podmioty niesamodzielne skoro w roku 2020 nie podejmowały żadnych działań obliczonych na sztuczne tworzenie warunków, a zwłaszcza dlaczego spółkę pod firmą [...] sp. z o.o. należy uznać za podmiot niesamodzielny, wchodzący w skład jednego wieloczłonowego gospodarstwa rolnego i braku wskazania jakie działania w roku 2020 podejmowała w/w spółka w zamiarze stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności;

co w wyniku w/w naruszeń skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, tj. że działania A. i S. małżonków [...] były podyktowane chęcią zwiększenia rozmiaru płatności i obejściem przepisów ograniczających płatności; uznaniem 9 gospodarstw kierowanych przez odrębnych producentów rolnych za jedno gospodarstwo rolne zarządzane przez jednego zarządcę; uznaniem, że wszystkie gospodarstwa rolne powstały w sposób sztuczny;

- prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) NR 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (dalej jako: Rozporządzenie nr 1306/2013] w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EUROATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich przez błędne uznanie, że Strona stworzyła sztuczne warunki do uzyskania płatności oraz że celem nabycia udziałów w spółkach i utworzenia własnego gospodarstwa rolnego było wyłącznie osiągnięcie korzyści sprzecznych z celami polityki rolnej UE, co w konsekwencji doprowadziło do nieprzyznania płatności;

- prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 lit. a i b Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE] nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) przez niewłaściwe uznanie, że S. K. wraz z podmiotami powiązanymi, w ocenie organu, jest jednym rolnikiem, który prowadzi jedno gospodarstwo, podczas gdy każdy z odrębnych producentów rolnych prowadzi zindywidualizowane i samodzielne gospodarstwo rolne;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, która to decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa przez bezpodstawne i sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym utożsamianie istnienia powiązań pomiędzy producentami rolnymi ze stwarzaniem sztucznych warunków do otrzymania płatności.

W skardze Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi oraz pisma Skarżącego z dnia [...] czerwca 2023 r. na okoliczność odrębności i samodzielności gospodarstwa prowadzonego przez Skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na zdalnej rozprawie.

Dokonując badania legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia.

Wskazać należy, że na podstawie złożonego wniosku i zmian do niego Skarżący ubiegał się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej i płatności za zazielenienie do powierzchni 235,12 ha, płatność dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności do powierzchni 11,78 ha upraw roślin strączkowych na ziarno, płatności do 20 sztuk krów oraz płatności do 20 sztuk bydła.

W wyniku rozpatrzenia wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. wydał w dniu [...] września 2022 r. decyzję w sprawie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor ARiMR w T. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Zasadniczy spór sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił Skarżącemu przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Dyrektor ARiMR uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił podstawę do przyjęcia, że w sprawie doszło do stworzenia przez Skarżącego sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych w takiej sytuacji płatności. Kwestionując to stanowisko Strona zarzuca organowi brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i dokonaniu jego dowolnej oceny, a także naruszenie przepisów prawa materialnego (przepisów unijnych).

Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (dalej: "ustawa o płatnościach"), płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Jak stanowi art. 2 pkt 14 ustawy o płatnościach, określenie "rolnik" użyte w tej ustawie, oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 rolnikiem jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast pod pojęciem "gospodarstwa rolnego", w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013, należy rozumieć wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Prawodawstwo unijne zawiera też normy odnoszące się do przypadków obchodzenia prawa, wprowadzając sankcje w postaci przyznania płatności w zmniejszonym wymiarze, zwrotu przyznanej płatności oraz odmowy przyznania płatności. Zgodnie z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W myśl natomiast z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

W konstrukcji norm prawa unijnego zwrotem niedookreślonym jest sformułowanie "warunki zostały sztucznie stworzone". Wykładni pojęcia "sztucznych warunków" dokonał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 (Słynczewa siła EOOD). Co prawda wyrok ten odnosi się do treści art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, ale poddawana wykładni norma prawna jest zbliżona z zastosowanym przez organy art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Trybunał uznał, że artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

W świetle powyższego, aby można było mówić o sztucznych warunkach w myśl art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 (czy art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95), niezbędne jest stwierdzenie istnienia dwóch przesłanek - obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia, subiektywna zaś - że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać korzyść sprzeczną z tym celem.

Podkreślenia przy tym wymaga, że w wyroku z dnia 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20 (S.C. Avio Lucos SRL) TSUE wyjaśnił, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania", nie odwołując się już do wyłącznego celu działania wnioskodawcy. Zatem w najnowszym orzecznictwie TSUE wykazanie sprzecznego z - jak stanowi wspomniany przepis - celami prawodawstwa unijnego działania wnioskodawcy nie wymaga udowodnienia jego wyłącznego zamiaru uzyskania nienależnej pomocy. Tym samym obciążający organy administracji ciężar dowodu ogranicza się do okoliczności świadczących za sztucznym stworzeniem warunków uzyskania pomocy, sprzecznie z celami prawa unijnego oraz występowania zamiaru wnioskodawcy osiągnięcia takiego skutku. Takie rozumienie wyróżnionego we wskazanym orzecznictwie TSUE elementu subiektywnego działania beneficjenta pozwala na racjonalne i zgodne z interesem publicznym eliminowanie tych nieprawidłowości, które polegają na niezgodnym z prawem uzyskiwaniu pomocy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt I GSK 2709/18).

W judykaturze podkreśla się, że to na organie, który wywodzi skutki prawne z zarzutu tworzenia sztucznych warunków ciąży obowiązek wykazania tych warunków. Tym samym podstawą odmowy przyznania płatności jest wykazanie rolnikowi stworzenia sztucznych warunków do jej uzyskania. Nie zwalnia to jednak strony z obowiązku współpracy z organem w celu zgromadzenia w sposób kompletny i wszechstronny materiału dowodowego oraz z udzielania wyjaśnień (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 520/18).

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem organu, element obiektywny polegał na wykreowaniu 9 gospodarstw (4 prowadzonych przez osoby fizyczne oraz 5 prowadzonych przez spółki kapitałowe), wnioskujących o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, będących w istocie rzeczy jednym rolnikiem, prowadzącym jedno, wieloczłonowe gospodarstwo rolne. Stworzyło to możliwość uzyskania odrębnie przez te podmioty wsparcia w wysokości wyższej niż mogłaby zostać przyznana, gdyby te podmioty ubiegały się o przyznanie płatności jako jeden rolnik, co jest sprzeczne z celami tego wsparcia. Natomiast w ramach elementu subiektywnego organ przeprowadził wielowątkową analizę istniejących powiązań o charakterze osobowym, organizacyjnym, biznesowym i własnościowym pomiędzy: [...]. W ramach tej analizy poddano ocenie: historię rejestracji w ewidencji producentów, ich siedzib, położenie użytkowanych nieruchomości rolnych, wymianę działek ewidencyjnych, stan zaplecza gospodarczego (maszyny, budynki gospodarcze), siedziby stad i przemieszczenie zwierząt.

Sąd podziela stanowisko organu o wystąpieniu w przedmiotowej sprawie przesłanki obiektywnej oraz subiektywnej i w konsekwencji o stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania wyższych płatności. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), Europejski Przegląd Sądowy 2011, nr 6, s. 25-26). Ustalenie przy tym, że nastąpiło stworzenie sztucznych warunków wymaga oceny działań nie tylko samego beneficjenta, ale również działań pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 2579/14). Podmioty można uznać za powiązane, jeżeli te same osoby prawne lub fizyczne równocześnie bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu nimi albo posiadają udział w kapitale tych podmiotów, jak również gdy występują więzi o charakterze rodzinnym.

W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że S. K. jest pełnomocnikiem K. K. (syna). Pełnomocnictwo udzielone ojcu obejmuje m.in. dokonywanie czynności prawnych związanych z obrotem nieruchomościami, obciążania ich, reprezentowanie mocodawcy przed wszelkimi podmiotami, zarząd i administrowanie majątkiem mocodawcy, podpisywanie w jego imieniu weksli in blanco i deklaracji wekslowych, odbioru wszelkiej korespondencji kierowanej do mocodawcy, zaciąganie zobowiązań kredytowych. Zdaniem Sądu należy zgodzić się z organem, że tak szeroki zakres pełnomocnictwa uzasadnia przyjęcie tezy, że S. K. ma w istocie prawo do samodzielnego zarządu majątkiem K. K., posiadając wszelkie uprawnienia decyzyjne w tym zakresie. Podobne pełnomocnictwo zostało też udzielone S. K. również przez K. K. (drugiego syna).

Z dowodów zebranych w sprawie wynika też, że w okresie składania wniosków o przyznanie płatności na 2020 r. S. K. był prezesem zarządu i właścicielem 92,31% udziałów w [...] Sp. z o.o., właścicielem 100% udziałów w [...] Sp. z o.o., prezesem zarządu i właścicielem 100% udziałów w [...] Sp. z o.o. oraz prezesem zarządu i osobą uprawnioną do reprezentacji [...] Sp. z o.o. Organ ustalił także, że głównym udziałowcem [...] Sp. z o.o. jest A. K. (99% udziałów). W przypadku [...] Sp. z o.o. sp. k., która również odrębnie ubiegała się o przyznawanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, powiązania osobowe pomiędzy tą spółką a S. K. i innymi podmiotami polegają na tym, że S. K. jest prezesem zarządu [...] Sp. z o.o., która jest komplementariuszem [...] Sp. z o.o. sp. k. Wskazać należy, że 99 % udziałów w [...] Sp. z o.o. należy do A. K., która ponadto jest komandytariuszem w [...] Sp. z o.o. sp. k. Wspólnikiem uprawnionym samodzielnie do reprezentacji i prowadzenia spraw [...] Sp. z o.o. sp. k. jest komplementariusz, czyli [...] Sp. z o.o. reprezentowana przez S. K..

W rezultacie należy stwierdzić, że S. K. jest głównym udziałowcem i osobą uprawnioną do samodzielnej reprezentacji [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. Jest także jedynym wspólnikiem [...] Sp. z o.o. oraz prezesem zarządu w [...] Sp. z o.o. S. K. jest również uprawniony do reprezentowania [...] Sp. z o.o. sp. k., gdyż spółka [...] Sp. z o.o., której jest prezesem jest komplementariuszem w [...] Sp. z o.o. sp. k. S. K. jest także pełnomocnikiem Strony i K. K., przy czym udzielone pełnomocnictwa są na tyle szerokie, że w praktyce stwarzają S. K. możliwość samodzielnego działania we wszystkich aspektach działalności rolniczej synów, w tym także w zakresie składania wniosków o przyznanie płatności.

Organ ustalił, że S. K. był bezpośrednio zaangażowany w dokonanie wpisu do ewidencji producentów: [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. oraz K. K. i K. K.. S. K. podpisywał także wnioski o zmianę danych w ewidencji dotyczących [...] Sp. z o.o. oraz [...] Sp. z o.o.

Podkreślenia wymaga, że od strony formalnej wszystkie wymienione podmioty, tj. [...] są samodzielne i niezależne w obrocie gospodarczym, jednak bezsprzeczne struktura własnościowa i sposób reprezentacji wymienionych spółek oraz zakres udzielonych pełnomocnictw pozwalają S. K. na samodzielne podejmowanie wszystkich istotnych decyzji, związanych z prowadzeniem działalności rolniczej (w tym decydowania o strukturze zasiewów, rodzaju upraw, terminach i rodzaju wykonywania prac, składania wniosku o płatności i ich treści) tych podmiotów, które są ze sobą związane już to poprzez pokrewieństwo (w przypadku osób fizycznych), już to poprzez osobę S. K. (w przypadku spółek).

Organ poddał także analizie miejsca, gdzie znajdowały się siedziby wymienionych podmiotów. W wyniku wizji lokalnych organ nie stwierdził prowadzenia działalności rolniczej (w znaczeniu prowadzenia upraw, chowu zwierząt, umiejscowienia zaplecza technicznego w postaci magazynów i maszyn rolniczych) w miejscach wskazywanych jako adresy zamieszkania osób fizycznych. Z udzielonych przez pełnomocników obecnych w trakcie wizji lokalnych ([...] jako pełnomocnika K. K. i K. K. oraz radcy prawnego jako pełnomocnika A. K.) wyjaśnień wynikało, że miejsca te są w istocie miejscami podejmowania decyzji związanych z prowadzoną działalnością rolniczą oraz częściowo miejscami przechowywania dokumentacji. Z zebranego materiału wynika, że poszczególne elementy, składające się na gospodarstwa rolne (w znaczeniu zorganizowanej całości wykorzystywanej do działalności rolniczej), takie jak maszyny, budynki, zwierzęta czy dokumenty, są rozproszone i zlokalizowane w różnych miejscach. Należy przy tym podkreślić, że Strona posiada na własność zwierzęta oraz część maszyn rolniczych niezbędnych do prowadzenia działalności, rolniczej, to jednak nie jest właścicielem budynków inwentarzowych, magazynowych czy garażowych. W tym zakresie Strona korzysta z budynków należących do S. K., znajdujących się na posesji w [...] przy ul. [...], będącej własnością S. K.. W tym samym miejscu jest zarejestrowana siedziba stada K. K., znajduje się tam również część należących do niego maszyn.

Co do siedzib spółek kapitałowych, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. K. ustalił, że siedziba trzech z nich (P.W. [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. sp. k. i [...] Sp. z o.o.) zarejestrowana jest w tym samym miejscu - w [...] przy ul. [...]. Dwie pozostałe spółki, tj. [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. mają zarejestrowane siedziby odpowiednio pod adresem [...] i [...].

W [...] przy ul. [...] zarejestrowane są także siedziby stad zgłaszanych przez wszystkie wymienione osoby fizyczne, a także siedziba stada [...] Sp. z o.o. Wszystkie zwierzęta przetrzymywane są wspólnie w jednym budynku inwentarskim, należącym do S. K.. Budynek podzielony jest na boksy, w których umieszczane są zwierzęta, podzielone jedynie ze względu na grupy wiekowe, a nie na przynależność do poszczególnych osób. Wszystkimi zwierzętami zajmują się stale pracownicy zatrudnieni w [...] Sp. z o.o., której jedynym udziałowcem jest S. K.. Natomiast siedziby stad [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. sp. k. zarejestrowane zostały w miejscu siedziby (oraz siedziby stada) [...] Sp. z o.o., tj. w [...]. Jak wykazano głównym udziałowcem i prezesem spółki [...] jest S. K.. Jedynie siedziba [...] Sp. z o.o. oraz siedziby stad zgłaszane przez ten podmiot nie wykazują związku geograficznego z pozostałymi, opisanymi powyżej. Należy jednak w tym miejscu zauważyć, że związek pomiędzy tymi podmiotami istnieje przede wszystkim poprzez osobę S. K., będącego jedynym udziałowcem w [...] Sp. z o.o.

Sposób rozmieszczenia siedzib stad i siedzib spółek kapitałowych, sposób sprawowania opieki nad zwierzętami (zbiorczo przez pracowników [...] Sp. z o.o.), sam sposób przetrzymywania zwierząt (we wspólnych boksach), w połączeniu z przeprowadzoną powyżej analizą struktury własnościowej spółek i sposobem ich reprezentacji wskazują na istniejące powiązania osobowe, organizacyjne i gospodarcze, właściwe dla jednego wieloczłonowego gospodarstwa rolnego, z wiodącą rolą S. K. jako osoby mogącej podejmować decyzje w ramach powiązanych podmiotów.

Organ wskazał także na fakt przemieszczenia poszczególnych sztuk zwierząt pomiędzy różnymi siedzibami stad, pozostającymi jednak przez cały czas w ramach wskazywanego kręgu powiązanych podmiotów. Przemieszczenia przy tym pomiędzy siedzibami stad zarejestrowanymi w [...] przy ul. [...] miały miejsce bez fizycznej migracji zwierząt i odbywały się jedynie w dokumentacji papierowej i elektronicznej. Na skutek przemieszczeń dokonanych, pomiędzy dniem [...] czerwca 2020 r. a dniem [...] czerwca 2020 r., we wszystkich 9 podmiotach osiągnięto stany pozwalające na ubieganie się o płatności do krów i do bydła w maksymalnej wysokości. Należy przy tym podkreślić, że część przemieszczonych zwierząt tuż po wymaganym okresie przetrzymywania, wynoszącym 30 dni, została przemieszczona powrotnie. Podmiotem, z którego dokonano przemieszczeń największej ilości zwierząt była [...] Sp. z o.o. Organ stwierdził również, że w okresie od 2015 r. do 2020 r. wszystkie nowe sztuki w poszczególnych siedzibach stad pochodziły z któregoś z podmiotów powiązanych. Nie dokonywano zakupu nowych zwierząt od podmiotów spoza kręgu podmiotów powiązanych.

Rację ma organ, że powyższe świadczy o przemyślanym działaniu, nakierowanym wyłącznie na zmaksymalizowanie możliwych do uzyskania płatności do zwierząt. Dokonywanie przemieszczeń w opisany sposób, tzn. bez zmiany miejsca pobytu zwierząt (w przypadkach siedzib stad zarejestrowanych w [...], pomiędzy wyłącznie podmiotami powiązanymi, jedynie w okresie tuż przed złożeniem wniosku i doprowadzenie w każdym z podmiotów do stanu pozwalającego na ubieganie się o przyznanie płatności do zwierząt w maksymalnym wymiarze, dowodzi koordynacji działań i współpracy pomiędzy poszczególnymi wnioskodawcami. Taka koordynacja nie byłaby możliwa, gdyby pomiędzy omawianymi podmiotami nie istniały ścisłe związki o charakterze osobowym, gospodarczym i organizacyjnym.

Organ ustalił także, że te same działki deklarowane były do płatności przez różne podmioty, należące jednak do kręgu podmiotów powiązanych wzajemnie ze Stroną. Użytkownicy poszczególnych gruntów zmieniali się wielokrotnie pomiędzy sobą w ciągu kilku kolejnych lat. Niektóre działki użytkowane były kolejno przez trzy lub cztery podmioty. Na podstawie dokonanych analiz i zestawień organ stwierdził, że grunty rolne deklarowane przez powiązane podmioty do płatności w poszczególnych latach były wymieniane pomiędzy tymi podmiotami w sposób niczym nieograniczony. Brak jest jednocześnie podstaw do przyjęcia obiektywnie uzasadnionego celu takich zmian w posiadaniu gruntów. Podkreślenia wymaga, że wszelkie decyzje w zakresie zmian w posiadaniu pomiędzy powiązanymi podmiotami pozostawione były w gruncie rzeczy decyzji jedynie dwóch osób - A. K. i S. K., pozostających w związku małżeńskim, którzy mieli możliwość podejmowania wszelkich czynności prawnych w imieniu pozostałych podmiotów, bądź to z tytułu przysługujących im uprawnień zarządczych, bądź właścicielskich, bądź na podstawie udzielonych pełnomocnictw.

Trafnie organ zauważył, że takie ukształtowanie stanu posiadania gruntów rolnych miało na celu przede wszystkim wykazanie prowadzenia przez poszczególne podmioty działalności rolniczej, które następnie miało uzasadniać prowadzenie odrębnych gospodarstw przez poszczególne podmioty. Przekazywanie posiadanych i zgłaszanych do płatności gruntów poszczególnych podmiotów, na podstawie np. umów dzierżawy, innym podmiotom powiązanym, miało na celu formalne dysponowanie przez każdy z podmiotów powiązanych powierzchnią, zapewniającą otrzymanie maksymalnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wskazane przekazywanie gruntów rolnych w obrębie powiązanych ze sobą podmiotów świadczy o świadomym i skoordynowanym działaniu, mającym na celu ominięcie przepisów definiujących rolnika oraz gospodarstwo rolne w celu uzyskania wyższych płatności.

W trakcie wizytacji terenowych dokonano również oglądu posiadanego przez wskazane podmioty zaplecza technicznego (w postaci budynków gospodarczych, magazynowych, maszyn i urządzeń rolniczych). Jedynie część wizytowanych gospodarstw posiadała własne zaplecza produkcyjne i techniczne, pozwalające na samodzielną i niezależną uprawę roślin i hodowlę zwierząt w pełnym, wynikającym z deklaracji, wymiarze. Ustalono, że maszyny i urządzenia rolnicze należące do osób fizycznych były przechowywane na stałe w [...] przy ul. [...] oraz w [...]. W związku z dużym rozproszeniem gruntów rolnych deklarowanych przez te osoby, maszyny rolnicze były także, w zależności od potrzeb, przechowywane w innych miejscach, u rolników indywidualnych na terenach różnych gmin. Wszystkie osoby w swoich pisemnych wyjaśnieniach, składanych na wezwanie organu wskazywały, że korzystają również ze sprzętu należącego do S. K., na podstawie nieodpłatnych, ustnych umów użyczenia.

Organ dokonał zestawienia maszyn i urządzeń rolniczych posiadanych przez osoby fizyczne, a także przez [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. sp. k. i [...] Sp. z o.o. Analiza tych zestawień oraz wyjaśnień uzyskanych od poszczególnych osób wskazuje, że żadne z gospodarstw deklarowanych przez osoby fizyczne nie posiada kompletnego parku maszynowego. Przykładowo należy wskazać, że S. K. posiada ciągniki rolnicze, ale nie dysponuje maszynami do siewu. Siewniki znajdują się w posiadaniu innych podmiotów, m.in. A. K.. Również stan posiadania w tym zakresie części spółek (np. [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. sp. k.) był na tyle ograniczony, że uniemożliwiał prowadzenia produkcji rolniczej na skalę wynikającą z wniosków tych podmiotów o płatności. Stan parków maszynowych wskazuje, że poszczególne podmioty były uzależnione od siebie wzajemnie przy produkcji rolnej i hodowlanej, gdyż żaden z nich nie miał możliwości pozwalających na wykonywanie wszystkich niezbędnych prac polowych, w szczególności w powiązaniu z rozproszeniem gruntów. Duże rozproszenie gruntów deklarowanych przez poszczególne podmioty skorelowane jest z podobnym rozproszeniem miejsc stacjonowania maszyn, które wykorzystywane są, w zależności od potrzeb, na gruntach deklarowanych przez różne osoby.

Podobny sposób współpracy pomiędzy różnymi podmiotami jest widoczny w zakresie użytkowania budynków i zabudowań gospodarczych. Organ ustalił, że K. K., A. K., i K. K. użytkowali te same budynki, które wchodzą w skład gospodarstwa deklarowanego przez S. K., w [...] przy ul. [...]. Ponadto osoby te korzystają z bazy garażowej dla maszyn rolniczych, mieszczącej się w [...]. Część budynków, znajdujących się w [...], na podstawie umowy zawartej z S. K., użytkowana jest przez [...] Sp. z o.o. W trakcie wizji lokalnej przeprowadzonej w [...] stwierdzono, że wszystkie zwierzęta przetrzymywane są w jednym wspólnym budynku gospodarczym. Ponadto stwierdzono również istnienie 2 magazynów płaskich i 14 silosów. Rzekome zatem odrębne gospodarstwa Skarżącego, A. K. i K. K. nie posiadały własnego zaplecza gospodarczego w postaci budynków inwentarskich i magazynowych, a także wystarczających zasobów sprzętu rolniczego. W tym zakresie ich działalność była uzależniona całkowicie bądź częściowo od zasobów S. K..

Ponadto organ ustalił, że tylko w [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. byli zatrudnieni pracownicy. Pracownicy ci wykonywali prace polowe nie tylko na rzecz spółek je zatrudniających, ale także na rzecz innych podmiotów z kręgu podmiotów powiązanych. Z materiału dowodowego wynika też, że płody rolne w postaci zbóż oraz rzepaku dostarczane były przez wszystkie osoby fizyczne najczęściej do tych samych odbiorców, a olej napędowy kupowany był najczęściej u tego samego dostawcy. Odbiorcy zbóż i rzepaku, którym sprzedawały swoje plony wszystkie osoby fizyczne mają przy tym swoje siedziby w województwie wielkopolskim. Świadczy to o koncentracja miejsc zbytu płodów rolnych dla wszystkich osób fizycznych oraz wspólnych miejscach zakupu paliwa do maszyn rolniczych, co jest kolejnym dowodem koordynacji działań w ramach jednego dużego gospodarstwa rolnego.

Dokonana przez organ analiza powiązań między wymienionymi podmiotami, ich siedzib oraz siedzib stad, przemieszczania sztuk zwierząt pomiędzy stadami, wymieniania działek rolnych, użytkowania maszyn rolniczych oraz zabudowań gospodarczych, zatrudniania pracowników, zbytu płodów rolnych i miejsc zakupu paliwa, wskazuje, że Skarżący działał w ramach jednego dużego gospodarstwa rolnego zarządzanego przez S. K. i A. K., choć formalnie Strona prowadziła odrębne gospodarstwo rolne. Podkreślenia wymaga, że rolnikiem zgodnie z definicją zawartą w art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr [...] może być również - tak jak w rozpatrywanej sprawie - grupa osób fizycznych lub prawnych. Organ wykazał, że pomiędzy [...] występowały powiązania o charakterze osobowym, organizacyjnym i gospodarczym. Wszystkie 9 jednostek produkcyjnych koordynowało swoje działania w celu uzyskania korzyści wynikających z systemu wsparcia bezpośredniego, co jest szczególnie widoczne w przypadku przemieszczania sztuk zwierząt pomiędzy stadami oraz wymieniania działek rolnych. Stworzenie wielu gospodarstw wskazuje na świadome dążenie do uzyskania płatności w zawyżonej wysokości, co jest sprzeczne z celami wspólnej polityki rolnej.

Trafnie także organ wskazał na istnienie limitów i ograniczeń obowiązujących w systemie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013 państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdział 1 za dany rok kalendarzowy, o co najmniej 5 % w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150.000 EUR. Zgodnie natomiast z art. 19 ust. 1 ustawy o płatnościach wysokość płatności obszarowej w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn powierzchni obszaru zatwierdzonego do danej płatności i stawki tej płatności na 1 ha tej powierzchni, po uwzględnieniu art. 8 ust. 1, 3 i 4 rozporządzenia nr 1307/2013 oraz zmniejszeń, wykluczeń lub pozostałych kar administracyjnych wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności, a w przypadku jednolitej płatności obszarowej - po uwzględnieniu dodatkowo zmniejszeń, o których mowa w art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013, z zastosowaniem współczynnika redukcji wynoszącego 100%.

W związku z tym maksymalna wysokość jednolitej płatności obszarowej wynosi równowartość [...] euro. Trzeba także zwrócić uwagę, że limitami powierzchniowymi objęte są płatności: dla młodych rolników (do 50 ha), do roślin strączkowych - do 75 ha i dodatkowa (redystrybucyjna) - do 27 ha, a limitami ilościowymi płatność związana do krów i płatność związana do bydła domowego - do 20 sztuk zwierząt dla każdej z tych płatności.

W zaskarżonej decyzji wskazano, że gdyby w 2020 r. został złożony jeden wniosek uwzględniający całą powierzchnię deklarowaną przez poszczególne powiązane podmioty, zawierający deklarację jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno, płatności do bydła, płatności do krów oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej, to szacunkowa kwota przyznanych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wyniosłaby 2.286.573,97 zł. Jednocześnie, w oparciu o te same kryteria, organ I instancji dokonał szacunkowego wyliczenia płatności, jaka mogłaby zostać uzyskana w ramach poszczególnych wniosków. Uzyskana w ten sposób kwota (suma poszczególnych płatności dla każdego wniosku) wyniosła 3.572.233,44 zł. Różnica przekracza zatem 1 mln złotych. W rezultacie multiplikacja wniosków pochodzących od formalnie niezależnych podmiotów, stanowiących w istocie jednego rolnika (będącego grupa osób) w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, ukierunkowana była na uzyskanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z pominięciem ustanowionych prawem wspólnotowym ograniczeń, zarówno kwotowych, jak i powierzchniowych.

Wskazać także należy na sprzeczność uzyskanych korzyści z celami systemu wsparcia. Cele wsparcia rozwoju obszarów wiejskich są wskazane w rozporządzeniu nr 1305/2013. Zgodnie z art. 4 tego rozporządzenia, wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspierania konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienia zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. Cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej, np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale również zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy, konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia, czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym, konkurencyjność odnosić należy do tego, czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym, a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1518/15; z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I GSK 2852/18). Wypełnieniu celu wsparcia poprzez zapewnienie konkurencyjności w sensie indywidualnym służyło wprowadzenie dofinansowania dla podmiotów prowadzących działalność rolniczą. Konkurencyjność w sensie szerszym zapewnić miał natomiast mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez prowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Jest oczywiste, że wprowadzenie takich mechanizmów kształtowania płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Wprost do takich celów odwołano się również w punkcie 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, gdzie wskazano, że więksi beneficjenci, korzystający z efektu skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu.

Stworzenie wielu gospodarstw służyło wyłącznie uniknięciu skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów. Jak bowiem trafnie wskazał organ, w sytuacji gdyby płatności przyznawano w ramach jednego wniosku, kwota wsparcia byłaby niższa od łącznej kwoty możliwych do uzyskania przez poszczególne podmioty. Formalnie odrębne podmioty, stanowiły w istocie jedną powiązaną osobowo, gospodarczo i organizacyjnie jednostkę, prowadzącą wieloczłonowe, acz zunifikowane gospodarstwo rolne.

W konsekwencji stwierdzić należy, że organ zasadnie uznał, iż w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki (subiektywna i obiektywna) warunkujące zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i zasadnie odmówił Skarżącemu przyznania płatności. Należy zauważyć, że także WSA w Poznaniu w wyrokach z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Po 258/23, III SA/Po 259/23 i III SA/Po 260/23 w przedmiocie przyznania płatności [...] Sp. z o.o. za 2021 r. uznał, że [...] tworzą jedno gospodarstwo rolne, którego faktycznym zarządcą był S. K..

W skardze Strona podnosi, że gospodarstwa rolne osób prawnych istniały i otrzymywały płatności w ramach systemu wsparcia na długo zanim udziały w tych podmiotach zostały nabyte przez A. i S. K.. Zdaniem Sądu przyznawanie płatności za poprzednie lata nie ma wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Dopiero bowiem ponadstandardowa weryfikacja wszystkich powiązanych podmiotów ze Skarżącym za poszczególne lata i zbadanie występujących między nimi relacji pozwoliła odkryć sposób ich funkcjonowania i koordynowania wszystkich działań w celu uzyskania płatności większych aniżeli te, które przysługiwałyby jednemu dużemu gospodarstwu rolnemu. Nadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym okoliczności spraw dotyczących wniosków o przyznanie płatności są badane w każdym roku odrębnie. Zatem fakt przyznania płatności w poprzednich latach nie ma znaczenia dla oceny przesłanek przyznania płatności w kolejnych latach. Nie można też abstrahować od tego, że okoliczności dotyczące stworzenia sztucznych warunków wymagają zazwyczaj porównania sposobu działania, powiązań osobowych, wychwycenia mechanizmów działania i treści składanych wniosków nie w obrębie jednego roku, lecz kilku lat. Ustalenia zatem mechanizmów działania może nastąpić dopiero po pewnym czasie, po analizie wniosków składanych także przez inne osoby na [...] spółki, oraz że funkcjonują one od wielu lat. Organ przy tym nie kwestionuje formalnej odrębności poszczególnych podmiotów. Okoliczność zatem zawierania przez nich odrębnych umów z kontrahentami, samodzielnego opłacania podatków, prowadzenia księgowości, osiągania dochodu - nie stoi w sprzeczności z ustaleniem organu, że w istocie prowadzili ono jedno gospodarstwo. W takiej bowiem sytuacji mamy do czynienia z podjęciem przez podmioty czynności prawnych i faktycznych wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Takie zachowanie nie może być [...]. akt I GSK 1565/18).

Skarżący twierdzi także, że organ wskazał jedynie na potencjalną na nie rzeczywistą możliwość podejmowania decyzji i kierowania gospodarstwami rolnymi przez S. K.. Należy jednak zauważyć, że siedziba większości spółek znajduje się w [...] przy ul. [...]. W tym miejscu zarejestrowane są także siedziby stad zgłaszanych przez wszystkie osoby fizyczne, a także siedziba stada [...] Sp. z o.o. Maszyny i urządzenia rolnicze należące do osób fizycznych były przechowywane na stałe w [...] przy ul. [...]. Osoby te użytkowały także znajdujące się tam budynki gospodarcze. Podkreślenia wymaga, że właścicielem nieruchomości w [...] jest S. K.. Jest on także prezesem lub większościowym udziałowcem w wymienionych spółkach, a także pełnomocnikiem swoich synów. Bezsprzecznie zatem w relacji do pozostałych podmiotów zajmuje on pozycję dominującą, koncentrując w "swoich rękach" kompetencje decyzyjne. Trudno przypuszczać, aby taką pozycję miał on jedynie po to, by mieć potencjalny, a nie rzeczywisty wpływ na działalność pozostałych podmiotów. Nie wyklucza to, że decyzje o mniejszym znaczeniu były podejmowane przez inne osoby, czy też, że istotne decyzje S. K. podejmował po konsultacji z innymi osobami.

Nie zasługują także na uwzględnienie zarzuty Strony co do bezpodstawności zastrzeżeń organu odnośnie pracowników, wykonujących prace przy obsłudze zwierząt. Jak to już wskazano tylko w [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. byli zatrudnieni pracownicy. Osoby te wykonywały prace polowe nie tylko na rzecz spółek je zatrudniających, ale także na rzecz innych podmiotów z kręgu podmiotów powiązanych. S. K. oświadczył, że korzysta także z usług zatrudnianych przez siebie pracowników w przedsiębiorstwie pod firmą [...]. Trafnie jednak organ zauważył, że wobec sposobu przetrzymywania zwierząt i odległości pomiędzy lokalizacją stad a miejscowościami, które firma [...] wskazała jako miejsca wykonywania działalności gospodarczej, nie sposób przyjąć, aby częścią zwierząt zajmowali się pracownicy zatrudnieni przez [...] Sp. z o.o., a częścią pracownicy zatrudnieni przez S. K. w firmie [...]. Szczegółowo kwestie te zostały omówione przez organ na str. 22-23 zaskarżonej decyzji.

Nie można zgodzić się z stanowiskiem Strony, że chybione są zawarte w zaskarżonej decyzji twierdzenia co do przekazywania gruntów. Organ wykazał, że przekazywanie posiadanych i zgłaszanych do płatności gruntów poszczególnych podmiotów, na podstawie np. umów dzierżawy, innym podmiotom powiązanym, miało na celu formalne dysponowanie przez każdy z podmiotów powiązanych powierzchnią, zapewniającą otrzymanie maksymalnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W skardze Strona nie wskazała jakim innym celem służyło wzajemne przekazywanie sobie gruntów.

Podniesione w skardze zarzuty dotyczące przemieszczania zwierząt, parku maszynowego są w istocie polemiką z ustaleniami poczynionymi przez organ. Strona nie przedstawiła w tym zakresie argumentów i kontrdowodów podważających ustalenia organu. Należy też zauważyć, że końcowa ocena nie może opierać się jedynie na wybiórczym potraktowaniu poszczególnych elementów prowadzenia działalności, ale musi uwzględniać całokształt stwierdzonych zależności i powiązań.

Bezpodstawne są także twierdzenia Strony, że przyczyną podjętego przez organ rozstrzygnięcia jest konflikt sąsiedzki pomiędzy S. K. a Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w A. K.. W skardze nie przedstawiono na tę okoliczność żadnych dowodów. Nadto Stroną niniejszego postępowania nie jest S. K., a K. K..

W ocenie Sądu, Skarżący nie zaprezentował logicznej, spójnej i przekonywującej argumentacji ani obiektywnych dowodów na poparcie tezy, iż przekazywanie gruntów, zwierząt, maszyn i urządzeń rolniczych, koncentracja miejsc zbytu płodów rolnych i miejsc zakupu paliwa, korzystanie przez podmioty powiązane z tych samych budynków i magazynów oraz z prac tych samych pracowników służyło innym celom, niż uniknięcie skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów i uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Działań tych nie można wytłumaczyć - jak to czyni się w skardze - jedynie jako wyniku pomocy udzielanej sobie przez członków najbliższej rodziny. Nie ma również znaczenia, że spółki osiągały zysk, oraz że dochody nie były czerpane wyłącznie z uzyskiwanych płatności. Powtórzyć trzeba, że wykazanie sprzecznego z celami prawodawstwa wspólnotowego działania wnioskodawcy nie wymaga udowodnienia jego wyłącznego zamiaru uzyskania pomocy unijnej.

Forsowanie przez Stronę własnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oderwaniu od wymowy, kontekstu i wzajemnych relacji dowodów oraz okoliczności, które legły u podstaw dokonania niewątpliwych, istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń, nie mogło odnieść skutku. Dowody powinny być analizowane w sposób kompleksowy (całościowy). Nieuprawnione jest twierdzenie o manipulowaniu przez organ faktami. Przyjęcie stanowiska Skarżącego i przyznanie mu płatności pomijałoby kluczową w niniejszej sprawie okoliczność utworzenia pozornie odrębnych gospodarstw, co umożliwiło uzyskanie większych płatności niż te, które przysługiwałyby jednemu dużemu gospodarstwu. Innymi słowy, uznanie racji Skarżącego prowadziłoby do uzyskania przez niego korzyści niezgodnych z prawem unijnym.

W ocenie Sądu Organ nie dopuścił się również naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. W pierwszej kolejności podać należy, że w przedmiotowym postępowaniu, stosownie do art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy o płatnościach ograniczeniu uległa realizacja zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie (tak również: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 170/22). Ponadto dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy (podobnie: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 13 lipca 2023 r., II SA/Gl 691/23). Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania, że doszło do naruszenia przez organ prawa Skarżącego do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów, zgłoszonych żądań oraz uniemożliwienia przedłożenia dowodów w sprawie poprzez niepoinformowanie Strony o zamiarze wydania decyzji administracyjnej, zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Skarżący upatruje naruszenia swoich praw w uniemożliwieniu Stronie złożenia wniosków dowodowych w postaci dokumentów wykazujących samodzielność i odrębność gospodarstwa prowadzonego przez Stronę (faktury VAT i bilanse Spółek). Zdaniem Sądu jednak dokumenty rozliczeniowe wskazane przez Skarżącego nie podważają istotnych i kluczowych dla rozpoznania niniejszej sprawy udowodnionych przez organ okoliczności związanych z dysponowaniem gruntami oraz przemieszczaniem stad zwierząt pomiędzy osobami powiązanymi (członków rodziny [...] i zarządzanymi przez te osoby spółkami prawa handlowego. Zdaniem Sądu ponownie wskazać należy w tym kontekście, że Strona w skardze koncentruje się na kwestii powstania spółek oraz ich dochodów. W sprawie natomiast istotne jest nie to jak powstały poszczególne podmioty, ale jak ich późniejsze działania wespół z działaniami członków rodziny [...] służyły uzyskaniu korzyści z poszczególnych płatności sprzecznie z celami prawa wspólnotowego. Bez znaczenia zatem w ocenie Sądu dla wyniku niniejszej sprawy było przedstawianie dokumentów opisanych przez Stronę w skardze.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie narusza też innych wskazanych w skardze przepisów k.p.a. Organ zgromadził w sprawie obszerny i wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia materiał dowodowy, który poddał wyczerpującej ocenie. Za pomocą logicznej, wspartej okolicznościami sprawy argumentacji, organ wykazał w decyzji bezpodstawność twierdzeń Strony. Okoliczność, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego jest dla Skarżącego niekorzystna, nie oznacza, że decyzja będąca przedmiotem skargi jest nieprawidłowa. Podniesiony przez Stronę zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów byłby uzasadniony, gdyby organ rzeczywiście pominął istotne dowody dla rozstrzygnięcia sprawy, włączył do podstawy ustaleń dowody nieujawnione, naruszył reguły prawidłowego logicznego rozumowania, uchybił wskazaniom wiedzy lub życiowego doświadczenia. W ocenie Sądu, żadnym regułom czy wskazaniom w tym względzie organ nie uchybił. Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena dowodów nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów. Organ wskazał przy tym na przyczynę odmiennej od Strony oceny zgromadzonych dowodów. Nadto, Dyrektor ARiMR w uzasadnieniu decyzji przytoczył zarówno zastosowane przepisy prawne, jak i wskazując na ich treść odwołał się do konkretnych elementów stanu faktycznego sprawy. Brak jest także podstaw do uznania za zasadne naruszenie wymienionych w skardze przepisów prawa materialnego.

Jednocześnie Sąd oddalił wniosek Strony o przeprowadzenia dowodów załączonych do skargi na okoliczność odrębności i samodzielności gospodarstwa Skarżącego. Należy zauważyć, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego uregulowania przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny ma charakter wyjątkowy i następuje gdy jest ono konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a także nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie. Przepis ten nie służy jednak do zwalczania ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, z którymi strona się nie zgadza. Istotny jest stan faktyczny na moment wydania zaskarżonej decyzji. Nadto załączone do skargi dowody dotyczą spółek [...] oraz [...], a nie Skarżącego.

Na zakończenie należy zauważyć, że powołane w podstawie prawnej decyzji rozporządzenie (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE, L 347 z 20 grudnia 2013 r. str. 549-607) zostało z dniem 01 stycznia 2023 roku uchylone na podstawie art. 104 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz.U.UE.L.2021.435.187 z dnia 2021.12.06.). Jednocześnie ww. art. 104 ustanawia przepisy przejściowe, zgodnie z którymi rozporządzenie nr 1306/2013 w zakresie art. 54 nadal ma zastosowanie do wydatków poniesionych i płatności dokonanych na rzecz systemów wsparcia na mocy rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2022 i wcześniejszych lat, czyli w także w niniejszej sprawie. Ponadto zgodnie z art. 154 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021r. ustanawiające przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz.U.UE.L.2021.435.1) rozporządzenie (UE) nr 1307/2013 traci moc ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2023 r. Ma ono jednak w dalszym ciągu zastosowanie do wniosków o przyznanie pomocy odnoszących się do lat składania wniosków rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2023 r. Wobec tego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 608, z późń. zm.) ma zastosowanie w omawianej sprawie. I w końcu należy zauważyć, że zgodnie z art. 168 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 roku, poz. 412) z dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. z dniem 15 marca 2023 roku, straciła moc ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 roku, poz. 1775 z późn. zm.). Jednakże zgodnie z art. 167 ww. ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego określonych w ustawie uchylanej w art. 168, a także do postępowań w sprawach dotyczących tych płatności: 1) wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, 2) zakończonych ostateczną decyzją wydaną na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy - stosuje się przepisy dotychczasowe.

Wobec powyższego ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1775 z późn.zm.) miała zastosowanie do niniejszego postępowania.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.