Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 670/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1,  art. 61 ust. 3,  art. 104 ust. 3-8
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 145 par. 1  pkt 1 lit. c art. 135,  art. 119  pkt 2,  art. 200,  art. 205
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 6 marca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/154/2023/4356/AKD w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 10 stycznia 2023r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 ( czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. Prezydent Miasta C. orzekł o zwrocie przez A. K. ("strona", "skarżąca") kwoty 6485,79 zł stanowiącej sumę zwrotu kosztów za pobyt E. B. (babcia strony) w Domu Pomocy Społecznej w C. (DPS) poniesionych zastępczo przez Gminę C. za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104 ust. 3-4 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm. dalej w skrócie u.p.s.)

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że strona nie wykonała obowiązku uiszczania wskazanych w sentencji decyzji opłat za pobyt babci w DPS. Jako podstawę tego obowiązku organ wskazał decyzję z dnia 29 listopada 2021 r. Podał też, że w związku z powyższymi okolicznościami w dniu 19 października 2022 r. wszczęto postępowanie w sprawie zwrotu kosztów poniesionych na pobyt babci strony w DPS we wskazanym powyżej okresie.

Organ wskazał ponadto, że według zebranego w sprawie materiału dowodowego strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci. Rodzina strony utrzymuje się z jej zarobku w kwocie 22030 koron szwedzkich miesięcznie tj. po przeliczeniu 9252,60 zł, a posiadany dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (600 zł x 300% =1800 zł). Organ wyjaśnił jednocześnie, że nie neguje wysokich zobowiązań finansowych strony oraz związanych z nimi trudności lecz te okoliczności, w ocenie organu, nie uzasadniają wniosku o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt babci strony w DPS.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła, że organ nie odniósł się do przedstawionego przez nią materiału dowodowego. Podkreśliła, że za odstąpieniem od obciążania jej kosztami za pobyt babci w DPS przemawia przewlekła choroba strony oraz wysokie koszty utrzymania jej rodziny. Podniosła, że organ nieprawidłowo zbadał jej sytuację finansową i życiową, a ponadto nic nie napisał na ten temat w uzasadnieniu decyzji. Nie wziął też pod uwagę, że koszty utrzymania w S. , gdzie mieszka strona, są kilkukrotnie wyższe niż w Polsce.

Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez stronę skutku. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 6 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało bowiem w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania, przytoczyło przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia oraz przypomniało ustalenia poczynione przez organ I instancji. W tym ostatnim zakresie Kolegium wskazało, że według ustaleń organu I instancji strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwójką dzieci. Dochody uzyskiwane z wynagrodzenia stanowią kwotę 9.252,60 zł. miesięcznie, a więc wyższą niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kolegium stwierdziło przy tym, że organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację dochodową strony i wysokość opłat za pobyt jej babci w domu pomocy społecznej.

Kolegium zaakcentowało, że w sprawie znajdował zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s., przy czym decyzja wydawana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet po dokonaniu ustalenia, że strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość odstąpienia od żądania zwrotu odpłatności, to organ nie ma obowiązku orzec zgodnie z wnioskiem strony. W tym kontekście organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, że w sprawie nie występują przesłanki pozwalające na zwolnienie strony z przedmiotowej opłaty wniesionej zastępczo przez Gminę. Prawidłowe ustalenia dotyczące sytuacji materialnej strony, zdaniem Kolegium, pozwalają przyjąć, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, o których mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s., ponieważ za takie mogą być uznane wyłącznie okoliczności o charakterze nadzwyczajnym i w takim stopniu rzutujące na sytuację osoby zobowiązanej do zwrotu, że nieuzasadnione byłoby egzekwowanie danej odpłatności.

W kontekście wniesionego odwołania Kolegium zaakcentowało, że do akt sprawy nie przedłożono żadnego dowodu dotyczącego choroby, na którą powołuje się strona. Zaświadczenie zaś dołączone do odwołania ma charakter lakoniczny.

W skardze na decyzję organu odwoławczego strona, działając przez fachowego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 104 ust. 4 u.p.s. w związku z art. 64 pkt 2 u.p.s. poprzez ich nieprawidłową wykładnię, a tym samym błędne zastosowanie i ustalenie, że nie występują żadne szczególne przesłanki pozwalające na zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, podczas gdy sytuacja majątkowa i rodzinna strony, w tym utrzymanie małoletnich dzieci oraz przewlekła choroba powinny uzasadniać zwolnienie z tych opłat.

W związku z tym zarzutem strona domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi zaakcentowano lakoniczny i enigmatyczny charakter uzasadnienia decyzji Kolegium. Organ ten nie odniósł się przy tym właściwie wcale do twierdzeń i dowodów przedstawionych przez stronę. Dokonał schematycznego przeliczenia uzyskiwanych przez skarżącą dochodów ze szwedzkich koron na polskie złote, pomijając podnoszone przez nią wydatki i to pomimo wykazania przez skarżącą stałych kosztów utrzymania. Organ nie podał przy tym, jakie wydatki uznaje za konieczne i dlaczego innych nie bierze pod uwagę. Nie przeliczył też faktycznych dochodów uzyskiwanych w poszczególnych miesiącach od 1 czerwca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolowana decyzja Kolegium została wydana m.in. na podstawie art. 104 ust. 3 i 4 u.p.s. Zanim jednak przybliżona zostanie treść tych przepisów, dla porządku przypomnieć należy treść art. 60 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 (mieszkaniec domu) i pkt 2 (małżonek, zstępni przed wstępnymi) oraz ust. 2a (osoby niewymienione w ust. 2), z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 u.p.s. stosuje się odpowiednio.

Zgodnie z art. 104 ust. 3 u.p.s. wysokość wskazanych powyżej należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast zgodnie z ust. 4 tej regulacji w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Z przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s. wynika, że organ "może" odstąpić od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie. Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przewidzianych w tym przepisie nie zobowiązuje organu do odstąpienia od żądania zwrotu opłat. Wystąpienie przesłanki przewidzianej w art. 104 ust. 4 u.p.s. jedynie umożliwia organowi zastosowanie wspomnianej ulgi. W razie braku przesłanek uzasadniających zastosowanie ulgi organ zobligowany jest wydać rozstrzygnięcie negatywne tj. odmówić odstąpienia od żądania zwrotu należności. Organ administracyjny ma zatem swobodę wyboru kierunku rozstrzygnięcia, lecz jest obowiązany szczegółowo zbadać stan faktyczny sprawy, ocenić zgromadzony materiał dowodowy oraz stanowisko strony, a następnie przedstawić tok rozumowania w uzasadnieniu decyzji. Kontrola sądowa decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy, a rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń i nie ma znamion rozstrzygnięcia dowolnego. Sąd nie ocenia słuszności wybranego przez organ rozstrzygnięcia, a prawidłowość samego procesu wydawania decyzji.

Uwzględniając ograniczony zakres kontroli, jaką w niniejszej sprawie może sprawować sąd administracyjny należy jednocześnie zaakcentować, że użyty w art. 104 ust. 4 u.p.s. zwrot "w przypadkach szczególnie uzasadnionych" obejmuje całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy. Oznacza to, że organy mogą przejść do oceny, czy w sprawie zachodzą owe szczególnie uzasadnione okoliczności dopiero po wyczerpującym ustaleniu aktualnej sytuacji życiowej (materialnej, dochodowej, zdrowotnej) rodziny wnioskodawcy. Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawy takiego wyczerpującego ustalenia zabrakło. Organy skoncentrowały bowiem swoją uwagę wyłącznie na sytuacji dochodowej skarżącej. Po ustaleniu jej miesięcznego dochodu ograniczyły się wyłącznie do podziału kwoty tego dochodu na liczbę osób w gospodarstwie domowym skarżącej. Organ I instancji wskazał co prawda jednocześnie, iż nie neguje, że zobowiązania skarżącej są wysokie i powoduje to dla niej trudności. Jednak stwierdzenie to jest zbyt ogólnikowe, aby poddawało się kontroli Sądu sprawowanej w rozpoznawanej sprawie. Nie wiadomo bowiem, jakie konkretne zobowiązania organ miał na myśli (w jakiej wysokości i z jakiego tytułu). Brak ten nie został następnie dostrzeżony przez Kolegium, które bezkrytycznie zaaprobowało stanowisko organu I instancji, uznając poczynione przez ten organ ustalenia za wystarczające i prawidłowe.

W myśl przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji naruszyły wskazane powyżej reguły postępowania. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala bowiem na stwierdzenie, że organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. W konsekwencji tych naruszeń jako przedwczesne należało uznać przystąpienie do oceny, czy w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa art. 104 ust. 4 u.p.s. Nadto ze względu na wskazane powyżej braki dotyczące treści uzasadnienia doszło także do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.

Wszystkie wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieść istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2023 r., poz. 259, ze zm. dalej "p.p.s.a.") oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a to wobec wniosku Kolegium i jednocześnie braku żądania ze strony skarżącej o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł - wynagrodzenie pełnomocnika strony, będącego adwokatem ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych dotychczas rozważań Sądu, przy czym w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy organ w oparciu o dotychczas już zgromadzony materiał dowodowy ustali koszty utrzymania rodziny skarżącej, w tym ponoszone przez stronę wydatki i inne ciążące na niej zobowiązania, mogące mieć wpływ na zaistnienie przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. Zanim jednak organ przystąpi do takich ustaleń, umożliwi stronie przedstawienie dowodów dotyczących wskazanych wyżej okoliczności (w tym także związanych ze schorzeniem, na które strona powołała się w odwołaniu). W tym celu organ wystosuje do strony stosowne wezwanie. Po ewentualnym uzupełnieniu przez stronę materiału dowodowego w sprawie, organ dokona jego oceny, a jej wyniki przedstawi w uzasadnieniu decyzji, w sposób respektujący wymogi, jakie w tym zakresie statuuje art. 107 § 3 k.p.a.