Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 365/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 1art. 17 par. 1, art. 18, art. 64e par. 7, par. 2 pkt 1 lit. apar. 4,
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 154 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Banach, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi S. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 18 sierpnia 2023 r. nr 2601-IEE.7113.54.2023.3 w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 18 sierpnia 2023 r. nr 2601-IEE.7113.54.2023.3 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach (dalej: DIAS, organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach (dalej: DZUS, organ pierwszej instancji) z 26 czerwca 2023 r. nr 150000/71/199010/2023 odmawiające S. W. (dalej: strona, skarżący) umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 120 zł.

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że DZUS prowadzi w stosunku do majątku S. W. egzekucję na podstawie tytułów wykonawczych z 16 marca 2022 r. o numerach TW [...] oraz TW [...] w związku z zaległościami w płatności składek za okres: wrzesień, październik, listopad i grudzień 2021 roku. W trakcie prowadzonej egzekucji zajęto stronie świadczenie rentowe, a w wyniku podjętych w sprawie egzekucyjnej czynności powstały koszty egzekucyjne.

Pismem z 4 maja 2023 roku strona złożyła do organu pierwszej instancji wniosek o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych. Poinformowała, że została podwójnie obciążona kosztami egzekucyjnymi przez ZUS oraz komornika sądowego.

Pismem z 8 maja 2023 roku zmieniła zakres swojego żądania. Stwierdziła, że złożony wniosek o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych jest wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Powyższe zostało potwierdzono podczas rozmowy telefonicznej 8 maja 2023 roku.

Strona wniosła, aby cały zebrany w ZUS materiał dowodowy został wykorzystany przy rozpatrywaniu wniosku w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

W dniu 2 czerwca 2023 roku organ pierwszej instancji zawiadomił stronę o zebraniu dowodów i materiałów w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Ponadto wezwał ją do zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się przed wydaniem postanowienia kończącego postępowanie.

Pismem z 13 czerwca 2023 roku strona wypowiedziała się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego i wniosła o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów – wyników badań.

Organ pierwszej instancji odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Strona nie zgodziła się z takim rozstrzygnięciem i w złożonym zażaleniu zarzuciła, że "treść tego postanowienia przemawia o braku pomocy i zdradza osobę, która wymaga pomocy i wsparcia". Wskazała, że nadal chce prowadzić działalność gospodarczą na uczciwych zasadach, płacić podatki i składki ZUS. W ocenie strony "jej dzieci oraz wnuki nigdy nie zapomną uciemiężenia i braku pomocy."

W dniu 19 lipca 2023 roku strona uzupełniła treść zażalenia z 12 lipca 2023 roku, załączając dokumentację fotograficzną obrazującą skutki wypadku jej córki oraz dokumentację fotograficzną jej domu. Podniosła, że różne organy państwa przyczyniły się do powstania uszczerbku na jej zdrowiu oraz jej dziecka, jak również doprowadziły do zniszczenia finansów rodziny. Wskazała na znaczne koszty związane z ogrzewaniem budynku, w którym mieszka z rodziną, określając je na kwotę 5.000 zł. W ocenie strony obowiązkiem państwa jest pomaganie ludziom, którzy takiej pomocy oczekują. Stwierdziła, że nie zgadza się z obciążeniem jej kosztami postępowania przez DZUS oraz komornika sądowego. Zarzuciła, że organ egzekucyjny wykorzystuje jej problemy zdrowotne, doprowadzając do bezpodstawnego wzbogacenia się. Wskazała też na konieczność przeprowadzenia operacji ortopedycznej, której koszt wynosi około 20.000 zł. Wystąpiła z wnioskiem o zwrot kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych w toku postępowania.

Rozpoznając zażalenie, organ odwoławczy przytoczył treść art. 64 § 1-11 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wyjaśnił, że umorzenie kosztów egzekucyjnych oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego, a odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, koszty te umorzyć. Zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek, od których wystąpienia przepis uzależnia podjęcie rozstrzygnięcia korzystnego dla strony. Wtedy to, korzystając z uznania administracyjnego, organ wydający decyzję dokonuje wyboru rozstrzygnięcia i może, mimo istnienia przesłanek, odmówić uwzględnienia wniosku.

Organ odwoławczy wyjaśnił także, że w niniejszej sprawie kontrola postanowienia podjętego w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się jedynie do zbadania, czy organ pierwszej instancji badał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 64e u.p.e.a. przesłanek, jak również tego, czy organ ten w sposób prawidłowy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Organ odwoławczy nie może ingerować w samo rozstrzygnięcie organu, o ile zostało ono w sposób wyczerpujący umotywowane.

Wskazał, że badając stan majątkowy strony, organ pierwszej instancji posiłkował się nie tylko danymi jakie strona przedstawiła w oświadczeniu z 22 marca 2023 roku o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, ale też informacjami, które uzyskał m.in. z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Organ pierwszej instancji ustalił, że strona jest aktywna zawodowo i osiąga dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Dodatkowo wypłacane jest jej świadczenie rentowe. Osiągane przez stronę łączne dochody gospodarstwa domowego są wyższe od minimum socjalnego, które dla jednej osoby wynosi 1.581,08 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za IV kwartał 2022 roku). Ponadto strona posiada ruchomości (3 samochody) i 7 nieruchomości.

DIAS zgodził się ze stanowiskiem DZUS, że wydatki takie, jak zakup żywności, odzieży, na opiekę zdrowotną, opłata za wodę, energię czy ogrzewanie należą do stałych opłat jakie ponosi się z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego i nie są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki. Są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Organ ten zwrócił uwagę na to, że strona nie wskazała, że ma zaległości z tego tytułu. Nie udowodniła, że brakuje jej środków finansowych na zakup lekarstw oraz, że nie może ze względu na swoją sytuację finansową skorzystać z koniecznych badań lekarskich bądź zabiegów rehabilitacyjnych.

Zaznaczył, że zdaniem organu pierwszej instancji nie ma podstaw do umarzania przedmiotowych należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz leczeniem. Organ pierwszej instancji zauważył też, że strona posiada zaległości z tytułu podatków.

Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji doszedł do słusznego przekonania, że aktualne trudności płatnicze strony mają charakter przejściowy.

Organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić zaistnienia przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej. Dokonał analizy znaczenia pojęcia "ważny interes publiczny". Wskazał też, że organ pierwszej instancji wyjaśnił pojęcie ważnego interesu publicznego w kontekście sytuacji strony i słusznie doszedł do wniosku, że nie została spełniona przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, o której mowa w art. 64e u.pe.a.

Na powyższe postanowienie DIAS, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył S. W.. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Uzasadniając skargę, wyjaśnił, że zaskarżone postanowienie krzywdzi jego i jego dzieci. Wyraża brak jakiegokolwiek współczucia. Treść postanowienia zniechęca go do kraju w którym się urodził, wychował, któremu służył. Dodał, że polskie instytucje, którym od młodych lat służył, doprowadzają do patologii, uciemiężania człowieka. Nie uzyskał pomocy, gdy był w okresie skrajnego załamania psychicznego. ZUS nie pomógł mu w zrealizowaniu formalności, które uchroniłyby go od egzekucji komorniczych około 10 lat temu. Pobierał od niego koszty egzekucyjne i zawnioskował do komornika, który również pobierał koszty egzekucyjne. On natomiast dobrowolnie uiszczał i uiszcza należne ZUS-owi pieniądze.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492; ze zm.) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowień), zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu, sąd każdorazowo obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone w sprawie przez właściwe organy administracji publicznej. Obowiązany jest przy tym ocenić, czy w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, czy stronie skarżącej organy zapewniły możliwość uczestniczenia w postępowaniu, a także czy organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów materialnoprawnych.

Należy zauważyć, że postępowanie administracyjne jest zorganizowanym procesem stosowania prawa, który obejmuje następujące etapy:

a) ustalenie, jaka norma obowiązuje w znaczeniu dostatecznie określonym dla potrzeb rozstrzygnięcia;

b) uznanie za udowodniony fakt na podstawie określonych materiałów i w oparciu o przyjętą teorię dowodów oraz ujęcie tego faktu w języku stosowanej normy;

c) subsumpcja faktu, uznanego za udowodniony, pod stosowaną normę prawną;

d) wiążące ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy (tak J. Wróblewski, Stosowanie prawa (model teoretyczny), w: Jerzy Wróblewski. Pisma wybrane. Wybór i wstęp M. Zirk-Sadowski, Warszawa 2015, s. 316).

W ocenie Sądu biorąc pod uwagę wyżej przedstawione kryteria należało uznać, iż przedmiotowa skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów, niż te, które zostały w niej podniesione.

Przedmiot kontroli Sądu stanowiło postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. odmawiające S. W. umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 120 zł.

Postanowienie to zostało wydane w wyniku rozpatrzenia zażalenia skarżącego i oparte zostało o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., art. 17 § 1 oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479; ze zm.), dalej u.p.e.a.

Właściwość rzeczową organu odwoławczego wyznaczał art. 83c ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230; ze zm.), zgodnie z którym dla postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez kierownika terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu działającego jako organ egzekucyjny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem odwoławczym jest dyrektor izby administracji skarbowej. Przytoczony powyżej przepis należało zastosować w powiązaniu z art. 64e § 7 u.p.e.a., który stanowi, że na postanowienie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych przysługuje zażalenie.

Podstawę materialnoprawną umorzenia kosztów egzekucyjnych zawiera treść art. 64e u.p.e.a. Stosownie do treści art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Przepis art. 64e § 4 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela prowadzących działalność gospodarczą, może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli umorzenie:

1) nie stanowi pomocy publicznej;

2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis;

3) stanowi pomoc publiczną:

a) mającą na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi,

b) mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce,

c) zgodną z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, której dopuszczalność została określona przez właściwe organy Unii Europejskiej, udzielaną na przeznaczenia inne niż wymienione w lit. a i b.

Ocenę zaskarżonego postanowienia należy rozpocząć od przypomnienia, że naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są zawarte w art. 6 i art. 7 k.p.a. zasada praworządności oraz zasada dochodzenia prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. postanowienie powinno być należycie uzasadnione, z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.

Należy wskazać, że powołane przepisy nakładają na organy obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w związku z tym winny one zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i ocenić czy dana okoliczność została udowodniona.

W związku z powyższym zauważyć trzeba, że w świetle art. 75 § 1 k.p.a. przedmiotem postępowania dowodowego jest ustalenie faktów, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Niektóre z nich nie wymagają przeprowadzenia postępowania dowodowego. Do faktów tych zalicza się, zgodnie z treścią art. 77 § 4 k.p.a., fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi prowadzącemu postępowanie z urzędu. Dopuszczenie w postępowaniu dowodowym faktu znanego organowi z urzędu jest możliwe jedynie przy podaniu go do wiadomości strony (art. 77 § 4 zd. 2 k.p.a.). Spełnienie tego warunku wymaga jednak zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, jak i ich uwidocznienia w aktach sprawy oraz odzwierciedlenia podjętych na ich podstawie ustaleń w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia (tak m. in. R. Suwaj, Postępowanie dowodowe w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, Ostrołęka 2005, s. 97). Z kolei określona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny materiału dowodowego jest ściśle powiązana z obowiązkiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Ocenie może podlegać jedynie cały zgromadzony w toku postępowania wyjaśniającego i odzwierciedlony w aktach sprawy materiał dowodowy. Przy dokonywanej ocenie konieczne jest odwołanie się do wszystkich zgromadzonych dowodów oraz ich wzajemnego związku, w tym również ustalenie przesłanek, które obniżają moc dowodową danego dowodu bądź też pozbawiają go tej mocy lub wiarygodności. Organ powinien dokonać też oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. mają szczególną moc dowodową. Ocena powinna być wynikiem rozumowania zgodnego z zasadami logiki z uwzględnieniem, że jej ramy wyznaczają zasady wiedzy i doświadczenie życiowe. Formalnym wyrazem realizacji zasady swobodnej oceny dowodów jest obowiązek uzasadnienia postanowienia stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. (por. P. Daniel, Administracyjne postępowanie dowodowe, Wrocław 2013, s. 116-118).

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że realizacja obowiązku zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej przebiega w dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, polega na przeprowadzeniu postępowania dowodowego, co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a więc takich, z którymi w świetle przepisów obowiązującego prawa związane są określone skutki prawne. Po drugie, zebrany materiał dowodowy powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji (por. wyrok NSA z 28 września 2012 r., II GSK 1548/11; wyrok WSA w Warszawie z 15 kwietnia 2021 r., VIII SA/Wa 144/21; dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z 20 kwietnia 2021 r. (III OSK 4411/21) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że jeśli organowi administracji jest wiadome z urzędu, że w aktach innej sprawy prowadzonej przez ten organ znajdują się dowody mogące posiadać istotne znaczenie dla sprawy, to organ może postanowić o przeprowadzeniu dowodu z tych dokumentów. Wymaga to jednak wykonania odpisów dokumentów mających stanowić dowód w sprawie i włączenia ich w poczet materiału dowodowego odzwierciedlonego w aktach rozpoznawanej sprawy. Nie jest także wykluczone dołączenie do akt sprawy obecnie prowadzonej całości innych akt, w których znajdują się omawiane dowody. W każdym razie organ administracji zobowiązany jest do dokumentowania czynności postępowania w aktach sprawy, co ma znaczenie pod kątem utrwalenia toku myślowego prowadzącego do wydania decyzji administracyjnej określonej treści, możliwości przeprowadzenia postępowania odwoławczego oraz kontroli sądowoadministracyjnej. W orzecznictwie akcentuje się również, że nie jest dopuszczalne, aby organ w określonym zakresie dokonywał oceny mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu aktu, który kończy postępowanie administracyjne w danej instancji (por. wyroki WSA w Gliwicach z 19 grudnia 2019 r., I SA/Gl 1227/19; z 26 lipca 2016 r., I SA/Gl 50/16; z 11 lutego 2015 r., I SA/Gl 709/14; z 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14 oraz z 28 maja 2019 r., I SA/Gl 66/19, a także wyrok WSA w Warszawie z 8 sierpnia 2007 r., VII SA/Wa 1034/07; wyrok NSA z 29 listopada 2004 r., OSK 813/04; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 2 lipca 2009 r., II SA/Go 367/09; wyrok WSA w Poznaniu z 17 stycznia 2008 r., III SA/Po 685/07 czy wyrok WSA w Białymstoku z 12 czerwca 2006 r., II SA/Bk 219/06; wszystkie te orzeczenia dostępne są na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oceniając zaskarżone postanowienie, w dalszej kolejności wypada podkreślić, że zasada dwuinstancyjności obowiązuje także w postępowaniu zażaleniowym – dotyczy postanowień, na które przysługuje zażalenie. Jej istotą jest natomiast dwukrotne merytoryczne rozstrzygnięcie tej samej sprawy. Zatem w postępowaniu zażaleniowym powinno mieć miejsce ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy niejako "od nowa". Organ odwoławczy nie jest związany poczynionymi przez organ pierwszej instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów. Rozpoznając sprawę po raz drugi, obowiązany jest uwzględnić zasady wynikające z m.in. przepisów art. 6 i 7 k.p.a. oraz przepisów Rozdziału 4 k.p.a. regulujących zasady prowadzenia postępowania dowodowego oraz oceny dowodów.

Zakres postępowania zażaleniowego nie jest więc węższy, niż zakres postępowania przed organem pierwszej instancji.

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, Sąd zauważa, że wbrew stanowisku DIAS, postanowienie DZUS nie zostało wydane w ramach uznania administracyjnego, albowiem organ ten stwierdził, że w sprawie nie występuje "ważny interes zobowiązanego" i "interes publiczny", które przemawiałyby za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Zastosowanie uznania administracyjnego miałoby miejsce wówczas, gdyby organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie zachodzi "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", a mimo to dokonał wyboru konsekwencji prawnych niekorzystnych dla skarżącego. Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie wystąpiła.

Nie uszło uwadze Sądu, że niewłaściwie organ odwoławczy wskazuje, że organ pierwszej instancji oceniał przesłankę "ważnego interesu publicznego". Lektura postanowienia organu pierwszej instancji niewątpliwie wskazuje, że dokonując oceny przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, organ ten poddał ocenie przesłankę "interesu publicznego", w zgodzie zresztą z normą art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia popadł w sprzeczność. Z jednej strony zaakceptował ocenę organu pierwszej instancji w zakresie przesłanki "interesu publicznego", przyjmując że dotyczyła ona przesłanki "ważnego interesu publicznego". Z drugiej strony sam czynił rozważania na temat przesłanki "ważnego interesu publicznego", rozszerzając ją w sposób nieuprawniony o wyraz "ważny" i de facto pomniejszając zakres znaczeniowy zwrotu "interes publiczny". Świadczą o tym także przywołane orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2010 roku i 2018 roku, adekwatne do stanu prawnego sprzed 20 lutego 2021 roku.

Należy podkreślić, że wyrażenie "interes publiczny" to tzw. zwrot niedookreślony, którego interpretacja powinna nastąpić według określonych dyrektyw interpretacyjnych celem ustalenia znaczenia wyrazów i wyrażeń składających się na to normoksztaltne wyrażenie (tak A. Choduń, A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne i zwroty niedookreślone w prawie podatkowym i administracyjnym. Wybrane zagadnienia teoretyczne i orzecznicze, Warszawa 2013, s. 34).

Z pewnością jednak zakres znaczeniowy wyrażenia "interes publiczny" nie jest tożsamy z zakresem wyrażenia "ważny interes publiczny".

Oznaczało to więc, że rozpoznając sprawę ponownie, dokonał tego z naruszeniem przepisu art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a.

W świetle okoliczności sprawy, nie można zgodzić się z organem odwoławczym, że organ pierwszej instancji przeprowadził rzetelne postępowanie wyjaśniające, dokonał całościowej oceny materiału dowodowego. Na stronach 2 i 3 postanowienia organ pierwszej instancji wskazał, jakie dokumenty wykorzystał, rozpoznając wniosek skarżącego. Część z tych dokumentów nie została jednak utrwalona w aktach administracyjnych. Dotyczy to między innymi oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 28 kwietnia 2023 r., które było podstawą istotnych ustaleń w sprawie przez organ pierwszej instancji. Przy ocenie stanu majątkowego skarżącego organ odwoławczy brał pod uwagę oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 22 marca 2023 r.

Nie mógł więc zatem w sposób prawidłowy ocenić postanowienia będącego przedmiotem zażalenia. Orzekał na podstawie niepełnego materiału dowodowego, opierając się na ustaleniach opisanych przez organ pierwszej instancji, ale poczynionych na podstawie materiału dowodowego, którego brak w aktach administracyjnych.

W konsekwencji braki w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy uniemożliwiły zarówno organowi odwoławczemu, jak i Sądowi weryfikację istotnych ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji.

Tymczasem organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, w szczególności zgromadzić dowody zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Powinien nie tylko je wymienić w uzasadnieniu postanowienia, ale ustosunkować się do nich, poddać je analizie – dokonać oceny znaczenia i wartości dla toczącej się sprawy, a jeżeli dojdzie do przekonania, że określone dowody nie mają w sprawie znaczenia, powinien to przedstawić, podając stosowne argumenty.

Korzystając z dobrodziejstwa art. 77 § 4 zd. 2 k.p.a. organ powinien zakomunikować stronie fakty znane mu z urzędu, jak i uwidocznić to w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.

Warunku prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego w niniejszym postępowaniu nie spełniła też skierowana do strony informacja o charakterze ogólnym, że "zgodnie z Pana prośbą dokumentacja złożona do poprzednich spraw również zostanie wykorzystana w tym postępowaniu" (pismo DZUS z 5 maja 2023 r.) oraz informacja, że "dokumentacja złożona do akt sprawy dotyczącej rozłożenia na raty należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz poprzedniej sprawy o umorzenie należności z tytułu składek również zostanie wykorzystana w tym postępowaniu" (pismo DZUS z 9 maja 2023 r.). Organ nie wykonał jednak odpisów dokumentów mających stanowić dowód w sprawie i nie włączył ich w poczet materiału dowodowego odzwierciedlonego w aktach rozpoznawanej sprawy. Ponadto w aktach sprawy brak wniosku dowodowego strony żądającej, aby cały zebrany w ZUS materiał dowodowy został wykorzystany przy rozpatrywaniu wniosku w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Podsumowując, orzekające w sprawie organy poczyniły w sprawie istotne ustalenia na podstawie wybrakowanego materiału dowodowego, który powinien zostać uzupełniony w toku ponownego rozpatrzenia kontrolowanej sprawy, czym naruszyły przepisy: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. Ponadto organ odwoławczy dokonał oceny sprawy pod kątem zaistnienia przesłanki "ważnego interesu publicznego", czym naruszył normę art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a.

Wskazane okoliczności i stwierdzone wadliwości postępowania obligowały Sąd do uchylenia obu rozstrzygnięć w sprawie.

Ponownie prowadząc sprawę, organ pierwszej instancji kompleksowo zgromadzi w aktach sprawy dokumenty, które będą podstawą wydania kolejnego rozstrzygnięcia. Wobec tak istotnych braków postępowania dowodowego, pozyskanie brakujących dokumentów przez Sąd na etapie postępowania sądowego nie było możliwe, bowiem oznaczałoby niedopuszczalne zastąpienie organów przez sąd w wykonaniu nałożonych na nie ustawowych obowiązków oraz wyjście sądu poza jego kompetencje ograniczające się jedynie do kontroli działalności administracji publicznej. Ponadto uwzględniając ewentualne wnioski dowodowe skarżącego i biorąc pod rozwagę fakty znane z urzędu, zastosuje się do reguł postępowania dowodowego wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego i odzwierciedli swoje czynności w aktach sprawy.

W przypadku ponownego orzekania przez organ odwoławczy, rozpozna zażalenie na podstawie pełnego materiału dowodowego z uwzględnieniem ustawowo określonych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, a także poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c. w zw. z art. 135 p.p.s.a.