Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 273/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.134
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.27 ust.1
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi P. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. M. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 stycznia 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W wyniku rozpatrzenia wniosku K. M. z dnia 25 sierpnia 2017 r., decyzją z dnia 21 września 2017 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy, orzekł o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych – J. M. oraz W. M., na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde dziecko, płatne do rąk matki.

Pismem z dnia 7 listopada 2017 r. P. M. wniósł odwołanie od tej decyzji, domagając się uznania go za uczestnika tego postępowania i przesłania mu decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z uzasadnieniem. Z ostrożności P. M. zaskarżył w całości ww. decyzję organu I instancji, zarzucając jej naruszenie art. 2 pkt 2 w zw. z art. 1 pkt 1, art. 19 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 489), oraz art. 7 i art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1257), w skrócie "k.p.a.".

Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność odwołania wniesionego przez P. M.

W uzasadnieniu wskazano, że odwołanie jest środkiem prawnym zwyczajnym służącym od rozstrzygnięcia nieostatecznego. Jego przedmiotem jest decyzja administracyjna wydana w pierwszej instancji, z wyjątkami wynikającymi z odrębnych przepisów. Odwołanie przysługuje stronie postępowania administracyjnego, a zatem podmiotowi, którego interesów prawnych lub obowiązków prawnych dotyczyło postępowanie.

Organ odwoławczy przywołał treść art. 28 k.p.a. wskazując, że przepis ten nie stanowi jednak samoistnej normy prawnej do uznania danej osoby za stronę postępowania, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Pojęcie "interes prawny", na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu administracyjnym, należy ustalać według norm prawa materialnego, a mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji.

Zdaniem organu II instancji, o tym, czy określonemu podmiotowi służy prawo strony w postępowaniu, rozstrzyga norma prawna, z której dla strony wynikają prawa lub obowiązki. Istnienie interesu prawnego nie może być rozpatrywane w oderwaniu od konkretnego postępowania administracyjnego. Zatem rozstrzygnięcie, czy dłużnikowi alimentacyjnemu przysługuje status strony w postępowaniu o przyznanie świadczeń osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego w tym przypadku, musi uwzględniać specyfikę szeroko pojętego postępowania w sprawie przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, prowadzonego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Stroną takiego postępowania jest osoba uprawniona, co wynika z art. 15 ust. 1 ww. ustawy, który stanowi, że ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Ustawa nakłada na wnioskodawcę obowiązki związane z wykazaniem uprawnienia do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 15 ust. 3, 4 i 7 ustawy). Ponadto przepisy rozdziału 4 ustawy zatytułowanego "Zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego" nie przewidują aktywnej roli dłużnika alimentacyjnego w toczącym się postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ww. ustawy nakazuje organowi właściwemu wierzyciela jedynie przekazanie dłużnikowi alimentacyjnemu (a także organowi właściwemu dłużnika) informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Takie sformułowanie ustawy jednoznacznie wskazuje, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ww. ustawy byłby zbędny z tego względu, że stronie postępowania są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie, w związku z czym nie ma potrzeby przekazywania stronie postępowania odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu.

W konsekwencji organ II instancji stwierdził, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w sprawie dotyczącej przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w związku z czym nie może kwestionować w drodze odwołania zasady i rozmiaru swego przyszłego zobowiązania kreowanego przez art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Przyznanie świadczenia i w konsekwencji obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz organu jako wierzyciela, może wiązać się z dodatkowym obowiązkiem. Nie daje to jednak podstaw do uznania dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania.

Zdaniem Kolegium, interesu prawnego nie należy upatrywać w obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego kwot wypłaconych na rzecz osób uprawnionych. W tym bowiem przypadku obowiązek świadczeń alimentacyjnych znajduje źródło w wyroku sądu powszechnego opatrzonego klauzulą wykonalności, natomiast twierdzenia odnośnie spłaty zadłużenia do rąk przedstawiciela ustawowego osób uprawnionych może mieć znaczenie w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez właściwego komornika.

Konkludując, organ odwoławczy stwierdził, że wniesienie odwołania przez podmiot, który nie ma statusu strony, skutkuje stwierdzeniem niedopuszczalności takiego odwołania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisane postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 stycznia 2018 r. P. M. zarzucił naruszenie:

1.przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy rozstrzygnięcia:

- art. 28 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów, poprzez błędną interpretację i nieuznanie go za stronę postępowania i osobę posiadającą legitymację czynną do wniesienia odwołania w sprawie, mimo że jego interesu prawnego obowiązku dotyczy postępowanie,

- art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 77, art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie niewszechstronnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego i niepowzięcie żadnych czynności zmierzających do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego po złożeniu przez niego pism w sprawie, w tym szczególności poprzez niezwrócenie się do wnioskodawczyni o uzyskanie/potwierdzenie zmian stanu faktycznego, co ma znaczenie dla kwestii świadczeń; niewzięcie pod uwagę przedstawionych przez niego dokumentów i wniosków, a także uniemożliwienie mu czynnego udziału w postępowaniu i brak rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjnych, dotyczących przepisu art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów, na jego korzyść, mimo że linia orzecznicza jest niejednolita.

Powyższe kreuje stan faktyczny stanowiący przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a.

2.przepisów prawa materialnego:

- art. 2 pkt 2 w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów, poprzez nieuchylenie decyzji organu I instancji, mimo iż nie było przesłanek do jej wydania, bowiem egzekucja alimentów była skuteczna.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zobowiązanie Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej do wydania postanowienia w przedmiocie uznania go za stronę postępowania w sprawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego z wniosku K. M. na rzecz J. M. oraz W. M., ewentualnie na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.", o uznanie go za stronę postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego z wniosku K. M. na rzecz J. M. oraz W. M. i uchylenie decyzji organu I instancji, przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Uzasadniając zarzuty i wnioski skargi, skarżący podniósł, że otrzymał informację o wydaniu decyzji przyznającej prawo do świadczenia alimentacyjnego na rzecz córek, co wzbudziło jego wielkie zdziwienie, ponieważ płaci regularnie alimenty. Ponadto nie otrzymał tej decyzji, mimo że ma interes prawny i jest uczestnikiem postępowania. Zaznaczył, że nie rozumie sytuacji, w której matka dzieci ma otrzymywać podwójne alimenty, a on ma ponosić negatywne tego konsekwencje. Wniósł zatem o uznanie go za stronę postępowania i doręczenie mu decyzji wraz z uzasadnieniem, celem umożliwienia wypowiedzenia się w sprawie. Z ostrożności wniósł odwołanie od decyzji, domagając się jej zmiany. Skarżący podkreślił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mimo wątpliwości co do treści art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów, nie rozstrzygnęło ich na jego korzyść.

Zdaniem skarżącego, interes dłużnika alimentacyjnego wymaga ochrony w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny jest więc stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i może kwestionować w drodze odwołania zasadę i rozmiar przyszłego zobowiązania, kreowanego z mocy prawa przez art.27 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów. Powyższe potwierdza ugruntowana linia orzecznicza.

Do skargi załączono: kopię wyroku Sądu Okręgowego Wydział [...] Cywilny Rodzinny z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt [...] oraz potwierdzenia przelewów alimentów na rzecz córek.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art.145 § 1 p.p.s.a.).

Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożona w tej sprawie skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Od dnia 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje bowiem regulacja art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którą sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skargi na takie postanowienie organu administracji publicznej, w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony.

Zaskarżone postanowienie w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy z dnia 21 września 2017 r., przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych J. M. oraz W. M. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie (płatne do rąk ich matki), zostało wydane na podstawie art. 134 k.p.a. Przepis ten stanowi, iż organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

W niniejszej organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie niedopuszczalność odwołania ma charakter podmiotowy, gdyż odwołanie zostało wniesione od decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych przez dłużnika alimentacyjnego, tj. podmiot nie będący stroną w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych.

Zatem spór w sprawie dotyczy przyznania skarżącemu - dłużnikowi alimentacyjnemu - prawa strony w postępowaniu prowadzonym z wniosku wierzycielki alimentacyjnej o świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Z tego przepisu expressis verbis wynika, że odwołanie można wnieść tylko strona, a więc na ściśle określony podmiot.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Postępowanie administracyjne wszczyna się z urzędu lub na wniosek. Istotne znaczenie w sprawie ma przepis art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w myśl którego ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Zatem stroną postępowania w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest wyłącznie osoba uprawniona do tych świadczeń.

Skoro na podstawie art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania, to w pierwszej kolejności zobligowany jest do badania przesłanek jego dopuszczalności. Tym samym pierwszy etap postępowania odwoławczego przed organem odwoławczym - co wymaga podkreślenia - to etap badania formalnego, nazywany również postępowaniem wstępnym. Czynności w nim podejmowane zmierzają do ustalenia zaistnienia przesłanek formalnych dopuszczalności odwołania (zażalenia). Ze względu na rezultat podjętych w nim czynności, kodeks różnicuje formę zamknięcia tego etapu. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak formalnych przesłanek dopuszczalności odwołania, nastąpi wydanie aktu administracyjnego, kończącego ostatecznie postępowanie w sprawie. Akt ten, przybierający na podstawie art. 134 k.p.a. formę postanowienia, nie tylko kończy zatem etap postępowania wstępnego, lecz jednocześnie całe postępowanie odwoławcze.

Pozytywny rezultat wskazanych czynności rodzi natomiast automatycznie, bez potrzeby wydawania jakiegokolwiek aktu, prawo i jednocześnie obowiązek organu odwoławczego zbadania sprawy. Otwiera się tym samym drugi etap postępowania przed organem odwoławczym, obejmujący czynności zmierzające do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, który można nazwać postępowaniem rozpoznawczym, co w sprawie jednakże nie wystąpiło.

Na etapie badania wstępnego organ odwoławczy jest obowiązany zbadać dopuszczalność oraz terminowość odwołania (zażalenia). Przesłanki niedopuszczalności odwołania mają charakter podmiotowy i przedmiotowy. Podmiotowy charakter mają przyczyny w postaci oczywistego braku po stronie określonego podmiotu legitymacji odwoławczej, niezdolności odwołującego się do czynności prawnych. Wśród podstawowych przyczyn niedopuszczalności natury przedmiotowej wymienia się: 1) nieistnienie w sensie prawnym przedmiotu zaskarżenia, 2) niezaskarżalność określonych rodzajów aktów prawnych (np. postanowienie jest niezaskarżalne, gdyż ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia zażalenia na takie postanowienie), 3) wyczerpanie środków zaskarżenia, 4) zaskarżenie pisma, które w sensie materialnym nie jest ani decyzją, ani postanowieniem.

Wystąpienie którejkolwiek z przesłanek negatywnych, tj. niedopuszczalności odwołania lub uchybienia terminu do jego wniesienia, nakłada na organ odwoławczy obowiązek jej stwierdzenia w formie postanowienia. Treść art. 134 k.p.a. będącego bezwzględnie obowiązującą normą prawną wskazuje na związany charakter rozstrzygnięcia, dowodzi tego zwrot "organ... stwierdza". Nie pozostawiono tu organowi odwoławczemu jakiejkolwiek sfery uznania (por. wyroki NSA z 30 grudnia 1998 r., sygn. akt IV SA 2294/96, oraz z dnia 29 stycznia 1997 r., sygn. akt I SA/Gd 1482/96, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie, jak wskazano na wstępie rozważań, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może merytorycznie rozpatrzyć odwołania, gdyż jest ono niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych, ponieważ zostało wniesione nie przez stronę, do której została adresowana zaskarżona nim decyzja. Sąd podziela powyższe stanowisko.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis ten nie stanowi jednak samoistnej normy prawnej do uznania danej osoby za stronę postępowania, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Pojęcie "interes prawny", na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu administracyjnym, należy ustalać według norm prawa materialnego, a mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania.

Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy więc to samo, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania (art. 28 k.p.a.).

Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji (por. wyrok NSA z dnia 27 września 1999 r., sygn. akt IV SA 1285/98, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 397/17, orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej NSA na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje stanowisko, że rozstrzygnięcie, czy dłużnikowi alimentacyjnemu przysługuje status strony w postępowaniu o przyznanie świadczeń osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego w tym przypadku, musi uwzględniać specyfikę szeroko pojętego postępowania w sprawie przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, prowadzonego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stroną takiego postępowania - jak wskazano powyżej - jest osoba uprawniona do świadczeń alimentacyjnych, a nie dłużnik alimentacyjny, co wynika wprost z art. 15 ust. 1 powołanej ustawy, który stanowi, że ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nakłada na wnioskodawcę obowiązki związane z wykazaniem uprawnienia do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 15 ust. 3, 4 i 7 tej ustawy).

Należy mieć na uwadze, że przepisy rozdziału 4 ustawy zatytułowanego "Zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego" nie przewidują aktywnej roli dłużnika alimentacyjnego w toczącym się postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 tej ustawy nakazuje organowi właściwemu wierzyciela jedynie przekazanie dłużnikowi alimentacyjnemu (a także organowi właściwemu dłużnika) informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Takie sformułowanie ustawy jednoznacznie wskazuje, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy byłby zbędny z tego względu, że stronie postępowania są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie, w związku z czym nie ma potrzeby przekazywania stronie postępowania odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu.

W konsekwencji powyższego należy przyjąć, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w sprawie dotyczącej przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w związku z czym nie może kwestionować w drodze odwołania zasady i rozmiaru swego przyszłego zobowiązania kreowanego przez art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (por. wyroki NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1725/16 i sygn. akt I OSK 1726/16 oraz z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2027/16, WSA w Gliwicach z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 993/17 oraz wskazane w nich orzecznictwo; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej NSA na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że skarżącemu - jak trafnie stwierdził organ w zaskarżonym postanowieniu - nie przysługiwał przymiot strony postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jego małoletnim dzieciom. Skoro bowiem, jak wskazano powyżej, to ustawodawca ograniczył uprawnienia dłużnika alimentacyjnego w tymże postępowaniu do udzielenia mu informacji o przyznaniu świadczenia, o czym stanowi art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy, a nie doręczeniu mu decyzji z pouczeniem o prawie jej zaskarżenia. Przyznanie świadczenia i w konsekwencji obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz organu jako wierzyciela, może wiązać się z dodatkowym obowiązkiem. Nie daje to jednak podstaw do uznania dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, interesu prawnego nie należy upatrywać w obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego kwot wypłaconych na rzecz osób uprawnionych. W tym bowiem przypadku obowiązek świadczeń alimentacyjnych znajduje źródło w wyroku sądu powszechnego opatrzonego klauzulą wykonalności, natomiast twierdzenia odnośnie spłaty zadłużenia do rąk przedstawiciela ustawowego osób uprawnionych może mieć znaczenie w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez właściwego komornika.

Zaliczka alimentacyjna oznacza kwotę wypłaconą przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Istota zaliczki alimentacyjnej polega na częściowej lub całkowitej spłacie ciążącego na dłużniku alimentacyjnym zobowiązania w postaci świadczenia alimentacyjnego i wobec tego decyzja o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej na rzecz osoby uprawnionej nie wpływa na sytuację prawną dłużnika alimentacyjnego, w tym nie powoduje powstania po jego stronie nowych obowiązków prawnych. I jakkolwiek przyznanie świadczenia i w konsekwencji obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz organu jako wierzyciela może wiązać się z dodatkowym obowiązkiem, to nie daje to jednak podstaw do uznania dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania w prowadzonego w przedmiocie jego przyznania - czym szerzej powyżej. Przyznanie świadczenia jest konsekwencją niezrealizowania obowiązku alimentacyjnego stwierdzonego zaświadczeniem organu egzekucyjnego o bezskuteczności egzekucji.

Dodać należy, że zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji nie może być przedmiotem kontroli organu administracyjnego prowadzącego postępowanie w sprawie przyznania świadczenia. Jest to bowiem czynność organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne i może być kwestionowana w trybie przewidzianym przez przepisy postępowania egzekucyjnego, w przypadku prowadzenia egzekucji przez komornika w trybie skargi na czynności komornika, o której mowa w art. 767 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz.155 ze zm.), w skrócie "k.p.c.". Czynności podejmowane przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym podlegają kontroli sądu powszechnego na zasadach określonych w k.p.c. Zobowiązany do alimentów z chwilą otrzymania informacji o przyznaniu świadczenia, o ile wcześniej nie miał wiedzy na temat wystawionego zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji, ma możliwość wniesienia skargi kwestionującej prawidłowość i zgodność ze stanem faktycznym zaświadczenia wystawionego przez organ egzekucyjny.

O rozstrzygnięciu, jakie zapadnie w wyniku rozpoznania skargi przez Sąd, jeżeli będzie to miało wpływ na prawo do świadczenia zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy, organ egzekucyjny zawiadamia organ administracyjny, który podejmuje dalsze działania w zależności od stanu sprawy. Interes dłużnika alimentacyjnego jest więc dostatecznie chroniony przez przepisy prawa, wymaga jedynie podjęcia przez niego stosowanych działań. Stąd też ustawodawca ograniczył uprawnienia dłużnika alimentacyjnego w postępowaniu do udzielenia mu informacji o przyznaniu świadczenia, o czym mowa w art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy.

Podsumowując, Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, nie stwierdził tego rodzaju naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oddalił skargę.