Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 771/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 maja 2023 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 11 października 2022 r. nr SKO/RŚ-423/175/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz skarżącej Z. O. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 26 sierpnia 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Żukowicach wpłynął wniosek Z. O. o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem Z. O.

Decyzją z dnia 18 listopada 2021 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO, organ drugiej instancji) na mocy decyzji z dnia 10 lutego 2022 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r. organ pierwszej instancji ponownie odmówił stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ po przeprowadzeniu w sprawie postępowania dowodowego ukierunkowanego na ustalenie przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej: u.ś.r.) odmowę ustalenia stronie świadczenia pielęgnacyjnego oparł na przesłance z art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz na ar. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (strona miała ustalone prawo do emerytury).

W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał część normy z art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niekonstytucyjną, tj. w zakresie w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę niepełnosprawności. Strona podniosła również, że usunęła negatywną przesłankę w postaci pobierania emerytury poprzez przedłożenie do organu rentowego decyzji ZUS wstrzymującej wypłatę świadczenia emerytalnego.

Decyzją z dnia 11 października 2022 r. SKO działając na podstawie art. 138 § 1 pkt1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji na wstępie zaznaczył, że nie podziela przyjętej przez organ pierwszej instancji wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., albowiem wykładnia tego przepisu nie uwzględnia stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku o sygn. akt K 38/13, który część normy z art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznał za niezgodną z art. 32 konstytucji RP.

Przystępując do wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., który normuje przesłanki warunkujące prawo do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego, SKO zaznaczyło, że niespornie, wnioskodawczyni znajduje się w kręgu osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym wobec męża. Bezspornie również, mąż wnioskodawczyni legitymuje się wymaganym przez ustawę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie tego organu, przeszkodą w ustaleniu stronie prawa do wnioskowanego świadczenia jest brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej a koniecznością podjęcia opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Analizując zakres opieki i stopień ograniczenia męża strony w samodzielnym funkcjonowaniu organ drugiej instancji powołując się na wyniki wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 28 września 2021 r. wskazał, że wnioskodawczyni prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe. Mąż strony choruje od wielu lat, od 5 lat bierze chemię. Jego stan zdrowia stale się pogarsza. W 2017 r. wykryto u niego nowotwór prostaty. Obecnie ma stwierdzone rozsiane przerzuty do kości. Był on wielokrotnie hospitalizowany, leczony chemią i radioterapią. Wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życiowych, przez całą dobę.

W toku przesłuchania w dniu 22 marca 2022 r. strona wyjaśniła, że opiekuje się mężem od początku jego choroby. Początkowo była w stanie godzić opiekę z pracą, która nie zajmowała jej dużo czasu (około 2 godzin), jednak stan męża szybko się pogorszył. Jak wskazała, nawet niewielki wysiłek ze strony męża powoduje złamania kości. Dodała, że ze względu na ogromny ból jaki odczuwa mąż otrzymuje on duże dawki morfiny. Strona nadmieniła również, że zwróciła się o objęcie męża opieką hospicjum domowego.

Zgodnie z ustaleniami poczynionymi w decyzji SKO, podczas drugiego wywiadu środowiskowego jaki miał miejsce w dniu 5 kwietnia 2022 r. ustalono, że mąż strony jest całkowicie niesamodzielny, jego stan się zdrowia się pogarsza, a zakres czynności jakie strona wykonuje przy mężu ulega stałemu zwiększeniu.

Analizując przebieg aktywności zawodowej strony, SKO, powołując się na materiał dowodowy zebrany przez organ pierwszej instancji, a także, ten uzupełniony w toku postępowania odwoławczego, ustaliło, że strona była czynna zawodowo w okresie od 30 czerwca 2020 r. do 31 lipca 2021 r. i świadczyła usługi na zasadzie umowy zlecenia zawartej z Państwowym Instytutem Geologicznym – Państwowy Instytut Badawczy w zakresie prowadzenia na potrzeby państwowej służby hydrogeologicznej pomiarów stanu zwierciadła wód podziemnych na terenie Stacji Obserwacyjno-Badawczej Wód Podziemnych w miejscowości Z. Nadto, w okresie od 1 września 2020 r. do 31 maja 2021 r. strona była zatrudniona (na podstawie umowy zlecenia) w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Żukowicach (dalej: GOPS) w charakterze opiekunki. Zgodnie z treścią pisma strony z dnia 31 maja 2021 r. skierowanego do Dyrektora tego Ośrodka, wnioskodawczyni zdecydowała się na rozwiązanie tej umowy z uwagi na pogarszający się stan zdrowia męża.

Dokonana przez organ drugiej instancji analiza materiału dowodowego w kontekście aktywności zawodowej strony obejmowała także treść ponownego przesłuchania strony, jakie miało miejsce w dniu 25 sierpnia 2022 r. W toku tego przesłuchania strona oświadczyła, że: praktycznie nie pracowała w całym swoim życiu zawodowym, przede wszystkim z uwagi na dwoje dzieci i ich niepełnosprawność. Po usamodzielnieniu się dzieci podejmowała się wyłącznie prac dorywczych, m.in. w PGR jako "pracownik dochodzący", lecz nie posiada żadnej dokumentacji poświadczającej to zatrudnienie. Dopiero w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 31 lipca 2021 r., tj. w czasie kiedy mąż chorował, podjęła się pracy w ramach umowy zlecenia z Państwowym instytutem Geologicznym – Państwowym Instytutem Badawczym z siedzibą w W. z uwagi na konieczność ponoszenia zwiększonych wydatków w związku z leczeniem męża. Do jej obowiązków należało wykonywanie pomiaru stanu wód w każdy poniedziałek. Dodatkowo, w okresie od 1 września 2020 r. do 31 maja 2021 r. strona świadczyła usługi opiekuńcze w ramach umowy zlecenia zawartej z Gminą Żukowice/GOPS. Pracowała wówczas w charakterze opiekunki od poniedziałku do piątku po 2 godzinny dziennie (1 godzina rano, 1 godzina wieczorem). Jak podkreśliła, stan zdrowia męża stale się pogarszał, gorzej się czuł, w szczególności po chemii, odczuwał coraz większy ból w związku z przerzutami do kości. Z tego powodu, strona często nie mogła wyjść z domu i zostawić męża samego.

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy Kolegium uznało, że brak aktywności zawodowej strony w dotychczasowym życiu, brak udokumentowanych okresów zatrudnienia, następnie podjęcie i wykonywanie pracy w wymiarze około 2 godzin dziennie (praca w charakterze opiekunki) oraz maksymalnie w wymiarze 5 godzin w miesiącu (pomiary stanu wód) już w okresie rozwiniętej choroby nowotworowej męża, również w okresie chemioterapii, a następnie rozwiązanie tych umów, nie stanowi wystarczającego i przekonywującego argumentu do przyjęcia, że w analizowanej sprawie skonkretyzowała się przesłanka rezygnacji przez stronę z pracy zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym mężem. Organ drugiej instancji zaznaczył, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie można postawić znaku równości pomiędzy sytuacją strony, która będąc zaangażowana przez kilka godzien dziennie w tygodniu na podstawie zawartych umów zleceń, rezygnuje następnie z ich dalszego wykonywania, z sytuacją tych opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy zmuszeni są zrezygnować z takiej aktywności zawodowej, która wymagała od nich codziennego i stałego zaangażowania. Z tego względu, organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na decyzję SKO z dnia 11 października 2022 r. strona skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie przeprowadzenia wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje.

W skardze podniesiono, że poprzestanie przez organ administracji publicznej wyłącznie na gramatycznej wykładni tego przepisu doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na tle przedstawionej argumentacji strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Zwróciło uwagę, że w sprawie zostało przeprowadzone wnikliwe i szczegółowe postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem a rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą. Kolegium uznało, że brak aktywności zawodowej strony w dotychczasowym życiu, brak udokumentowanych okresów zatrudnienia, następnie podjęcie i wykonywanie pracy w wymiarze około 2 godzin dziennie (praca w charakterze opiekunki) oraz maksymalnie w wymiarze 5 godzin w miesiącu (pomiary stanu wód) już w okresie rozwiniętej choroby nowotworowej męża, również w okresie chemioterapii, a następnie rozwiązanie tych umów, nie stanowi wystarczającego i przekonywującego argumentu do przyjęcia, że w analizowanej sprawie skonkretyzowała się przesłanka rezygnacji przez stronę z pracy zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym mężem. Organ drugiej instancji zaznaczył, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie można postawić znaku równości pomiędzy sytuacją strony, która będąc zaangażowana przez kilka godzien dziennie w tygodniu na podstawie zawartych umów zleceń, rezygnuje następnie z ich dalszego wykonywania, z sytuacją tych opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy zmuszeni są zrezygnować z takiej aktywności zawodowej, która wymagała od nich codziennego i stałego zaangażowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 poz. 259 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Kwestie sporne w sprawie koncentruję się wokół oceny, czy zasadnie organy administracji publicznej odmówiły stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Sąd podziela zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., odmienną aniżeli przyjął organ pierwszej instancji orzekający w sprawie.

Co do zasady organ drugiej instancji w wydanej decyzji dokonuje prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zastrzeżenia Sądu budzi natomiast przyjęta przez SKO ocena związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z opieki nad mężem a podjęciem zatrudnienia, którego istnienie w okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy organ ten wykluczył.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., który to przepis stanowił normatywny punkt odniesienia dla oceny zasadności wniosku skarżącej, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z orzecznictwem, przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć aktywności zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 841/22).

Jak wynika z akt sprawy, mąż wnioskodawczyni w roku 2017 r. zachorował na nowotwór prostaty. W roku 2019 r. stwierdzono u niego przerzuty do kości. Wnioskodawczyni od początku choroby opiekuje się mężem, a opieka ta z upływem czasu staje się coraz bardziej wymagająca. W związku ze zwiększonymi wydatkami z powodu choroby męża, wnioskodawczyni, nie będąc dotychczas aktywna zawodowo, podjęła się zatrudnienia w jednej z form wymienionych w art. 3 pkt 22 uś.r. Początkowo była w stanie godzić opiekę nad mężem ze świadczeniem usług w ramach umowy zlecenia. Takie umowy strona zawarła z Państwowym Instytutem Geologicznym – Państwowym Instytutem Badawczym w W. oraz Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Żukowicach. Z biegiem czasu, z uwagi na pogarszający się stan zdrowia męża, kontynuowanie przez stronę zawartych umów zlecenia okazało się niemożliwe.

Jak wynika z akt sprawy, strona współpracowała z Państwowym Instytutem Geologicznym w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 czerwca 2020 r. i od 30 czerwca 2020 r. do 31 lipca 2021 r. , a usługi opiekuńcze w GOPS świadczyła od 1 września 2020 r. do 31 maja 2021 r.

Zgodnie z twierdzeniami strony, co znajduje także potwierdzenie w znajdującym się w aktach sprawy piśmie strony z dnia 31 maja 2021 r. adresowanym do Dyrektora GOPS, rezygnacja przez stronę z kontynuowania zawartych umów zleceń spowodowana była pogarszającym się stanem zdrowia jej męża, wskutek czego strona nie mogła już dłużej godzić powierzonych jej obowiązków (opiekuńczych z ramienia GOPS i pomiaru wód podziemnych) z opieką nad chorym na nowotwór małżonkiem.

W ocenie Sądu, nie można zgodzić się z przedstawionym w zaskarżonej decyzji uzasadnieniem dla którego organ przyjął o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją strony z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Kwestia związku przyczynowo-skutkowego o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga zatem ponownej analizy.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że ustawodawca na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmuje, że umowa zlecenia wpisuje się w zakres znaczeniowy pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stanowi o tym treść art. 3 pkt 22 u.ś.r., w myśl którego, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. mowa jest o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając to na uwadze, prawidłowe rozpoznanie w stanie faktycznym sprawy przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymagało następnie oceny, czy w świetle zebranego materiału dowodowego można uznać, że rezygnacja przez stronę z zatrudnienia w postaci zawartych umów zleceń została wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Z zebranego materiału dowodowego sprawy wynika, że strona do czasu choroby męża zasadniczo nie podejmowała aktywności zawodowej. Sytuacja zmieniła się gdy u męża zdiagnozowano nowotwór, co generowało dodatkowe koszty utrzymania. Już po diagnozie męża, strona świadczyła usługi w ramach zawartych umów zleceń na rzecz dwóch podmiotów. W przypadku pierwszego podmiotu, tj. Instytutu Państwowego Instytutu Geologicznego, współpraca obejmowała okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 czerwca 2020 r. , a następie od 1 lipca 2020 do 31 lipca 2021 r. (według pierwotnych założeń umowa ta trwać miała do 30 czerwca 2023 r., co wynika z treści umowy). W przypadku umowy zawartych z GOPS współpraca trwała od września 2020 r. do 31 maja 2021 r.

W świetle dotychczasowego braku aktywności zawodowej strony, jako odpowiadające zasadom doświadczenia życiowego należy ocenić podane przez skarżącą powody zawarcia umów zlecenia, z obydwoma wymienionymi podmiotami. Niewątpliwie, choroba nowotworowa członka rodziny generuje wyższe koszty utrzymania, choćby przez konieczność kupna dodatkowych leków. Z tego względu, powołując się na wspomniane zasady doświadczenia życiowego, za wiarygodne ocenić należało twierdzenia strony co do przyczyn dla których podjęła ona aktywność zawodową w okresie choroby męża i wobec długotrwałego pozostawania do tego czasu poza zatrudnieniem. W świetle materiału dowodowego zostało również – w ocenie Sądu – wykazane, że rezygnacja z tego zatrudnienia spowodowana była pogarszającym się stanem zdrowia męża, który w następstwie przerzutów do kości wymagał intensywniejszej opieki w porównaniu z początkowym stadium choroby. Fakt stwierdzonych przerzutów choroby nowotworowej do kości wynika ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji medycznej. Opisane wyżej przyczyny dla których strona zrezygnowała z zatrudnienia wynikają z jej zeznań, treści pisma z dnia 31 maja 2021 r. kierowanego do Dyrektora GOPS z prośbą o rozwiązanie umowy zlecenia z dniem 31 maja 2021 r. i co najistotniejsze – korespondują z wynikami drugiego wywiadu środowiskowego, jaki miał miejsce dniu 5 kwietnia 2022 r. Z treści protokołu z tego wywiadu, którego fragmenty ujęte zostały także w treści zaskarżonej decyzji wynika, że stan zdrowia męża wnioskodawczyni się pogarsza, a zakres czynności, jakie strona wykonuje przy mężu ulega stale zwiększeniu. Małżonek strony jest całkowicie niesamodzielny.

Organ drugiej instancji, odmawiając przyjęcia, że w opisanych okolicznościach faktycznych sprawy występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zrezygnowaniem przez stronę z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, nie kwestionował faktu sprawowania opieki, ani tego, że jest ona stała i długotrwała. Podnosił natomiast, że nie można postawić znaku równości pomiędzy sytuacją strony, która będąc zaangażowana przez kilka godzin w tygodniu na podstawie zawartych umów zleceń rezygnuje następnie z ich dalszego wykonywania, z sytuacją tych opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy zmuszeni są zrezygnować z takiej aktywności zawodowej, która wymagała od nich codziennego i stałego zaangażowania.

W ocenie Sądu, w realiach rozstrzyganej sprawy przytoczona argumentację organu ocenić należy za niemającą uzasadnienia prawnego. Należy dostrzec, że definiując podęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.) ustawodawca nie wskazał dolnego progu godzinowego świadczenia usług w ramach umowy zlecenia. Umowa ta kształtowana jest oświadczeniami woli stron. Niewątpliwie, wynikający z umów zlecenia zakres codziennego zaangażowania miał - w obliczu choroby męża - wpływ na decyzję strony o zawarciu tych umów, albowiem był dogodny mając na uwadze jej aktualną sytuację życiową, tj. dawał możliwość pogodzenia opieki nad mężem i uzyskania dochodu.

Po drugie, w sprawie należy dostrzec, o czym była już mowa, że na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką (w ocenie Sądu spełnienie tego warunku wynika z materiału dowodowego sprawy). Co ważne, w toku postępowanie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ jest obowiązany do ustalenia, czy osoba występująca z takim wnioskiem jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2095/21).

Uzupełniająco należy wskazać, że argumentacja przedstawiona w zaskarżonej decyzji pomija drugą z przesłanek na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. tj. przesłankę niepodejmowania przez stronę zatrudnienia. W świetle braku aktywności zawodowej strony w okresie sprzed choroby męża przywołać należy pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2022 r. sygn. akt I OSK 2095/21, że ocena niepodejmowania zatrudnienia powinna być oceniana w czasie wystąpienia z wnioskiem o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym, czego nie można pominąć, w sprawie zawsze trzeba mieć na uwadze konkretny stan faktyczny. To zatem z okoliczności sprawy musi wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie odnosi się do przesłanki niepodejmowania przez stronę zatrudnienia i nie analizuje, czy zakres opieki jaką strona wykonuje przy mężu uniemożliwia jej podjęcie tego zatrudnienia.

Reasumując, w ocenie Sądu w sprawie doszło do błędnej oceny zebranego materiału dowodowego. Naruszenie przez organ art. 7, art. 77 § i art. 8 k.p.a. skutkowało błędną wykładnią art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że w sprawie nie występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez stronę z zatrudnienia a koniecznością opiekowania się niepełnosprawnym i schorowanym mężem.

Uwzględnienie skargi nie oznacza, że Sąd bez wyjątku zgadza się z zaprezentowaną tam argumentacją. Otóż nie można podzielić trafności stanowiska skargi w tej części, która traktuje o tym, że już samo legitymowanie się przez niepełnosprawnego członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przesądza, że osoba taka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w znaczeniu nadanym treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wspomniana kwestia była już przedmiotem licznych wypowiedzi sądów administracyjnych, które Sąd w całości popiera. W myśl ugruntowanego w orzecznictwie stanowiska, samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest jednoznaczne z koniecznością sprawowania nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim rozmiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub do jej niepodejmowania. Wprawdzie sama kwalifikacja niepełnosprawności i konieczności objęcia osoby niepełnosprawnej opieką pozostaje poza kompetencjami organu prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (o tym bowiem orzekają organy posiadające wiadomości specjalne), to jednak organ ma prawo i wręcz zobowiązany jest badać, czy zakres sprawowanej opieki przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia, bądź zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej (por. wyrok

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 688/22).

W stanie faktycznym sprawy, SKO nie kwestionowało tego, że mąż strony wymagała całodziennego zaangażowania w czynności opiekuńcze. Uznało natomiast, że aktywność zawodowa jakiej podjęła się strona w trakcie choroby męża i z której następnie zrezygnowała, z uwagi na niewielki stopień jej intensywności w rozumieniu całodziennego zaangażowania (zaledwie kilka godzin tygodniowo), nie może być brana pod uwagę w kontekście związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Jak już to zostało podkreślone w toku rozważań, Sąd stanowisko organu uznał w tym względzie za błędne. Prezentowany przez organ pogląd jest sprzeczny z celowościową wykładnią art. 17 ust. 1, uwzględniającą treść art. 3 pkt 22 u.ś.r., gdzie ustawodawca zawarł na potrzeby ustawy definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

Zawarte w punkcie II sentencji wyroku orzeczenie o kosztach postępowania znajduje swoją podstawę w treści art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.

W toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organów jest ponowna analiza materiału dowodowego w kontekście wystąpienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym i schorowanym mężem, przy uwzględnieniu wyrażonego stanowiska Sądu.