Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 626/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Burmistrz K. decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 15, art. 21 lit. e, art. 22, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a i ust. 1b, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 1, ust. 2a i ust. 4, art. 26 ust. 1, art. 29 ust. 1 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.; dalej: "u.ś.r."), odmówił M. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem M. P..

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu 29 listopada 2021 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad M. P. złożyła jego siostra K. P.. We wniosku podała, że M. P. jest bezdzietnym kawalerem. W trakcie weryfikacji wniosku ustalono jednak, że M. P. jest rozwiedziony i jest ojcem M. M.. W dniu 21 grudnia 2021 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wydał decyzję odmowną w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego K. P.. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 kwietnia 2022 r. Następnie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym M. P. złożyła jego córka M. M. w dniu 15 września 2022 r. Z powodu niedostarczenia wymaganych dokumentów w ustalonym ustawowo terminie wniosek został pozostawiony bez rozpatrzenia. W dniu 21 grudnia 2022 r. M. M. ponowiła wniosek.

Przechodząc do meritum organ I instancji wskazał, że w dniu 10 stycznia 2023 r. dokonano weryfikacji informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne M. M.. Z odpowiedzi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że osoba nie została znaleziona, czyli nie widnieje w rejestrze ZUS. M. M. wypełniając kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych oświadczyła, że nigdy nie była zatrudniona, czyli wnioskodawczyni pozostaje bez zatrudnienia od około 28 lat. W trakcie wywiadu środowiskowego M. M. podała, że nigdy nie pracowała ponieważ nie posiada kwalifikacji oraz wykształcenia, a aktualnie zajmuje się wróżbiarstwem.

Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne stanowi formę rekompensaty za utratę dochodu przez opiekuna, który musiał zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie jest to wynagrodzenie za samą opiekę nad członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swojego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. W oświadczeniu z dnia 3 listopada 2022 r. M. M. oświadczyła przy tym, że sprawuje i zawsze sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Oświadczenie to budzi jednak wątpliwość biorąc pod uwagę fakt, że we wniosku z dnia 29 listopada 2021 r. M. M. nie została ujęta jako osoba zobowiązana do alimentacji i dopiero postępowanie Ośrodka Pomocy Społecznej w K. ujawniło tę informację.

W związku z powyższym organ I instancji uznał, że nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez zainteresowaną z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego jest ściśle powiązane z rezygnacją z pracy zarobkowej lub niepodejmowaniem takiej pracy przez osobę obiektywnie zdolną do pracy. W ocenie organu M. M., w swoim stanie zdrowia, w wieku 47 lat, z uwagi na brak osiągniętego wieku emerytalnego, mimo braku kwalifikacji i zawodu wyuczonego, nie jest pozbawiona możliwości zarobkowania. Deklarowany, lecz niepotwierdzony zakres czynności wykonywanych podczas opieki nie jest przeszkodą w podjęciu zatrudnienia. Z przedłożonego oświadczenia wynika, że M. M. codziennie pomaga ojcu w prowadzeniu toalety, przygotowywaniu ubrań, podawaniu lekarstw, przygotowywaniu posiłków oraz układa do snu. W sytuacji potrzeby pomaga w ćwiczeniach fizycznych i wizytach lekarskich, dowozie na rehabilitację i czytaniu książek oraz pism urzędowych. Jeśli w istocie córka pomaga ojcu, pomoc ta nie wykracza poza ogólne relacje rodzinne. Forma pomocy, która sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności, jakie wykonuje się zwykle w każdym domu nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. M. P. jest osobą poruszającą się samodzielnie, dotychczas sprawy urzędowe w Ośrodku Pomocy Społecznej w K. załatwiał osobiście.

Co więcej, z orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 maja 2020 r. wynika, że niepełnosprawność M. P. istnieje od dnia 11 lipca 2006 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 1 marca 2018 r., kiedy M. P. miał 60 lat. W ocenie organu I instancji w sprawie występuje więc przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu z dnia 30 stycznia 2023 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. M. wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 4 u.ś.r. oraz naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a.

W uzasadnieniu odwołująca wskazała, że organ I instancji zastosował art. 17 ust 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Odwołująca wskazała również, że organ I instancji nie wziął pod uwagę, iż przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostaje spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Inaczej niż przy przesłance rezygnacji z zatrudnienia, dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym, istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki na niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne - czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. Tym samym w przypadku odwołującej wbrew temu co podnosi organ I instancji fakt niepodejmowania zatrudnienia w określonych ramach czasowych był spowodowany koniecznością opieki nad ojcem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 lipca 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy dokonywać z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443), którym orzeczono o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest więc podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Tym niemniej, jak wynika z akt sprawy, M. M. nigdy nie pracowała, ponieważ nie posiada kwalifikacji i wykształcenia. Oświadczyła, że jej dochód pochodzi tylko z wróżbiarstwa. Miesięcznie jest to kwota [...]-[...] zł. Nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. M. M. oświadczyła, że udziela pomocy ojcu w formie prania, mycia, podawania leków, przygotowania i podania posiłków, sprzątania, zrobienia zakupów, chodzi z ojcem do lekarza. Jak zapisał pracownik socjalny, M. M. złożyła oświadczenie ustnie, ponieważ udzieliła informacji, że nie potrafi czytać i pisać. Kolegium podziela więc stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między stanem zdrowia M. P., a rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem pracy przez córkę. M. M. pozostaje bez zatrudnienia od około 28 lat.

Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że mając na uwadze treść orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, nie kwestionuje opieki nad M. P., jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. I choć niedopuszczalne jest wywodzenie braku związku przyczynowo-skutkowego z faktu, że osoba o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji), nie wymaga opieki ze względu na stopień swojej samodzielności (gdyż organ powinien przyjmować orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią), dopuszczalne jest wywodzenie braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby takiej osoby w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie przez wnioskodawcę pozostają ze sobą w związku.

W skardze z dnia 28 sierpnia 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione tylko i wyłącznie od rezygnacji z zatrudnienia ale również przysługuje w sytuacji jego niepodejmowania z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Bezsporna i niekwestionowana przez organ odwoławczy jest okoliczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwiająca podejmowanie zatrudnienia przez skarżącą. Bez znaczenia pozostaje dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczność absencji zawodowej skarżącej wynikająca z jej decyzji życiowej. Kluczowe jest, że skarżąca jako zdolna do wykonywania pracy w określonym czasie nie może jej podjąć przez potrzebą sprawowania opieki and osobą niepełnosprawną, co w niniejszym stanie faktycznym ma miejsce.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 lipca 2023 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia 10 stycznia 2023 r., nr [...], o odmowie przyznania M. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem M. P..

Odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem z orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 maja 2020 r. wynika, że niepełnosprawność M. P. istnieje od dnia 11 lipca 2006 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 1 marca 2018 r., kiedy M. P. miał 60 lat. Dodatkowo organ I instancji uznał, że w sprawie nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną nad ojcem opieką.

Choć przy tym organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji przyznał rację stronie skarżącej w kwestii daty powstania niepełnosprawności, albowiem w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, powstanie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki po 18 roku życia nie mogło stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, to uznał, że w sprawie w istocie zaistniała przeszkoda w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z faktu, że w sprawie nie wystąpił wynikający z art. 17 ust. 1 u.ś.r. związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez M. M. zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad jego niepełnosprawnym ojcem.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym stanowisko organów orzekających w sprawie w tym zakresie jest zasadne.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powyższego wynika, że przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zauważenia bowiem wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego, nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma natomiast stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek opieki nad członkiem rodziny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, dzieckiem lub rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki nad tymi osobami, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Każdorazowo więc organy właściwe muszą zbadać, czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się ów związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. A. Kawecka, Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, publ. LEX/el. 2019).

Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organów jest więc każdorazowe ustalenie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazać przy tym należy, że w art. 3 pkt 22 u.ś.r., ustawodawca zawarł – na użytek tej ustawy – legalną definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", wskazując, że jest to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Wobec tego ocena, czy dana osoba nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi być dokonywana z uwzględnieniem art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca urodziła się w dniu 27 marca 1976 r., co oznacza, że w dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała 46 lat. W dniu 3 listopada 2022 r. złożyła przy tym oświadczenie, że nie ma żadnych okresów składkowych oraz nieskładkowych (k. [...] akt adm. organu I instancji), nie jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, nie uzyskuje dochodów podlegających opodatkowaniu i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy (k. [...] akt adm. organu I instancji). Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 września 2022 r. pracownik ustalił przy tym, że skarżąca nigdy nie pracowała – jako przyczynę skarżąca podała brak kwalifikacji i wykształcenia. Jej dochód pochodzi z wróżbiarstwa, miesięcznie jest to kwota od [...] do [...] zł. Pracownik socjalny zanotował przy tym, że oświadczenie skarżąca złożyła ustnie, ponieważ "klientka udzieliła informacji, że nie potrafi czytać i pisać", jednak ostatecznie pod wywiadem środowiskowym widnieje podpis skarżącej (k. [...] i k. [...] akt adm. organu I instancji).

Z powyższego wynika, że skarżąca – która w momencie przeprowadzania wywiadu środowiskowego miała 46 lat – całe swoje życie pozostawała bierna zawodowo. Absencja zawodowa – jak wskazano w skardze – wynikała przy tym z jej decyzji życiowej. Jak wskazał organ I instancji, niepełnosprawność M. P. istnieje przy tym od dnia 11 lipca 2006 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 1 marca 2018 r., kiedy skarżąca miała 42 lata i była bierna zawodowo od około 22 lat. Wobec tego skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem i nie sposób uznawać, aby w tym przypadku opieka nad ojcem była powodem niepodejmowania zatrudnienia. Nie zachodzi więc związek pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad ojcem. Zasadnie zatem organy rozstrzygające w sprawie uznały, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma związku koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Skoro skarżąca nigdy nie pracowała i nie osiągała dochodów z tego tytułu, to trudno ustalić utratę jakich dochodów świadczenie pielęgnacyjne miałoby w tym wypadku zrekompensować. Trudno również uznać, że skarżąca była gotowa podjąć aktywność zawodową bezpośrednio przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad ojcem, jeżeli takiej aktywności przez całe swoje życie nie wykazywała. Zasadnie zatem organ odwoławczy przyjął, że brak jest bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjmuje się, że na ocenę występowania w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma wpływ dotychczasowa aktywność zawodowa wnioskodawcy, a także przedział czasowy pomiędzy rezygnacją z pracy, a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 463/20, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 315/22, dostępne pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, sama konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. - samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie zaś taki związek przyczynowy nie zachodzi.

Ubocznie jedynie odnosząc się do pozostałej argumentacji wydanych w sprawie decyzji dodać można, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w istocie wskazuje się także, że choć przy ocenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną niedopuszczalne jest wywodzenie braku związku przyczynowo-skutkowego z faktu, że osoba o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji), nie wymaga opieki ze względu na stopień swojej samodzielności (gdyż organ powinien przyjmować orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią), to dopuszczalne jest wywodzenie braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby takiej osoby w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie przez wnioskodawcę pozostają ze sobą w związku. Przykładowo ocenia się, czy wnioskujący wykonuje czynności pielęgnacyjne, ściśle związane z osobą chorego, wymagające ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, np. leczenie odleżyn, ran, pielęgnacja przetok, dbanie o higienę stomii, karmienie przez sondę, używanie przez chorego cewnika, używanie pampersów, czy też pieluchomajtek. Pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 266/19). Organ pomocy społecznej powinien ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 435/21). Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 952/21). Tym niemniej w rozpoznawanej sprawie istotny jest fakt, że skarżąca jest bierna zawodowo przez całe swoje życie i fakt niepodejmowana zatrudnienia nie wynika z konieczności opieki nad niepełnosprawnym ojcem. To, że zgodnie z ustaleniami organu I instancji skarżąca wykonuje jedynie zwykłe czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, a także jakie są wykonywane przez pracujące dzieci, które choć nie mieszkają z rodzicami, pomagają im w sprawach życia codziennego z powodu starczego wieku i związanych z wiekiem chorób, a także okoliczność, że ojciec skarżącej jest osobą poruszającą się samodzielnie i załatwiającą swoje sprawy urzędowe osobiście (w tym składającą wnioski o przyznanie zasiłków celowych; k. [...] i k. [...] akt adm. organu I instancji), jest w niniejszej sprawie kwestią drugorzędną.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "P.p.s.a."), oddalił skargę.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 P.p.s.a.