Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 3558/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Asesor Jacek Fronczyk, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2004 r. sprawy ze skargi X, Y z siedzibą w N. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o istnieniu wzajemności w zakresie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2003 r. ([...]) 2) Zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego X, Y kwotę 265 zł (dwieście sześćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2003 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] lipca 2003 r. o sygn. [...] odmawiające wnioskodawcy X Y w N. wydania zaświadczenia o istnieniu wzajemności w rozumieniu art. 1146 § 1 kodeksu postępowania cywilnego pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a stanem Nowy Jork w Stanach Zjednoczonych Ameryki w zakresie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach z powództw wierzycieli - podmiotów gospodarczych będących osobami prawnymi, o zapłatę przeciwko dłużnikom - podmiotom gospodarczym będącym osobami prawnymi.

Jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wnioskodawca wskazał, że ma interes prawny w uzyskaniu żądanego zaświadczenia, bowiem zamierza wystąpić z powództwem cywilnym w Stanach Zjednoczonych Ameryki przeciwko osobie prawnej, mającej siedzibę w Polsce o zapłatę kwot wynikających z łączącego strony kontraktu. Niezbędna w zakresie wykonalności orzeczenia sądu amerykańskiego w Polsce jest informacja czy orzeczenie takie będzie uznane i wykonane w Polsce, ponieważ właśnie w Polsce dłużnicy prowadzą działalność gospodarczą i na terytorium Polski będzie prowadzona ewentualna egzekucja. Z kolei wykonalność orzeczenia zależy od istnienia wzajemności. Wnioskodawca X Y w N. wskazał, iż żaden inny organ nie dysponuje żądanymi informacjami i brak jest również innego trybu zapewniającego dostęp do oczekiwanych informacji.

Wnioskodawca podkreślił także, iż stosownie do przepisów ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej dział sprawiedliwości obejmuje sprawy dotyczące sądownictwa, a minister właściwy do spraw sprawiedliwości jest właściwy w sprawach sądownictwa w zakresie spraw nie zastrzeżonych odrębnymi przepisami do kompetencji innych organów państwowych i z uwzględnieniem zasady niezawisłości sędziowskiej. Zdaniem X Y wnioskodawca nie wnosi o wydanie przez Ministra Sprawiedliwości zaświadczenia, które w jakikolwiek sposób miałoby wkraczać w kompetencje sądu, zwłaszcza, że żadna sprawa sądowa w omawianym zakresie nie została wszczęta.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił stanowiska wnioskodawcy wskazując, że stosownie do art. 217 § 2 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeśli osoba ta ma interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego, jednakże organ administracji może wydawać zaświadczenia co okoliczności lub stanu prawnego tylko w sprawach, które mieszczą się w zakresie działania tego organu. Nie jest natomiast możliwe – zdaniem Ministra Sprawiedliwości - wydanie zaświadczenia co do kwestii wykraczającej poza ten zakres i należącej do kompetencji innego organu lub sądu. X Y w N. zarówno we wniosku o wydanie zaświadczenia jak i we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazał, iż ustalenie co do istnienia wzajemności pozwoli mu na ocenę czy będzie możliwe stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu amerykańskiego przez sąd polski. Kwestia zaś wzajemności w uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń sądów zagranicznych badana jest - w ocenie Ministra Sprawiedliwości – w ramach postępowań o uznanie lub stwierdzenie wzajemności orzeczeń sądów zagranicznych, uregulowanych w art. 1145 - 1153 kpc. Występowanie wzajemności należy do kwestii, które w każdym postępowaniu badane są przez sąd z urzędu, a więc wydanie zaświadczenia co do istnienia wzajemności przez Ministra Sprawiedliwości oznaczałoby wkroczenie w sferę zastrzeżoną dla niezawisłego sądu i nie ma tu znaczenia okoliczność, że postępowanie o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu amerykańskiego nie zostało jeszcze wszczęte.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił również stanowiska wnioskodawcy, że nie istnieje inna prawnie dopuszczalna możliwość uzyskania informacji o stosowaniu wzajemności. Ustaleń co do istnienia wzajemności można bowiem – zdaniem Ministra - dokonać na podstawie analizy orzecznictwa sądów jak również w drodze zbadania ustawodawstwa państwa obcego. Tak więc nie można zgodzić się ze stwierdzeniem wnioskodawcy, iż nie ma on żadnych prawnych możliwości dokonania ustaleń do istnienia wzajemności poza zażądaniem wydania stosownego zaświadczenia przez Ministra Sprawiedliwości.

Postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2003 r. X Y w N. zaskarżył w dniu 17 września 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskując uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia z dnia [...] lipca 2003 r. Skarżący podkreślił, że ma interes prawny w żądaniu wydania zaświadczenia o istnieniu wzajemności pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a stanem Nowy Jork w Stanach Zjednoczonych Ameryki w zakresie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach z powództw wierzycieli - podmiotów gospodarczych będących osobami prawnymi, o zapłatę przeciwko dłużnikom -podmiotom gospodarczym będącym osobami prawnymi.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie podkreślając, że organ administracji publicznej może wydać zaświadczenie wyłącznie w zakresie swojej właściwości, jednak żądanie wnioskodawcy poza ten zakres wykracza i należy do materii właściwej dla sądów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zaświadczenie nie jest aktem prawnym, który bezpośrednio rozstrzyga o prawach i obowiązkach określonego podmiotu. Zaświadczenie nie stanowi bowiem władczego aktu administracji publicznej rozstrzygającego jakąkolwiek sprawę administracyjną. Nie ma więc cech ani decyzji administracyjnej ani postanowienia. W jego treści nie znajdują się elementy woli organu, wyrazem których byłaby określona sytuacja podmiotu otrzymującego zaświadczenie. Tak więc zakres obowiązków i praw podmiotowych obywatela, a także innego podmiotu, jest w istocie taki sam zarówno przed jak i po wydaniu zaświadczenia. Wynika to przede wszystkim z faktu, że zaświadczenie jest w zasadzie dokumentem jedynie potwierdzającym określony stan faktyczny lub prawny. Źródłem zaś stanu prawnego potwierdzanego w drodze zaświadczenia są zupełnie inne akty i czynności odpowiednich podmiotów lub organów, mające swoją podstawę w przepisach prawa materialnego - np. umowa, decyzja administracyjna, orzeczenie sądowe. Także sfera faktów potwierdzanych przez organ w trybie zaświadczenia nie zależy od organu wydającego zaświadczenie, lecz od zdarzeń zewnętrznych i może należeć do różnych dziedzin życia.

W świetle kodeksu postępowania administracyjnego wydanie zaświadczenia następuje jedynie na wniosek zainteresowanego. Osoba zainteresowana wydaniem zaświadczenia, może je uzyskać w dwóch przypadkach - po pierwsze, gdy urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa, oraz po drugie, gdy dana osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.

Zgodnie z art. 217 kpa zaświadczenie jest urzędowym poświadczeniem określonych faktów lub stanu prawnego. Wynika z tego, że organ administracyjny może odmówić wydania zaświadczenia m.in. w sytuacji, gdy wnoszący podanie żąda potwierdzenia okoliczności faktycznych lub stanu prawnego, które nie wynikają z ewidencji i rejestrów lub innych danych będących w posiadaniu tego organu (art. 218 § 1 kpa a contrario) albo gdy żąda poświadczenia nieprawdy.

Wydanie zaświadczenia określonej treści konkretnemu podmiotowi może być poprzedzone stosownym postępowaniem wyjaśniającym, którego zakres wynika nie tylko z żądania osoby zainteresowanej, lecz również z oceny możliwości spełnienia tego żądania przez organ administracji publicznej. Postępowanie wyjaśniające prowadzone zgodnie z art. 218 § 2 kpa musi się odnosić do faktów i okoliczności wynikających z posiadanych przez organ ewidencji, rejestru czy zbioru danych. Główną rolę przy ustalaniu treści zaświadczenia pełnią więc dane z ewidencji, rejestrów i zbiorów dokumentów będących w posiadaniu organu właściwego do wydania zaświadczenia.

Trzeba także podkreślić, że skoro zaświadczenie jest przewidzianym w przepisach prawa potwierdzeniem określonego stanu rzeczy przez właściwy organ państwowy na żądanie osoby zainteresowanej, to z tego wynika, że w przypadku gdy problematyka, której dotyczy żądanie strony jest sporna, wydanie zaświadczenia danej treści nie jest możliwe.

W świetle powyższego nasuwa się wniosek, że dla wydania zaświadczenia przez organ administracji jest konieczne: złożenie przez zainteresowanego stosownego wniosku, występowanie interesu prawnego lub nakazu wynikającego z przepisu prawa oraz istnienie stosownego zbioru informacji co do faktów lub stanu prawnego.

W rozpoznawanej sprawie organ orzekający odmówił wydania zaświadczenia powołując się m. in. na przepis art.1143 § 2 kpc, według którego to sąd może zwrócić się do Ministra Sprawiedliwości, gdy chodzi o stwierdzenie stosowania wzajemności przez państwo obce. Z tego przepisu Minister wyprowadził wniosek, iż tylko sądy mogą otrzymywać informacje na temat wzajemności, zaś materia ta nie może być w ogóle przedmiotem zaświadczenia. Taka wykładnia art. 1143 kpc oraz przepisów art. 217 i 218 kpa jest nieuprawniona. W dziale VII kodeksu postępowania administracyjnego (a także w przepisach innych ustaw) brak jest norm wskazujących, iż nie jest możliwe wydanie zaświadczenia o ile dane informacje mogą być udostępniane określonym podmiotom w innym trybie. Nie ma zatem przeszkód prawnych, by informację na temat wzajemności co do zasady sądy otrzymywały na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego, inne zaś podmioty na podstawie przepisów działu VII kpa.

Oczywiście nie oznacza to, że Minister Sprawiedliwości zawsze musi wydać zaświadczenie na temat wzajemności o ile się zwróci o to określony podmiot. Możliwość wydania zaświadczenia wyjaśniającego tę kwestię będzie zawsze zależała od zasobu danych dostępnych dla danego organu. Jak wspomniano organ może przeprowadzić przed wydaniem zaświadczenia konieczne postępowanie wyjaśniające, jednakże postępowanie to powinno odnosić się tylko do zasobu danych, nie może zaś kreować stanu, który następnie ma być treścią zaświadczenia.

Ze stanowiska Ministra Sprawiedliwości zawartego w zaskarżonym postanowieniu (oraz postanowieniu go poprzedzającym) nie wynika, czy organ dysponował informacjami żądanymi przez skarżącego. Odmowa wydania zaświadczenia oparta została natomiast na założeniu, że – jak wspomniano – tylko sądom przysługuje prawo do uzyskania informacji żądanych przez skarżącego. Takie stanowisko - w ocenie Sądu – stanowi z jednej strony o naruszeniu art. 218 § 1 kpa, z drugiej zaś o naruszeniu art. 7 tego kodeksu poprzez niewyjaśnienie sprawy.

W tej sytuacji orzeczono jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).

Sąd w niniejszej sprawie nie rozstrzygał natomiast na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi kwestii czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, ponieważ kwestia ta nie występuje w sprawie ze skargi na postanowienie odmowie wydania zaświadczenia.

O kosztach (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 powoływanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.