Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 18/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 c ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy, powołując się na dyspozycję art. 17c, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), odmówił przyznania M.C. świadczenia rodzicielskiego na urodzonego w dniu [...] lipca 2022 r. syna – S.C.

Uzasadniając swą decyzją Burmistrz przywołał w pierwszej kolejności dyspozycję art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na mocy którego świadczenie to przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2, w którym ustawodawca wymienił przypadki uprawniające ojca dziecka do otrzymania świadczenia, obejmujące: skrócenie na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka (pkt 1), śmierć matki dziecka (pkt 2) oraz porzucenie przez nią dziecka (pkt 3).

Organ I instancji zaznaczył dalej, że w świetle przepisów cytowanej ustawy, świadczenie rodzicielskie jest przyznawane matce, zaś nabywanie do niego prawa przez ojca dziecka jest sytuacją wyjątkową, wymagającą spełnienia ww. przesłanek. Burmistrz Miasta i Gminy wskazał, iż z informacji znanych organowi z urzędu wynika, że żona wnioskodawcy, będąca jednocześnie matką dziecka, żyje, nie porzuciła dziecka, jak i nie skróciła okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego. Powyższe pozwoliło organowi na stwierdzenie, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do objęcia ojca dziecka wnioskowaną formą wsparcia.

Nie zgadzając się z odmową przyznania świadczenia rodzicielskiego, M.C pismem z dnia [...] września 2022 r. wniósł odwołanie od ww. decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W rezultacie jego rozpoznania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] października 2022 r., powołując się m.in. na art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzję organu I instancji utrzymało w mocy.

Uznając za słuszną orzeczoną przez Burmistrza Miasta i Gminy odmowę przyznania M.C. świadczenia rodzicielskiego, organ odwoławczy - odnosząc się do dyspozycji art. 17c ust. 2 ww. ustawy - podkreślił, iż prawo do tego świadczenia jest prawem wtórnym wobec uprawnienia przysługującego matce dziecka, zaś ojciec dziecka uzyskuje je w ściśle określonych przypadkach, które nie mają miejsca w niniejszej sprawie. Kolegium podnosząc, że organy administracji publicznej obowiązane są działać na podstawie przepisów prawa i nie mogą zmieniać lub ignorować przepisów powszechnie obowiązujących, zwróciło końcowo uwagę, że wobec jednoznacznego brzmienia przepisu art. 17c ust. 2, brak jest możliwości orzekania w tego rodzaju sprawach w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja stała się przedmiotem wniesionej przez M.C. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżący zwrócił uwagę na ciężką sytuację swej rodziny, w tym na uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia konieczność opieki przez niego i żonę nad piątką dzieci, z których jedno (dziecko żony) jest dzieckiem niepełnosprawnym. Wskazał, że na dochód jego rodziny składają się świadczenie pielęgnacyjne, świadczenia 500+ oraz zasiłki rodzinne w łącznej kwocie 5.400 zł, które nie pozwalają na pokrycie wszystkich wydatków rodziny. Zarzucając decyzji Kolegium sprzeczność z Konstytucją RP oraz z zasadami współżycia społecznego, jak również dyskryminowanie jego osoby z uwagi na płeć, M.C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując stanowisko wyrażone w swej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Tytułem wprowadzenia wskazać należy, że stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do różnych rezultatów oceny co do spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek do przyznania mu świadczenia rodzicielskiego w trybie art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący podnosi, iż okoliczność współdzielenia się z żoną opieką nad dziećmi, w tym także nad urodzonym dnia [...] lipca 2022 r. S.C., przy jednoczesnym zaangażowaniu żony w opiece nad jej niepełnosprawnym synem, uzasadnia przyznanie mu świadczenia rodzicielskiego. Sąd zgodzić się musiał jednak z odmiennym stanowiskiem orzekających w sprawie organów, zgodnie z którym skarżący, jako nie spełniający żadnej z przewidzianych dla ojca dziecka przesłanek z art. 17c ust. 2 ww. ustawy, nie jest osobą, która świadczeniem tym mogłaby zostać objęta. Asumpt dla powyższego wnioskowania stanowi nadto okoliczność niezaistnienia w sprawie wyjątkowych przyczyn, wyłączających możliwość ubiegania się o sporne świadczenie przez matkę dziecka i jednocześnie żonę wnioskodawcy – A.C.

Na mocy przywołanego w opisie stanu faktycznego sprawy przepisu art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyznanie ojcu dziecka wnioskowanego przez skarżącego świadczenia warunkowane jest zaistnieniem jednego z trzech przypadków ustanowionych w ust. 2 art. 17c. Bezspornym jest, iż w sprawie nie zachodzą przypadki wyszczególnione w art. 17c ust. 2 pkt 2-3, bowiem matka dziecka żyje i nie porzuciła dziecka, co sprawia, iż kontrola Sądu skupiła się na prawidłowości uznania, że wobec M.C. nie ziściła się przesłanka wskazana w pkt 1 określona jako skrócenie przez matkę dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego i pozostałych wskazanych w tymże przepisie uposażeń, po wykorzystaniu ich przez matkę za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka.

Z treści przedstawionej przez orzekające w sprawie organy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., jak i treści decyzji zmieniającej tego organu nr [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. wynika, iż żona wnioskodawcy, matka S.C., od grudnia 2020 roku korzystała nieprzerwanie ze świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad synem – K.M, a zatem w dniu porodu nie obejmowały jej przepisy odnoszące się do świadczeń związanych z macierzyństwem przysługujących matkom pozostającym w zatrudnieniu. Z tytułu opieki nad nowonarodzonym dzieckiem matce wyłączonej z tej formy wsparcia, a więc także A.C. przysługiwać mogłoby, na mocy art. art. 17c ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1 oraz ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, od dnia porodu przez okres 52 tygodni świadczenie rodzicielskie w wysokości 1.000 zł miesięcznie.

Odnosząc się zatem do stwierdzonej przez orzekające w sprawie organy okoliczności wyłączającej możliwość przyznania M.C. wnioskowanego świadczenia w postaci niepobierania przez jego żonę świadczenia rodzicielskiego, wskazać należy, iż z uwagi na występujący po stronie żony wnioskodawcy zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rodzicielskiego z tytułu opieki nad dwójką dzieci, zastosowanie wobec niej znajduje ograniczenie przewidziane w art. 27 ust. 5 pkt 1-2 ww. ustawy, umożliwiające w takiej sytuacji pobieranie tylko jednego, wybranego przez osobę uprawnioną świadczenia. Treść wprowadzonego dyspozycją art. 27 ust. 5 pkt 1-2 zakazu jest jednoznaczna i nie nastręcza trudności interpretacyjnych. Zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r., poz. 1428), wprowadzającej w dyspozycji art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zakaz dublowania świadczeń także w przypadkach, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami (art. 6 pkt 17 ustawy zmieniającej), intencją ustawodawcy było jednoznaczne wskazanie, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym na tle zbiegu uprawnień matki dzieci do świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia rodzicielskiego, aprobującym prawo matki wyłącznie do jednej z tych form pomocy, podkreśla się, że przyznanie osobie sprawującej opiekę nad dwojgiem dzieci prawa do dwóch różnych świadczeń stanowiących namiastkę wynagrodzenia za pracę, mającego na celu dostarczenie jej (a nie podopiecznym) środków utrzymania, stawiałoby taką osobę w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do osób, które niezależnie od ilości posiadanych dzieci, pozostając w zatrudnieniu, otrzymują tylko jedno wynagrodzenie za pracę (por. wyrok z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1468/18). Ponadto podkreśla się, że wprowadzenie zasady wyboru jednego z przysługujących świadczeń wskazuje zamysł i intencje ustawodawcy realizującego w ten sposób określoną konstytucyjnie zasadę pomocniczości. Skoro subsydiarność przejawia się przez zachowanie równowagi w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń przez wykluczenie możliwości kumulatywnego pobierania świadczeń rodzinnych to zachowanie tej równowagi ma także zastosowanie w przypadku kumulacji uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rodzicielskiego (wyrok NSA z dnia 9 września 2022 r., sygn. akt I OSK 1102/19).

W świetle powyższego uznać należy, że złożenie wniosku w okresie jednego tygodnia od daty porodu przez ojca S.C. świadczy o świadomej rezygnacji z tego świadczenia przez matkę dziecka, podyktowanej wyborem korzystniejszej - od świadczenia rodzicielskiego - formy wsparcia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad innym dzieckiem, wynoszącym w roku urodzenia S.C. 2.119 zł miesięcznie. W ocenie Sądu, w warunkach rozpoznawanej sprawy - wobec okoliczności sprawowania opieki nad dzieckiem przez jego matkę (łączonej z opieką nad innym, niepełnosprawnym synem), przy jednoczesnym dokonaniu przez nią, w drodze wyboru przysługującego jej świadczenia, rezygnacji ze wsparcia przewidzianego dla matki dziecka nowonarodzonego - brak jest możliwości uznania wnioskodawcy za wyręczającego żonę w opiece nad synem kontynuatora przysługującego jej świadczenia rodzicielskiego w rozumieniu art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd uwzględnił również, że w sprawie nie pojawiła się wyjątkowa, życiowa okoliczność np. w postaci ciężkiej choroby matki, wykluczającej sprawowanie przez nią opieki nad dzieckiem, czy też przeszkoda prawna uniemożliwiająca matce dziecka wnioskowanie o przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego np. w postaci nieuregulowanej sytuacji pobytowej matki na terenie RP, które w świetle orzecznictwa sądowego przemawiać by mogły za odstąpieniem od literalnej wykładni przepisu art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rezygnacja przez A.C. ze złożenia wniosku o przysługujące jej świadczenie rodzicielskie, o czym była mowa już wyżej, była wyrazem podyktowanej względami ekonomicznymi woli matki dziecka.

Nie negując oczywiście jakże istotnej roli skarżącego w procesie współdzielonej z żoną opieki nad dziećmi, podkreślić trzeba, że przychylenie się przez organy do wniosku skarżącego i przyznanie mu - jako ojcu dziecka - świadczenia rodzicielskiego prowadziłoby de facto do obejścia wynikającego z art. 27 ust. 5 pkt 1-2 omawianej ustawy zakazu łączenia przez matkę dziecka świadczenia rodzicielskiego ze świadczeniem pielęgnacyjnym, co odbywałoby się z pokrzywdzeniem matek dzieci, które na skutek tego zakazu nie korzystają ze świadczenia rodzicielskiego, prowadząc do dyskryminującego takie matki (a w konsekwencji i ich rodziny) premiowania podwójnym świadczeniem rodzin, w których obydwoje rodzice są nieaktywni zawodowo.

W konkluzji powyższych rozważań stwierdzić należało, iż skarżący nie spełnił wymogów ustawowych z art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w połączeniu z brakiem okoliczności wyjątkowych, które uniemożliwiałyby matce dziecka wystąpienie z wnioskiem o sporne świadczenie, słusznie skutkowało w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym odmową przyznania M.C. świadczenia rodzicielskiego.

Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił.