Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1333/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1  w zw. z art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) ASR WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 czerwca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/355/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez Z. T., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 16 czerwca 2023 r., znak: SKO.SR/4111/355/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Andrychowa z dnia 27 lutego 2023 r., znak: OPS.DŚR.SR.4802.05.440.2022.ŚP.OD-II.EW, o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, W. T.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 27 czerwca 2022 r., znak: OPS.DŚR.ŚR.4802.05.440.2022.ŚP.OD-II.EW, Burmistrz Andrychowa orzekł o odmowie przyznania skarżącemu od dnia 1 maja 2022 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia 16 listopada 2022 r., znak: SKO.ŚR/4111/1002/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z uwagi

na konieczność jednoznacznego ustalenia rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia lub niepodejmowania przez niego zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium oceniło, że zebrany materiał dowodowy w tym zakresie jest niewystarczający, a wywiad środowiskowy także nie daje możliwości rozstrzygnięcia spełnienia tych przesłanek.

Decyzją z dnia 27 lutego 2023 r., znak: OPS.DŚR.ŚR.4802.05.440.2022.ŚP.OD-II.EW, Burmistrz Andrychowa orzekł o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.

Organ pierwszej instancji w ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalił, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 5 lutego 2022 r., z którego wynika, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i trwale całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na czas określony - do dnia 29 lutego 2024 r. Nie określono daty postania niepełnosprawności.

Organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie oraz powołał treść przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia. Zdaniem organu, mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 o niekonstytucyjności tego przepisu, przepis ten nie został uchylony, dlatego też nie ma podstaw do wydania odmiennego rozstrzygnięcia w sprawie, jak odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką i nie podejmuje z tego powodu zatrudnienia oraz iż brak jest innych osób mogących sprawować opiekę. Siostra skarżącego nie jest zdolna do sprawowania opieki nad matką z uwagi na własną niepełnosprawność. Niemniej jednak wobec okoliczności, że niekonstytucyjny przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został do tej pory uchylony i pozostaje przepisem powszechnie obowiązującego prawa, według organu nie ma możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśniło, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła w niniejszej sprawie z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawność matki skarżącego powstała w wieku dorosłym. W zakresie niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowisko organu pierwszej instancji zdaniem organu odwoławczego jest nieprawidłowe.

Kolegium wskazało, że wbrew twierdzeniom organu pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna również musi być uznana za wadliwą. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2920/16 i z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16) podnosi się, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem zaprezentowanym w przywołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/GI 1016/18).

Zdaniem Kolegium, w świetle powyższego należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i brak jest przeszkód prawnych do jego stosowania. W stosunku zaś do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zatem oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Według Kolegium, pomimo wadliwej interpretacji ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa, bowiem w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Opieka ta nie ma bowiem charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszała skarżącego do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej. Opieka ta sprowadza się do codziennej pomocy matce w czynnościach higienicznych, ubieraniu się oraz kładzeniu do snu oraz podawania leków 4 razy dziennie, umawianiu wizyt, zakupu leków, a także wykonywaniu czynności mających na celu utrzymanie domu. Ustalono, że stan matki skarżącego pozwala jej na samodzielne poruszanie się po mieszkaniu, spożywanie posiłków oraz, że jest ona w logicznym kontakcie. Nie wskazano, aby nie mogła ona czasowo zostać sama w domu po wykonaniu niezbędnych czynności opiekuńczych, podaniu leków i przygotowaniu posiłków. Matka skarżącego, jakkolwiek jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to jednak nie wymaga całodobowej obecności osoby drugiej.

Kolegium podniosło, że czynności jak: pranie, sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, podawanie posiłków, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Także utrzymywanie kontaktu z lekarzami oraz realizacja recept, nie wymaga całodobowej dyspozycyjności. Uwzględniając powyższe Kolegium stwierdziło, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, na co składa się pomoc w czynnościach higienicznych rano i wieczorem, pomiar ciśnienia raz dziennie oraz podanie leków 4 razy dziennie jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

W opinii Kolegium, na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie sposób przyjąć, iż skarżący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką. Z uzupełnionego w toku postępowania odwoławczego wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego jest osobą logiczną w kontakcie, zorientowaną w czasie i przestrzeni, jest w stanie samodzielnie jeść i poruszać się po mieszkaniu. Jej schorzenia są głównie związane z chorobą stawów, co powoduje, ze wymaga pomocy przy ubieraniu, rozbieraniu się i kąpieli. Wywiad potwierdził też w sposób wyraźny, że wymagająca opieki może pozostawać sama w mieszkaniu. Nie może jedynie sama go opuszczać, a to z uwagi na zawroty głowy.

Kolegium wyjaśniło przy tym, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub nie był zmuszony podejmować pracy w ograniczonym wymiarze czasowym. Przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są zaś: sprawowanie osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i opieki oraz niepodejmowanie z tego powodu zatrudnienia. Celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną, przy czym zakres sprawowanej opieki musi być na tyle szeroki, aby uniemożliwiać podjęcie pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie jest w stanie podjąć osoba pielęgnująca. Sam znaczny stopnień niepełnosprawności, jak również konieczność sprawowania opieki nie stanowią więc w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję, skarżący zarzucił Kolegium naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką,

- art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. pomimo orzeczonej trwale niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki syna.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, zawartym w skardze i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarga ta nie zasługiwała jednakże na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie

lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – syn (skarżący), a opieka sprawowana jest nad jego matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 5 lutego 2022 r., z którego wynika, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i trwale całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na czas określony - do dnia 29 lutego 2024 r. Nie określono daty postania niepełnosprawności.

Wobec powyższego podkreślić należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu trafne jest więc stanowisko Kolegium, że organ pierwszej instancji, pomimo ponownego rozpatrzenia tej sprawy na skutek decyzji kasacyjnej Kolegium z dnia 16 listopada 2022 r., znak: SKO.ŚR/4111/1002/2022, w której to treści zwrócono uwagę także i na tę kwestię, dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten nie mógł być samodzielną podstawą do odmowy przyznania skarżącemu prawa do żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie mogło jednakże skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji pomimo wskazanej błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Otóż trafna jest ocena Kolegium, że w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Rację ma Kolegium, że opieka ta nie ma charakteru tego rodzaju, by skarżący nie mógł podjąć jakiejkolwiek pracy. Istotnie z zebranego w sposób wystarczający dla podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy materiału dowodowego wynika, że opieka ta sprowadza się do codziennej pomocy matce w czynnościach higienicznych, ubieraniu się oraz kładzeniu do snu oraz podawania leków 4 razy dziennie, umawianiu wizyt, zakupu leków, a także wykonywaniu czynności mających na celu utrzymanie domu. Ustalenia, że stan matki skarżącego pozwala jej na samodzielne poruszanie się po mieszkaniu, spożywanie posiłków oraz, że jest ona w logicznym kontakcie nie budzą wątpliwości. Podkreślić wobec tego należy, że z ustaleń tych nie wynika, aby matka skarżącego - nie mogła czasowo zostać sama w domu - po wykonaniu niezbędnych czynności opiekuńczych, podaniu leków i przygotowaniu posiłków. Zasadnie więc stwierdziło Kolegium, że matka skarżącego, jakkolwiek jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to jednak nie wymaga całodobowej obecności osoby bliskiej.

Zgodzić się więc należy z oceną Kolegium, że czynności takie jak: pranie, sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, podawanie posiłków, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego, są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Także utrzymywanie kontaktu z lekarzami oraz realizacja recept, nie wymaga całodobowej dyspozycyjności.

Uwzględniając powyższe Kolegium miało więc wszelkie podstawy do oceny, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, na co składa się pomoc w szczególności w czynnościach higienicznych rano i wieczorem, zakup leków, podanie leków 4 razy dziennie, czynności związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

W związku z tym przekonywująca jest argumentacja Kolegium, że na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie sposób przyjąć, iż skarżący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Potwierdza to rzeczywiście uzupełniony w toku postępowania odwoławczego wywiad środowiskowy. Wynika z niego, że matka skarżącego jest osobą logiczną w kontakcie, zorientowaną w czasie i przestrzeni, jest w stanie samodzielnie jeść i poruszać się po mieszkaniu. Jej schorzenia są głównie związane z chorobą stawów, co powoduje, ze wymaga pomocy przy ubieraniu, rozbieraniu się i kąpieli. Wywiad potwierdził też w sposób wyraźny, że wymagająca opieki może pozostawać sama w mieszkaniu, nie może jedynie sama go opuszczać, a to z uwagi na zawroty głowy. Dysfunkcja matki skarżącego nie jest więc tego rodzaju, że wyklucza, jak to twierdzi skarżący i jego pełnomocnik, podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, a tylko w takim wypadku możliwe byłoby przy spełnieniu pozostałych przesłanek i braku negatywnych przyznanie żądanego świadczenia.

Podkreślić zatem należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takiego stanu rzeczy skarżący i jego pełnomocnik nie przedstawili organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób.

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, jak i przepisów postepowania - art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W., iż pomimo orzeczonej trwale niezdolności do samodzielnej egzystencji matka skarżącego nie wymaga stałej opieki syna.

Ratio legis pomocy społecznej, która to, co ponownie podkreślić należy z całą mocą, ma charakter subsydiarny. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć.

W niniejszej sprawie z akt sprawy nie wynikają takie okoliczności, które by wskazywały na taki stan zdrowia matki skarżącego, by musiał być on w ciągłej dyspozycyjności albo taki stan, który by powodował niemożność jej samodzielnej egzystencji bez ciągłej i długotrwałej pomocy skarżącego. Z pewnością nie może w żaden sposób o tym "przesądzać" okoliczność, że z uwagi na zawroty głowy, matka skarżącego nie może opuszczać samodzielnie domu. Skoro może ona w miarę samodzielnie funkcjonować, bo jest osobą logiczną w kontakcie, zorientowaną w czasie i przestrzeni, jest w stanie samodzielnie jeść i poruszać się po mieszkaniu, a jedynie wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego, to trudno uznać zasadność argumentacji skarżącego i jego pełnomocnika w tym zakresie.

Ani Sąd, ani żaden z organów nie zanegował, bowiem że matka skarżącego potrzebuje pomocy, ale nie w takim zakresie i nie takiego charakteru, żeby skarżący nie mógł choćby w ograniczonym zakresie czasu pracy podjąć jakiejś pracy, być może np. na umowę zlecenie bądź w innej formie.

Możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wynika więc już z faktu wykonywania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności o określonej treści (którego nie mogą negować organy administracji publicznej), ale z konieczności rezygnacji, czy też podejmowania pracy lub innego rodzaju zatrudnienia z uwagi na niemożność pogodzenia z konieczną opieką nad osobą niepełnosprawną. Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą więc organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale, co istotne i decydujące, weryfikacja zakresu wymagającego rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22).

Kolegium mogło więc, pomimo błędu organu pierwszej instancji w wykładni i zastosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie tego organu.

Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w sentencji wyroku.