Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 453/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 25, art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2 i 2,
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 7, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 6 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia 21 stycznia 2015 r. nr [...]; 2. przyznaje radcy prawnemu O. D. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 295,20 zł ( dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20 groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 marca 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia 21 stycznia 2015 r., nr [...] Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Burmistrza w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzjami: z dnia 23 sierpnia 2013 r., nr [...], obejmującej okres świadczeniowy 2009/2010, w wysokości 5.400 zł wraz z ustawowymi odsetkami; z dnia 28 sierpnia 2013 r. nr [...], obejmującej okres świadczeniowy 2010/2011, w wysokości 5.400 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz z dnia 17 lutego 2014 r., nr [...], obejmującej okres świadczeniowy 2011/2012, w wysokości 3.150 zł wraz z ustawowymi odsetkami, P. R. (dalej: strona, skarżący) jako dłużnik alimentacyjny został zobowiązany do zwrotu świadczeń w łącznej wysokości 13.950 zł wypłaconych J. B. na rzecz osób uprawionych: M. R. i M. R. z funduszu alimentacyjnego.

Wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2014 r. P. R. zwrócił się do Miejskiego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o umorzenie należności z tytułu wypłaconych J. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz ww. osób uprawionych łącznie z odsetkami ustawowymi w całości.

Decyzją z dnia 21 stycznia 2015 r., nr [...], Burmistrz odmówił P. R., jako dłużnikowi alimentacyjnemu, umorzenia kwot głównych wraz z ustawowymi odsetkami wynikającymi z powyższych decyzji. Podstawę wydanego rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 1 i 2 oraz art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze już dwukrotnie uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania (decyzją z dnia 16 lipca 2014 r., nr [...] oraz z dnia 17 listopada 2014 r., nr [...]).

W celu ustalenia sytuacji materialnej strony, organ w dniu 12 stycznia 2015 r. przeprowadził wywiad środowiskowy, na podstawie którego ustalił, że na dochód rodziny składają się: zasiłek rodzinny w kwocie 212 zł, świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1000 zł oraz dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego w kwocie 502,50 zł. Łączna kwota dochodu wynosi 1.714,50 zł. Ponadto rodzina objęta jest pomocą ze strony Miejskiego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w postaci opłacania posiłków w szkole dla córek. Zaś na wydatki składają się następujące opłaty: gaz (56 zł), energia (120 zł), telefon (100 zł), internet (55 zł), wywóz nieczystości płynnych i stałych (50 zł), rata kredytu gotówkowego (198 zł), rata za kosę spalinową (100,76 zł), zakup opału na zimę (1000 zł). Ponadto stwierdzono, że nikt z członków rodziny strony nie choruje, a sytuacja zdrowotna rodziny jest dobra. Strona nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności i tym samym może podjąć się każdej pracy na stałe. Od poprzedniego wywiadu sytuacja strony się nie zmieniła. Strona nadal jest na etapie poszukiwania pracy ale zdaniem organu postawa strony jest bierna.

Po przeprowadzonej analizie dochodów oraz wydatków, w ocenie organu, strona nie ujawniła wszystkich uzyskiwanych dochodów oraz oświadczyła nieprawdę: po pierwsze strona zataiła przed organem, że zawarła umowę pożyczki gotówkowej w banku [...] na zakup kosiarki z terminem spłaty od czerwca 2014 r. do marca 2015 r. jednakże brak dowodu zakupu, po drugie że bank udzielił również pożyczki gotówkowej w kwocie 1749,33 zł na okres od 11 lipca 2014 r. do 30 kwietnia 2015 r. Kwota raty pożyczki powiększonej o opłatę za prowadzenie rachunku przez bank wynosi 194,37 zł i wymaga spłaty co miesiąc począwszy od 30 sierpnia 2014 r. Organ analizując umowę pożyczki z dnia 11 lipca 2014 r. zauważył że strona zaciągając pożyczkę oświadczyła nieprawdę, że nie ma nikogo na utrzymaniu, podczas gdy rodzina strony składa się z trzech osób. W ocenie organu strona jest osobą niewiarygodną.

Podsumowując organ uznał, że sytuacja dochodowa strony jest trudna, a dochody mogą nie starczyć na zaspokajanie niezbędnych potrzeb, co jednak nie uzasadnia umorzenia należności ha podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Instytucja ta jest instytucją wyjątkową, a zatem tylko zaistnienie po stronie dłużnika alimentacyjnego wyjątkowych okoliczności uzasadnia zastosowanie przedmiotowego przepisu.

Skarżący, nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem, wniósł odwołanie od powyższej decyzji kwestionując m.in. dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego w kwocie 502,50 zł, które nie są realnymi dochodami rodziny; fakt składania przez stronę fałszywych oświadczeń i fakt zatajania zaciągania pożyczek. Również zarzucił, iż błędnie organ uznał, że skoro strona nie posiada dowodu zakupu kosiarki to jej faktycznie nie posiada. Podczas wywiadu środowiskowego organ mógł to sprawdzić, czego nie uczynił. Zaznaczył, iż organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie przyjął, że nie ujawnia on wszystkich dochodów, zwłaszcza że nie zanegował ponoszonych wydatków i dochodów. Zarzucił, że nie zwrócono się z pytaniem o powstałe wątpliwości i rozbieżności. Strona w odwołaniu odnosiła się również do kwestii zawiadomienia prokuratury przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej o możliwości popełnienia przez stronę przestępstwa z art. 233 § 1 k.k. zwracając uwagę, iż zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa jest z tej samej daty co decyzja organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję wydaną przez organ niższej instancji, wyjaśniło w uzasadnieniu decyzji, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i decyzja w przedmiotowej sprawie ma charakter uznaniowy, zatem organ I instancji nawet w przypadku stwierdzenia, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego jest trudna może nie uwzględnić wniosku. W ocenie organu odwoławczego, decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący nie zgodził się z zaskarżonym rozstrzygnięciem i wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji. W uzasadnieniu skargi podniósł te same zarzuty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8 art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga P. R. zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 marca 2015 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z dnia 21 stycznia 2015 r., którą odmówiono P. R. - dłużnikowi alimentacyjnemu, umorzenia należności z tytułu wypłaconych J. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawionych: M. R. i M. R. w łącznej wysokości 13.950 zł wraz z odsetkami ustawowymi.

Przeprowadzona kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji doprowadziła do stwierdzenia, że została ona wydana z istotnym naruszeniem prawa, które skutkuje wyeliminowaniem tego aktu z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 27 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z tym przepisem ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Stosownie zaś do art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.

Decyzja podejmowana przez organ administracji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter uznaniowy (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2011 r., I OSK 1794/10, LEX nr 1082675), jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Z decyzji tej musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 listopada 2011 r., II SA/Lu 636/11, LEX nr 1152937).

Skoro zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy, co prawidłowo podniósł organ odwoławczy, to prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że wniosek dłużnika z dnia 25 kwietnia 2014 r. dotyczył umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych łącznie z odsetkami ustawowymi, co wynika jednoznacznie z jego treści. Niewątpliwie wnioskowany przez dłużnika zakres umorzenia, nie tylko wpływa, ale i determinuje treść rozstrzygnięcia.

Przy czym, co ważne, żądanie dłużnika alimentacyjnego było już przedmiotem dwukrotnego rozstrzygania przez organy. Wcześniejsze decyzje organu pierwszej instancji zostały przez organ odwoławczy uchylone (odpowiednio decyzjami z dnia 16 lipca 2014 r. i z dnia 17 listopada 2014 r.), a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. Przy czym jak wskazano w ostatniej decyzji kasacyjnej istotne zastrzeżenia budziła przede wszystkim analiza i wysnute wnioski z materiału dowodowego sprawy.

W świetle przywołanego przepisu art. 30 ust. 2 ustawy nie może budzić wątpliwości, że podstawową przesłankę, którą należy rozważyć rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego jest - jego sytuacja dochodowa i rodzinna.

Dlatego dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy należało odpowiedzieć na pytanie: czy sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego przemawiała za umorzeniem należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego? A udzielenie odpowiedzi na to pytanie wymagało od organów dokonania szczegółowej analizy i oceny sytuacji dochodowej oraz rodzinnej wnioskodawcy.

Takiej szczegółowej analizy i oceny, zwłaszcza sytuacji rodzinnej skarżącego, zdaniem Sądu, organy obu instancji nie dokonały. Organy skupiły się przede wszystkim na sytuacji dochodowej skarżącego, natomiast zasadniczo nie odniosły się do jego sytuacji rodzinnej.

Sytuacja rodzinna, jest o tyle istotna, że obecnie dłużnik samotnie wychowuje i ma na swoim utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci – M. R. i M. R. Tym samym ciążący na nim obowiązek spłaty zadłużenia przekłada się bezpośrednio na sytuację życiową i materialną dzieci, czego organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę.

Organy nie ustosunkowały się do twierdzeń skarżącego (podnoszonych we wniosku, jak i w toku postępowania), w których opisuje trudną sytuację rodzinną. Skarżący m.in. podnosił, że obecnie sam wychowuje małoletnie dzieci, które od 2011 r. ze względów na ich bezpieczeństwo są razem z nim (z uwagi na pobyt ich matki w szpitalu psychiatrycznym), zaś w 2012 r. zostało powierzone mu wykonywanie władzy rodzicielskiej. Dzieci pozostają na jego wyłącznym utrzymaniu i wymagają stałej opieki. Od tego też czasu musi zapewnić byt nie tylko sobie, ale również godne warunki życia i nauki dzieciom. Podejmuje się różnych dorywczych prac, gdyż z uwagi obecną sytuację na rynku o stałą pracę nie jest łatwo.

Oparcie przez organy oceny sytuacji rodzinnej, a także i rozstrzygnięcia, jedynie na stwierdzeniu że, "dzieci wiele w życiu doświadczyły i wymagają opieki, lecz w takcie pobytu w szkole jak również możliwości skorzystania od godz. 6.50 do 15.40 ze świetlicy szkolnej, ma Pan możliwość podjęcia pracy", jest nie tylko nie wystarczające, ale i nie dopuszczalne, zwłaszcza wobec braku jakichkolwiek innych ustaleń w tym zakresie.

Ponadto organy wskazując, że skarżący jest zdrowy i zdolny do pracy, a jej nie podejmowanie spowodowane jest brakiem dobrej woli, powinny wziąć pod uwagę nie tylko wiek czy wykształcenie strony, ale przede wszystkim realne możliwości podjęcia pracy na danym terenie. Organy nie poczyniły żadnych ustaleń w tym przedmiocie oraz nie wyjaśniły czy istotnie skarżący samotnie wychowując dzieci z uwagi na ich wiek może podejmować się pracy innej niż tylko dorywczej.

Tym samym nie można uznać, aby organy rozważyły sytuację rodzinną wnioskodawcy, do czego były zobowiązane w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy. Nie można zatem przyjąć, że dokonana analiza i ocena były dostateczne i pozwalały na prawidłowe rozpoznanie wniosku skarżącego.

Należy tu zaznaczyć, że na potrzebę dokonania takiej oceny słusznie wskazywał organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia 17 listopada 2014 r. podnosząc, że "organ powinien mieć na względzie sytuację pozostających na utrzymaniu dzieci. Ocenić realną możliwość spłaty". Organ pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę nie uczynił tego, a organ odwoławczy to zaakceptował.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek szczególnej dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie powinno stwarzać (stronie postępowania oraz organowi wyższego stopnia, bądź sądowi administracyjnemu) możliwość kontroli prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Tu zaznaczyć trzeba, że w decyzji organu pierwszej instancji brak jest ustaleń faktycznych związanych z dochodem uzyskanym z gospodarstwa rolnego i tym samym nie można tej okoliczności zweryfikować.

Przechodząc dalej, to w okolicznościach niniejszej sprawy uprawniony jest pogląd, że organy oceniając aktualną sytuację dochodową skarżącego nie poddały logicznej i obiektywnej ocenie zgromadzonego materiału (stosownie do wskazań organu odwoławczego).

Po pierwsze, z jednej strony, badając sytuację dochodową skarżącego, organ pierwszej instancji stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że "dochody jakie Pan posiada mogą wprawdzie nie pozwolić na samodzielne zaspokajanie swoich niezbędnych potrzeb i życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także nie wyklucza się, że wystąpi konieczność sięgania przez Pana jako zobowiązanego do środków pomocy państwa", z drugiej zaś strony uznał, iż te okoliczności nie są wystarczające do umorzenia wymaganej należności (nie wyjaśniając dlaczego). Organ zaś odwoławczy utrzymując decyzję organu pierwszej instancji w mocy, podtrzymał stanowisko tego organu.

Tym samym organy obu instancji przyjęły, że sytuacja rodziny skarżącego jest nie tylko trudna, ale wręcz, że sytuacja ta nie pozwala na zaspokajanie niezbędnych potrzeb i na życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomimo to, jednocześnie stwierdziły, że w okolicznościach faktycznych sprawy (nie wskazując nawet o jakie chodzi) brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku.

Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, co do faktów, jak i co do prawa, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Decyzje te nie mogą opierać się na wzajemnie wykluczających się stwierdzeniach, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Trzeba też w tym miejscu przypomnieć, że w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego z dnia 16 lipca 2014 r. organ ten zasadnie wskazywał, nawiązując do poglądów judykatury, że "egzekucja zaległych świadczeń nie powinna prowadzić do sytuacji, w której dłużnik Skarbu Państwa w ostateczności stanie się beneficjentem środków z pomocy społecznej. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym".

Poza sporem było zaś w sprawie, że rodzina skarżącego już obecnie utrzymuje się częściowo ze środków pomocowych (zasiłek rodzinny i bezpłatne obiady dla dzieci w szkole).

Po drugie, organ administracji nie może w decyzji stawiać pytań, na które nie można udzielić odpowiedzi w oparciu o materiał dowodowym sprawy (zwłaszcza w sytuacji, gdy organ nie podejmuje czynności, które zmierzają do wyjaśnienia istniejących wątpliwości czy też rozbieżności). Organ nie może opierać się na przypuszczeniach ani formułować twierdzeń bez poparcia ich konkretnymi dowodami. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji zarzucił m.in., że skarżący ukrywa swoje dochody oraz że zataił zawarcie pierwszej umowy pożyczki gotówkowej w banku [...] (przeznaczonej zgodnie z oświadczeniem strony na zakup kosy spalinowej). W związku z tym organowi nasunęły się wątpliwości i pytanie, dotyczące braku dowodu jej zakupu oraz jej przeznaczenia. Odnośnie drugiej pożyczki gotówkowej organ postawił pytanie w jakim celu strona zawarła umowę pożyczki gotówkowej mając świadomość o ciążącym na nim zadłużeniu. Przy czym organ stawiając pytania w uzasadnieniu decyzji, nie zwrócił się nawet o udzielenie wyjaśnień w tym zakresie przez skarżącego.

Jeżeli organ ma wątpliwości albo uzna że dana okoliczność nie jest dostatecznie wyjaśniona, to zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego ciąży na nim obowiązek prowadzenia w tym celu postępowania wyjaśniającego i dokładnego ustalenia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a.). Przy czym postępowanie dowodowe powinno poprzedzać wydanie rozstrzygnięcia, zaś strona winna mieć możliwość czynnego w nim udziału, jak i mieć zagwarantowane prawo do złożenia stosownych wyjaśnień (art. 10 § 1 k.p.a.).

W odwołaniu skarżący wypowiedział się m.in. w kwestii zasygnalizowanych przez organ pierwszej instancji wątpliwości, w tym dotyczących zakupu kosiarki w związku z podejmowaniem prac dorywczych (koszenie trawy). Odnosząc się zaś do kwestii pożyczek skarżący wyjaśnił, że sytuacja materialna rodziny jest dramatyczna (życie na granicy ubóstwa), jednak organ odwoławczy pominął to. Przy czym, co ważne dla prawidłowego rozpoznania sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się w ogóle do zarzutów sformułowanych przez skarżącego w obszernym odwołaniu. Nie może ujść uwadze, że podniesione zarzuty nawiązywały również do wcześniejszych zaleceń zawartych w decyzjach kasacyjnych wydanych przez ten organ oraz ich realizacji, w tym konieczności dokonania aktualnej i bieżącej oceny nie tylko sytuacji dochodowej, ale i sytuacji rodzinnej strony.

Organ odwoławczy ograniczył się do skrótowego przedstawienia przebiegu postępowania, powtórzenia treści przepisów i stwierdzenia, że materiał dowodowy potwierdza trudną sytuację dochodową i rodzinną, która nie przemawia jednak za uwzględnieniem wniosku. Uznając tym samym kwestionowaną przez skarżącego decyzję organu pierwszej instancji za prawidłową.

Należy w tym miejscu podkreślić, że organowi odwoławczemu przysługują zarówno kompetencje kontrolne, jak i merytoryczne. Oznacza to, że powinien on sprawę rozpatrzyć nie tylko z punktu widzenia kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale nadto powinien rozpoznać sprawę merytorycznie. Wynika to jednoznacznie z wyrażonej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Analiza uzasadnienia organu odwoławczego uprawnia do jednoznacznego stwierdzenia, że organ ten pominął zarzuty odwołania, ale również nie rozpoznał ponownie sprawy. Jak podnosi się w doktrynie prawa - "dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, a ponownie rozpoznanie sprawy administracyjnej (B. Adamiak, Odwołanie w polskim systemie postępowania administracyjnego, Wrocław 1980, str. 144 i nast.).

Takie postępowanie organu odwoławczego narusza również przepis art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Nie można bowiem przyjąć w świetle poczynionych uwag, aby należycie i wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko. Powoduje to jednocześnie niemożność dokonania prawidłowej kontroli sądowej zapadłej decyzji, a braki uzasadnienia pozbawiają stronę możliwości ustosunkowania się do okoliczności leżących u podstaw podjęcia określonego rozstrzygnięcia i należytej obrony swoich praw. Tym bardziej, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z decyzją uznaniową.

W ocenie Sądu, zaniechania w powyższej opisanym zakresie powodują, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W konsekwencji organy dopuściły się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z opisanym powyżej naruszeniem przepisów postępowania, i z tych przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

O wynagrodzeniu radcy prawnego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w zw. z § 15 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" oraz § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy winny uwzględnić poczynione powyżej uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w tym zwłaszcza poczynią niezbędne ustalenia w celu dokonania pełnej oceny - sytuacji rodzinnej -skarżącego, stanowiącej równorzędną przesłankę umorzenia należności alimentacyjnych. Uzupełnią także materiał dowodowy w zakresie koniecznym do wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości i rozbieżności. Następnie zaś dokonają jego oceny, której dadzą wyraz w uzasadnieniu spełniającym wymogi prawa.

Stosownie do treści art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.