Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1083/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 148 par. 2, art. 149, 145 par. 1 pkt 4, art. 151 par. 2, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant: starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 15 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w Konstancinie-Jeziornie, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 981/20, w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w Konstancinie-Jeziornie, na decyzję Wojewody Śląskiego, z dnia 25 maja 2020 r. nr NWXIV.7581.9.25.2019, w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji w sprawie udostępnienia nieruchomości z naruszeniem prawa, oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 981/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] S.A. w Konstancinie-Jeziorna na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 25 maja 2020 r. nr NWXIV.7581.9.25.2019 w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji w sprawie udostępnienia nieruchomości z naruszeniem prawa.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Wojewoda Śląski utrzymał w mocy decyzję Starosty Będzińskiego z dnia 30 lipca 2019 r. stwierdzającą wydanie decyzji Prezydenta Miasta Będzina z dnia 8 sierpnia 1978 r. (zezwalającej [...] w Będzinie na wejście w teren celem budowy linii napowietrznej 220kV Łagisza - Katowice) z naruszeniem prawa w części dotyczącej działki nr [...] oraz stosownie do art. 146 § 1 k.p.a. odmówił jej uchylenia ponieważ od dnia doręczenia decyzji upłynęło pięć lat. Zdaniem organu odwoławczego, organ prawidłowo ustalił, że składający wniosek o wznowienie postępowania bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu, osoby będące właścicielami przedmiotowej działki nie zostały wymienione czy to w sentencji tej decyzji, czy też w jej rozdzielniku. Zgodnie jednak z art. 146 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych m.in. w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. nie może nastąpić, jeżeli od daty doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Wprawdzie nie udało się pozyskać całości akt sprawy, w tym potwierdzeń odbioru kwestionowanej decyzji, jednak należy przyjąć, iż doszło do doręczenie tej decyzji. Inwestycja została bowiem zrealizowana, czyli inwestor musiał legitymować się tytułem prawnym do nieruchomości, a takim tytułem była właśnie decyzja wydana na podstawie art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Nadto Starosta Będziński w zaświadczeniu z 18 sierpnia 2018 r. potwierdził ostateczność tej decyzji. Uwzględniając zatem znaczny upływ czasu od wydania przez Prezydenta Miasta Będzina tej decyzji (tj. ponad 40 lat), należało przyjąć, iż upłynęło 5 lat od jej doręczenia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła [...] S.A. w Konstancinie-Jeziornie.

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Zdaniem sądu, organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie i prawidłowo ustaliły, że składający wniosek o wznowienie postępowania bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu dlatego też prawidłowo stwierdzono wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jednocześnie prawidłowo organ z uwagi na upływ terminu z art. 146 kpa nie mógł uchylić tej decyzji.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] SA w Konstancinie-Jeziornie zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. :

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. art. 148 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 149 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi spółki [...] S.A., spowodowane błędnym zastosowaniem powyższych przepisów i przyjęcie, że wnioskodawcy [...] i [...] dochowali terminu do złożenia wniosku o wznowienia postępowania opartego na przesłance zawartej w przepisie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., co skutkowało wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania;

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi spółki [...] S.A. spowodowane błędnym zastosowaniem powyższych przepisów i przyjęcie, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy wykazane zostały wszystkie przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania, w szczególności przesłanka braku winy, w sytuacji gdy z okoliczności sprawy wynika, iż osoby będące właścicielami nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej mogły wziąć czynny udział w postępowaniu w powyższym przedmiocie;

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 151 § 2 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi spółki [...] S.A., spowodowane błędnym zastosowaniem powyższych przepisów i stwierdzenie, iż decyzja Prezydenta Miasta Będzin z dnia 8 sierpnia 1978 r. nr RZGT - 8221/867/7 w części dotyczącej działki nr [...] została wydana z naruszeniem przepisów prawa, w sytuacji gdy został uchybiony termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, a w toku postępowania nie zostało wykazane kumulatywne ziszczenie się przesłanek zawartych w przepisie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.;

- art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi spółki [...] S.A., spowodowane błędnym zastosowaniem powyższych przepisów, a w konsekwencji utrzymanie w mocy postanowienia Starosty Będzińskiego z dnia 26 lutego 2019 r. oraz decyzji Starosty Będzińskiego z dnia 30 lipca 2019 r., podczas, gdy z okoliczności stanu faktycznego wynika, iż Wnioskodawcy uchybili terminowi do złożenia wniosku, a ponadto brak jest przesłanek uzasadniający zawartych w przepisie art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do uznania, iż decyzja nr RZGT-8221/687/78 z dnia 8 sierpnia 1978 r. Prezydenta Miasta Będzina została wydana z naruszeniem prawa;

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi spółki [...] S.A. spowodowane błędnym zastosowaniem powyższych przepisów, a w konsekwencji dokonanie dowolnej oceny zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego polegającego na uznaniu, iż brak jest w aktach sprawy dowodu wskazującego, iż Wnioskodawcy dowiedzieli się o wydaniu decyzji wywłaszczeniowej w innej, niż wskazywana przez nich, dacie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do wydania postanowienia w przedmiocie wznowienia postępowania mimo uchybienia terminowi.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i umorzenie postępowania w sprawie; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wnieśli [...] oraz [...] dochodząc jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Odmówić słuszności należy zarzutowi naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. art. 148 § 2 w zw. z art. 149 k.p.a. – zarówno z treści decyzji poddanej kontroli w postępowaniu wznowieniowym, jak i jej rozdzielnika wynika, że decyzji tej nie skierowano do Wnioskujących. Zatem jedynie inne pośrednie formy powzięcia informacji o istnieniu decyzji należało brać pod uwagę. Z akt sprawy, w tym m.in. z pisma strony skarżącej z dnia 16 września 2016 r. skierowanego do Sądu Okręgowego w Katowicach wynika, że strona wnioskująca nie miała wcześniej wiedzy na temat decyzji, zaś wnioskujący twierdzą, że o decyzji dowiedzieli się właśnie z tego pisma, które otrzymali 23 września 2016 r. Z kolei wniosek o wznowienie postępowania wnioskodawcy złożyli dnia 12 października 2016 r. zachowując tym samym miesięczny termin do jego złożenia, zaś strona skarżąca nie udowodniła, że było inaczej. Trudno bowiem uznać za pewne, że - jak twierdzi skarżąca kasacyjnie – momentem, w którym Wnioskodawcy dowiedzieli się o wydaniu decyzji był moment doręczenia ich pełnomocnikowi odpowiedzi na wniosek o ustanowienie służebności przesyłu z dnia 1 lipca 2013 r. zawierający kopie decyzji dot. działki nr [...], graniczącej z działką wskazaną w spornej decyzji. Na powyższą okoliczność Skarżąca przedłożyła także dowód nadania ww. pisma do pełnomocnika Wnioskodawców. Po pierwsze, dowód nadania nie jest dowodem doręczenia (czyli pewną informacją). Po drugie, jak już wskazał Sąd I instancji, i jak wskazuje sama skarżąca kasacyjnie - decyzja dotyczyła działki nr [...]. Nie jest to działka należąca do wnioskodawców. Trudno zatem uznać, by Wnioskujący o wznowienie postępowania wiedzieli o kontrolowanej w niniejszym postępowaniu decyzji wcześniej. Prawidłowo zatem organ wszczął postanowieniem postępowanie wznowieniowe (art. 149 k.p.a.). Z tej argumentacji wynika zaś bezpodstawność również drugiego zarzutu skargi kasacyjnej, tj. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Zarówno orzecznictwo, jak i doktryna wypracowały zgodne stanowisko odnośnie braku winy (por. B. Adamiak, Weryfikacja decyzji i postanowień w trybach nadzwyczajnych, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2022, s. 427–449). Dla ziszczenia się przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego konieczne jest aby brak udziału strony w postępowaniu administracyjnym był przez nią niezawiniony. Nie budzi wątpliwości w niniejszej sprawie, że wnioskodawcy nie brali udziału w postępowaniu w 1978 r. z kolei, przesłanka braku winy wynika już z samego faktu nie uwzględnienia wnioskujących w postępowaniu poprzez nie doręczenie im decyzji, nie uwzględnienie ich w rozdzielniku tej decyzji ani w treści samej decyzji. Trudno zatem uznać za winnych tych, których organ pominął w postępowaniu. Przesłanka braku winy strony oznacza sytuację, w której strona nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania lub nie została dopuszczona do udziału w istotnych czynnościach procesowych albo nie mogła w nich brać udziału z powodów przez nią niezawinionych. Nie jest przy tym wymagane, aby winę w tym zakresie ponosili inni uczestnicy postępowania lub organ administracyjny. Przesłanka braku winy wnioskodawców w niebraniu udziału w postępowaniu została zatem oceniona prawidłowo przez orzekające w sprawie organy, a następnie Sąd I instancji.

Nie sposób podzielić także zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 151 § 2 k.p.a. - jak już wyżej wskazano – skoro strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu oraz zachowano termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania – organ winien był wznowić postępowanie i poddać kontroli decyzję z 1978 roku w postępowaniu wznowieniowym. Jednocześnie z uwagi na termin wydania decyzji poddanej kontroli i prawdopodobieństwo jej prawidłowego doręczenia wszystkim stronom postępowania (co wynika z faktu zrealizowania inwestycji przez inwestora, czyli inwestor musiał dysponować tytułem prawnym do nieruchomości, a tym tytułem była właśnie decyzja wydana na podstawie art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, czyli kwestionowana w omawianym postępowaniu wznowieniowym decyzja z dnia 8 sierpnia 1978 r. ) oraz stosownie do art. 146 § 1 k.p.a. w zw. z art. 151 § 2 k.p.a. organ nie mógł tej decyzji uchylić ani wydać innej a jedynie ograniczyć się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.

W konsekwencji powyższego odmówić słuszności należy także zarzutowi naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skoro bowiem całą procedurę wznowieniową organ administracyjny przeprowadził prawidłowo to i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji było zasadne.

Jednocześnie z wszystkich powyższych niesłusznie postawionych zarzutów wynika kolejny niezasadny zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. W świetle przedstawionej argumentacji trudno się zgodzić ze skarżącą kasacyjnie by oba orzekające w sprawie organy administracyjne, a następnie Sąd I instancji dowolnie oceniły zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy. Postępowanie przeprowadzono prawidłowo i bez uchybień w świetle przywołanych art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co zasadnie zaaprobował Sąd I instancji.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, Sąd wojewódzki zasadnie zastosował art. 151 p.p.s.a.

Z omówionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.