Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 704/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 1, ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Zięba-Drymajło po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi J. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 2 maja 2024 r. nr SKO.4115.285.2024 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala –


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J.S. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium") z 2 maja 2024 r. nr SKO.4115.285.2024 wydana w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.).

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z 23 sierpnia 2023 r. J.S. zwrócił się do Burmistrza Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką B.S.

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ I instancji decyzją z 13 października 2023 r. nr MOPS-ŚR.5232.1259.2023.AW odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania strony od ww. decyzji SKO decyzją z 21 grudnia 2023 r. nr SKO.4115.1046.2023 uchyliło decyzję Burmistrza i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz Miasta [...] decyzją z 16 lutego 2024 r. nr MOPS-ŚR.5232.1259.2023.AW odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wyjaśnił, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że wnioskodawca sprawuje stałą opiekę nad matką. Nadto istnieją inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które deklarują możliwość zapewnienia opieki matce, w związku z tym nie istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę.

W odwołaniu od tej decyzji J.S. zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia:

1. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Dz. U. z – dalej: "u.ś.r."), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że nie spełnia warunków do jego otrzymania, gdyż organ nie może jednoznacznie stwierdzić czy rzeczywiście sprawuje on stałą opiekę nad matką z uwagi na fakt, że z deklaracji pozostałego rodzeństwa wynika, że są oni gotowi do pomocy w opiece nad matką, podczas gdy organ wydaje decyzje w oparciu o stan faktyczny istniejący w chwili jej wydawania, a w przedmiotowej sprawie nie ma żadnych wątpliwości, że to on sprawuje stałą opiekę;

2. art. 17 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie i niewłaściwe przyjęcie, że nie należy mu się świadczenie pielęgnacyjne, gdyż B.S. posiada oprócz skarżącego inne dzieci, które również są zobowiązane do alimentacji i deklarują chęć sprawowania całodobowej opieki, podczas gdy sama deklaracja podjęcia się opieki nie może zostać uwzględniona i pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Opieka ta musi być faktycznie sprawowana. Natomiast w chwili wydawania zaskarżonej decyzji to jedynie odwołujący stale i całodobowo opiekuje się matką, wykonuje przy niej wszystkie czynności pielęgnacyjne, przygotowuje i podaje posiłki, leki, umawia na wizyty lekarskie, pomaga jej we wszystkich czynnościach dnia codziennego;

3. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez bledną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niewłaściwe przyjęcie, że sama deklaracja podjęcia się opieki nad matką przez pozostałe rodzeństwo skarżącego, a w szczególności fakt łączenia przez siostrę M.S. opieki nad jej synem i matką stanowi negatywną przesłankę do przyznania J.S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy jak wynika z wywiadu środowiskowego i z oświadczenia samej matki skarżącego to jedynie syn J.S. sprawuje nad nią stałą, długotrwałą, codzienną opiekę, wypełniając wszystkie niezbędne obowiązki umożliwiające jej codzienną egzystencję;

II. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę, gdyż możliwe jest zapewnienie jej opieki w taki sposób, aby skarżący mógł podjąć pracę zarobkową, podczas gdy zakres obowiązków jakie on wykonuje przy swojej matce i ich częstotliwość całkowicie uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, gdyż opieka ta musi być całodobowa;

III. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności brak ustalenia czy i jakie czynności opiekuńcze wypełnia M.S., w sytuacji kiedy wszelkie kwestie spoczywają na skarżącym, który przedstawił organowi harmonogram dnia i czynności jakie wypełniają jego normalny dzień w związku z opieką nad matką. Wobec powyższych zarzutów odwołujący zwrócił się o zmianę zaskarżonej decyzji organu I instancji poprzez jej uchylenie w całości i przyznanie skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zwrócił się także o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego z 6 lutego 2024 r., celem wykazania aktualnego stanu zdrowia B.S. oraz z opinii opiekuna stażu z 16 czerwca 2019 r., na okoliczność jej treści.

Wskazaną na wstępie decyzją z 2 maja 2024 r. SKO w Przemyślu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium uznało, że wydana decyzja odpowiada prawu. Wyjaśniło, że z uwagi na brzmienie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w rozpatrywanej sprawie należy stosować przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji SKO stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez odwołującego zatrudnienia a wykonywaną przez niego opieką. Nie została spełniona przesłanka wyrażona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Kolegium wskazało, że dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką, ale ze złożonych przez rodzeństwo oświadczeń wynika także w opiece tej również partycypuje wspólnie zamieszkująca z matką córka M.S., która nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem (z tego tytułu uprawniona jest do świadczenia pielęgnacyjnego). Wedle złożonego przez nią oświadczenia sprawowana opieka nad synem nie koliduje z możliwością zapewnienia opieki również nad matką.

Organ zauważył ponadto, że oprócz J.S. zobowiązane do alimentacji matki B.S. jest również rodzeństwo odwołującego: M.S., T.S., M.S.1, M.J., M.B., S.Ż. Z dokonanych ustaleń wynika, że S.Ż., M.S., M.B. i M.J. deklarują chęć pomocy i wskazują na swoje możliwości partycypowania w opiece nad matką. Deklarują także możliwość zabrania matki do swoich miejsc zamieszkania. Kolegium stwierdziło zatem, że jeśli istnieją osoby, które mogą i chcą wywiązywać się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego względem matki, to w ocenie organu odwoławczego nie istnieje obiektywnie potrzeba rezygnacji z podjęcia zatrudnienia przez odwołującego w celu sprawowania opieki nad matką. Opieka może być bowiem zorganizowana przy współudziale pozostałego rodzeństwa wnioskodawcy w taki sposób, żeby mógł on podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, bez obciążania budżetu państwa w tym zakresie. Czynności wykonywane przez odwołującego mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający podjęcie zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym czasie pracy, przy współudziale rodzeństwa. Natomiast art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją J.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, ewentualnie zmianę decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w ramach autokontroli. Zwrócił się o zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów ewentualnego zastępstwa procesowego oraz o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka – B.S. celem wykazania kto sprawuje stałą i długotrwałą opiekę, rodzaju wykonywanych czynności przez opiekuna i ich częstotliwości.

Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 18 w zw. z art. 71 pkt 1 w zw. z art. 32 w zw. z art. 69 w zw. z art. 190 w zw. z art. 2, w zw. z art. 7 w zw. z art. 8 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię polegającą na odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i bezpodstawne przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę, gdyż nie spełnia warunków do jego otrzymania, bowiem organ nie może jednoznacznie stwierdzić czy skarżący rzeczywiście sprawuje stałą opiekę nad matką z uwagi na fakt, że z deklaracji pozostałego rodzeństwa wynika, że są oni gotowi do pomocy w opiece nad matką, podczas gdy organ wydaje decyzje w oparciu o stan faktyczny istniejących w chwili jej wydawania. W przedmiotowej sprawie nie ma żadnych wątpliwości, że to skarżący podejmuje się i rzeczywiście sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, która samodzielnie oświadczyła, że opiekuje się nią wyłącznie skarżący;

2. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez J.S., a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy skarżący nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy, gdyż matka wymaga całodobowej, stałej opieki, ciągłego monitorowania stanu jej zdrowia, nieustannej opieki co całkowicie uniemożliwia zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Skarżący wskazał także na naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia:

1. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, stwierdzając przy tym, że brak jest podstaw do uznania związku przyczynowego pomiędzy opieką skarżącego nad matką a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia, podczas gdy rodzaj i charakter sprawowanej opieki, monitorowanie stanu zdrowia matki kilkanaście razy na dobę, gdyż jest ona osobą całkowicie uzależnioną od osoby trzeciej, uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia, chociażby na część etatu;

2. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ II instancji oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym w powyższych przepisów, a w szczególności przez zaniechanie oceny zgodności rozstrzygnięcia z rzeczywistą sytuacją i oparcie się wyłącznie na zeznaniach rodzeństwa skarżącego, które jest z nim skłócone, złożyło nieprawdziwe i niezgodne z prawdą oświadczenia, że rzekomo pomagają skarżącemu w opiece i dąży do pozbawienia go prawa do świadczenia, podczas gdy w rzeczywistości nie odwiedzają oni matki - od momentu wywiadu MOPS nikt z rodzeństwa nie był u matki żeby wspomóc go w opiece nad nią - ich oświadczenia uznać należy za niewiarygodne;

3. art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający wszystkie okoliczności a przede wszystkim błędne ustalenie, że rodzeństwo skarżącego pomaga w opiece nad matką, podczas gdy są to deklaracje niezgodne ze stanem faktycznym i złożone jedynie po to by pozbawić go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżący zarzucił też błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że nie przysługuje mu prawo do wnioskowanego świadczenia, gdyż możliwe jest zapewnienie matce opieki w taki sposób by mógł on podjąć pracę zarobkową choćby na część etatu, gdyż rodzeństwo deklaruje chęć pomocy, podczas gdy w rzeczywistości nikt poza skarżącym nie opiekuje się matką a zeznania rodzeństwa są nieprawdziwe i mają na celu pozbawienie go prawa do świadczenia, gdyż są oni ze sobą skłóceni od lat. Zakres obowiązków jakie wykonuje i ich częstotliwość całkowicie uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Sprawowana nad matką opieka musi być całodobowa. Zarzucił, że organ nie poczynił ustaleń czy i jakie czynności opiekuńcze wypełnia pozostałe rodzeństwo, w sytuacji gdy skarżący przedstawił organowi harmonogram dnia i czynności jakie wypełniają jego dzień w związku z opieką nad matką.

W odpowiedzi na skargę Kolegium zwróciło się o jej oddalenie i podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga jest niezasadna.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust.

1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zasadnicza kwestia sporna sprowadza do tego, czy w sprawie ziściła się jedna z określnych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci stałej lub długotrwałej opieki nad matką. Poza sporem jest, że skarżący należy do osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie tego rodzaju świadczenia, ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej matki, zaś osoba podlegająca opiece legitymuje się wymaganym orzeczeniem o niepełnosprawności.

Organy przyjęły, że opieka skarżącego nad matką nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej w rozumieniu art. 17 u.ś.r., a to także z tego powodu, że matką, niezależnie od niego, opiekuje się siostra M.S. i jej córka, z którą matka zresztą zamieszkuje.

Zdaniem organów zakres podejmowanych przez skarżącego czynności opiekuńczych nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego pracy, w związku z czym nie zachodzi także związek przyczynowy pomiędzy jego biernością zawodową, a opieką nad matką.

Sąd to stanowisko podziela.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., określający warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie formułuje - jako negatywnej przesłanki ustalenia prawa do tego rodzaju pomocy - okoliczności istnienia, obok wnioskodawcy, także innych osób zobowiązanych w tym samym stopniu do alimentacji osoby wymagającej opieki. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy przyjąć, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, świadczenie można przyznać jednej z nich, pod warunkiem, że spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (por. np. uzasadnienia wyroków z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22; z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2057/22; z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 157/23; z 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1552/23; z 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1554/23). Za niedopuszczalne w świetle art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 kpa, uznać należy zastosowanie - czy to przez organ administracji publicznej, czy to przez sąd administracyjny - dodatkowych, nieprzewidzianych w ustawie negatywnych przesłanek uzasadniających odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.

Nieprawidłowe jest zatem stanowisko uzależniające przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od konieczności wykazania przez wnioskodawcę, że faktycznie nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, pomimo że wyczerpał on wszystkie możliwości zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej w inny sposób niż poprzez jej wyłącznie osobiste sprawowanie (tj. przez zaangażowanie w opiekę rodziny skarżącego, skorzystanie z usług opiekuńczych, czy zatrudnienie opiekuna). Przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie może być posiadanie przez skarżącego rodzeństwa (nie legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), na równi obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. Skoro skarżący, jako syn osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z siostrą M.S. wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niego należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem rodzica poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni mu opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z siostrą. Natomiast ani organ administracji, ani Sąd, nie są upoważnieni, by decydować w tych kwestiach za stronę.

W art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewidziano - jako warunek skutecznego ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej przez opiekuna. Brak aktywności zawodowej wnioskodawcy musi być spowodowany w sposób bezpośredni i ścisły koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, zaś wymiar tej opieki ma obiektywnie wymuszać rezygnację z dotychczasowego zatrudnienia lub wykluczać możliwość jego podjęcia przez opiekuna. W sprawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zatem ustalenie, czy zakres sprawowanej opieki pozwala na stwierdzenie istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką, a niemożliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Okoliczność rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w komentowanym przepisie ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, a w szczególności nie wprowadził wymogu, aby opieka ta musiała być wykonywana nieustannie przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna wraz z podopiecznym. W świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest też konieczne, by opieka była sprawowana całkowicie w sposób samodzielny, bez możliwości skorzystania w tym zakresie z pomocy innych osób, czy instytucji. Kluczowy jest bowiem wymiar opieki sprawowanej przez osobę wnioskującą o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjmuje się, że cel i istota tego świadczenia wskazują na konieczność sprawowania opieki stałej, ustawicznej, długotrwałej nad osobą niepełnosprawną, a więc opieki sprawowanej codziennie, a gdy wymaga tego stan zdrowia podopiecznego - także pozostawania opiekuna w stałej gotowości do niesienia pomocy. Zasadne jest zatem uwzględnienie w zakresie sprawowanej opieki również okoliczności pozostawania opiekuna do dyspozycji podopiecznego.

Pod pojęciem sprawowania opieki mieszczą się zwykłe czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, pranie, prasownie etc.). W uzasadnieniu wyroku z 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1661/23, Naczelny Sąd Administracyjny trafnie zauważył, że w odniesieniu do sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych szczególnego rozważenia wymaga charakter wykonywanych przez nie czynności opiekuńczych - nawet tych związanych z przygotowaniem posiłku, utrzymaniem czystości w mieszkaniu, podaniem leków, etc. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień. Należy zatem przyjąć, że sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje nie tylko wykonywanie czynności związanych z bezpośrednią pielęgnacją i troską o osobę niepełnosprawną, lecz także codziennych czynności życiowych, którym osoba ta nie jest w stanie sprostać ze względu na swoją kondycję zdrowotną. Te ostatnie są bowiem niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osoby niepełnosprawnej, niewątpliwie stanowią wsparcie w jej codziennej egzystencji, a więc wpisują się w zakres prawidłowo sprawowanej opieki.

W rodzinie skarżącego niewątpliwie istnieje spór pomiędzy skarżącym a pozostałym rodzeństwem. Ma on podłoże majątkowe. Wg M.S. (zeznanie w charakterze świadka z dnia 10 stycznia 2024 r. – str. 18) skarżący, który nie interesował się rodzicami, odkąd matka uzyskała wyższą emeryturę zaczął ją odwiedzać, stara się, wykupuje leki i przynosi matce jedzenie. Jej zdaniem, chce być opiekunem matki, aby stworzyć podstawy do odebrania jej domu, który matka przepisała na nią w 2006 r. Na rozprawie 7 listopada 2024 r. skarżący oświadczył, że toczy się sprawa o odwołanie darowizny dokonanej przez matkę na rzecz M.S., ale nie przedłożył na tę okoliczność żadnego dowodu. Złożone przezeń pismo do akt sprawy nie ma znaczenia, nie zawiera ono bowiem podpisu.

Istotne w sprawie są ustalenia organów co do czynności opiekuńczych wykonywanych – niezależnie od siebie, bez wzajemnego porozumienia przez skarżącego i jego siostrę.

Niewątpliwie matka mieszka u siostry skarżącego, w jej mieszkaniu. Siostra ponosi koszty związane z dostawą mediów, czyli zapewnieniem jej prądu, wody, ogrzewania. Wg niezakwestionowanego przez skarżącego oświadczenia M.S. z dnia 10 stycznia 2024 r. (k. 18) nie pobiera ona z tego tytułu od matki żadnych pieniędzy, nie korzysta z jej emerytury. W dniu 10 stycznia 2024 r. M.S. oświadczyła ponadto, że skarżący nie wykonuje przy mamie żadnych czynności higienicznych. Czynności takie wykonuje ona lub jej najstarsza córka – Z. (tj. kąpiel, obcinanie paznokci, mycie głowy, w razie potrzeby pomoc w ubieraniu – w większości mama ubiera się sama). B. ma swoim pokoju przenośną toaletę kupiona przez M.S., z której korzysta czasami w nocy, nieczystości te od niedawna usuwa J.S.. Matka nie jeździ na wizyty lekarskie. W razie potrzeby lekarz i pielęgniarka przyjeżdżają na wizyty domowe po wcześniejszym umówieniu przez M.S. J.S. załatwia tylko recepty. Pokój B.S. sprząta zarówno J.S. jak i M.S. i jej starsze dzieci, pościel zmieniana jest przez córkę – M. Ponadto oświadcza, że matka jest raczej samodzielna. Choruje na cukrzycę, tarczycę, jest po trzech lekkich zawałach, ma problemy z ciśnieniem oraz kwalifikuje się do wymiany stawu biodrowego.

Skarżący w oświadczeniu z dnia 1 sierpnia 2023 r. przyznał, że wykonuje przy matce następujące prace: ubieranie skarpet, przygotowywanie posiłków od śniadania do kolacji (5 – 7 razy dziennie), sprzątanie, mycie naczyń, robienie zakupów, w tym leków. Przyznał, że siostra pomaga matce w higienie osobistej sporadycznie, do chwili obecnej wymieniała pościel.

Same późniejsze deklaracje zarówno skarżącego jak matki o wyłącznej opiece skarżącego nad nią zostały prawidłowo ocenione przez organy. Przyjęły one bowiem, że zarówno skarżący jak i jego siostra opiekują się matką. Zdaniem Sądu deklaracje te zostały złożone na użytek prowadzonego postępowania. Nie zachodzi tu jednak sytuacja, o której była mowa we wcześniejszej części uzasadnienia, wykonywania przez skarżącego opieki nad matką z pomocą rodzeństwa, rodziny.

Nie można więc czynności opiekuńczych siostry M.S. traktować jako elementu zorganizowanej przez skarżącego opieki nad matką.

W tej sytuacji za prawidłową należy uznać ocenę SKO, że zakres tej opieki nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, a zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez odwołującego opieką nad matką, a rezygnacją z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącego, uznać należy, że zakres tej opieki nie usprawiedliwia jego bierności zawodowej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.