Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2522/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Jolanta Augustyniak – Pęczkowska, Sędzia WSA Bożena Więch – Baranowska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Dorota Wasiłek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2013r. sprawy ze skargi Agencji [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2012r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją wydana dnia [...] lipca 2012r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy własną decyzje z dnia [...] stycznia 2012r.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu wniosku właściciela nieruchomości, Skarbu Państwa – Agencji [...], z dnia 9 marca 2011r. o skreślenie z rejestru zabytków części oficyny mieszkalno-gospodarczej zlokalizowanej na działce nr ew. [...] obręb [...] W. przy ul. [...] w W. oraz budynku gospodarczego, określonego we wniosku jako dawna kuźnia, usytuowanego na działce nr ew. [...] przy ul. [...] w W., kontrolowaną decyzją z dnia [...] stycznia 2012r. odmówił skreślenia z rejestru zabytków części oficyny mieszkalno-gospodarczej oraz umorzył postępowanie w sprawie budynku gospodarczego, określonego we wniosku jako dawna kuźnia. Organ wskazał, że w stosunku do części oficyny mieszkalno-gospodarzej objętej wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków, nie zachodzi żadna z przesłanek, wymienionych w przepisie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Obiekt nie utracił wartości decydujących o wpisaniu do rejestru zabytków. Jego wartość nie została również zdyskwalifikowana wobec nowych ustaleń naukowych. Odnośnie budynku gospodarczego ustalono, że nie jest objęty wpisem do rejestru zabytków, zatem zgodnie z przepisem art. 105 § 1 kpa, umorzono postępowanie w sprawie skreślenie go z rejestru zabytków.

Wniosek do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków części oficyny mieszkalno-gospodarczej zlokalizowanej na działce nr ew. [...] obręb [...] W. przy ul. [...] w W., należącej do założenia pałacowo-parkowego w W., z zachowaniem ustawowego terminu, złożył Skarb Państwa – Agencja [...], podnosząc, że w jego ocenie zostały spełnione przesłanki warunkujące możliwość skreślenia przedmiotowego obiektu z rejestru zabytków. Stan techniczny budynku jest bardzo zły i stanowi poważne zagrożenie dla życia i zdrowia osób postronnych. Zdaniem strony, stopień zniszczeń jest na tyle znaczny i na tyle głęboko ingeruje z oryginalną substancje budynku, że przesądza o utracie wartości, której ocena powinna być dokonana przez pryzmat, że wnioskowany obiekt stanowi część zabytkowego założenia pałacowo-parkowego w W., którego układ przestrzenny został zaburzony poprzez wytyczenie przez jego folwarczną część asfaltowej drogi. Jak oceniła strona, o wartość zabytku stanowi bowiem także kontekst zabudowy posesji, a ta utraciła walory zespołu zabytkowego.

Organ podał, że ze zgromadzonego materiału w sprawie wynika, że Wojewódzki Konserwator Zabytków we W. w dniu [...] maja 1990r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] założenie pałacowo-parkowe w W. składające się z parku, ogrodzenia z bramą wjazdową, ruin kaplicy grobowej, oraz dziedzińca gospodarczego otoczonego z trzech stron zabudową gospodarczą. W uzasadnieniu wskazano, że założenie pałacowo – parkowe w W. zostało ukształtowane ok. 1860-1880 r., i podkreślono, że dawny układ dróg parkowych został zachowany w całości.

Założenie pałacowo-parkowe w W. zostało ukształtowane w ok. 1860-1880r. O dzisiejszym kształcie części folwarcznej zdecydowały zakrojone na szeroką skalę prace budowlane prowadzone na początku XX w. Pierwotnie w skład przedmiotowego zespołu wchodziły następujące obiekty: pałac (wzniesiony w 1905r., wyburzony po 1945r.), park otoczony ogrodzeniem z bramą wjazdową, ruiny kaplicy grobowej z pocz. XX w. oraz dziedziniec folwarczny otoczony z trzech stron zabudową gospodarczą: oficyna mieszkalna (prawdopodobnie dawną kuźnią), oficyną pałacową (pełniąca funkcję domu mieszkalnego), oficyną mieszkalno-gospodarczą, oficyną pałacową (prawdopodobnie dawną rządówką), oficyna mieszkalną ze świetlicą Straży Pożarnej, ciągiem budynków gospodarczych przy ul. [...], na który składały się trzy oficyny mieszkalno-gospodarcze oraz spichlerz. Od momentu powstania do końca II wojny światowej majątek ten był w posiadaniu rodów: T., v. P., F.-L., v. S., W. o L.. Po 1945 r. na terenie folwarku działało Państwowe Przedsiębiorstwo Zwierząt Rzeźnych we W., Tuczarnia i Baza Opasowa "W". Obecnie układ przestrzenny folwarku jest zaburzony poprzez wytyczenie drogi asfaltowej pośrodku założenia folwarcznego. Zwarta zabudowa południowej pierzei zachodniego majdanu folwarcznego – ciąg budynków gospodarczych przy ul. [...] - została przerwana poprzez wyburzenie obiektu środkowego, pełniącego zapewne funkcję spichlerza.

Przedmiotem niniejszego postępowania są obiekty gospodarcze położone na działce nr ew. [...] obręb [...] W. przy ul. [...] w W.: część oficyny mieszkalno-gospodarczej oraz dobudowany do niej budynek gospodarczy.

Pochodząca z pocz. XX w oficyna gospodarcza, wymieniona jest w pkt 4 lit. a załącznika decyzji wpisu do rejestru: "oficyna mieszkalno-gospodarcza-murowana, tynkowana, półtorej kondygnacjowa, kryta wysokim dachem ceramicznym, dwuspadowym; elewacja zdobiona lizenami, między którymi w części parterowej blendy w formie arkad; otwory okienne wybite współcześnie; doczyści mieszkalnej przylegający budynek stodoły"; stanowi część dawnego ciągu zabudowań gospodarczych przy ul. [...]. Obiekt ten składa się z budynku mieszkalnego (dawniej inwentarskiego) położonego na działce nr ew. [...] i budynku gospodarczego, obecnie nie użytkowanego (dawnej stodoły) zlokalizowanego na działce nr ew. [...]. Nieruchomość ta posiada obecnie adres – ul. [...]. Oficyna stanowi całość pod względem konstrukcyjnym – wspólna konstrukcja dachu i ściany magistralne. Podczas adaptacji części inwentarskiej na mieszkania przemurowano ścianę dzielącą górna kondygnację części zachodniej od jednoprzestrzennego wnętrza stodoły. W ostatnich latach w części inwentarskiej zostały także zamurowane blendy w formie arkad. Wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków objęta jest wyłącznie część budynku pełniąca pierwotnie funkcję stodoły.

W aktach sprawy znajduje się opinia o sporządzenie której organ prowadzący postępowanie wystąpił do Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Podczas oględzin budynku w dniu 4 października 2011r., w których zapewniono udział stronom, potwierdzono podnoszony przez wnioskodawcę zły stan zachowania obiektu, bliski katastrofie budowlanej. Z tym jednak, że w obecnym stanie zachowania obiekt nie utracił walorów posiadanych w chwili wpisu do rejestru zabytków: czytelny zarys rzutu, zachowaną bryłę, dyspozycję funkcjonalną wnętrz oraz istotną rolę w krajobrazie wsi jako relikt dawnej pierzei majdanu folwarcznego. Zachował swoją formę architektoniczną z początku XX w., a w obecnym stanie możliwy jest jego remont. W związku z powyższym Narodowy Instytut Dziedzictwa zaopiniował negatywnie wniosek o skreślenie z rejestru zabytków objętej wnioskiem części oficyny mieszkalno-gospodarczej, ponieważ nie zachodzi żadna z przesłanek do jej skreślenia z rejestru zabytków. Obiekt w objętej postępowaniem części, nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości, jak również nie zostały zakwestionowane one w nowych ustaleniach naukowych.

W tej sytuacji organ uznał, że w stosunku do objętej wnioskiem części budynku oficyny mieszkalno-gospodarczej, nie zachodzi żadna z przesłanek skreślenia z rejestru zabytków określonych w przywołanym powyżej przepisie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Przedmiotowa część jest w złym stanie technicznym, niemniej zachowała walory historyczne i naukowe, będące podstawą objęcia jej wpisem do rejestru zabytków. Podkreślił, iż część oficyny mieszkalno-gospodarczej położona na działce nr ew. [...], pełniąca pierwotnie funkcje stodoły, posiada w większości oryginalną substancję zabytkową. Zachowała się bryła obiektu oraz w znacznym stopniu także konstrukcja ścian, dachu i układ przestrzenny wnętrza. Co istotne oficyna nadal pełni istotną rolę w krajobrazie kulturowym wsi jako relikt dawnej pierzei majdanu folwarcznego. Budynek ten stanowi materialne dziedzictwo przeszłości regionu oraz istotny element lokalnej tożsamości kulturowej, będąc świadectwem funkcjonowania zaplecza dworu szlacheckiego na przełomie XIX i XX w.

W kontekście podnoszonego przez wnioskodawcę obecnego złego stanu technicznego objętej wnioskiem części oficyny mieszkalno-gospodarczej, przypomnienia wymaga, że zgodnie z przepisem art. 5 pkt 2,3 i 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela polega w szczególności na prowadzeniu prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, na zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości.

Z akt postępowania wynika, że obecny stan zabytku jest wynikiem wieloletnich zaniedbań i zaniechania przeprowadzania bieżących remontów i prac zabezpieczających.

Odnosząc się do argumentów wnioskodawcy wyrażonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wyjaśnił, że w świetle art. 6 pkt 1 ww. ustawy ochronie podlegają m.in. dzieła architektury i budownictwa bez względu na stan zachowania, który nie ma tym samym decydującego znaczenia w postępowaniu administracyjnym w sprawie skreślenia obiektu z rejestru zabytków. Zatem postulowana ocena utraty wartości przedmiotowej części oficyny przez pryzmat, że stanowi ona element zabytkowego złożenia pałacowego-parkowego w W. o zaburzonej kompozycji przestrzennej, pozostaje bez wpływu na dokonane rozstrzygnięcie w sprawie.

Budynek gospodarczy położony na działce nr ew. [...], określony we wniosku z dnia 9 marca 2011r. jako dawna kuźnia, nie jest natomiast objęty wpisem do rejestru zabytków. Obiekt ten nie został wymieniony w spisie zabudowy folwarcznej, który został zamieszczony w załączniku decyzji wpisu do rejestru zabytków. Zgodnie z załącznikiem graficznym przedmiotowej decyzji cześć działki nr ew. [...], na której usytuowany jest ww. obiekt gospodarczy znajduje się poza granicami terenu podlegającego ochronie konserwatorskiej, a zatem odnośnie budynku gospodarczego na działce nr ew. [...], określonego we wniosku jako dawna kuźnia, nie ma zastosowania przepis art. 13 ww. ustawy, odnoszący się do możliwości skreślenia z rejestru zabytku wpisanego do tego rejestru. Zgodnie z przepisem art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Należy zatem stwierdzić, że postępowanie w sprawie skreślenia z rejestru zabytków ww. obiektu jest bezprzedmiotowe.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Agencja [...] w W.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2012r. pełnomocnik skarżącego zarzucił organowi naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wnosząc o jej oddalenie podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę po względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co skutkuje oddaleniem skargi wobec jej niezasadności

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, ze Wojewódzki Konserwator Zabytków we W. w dniu [...] maja 1990r. wpisał do rejestru zabytków (pod. Nr [...]) założenie pałacowo-parkowe w W. składające się z parku, ogrodzenia z bramą wjazdową , ruin kaplicy grobowej oraz dziedzińca gospodarczego otoczonego z trzech stron zabudową gospodarczą – w skład której wchodzi również oficyna mieszkalno-gospodarcza (załącznik do decyzji o wpisie). Wniosek skarżącej Agencji dotyczył jedynie części budynku dawnej stodoły zlokalizowanego na działce nr [...]).

Bezspornym jest również, że budynek ten był przedmiotem postępowania prowadzonego przez wojewódzki organ konserwatorski i wobec bardzo złego stanu technicznego decyzją z dnia [...] maja 2010r. nakazano właścicielowi przeprowadzenie prac zabezpieczających i remontowych tego obiektu.

Jednakże - w ocenie Sądu- trafnie organ przyjął, że fakt bardzo złego stanu technicznego obiektu nie spowodował utraty jego wartości historycznej o jakiej mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z treścią tego przepisu, zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Zatem przesłanką, która musi być spełniona aby nastąpiło wykreślenie zabytku z rejestru jest nie tyle sam fakt zniszczenia zabytku, lecz zniszczenie w takim stopniu, który powoduje utratę wartości historycznej i naukowej, przy czym skreślenie z rejestru zabytków powinno być traktowane w kategoriach wyjątku.

W prowadzonym postępowaniu organ oparł się na opinii wydanej przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. wydanej dnia 18 października 2011r. po przeprowadzeniu wizji lokalnej przedmiotowego budynku.

We wnioskach Instytut podał, że budynek nie uległ zniszczeniu w stopniu powodujących utratę jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej mimo bardzo złego stanu, stanu bliskiego katastrofy.

Zachował swą formę architektoniczną powstałą na początku XX w., a w obecnym stanie możliwy jest jego remont.

Podał również, że zachowały się walory, które obiekt posiadał w chwili wpisu do rejestru i czytelny zarys rzutu, zachowana bryła, dyspozycja funkcjonalna wnętrz, obiekt pełni nadal istotną rolę w krajobrazie wsi jako relikt dawnej pierzei majdanu folwarcznego. W tej sytuacji, ponieważ przepis art. 13 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie wiąże wykreślenia z rejestru wpisanego zabytku od możliwości jego naprawy i usunięcia powstałych zniszczeń i bez znaczenia w postępowaniu opartym o wymieniony przepis, jest kwestia czy obiekt wymaga wykonania prac budowlanych polegających na remoncie, czy tez wymaga robót rekonstrukcyjnych, a nadto, iż przy ocenie czy zachodzą przesłanki określone w art. 13 ust. 1 ustawy, pozwalające na skreślenie zabytku z rejestru nie bierze się pod uwagę czynnika ekonomicznego, - np. kosztów koniecznych prac - w ocenie Sądu rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji odmawiające wykreślenia z rejestru zabytków budynku – oficyny mieszkalno-gospodarczej na działce nr [...] w W. – jest zgodne z prawem.

Prawidłowo również organ umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w części dotyczącej wniosku o skreślenie z rejestru zabytków budynku dawnej kuźni – po ustaleniu, że obiekt ten nie został objęty decyzją z dnia [...] maja 1990r. o wpisie do rejestru założenia pałacowo-parkowego w W. (nie został wymieniony w spisie zabudowy folwarcznej w załączniku stanowiącym integralną część decyzji). Zaś ta część działki nr ew. [...] na której usytuowany jest obiekt znajduje się (co wynika z załącznika graficznego do ww. decyzji) poza granicami terenu podlegającego ochronie konserwatorskiej.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.