Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1360/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 39
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 marca 2023 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 lipca 2022 r., znak SKO.PS/4110/403/2022 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na częściowe dofinansowanie zakupu wspomagających środków leczniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. G. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 19 lipca 2022 r., znak SKO.PS/4110/403/2022 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. z 16 maja 2022 r. nr [...], którą przyznano skarżącej zasiłek celowy na częściowe dofinansowanie do zakupu wspomagających środków leczniczych w kwocie 50 zł.

W stanie faktycznym sprawy skarżąca pismem z 25 kwietnia 2022 r. wniosła o przyznanie zasiłku celowego zakup wspomagających środków leczniczych. Decyzją z 16 maja 2022 r. organ przyznał zasiłek na wskazany cel w kwocie 50 zł. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zgromadzonych dokumentów organ ustalił, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.; dalej: ustawa), bowiem dochód na osobę w trzyosobowej rodzinie wynosi 429,87 zł. Jednak, jak podkreślił Burmistrz, nawet spełnienie przez stronę kryteriów przyznawania świadczeń z pomocy społecznej nie obliguje organu do wydania pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji. Organ podał, że forma i wysokość świadczenia została ustalona w oparciu o okoliczności związane z sytuacją osobistą i rodzinną wnioskodawcy, cel, na jaki ma być przyznana wnioskowana pomoc, jak również aktualne możliwości finansowe organu. Zaakcentował, że rolą świadczeń z pomocy społecznej nie jest pełne sfinansowanie każdorazowo wszystkich zgłaszanych potrzeb wnioskodawcy. Organ zwrócił uwagę, że ma ograniczone środki, a konieczne jest ich rozdysponowanie na wszystkich, którzy wymagają pomocy.

W odwołaniu skarżąca wskazała, że aby pracować, musi być sprawna i szuka sposobów na poprawienie stanu zdrowia. Oświadczyła, że jest lekoodporna i leczenie w ramach NFZ nie ma jej nic do zaproponowania. Przedstawiła wyliczenia, wedle których 50 zł wystarczy jej zaledwie na jedno opakowanie probiotyku, które spożytkuje w 5 dni, zaś kuracja ma trwać 6 tygodni. Zaakcentowała, że nie ma pieniędzy na podstawowe potrzeby.

Decyzją z 19 lipca 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło ustalenia odnośnie do spełnienia kryterium dochodowego. Podkreśliło natomiast, że rozstrzygnięcie w kwestii zasiłku celowego, zapada w ramach uznania administracyjnego. Organ ma prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych przez nich żądań. Organ zaznaczył, że uprawnienia z pomocy społecznej mają charakter subsydiarny. Pomoc społeczna nie może stać się źródłem stałych dochodów i stałego utrzymania. Przyznana kwota nie jest zbyt wysoka, ale skarżąca nie może oczekiwać, iż organ przejmie w całości koszty utrzymania jej rodziny. Kolegium podkreśliło również, że od co najmniej 2006 r. ośrodek pomocy społecznej reaguje na potrzeby skarżącej, przyznając jej w miarę możliwości zasiłki celowe i okresowe. Organ odwoławczy zaakcentował, że skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, a nie wydaje się, by od 16 lat podejmowała próby rozwiązania swojej trudnej sytuacji. Z akt sprawy nie wynika by legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie przedłożyła aktu urodzenia córki A., w związku z czym nie może pobierać świadczeń na nią, nie dochodzi od ojca tej córki alimentów, co przyczyniłoby się do poprawy sytuacji rodziny, a w przypadku niepłacenia alimentów i bezskuteczności egzekucji pozwoliłoby na pobieranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Kolegium skarżąca nie wykorzystuje w pełni własnych możliwości w celu poprawy sytuacji rodziny.

Kolegium dodało, że potrzeba stosowania określonych leków lub środków wspomagających winna wynikać ze wskazań lekarskich, by mogła być finansowana ze środków publicznych. Tymczasem skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu, który potwierdzałby konieczność stosowania wskazanych przez nią probiotyków.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła, że nie zgadza się z organami. Wyszczególniła, że nie ma pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu. Zaakcentowała, że to ona decyduje o swoim ciele i o tym z czyjej pomocy i w jaki sposób chce skorzystać. Nie korzysta z NFZ, bo nie ma po co. Prawo do godnego życia to natomiast podstawowe praw człowieka, co wynika z Konstytucji RP, Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Deklaracji Praw Dziecka oraz ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. Podkreśliła, że nie jest jej winą, że nie ma dla niej ofert pracy. Skarżąca wskazała ponadto, że jest nieuleczalnie chora. Oświadczyła, że jej córka nie ma uznanego ojca i tak też pozostanie. W piśmie z 14 października 2022 r. skarżąca podkreśliła, że została zdiagnozowana w 2016 r. na chorobę Crohna-Leśniawskiego i przeszła wszystkie możliwe sposoby leczenia w ramach NFZ. Zaakcentowała, że chciałaby pracować.

Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej, stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi, Sąd uznał, że jest ona niezasadna. Sąd nie dostrzegł naruszeń prawa, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 39 ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Jak wynika z art. 8 ust. 1 ustawy, przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę. Powołany przepis bowiem wskazuje w punkcie 2. (dotyczącym kryterium dochodowego na osobę w rodzinie), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł.

Zaakcentować należy, że skoro zasiłek celowy "może być" przyznany (art. 39 ust. 1 ustawy), to ze wskazanej regulacji jasno wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali zgodnie z art. 7 i 77 § 1 K.p.a. wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 39 ustawy (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). Co należy szczególnie podkreślić, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Należy ponadto zauważyć – na co trafnie położyło akcent Kolegium – że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 ustawy, a pomoc społeczna nie może stanowić źródła utrzymania i zaspokojenia wszystkich potrzeb beneficjentów.

W rozpatrywanym przypadku Sąd nie dopatrzył się przekroczenia przez organy ram uznania administracyjnego. Oceniając materiał dowodowy zebrany w kontrolowanej sprawie, stwierdzić przychodzi, że czynności organu I instancji poprawnie zostały ukierunkowane na pozyskanie wiedzy o tych wszystkich okolicznościach faktycznych, które były istotne dla tej sprawy (dochody skarżącej, liczba osób w gospodarstwie, otrzymywane wsparcie – ustalone w ramach wywiadu środowiskowego i dokumentów pozyskanych w toku postępowania). Jak już zwrócono uwagę powyżej, rodzaj i wysokość pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy i być adekwatne do możliwości organu. Organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę liczbę wpływających wniosków, z drugiej – możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone. Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia.

Podkreślić należy, że motywy rozstrzygnięcia organy jasno wskazały w uzasadnieniach przedmiotowych decyzji. Po pierwsze zaakcentowano, że skarżąca regularnie korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej. Powyższego faktu nie kontestuje skarżąca, kwestionując jedynie niewystarczającą wysokość przyznanej pomocy. Należy jednak wyjaśnić, że po stronie wnioskodawcy ubiegającego się o wnioskowaną pomoc z pomocy społecznej, nie istnieje roszczenie o przyznanie tegoż świadczenia, w tym także w żądanej wysokości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 listopada 2001 r., sygn. akt SKO 15/01). Dodać należy, że fakt regularnego wspierania skarżącej przez organy pomocowe w miarę ich możliwości potwierdza również decyzja organu I instancji z 17 lutego 2022 r. nr [...] o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego min. na dofinansowanie do zakupu odzieży i obuwia w wysokości 100 zł, decyzja z 17 lutego 2022 r. nr [...], którą przyznano skarżącej zasiłek celowy na częściowe dofinansowanie do wydatków mieszkaniowych w kwocie 200 zł, czy decyzja z 18 października 2021 r., którą pozytywnie rozpatrzono inny wniosek skarżącej, przyznając zasiłek celowy w kwocie 200 zł na dofinansowanie do zakupu m.in. środków czystości, żywności, odzieży i obuwia, a także decyzja z 1 kwietnia 2022 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego w kwocie 200 zł na częściowe dofinansowanie do wydatków mieszkaniowych. O powyższym wiadomo Sądowi z urzędu w związku z rozpoznawaniem spraw ze skarg skarżącej zarejestrowanych pod sygnaturami akt III SA/Kr 1043/22 i III SA/Kr 1103/22.

Kolejno, wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia, Kolegium dodało, że skarżąca ma 40 lat, a zatem jest osobą w wieku aktywności zawodowej, a z akt sprawy nie wyłaniają się okoliczności wskazujące, że skarżąca nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia. W odniesieniu do powyższego należy zaakcentować, że zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej, co wynika z art. 2 ust. 1 ustawy, jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Skarżąca jest w wieku produkcyjnym i gołosłowne są jej twierdzenia, że jest ona osobą długotrwale i nieuleczalnie chorą, a stan zdrowia wyklucza ją z wielu możliwości pracy. W aktach rozpoznawanej sprawy brak jest bowiem jakichkolwiek dokumentów obrazujących wpływ jej stanu zdrowia na możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Trudno zatem dać wiarę skarżącej w tej materii i jako zasadne należy uznać położenie przez organ w uzasadnieniu decyzji akcentów na możliwość podjęcia przez skarżącą próby samodzielnego rozwiązania własnych potrzeb finansowych. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że skarżąca nie wykorzystuje możliwości pozyskania zasiłku rodzinnego na jedną córkę oraz roszczeń alimentacyjnych. W tym miejscu należy zauważyć, że o ile przyczyny nieubiegania się przez skarżącą o świadczenia alimentacyjne mogą być uznane za wewnętrzną sprawę rodziny, to wypływający z powyższego fakt uszczuplenia dochodów rodziny o świadczenia, które mogłyby skarżącej przysługiwać, jest okolicznością obiektywną, na którą mogły powołać się organy w kontekście subsydiarnego charakteru pomocy społecznej.

Po trzecie organy pomocowe zaznaczyły, że muszą limitować rozmiar przyznawanej pomocy z uwagi na ograniczone środki, którymi dysponują. W odniesieniu do powyższego, za uzasadnione należy uznać stanowisko organów, że muszą one dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę liczbę wpływających wniosków, z drugiej – możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone. Są to okoliczności znane powszechnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1458/08, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2012 r., sygn. I OSK 1064/12). Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia.

Sąd nie kwestionuje prawa skarżącej do decydowania o tym z czyjej pomocy i w jaki sposób chce skorzystać, jednak skarżąca powinna mieć na względzie, że wnioskowane przez nią wsparcie jest udzielane ze środków publicznych. Nie odbierając skarżącej prawa do wyboru terapii leczniczej należy jedna zwrócić uwagę, że wybór skarżącej powinien być poprzedzony analizą wszystkich okoliczności, w tym także – a być może przede wszystkim – możliwości finansowych rodziny. Skarżąca powinna mieć świadomość, że jej decyzja niesie ze sobą w konsekwencji konieczność wyłożenia odpowiedniej kwoty pieniężnej. O kwotę tę w pierwszej kolejności powinna wystarać się skarżąca. Z subsydiarnego charakteru pomocy społecznej wynika bowiem, że jej celem jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Skarżąca podnosi, że przyznana jej kwota stanowi jedynie niewielką część potrzebnych środków. Istotnie, z przedłożonego zestawienia tak wynika, jednak przede wszystkim trzeba mieć na względzie, że gołosłowne pozostają twierdzenia skarżącej, że akurat ten rodzaj terapii jest dla niej właściwy i niezbędny. Słusznie organ II instancji zwrócił uwagę, że w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji lekarskiej, która uzasadniałaby rzeczywistą potrzebę stosowania przez skarżącą postulowanych przez nią produktów. W tym kontekście – oraz w perspektywie regularnie przyznawanych skarżącej zasiłków celowych – przyznanie przez organy mimo wszystko środków na dofinansowanie do żądanych przez skarżącą zakupów, jest niewątpliwie korzystne dla skarżącej, nawet jeśli kwotę wsparcia ustalono na poziomie 50 zł. Wysokość ta będzie pozytywnie odczuwalna dla wnioskodawcy, ale jednocześnie nie będzie stała w kolizji z subsydiarnym charakterem pomocy społecznej. Nie można oczekiwać, że organ pomocy społecznej będzie zaspokajać wszystkie potrzeby w pełnym zakresie w sposób ciągły (por. wyrok NSA z 9 września 2015 r.; sygn. akt I OSK 2224/15), w tym te, które wnioskodawca upatrzył. Przerzucenie przez stronę obowiązku ponoszenia wszystkich swoich wydatków na ośrodek pomocy społecznej nie znajduje uzasadnienia w zasadzie sprawiedliwości społecznej oraz zasadach wynikających z art. 3 ustawy. Należy podkreślić, że zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej.

Mając zatem na uwadze niesporne w sprawie ustalenia stanu faktycznego oraz wskazanie konkretnych motywów rozstrzygnięcia, nie sposób dopatrzyć się przekroczenia przez organy ram uznania administracyjnego. Argumenty wysunięte zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji są racjonalne i zbieżne z poczynionymi ustaleniami.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów skargi, Sąd zauważa, że samo zacytowanie przez skarżącą przepisów Konstytucji, umów międzynarodowych i ustaw, statuujących ogólne zasady prawa oraz uprawnienia człowieka i obywatela, nie jest podstawą do zakwestionowania rozstrzygnięcia organów na gruncie okoliczności konkretnej, niniejszej sprawy. Mając na uwadze całokształt okoliczności tej sprawy należało stwierdzić, że decyzje organów obu instancji nie były arbitralne, lecz podjęte zostały z poszanowaniem mających zastosowanie przepisów materialnoprawnych oraz przepisów procedury, w tym w szczególności z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Organy podały motywy, którymi kierowały się w ocenianej sprawie, wyjaśniając, przy uwzględnieniu jakich okoliczności i przepisów prawnych, skarżącej został przyznany zasiłek celowy we wskazanej na wstępie wysokości. Analiza natomiast akt sprawy jednoznacznie wskazuje, że kontrolowane decyzje wydane zostały w oparciu o całokształt materiału dowodowego sprawy, który pozyskany został w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i przy jednoczesnym zaprezentowaniu prawidłowej oceny tego materiału.

Mając powyższe na względzie, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259).