Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2774/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6379 Inne o symbolu podstawowym 637
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2038
law: Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym - t.j.
article: art. 15 zzzzzn(2)
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 2 marca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Asesor WSA Paweł Gorajewski (spr.) Protokolant ref. Anna Arendt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Rzecznika Finansowego z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr 11/2022/WBK w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rzecznika Finansowego na rzecz skarżącej S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 4817 (słownie: cztery tysiące osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 24 sierpnia 2022 r. Rzecznik Finansowy, działając na podstawie art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 187; dalej zwanej "ustawą o rozpatrywaniu reklamacji") w zw. z art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej zwanej "kpa"), nałożył na [...] Spółkę z o.o. z siedzibą w W. (poprzednia nazwa [...] Sp. z o.o.; dalej zwaną "Skarżącą") karę pieniężną w wysokości 40 000 zł za naruszenie obowiązków wynikających z art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji.

W uzasadnieniu decyzji Rzecznik Finansowy wskazał, że pismem z 7 sierpnia 2020 r., na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. d) ustawy o rozpatrywaniu reklamacji, wezwał m.in. Skarżącą (wówczas [...] Spółkę z o.o. z siedzibą w Warszawie) oraz [...] Spółkę z o.o. z siedzibą w W. do udzielenia określonych informacji dotyczących praktyki kredytodawcy w zakresie rozliczania kredytu udzielonego na podstawie ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 ze zm.). W piśmie tym poinformował również, że zgodnie z art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji podmiot rynku finansowego obowiązany jest poinformować Rzecznika o podjętych działaniach i zajętym stanowisku niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni. Pismo to zostało odebrane przez wskazanych wyżej adresatów 14 sierpnia 2020 r.

Odpowiadając na to pismo, Skarżąca w piśmie z 14 września 2020 r. poinformowała, że przedmiotowa materia była w przeszłości przedmiotem postępowania Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej zwanego "Prezesem UOKiK") zakończonego decyzją z 30 grudnia 2019 r., a obecnie jest przedmiotem postępowania sądowego na skutek zaskarżenia tej decyzji przez Skarżącą. Skarżąca nie ustosunkowała się do treści pisma Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020 r., twierdząc że orzeczenie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, które ma zostać wydane na skutek zaskarżenia wspomnianej decyzji, będzie miało znaczący wpływ na postępowania prowadzone przez Rzecznika Finansowego.

Pismo o analogicznej treści wystosowała również [...] Sp. z o.o.

Następnie pismem z 14 stycznia 2021 r. skierowanym do Skarżącej (w związku z uzyskaniem informacji o przejęciu przez Skarżącą spółki [...]) Rzecznik Finansowy stwierdził, że pisma przesłane przez Skarżącą i [...] Sp. z o.o. we wrześniu 2020 r. nie zawierają odpowiedzi na treść wystąpienia skierowanego przez Rzecznika Finansowego. W związku z tym Rzecznik Finansowy wniósł o pilne udzielenie odpowiedzi na wszystkie pytania zadane w treści wystąpienia z 7 sierpnia 2020 r.

W odpowiedzi Skarżąca w piśmie z 9 lutego 2021 r. zwróciła się do Rzecznika Finansowego o udzielenie dodatkowego, trzydziestodniowego terminu na udzielenie odpowiedzi na zadane pytania.

W piśmie z 24 lutego 2021 r. Rzecznik Finansowy wskazał, że przepisy ustawy o rozpatrywaniu reklamacji nie przewidują możliwości przedłużenia terminu wskazanego w art. 31 tej ustawy, a tym samym Rzecznik nie ma takiego uprawnienia. Dodatkowo Rzecznik Finansowy stwierdził, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji na podmiot rynku finansowego, który narusza obowiązki nałożone w art. 4 ust. 1, art. 6-10, art. 30 i art. 31, Rzecznik może, w drodze decyzji, nałożyć karę pieniężną w wysokości 100 000 zł.

Rzecznik Finansowy stwierdził, że wymagane informacje Skarżąca przedstawiła dopiero w pismach z 8 marca 2021 r. i 13 maja 2021 r.

Z uwagi na to zostało wszczęte postępowanie administracyjne na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji w związku z art. 61 § 1 kpa, o czym zawiadomiono Skarżącą.

W toku postępowania Skarżąca w piśmie z 13 lipca 2021 r. wniosła o umorzenie postępowania i odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej. Potwierdziła, że nie dochowała 30-dniowego terminu na udzielenie odpowiedzi na pismo Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020 r., jednak nie było to wynikiem niedbalstwa, czy złej woli osób odpowiedzialnych za wykonanie tego obowiązku, lecz było to związane m.in. z szeregiem okoliczności uniemożliwiających Skarżącej przedstawienie tak dużej ilości danych we wskazanym terminie.

Rzecznik Finansowy nie podzielił argumentacji Skarżącej, nakładając karę pieniężną.

Podniósł, że po otrzymaniu wezwania podmiot rynku finansowego jest obowiązany niezwłocznie, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia otrzymania wniosku, poinformować o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku oraz przekazać żądane informacje (art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji). Poinformowanie Rzecznika Finansowego o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku oraz przekazanie żądanych informacji wpływa na to, czy Rzecznik będzie w stanie skutecznie skorzystać z przysługujących mu dalszych kompetencji ustawowych. Natomiast brak wykonania obowiązku z art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji wpływa na niemożność podjęcia przez Rzecznika Finansowego jakichkolwiek działań mających na celu ochronę praw bądź interesów klientów podmiotu rynku finansowego.

Zdaniem Rzecznika Finansowego, zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, ze Skarżąca naruszyła art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji., nie przekazując w ustawowym terminie żądanych przez Rzecznika wyjaśnień. Rzecznik Finansowy uznał, że obowiązek przekazania przez Skarżącą żądanych informacji pozostaje bez wpływu na postępowania prowadzone względem Skarżącej przed innymi organami publicznymi, w tym przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów, gdyż rola i zadania Rzecznika Finansowego są odmienne. Nieprzekazanie wyjaśnień w ustawowym terminie dawało możliwość zastosowania sankcji wynikającej z art. 32 ust. 1 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji.

W zakresie wysokości nałożonej kary pieniężnej Rzecznik Finansowy powołał się na przesłanki wskazane w art. 32 ust. 2 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji. Oceniając stopień naruszenia przepisów oraz okoliczności tego naruszenia, Rzecznik Finansowy stwierdził, że wziął pod uwagę jednokrotność stwierdzonego naruszenia i fakt, ze naruszenie to nie wywarło bezpośredniego wpływu na sytuację indywidualnych interesów klientów podmiotu rynku finansowego, w szczególności nie skutkowało utrudnieniem dochodzenia praw przez klientów Skarżącej. Niemniej jednak stwierdzone naruszenie miało bezpośredni wpływ na możliwość wykonywania zadań ustawowych przez Rzecznika Finansowego. Rzecznik dodał, że wziął również pod uwagę okoliczność ostatecznego udzielenia przez Skarżącą odpowiedzi na pytania postawione w piśmie z 7 sierpnia 2020 r. Natomiast biorąc pod uwagę przesłankę możliwości finansowych, Rzecznik Finansowy uznał, że nałożenie na Skarżącą kary pieniężnej w wysokości 40 000 zł jest uzasadnione, skoro kwota ta stanowi 0,0136% przychodu Skarżącej za 2021 r. oraz 0,077% zysku netto Skarżącej za 2021 r.

Skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Rzecznika Finansowego, zaskarżając to rozstrzygniecie w całości. Decyzji tej zarzuciła:

1. mające istotny wpływ na treść Decyzji naruszenie przepisu postępowania, a mianowicie art. 15 zzzzzn² ust. 1 i 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.; dalej zwanej "ustawą covidową") wprowadzonego na mocy art. 1 pkt 24 ustawy z 9 grudnia 2020 r. (Dz.U. z 2020 r., poz. 2255) zmieniającej ustawę covidową z dniem 16 grudnia 2020 r., polegające na tym, że - mimo ustalenia na dzień 14 stycznia 2021 r., że Skarżąca nie przedstawiła informacji objętych wnioskiem Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020 r., Rzecznik Finansowy nie zawiadomił Skarżącej o uchybieniu terminu i nie wyznaczył Skarżącej terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, podczas gdy art. 15zzzzzn² ust. 1 i 2 ustawy covidowej, mający - jako przepis prawa procesowego - zastosowanie bezpośrednie zgodnie z zasadą lex nova, a więc także do stanów faktycznych zapoczątkowanych przed wejściem ustawy zmieniającej w życie - nakładał na Rzecznika Finansowego obowiązek poinformowania Skarżącej o tym, że w czasie obowiązywania stanu epidemii uchybiła ona terminowi określonemu w przepisie prawa administracyjnego, jakim jest przepis art. 31 ustawy o rozpatrywanie reklamacji, i nie wyznaczył Skarżącej terminu 30 dni na wystąpienie przez nią z wnioskiem o przywrócenie terminu, w konsekwencji czego Skarżąca nie mogła skorzystać z regulacji uwzględniającej okoliczności związane ze stanem pandemii wirusa Sars-Cov-2 i przewidzianej w art. 15 zzzzzn² możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu i uchylenia stanu naruszenia terminu przewidzianego w art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji, co w dalszej konsekwencji doprowadziło Rzecznika Finansowego do wniosku, że doszło do naruszenia przepisu art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji i do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, co jednak nastąpiło z naruszeniem prawa Skarżącej wynikającego z art. 15 zzzzzn² ustawy covidowej;

2. mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zakresie:

a. dokonania oceny, czy zachodzi uzasadniona podstawa do nałożenia kary zgodnie z art. 32 w zw. z art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji nie na podstawie całości zgromadzonego materiału dowodowego,

b. naruszenia zasady proporcjonalności implikującej na gruncie przepisów karno-administracyjnych traktowanie administracyjnych kar pieniężnych jako środka ultima ratio, i stosowanie go jedynie wówczas, kiedy inne środki okazałyby się niewystarczające dla osiągnięcia celów prewencyjnych oraz dyscyplinujących,

c. naruszenia zasady równego traktowania będące wynikiem uznania powoływanych przez Skarżącą okoliczności związanych z epidemią COVID-19 za indyferentne dla oceny naruszenia przez Skarżącą terminu z art. 31 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji,

d. braku uwzględnienia słusznego interesu Skarżącej, będące wynikiem nieuwzględnienia w ramach podstawy faktycznej rozstrzygnięcia istotnych okoliczności takich jak fakt, że:

e. Skarżąca zajęła stanowisko w odniesieniu do wniosku Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020 r. i wskazała, jaką praktykę rozliczenia kosztów kredytu konsumenckiego zaimplementowała w przypadku przedterminowej spłaty kredytu po wydaniu przez Prezesa UOKiK decyzji stwierdzającej nieprawidłowość w stosowaniu przez Skarżącą art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim oraz nigdy nie odmówiła udzielenia informacji objętych wnioskiem Rzecznika Finansowego,

f. Skarżąca przekazała Rzecznikowi Finansowemu informacje objęte jego wnioskiem, i tym samym - na dzień wszczęcia postępowania w przedmiocie podejrzenia naruszenia obowiązku z art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji, a tym bardziej na dzień wydania decyzji - nie zachodziła przeszkoda do realizacji przez Rzecznika Finansowego jego zadań i celów w zakresie ochrony klientów podmiotów rynku finansowego,

g. wskutek będących wynikiem pandemii wirusa Sars-Cov-2 okoliczności dotyczących ograniczonych zasobów kadrowych Skarżącej, nie miała ona możliwości przekazania wszystkich żądanych informacji w terminie bez zakłócenia prawidłowości i ciągłości jej procesów operacyjnych,

h. przekazanie informacji zostało dokonane w terminach, w jakich Skarżąca była obiektywnie w stanie je dostarczyć - przy uwzględnieniu jej zasobów ludzkich, okoliczności pandemii oraz ilości danych liczbowych, jakie konieczne były do zgromadzenia, przeanalizowania i zsyntetyzowania, a które obejmowały 9 lat wstecz w stosunku od daty doręczenia wniosku o udzielenie informacji,

i. przekroczenie terminu przedstawienia informacji i dokumentów, o jakie Rzecznik Finansowy wystąpił pismem z 7 sierpnia 2020 r., było uchybieniem marginalnym w kontekście ilości wniosków, jakie Rzecznik Finansowy kierował w przeszłości do Skarżącej,

co skutkowało wydaniem decyzji z naruszeniem dyspozycji art. 32 ust. 1 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji, podczas gdy zawarty w tym przepisie zwrot "Rzecznik może [...] nałożyć karę", dający Rzecznikowi Finansowemu uprawnienie do działania w granicach uznania administracyjnego, zobowiązywał organ do dokonania oceny zasadności nałożenia na Skarżącą kary z punktu widzenia okoliczności sprawy pod kątem obowiązujących przepisów prawa materialnego i procesowego, oraz pod kątem kryteriów racjonalności i efektywności ingerencji Rzecznika Finansowego w sferę prawną Skarżącej dla realizacji celu, jaki Organ chciał osiągnąć, nakładając karę, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że decyzja została wydana bez dokonania oceny, czy w sprawie zachodziło uzasadnienie do nałożenia kary, i tym samym - do nieuzasadnionego zastosowania przepisów art. 32 ust. 1 w zw. z art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji oraz do zaniechania zastosowania art. 189f § 1 kpa, i nałożenia kary w wysokości 40 000 zł;

3. mające wpływ na treść decyzji naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 189f § 1 kpa przez to, że wskutek powołanych w pkt 2 powyżej naruszeń przepisów prawa procesowego i pominięcia w konstruowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia okoliczności jak opisane w pkt 2 powyżej – Rzecznik Finansowy nie dokonał oceny, czy w okolicznościach sprawy zachodziła podstawa do odstąpienia od wymierzenia kary z uwagi na to, że naruszenie przez Skarżącą obowiązku z art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji było znikome, a Skarżąca zaprzestała naruszania rzeczonego obowiązku, bowiem dostarczyła informacje objęte wnioskiem Rzecznika Finansowego, podczas gdy art. 189f § 1 kpa nakłada na organ, który zamierza wymierzyć administracyjną karę finansową, obowiązek zbadania i rozważenia, czy w sprawie nie zachodzi podstawa do odstąpienia od nałożenia kary, w konsekwencji czego doszło do nałożenia na Skarżącą administracyjnej kary finansowej w wysokości 40 000 zł;

4. subsydiarnie - mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie naruszenie przepisu procesowego, tj. art. 8 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz - w konsekwencji - mające wpływ na treść decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 189d pkt 1, 2, 4 i 5 kpa oraz art. 32 ust. 2 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji, przez:

a. pominięcie przy określaniu wymiaru kary finansowej nałożonej na Skarżącą istotnych okoliczności faktycznych takich jak:

i. fakt, że przekroczenie terminu przedstawienia informacji i dokumentów, o jakie Rzecznik Finansowy wystąpił pismem z 7 sierpnia 2020 r., to uchybienie marginalne w kontekście ilości wniosków, jakie Rzecznik Finansowy kierował w przeszłości do Skarżącej,

ii. Skarżąca zajęła stanowisko w odniesieniu do wniosku Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020 r. i wskazała, jaką praktykę rozliczenia kosztów kredytu konsumenckiego zaimplementowała w przypadku przedterminowej spłaty kredytu po wydaniu przez Prezesa UOKiK decyzji stwierdzającej nieprawidłowość w stosowaniu przez Skarżącą art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim oraz nigdy nie odmówiła udzielenia informacji objętych wnioskiem Rzecznika Finansowego,

iii. Skarżąca przekazała Rzecznikowi Finansowemu informacje objęte jego wnioskiem, i tym samym - na dzień wszczęcia postępowania w przedmiocie podejrzenia naruszenia obowiązku z art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji, a tym bardziej na dzień wydania decyzji - nie zaistniała przeszkoda do realizacji przez Rzecznika Finansowego jego zadań i celów w zakresie ochrony klientów podmiotów rynku finansowego,

iv. wskutek będących wynikiem pandemii wirusa Sars-Cov-2 okoliczności dotyczących ograniczonych zasobów kadrowych Skarżącej, nie miała ona możliwości przekazania wszystkich żądanych informacji w terminie bez zakłócenia prawidłowości i ciągłości jej procesów operacyjnych,

podczas gdy przy określaniu wymiaru kary należy uwzględnić:

– stosownie do art. 32 ust. 2 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji oraz art. 189d pkt 4 kpa - stopień naruszenia przepisów oraz okoliczności tego naruszenia,

– stosownie do art. 189d pkt 2 kpa - częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju,

– stosownie do art. 189d pkt 4 kpa - stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa,

– zaś zgodnie z art. 189d pkt 5 kpa - działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa;

b. pominięcie dotychczasowo wydanych decyzji administracyjnych w przedmiocie nałożenia kar finansowych na podstawie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji, w ramach których:

– kara 100 000 zł została nałożona na podmiot, który dokonał 192 jednostkowych naruszeń przepisu art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji, a

– kara 20 000 zł została wymierzona w sprawie, w której spółka trzykrotnie naruszyła przepis art. 31 oraz jednokrotnie przepis art. 30 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji,

wskutek czego organ naruszył zasadę proporcjonalności oraz zasadę działania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej, co miało istotny wpływ na treść decyzji, bowiem wskutek pominięcia istotnych okoliczności faktycznych w sprawie doszło do wymierzenia Skarżącej kary nieproporcjonalnej do wagi naruszenia, a więc wbrew dyrektywom przepisu art. 32 ust. 2 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji oraz art. 189d kpa.

Mając na uwadze te zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji u umorzenie postępowania (ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Rzecznikowi Finansowemu do ponownego rozpoznania), a także o zasądzenie zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

W odpowiedzi na skargę Rzecznik Finansowy wniósł o oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej. Stwierdził w szczególności, że skoro termin na udzielenie odpowiedzi na pismo Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020 r. upłynął przed wejściem w życie art. 15zzzzzn² ustawy covidowej, to zarzut Skarżącej naruszenia tego przepisu jest pozbawiony podstaw prawnych.

W piśmie z 28 listopada 2022 r. (stanowiącym replikę na odpowiedź na skargę) Skarżąca w szczególności zakwestionowała stanowisko Rzecznika Finansowego odnośnie do interpretacji art. 15zzzzzn² ustawy covidowej. Jednocześnie podtrzymała wnioski i stanowisko zawarte w skardze.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik Skarżącej stwierdził, że popiera skargę i wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania, zaś pełnomocnik Rzecznika Finansowego poparł stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej zwanej "ppsa"). Podkreślenia wymaga również, że stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.

Skarga złożona w tej sprawie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zasadny okazał się zarzut naruszenia przez Rzecznika Finansowego art. 15zzzzzn² ustawy covidowej.

Nie ulega wątpliwości, że kara pieniężna, o której mowa w art. 32 ust. 1 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji, może być nałożona m.in. za naruszenie obowiązku określonego w art. 31 tej ustawy, a zatem obowiązku niezwłocznego, nie później niż w terminie 30 dni, przekazania informacji i dokumentów, o które Rzecznik Finansowy występuje do danego podmiotu rynku finansowego. Nie jest też sporne, że obowiązek, o którym mowa w art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji, w stosunku do Skarżącej i jej poprzednika prawnego powstał w dniu doręczenia im pisma Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020 r., zaś maksymalny, 30-dniowy termin na wykonanie tego obowiązku upływał w połowie września 2020 r. Skarżąca nie kwestionuje również, że w tym terminie nie przekazała wszystkich informacji i dokumentów, o które zwracał się Rzecznik Finansowy.

Co się zaś tyczy art. 15zzzzzn² ustawy covidowej, to stanowi on:

"1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

3. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.".

Podkreślenia wymaga, że celem wprowadzenia tego przepisu było zagwarantowanie stronie prawa do bezpiecznego pod kątem zdrowia udziału w postępowaniu administracyjnym oraz zapewnienie skutecznej ochrony obywateli przed negatywnymi skutkami uchybienia terminom w czasie pandemii koronawirusa, przy czym nie ulega wątpliwości, że zamiarem ustawodawcy było stworzenie w okresie trwania stanu epidemii dodatkowej, szerokiej ochrony prawnej w postępowaniu administracyjnym dla stron, które nie dochowały terminom przewidzianym prawem administracyjnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 821/22 – treść tego, jak i dalej powołanego wyroku jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W odpowiedzi na skargę Rzecznik Finansowy trafnie zwrócił uwagę, że analizowany przepis wszedł w życie po upływie terminu, w jakim Skarżąca i jej poprzednik prawny mieli obowiązek wykonania wezwania zawartego w piśmie Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020 r. Przepis ten został bowiem dodany do ustawy covidowej z dniem 16 grudnia 2020 r. (na mocy art. 1 pkt 24 i art. 10 ustawy z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2020 r., poz.2255).

Zgodnie z zasadą lex retro non agit do zdarzeń prawnym zaistniałych w określonym czasie stosuje się przepisy wówczas obowiązujące, zaś późniejsze przepisy nowelizujące określone regulacje prawne nie znajdują do nich zastosowania, gdyż nowe prawo nie może prowadzić do formułowania odmiennych ocen prawnych tych zdarzeń, niż wynikające z treści przepisów prawa obowiązujących w dacie ich zajścia. Jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, lecz dopuszczalne są od niej wyjątki, ale tylko wtedy, gdy wynikają one wprost z brzmienia lub celu ustawy.

Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd zaprezentowany m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2022 r. (sygn. akt III FSK 351/22), że retroaktywne działanie art. 15zzzzzn² ustawy covidowej wynika wprost z jego treści. Przepis ten stanowi bowiem w ust. 1, że "W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 (...)".

Zatem kluczowe znaczenie dla oceny, kiedy przepis ten powinien być stosowany ma ustalenie okresu obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłasza się stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Nie ulega wątpliwości, że ogłoszony wówczas stan epidemii trwał w okresie, w którym na Skarżącej oraz jej poprzedniku prawnym ciążył wspomniany obowiązek, który powinien był zostać wykonany w terminie określonym w art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji. Wobec tego art. 15zzzzzn² ustawy covidowej miał zastosowanie do stanu faktycznego stanowiącego podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

Sąd podziela przy tym pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2023 r. (sygn. akt II GSK 821/22), że wykładnia celowościowa i funkcjonalna daje podstawy do przyjęcia, że art. 15zzzzzn² ustawy covidowej, wprowadzający szczególny tryb przywrócenia terminu w okresie trwania stanu epidemii, ma zastosowanie do regulacji zawartych w prawie administracyjnym w szerokim znaczeniu, a zatem także do przepisów prawa materialnego, które regulują relacje pomiędzy obywatelem a organami państwa, aby obywatel nie ponosił negatywnych konsekwencji nieterminowego dopełnienia obowiązków. Z woli ustawodawcy w okresie stanu epidemii dopuszczalne stało się przywrócenie terminów materialnych, które zgodnie z obowiązującym systemem prawa nie można przywrócić.

Zauważyć należy, że postępowanie administracyjne w przedmiocie wymierzenia Skarżącej kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 31 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji, zostało wszczęte już po wejściu w życie art. 15zzzzzn² ustawy covidowej. Wobec tego obowiązkiem Rzecznika Finansowego było zastosowanie tego przepisu, czyli oficjalne zawiadomienie Skarżącej o uchybieniu terminu i wyznaczenie Skarżącej terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wykonania obowiązków nałożonych na nią w piśmie z 7 sierpnia 2020 r. Nie ulega wątpliwości Sądu – w świetle akt sprawy – że Rzecznik Finansowy tego obowiązku nie wykonał.

W ocenie Sądu, niezastosowanie w okolicznościach tej sprawy art. 15zzzzzn² ustawy covidowej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem Skarżącej zapewniono możliwość ubiegania się o przywrócenie terminu do wykonania obowiązków sprecyzowanych w piśmie Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020 r., to mogłaby przedstawić takie okoliczności, które przemawiałyby za przywróceniem jej uchybionego terminu.

Dla powyższej oceny nie ma znaczenia fakt, że w toku postępowania administracyjnego, jak i przed jego wszczęciem, Skarżąca podnosiła argumentację, w której wskazywała przyczyny niewykonania obowiązków w terminie. Argumentacja ta nie została jednak oceniona z punktu widzenia przesłanek przywrócenia terminu, a ponadto nie można wykluczyć, że Skarżąca - mając możliwość skorzystania z uprawnienia, jakie daje art. 15zzzzzn² ustawy covidowej - podniosłaby jeszcze inne, istotne argumenty, którymi wykazałaby brak winy w uchybieniu terminowi, a w konsekwencji doprowadziłyby do przywrócenia tego terminu. Zaś w takich okolicznościach bezprzedmiotowe byłoby prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji.

Wskazane wyżej naruszenie prawa przez Rzecznika Finansowego musiało zatem skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Sąd uznał przy tym, że zbędne, bo przedwczesne byłoby odnoszenie się do pozostałych zarzutów postawionych w skardze. Zarzuty te odnoszą się bowiem do kwestii związanych z nałożeniem kary pieniężnej i jej wymiarem. Dopóki jednak Rzecznik Finansowy nie przeprowadzi postępowania w trybie art. 15zzzzzn² ustawy covidowej, nie można przyjąć, że uprawnione jest nałożenie na Skarżącą kary pieniężnej na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji. Skarżącej należy bowiem najpierw zagwarantować możliwość ubiegania się o przywrócenie terminu. W takim układzie procesowym kwestia dopuszczalności nałożenia kary pieniężnej nie może być uznana za przesądzoną.

Ponownie rozpoznając sprawę, Rzecznik Finansowy uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. Obowiązkiem Rzecznika Finansowego będzie przeprowadzenie procedury określonej w art. 15zzzzzn² ustawy covidowej, a w razie skorzystania przez Skarżącą z uprawnienia przewidzianego w tym przepisie – wnikliwe i wyczerpujące przeanalizowanie i ocena argumentacji przedstawianej przez Skarżącą. W zależności od losów postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu do wykonania obowiązków przez Skarżącą, Rzecznik Finansowy wyda decyzję w niniejszej sprawie, która zakończy postępowanie w sposób adekwatny do aktualnych wówczas okoliczności faktycznych i prawnych.

Ze wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200 ppsa w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), zasądzając od Rzecznika Finansowego na rzecz Skarżącej 4817 zł, przy czym na kwotę tę składają się: równowartość uiszczonego wpisu sądowego od skargi (1200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem (3600 zł) i równowartość opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).