Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 299/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 20 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.), Asesor WSA Marcin Olejniczak, , po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 12 lutego 2024 roku nr SKO.4141.531.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną do tutejszego sądu decyzją z dnia 12 lutego 2024 r. znak SKO.4141.531.23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Konopnica w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

1. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 8 grudnia 2023 r. znak: MC/00045/SP/12/2023, Wójt Gminy Konopnica odmówił D. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną żoną R. M. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ stwierdził, że z załączonego do akt sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wieluniu z dnia 7 listopada 2023 r., znak: OGN.1.8321.1113.2023, zaliczającego stan zdrowia R. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności, wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności badanej. Wobec powyższego organ uznał, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji przytoczył także treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Jak stwierdzono w sprawie, D. M. ma ustalone prawo do emerytury, a to oznacza, że wystąpiła przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

2. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł D. M., podnosząc, że przepis, na który powołał się organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z Konstytucją. Skarżący wskazał następnie, że co prawda jest emerytem, ale jego emerytura jest bardzo niska, dlatego tez podjął się pracy na 1/4 etatu. Jednak w związku z pogarszającym się stanem zdrowia żony z dniem 30 listopada 2023 r. rozwiązał umowę o pracę. Oświadczył ponadto, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawiesi wypłatę emerytury. W tej sytuacji skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

3. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 12 lutego 2024 r. znak SKO.4141.531.23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że D. M. zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z żoną R. M.. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wieluniu z dnia 7 listopada 2023 r., znak: OGN.1.8321.1113.2023, R. M. uznano za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym (kod niepełnosprawności [...], [...]), na stałe, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu stwierdzono także, że ustalony stopień niepełnosprawności badanej datuje się od dnia 31 sierpnia 2023 r., a daty powstania niepełnosprawności badanej nie da się ustalić. R. M.ma [...] lat, cierpi na silne zaburzenia depresyjne, jest w stanie po operacji wstawienia endoprotezy kolana lewego i kolana prawego, po operacji zaćmy i narządów rodnych, porusza się przy pomocy kul i tylko w obrębie mieszkania, jest osobą niesamodzielną, wymagającą pomocy opiekuna we wszystkich czynnościach życiowych. Bezpośrednią i wyłączną opiekę nad R. M., wykonując codzienne szereg czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, sprawuje D. M.. Wnioskodawca nie pozostaje w zatrudnieniu, z którego zrezygnował z dniem 30 listopada 2023 r., nie uzyskuje dochodów z tytułu pracy, od dnia 1 lipca 2021 r. jest osobą uprawnioną do emerytury z ZUS (wywiad środowiskowy z dnia 30 listopada 2023 r., oświadczenia D. M. z dnia 22 i 30 listopada 2023 r.).

1. Organ zauważył, że z dniem 1 stycznia 2024 r. mająca zastosowanie w sprawie ustawa materialna, tj. ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j . Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., przytaczana dalej jako ustawa lub u.ś.r., uległa zmianie na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429). Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka, 4. rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Należało zatem ustalić spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek wynikających z art. 17 ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Organ zacytował następnie art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

2. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji niewłaściwie odczytał treść normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Brak zastosowania przez Trybunał formuły odraczającej spowodował, że skutek derogacyjny (polegający na usunięciu z ocenianego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych niekonstytucyjnej treści normatywnej) nastąpił w dniu publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Pominięcie przez organ pierwszej instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b ustawy i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia. W świetle powyższego organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym, ma obowiązek zbadać, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Tym samym stanowisko organu pierwszej instancji Kolegium uznało za błędne.

3. Organ II instancji zauważył, że z uzasadniania zaskarżonej decyzji wnioskodawcy wynika ponadto, iż odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także z uwagi na dyspozycję art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w którym zastrzeżono, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, Mając na uwadze literalne brzmienie cytowanego przepisu uznał, że wprost wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i 1 a tej ustawy w sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Nie jest więc w takim przypadku możliwe uzyskanie przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny świadczenia pielęgnacyjnego. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć opiekun. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Z uwagi na wskazany powyżej cel ustawodawca wyłączył z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające już ustalone prawo do świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy. Co istotne, świadczenia emerytalne oparte na zasadzie wzajemności są stabilne i silniej chronione niż świadczenia pielęgnacyjne. Kompleksowa analiza przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do jednoznacznego wniosku, że brak jest podstawy prawnej, w sytuacji ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez osobę legitymującą się prawem do emerytury, do jednoczesnej wypłaty obu świadczeń zakładającej kompensacyjny charakter świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest zatem możliwe, aby osobie mającej ustalone prawo do emerytury i pobierającej to świadczenie przyznać świadczenie pielęgnacyjne w kwocie uzupełniającej różnicę pomiędzy wysokością otrzymywanej emerytury a świadczeniem pielęgnacyjnym.

Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego została przez ustawodawcę określona w art. 17 ust. 3 ustawy kwotowo i poza wyjątkiem określonym w art. 17 ust. 4 ustawy nie ma możliwości przyznania go i wypłaty w części. Wypłata różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a emerytury pozostawałaby w rażącej sprzeczności z przepisem.

Kolegium zaznaczyło, że należy dopuścić ewentualność pozytywnego załatwienia wniosku opiekuna emeryta przy wykorzystaniu instytucji zawieszenia prawa do emerytury. Emerytura jest wprawdzie prawem niezbywalnym, lecz należy przyjąć, że zawieszenie tego prawa i wstrzymanie wypłaty świadczenia emerytalnego skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. Takie rozwiązanie, zdaniem organu, pozwoli na zachowanie rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, który nie dopuszcza równoległego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przy jednoczesnym zagwarantowaniu osobie uprawnionej możliwości wyboru korzystniejszego świadczenia. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego kwotowo świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j . Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Cyt. ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Wstrzymanie wypłaty świadczeń następuje poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, albo od następnego miesiąca, jeżeli wcześniejsze wstrzymanie wypłaty nie było możliwe (art. 134 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).

W rozpatrywanym przypadku strona nie zdecydowała się na skorzystanie ze wskazanej możliwości wstrzymania wypłaty emerytury przed dniem 1 stycznia 2024 r., co oznacza, że obecnie nie jest już możliwe ustalenie prawa wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r., a tym samym jego przyznanie (po skutecznym wstrzymaniu wypłaty emerytury) na warunkach określonych w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. W związku z powyższym, Kolegium zgodziło się z organem pierwszej instancji, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka, o której mowa w cyt. wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku D. M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem przyznania świadczenia jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych przez ustawodawcę przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych, czego w przypadku skarżącego stwierdzić nie można.

Na marginesie organ wskazał, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), która wprowadziła nowe rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Świadczenie wspierające jest nowym instrumentem wsparcia, o które mogą ubiegać się osoby z niepełnosprawnościami w wieku od ukończenia 18 roku życia. Postępowanie w sprawie świadczenia wspierającego prowadzi oraz świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

1. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł D. M. W skardze skarżący opisał stan zdrowia swojej żony, który stale się pogarsza. Dodał, że z dniem 30 listopada 2023 r. musiał zrezygnować z pracy, ze względu na konieczność sprawowania stałej opieki nad żoną. Razem z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył również oświadczenie, że w przypadku przyznania tego świadczenia zawieszę wypłatę emerytury. Nie zawiesił jednak emerytury przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na ciężką sytuację dochodową. Postępowanie administracyjne, które może się toczyć kilka miesięcy i jednoczesne zawieszenie prawa do emerytury odebrałyby mu jedyne środki do życia, a emerytura żony byłaby niewystarczająca.

2. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

3. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

1. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie przejmuje sprawy do jej końcowego załatwienia, ale bada co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Skarga, wobec wniosku zawartego w skardze i przy braku zajęcia stanowiska w stosunku do tego wniosku przez organ, została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

2. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Konopnica o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

3. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.".

Należy zauważyć, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie został złożony dnia 22 listopada 2023 r., zaś organ II instancji wydał decyzję dnia 12 lutego 2024 r. Okoliczności powyższe mają znaczenie z punktu widzenia przepisów prawa, które w sprawie mają zastosowanie.

Odnosząc się do stanu prawnego mającego zastosowanie w sprawie należy wskazać, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 [a więc ustawy o świadczeniach rodzinnych – przyp. Sądu] w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Norma intertemporalna z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek i spełniały przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale organy nie zdążyły tego wniosku do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Ww. regulacja ta nie będzie natomiast mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. nie było możliwe z tej przyczyny, że wnioskodawca nie spełniał wszystkich wynikających z przepisów u.ś.r. warunków (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2024 r., II SA/Łd 104/24; wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 marca 2024 r., II SA/Go 629/23; wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe unormowanie należy stwierdzić, że dotychczasowe przepisy nie mogą mieć zatem zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Przesłanką zastosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji (a więc sprzed 1 stycznia 2024 r.) jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia, przed ww. dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. przesłanki, a organ przed tą datą nie wydał decyzji przyznającej świadczenie.

Należy podkreślić, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy zasadnie odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że skarżący posiada ustalone prawo do emerytury i do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie doszło do zawieszenia wypłaty na jego rzecz świadczeń emerytalnych.

Powyższa kwestia ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy ze względu na treść przywoływanych powyżej przepisów art. 43 oraz art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, skoro z mocy art. 43 tej ustawy opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18. rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie niniejszej, co wskazano już wyżej, ocena spełniania przesłanek ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winna być dokonana na dzień 31 grudnia 2023 r. zgodnie z obowiązującym do tej właśnie daty.

4. Zważywszy powyższe zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2).

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

5. W ocenie Sądu uznać ww. normy zostały przez organ II instancji prawidłowo zastosowane i zinterpretowane.

Należy zauważyć, że ustalenia organów co do stanu faktycznego nie budzą wątpliwości i nie są kwestionowane przez strony.

R. M. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wieluniu z dnia 7 listopada 2023 r. uznana została za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 31 sierpnia 2023 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

Skarżący zamieszkuje i wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe z żoną R. M. oraz sprawuje nad nią bezpośrednią i wyłączną opiekę, wykonując codzienne szereg czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych. Wnioskodawca nie pozostaje w zatrudnieniu, z którego zrezygnował z dniem 30 listopada 2023 r., nie uzyskuje dochodów z tytułu pracy, od dnia 1 lipca 2021 r. Natomiast skarżący jest uprawniony do emerytury z ZUS, co wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 30 listopada 2023 r. jak również oświadczenia skarżącego z dnia 22 i 30 listopada 2023 r.

6. Organ II instancji trafnie wskazuje, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu (przez organ I instancji) świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być data powstania niepełnosprawności żony skarżącego. W kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) wbrew stanowisku organu I instancji w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., a to z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Powołany wyżej wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę (por. wyrok WSA w Łodzi z 30.03.2022 r., II SA/Łd 834/21).

7. Jak wskazano już wyżej osią sporu pozostaje kwestia, czy zasadnie odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że skarżący posiada ustalone prawo do emerytury i do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie doszło do zawieszenia wypłaty na jego rzecz świadczeń emerytalnych.

Nie budzi żadnych wątpliwości, że osoba, która spełniała warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże pobierała inne świadczenie wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (czyli świadczenie emerytalne w realiach niniejszej sprawy), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Uprawnienie takie daje art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej. W przypadku świadczenia emerytalnego powyższy wybór strona może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny "Choć świadczenie emerytalne jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Uznać zatem należy, że skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć trzeba, iż w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego." (tak wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 2023 r., I OSK 2136/22).

Powszechnie przyjmuje się więc, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne może doprowadzić do zawieszenia emerytury poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie tego prawa stosownie do art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 z późn. zm.), który stanowi, iż prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 cyt. wyżej ustawy skutkuje wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Powyższe oznacza, że dopiero przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosownej decyzji rodzi skutek prawny w postaci wstrzymania wypłaty świadczenia emerytalnego.

Zawieszenie prawa do emerytury eliminowałoby negatywną przesłankę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego a przyznanie tego świadczenia stawało się możliwe od dnia złożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury (por. wyroki NSA z dnia 26 sierpnia 2022, sygn. akt I OSK 1945/21; z dnia 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 436/21; z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 233/22; z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 911/22). Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się bowiem począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, co wynika wprost z art. 24 ust. 2 u.ś.r.

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz stan faktyczny ustalony w sprawie należy uznać, że zarówno na dzień złożenia wniosku, jak i na dzień wydania przez organ I instancji decyzji w sprawie oraz – co najbardziej istotne - na dzień 31 grudnia 2023 r. skarżący pobierał świadczenie emerytalne, co skutkowało brakiem możliwości ustalenia przez organ II instancji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym uznać należy, że przyjęta przez Kolegium wykładnia zastosowanych w sprawie przepisów jest prawidłowa. Należy zauważyć, że skarżący na etapie postępowania administracyjnego miał wiedzę co do konieczności zawieszenia prawa do świadczeń emerytalnych, co wynika z treści oświadczenia z dnia 22 listopada 2023 r., z odwołania, wynika to ponadto z treści skargi.

8. Odnosząc się do podnoszonej w skardze argumentacji, iż organy nie dopełniły obowiązku informowania stron wynikającego z art. 9 K.p.a., a ponadto naruszyły art. 79a K.p.a., poprzez brak wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, to rację należy przyznać skarżącemu. Organ I instancji przesyłając skarżącemu zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego pouczył skarżącego o treści art. 79a K.p.a., jednakże nie wskazał przesłanek, których spełnienia strona nie wykazała. Mając jednak na uwadze okoliczności sprawy oraz stan prawny mający zastosowanie w niniejszej sprawie uznać należy, że uchybienia te nie miały istotnego wpływu na wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Wynika to przede wszystkim ze zmiany stanu prawnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w sprawie, bowiem w związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie przysługuje na chwilę obecną bez względu na to, czy zawiesi on prawo do emerytury. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przez Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w tym przepisie osobom, o ile sprawują one opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Zatem ewentualne zawieszenie prawa do świadczeń emerytalnych od dnia 1 stycznia 2024 r. pozbawiłoby skarżącego środków do życia, bowiem od tej daty skarżący nie może już nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną z uwagi na zmianę brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r.

9. W związku z powyższym Sąd uznał, iż wydając zaskarżoną decyzję organ nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ani innych branych pod rozwagę z urzędu uchybień, które mogłyby powodować konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

10. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.

a.tp.