Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 5780/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: 65,353,628-632,638,355,640,641,734,750
journal: Dz.U. 2022 poz 1360
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art.102 ust.5 pkt 24,art.109 ust.5 i 6, art.66 ust.1 pkt 1 lit.e, art.85
journal: Dz.U. 2022 poz 2561
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
article: art.6 ust.1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak- Osetek Asesor WSA Maciej Borychowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi "D." sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 28 sierpnia 2023 r. nr 976/2023/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "Organ") z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...], który po rozpoznaniu odwołania [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej: "Skarżąca", "płatnik składek"), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2020 r. wydaną przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "DPOW NFZ") ustalającą obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego Pana P. C. (dalej: "Uczestnik", "Zainteresowany") z tytułu wykonywania pracy na rzecz płatnika składek w okresie: od [...] września 2017 r. do [...] grudnia 2017 r., na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, z późn. zm.), zwanej dalej "k.c." stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (dalej: "Zaskarżona decyzja").

Prezes NFZ jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm., zwanej dalej "k.p.a.").

Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia Organu.

Pismem z [...] grudnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. (dalej jako: "ZUS") wniósł o rozpatrzenie sprawy w zakresie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego Uczestnika z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zawartych z płatnikiem składek w okresie: od [...] września 2017 r. do [...] grudnia 2017 r.

Do wniosku ZUS załączył m.in. kopie następujących dokumentów dotyczących Uczestnika, tj.:

1) protokołu kontroli ZUS z dnia [...] czerwca 2019 r., znak: [...],

2) zastrzeżeń płatnika składek do protokołu kontroli ZUS (pismo płatnika składek z dnia [...] czerwca 2019 r.),

3) informacji ZUS o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli (pismo ZUS z dnia [...] lipca 2019 r.),

4) pisma płatnika składek z dnia [...] grudnia 2019 r. skierowanego do ZUS - "wypowiedzenie się do zebranych dowodów i materiałów wraz z przedłożeniem nowych dokumentów," wraz załącznikami,

5) listu polecającego Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2017 r.,

6) zawartej przez strony umowy, nazwanej "umową o dzieło" wraz z rachunkami wystawionymi przez Uczestnika, oświadczeniem i protokołem odbioru "dzieła".

DPOW NFZ pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. zawiadomił strony o wszczętym na wniosek ZUS postępowaniu w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Uczestnika. Poinformował strony o prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów – przed wydaniem decyzji. Ponadto zwrócił się o przekazanie dodatkowych informacji oraz wyjaśnień.

Uczestnik w odpowiedzi na ww. korespondencję poinformował, że na mocy umowy zawartej z płatnikiem składek zobowiązał się do dostarczenia opracowania dot. opisu zawodowego sprzątaczki, występując w opracowaniu jako ekspert branżowy i autor opracowania. Natomiast płatnik składek pismem z dnia [...] lutego 2020 r. podtrzymał swoje stanowisko wyrażone m.in. w zastrzeżeniach do protokołu kontroli ZUS i podkreślił, że zakwestionowane umowy posiadały cechy umowy o dzieło. Ponadto pismem z dnia [...] lutego 2020 r. Skarżąca zwróciła DPOW NFZ uwagę na kwestie zignorowane lub podważone przez organ rentowy, w tym między innymi: fakt, że recenzje i opinie eksperckie stanowią, obok opisów informacji o zawodzie, samoistne dzieła; konieczność kontroli odpowiednich dzieł przez zamawiającego ze względu na dochowanie terminów umożliwiających ich ukończenie we właściwym czasie oraz zgodność z kryteriami określonymi w umowie; zgodności co do zawartości (struktury) oraz procedur ich tworzenia z dokumentacją/metodologią projektu; wynagrodzenie określone w sposób ryczałtowy, w żaden sposób nie związane z ilością, jakością i rodzajem wykonywanej pracy, wypłacone po przekazaniu dzieła na podstawie protokołu odbioru; jednorazowość działania polegającego na opracowaniu informacji o zawodzie/recenzji/oceny eksperckiej - nie było w tym charakteru ciągłego elementu cykliczności, powtarzania się czynności w odniesieniu do każdego, odrębnego dzieła; zgodnego zamiaru stron i celu odpowiednich umów. Dodatkowo, pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. płatnik składek przekazał kopię decyzji dyrektora [...] OW NFZ wydanej w sprawie innego Zainteresowanego, w której dyrektor [...] OW NFZ stwierdził brak podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umów zwartych z płatnikiem składek. Natomiast pismem z dnia [...] stycznia 2023 r. płatnik składek poinformował o kolejnych czterech decyzjach wydanych przez dyrektora [...] OW NFZ, w imieniu Prezesa NFZ, w których inni Zainteresowani nie zostali objęci ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umów zawartych z płatnikiem składek.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego DPOW NFZ decyzją z [...] listopada 2020 r. ustalił, że Uczestnik postępowania w okresie od [...] września 2017 r. do [...] grudnia 2017 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu.

Po rozpoznaniu wniosku płatnika składek o ponowne rozpatrzenie sprawy Organ Zaskarżoną utrzymał w mocy decyzję DPOW NFZ z dnia [...] listopada 2020 r.

Organ ustalił, ze przedmiotem spornej umowy było zobowiązanie się Uczestnika do wykonania w ramach Projektu jako ekspert branżowy opisu informacji dla zawodu [...] ("Opracowanie"). Analizując dalej teść przedmiotowej umowy Prezes NFZ wskazał, że w ramach sporządzenia Opracowania Uczestnik zobowiązał się do wykonania m.in. następujących czynności:

• opracowanie opisu informacji dla wybranego zawodu zgodnie z przyjętym w projekcie "Poszerzonym modelem informacji o zawodzie" oraz "Metodologią opracowania informacji o zawodach",

• opracowanie narzędzia badawczego - kwestionariusza ankiety do weryfikacji wstępnego projektu opisu informacji o zawodzie,

• przeprowadzenia badań ankietowych z udziałem przedstawicieli środowiska pracy (osoby wykonujące dany zawód i/lub uch przełożeni),

• odniesienia się do uwag przygotowanych przez: 2 recenzentów, Panel Ewaluacyjny oraz Zespół walidacji i jakości,

• uczestnictwa w warsztatach metodologicznych dla zespołów eksperckich opracowujących opisy informacji o zawodach,

• udziału w spotkaniach roboczych zespołu ekspertów opracowujących opis informacji dla wybranego zawodu z listy 1000 zawodów objętych projektem,

• współpracy z pozostałymi członkami zespołu eksperckiego (w trybie stacjonarnym i na odległość), w tym z ekspertem metodologicznym grup zawodów pełniącym rolę lidera zespołu na wszystkich etapach przygotowywania opisu informacji o zawodzie,

• wyszukania i weryfikacji informacji na temat zawodu będącego przedmiotem opisu.

Wynagrodzenie z tytułu wykonania ww. umowy, podane zostało w określonej kwocie, na podstawie złożonych uprzednio rachunków. Zamawiający zobowiązany był m.in. do udzielenia wykonawcy wskazówek przy wykonaniu umowy, dostarczenia wszystkich żądanych informacji i dokumentów związanych z realizacją umowy. W przypadku opóźnienia przez wykonawcę sporządzenia Opracowania, zamawiający mógł obciążyć wykonawcę karą umowną.

Organ powołał się na podstawę prawną i oraz aktualne orzecznictwo i po analizie zebranego materiału stwierdził, że DPOW NFZ prawidłowo uznał, że prace zlecone przez płatnika składek do wykonania przez Zainteresowanego w ramach spornej umowy, trudno uznać za wykonanie dzieła w myśl przepisów k.c. Prace zlecone realizowane były przez Zainteresowanego w sposób powtarzalny i z należytą starannością oraz według z góry ustalonych parametrów i cech. Odwołał się do wyjaśnień płatnika składek, że zajmuje się m.in. przygotowaniem opisów informacji o zawodach, że spółka zawiera umowy zlecenie i umowy o dzieło w sytuacji, gdy w czasie wykonywania określonego projektu konieczne jest wykonanie określonych prac lub zwiększa się ilość pracy i niezbędne jest pozyskanie dodatkowych osób. W trakcie kontroli płatnik składek przedłożył podręcznik: "Jak tworzyć informacje o zawodach funkcjonujących na rynku pracy?" i wynika z niego, że tworzenie opisu informacji o zawodach to proces obejmujący wzajemnie uzupełniające się etapy projektowania, oceny i sprawdzania jakości informacji pod względem merytorycznym, metodologicznym i redakcyjnym. Jest to praca zespołowa o interdyscyplinarnym charakterze. Ocenił, że w procesie tworzenia informacji dla zawodu potrzebni są różni eksperci m.in. branżowi, metodologiczni, eksperci oceniający informację o zawodzie. Odwołał się do zeznań J. Z., że efektem prac był opis informacji o zawodzie, który był przedmiotem recenzji oraz ewaluacji - 5 wersji opisu, procedura prac była zestandaryzowana zgodnie z wolą zamawiającego. Powołał się na wypowiedź jednej z osób ubezpieczonych w innej sprawie z której wynika, iż np. opis zawodu [...] polegał na przygotowaniu opisu do poszczególnych podpunktów wzorca dostarczonego przez spółkę: materiałów i wytycznych w jaki sposób ma wyglądać opis w celu standaryzacji z innymi opisami. Później były wykonywane kolejne etapy polegające na edycji tego opisu zawodu zgodnie ze wskazówkami ekspertów, moderatorów panelu. Potwierdziła to inna osoba ubezpieczona, że był ustalony formularz z punktami, do których podczas ewaluacji należało się odnieść, ocenić kompletność informacji zawartych w opisie zawodu, uzupełnić jeśli informacji brakowało. W umowie zawartej przez płatnika składek z Zainteresowanym w § 1 przedstawiony jest przedmiot umowy ze szczegółowym opisem czynności, do których zobowiązuje się Zainteresowany. Zdaniem organu, te czynności wymagają ewidentnie starannego działania, co wypełnia definicję umowy zlecenia, w odróżnieniu od umowy o dzieło, która jest stricte nastawiona na rezultat. Z kolei § 3 umowy zawiera m.in. informację, że Wykonawca wykona Opracowanie, w sposób samodzielny, z należytą starannością oraz zgodnie ze swoją najlepszą wiedzą i kwalifikacjami oraz będzie wykonywał "dzieło", zgodnie ze złożoną ofertą, zatwierdzonym wnioskiem o dofinansowanie, umową o dofinansowanie Projektu, wytycznymi dotyczącymi kwalifikowania wydatków, wytycznymi dotyczącymi sprawozdawczości, wytycznymi w zakresie informacji i promocji oraz innymi Wytycznymi funduszy strukturalnych mającymi zastosowanie do Projektu.

Organ wskazał, że wykonywane przez Zainteresowanego czynności nie były opracowaniami twórczymi a przede wszystkim samodzielnymi. Już sam zapis umowy między Zleceniodawcą a Zleceniobiorcą sankcjonowały obowiązek współpracy z pozostałymi członkami zespołu eksperckiego. Opis jednego z szeregu zawodów jako ekspert branżowy nie stanowił odrębnego ani choćby końcowego efektu pracy. Sporządzenie go stanowiło pierwszy etap prac nakierowanych na osiągnięcie rezultatu w postaci opisów informacji o zawodach dla 1000 zawodów, ujętych w kwalifikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy. Organ zwrócił uwagę opis informacji dla zawodu odbywał się przy udziale innych osób i zgodnie z metodyką i wzorami dokumentów dostarczonymi przez Zamawiającego, na co wskazuje m.in.:

• konieczność odniesienia się i wprowadzenia uwag przygotowanych przez: 2 recenzentów, Panel ewaluacyjny, Zespół walidacji i jakości opisów informacji o zawodach,

• współpraca z pozostałymi członkami zespołu eksperckiego, w tym z ekspertem metodologicznym grup zawodów pełniącym rolę lidera zespołu na wszystkich etapach przygotowywania opisu informacji o zawodzie.

Prezes NFZ podkreślił, że przez Zainteresowanego czynności związane były z bieżącą działalnością spółki oraz były niezbędne dla prowadzenia przez firmę działalności o wskazanym profilu. Było to więc wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy. Trudno w tej sytuacji uznać, że wykonawca umowy tworzył całkowicie inne, niepowtarzalne i zindywidualizowane dzieło. Dziełem jest bowiem stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało. Charakter wykonywanych czynności nie stanowił wykonywania określonego dzieła, a jedynie staranne działania poprzez świadczenie określonych powtarzalnych czynności na rzecz zamawiającego, zgodnie z szeroko rozumianym profilem konsultingowym firmy, według z góry określonych norm, instrukcji, wytycznych nałożonych przez obowiązujące przepisy lub zamawiającego, poprzez co nie zmierzały one do osiągnięcia konkretnego rezultatu charakterystycznego dla umowy o dzieło. Są to elementy charakterystyczne dla umowy zlecenia, gdzie zlecone czynności faktyczne często wymagają ich powtarzalności. Powołał się na wypowiedzi ubezpieczonych zamieszczonych w protokole kontroli, którzy m.in. stwierdzili, że recenzja jest którymś z kolei etapem z całego projektu opisu zawodu i była wykorzystywana w dalszych etapach projektu oraz Rezultatem mojej pracy był udział w tworzeniu opisu zawodu, gdyż w tworzeniu opisu (...) brały udział osoby opisujące, ewaluatorzy tacy jak ja, którzy wnosili uwagi i wpływali na ostateczny kształt opisu. Prezes NFZ ocenił, że trudno byłoby uznać, by uczestnikowi postępowania towarzyszyła swoboda w wykonywaniu przedmiotowych umów.

Końcowo Organ wskazał, że nie neguje zgodnego zamiaru stron podpisania umowy o dzieło, gdyż zgodny zamiar stron obejmował niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego i w konsekwencji nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodny zamiar stron i cel umowy jest organowi znany już na podstawie zgromadzonej dokumentacji. A zatem przychylenie się do argumentacji odwołującego w zakresie uznania za dzieło przedmiotowej umowy tylko dlatego, że strony tak się umówiły, prowadziłoby do absurdalnej wręcz konstatacji, że tego rodzaju usługi mogą być kwalifikowane jako samoistne, niepowtarzalne i wyodrębnione dzieło.

Z rozstrzygnięciem Organu nie zgodziła się Skarżąca, wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] sierpnia 2023 r. zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego tj.:

• art. 65 § 2 w związku z art. 3531 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, dalej: "K.c."), przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie zgodnego zamiaru i woli stron spornej umowy w zakresie kwalifikacji prawnej dokonanych przez nie czynności w ramach zasady swobody umów,

• art. 628-632 oraz 642 K.c. poprzez ich niezastosowanie, pomimo bezspornie ryczałtowego charakteru wynagrodzenia, należnego i wypłaconego po oddaniu zamawiającemu przedmiotowego opracowania,

• art. 638 K.c. poprzez jego niezastosowanie w zakresie odpowiedzialności za niewykonanie dzieła, w wyniku czego Organ nie uwzględnił, że odpowiedzialność ta obciążała w pełni wykonawcę spornej umowy, oraz błędne zastosowanie prowadzące do przyjęcia, że zamawiający nie miał możliwości poddania opracowania powstałego na podstawie spornej umowy testowi na istnienie wad, podczas gdy nie tylko było to możliwe, ale opracowanie w rzeczywistości było przedmiotem takiego testu,

• art. 635, 636 § 1, 640 oraz 641 K.c., przez ich błędną wykładnię, uznającą, że wykonywanie przez Zainteresowanego czynności polegających na wykonaniu opracowania, będącego przedmiotem spornej umowy, na podstawie metodologii wskazanej przez zamawiającego, w tym z wykorzystaniem wzorca opisu, a także kontrolowanie procesu wykonywania dzieła przez wykonawcę pod kątem zgodności z umową oraz terminem wykonania w ramach czynności polegających na wykonaniu opracowania, wykluczały uznanie tego stosunku prawnego jako umowy o dzieło,

• art. 355 § 1 K.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zapis w umowie o konieczności zachowania należytej staranności stanowi przesłankę dla przyjęcia, że sporna umowa ma charakter umowy starannego działania,

• art. 627 K.c. poprzez jego niezastosowanie wskutek wadliwej analizy prawnej, w wyniku czego Organ nie uwzględnił, że essentialia negotii spornej umowy świadczą o zawarciu przez strony umowy o dzieło i w konsekwencji błędnie zastosował do spornej umowy art. 734 w związku z art. 750 K.c.,

• art. 734 w związku z art. 750 K.c., przez błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że Skarżącego łączyła z Uczestnikiem umowa o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy dotyczące umowy zlecenia, pomimo że celem i efektem spornej umowy było osiągnięcie przez strony określonego rezultatu,

• art. 66 ust. 1 pkt e) ustawy o świadczeniach w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 poz. 1009, z późn. zm.), przez błędne przyjęcie, że w ramach spornej umowy Uczestnik wykonywał pracę na rzecz Skarżącego i był przez niego zatrudniony, pomimo jednorazowości i krótkotrwałości spornej umowy;

2) nieuwzględnienie, że w analogicznym stanie faktycznym Organ wydał szereg decyzji, zgodnie z którymi sporządzenie opisu informacji o zawodzie w ramach projektu realizowanego dla Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej (dalej "MRPiPS") nie powodowało powstania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego - co oznacza, że na podstawie takich samych dowodów oraz przy takim tym samym stanie faktycznym organ administracji państwowej wydał całkowicie sprzeczne i wykluczające się decyzje, co jest niezrozumiałe i stanowi rażące naruszenie prawa, jak również prowadzi do tego, że w porządku prawnym istnieją całkowicie sprzeczne decyzje administracyjne,

3) nieuwzględnienie faktu, że wyrokiem z dnia 6 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez nas decyzję Prezesa NFZ w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu przez Pana R. N.. Dnia [...] listopada 2022 r. Prezes NFZ wydał decyzję nr [...] w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, zgodnie z którą cztery umowy na sporządzenie recenzji opisów informacji o zawodzie, zawarte w ramach projektu realizowanego dla MRPiPS, uznano za umowy o świadczenie usług - w stanie faktycznym i prawnym analogicznym do stanu opisanego w niniejszej skardze. Decyzja ta stała się przedmiotem naszej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożonej [...] grudnia 2022 r., zgodnie z którą decyzja Prezesa NFZ została uchylona. Organ - nie mogąc nie wiedzieć o uchyleniu decyzji przez Sąd - nie uwzględnił tego faktu w zaskarżanej decyzji;

4) naruszenie prawa Skarżącego do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa NFZ została wydana po dwóch latach i ośmiu miesiącach od daty wniesienia przez Skarżącego odwołania, na co składa się nieuzasadniona zwłoka Dyrektora [...]OW NFZ w przekazaniu odwołania Prezesowi NFZ, trwająca ponad dziesięć miesięcy, oraz rok i dziesięć miesięcy postępowania prowadzonego przez Prezesa NFZ. W sumie rozpatrzenie sprawy przez organy NFZ trwało trzy lata i osiem miesięcy, od daty skierowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku wniosku do [...] OW NFZ o objęcie Pana P. C. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, do daty wydania przedmiotowej decyzji. Ponadto decyzja ta, biorąc pod uwagę datę jej wydania, została wysłana do Skarżącego z kolejną nieuzasadnioną zwłoką, wynoszącą cztery tygodnie.

Formułując powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nr [...] z dnia [...] sierpnia 2023 r. oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ nr [...] z dnia [...] listopada 2020 r., a w konsekwencji uznanie, że Pan P. C. nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu zawartej umowy o dzieło. Ponadto wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie, z pominięciem trybu uproszczonego.

Na wstępie obszernego uzasadnienia Skarżąca zarzuciła Prezesowi NFZ działanie w złej wierze, a także nieuwzględnienie zarówno faktu uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wcześniejszej decyzji, dotyczącej analogicznego stanu faktycznego, jak i wydanych wcześniej przez Prezesa NFZ prawomocnych decyzji, w tym uznającej umowy na sporządzenie opisu informacji o zawodzie za umowy o dzieło.

Skarżący wskazał, że projekt, w ramach którego zawarto zakwestionowane umowy o dzieło (Projekt), realizowany był na rzecz MRPiPS na podstawie wniosku o dofinansowanie oraz umowy o dofinansowanie projektu w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020 z 26 czerwca 2017 r. we współpracy z instytutami naukowo-badawczymi: Instytutem Technologii Eksploatacji - Państwowym Instytutem Badawczym w [...], Instytutem Pracy i Spraw Socjalnych w Warszawie oraz Centralnym Instytutem Ochrony Pracy - Państwowym Instytutem Badawczym w Warszawie. Głównym celem Projektu było opracowanie przez wybranych ekspertów opisów informacji o zawodach dla 1000 zawodów, ujętych w klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy. Projekt realizowany był w kształcie zdefiniowanym w Regulaminie Konkursu opracowanym przez MRPiPS - na jego podstawie przygotowano wniosek o dofinansowanie. W całości był finansowany ze środków EFS UE oraz środków budżetowych w formie dotacji. Płatności dokonywane były na podstawie cyklicznych wniosków o płatność i pokrywały koszty kwalifikowane Projektu. Każdorazowo wnioski o płatność były kontrolowane przez MRPiPS jako Instytucję Pośredniczącą; przedmiotem kontroli były m.in. umowy z ekspertami. Nie budziły one jakichkolwiek zastrzeżeń. Koncepcja zawierania z ekspertami branżowymi, recenzentami oraz ewaluatorami umów o dzieło była jednym z podstawowych założeń Projektu, który bazował na analogicznym podejściu stosowanym we wcześniej realizowanych (w latach 2006-07 i 2012-13) na rzecz MRPiPS projektach systemowych z tego zakresu. Kluczowym wskaźnikiem rezultatu dla Projektu było przekazanie MRPiPS określonych produktów, w tym przede wszystkim 1000 opisów informacji o zawodzie, a także 2000 recenzji oraz 2000 ocen ewaluacyjnych. Umowy starannego działania, ze względu na swój charakter, nie gwarantowałyby osiągnięcia konkretnego rezultatu w postaci określonego dzieła (opisu informacji o zawodzie, recenzji, oceny). Egzekwowanie prawidłowej realizacji umów w przypadku umów starannego działania, bez istnienia odpowiedzialności wykonawców - ekspertów branżowych, recenzentów, ewaluatorów - za osiągnięcie rezultatów, byłoby niemożliwe. Skarżący podkreślił, że Z powyższych względów zastosowanie umów o dzieło do tworzenia informacji o zawodach, recenzji oraz ewaluacji stanowiło jedyny prawnie możliwy wybór przy realizacji Projektu oraz odzwierciedlenie oczekiwań MRPiPS jako zamawiającego w ramach jego realizacji. Zostało to uwzględnione w obowiązującym wykonawcę (Skarżącego) wniosku o dofinansowanie. Co więcej, w swoim piśmie z dnia [...] czerwca 2020 r., znajdującym się w dokumentacji postępowania kontrolnego prowadzonego przez ZUS Oddział w [...], Ministerstwo jako Instytucja Pośrednicząca przedstawiło jednoznaczne stanowisko, że kwestionowane przez ZUS oraz NFZ umowy miały charakter umów o dzieło.

Opis informacji o zawodzie jest rodzajem standardu dla konkretnego zawodu - opracowanym z uwzględnieniem badań zestawieniem kluczowych danych specyficznych dla zawodu, m.in. opisu kompetencji i zadań zawodowych, warunków pracy, wymagań psychofizycznych oraz dotyczących wykształcenia, zapotrzebowania na wykonawców danego zawodu i możliwych do uzyskania wynagrodzeń. Opis wykonywało wspólnie dwóch ekspertów branżowych. Recenzja oraz ocena ekspercka opisu były zaś elementami jego weryfikacji, opracowaniami całkowicie odrębnymi, wykonywanymi samodzielnie i jednoosobowo.

Należy podkreślić, że bardzo duża skala Projektu, angażującego tysiące ekspertów i przewidującego stworzenie opisów informacji o zawodzie, recenzji i ocen ewaluacyjnych dla 1000 różnych zawodów - co stanowi ok. 40% liczby zawodów występujących w Polsce ogółem - w stosunkowo krótkim czasie (niespełna dwa lata), wymagała stworzenia określonych wzorców i procedur działania. To powodowało, że niezależni w swoich działaniach merytorycznych eksperci musieli respektować określone standardy wykonania i przekazania dzieł oraz metodologię Projektu, zatwierdzoną przez MRPiPS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestnik postępowania nie zajął stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: "P.p.s.a."). Podkreślenia wymaga również, że stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.

Uwzględniając wskazane wyżej kryteria przy kontroli Zaskarżonej decyzji skargę należy uznać za uzasadnioną.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umowy zawartej przez Skarżącą z Uczestnikiem. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy była to umowa o dzieło, czy też inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Uczestnik podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy.

Już na wstępie rozważań w zakresie oceny spornej umowy Sąd pragnie odnotować, iż sprawy o analogicznym zagadnieniu i dotyczące Skarżącej były przedmiotem oceny tut. Sądu – wyrok z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 223/23 – prawomocny oraz z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 5363/23 – nieprawomocny. Sąd w składzie rozpoznającym podziela zapatrywania prawne prezentowane w ww. orzeczeniach.

W sytuacji, jak to ma miejsce w okolicznościach sprawy, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. Stąd, wobec postawienia w skardze zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, jako pierwszy należało poddać ocenie zarzut naruszenia przepisów postępowania. Przy czym, w pierwszej kolejności należy to czynić pod kątem prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych i ich oceny, które wyznaczają przepisy prawa materialnego mające w sprawie zastosowanie.

Zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a. i skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje, że organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i ocenić cały materiał dowodowy. W konsekwencji zaskarżona decyzja narusza wyżej wskazane zasady prawa administracyjnego, jak i art. 80 k.p.a. obligujące organ do oceny materiału dowodowego w całokształcie, w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Działania podejmowane w ramach wskazanych wyżej obowiązków mają bowiem na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy (vide wyrok NSA w sprawie II GSK 1449/14 z 2015.07.07 publ. CBOSA).

Na wstępie wskazać bowiem należy na utrwalony pogląd doktryny, według koncepcji [...], stanowiący jeden z etapów stosowania prawa faza gromadzenia dowodów i ustalania stanu faktycznego obejmuje szereg czynności, których prawidłowość warunkuje poprawność dalszych części tego procesu (J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, s. 52). Niewadliwość subsumpcji, a więc podciągnięcia zaistniałych faktów pod stosowaną normę prawa materialnego oraz określenia wiążących konsekwencji prawnych uzależnione są bowiem ściśle od prawidłowości ustaleń stanu faktycznego. Istotne wady, bądź luki materiału dowodowego, uniemożliwiają prawidłową ocenę co do tego, które przepisy prawa znajdują zastosowanie w sprawie, a w konsekwencji stoją na przeszkodzie poprawnemu skonstruowaniu normy jednostkowo-konkretnej.

W postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego, zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym, wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Tylko takie fakty mogą stanowić podstawę załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 14.02.2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Wniosek o zaistnieniu określonego przebiegu zdarzeń może stanowić także rezultat uwzględniającego wiedzę, wynikającą z zasad doświadczenia życiowego i obserwacji życia społecznego oraz logicznego rozumowania o faktach wykazanych określonymi dowodami (zob. postanowienie SN z 23.05.2002 r., sygn. akt V KKN 426/00, OSNKW 2002/9–10, s. 81). Owo nieprawdopodobieństwo innego przebiegu zdarzeń powinno wynikać z obiektywnej przekonywalności dowodów, które okazują się przekonujące dla normalnie rozumującego i oceniającego rzeczywistość człowieka. Dowody te powinny u organu stosującego prawo wywołać subiektywne, całkowite i bezwzględne przekonanie co do stanu faktycznego. Dopóki istnieją jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie, dopóty organ nie może uznać za prawdziwą określonej wersji stanu faktycznego (zob. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2010, s. 54–55).

Podkreślenia wymaga, iż ustanowiona w k.p.a. zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018, s. 73). Koresponduje z nim przyjęta w postępowaniu administracyjnym koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu. Jej znaczenie w postępowaniach, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku jest kluczowe. Obowiązkiem organu jest bowiem w takim przypadku samodzielne wykazanie faktów opisanych w hipotezie stosowanej normy prawnej. Pewnym wyjątkiem w tym zakresie są te fakty, które nie wymagają dowodu – jeżeli są objęte notoryjnością bądź domniemaniem. Ułatwienia dowodowe dotyczą także dokumentów urzędowych i ich odpisów bądź wypisów, a także zakazów dowodowych w tym zakresie, w jakim zabraniają one podważania określonych okoliczności. Domniemania to sądy o faktach wynikające bądź z doświadczenia życiowego, obserwacji zjawisk (domniemania faktyczne), bądź z przepisów prawa (domniemania prawne). Domniemania faktyczne zakładają pewną naturalną, niewymagającą dowodu kolej rzeczy, ale nie wyłączają dopuszczalności przeciwdowodu. Z kolei domniemania prawne mogą mieć charakter wzruszalny (względny – presumptiones iuris tantum), jeżeli mogą podlegać obaleniu, oraz domniemania niewzruszalne (bezwzględne – presumptiones ac de iure), jeżeli nie poddają się obaleniu.

Konsekwencją obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy materialnej (obiektywnej) jest przyjęcie wobec czynności zmierzających do jej ustalenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k. p. a.). Wyraża ona "postulat, by organ przy ustalaniu prawdy na podstawie materiału dowodowego nie był skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i mógł swobodnie, tj. zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego w danej sprawie, ustalić stan faktyczny" (tak E. Iserzon [w:] E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1961, s. 115).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że zakres koniecznych do ustalenia faktów wytyczały art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach i art. art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym wyłącznie osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia - podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Z kolei na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 z póżn. zm., zwanej dalej "ustawą o sus"), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Natomiast zgodnie z art. 13 pkt 2 ustawy o sus, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę, jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. W świetle wskazanych regulacji punktem wyjścia dla ustalenia w rozpoznawanej sprawie koniecznego zakresu postępowania wyjaśniającego stanowi wskazany wyżej przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy oraz przepisy ustawy Kodeks cywilny.

W myśl art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia, zaś z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej lub czynności wykonywanej w ramach świadczenia usług dla dającego zlecenie. Umowa zlecenia i umowa o świadczenie usług to umowy starannego działania, a umowa o dzieło to umowa na wykonanie (umowa skutku). Podkreślić należy, że umowę o dzieło od umowy zlecenia odróżnia przede wszystkim to, że umowa o dzieło powinna być zawsze zwieńczona konkretnym i sprawdzalnym rezultatem (dziełem materialnym lub niematerialnym), natomiast w umowie o świadczenie usług, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się dokonać umówionych czynności.

Przechodząc zatem do istoty sporu, czyli prawidłowości dokonanej oceny charakteru analizowanej umowy, nie można pominąć zasady wyrażonej w art. art. 65 § 2 k.c. w umowach należy badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Tymczasem na gruncie analizowanej umowy - zarówno decydujące znaczenie ma jej treść - czyli zadania, jakie strona tego stosunku umownego ma do wykonania, istota obowiązków umownych, które na siebie zawierający umowę przyjmuje, jak i nazwa umowy, jej cel i przedmiot, ponieważ na gruncie analizowanej umowy nie pozostają do siebie w opozycji i stanowią istotę charakteru współpracy.

Przywołane w niniejszej sprawie przez Organ w uzasadnieniu Zaskarżonej decyzji orzecznictwo nie odpowiada stanowi faktycznemu, jaki ma miejsce w sprawie niniejszej. Stan faktyczny, który podlega ocenie kształtuje umowa z dnia [...] września 2017 r.

Sąd dokonując analizy spornej umowy wskazuj, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Organu zawartym z Zaskarżonej decyzji, iż zamiarem stron i celem umów było uniknięcie dopełnienia obowiązków płatnika składek i w celu osiągnięcia takiego rezultatu nie może być abstrakcyjnie interpretowana zasada swobody umów. Twierdzenie takie zupełnie jest pozbawione podstaw mając na względzie fakt, że sporne umowy o dzieło były współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, jako projekt realizowany na rzecz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "MRPiPS").

Po drugie, wybór wykonawcy spornej umowy nastąpił na podstawie złożonej oferty - w odpowiedzi na ogłoszenie zamawiającego opublikowane w Bazie Konkurencyjności Funduszy Europejskich. W konsekwencji powyższego sporna umowa została zawarta w dniu [...] września 2017 r. Taki sposób realizacji okoliczności wynikają z Preambuły spornej umowy o numerze [...]. Należy zwrócić uwagę, że Skarżący - w ślad za wymaganiami MRPiPS w tej mierze - postawił wysokie wymogi w postępowaniach konkursowych dotyczących wyboru ekspertów branżowych co do ich specjalistycznej wiedzy i kompetencji. Wymagane było m.in. co najmniej dwuletnie doświadczenie pracy w recenzowanym zawodzie lub zawodzie pokrewnym oraz dodatkowo doświadczenie w tworzeniu standardów kwalifikacji lub kompetencji zawodowych, lub innych informacji o zawodach, z udziałem w projektach związanych z zawodoznawstwem, rynkiem pracy lub edukacją.

Już sam fakt, że zawarta umowa były rezultatem konkretnych oczekiwań zamawiającego i odpowiedzią na jego ogłoszenie, stanowił o tym, że realizacja umowy była skutkiem wyboru każdorazowo złożonej oferty, co stanowi – zdaniem Sądu - o indywidualnym charakterze samej współpracy. Miała ona bowiem na celu spełnienie konkretnego oczekiwania wskazanego w ogłoszeniu, następnie wyrażonego w złożonej ofercie i ostatecznie sprecyzowanego w każdej z umów jako jej przedmiot.

Po trzecie, przechodząc do analizy przedmiotu spornej umów o dzieło, Sąd wskazuje, że § 1 przedstawia szczegółowy opis przedmiotu umowy jako oczekiwany przez zamawiającego rezultat. I tak kwestionowana przez Organ umowa, jako przedmiot określała, że "Zamawiający powierza, a Wykonawca zobowiązuje się do wykonania w ramach Projektu jako ekspert branżowy opisu informacji dla zawodu [...]".

Po czwarte, całkowicie zostało przez Organ pominięte, że ust. 2 § 1 umowy określał dopiero wymagania dla Opracowania, które prowadziły do osiągnięcia określonego rezultatu. Innymi słowy, uzyskanie rezultatu następowało przy uwzględnieniu szczegółowej procedury (w umowach nazwanej jako: "czynności"). Tak uszczegółowiony przedmiot umowy dla konkretnie nazwanego Opracowania został zindywidualizowany.

Po piąte, zdaniem Sądu, Prezes NFZ zignorował również dalsze zapisy spornej umów, stanowiące także jej essentialia negoti, a mianowicie konkretny termin jej wykonania, który został ustalony na 31 grudnia 2017 r. oraz skutek jego niedochowania określony w § 2 ust. 3 w dwóch przypadkach: odstąpienia (wynagrodzenie proporcjonalne do wykonania) oraz prawa dochodzenia kary umownej w wysokości 5% wynagrodzenia (określonego w § 7 ust. 1) - za każdy dzień opóźnienia i dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych - zgodnie z zapisem § 11 ust. 1 i ust. 4. Ponadto, § 11 ust. 2 i 3 każdej z umów przewidywał karę umowną (i termin jej zapłaty) do wysokości 100% wynagrodzenia w przypadku odstąpienia od wykonania umowy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy.

Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności, stanowiące o istotnych warunkach spornej umów, w szczególności sprecyzowanie odpowiedzialności za niewykonanie czy nieterminowe wykonanie, stanowi o oczekiwaniach zamawiającego co do osiągnięcia konkretnego rezultatu. Natomiast zastrzeżone obowiązki w § 3 ust. 1 umowy, co do samodzielnego wykonania Opracowania i z należytą starannością, wiedzą i kwalifikacjami są jedynie dodatkowym oświadczeniem wykonawcy, ponieważ w ust. 3 wykonawca został związany złożoną ofertą i warunkami dofinansowania Projektu i wytycznymi funduszy strukturalnych mających zastosowanie do Projektu.

Po szóste, organ pominął w ocenie charakteru umowy, dalszych istotnych elementów umowy i wynikającego z niej stanu faktycznego, a mianowicie:

• określonych w § 6 warunków płatności, bowiem w ust. 1-3 wymaga złożenia przez wykonawcę protokołu z rachunkiem i podpisania go przez zamawiającego jako potwierdzenia należytego wykonania Opracowania (czyli protokołu odbioru przedmiotu umowy),

• określonych w § 7 zapisów dotyczących wynagrodzenia i § 8 dotyczących przeniesienia przez wykonawcę praw autorskich.

W ocenie Sądu, brak analizy spornej umowy także w tym istotnym zakresie warunków kontraktowych odnoszących się w szczególności do wymogu sporządzenia protokołu odbioru przedmiotu określonego w umowie - uniemożliwia dodatkowo uznania sprawy za dostatecznie wyjaśnioną.

Z kolei zawarcie w umowie o dzieło zapisu o wykonaniu jej z należytą starannością nie wyklucza uznania jej za umowę rezultatu. Natomiast świadczenie usługi (zlecenia) z wymaganą należną starannością, ale bez uzyskania rezultatu: materialnego, bądź niematerialnego, nie czyni z niej umowy o dzieło. Z drugiej strony samo "dzieło" nie musi być wybitne, czy unikatowe. Natomiast kwestia jego zrealizowania poprzez uszczegółowienie wymagań zamawiającego (poprzez inne czynności umożliwiające osiągniecie oczekiwanego rezultatu, które Organ nazywa "instrukcją") nie musi pozbawiać umowy atrybutu umowy o dzieło.

Analizując całościowo sprawę Sąd podziela stanowisko Skarżącej, iż Prezes NFZ dokonując oceny umowy z dnia [...] września 2017 r. skupił się jedynie na wykazaniu elementów właściwych dla umowy zlecenia, aniżeli dokonać gruntownej oceny, uwzględniając również kontekst zawarcia tejże umowy. Mianowicie Skarżąca konsekwentnie, poczynając od kontroli ZUS, zwraca uwagę na okoliczności zawarcia spornej umowy, jej rezultat oraz dalsze konsekwencje wynikające z wykonania przedmiotowej umowy. Po za sporem pomiędzy stronami jest, że umowa z dnia [...] września 2017 r. była wynikiem udziału i realizacji przez płatnika składek na rzecz MRPiPS projektu o nazwie "Rozwijanie, uzupełnianie i aktualizacja informacji o zawodach oraz upowszechniania za pomocą nowoczesnych narzędzi komunikacji INFODORADCA+" – numer umowy: [...]. Był to program współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój Osi priorytetowa II Efektywne polityki publiczne dla rynku pracy, gospodarki i edukacji Działanie 2.4 Modernizacja publicznych i niepublicznych służb zatrudnienia oraz lepsze dostosowanie ich do potrzeb rynku pracy. Należy zauważyć, że oczekiwaniem MRPiPS było otrzymanie opisów określonej liczby opisów stanowisk pracy. Sad wskazuj, że udział w takich programach realizowanych przez podmioty publiczne i dodatkowo w 100% finansowane ze środków publicznych – co podniósł prezes zarządu Skarżącej na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. – wymaga podporządkowania się określonym wymogom w zakresie organizacji pracy oraz rezultatu tejże pracy. Niewątpliwie w przypadku ww. projektu było uzyskanie opisu stanowisk oraz późniejsze przeniesienie na MRPiPS autorskich praw majątkowych wynikających z tego projektu (vide: umowa nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. – w aktach sprawy). Ponadto również i w piśmie z dnia [...] czerwca 2020 r. A. Z. – zastępca dyrektora w Departamencie Wdrażania EFS potwierdziła, że umowy zawierane przez Skarżącą w ramach ww. projektu - numer umowy: [...] były umowami o dzieło. Przedmiotowe umowy były wynikiem kontroli Instytucji Pośredniczącej, która to kontrola nie wykazała nieprawidłowości.

Sąd zauważa, że w Zaskarżonej decyzji Organ nie dokonał szczegółowej analizy w ww. zakresie. Brak jest przede wszystkim gruntownego odniesienia się do tej kwestii, wyciagnięcia i uzasadnienia swojego stanowiska. Sąd w tym zakresie nie kwestionuje prawa ZUS lub Prezesa NFZ do dokonania innych od MRPiPS ustaleń, iż wspomniana umowa nie jest umową o dzieło. Takie uprawnienie wchodzi zakres właściwości rzeczowej tych organów. Niemniej jednak, aby przyznać rację organom konieczne jest poznanie argumentów w tym zakresie, czego w Zaskarżonej decyzji zabrakło.

Zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę zasadne są również zarzuty odnośnie wydawania odmiennych decyzji w zakresie tego samego stanu faktycznego przez różne oddziały NFZ.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy uzasadnione jest również uwzględnienie, że z przepisów regulujących umowę o dzieło – najogólniej rzecz ujmując – wynika, że między stronami umowy o dzieło nie występuje jakikolwiek stosunek zależności lub podporządkowania, że przyjmujący zamówienie, zobowiązując się do wykonania dzieła, może współdziałać z zamawiającym, jeżeli współdziałanie to jest potrzebne do wykonania dzieła i nie ciąży na nim zasadniczo obowiązek osobistego wykonania dzieła chyba, że wynika to z umowy o dzieło lub charakteru dzieła, że przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności takiego określenia, pod warunkiem że nie budzi wątpliwości o jakie dzieło chodzi oraz, że cechą konstytutywną dzieła jest samoistność (materialnego lub niematerialnego) rezultatu.

Należy zauważyć, że w orzecznictwie wskazuje się, że rezultat, o który umawiają się strony umowy o dzieło musi być z góry określony, obiektywnie osiągalny i pewny. Dzieło musi przybrać określoną postać w świecie zjawisk zewnętrznych, musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 10 kwietnia 2018 r., sygn. III AUa 879/17, opubl.: Legalis). Rezultat umowy o dzieło musi być konkretny, jednorazowy i indywidualnie oznaczony, zdefiniowany przez zamawiającego w momencie zawierania umowy i sprawdzalny (por. wyroki SN: z 27 marca 2013 r., sygn. akt I CSK 403/12, LEX nr 1341643; z 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt I UK 389/14, LEX nr 1816587). Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (wyrok SN z 3 października 2013 r., sygn. akt II UK 103/13, LEX nr 1455433; także wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 września 2020 r., sygn. III AUa 149/20, Legalis). Dzieło to stanowić ma rezultat pracy fizycznej lub umysłowej przyjmującego zamówienie (tak np. wyrok SN z 18 czerwca 2003 r., sygn. akt II CKN 269/01, OSNC 2004, z. 4, poz. 142). Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej poprzez jej naprawienie, przerobienie lub uzupełnienie (por. np. wyrok SN z 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, LEX nr 45451).

W orzecznictwie przyjmuje się także, że dziełem mogą być również rezultaty niematerialne, które mogą stanowić utwory w rozumieniu prawa autorskiego. Dzieła te mogą, lecz nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym, byle zostały utrwalone w postaci poddającej się ocenie ze względu na istnienie wad lub gdy można uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. cyt. powyżej postanowienie Sądu Najwyższego z 9 października 2012 r., sygn. II UK 125/12, wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 1999r., sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 63). Ponieważ przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, dlatego też jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., sygn. IV CKN 152/00, OSNC 2001 nr 4, poz. 63; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 września 2017 r., sygn. III AUa 88/17; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 11 stycznia 2018 r., sygn. III AUa 103/17). Sprawdzian taki jest zaś niemożliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło (np. wyrok NSA z 18 września 2019 r., sygn. akt II GSK 2800/17; wyrok WSA w Warszawie z 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2971/15). Odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło jest odpowiedzialnością za rezultat. W odniesieniu do umowy o dzieło istnieje związek wynagrodzenia z samym dziełem i jego wartością. Typowo wynagrodzenie z umowy o dzieło określa się w sposób ryczałtowy lub kosztorysowy (tak np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 września 2015 r., sygn. akt III AUa 1527/14, LEX nr 1916633).

Z kolei z przepisów odnoszących się do umów o świadczenie usług, do których odpowiednio mają zastosowanie przepisy o zleceniu wynika – najogólniej rzecz ujmując - że przedmiotem tychże umów jest wykonywanie lub wykonanie czynności dla innej osoby (osób) i w jej (ich interesie), które polega na zobowiązaniu do starannego działania – z czym łączy się jednocześnie brak uzgodnienia obowiązku osiągnięcia szczegółowo określonego, przyszłego, samoistnego materialnego lub ucieleśnionego materialnie rezultatu, uznawanego za kryterium prawidłowego spełnienia świadczenia głównego przez wykonującego usługę (stąd jest to umowa starannego działania, a nie rezultatu) – a także na osobistym spełnieniu świadczenia przez wykonawcę (usługobiorcę; zleceniobiorcę), przy – co do zasady – oparciu umowy na szczególnym zaufaniu do wykonującego usługę. W orzecznictwie przyjmuje się, że wykonanie szeregu powtarzających się czynności, składających się na cykl systematycznych i regularnych działań jest cechą charakterystyczną dla umów o świadczenie usług (tak np. wyrok NSA z 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2448/14, LEX nr 2081259, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 września 2015 r., sygn. akt III AUa 1527/14, LEX nr 1916633). Elementami przedmiotowo wyróżniającymi umowę zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne – art. 734 § 1 k.c.), jak i umowę o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne – art. 750 k.c.) są zatem starania celem wykonania umówionej czynności. Umowa zlecenia nie akcentuje rezultatu (wyniku) jako koniecznego do osiągnięcia (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., sygn. akt III AUa 1392/15, LEX nr 20711315).

Należy podkreślić, że w odróżnieniu od umowy o dzieło, w umowie zlecenia przyjmujący zlecenie nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), w świadczeniu usługi rozłożonej w czasie istnieje związek wynagrodzenia z ilością, jakością i rodzajem usługi (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 września 2015 r., sygn. akt III AUa 1527/14, LEX nr 1916633). W zobowiązaniach starannego działania podjęcie przez dłużnika wymaganych czynności przy zachowaniu wiążącego go stopnia staranności oznacza, że dłużnik wykonał zobowiązanie, pomimo że niekoniecznie osiągnięto określony cel umowy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., sygn. akt III AUa 1392/15, LEX nr 20711315).

Mając powyższe na uwadze Sąd wskazuje, że u podstaw uchylenia Zaskarżonej decyzji legły zatem mankamenty procesowe, naruszenia art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 8 § 1 k.p.a. w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Uniemożliwiły one zaakceptowanie stanowiska, że sporządzenie opisu informacji o zawodzie, w ramach projektu realizowanego dla MRPiPS, powodowało powstanie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Co więcej, z materiału zgromadzonego w sprawie wynika także, że organy administracji nie mają w zakresie podobnych umów w innych sprawach jednolitego stanowiska. Na podstawie takich samych dowodów oraz przy takim tym samym stanie faktycznym wydają całkowicie sprzeczne decyzje. Oznacza to, że uzupełnione ustalenia faktyczne dokonane w ramach subsumpcji ustawowych wymogów umów cywilnoprawnych i ich prawidłowa ocena mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. prawomocny wyrok tut. Sądu z dnia 6 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. VI SA/Wa 223/23 oraz z dnia z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 5363/23).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni powyższe wskazania Sądu, w zakresie uzupełnienia ustaleń faktycznych i ich oceny, na mocy art. 153 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Kosztów wpisu sądowego nie było, w związku ze zwolnieniem z mocy ustawy od uiszczenia kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1e P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.