Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 778/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "G." sp. z o.o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 228/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia 6 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od gier za czerwiec 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 228/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił "G." sp. z o.o. z siedzibą w N. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi Strona zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie wskazując, że z powodu zmian przepisów dotyczących gier na automatach o niskich wygranych obroty Spółki spadły, a dodatkowo opłaca ona podatki wedle wyższej stawki niż obowiązująca przed wejściem w życie ustawy o grach hazardowych. Spółka eksploatuje obecnie 200 automatów do gry, co stanowi 7 % stanu funkcjonujących pod rządami prawa do 31 grudnia 2009 r., w konsekwencji czego brak jest środków na bieżącą działalność. Podniosła ponadto, że łączna wysokość wydatków, do poniesienia których jest zobowiązana znacząco przekracza ilości środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Środki trwałe z kolei to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w kraju, ani za granicą. Wedle oświadczenia o majątku i dochodach Spółki, jej kapitał zakładowy wynosi 2 500 000 zł. Spółka posiada środki trwałe o łącznej wartości 4 657 599 zł (według bilansu za ostatni rok), a jej strata bilansowa za 2012 r. wyniosła

(-) 888 485 zł. Skarżąca nie posiada pieniędzy na rachunkach bankowych, a oba posiadane przez nią rachunki są zajęte w postępowaniu zabezpieczającym. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji Strona przedłożyła wyciągi z dwóch rachunków bankowych za ostatnie pięć miesięcy, oświadczenie w sprawie dokonywania dopłat przez wspólników Spółki, sprawozdanie finansowe za 2011 r., zestawienie środków trwałych za 2012 r. i na dzień 1 maja 2011 r., odpisy deklaracji na podatek od towarów i usług za styczeń- kwiecień 2013 r., a ponadto oświadczenie o nie posiadaniu udziałów w innych podmiotach i odpis umowy o świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika.

Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji uznał, że Strona nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co uzasadniałoby zwolnienie od kosztów sądowych. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych Skarżąca nadal funkcjonuje i prowadzi szeroką działalność gospodarczą, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Z analizy zysków i strat na dzień 31 grudnia 2011 r. wynika, że wysokość przychodu ze sprzedaży wyniosła 165 886 042,86 zł, zaś wysokości kosztów działalności 168 498 303,68 zł. Z odpisów deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do kwietnia 2013r. wynika natomiast, że zadeklarowany przez Spółkę obrót wyniósł ponad 40 000 000 zł. Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z twierdzeniem Skarżącej, iż obroty Spółki mają wyłącznie tak dużą skalę tylko w ujęciu księgowym. Wskazywane przez Stronę koszty w postaci: podatku od gier, kosztów związanych bezpośrednio z eksploatacją urządzeń do gier i bieżącą obsługą administracyjną, stanowią normalne koszty działalności gospodarczej. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, choć Spółka wykazuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania. Ponadto, fakt zajęcia kont bankowych w postępowaniu zabezpieczającym nie przemawia za zwolnieniem od kosztów sądowych, nie jest on bowiem tożsamy z niemożliwością korzystania przez obowiązanego z rachunku bankowego. W razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy, sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd pierwszej instancji podkreślił również, iż rozpatrując wniosek złożony w niniejszej sprawie wziął pod uwagę także koszty sądowe jakie Strona jest obowiązana ponieść uwzględniając wszystkie toczące się lub oczekujące na rozpoznanie sprawy zawisłe przed WSA w Gorzowie Wlkp. oraz innymi sądami administracyjnymi.

Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczania wpisu od skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi piewrszej instancji do ponownego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że Spółka nie dysponuje i nie jest w stanie zgromadzić kwoty niezbędnej dla uiszczenia żądanego wpisu sądowego. Wskazała, iż podana we wniosku o prawo pomocy kwota przychodów (30 229 546 zł) stanowi jedynie wartość księgową odpowiadającą sumie wszystkich wpłat do automatów na terenie całego kraju, kwocie tej należy przeciwstawić również księgową wartość wypłat z owych automatów tj. kwotę 24 070 171 zł. Ponadto Spółka płaci 1 969 361 zł podatku od gier, ponosi także wysokie koszty związane z eksploatacją urządzeń do gier i bieżącą obsługą administracyjną. Pozostała po odliczeniach kwota podlega zajęciu związanemu z zabezpieczeniem dokonanym na rachunkach bankowych. Wobec powyższego, Spółka nie jest obecnie w stanie zgromadzić żadnych rezerw finansowych – każda nadwyżka finansowa podlega zajęciu z tego tytułu. Nadto wskazała, że zainicjowała już więcej niż kilkadziesiąt analogicznych spraw w sądach administracyjnych na terenie całego kraju w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty, a suma należnych w związku z nimi wpisów przekracza 100 000 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08 – treść wszystkich orzeczeń powoływanych w niniejszym uzasadnieniu dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez Stronę (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalone w orzecznictwie jest, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04), zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać – przede wszystkim – z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie, jak sugeruje Spółka, dochodów. Wskazane przez Stronę koszty – jak konieczność regulowania bez opóźnień zobowiązań względem wynajmujących lokale na punkty gier, wypłacania wygranych graczom, opłacanie serwisu urządzeń, opłacania zryczałtowanego podatku od gier – są normalnymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt II FZ 878/13). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przeanalizował sytuację materialną Strony (w tym informacje dotyczące rachunków bankowych i ich zajęcia). Zgodzić należy się z Sądem pierwszej instancji, że wskazywana przez Skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ponad 800 000 zł nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia Strony z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., II GZ 489/13). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. O możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że pomimo znacznego pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i poniesienia strat przez Spółkę nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, co potwierdza, iż poniesienie w danym okresie straty księgowe nie mogą być utożsamiane ze stanem niewypłacalności. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym (np. z tytułu najmu), które akcentuje Spółka, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z kosztów sądowych.

Istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje także wartość należącego do Spółki majątku trwałego – 4 657 599,66 zł (wartość na dzień 31 grudnia 2012 r.). Nawet jeżeliby przyjąć, że – jak twierdzi Strona – automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku nie mogą zostać spieniężone z uwagi na brak popytu na tego rodzaju ruchomości, to nie można tracić z pola widzenia, że Skarżąca posiada również inne składniki majątku o znacznej wartości np. budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i morskiej o wartości 618 916,02 zł (por. bilans na dzień 31 grudnia 2011 r.).

Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11).

Odnosząc się do zarzutu zażalenia, że Strona ma zablokowane rachunki bankowe zgodzić należy się z Sądem pierwszej instancji, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych Skarżącej nie jest wystarczający dla uznania, iż Spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009r., I FZ 66/09). W razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy, sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem fakt zabezpieczenia rachunku bankowego nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez obowiązanego z rachunku bankowego, a tego typu blokada środków do oznaczonej wysokości na rachunku nie oznacza niemożności korzystania z rachunku.

Ponadto niekorzystna dla Spółki nowelizacja ustawy o grach hazardowych zmieniająca dotychczasowe zasady udzielania licencji na automaty do gier nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 436/11).

W tej sytuacji prawidłowo Sąd I instancji przyjął, że w sprawie nie zaszły przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego.

Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji