Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2179/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 77 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie: WSA Anita Wielopolska-Fonfara WSA Piotr Przybysz Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa [...] Gospodarstwa [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołań A. O., W. P., H. K. i M. K., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. (i) uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2008 r., nr [...], w zakresie w jakim orzekała ona o podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) części nieruchomości ziemskiej p.n. "[...]" odpowiadającej obszarowi, którego granice oznaczono kolorem żółtym na mapie sporządzonej przez geodetę uprawnionego mgr. inż. W. K., stanowiącej załącznik do decyzji (ii) orzekł, że wyżej opisana część nieruchomości ziemskiej "[...]" nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (iii) utrzymał w mocy w/w decyzję Wojewody [...] w pozostałym zakresie.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2007 r. H. K. oraz M. K., spadkobierczynie byłych współwłaścicieli majątku ziemskiego p.n. [...] H. i L. K., zwróciły się do Wojewody [...] o wydanie w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzji stwierdzającej nieważność zaświadczenia [...] Urzędu Ziemskiego w Ł. z dnia [...] grudnia 1944 r., nr [...] wydanego, w oparciu o przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.) – dalej powołanego jako dekretu o reformie rolnej.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2003 r., nr [..] umorzył postępowanie wskazując, że ww. zaświadczenie z dnia [...] grudnia 1944 r. nie posiadało cech decyzji. Ww. decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r., nr [...] a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia [...] października 2004 r., sygn. akt IV SA [...], oddalił skargę na ww. decyzję.

H. K. oraz M. K. wystąpiły do Wojewody [...] o zwrot przejętego bezpodstawnie majątku ziemskiego p.n. [...], precyzując w kolejnym wniosku, że kwestionują prawidłowość przejęcia na własność Skarbu Państwa: [...] ha roślin przemysłowych [...] - oznaczonych jako działki ewidencyjne nr [...] wydzielonego zespołu parkowo-dworskiego stanowiącego działkę ewidencyjną nr [...] oraz [...] ha lasu, oznaczonego jako działki ewidencyjne nr: [...] położonych w B.

Powołując się na brak przepisów, które przewidywałyby właściwość organów administracyjnych do badania prawidłowości nabycia przez Skarb Państwa, w drodze uchylonego dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r., własności lasów Wojewoda [...] zwrócił wnioskodawczyniom wniosek w części dotyczącej przejętego na własność Skarbu Państwa lasu o pow. [...] ha. W stosunku do pozostałej części wniosku organ wszczął postępowanie przyjmując, iż część nieruchomości określona we wniosku jako zespół dworsko - parkowy odpowiadający działce ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha obecnie odpowiada działce ewidencyjnej nr [...] o tej samej powierzchni oraz [...] ha upraw [...] oznaczonych przez wnioskodawczynie działkami ewidencyjnymi nr [...], które obecnie odpowiadają działkom o numerach ewidencyjnych nr [...].

W toku postępowania organ wskazał na trudności w ustaleniu stanu faktycznego przedmiotowej nieruchomości z powodu włączenia majątku wraz z otaczającymi go wsiami w obręb utworzonego w 1952 r. poligonu [...] B. i zburzenia wszystkich wchodzących w skład nieruchomości budynków.

Wojewoda wskazał, że wystąpił do Sądu Rejonowego w K. oraz S. K. o dokumenty dotyczące majątku, przejrzał również zbiory Archiwum Państwowego w K. oraz Nadleśnictwa B. Ponadto, przeprowadził w dniu 20 listopada 2007 r. w siedzibie Urzędu Gminy w G. rozprawę połączoną z oględzinami nieruchomości oraz przesłuchaniem świadków. Wskazał, iż świadek S. B. zeznał, iż w skład majątku wchodził budynek mieszkalno – murowany, dwór był otoczony drewnianymi sztachetami, a budynki gospodarcze znajdowały się wewnątrz ogrodzenia. Świadek potwierdził też, iż w majątku była uprawiana [...] oraz trzecia roślina, której nazwy nie pamięta. Zeznał, iż majątek [...], wraz z zabudowaniami dworu i budynkami gospodarczymi należącymi do majątku, został włączony w obszar poligonu [...] B. W czasie istnienia poligonu teren wyłączony z produkcji rolnej służył celom wojskowym, a po jego likwidacji został zalesiony. Świadek [...] zeznała, iż wokół dworu były kwiaty, park, sadzawki z rybami. Zabudowania gospodarcze znajdowały się poza terenem parku, a na terenie parku był budynek, który czasem służył gościom, a czasem był wykorzystywany jako spichlerz. Poza terenem parku rosły [...], powierzchnia tych upraw wynosiła około [...] ha. Właściciel sam zarządzał majątkiem bez pomocy księgowego czy zarządcy.

Wojewoda wskazał, że oględziny przeprowadzone w czasie rozprawy administracyjnej potwierdziły zeznania świadków, że wszystkie zabudowania podworskie zostały zburzone, a działki nr [...] porośnięte są skupiskami drzew i krzewów. Organ uznał więc, że nieruchomość będąca przedmiotem wniosku uległa zmianom, jej obecny sposób zagospodarowania różni się od stanu, jaki istniał w dniu 13 września 1944 r.

Organ wskazał, iż w celu uzupełnienia materiału dowodowego przesłuchano w ramach pomocy prawnej świadka W. K,, który zeznał, iż w skład majątku wchodził pałac z parkiem, który był oddzielony od części gospodarczej kamiennym murem i metalową siatką. Za siatką były stajnie, obory, chlewnia, spichlerz zbożowy, kurniki i mały warzywniak. Na terenie parku nie była prowadzona działalność gospodarcza. W ramach pomocy prawnej przesłuchano również świadka H, P., która zeznała, że dom mieszkalny był z cegły, w pobliżu nie było zabudowań gospodarczych. Zabudowania te były za parkanem i oddzielną drogą, wzdłuż parkanu. Ze strony domu był duży park, obok były drzewa owocowe, w parku nie było działalności rolniczej, ale park był oddzielony na tyłach murem, za którym były również jakieś plantacje.

Wojewoda po analizie wszystkich dowodów ustalił, że do dnia wejścia w życie dekretu o reformie rolnej majątek ziemski, zgodnie z wpisem w dziale II księgi wieczystej dóbr ziemskich "[..]" Nr hipoteczny [...] stanowił współwłasność H. K, w [...] cz. oraz L. K. w [...] cz.

Z zaświadczenia Powiatowego Biura Notarialnego z dnia [...] września 1999 r. wynikało, że majątek pierwotnie obejmował [...] morgów [...] prętów (tj. [...] ha [...] m2), za zrzeczenie się służebności okoliczne wsie otrzymały na wspólną własność [...] ha [...] m2. Następnie, współwłaściciele nieruchomości sprzedali [...] nabywcom łącznie [...] ha [..] m2 gruntu. Pozostałą część tych dóbr przejął Skarb Państwa, co potwierdza wpis zawarty w księdze wieczystej Nr [...].

Z dokonanych na podstawie wpisów zawartych w księdze wieczystej wyliczeń wynika, że powierzchnia majątku [...], w dniu przejęcia na własność Skarbu Państwa obejmowała około [...] ha. Natomiast odpis protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] wskazuje, że powierzchnia ogólna przejętego majątku wynosiła [...] ha, w tym [..] ha stanowiły grunty orne, [..] ha łąki jedno i dwukośne, [..] ha pastwiska, [...] arów eksploatowane [...] zaś [..] ha lasy.

Wojewoda zauważył, że z porównania powierzchni ogólnej majątku wynikającej z treści księgi wieczystej nr [...] oraz powierzchni opisanej w w/w protokole wynika, że występują pewne rozbieżności. Nie mają one jednak decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż majątek ten spełniał kryteria powierzchniowe wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Działki będące przedmiotem wniosku o zwrot, wchodziły w skład tzw. resztówki byłego majątku [...], której ogólna powierzchnia wynosiła około [...] ha. Obszar ten do roku 1952 był w nieformalnym władaniu [...] - Nadleśnictwa [...]. Następnie, w 1952 r. nieruchomość będąca przedmiotem wniosku wraz z całym byłym majątkiem [...] i okolicznymi wsiami została włączona w obszar poligonu wojskowego "[...]". W wyniku likwidacji poligonu wojskowego "[...]", na mocy zarządzenia Nr [...] Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 1957r, protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] października 1957 r. przekazano w zarząd Ministerstwu Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego między innymi obszar, na którym znajdowały się działki będące przedmiotem wniosku. Zarządzeniem Nr [...] z dnia 10 listopada 1958 r. Ministerstwo Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego powołało do życia Nadleśnictwo [...] w skład którego weszły także grunty byłego poligonu [...] w tym [...] ha z byłego majątku [...]. Na podstawie wniosku z dnia [...] czerwca 1999 r. odłączono z księgi wieczystej "[...] " hip Nr [...] m.in. działki: nr [...] (obecnie [...]), nr [...] (obecne nr [...]), nr [...] (obecnie [...]) i założono dla nich nową księgę wieczystą Nr [...], gdzie wpisano jako właściciela Skarb Państwa w zarządzie Lasów Państwowych - Nadleśnictwo [...].

Wojewoda [...] po analizie materiału dowodowego i zeznań świadków za udowodniony uznał fakt istnienia w dacie przejęcia dworu wraz z otaczającym go parkiem oraz fakt jego przejęcia przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej. Zauważył jednak, że zlokalizowanie dworu na obecnych działkach ewidencyjnych jest utrudnione, zaś przeprowadzone oględziny wykazały, że na ww. działkach brak jest obecnie jakichkolwiek pozostałości po dawnych zabudowaniach dworskich.

Wojewoda uznał, że w takim stanie faktycznym nie był w stanie ustalić, na której z ww. działek znajdował się, w dniu 13 września 1944 r. zespół parkowo-dworski, ale skoro wnioskodawczynie kwestionują prawidłowość przejęcia obu działek tj. nr [...], fakt ten, w ocenie organu, nie wpływa na sposób rozstrzygnięcia sprawy.

Organ wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza fakt uprawy roślin przemysłowych [...] na terenie majątku, uprawy te zostały zasadzone w okresie przedwojennym, najprawdopodobniej przez H. K. i znajdowały się najprawdopodobniej na działkach ewidencyjnych nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Analizując zebrane dowody pod kątem ustalenia, czy uprawy [...] były w dniu przejęcia przez Skarb Państwa uprawami rolniczymi oraz czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością określaną jako zespół parkowo-dworski a resztą majątku ziemskiego w [...] Wojewoda zauważył, że materiał ten potwierdza, że w dacie przejęcia majątku na rzecz Skarbu Państwa, obszar parku wraz z dworem sam w sobie nie był typową nieruchomością rolną. Dwór był przeznaczony dla celów mieszkalnych, zajmował go na stałe jeden ze współwłaścicieli majątku H. K. wraz z rodziną, dwór otoczony był parkiem, rosły tam kwiaty, znajdowały się sadzawki z rybami, w pobliżu dworu znajdowały się zabudowania gospodarcze.

Zebrane dowody wskazują również jednoznacznie, że tzw. zespól parkowo-dworski i pozostała część majątku posiadały tych samych współwłaścicieli i były objęte jedną księgą wieczystą - Dobra ziemskie "[...]" Nr hip. [..., a więc w sensie prawnym i terytorialnym stanowiły jednolity kompleks terytorialny. Związek organizacyjny zespołu parkowo-dworskiego z resztą majątku ziemskiego był ściśle związany z osobami współwłaścicieli majątku ziemskiego i polegał głównie na nadzorze właścicielskim i decyzyjności strategicznej. Związek finansowy zespołu parkowo-dworskiego z resztą nieruchomości ziemskiej polegał na korzystaniu przez współwłaścicieli i ich rodziny z wszelkich dóbr jakie ta nieruchomość przynosiła. Związek funkcjonalny był oparty zarówno na powiązaniach podmiotowych, terytorialnych, organizacyjnych jak i finansowych.

W ocenie organu I instancji, zebrany materiał dowodowy potwierdza fakt istnienia upraw na terenie majątku [...] w dniu przejęcia nieruchomości ziemskiej na cele reformy rolnej, jak również to, że rośliny [...] były w majątku [...] uprawiane w sposób zorganizowany. Część nieruchomości ziemskiej, na której były uprawiane [...] była, w dniu wejście w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomością rolną, bowiem służyła do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji rolnej i jako spełniająca przesłanki art. 2 ust. 1 lit. e dekretu podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

W świetle powyższych okoliczności organ nie podzielił stanowiska wnioskodawczyń, że część majątku w [...] stanowiąca zespół parkowo - dworski, w dacie wejścia w życie dekretu, tj. 13 września 1944 r., ze względu na inny niż rolniczy sposób użytkowania, nie miała związku funkcjonalnego z pozostałą nieruchomością ziemską, będącą współwłasnością L. i H. K. i dlatego nie powinna być objęta działaniem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z materiału dowodowego wynika, że cały majątek [...] został włączony w obszar utworzonego w 1952 r. poligonu [...]. Tym samym, w ocenie organu, cel na jaki została faktycznie przeznaczona przejęta nieruchomość ziemska mieści się w katalogu celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 pkt. e dekretu. Nie ma tu znaczenia fakt, że poligon wojskowy został zlikwidowany w 1958 r., a grunty majątku [...] przekazano w zarząd [...], bowiem nigdzie w tekście dekretu nie zawarto zastrzeżenia, iż realizacja celów reformy rolnej powinna mieć charakter trwały.

Mając na uwadze powyższe Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] stwierdził, że nieruchomość określana jako zespól parkowo-dworski oznaczona w aktualnej ewidencji gruntów gminy G., obręb [...] nr działki [...] o pow. [...]ha (dawny nr [..]) oraz [..] ha upraw roślin przemysłowych: [...], uprawianych na działkach oznaczonych, w aktualnej ewidencji gruntów gminy G., obręb B. nr nr: [...] o łącznej pow. [...] ha (dawne nr nr: [...]), stanowiąca przed przejściem na własność Skarbu Państwa część dóbr ziemskich p.n. [...], będących współwłasnością H. K., w [...] części i L. K., w [...] części, podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Po rozpatrzeniu odwołań od ww. decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], uchylił w całości zaskarżoną decyzję oraz umorzył postępowanie z uwagi na brak drogi postępowania administracyjnego. Ww. decyzja została następnie uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1129/10, którym Minister został zobowiązany do merytorycznego rozpoznania sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister wskazał, że zobligowany był do zbadania czy była to nieruchomość ziemska, jaki miała obszar ogólny, jaki był jej obszar użytków rolnych oraz czy istniał związek funkcjonalny między jej częścią stanowiącą zespół pałacowo – parkowy, a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa. Wobec braku normatywnej definicji związku funkcjonalnego - ustalenie występowania takiej zależności jest możliwe poprzez odwołanie się do tez sformułowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z tymi tezami, o związku funkcjonalnym nie mogą decydować powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne, brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, nie oddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron, źródła dochodów właściciela, fakt zamieszkiwania właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej, korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytworzonych przez majątek ziemski.

Minister zauważył, że teren objęty żądaniem wnioskodawczyń, od czasu przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa uległ poważnym zmianom - budynek pałacu został rozebrany po wojnie, wieś [...] została wysiedlona, a teren w latach pięćdziesiątych XX w. był wykorzystywany jako poligon lotniczy do zrzucania bomb, następnie został zalesiony i oddany w administrację [...]. Utrudnia to obecnie dokładne zlokalizowanie zespołu pałacowo - parkowego oraz obszaru upraw roślin przemysłowych. W ocenie Ministra, stwierdzenie Wojewody [...], iż bez znaczenia jest fakt dokładnego określenia, na której z działek objętych żądaniem, znajdował się pałac z parkiem narusza przepisy postępowania w zakresie właściwego wyjaśnienia sprawy i może mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Wobec tego, Minister wskazał, iż postanowił powołać biegłego w przedmiocie sporządzenia opinii, mającej na celu określenie kształtu oraz położenia części nieruchomości ziemskiej "[...]".

Z ww. opinii wynika, że zespół pałacowo - parkowy w L. zlokalizowany był na części działek nr [...] (obszar obwiedziony żółtym kolorem na mapie stanowiącej załącznik nr [...] do opinii) o pow. [...] ha. W skład przedmiotowego zespołu wchodził budynek dworu, park, sadzawka oraz zabudowania gospodarcze. W budynku dworu mieszkał jeden ze współwłaścicieli majątku wraz z rodziną. Z zeznań świadków wynika jednoznacznie, że na terenie zespołu dworsko - parkowego nie była prowadzona działalność rolnicza. Organ zauważył, że znajdujące się na terenie parku zabudowania gospodarcze nie mogą przesądzać o faktycznym sposobie funkcjonowania przedmiotowej części nieruchomości. Na przykład, w budynku wymienionym w protokole przejęcia jako spichlerz, według twierdzeń świadka, znajdowały się pokoje dla gości rodziny właścicieli. Nie ulega zatem wątpliwości, że dominującą funkcją zespołu dworsko - parkowego było wykorzystywanie tej części nieruchomości na cele mieszkalne i rekreacyjne.

Minister podniósł, iż zabudowania gospodarcze, wymienione w protokole przejęcia nieruchomości takie jak stajnia, obora, chlewnia czy kurnik nie były funkcjonalnie powiązane z prowadzoną w majątku uprawą roślin przemysłowych. Z akt sprawy nie wynika, aby w majątku była prowadzona inna działalność rolnicza, w tym taka, do której funkcjonowania niezbędne byłyby w/w zabudowania gospodarcze. Organ wskazał, że z zeznań świadka, że [..] były ścinane co roku, zbierane i wywożone do nieznanego mu miejsca można wywieść, iż składowanie, czy też przetwarzanie [...] na włókna, odbywało się poza terenem zespołu dworsko - parkowego.

Zdaniem Ministra, Wojewoda [...] błędnie ocenił, że pomiędzy przedmiotowym zespołem dworsko - parkowym, a pozostałą częścią nieruchomości zachodził związek funkcjonalny, opierający się na powiązaniach terytorialnych, organizacyjnych i finansowych, polegający na tym, że dwór i park nie mogły funkcjonować bez części nieruchomości wykorzystywanej rolniczo i odwrotnie. W ocenie organu odwoławczego, fakt bliskiego sąsiedztwa upraw [...] nie może przesądzać o funkcjonalnym powiązaniu zespołu dworsko - parkowego z częścią nieruchomości zajętą pod te uprawy. Podobnie o takim powiązaniu nie świadczy okoliczność, że całością majątku zarządzał jeden ze współwłaścicieli H. K. posiadający m.in. wykształcenie rolnicze. Ewentualny związek funkcjonalny, jaki mógłby zachodzić w tym przypadku, polegałby na uzależnieniu funkcjonowania części nieruchomości zajętej pod uprawy od wiedzy i doświadczenia jednego ze współwłaścicieli, a nie od innej części nieruchomości.

Minister zauważył, że wbrew ocenie Wojewody, iż dwór i park były utrzymywane z dochodów pochodzących z upraw [...], w aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących na uzyskiwanie przez H. czy L. K. dochodów czy też strat z prowadzonej w majątku działalności rolniczej. Organ odwoławczy wskazał, że źródła dochodów właściciela nie mają wpływu na istnienie powiązania funkcjonalnego między zespołem dworsko - parkowym, a częścią nieruchomości wykorzystywaną do celów rolnych, co potwierdza wyrok NSA z 5 stycznia 2011 r., I OSK 302/10.

Zdaniem Ministra, z powyższego wynika, iż że teren zespołu dworsko - parkowego w L. nie stanowił nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym oraz nie był funkcjonalnie związany z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywanej do celów rolnych. Natomiast pozostała część nieruchomości ziemskiej w L. objęta zakresem żądania wnioskodawczyń, stanowiła nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym i mogła być wykorzystana na cele reformy rolnej. Na tej części nieruchomości uprawiano rośliny przemysłowe – [...], z których otrzymuje się m in. surowiec do wyrobu lin, olejów czy kauczuku. Organ zaakceptował stanowisko Wojewody, że uprawa [...] - pomimo nietypowego dla rolnictwa charakteru - stanowiła działalność wytwórczą w rolnictwie i jako taka mogła zostać przejęta na własność Państwa w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Mając na uwadze powyższe Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], (i) uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] w zakresie, w jakim orzeka ona o podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej części nieruchomości ziemskiej p.n. "[...]" odpowiadającej obszarowi, którego granice oznaczono kolorem żółtym na mapie sporządzonej przez geodetę uprawnionego mgr. inż. W. K., stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji (ii) orzekł, że wyżej opisana część nieruchomości ziemskiej "[...]" nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, (iii) utrzymał w mocy w/w decyzję Wojewody [...] w pozostałym zakresie.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] domagając się jej uchylenia w całości. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 77 § 1 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionował stanowisko Ministra Rolnictwa Rozwoju Wsi, iż teren zabudowany budynkiem mieszkalnym, stodołą, szopą, oborą, chlewnią, spichlerzem, piwnicą, kurnikiem, w decyzji nazwany zespołem dworsko – parkowym i oznaczony na mapie kolorem żółtym nie stanowił nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym oraz nie był funkcjonalnie związany z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywanej do celów rolnych. W ocenie Nadleśnictwa, stanowisko to jest nieprawidłowe zarówno co do określenia granic zespołu (kolor żółty na mapie), jak i orzeczenia o braku związku funkcjonalnego terenu zabudowanego z pozostałą częścią nieruchomości rolnej.

Zdaniem Nadleśnictwa, Minister powinien był uznać całkowitą powierzchnię majątku [...], w tym zespół dworsko-parkowy za podpadającą pod cele reformy rolnej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w kilku przypadkach powołując się na zeznania świadków, dowodził braku połączeń funkcjonalnych między zespołem dworsko – parkowym, a pozostałą częścią majątku, podczas gdy zeznania te dowodzą tezy odwrotnej. Skarżący wskazał na odmienne w tym zakresie stanowiska Ministra i Wojewody [...]. Zdaniem skarżącego, zeznania świadków znajdują potwierdzenie w obecnym stanie gruntów dawnej części zabudowanej majątku, ponieważ na części działki [...], wewnątrz konturów obrysowanych kolorem żółtym (zespół dworsko-parkowy) występują [...] jako pozostałość po dawnych właścicielach.

W ocenie skarżącego, przytoczone w decyzji Wojewody zeznania świadka nie dość, że nie dowodzą dominującej funkcji mieszkalnej i rekreacyjnej zespołu, to wręcz stawiają pytanie, czy nieruchomość posiadała wydzieloną powierzchnię o charakterze parkowym, spełniającą funkcje rekreacyjne, skoro znajdował się tam spichlerz.

Skarżący zauważył, że dokumenty z okresu przedwojennego (plan majątku z 1937 r., wojskowa mapa topograficzna z 1938 r.) i powojennego (protokół z przejęcia majątku na cele reformy rolnej), a także obecny stan nieruchomości (brak zwartej grupy starych drzew na określonej powierzchni) poddają w wątpliwość istnienie parku w pojęciu ścisłym, a nie potocznym. Pewnym natomiast jest fakt występowania w dniu przejęcia na cele reformy rolnej majątku (zgodnie z protokołem) obiektu służącego do magazynowania zboża, zwanego spichlerzem.

Skarżący zauważył, że Minister wnioskując o braku związku funkcjonalnego organizacyjnego i finansowego budynków gospodarczych i prowadzonej działalności rolnej majątku z zespołem dworsko-parkowym oparł swoją tezę na braku dowodów w aktach przemawiających za tym związkiem, nie gromadząc dowodów na poparcie własnego stanowiska. Zdaniem skarżącego, Minister stosuje taką metodę wyciągania wniosków pomimo, że stan faktyczny majątku opisany w momencie jego przejęcia w obiektywnych dokumentach (na przykład protokół przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej) wskazywałby pośrednio na zupełnie inną sytuację.

W ocenie skarżącego, oczywistym wydaje się, że zabudowania gospodarcze istniejące w dniu przejęcia majątku na cele reformy rolnej wskazują na prowadzenie przez właścicieli gospodarki rolnej, obok uprawy [...], w kierunku przeznaczenia tych obiektów do gospodarki rolnej (lub odwrotnie inwestycje w środki trwałe - budynki gospodarcze typu obora, stodoła, chlew itd. były funkcją gospodarki rolnej prowadzonej w majątku, służyły jej celom). Protokół przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej wyszczególnia [...] ha gruntów ornych, z czego z przeznaczeniem pod uprawy [...] [...] ha. Zdaniem skarżącego, pozostałe [...] ha gruntów ornych przeznaczonych było pod inne uprawy, dalej [...] ha łąk dwukośnych i [...] ha pastwisk. Za bezsporne skarżący uważa to, że do przechowywania siana pozyskanego z łąk niezbędna jest stodoła, pastwiska służą do wypasu bydła stąd obory itd., zatem należałoby przyjąć istnienie związku funkcjonalnego istniejących obiektów z prowadzoną gospodarką rolną majątku L.

Nadleśnictwo B. zauważyło, że w aktach sprawy nie ma dowodów co do przychodów bądź kosztów ponoszonych na prowadzoną w majątku działalność rolniczą, ale nie ma również dowodów na twierdzenie przeciwne. Natomiast dowody dotyczące chociażby ponoszenia obciążeń podatkowych znajdują się w księdze wieczystej majątku L. hip [...] (na przykład wezwania do zapłaty podatku gruntowego), inne dowody powinny znajdować się w księgach rachunkowych, jednakże nie dokonano ich badania. Zdaniem skarżącego niezaprzeczalnym jest to, że na nieruchomości uprawiano [...], a więc ponoszono koszty działalności rolniczej, zbioru i wywożenia zapewne w celach zarobkowych.

Ponadto, skarżący zarzucił że organ do zaskarżonej decyzji załączył mapę ewidencji gruntów z granicami zespołu dworsko-pałacowego na której zaznaczone są kontury zespołu według granicy folwarku z 1924 r., planu pomiaru gruntów majątku prywatnego L. z 1937 r., mapy topograficznej z 1938 r. Natomiast orzekając przy badaniu granicy nieruchomości organ całkowicie pominął szkic parcelacji majątku L. z 20 marca 1945 r. sporządzony w momencie jego przejęcia na rzecz Skarbu Państwa.

Skarżący zaznaczył, że Minister bez żadnego uzasadnienia przyjmuje granicę zespołu z planu z 1937 r. pomimo, iż kontur na planie, przyjęty przez biegłego za tę granicę oznaczał w 1937 r. place i podwórza bez określenia obszaru zabudowanego, parkowego. Ponadto, granice folwarku z 1924 r., granice folwarku z mapy topograficznej z 1938 r. a także granice terenu zabudowanego ze szkicu z 1945 r. w znacznej mierze pokrywają się, ale jednocześnie zasadniczo różnią się od przyjętej za kontur zespołu (1937 r.). Mimo tego organ przyjmuje granice z 1937 r. Dodatkowo, granice zespołu przyjęte przez Ministra obejmują w części obszar gruntu nie podlegający wywłaszczeniu na rzecz reformy rolnej tj. północno wschodnia część zespołu od strony rzeki. Oznacza to, iż Minister przyjmując granice zespołu dworsko-parkowego według stanu z 1937 r., nie uwzględnił zmian w granicach nieruchomości powstałych między 1937 a 1945 rokiem. Skarżący podniósł również, iż w przyjętym konturze zespołu dworsko-parkowego występują do dzisiaj pozostałości po uprawie [...] pochodzące z hodowli majątku L. poddające w wątpliwość prawidłowość wyznaczenia konturu.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że zarzuty skargi mogłyby wydawać się zasadne pod warunkiem zestawienia ich wyłącznie z ustaleniami organu pierwszej instancji. Natomiast, nowe zebrane przez Ministra dowody i ich ocena jest odmienna.

Minister podkreślił, że skarżący nie skorzystał z możliwości zapoznania się ze zgromadzonym przez niego materiałem dowodowym, w tym kluczową dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy opinią biegłego mimo, iż w opinii tej znajdują się odpowiedzi na szereg zarzutów stawianych przez skarżącego.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że fakt istnienia na przedmiotowej nieruchomości zabudowań gospodarczych takich jak stajnia, obora, chlewnia, czy kurnik, jest oczywistym dowodem na prowadzenie w majątku - obok działalności rolnej w postaci upraw roślin przemysłowych - także typowej działalności rolniczej ściśle związanej funkcjonalnie z istnieniem takich budynków, Minister podkreślił, że budynki gospodarcze są widoczne już na mapie sporządzonej w 1924 r., która jest de facto odrysem mapy z XIX wieku. Uwzględniając fakt, że bracia K. nabyli majątek L. w latach 20-tych XX wieku oraz fakt odłączenia w latach 30-tych XX w. z nieruchomości [...] ha gruntów w zamian za zniesienie służebności gruntowych dla wsi sąsiadujących z majątkiem L. a także zeznania świadków, z których wynika, iż głównym kierunkiem działalności rolniczej w majątku było prowadzenie nietypowej uprawy roślin przemysłowych, w ocenie Ministra, celem byłych współwłaścicieli majątku nie było prowadzenie "typowej" działalności rolniczej. Fakt zakupu nieruchomości, na której znajdują się takie zabudowania, nie jest równoznaczny z automatycznym prowadzeniem takiej działalności.

Zdaniem organu, bezpodstawne są zarzuty skarżącego, sprowadzające się do zakwestionowania istnienia parku na przedmiotowej części nieruchomości.

Również bezpodstawne jest twierdzenie skarżącego, że na obszarze zespołu pałacowo - parkowego aktualnie występuje [...] - skoro z protokołu oględzin nieruchomości (będącego integralną częścią protokołu rozprawy administracyjnej) z dnia 20 listopada 2007 r., wynika jednoznacznie, iż nie stwierdzono na terenie zespołu pałacowo - parkowego oznak występowania tych roślin. Stwierdzono zaś występowanie kilku pojedynczych drzew, które wiekowo odbiegają od aktualnego drzewostanu i mogą pochodzić z funkcjonowania majątku.

Organ zaznaczył również, że nie do zaakceptowania jest twierdzenie skarżącego, iż fakt występowania [...] na terenie zespołu pałacowo - parkowego potwierdzają zeznania świadka W. K. W ww. zeznaniach świadek ten bowiem stwierdza wprost, że na terenie parku nie była prowadzona działalność rolnicza.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, iż skarga jest niezasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Na wstępie zauważyć trzeba, iż przedmiotowa nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), dalej zwanego "dekretem". Zgodnie z dyspozycją powołanego przepisu, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie, mające charakter rolniczy, a więc takie nieruchomości, które mogły być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, pod warunkiem, że stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych i o ile ich rozmiar łączny przekraczał powierzchnię wskazaną w tym przepisie.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu, z dniem wejścia w życie tego aktu wszystkie nieruchomości ziemskie nim objęte przeszły z mocy samego prawa (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Dekret wywołał więc skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa. Z kolei § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Nie budzi wątpliwości w doktrynie ani w orzecznictwie, że wykładnia powyższych przepisów powinna być dokonywana przy założeniu, iż materia regulowana dekretem, dotycząca przejęcia majątków ziemskich dla realizacji celów reformy rolnej bez odszkodowania, wymaga ścisłej interpretacji jego przepisów jako uregulowań szczególnych. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym nie podlegają wykładni rozszerzającej przepisy pozbawiające prawa własności (por. uchwała Sądu Najwyższego z 27 IX 1991 r., sygn. akt III CZP 90/91, OSNC19992, nr 5, poz. 72; wyrok Sądu Najwyższego z 8 V 1992 r., sygn. akt III ARN 23/92, OSP z 1993 r. Nr 3, poz. 47). W ocenie Sądu, wskazuje na to również treść art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim wymaga od orzekających organów państwowych spełniania wymogów demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Powołane stanowisko potwierdzają również standardy przyjęte w art. 1 Protokołu Dodatkowego do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), odnoszące się do poszanowania mienia.

Przy tym, choć powyższe przepisy nie obowiązywały w czasie gdy dekret PKWN był ustanawiany i wchodził w życie oraz gdy na jego podstawie dochodziło do przejmowania nieruchomości ziemskich na rzecz Skarbu Państwa, to niezależnie od tego, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, powyższy standard interpretacyjny powinien znajdować zastosowanie także w odniesieniu do wykładni art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, w kontekście orzekania o tym, czy nieruchomość ziemska podlegała działaniu przepisu dekretu, na podstawie którego nieruchomości ziemskie o wskazanym tam areale przechodziły na własność Skarbu Państwa bezzwłocznie, bezwarunkowo i bez żadnego odszkodowania (por. wyrok NSA z 8 marca 2011 r., sygn. I OSK 659/10).

Zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania przepisów dekretu PKWN ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska". W orzecznictwie sądowym (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 5 czerwca 2006 r" sygn. akt OPS 2/06, ONSAiWSA 2006/5 poz. 123; uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 stycznia 2011 r., sygn. akt OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2 poz. 23) ugruntował się pogląd, zgodnie z którym na gruncie art. 2 dekretu, na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a), b), c), d) i e) dekretu. Nie bez znaczenia pozostaje też pogląd Trybunału Konstytucyjnego wyrażony w uchwale z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/99 (OTK z 1990 r., poz. 26, s. 174), że pod pojęciem "nieruchomość ziemska" używanym w dekrecie należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tzn. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej.

W sprawach dotyczących podpadania bądź niepodpadania określonych nieruchomości pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej organy muszą zatem ustalać, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały bezpośrednio charakter rolniczy bądź - w przypadku braku takiego stwierdzenia - czy były funkcjonalnie związane z nieruchomością ziemską.

Z kolei tzw. związek funkcjonalny należy rozumieć jako możliwość (bądź jej brak) prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 20143 r. jest zgodna z prawem. Przypomnieć trzeba, iż organ odwoławczy zaskarżoną decyzją uchylił na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu KWN części nieruchomości ziemskiej p.n. [...] i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję Wojewody [...] w mocy.

W ocenie Sądu, zasadnie uznał organ odwoławczy, iż zespół dworsko – parkowy w L. nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej wskazane w art. 1 dekretu PKWN i nie mógł być wykorzystywany do prowadzenia produkcji rolnej. Minister stwierdził brak związku polegającego na wzajemnej zależności tej części nieruchomości (budynek dworu, park, sadzawka oraz zabudowania gospodarcze) z pozostałymi częściami nieruchomości ziemskiej. Zespół dworsko – parkowy pełnił bowiem funkcję mieszkalną i rekreacyjną. Natomiast na pozostałej części nieruchomości była niewątpliwie prowadzona działalność rolnicza. Rozdzielność obu tych części potwierdziły, w ocenie Sądu, zebrane w sprawie dowody, szczegółowo powołane przez organ odwoławczy i zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy – w tym zeznania świadków. W ocenie Sądu, organ odwoławczy wyczerpująco przeprowadził postępowanie dowodowe i dokonał prawidłowej oceny zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów.

Przy tym, wbrew zarzutom skargi, sam fakt znajdowania się na terenie zespołu dworsko - parkowego zabudowań gospodarczych, takich jak stajnia, obora, chlewnia, kurnik czy spichlerz nie może przesądzać o faktycznym sposobie funkcjonowania przedmiotowej części nieruchomości. Zauważyć trzeba, co prawidłowo dostrzegł organ odwoławczy, iż z zeznań świadków jednoznacznie wynika, iż zabudowania te nie były funkcjonalnie powiązane z prowadzoną w majątku uprawą roślin przemysłowych. Ponadto, z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym zeznań świadków, nie wynika aby w majątku prowadzona była inna działalność rolnicza - poza uprawą roślin przemysłowych - w tym taka działalność rolnicza, do której funkcjonowania niezbędne byłyby ww. zabudowania gospodarcze.

Zauważyć też trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych już wielokrotnie podkreślano, że powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne zespołów dworsko – parkowych z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej nie mogą przesądzać o istnieniu związku funkcjonalnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, za słuszne uznał Sąd stanowisko organu odwoławczego o błędnej ocenie Wojewody [...], iż pomiędzy przedmiotowym zespołem dworsko – parkowym w L. a pozostałą częścią nieruchomości zachodził związek funkcjonalny, opierający się na powiązaniach terytorialnych, organizacyjnych i finansowych. Sam fakt bliskiego sąsiedztwa upraw [...] nie może przesądzać o funkcjonalnym powiązaniu zespołu dworsko – parkowego z częścią nieruchomości zajętą na te uprawy. Zasadnie też organ odwoławczy wskazał, iż o takim powiązaniu nie świadczy okoliczność, iż całością majątku zarządzał jeden ze współwłaścicieli – H. K., posiadający wykształcenie rolnicze. Prawidłowa jest również konkluzja organu o bezpodstawności twierdzenia Wojewody, iż dwór i park były utrzymywane z dochodów z działalności rolniczej, skoro w aktach sprawy brak jest dowodów na to wskazujących. Ponadto, z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż źródła dochodów właściciela nie mają wpływu na istnienie powiazania funkcjonalnego między zespołem dworsko – parkowym a częścią nieruchomości wykorzystywaną do celów rolnych.

Podsumowując, Sąd uznał za chybiony zarzut skargi o funkcjonalnym powiązaniu części dworsko - parkowej z pozostałą częścią przedmiotowej nieruchomości. Stąd, z przyczyn wyżej omówionych rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest zgodne z prawem. Niezasadny jest więc zarzut skargi odnośnie naruszenia przez organ odwoławczy przepisu art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN.

Ponadto, Sąd nie podzielił zarzutu skarżącego co do nieprawidłowego określenia granic obszaru dworsko – parkowego (kolor żółty na mapie). Zauważyć trzeba, iż kontur zespołu dworsko-parkowego wyrysowany kolorem żółtym na mapie załączonej do zaskarżonej decyzji został sporządzony na podstawie archiwalnych dokumentów mapowych przez biegłego geodetę powołanego przez Ministra postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. Jak wynika z treści ww. postanowienia, celem opinii biegłego było określenie kształtu oraz położenia zespołu dworsko – parkowego oraz upraw roślin [...]. Do zadań biegłego należało wykreślenie na aktualną mapę ewidencji gruntów i budynków położenia zespołu dworsko – pałacowego oraz upraw roślin [...] byłego majątku L., wykonanie komputerowej kalibracji map i szkiców archiwalnych zespołu dworsko – parkowego oraz upraw roślin przemysłowych, dokonanie wizji terenowej i pozyskanie danych geodezyjnych w miejscowych urzędach.

W ocenie Sądu, w treści ww. opinii biegły zawarł szczegółowe wyjaśnienia, na podstawie których konkretnie archiwalnych dokumentów mapowych wyrysował na mapie położenie zespołu dworsko – parkowego w L. Biegły wyjaśnił ponadto, dlaczego uznał plan pomiaru gruntów majątku L. z 1937 roku za najbardziej wiarygodny dostępny materiał źródłowy i posłużył się nim jako bazą odniesień przestrzennych dla przedmiotowego opracowania. Biegły geodeta wyjaśnił również, iż "szkic parcelacji majątku L." stanowiący załącznik do protokołu przejęcia majątku z 1945 roku uznał za najbardziej wiarygodny materiał dowodowy dokumentujący opis stanu upraw gruntów majątku L.

W ocenie Sądu, opisanym wyżej ustaleniom biegłego geodety nie sposób zarzucić dowolności. Kontur mapowy został wykonany na podstawie dokumentacji archiwalnej i innych materiałów źródłowych przez osobę posiadającą specjalistyczną i szczegółową wiedzę w materii będącej przedmiotem opinii. W swojej opinii biegły szczegółowo opisał materiały źródłowe, na podstawie których sporządził tę opinię, wyjaśnił sposób oceny tych materiałów oraz przebieg opracowania i zawarł szczegółowe wnioski końcowe. Z tych powodów, podnoszone przez skarżącego zarzuty dotyczące nieprawidłowego określenia granic zespołu, będące w istocie nie popartą żadnymi dowodami polemiką z opinią biegłego i przyjętymi przez niego ustaleniami, nie mogły zyskać akceptacji.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)