Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1043/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 3, art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1300
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 133
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 20 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Marcelina Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 3 października 2023 roku znak: SKO.4111.51.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 3 października 2023 r., znak: SKO.4111.51.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpatrzeniu odwołania J. S. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 27 oraz art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1300), powoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a." utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Koluszek z 25 sierpnia 2023 r., znak: MGOPS.431.4.2023 wydaną na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 27 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 30 ust. 1, ust. 2 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 4 u.p.o.u.a. o odmowie umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej S. S.

W ocenie organu I instancji nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości w całości lub części wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej S. S.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Z. S. nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięcia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium po przywołaniu treści 27 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a. wyjaśniło, że 6 lipca 2023 r. do organu właściwego wierzyciela wpłynął wniosek o umorzenie w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej – S. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami z uwagi na aktualną sytuacje życiową i majątkową dłużnika.

W toku postępowania ustalono, że J. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, od 2018 r. mieszka w budynku gospodarczym bez dostępu do bieżącej wody, które znajduje się na działce której jest współwłaścicielem. Budynek mieszkalny znajdujący się na tożsamej działce zajmuje była żona, która zgodnie z oświadczeniem skarżącego nie ponosi opłat za korzystanie z ww. nieruchomości. J. S. dołączył do akt sprawy kserokopię dowodów opłat za: wywóz odpadów segregowanych za 1 osobę za okres styczeń - sierpień 2023 r. łącznie na kwotę 204,00 zł, za energię elektryczną - opłata za fakturę z kwietnia 2023 r. na kwotę 220,91 zł oraz opłata za fakturę z czerwca 2023 r. na kwotę 226,90 zł oraz kserokopię dowodu opłaty za podatek od nieruchomości za rok 2023 z 13 marca 2023 r. na kwotę 603,02 zł. Dodatkowo przedłożył kserokopię dokumentu potwierdzającego zakup drewna opałowego w 2022 r. na kwotę 897,04zł. Od maja 2020 r. J. S. otrzymuje świadczenie emerytalne z ZUS, które stanowi jego jedyny dochód. Skarżący przedłożył kserokopię decyzji ZUS o waloryzacji emerytury z 1 marca 2021 r., kserokopię decyzji ZUS przyznającej dodatkowe roczne świadczenie pieniężne z 3 kwietnia 2023 r., kserokopię decyzji ZUS o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2023 r. oraz kserokopię przekazów pocztowych z ZUS potwierdzających wysokość wypłacanej emerytury w okresie maj — lipiec 2023 r. Z analizy dołączonych dokumentów wynika, że od 1 marca 2023 r. wysokość emerytury wynosi 2525,85 zł, świadczenie zmniejsza się z powodu potrącenia należności alimentacyjnych na mocy tytułu wykonawczego o kwotę 1515,51 zł, w związku z czym od 1 marca 2023 r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 780,01 zł., co potwierdzają załączone przekazy pocztowe. Stanowi to jednak sprzeczność z informacjami zawartymi we wniosku o umorzenie według których aktualna wysokość emerytury wynosi około 1 700,00 zł miesięcznie, a wypłacana jest jedynie kwota około 550,00 zł. Pomimo trudnej sytuacji materialnej nigdy J. S. nie korzystał z pomocy społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K..

We wniosku skarżący wskazał również na trudną sytuację zdrowotną wyjaśniając, że wiele lat pracował jako pracownik fizyczny - murarz, a obecnie ma problemy z kręgosłupem. Nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających stan zdrowia. Wskazał, że biegli sądowi stwierdzili chorobę psychiczną (zaburzenia urojeniowe) przy okazji badań psychologicznych w sprawie karnej o przestępstwo niealimentacji. Z uwagi na powyższe postępowania były umarzane co potwierdzają dołączone dokumenty.

Organ stwierdził, że J. S. ma rozpoznane schorzenia psychiatryczne jednakże nie można założyć, że obecnie stan jego zdrowia jest ciężki, ponieważ nie dostarczył na potwierdzenie tego faktu żadnych dokumentów. Nie przedstawił również żadnych orzeczeń o niepełnosprawności, które wskazywałyby, że rozpoznane schorzenia mają charakter trwały bez możliwości poprawy stanu zdrowia. Nie można stwierdzić obecnego stanu zdrowia skarżącego w sytuacji braku w tym zakresie aktualnych wyników badań czy też dokumentacji potwierdzającej prowadzenie procesu leczenia.

Organ nadmienił, że w związku z bezskutecznością prowadzonej przez komornika sądowego egzekucji alimentów przyznając prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. przejął ciążący na J. S., jako dłużniku alimentacyjnym, obowiązek dostarczania środków na utrzymanie jego dziecka i wyjaśnił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego są wypłacane w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych przyczyn nie są w stanie ich regulować, a nie zamiast tych osób. J. S. nie został zwolniony z obowiązku uregulowania ciążących na nim zobowiązań wobec organu, który w jego zastępstwie od października 2008 r. do stycznia 2019 r. ponosił niejako koszty utrzymania dziecka. Ponadto nic nie zwalnia z obowiązku zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odpowiedzialności za rosnące zadłużenie.

Kolegium wyjaśniło, że zobowiązania J. S. na dzień wydawania przez organ I instancji decyzji tj. 25 sierpnia 2023 r. z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej, tj. S. S., świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynoszą 55 969,07 zł, w tym: kwota główna: 38 655,91 zł, odsetki ustawowe: 17 272,36 zł, koszty upomnienia: 40,80 zł. Ponadto J. S. posiada również zadłużenie z tytułu zaliczki alimentacyjnej w kwocie 10 171.44 zł, w tym: 9 297,75 zł - zaliczka alimentacyjna wypłacona na rzecz uprawnionej S. S.; 873,69 zł - zaliczka alimentacyjna wypłacona na rzecz uprawnionej A. S. i przedstawiło w formie tabeli dokonane przez J. S. wpłaty (przekazane przez komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne) tytułem spłaty zobowiązań alimentacyjnych.

W ocenie Kolegium J. S. jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi i zdrowotnymi. Jednakże przedstawiony materiał dowodowy nie stanowi przesłanki do umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sytuacja w której się obecnie znajduje skarżący nie uzasadnia zastosowania najdalej idącej ulgi w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w postaci umorzenia tych należności. Posiadane schorzenia, trudna sytuacja zdrowotna i materialna nie nakłada na organ administracji automatycznego obowiązku umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych. Sytuacja rodzinna i dochodowa musi wyróżniać osobę spośród innych dłużników alimentacyjnych. Wskazywane przez J. S. okoliczności nie czynią jego sytuacji wyjątkowej, a tym samym nie mogą stawiać w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych.

Kolegium wyjaśniło równocześnie, że instytucja uznania administracyjnego oznacza, że organ administracyjny może, ale nie musi umorzyć świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami, co oznacza możliwość negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia przesłanek. Granicą uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym. Wobec tego Kolegium wyjaśniło, że trudna sytuacja finansowa oraz zły stan zdrowia są cechą większości zobowiązanych za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny.

W ocenie organu sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego nie pozbawia możliwości podejmowania działań zmierzających do jej poprawy i dalszej spłaty ciążących zaległości alimentacyjnych. Zadłużenie J. S. powstało na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacji na rzecz własnego dziecka. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa bowiem na rodzicach, a nie na organach państwa, zatem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w jego zastępstwie. Zważywszy, że załatwienie każdej sprawy administracyjnej wymaga wyważenia słusznego interesu obywatela i interesu społecznego, uwzględnienie prośby J. S. godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie kolejnej ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego.

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie swych zobowiązań regulować samodzielnie. Osoby takie zwykle znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się ze swych zobowiązań wobec dzieci, stąd z czasową pomocą dla ich rodzin wychodzą organy państwa. Pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń alimentacyjnych przez organy państwa stanowi swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to kredyt winien zostać przez te osoby spłacony. Zwrotność wypłacanych świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tym obszarze. Umorzenie kwoty należności J. S. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej oznaczałoby obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem.

Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wskazało, że istnieje możliwość zwrócenia się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z podaniem o odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku spoczywającego na organie w postaci zgromadzenia i zbadania w sposób wszechstronny i wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego oraz niezastosowania wszelkich dostępnych instrumentów prawnych zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co skutkuje dowolnością przy wydaniu zaskarżonej decyzji i bezzasadnym uznaniem, że na dzień rozpoznawania sprawy brak jest w jej realiach podstaw do uznania wniosku skarżącego za uzasadnionego;

2. art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a. polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu przejawiającym się w ocenie przesłanek umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w oparciu o przyszłą hipotetyczną sytuację, gdy w rzeczywistości przepis ten odnosić się powinien do bieżącej sytuacji dłużnika istniejącej w momencie wydania rozstrzygnięcia.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sprawy oraz orzeczenie o kosztach zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organy dokonały jedynie pobieżnej i niepełnej oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, wysnuły sprzeczne ze sobą wnioski i de facto nie odniosły się do konkretnej sytuacji skarżącego poprzez co doszło do naruszenia przepisów u.p.o.u.a. i k.p.a. Przy ocenie analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości i uwzględnić nie tylko sam dochód aktualnie uzyskiwany, lecz również dochód możliwy do uzyskania w bliżej określonej przyszłości. Stąd jednym z kryteriów ocennych jest również sytuacja rodzinna zobowiązanego ponieważ ma ona wpływ na możliwość uzyskania dodatkowego dochodu. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu, np. wiek czy choroba. Zastosowanie ulgi zależy od wyważenia interesu społecznego i indywidualnego, musi prowadzić do zapewnienia realnej zapłaty zaległości. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw. Z punktu widzenia interesu społecznego nie jest bowiem uzasadnione pozbawienie wnioskującego wszelkiej perspektywy możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej poprzez egzekucję zapłaty całej zaległej należności, czego konsekwencją może być wypłata na jego rzecz świadczeń w ramach systemu pomocy społecznej. Ustawodawca stworzył możliwość umarzania należności, aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić im powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń.

Organ dostrzegając wiek, uzyskiwania dochody i sytuację zdrowotną skarżącego ocenioną jako "sytuacja trudna", jednocześnie uznał, że skarżący nie jest pozbawiony możliwości podejmowania działań zmierzających do jej poprawy i dalszej spłaty ciążących zaległości alimentacyjnych. W ocenie skarżącego osoba samotna, w podeszłym wieku, przy realnym dochodzie z emerytury w wysokości 780,01 złotych miesięcznie i ze stwierdzonymi w badaniach sądowych zaburzeniami psychicznymi, nie może realnie poprawić swojej sytuacji życiowej. Zasady doświadczenia życiowego bezwzględnie wskazują, że jego sytuacja nie będzie lepsza, a zapewne będzie się stopniowo pogarszać. Skarżący żyje poniżej minimum egzystencjalnego i minimum socjalnego, co nie zostało przez organy dostrzeżone i skomentowane.

Odnosząc się do kwestii uznania administracyjnego skarżący stwierdził, że wybór organu nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw. Na organie administracji spoczywa obowiązek w ramach zasady prawdy obiektywnej wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej zobowiązanego z wysokością zaległości i wskazanie dochodów, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia. Jeżeli zatem z ustaleń w sprawie wynika, że ze względu na sytuację finansową opłacenie wnioskowanej do umorzenia należności z tytułu składek jest w istocie niemożliwe, to powoływane przez zobowiązanego dotkliwe skutki materialne spłaty zadłużenia, wymagały szczególnie wnikliwego przeanalizowania. Organ powinien rozważyć, czy spłata zaległości składkowych w wysokości ponad 65 000 zł nie skazywałaby skarżącego na życie poniżej poziomu egzystencji do końca swych dni. Skazywanie ludzi na życie w ubóstwie stanowi pogwałcenie godności ludzkiej. Każdy człowiek na prawo do życia w godnych warunkach. Organ nie wyjaśnił z jakich środków skarżący ma uregulować aktualne zadłużenie, bez dalszego pogarszania i tak bardzo trudnej sytuacji materialnej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera pogłębionej analizy zdolności skarżącego do ponoszenia obciążenia z tytułu zaległości alimentacyjnych, przy jednoczesnej możliwości zaspokajania jego elementarnych potrzeb życiowych i dania mu szansy na normalny start w dorosłe życie. Zabrakło w zaskarżonej decyzji kompleksowego i przekonującego wartościowania wszystkich okoliczności związanych z sytuacją życiową i materialną strony, a także oceny, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie, bez zagrożenia swej egzystencji i naruszania godności ludzkiej. Odmowa udzielenia wnioskowanej ulgi w zapłacie zaległości powinna być w każdym przypadku efektem rzetelnej i wszechstronnej oceny stanu faktycznego.

Skarżący dodał, że umorzenie zaległości nie stanowi przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy udzielonej płatnikowi przez państwo po to, by poprzez egzekwowanie składek nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego. Instytucja umorzenia należności jest formą pomocy. Jej celem jest taka pomoc państwa, aby zobowiązany unikną ł skutków niekorzystnych nie tylko dla niego, ale także dla ogółu. Oceniając zaskarżoną decyzję przez pryzmat powyższego, właśnie odmowa umorzenia zaległości doprowadzi do sytuacji, w której efektem egzekucji z nieruchomości należności będzie przeniesienie kosztów utrzymania Skarżącego na ogół i popadniecie Skarżącego w stan wieloletniego skrajnego ubóstwa oraz konieczność zwrócenie się do pomocy społecznej. Skoro dotychczas organy w istocie przyznały, że zostały wykazane przesłanki umorzenia (ale nie w sposób dostateczny), to winien był precyzyjnie przeanalizować sytuację strony i wyjaśnić dlaczego uznał, że nie zachodzi sytuacja dostatecznie ważnego interesu osoby zobowiązanej uzasadniająca umorzenie. Tym bardziej, że organ przyznał, że aktualnie skarżący nie osiąga nawet minimum socjalnego. Obiektywna ocena sytuacji skarżącego winna prowadzić do konstatacji o niemożności spłaty należności bez istotnego uszczerbku dla sytuacji finansowej skarżącego oraz możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wobec powyższego organy nie uzasadniły w stopniu wymaganym dla decyzji uznaniowych swoich ustaleń i wniosków, które winny być osadzone w kompletnym i bardzo precyzyjnie przeanalizowanym stanie faktycznym. Wydanie decyzji uznaniowej przy nieuwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych związanych z sytuacja majątkową, osobistą i rodzinną skarżącego narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie nie okazała się zasadna w konsekwencji czego podlegała oddaleniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w powyższym trybie i zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że nie naruszają one prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Koluszek odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami osobie uprawnionej S. S. w kwocie 55 969,07 zł (kwota główna: 38 655,91 zł, odsetki ustawowe: 17 272,36 zł, koszty upomnienia: 40,80 zł).

W kontrolowanej sprawie organ I instancji stwierdził, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości w całości lub części. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymując decyzję organu I instancji wskazało, że J. S. jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi i zdrowotnymi, jednakże przedstawiony materiał dowodowy nie stanowi przesłanki do umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazywane okoliczności nie czynią jego sytuacji wyjątkowej, a tym samym nie mogą stawiać w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych, zaś sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego nie pozbawia możliwości podejmowania działań zmierzających do jej poprawy i dalszej spłaty ciążących zaległości alimentacyjnych.

Skarżący stwierdził z kolei, że żyje poniżej minimum egzystencjalnego i socjalnego, a zasady doświadczenia życiowego bezwzględnie wskazują, że jego sytuacja nie będzie lepsza, a zapewne będzie się stopniowo pogarszać. W jego ocenie osoba samotna w podeszłym wieku, przy realnym dochodzie z emerytury w wysokości 780,01 zł miesięcznie i ze stwierdzonymi w badaniach sądowych zaburzeniami psychicznymi, nie może realnie poprawić swojej sytuacji życiowej.

Istota sporu sprowadza się zatem do oceny czy organy administracyjne prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i na jego podstawie zasadnie odmówiły skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami uznając, że jego sytuacja dochodowa, zdrowotna i rodzinna nie uzasadnia zastosowania wnioskowanej ulgi. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.".

Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Natomiast dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a.).

W myśl do art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Z kolei zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Wskazać na wstępie należy, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę w powołanym wyżej art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. zwrot "wierzyciel może". Uznaniowy charakter decyzji przejawia się tym, że organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, lecz nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Takie sformułowanie wskazuje, że organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności, natomiast nie ma on takiego obowiązku. Wybór treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia tych należności może być zatem swobodny, co nie oznacza dowolności w jego podjęciu. Obowiązkiem organu staje się dokładne ustalenie i poddanie dogłębnej analizie sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego.

W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., które Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna, zdrowotna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go zatem wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja ta nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, a wykazanie ich istnienia ciąży na stronie wnioskującej o udzielenie ulgi. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być bowiem odbierane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy zarazem mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.r.i.o." w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (por. wyroki NSA z: 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2269/20, z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1015/20, z 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2861/19, z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3150/18, z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 346/1, z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 9/19 oraz z 14 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 2149/18, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").

Podsumowując należy wyjaśnić, że uznaniowość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza, że nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia wskazane w tym przepisie kryteria zastosowania ulgi w spłacie zadłużenia, to nie rodzi to po jego stronie żadnego roszczenia wobec organu. Jednakże prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić wyłącznie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a decyzja musi być dostatecznie uzasadniona przez wskazanie okoliczności takiego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Rolą organu jest bowiem stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. pozostaje wnikliwie ustalenie istnienia (lub braku) okoliczności przemawiających za udzieleniem wnioskowanej ulgi, przeprowadzenie zgodnie z art. 80 k.p.a. oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz uzasadnienie wydanej decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei sądowa kontrola legalności takiego aktu polega na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy oraz czy rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór stanowiska i na ich podstawie dokonał obiektywnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, zgromadziły materiał dowodowy w sposób pozwalający na dokonanie prawidłowych ustaleń w zakresie sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego, którą następnie rozważyły i oceniły w sposób należyty, prawidłowo odmawiając umorzenia zaległości wraz z odsetkami powstałymi z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami.

Z akt sprawy wynika, że skarżący ma 69 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, od 2018 r. mieszka w budynku gospodarczym bez dostępu do bieżącej wody, które znajduje się na działce której jest współwłaścicielem. Budynek mieszkalny znajdujący się na tożsamej działce zajmuje była żona, która zgodnie z oświadczeniem skarżącego nie ponosi opłat za korzystanie z ww. nieruchomości. Od maja 2020 r. skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne z ZUS, które stanowi jego jedyny dochód. Od 1 marca 2023 r. wysokość emerytury wynosi 2525,85 zł. Jest jednak potrącana z tytułu należności alimentacyjnych na mocy tytułu wykonawczego o kwotę 1515,51 zł, w związku z czym wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 780,01 zł. Skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Z przedstawionych w toku postępowania administracyjnego faktur wynika, że skarżący ponosi opłaty za: wywóz odpadów segregowanych za 1 osobę – za okres styczeń sierpień 2023 r. – łącznie 204,00 zł, za energię elektryczną – za kwiecień 220,91 zł, za czerwiec 2023 r. 226,90 zł, podatek od nieruchomości za 2023 r. – 603,02 zł, zakup drewna opałowego w 2022 r. – 897,04 zł. Skarżący przez wiele lat pracował jako pracownik fizyczny – murarz, obecnie ma problemy z kręgosłupem. Biegli sądowi stwierdzili chorobę psychiczną (zaburzenia urojeniowe) przy okazji badań psychologicznych w sprawie karnej o przestępstwo niealimentacji. Zobowiązania J. S. na dzień wydawania przez organ I instancji decyzji z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej, tj. S. S., świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynoszą 55 969,07 zł, w tym: kwota główna: 38 655,91 zł, odsetki ustawowe: 17 272,36 zł, koszty upomnienia: 40,80 zł. Ponadto skarżący posiada również zadłużenie z tytułu zaliczki alimentacyjnej w kwocie 10 171.44 zł, w tym: 9 297,75 zł – zaliczka alimentacyjna wypłacona na rzecz uprawnionej S. S. oraz 873,69 zł – zaliczka alimentacyjna wypłacona na rzecz uprawnionej A. S..

Zdaniem Sądu przytoczone okoliczności uzasadniają stwierdzenie, że sytuacja zdrowotna i materialna skarżącego nie jest na tyle nadzwyczajna lub wyjątkowa i nie wyróżnia go na tle pozostałych dłużników alimentacyjnych. Nie kwestionując problemów zdrowotnych skarżącego z którymi niewątpliwie się zmaga, nie sposób uznać, że jego sytuacja zdrowotna i majątkowa uprawnia organ do zastosowania wnioskowanej ulgi. Istotną okolicznością na którą należy zwrócić jest to, że skarżący nie pozostaje bez środków do życia, gdyż pobiera emeryturę w wysokości 2525,85 zł, tj. świadczenie stałe, która po potraceniach egzekucyjnych o kwotę 1515,51 zł, choć niska – wynosi miesięcznie 780,01 zł, powinna wystarczyć mu przy prowadzaniu jednoosobowego gospodarstwa domowego, na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu wysokość emerytury pozwala zarówno na egzekucję zadłużenia i spłaty należności wypłacanych przez Państwo w zastępstwie za skarżącego jak i na ponoszenie kosztów codziennego utrzymania. Uzyskiwany stały dochód pozwala na comiesięczne, niewielkie regulowanie zadłużenia, które – co ważne – już nie rośnie co do kwoty głównej, bowiem wyrokiem z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w B. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich ustalił, że obowiązek alimentacyjny skarżącego ustalony wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w B. z 27 września 2012 r., sygn. akt [...] wygasł 9 października 2019 r. Podkreślić również należy, że uznanie sytuacji majątkowej skarżącego za trudną nie może samo w sobie stanowić wystarczającej przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. albowiem dokonując wykładni użytego sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję zawartą art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a., z której wynika, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny boryka się z trudnościami finansowymi. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną - na tle innych dłużników alimentacyjnych. Nie sposób zatem przyjąć, że organy nadużyły w tym zakresie uznania administracyjnego, stwierdzając że nie zachodzi wyjątkowy przypadek, przemawiający za umorzeniem zadłużenia. Odmienne stanowisko niewątpliwie oznaczałoby przerzucenie na wszystkich podatników spłatę zadłużenia za skarżącego, co byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami państwa prawa. Trudna sytuacja zdrowotna i dochodowa nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Natomiast zwrotność wypłacanych świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tej dziedzinie i nie może być postrzegana jako dodatkowa uciążliwość, czy kara, ale jako zwrot świadczenia, które zostało wypłacone na rzecz osoby uprawnionej przez organ właściwy wierzyciela, wskutek niedopełnienia obowiązku alimentacji (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1096/20, CBOSA).

Mając równocześnie na względzie przedstawioną w toku postępowania dokumentację odnoszącą się zarówno do wydatków ponoszonych przez skarżącego jak i jego stanu zdrowia oraz twierdzenia o funkcjonowaniu poniżej minimum egzystencjonalnego i socjalnego wskazać w pierwszej kolejności należy, że postępowanie prowadzone w oparciu o artykuł 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ma charakter wnioskowy, co nakłada na wnioskodawcę szczególny rodzaj powinności, która przejawia się obowiązkiem współdziałania z organami prowadzącymi postępowanie w celu dokładnego ustalenia czy spełnia on przesłanki uzasadniające przyznaniem mu wnioskowanej ulgi. Zatem wnioskodawca jest zobowiązany do przedstawienia dokumentów, które jednoznacznie pozwalałyby wskazać, że przyznanie mu ulgi jest uzasadnione i przemawia za tym nie tylko jego własny interes, ale jest również aprobowane w świetle interesu publicznego, który musi być każdorazowo uwzględniony przy wydawaniu decyzji uznaniowych. Natomiast w toku postępowania skarżący przedstawił tylko pobieżne wydatki – za odpady, energię elektryczną, podatek od nieruchomości, opłatę za drewno – mimo szczegółowego wezwania organu w tym zakresie. Nie kwestionując natomiast trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego należy w tym miejscu również podkreślić, że skarżący nie przedstawił w toku postępowania żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej jego stan – zarówno fizyczny jak i psychiczny. Nie stwierdzono również by orzeczono wobec skarżącego stopień niepełnosprawności. Ponadto analiza akt sprawy nie pozwala stwierdzić, aby sytuacja ta pogorszyła się w ostatnim czasie. Konkludując tę część rozważań należy jednoznacznie stwierdzić, że przedstawienie niepełnej dokumentacji odnoszącej się zarówno co do sytuacji majątkowej jak i stanu zdrowia, nie pozwala uznać, że skarżący wykazał, że jego sytuacja jest nadzwyczajna, wyróżniająca go na tle komparatystycznych trudnych sytuacji życiowych i materialnych w jakich z reguły znajdują się dłużnicy alimentacyjni, w szczególności borykających się z nieuleczalnymi chorobami, niemających stałych dochodów, niemogących samodzielnie egzystować czy też mających na swoim utrzymaniu inne osoby i uzasadnia zastosowanie wnioskowanej ulgi.

Podkreślić należy, że instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest wyjątkowa, co znaczy, że w sytuacji osoby zwracającej się z takim wnioskiem muszą wystąpić szczególne i nadzwyczajne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 k.r.i.o. w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. Zgodnie z zasadą pomocniczości, wyrażoną w preambule Konstytucji RP, system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci, bowiem Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane. Zatem umorzenie należności powinno mieć miejsce, gdy sytuacja dochodowa i zdrowotna zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 4 września 2018 r., sygn. I OSK 2604/16, CBOSA).

Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też ich nieuzyskiwanie nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą mającą trudności finansowe, przy czym chodzi tu o fakt obiektywnie istniejący, na który dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu, a nie o jego subiektywne przekonanie. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 53/14, z 24 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 273/14, z 6 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1446/15, CBOSA).

Podsumowując zdaniem Sądu organy obu instancji mając na uwadze przepisy prawa oraz stan faktyczny sprawy, prawidłowo odmówiły skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Nie zaistniały podstawy do przyjęcia, by organy przekroczyły ramy uznania administracyjnego i dowolnie oceniły obecną sytuację skarżącego, przyjmując że ani sytuacja materialna, ani stan zdrowia nie uzasadniają stwierdzenia, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. dający podstawę do umorzenia zaległości z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Prymat interesu strony nad interesem publicznym nie został obiektywnie wykazany. Nie kwestionując trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego należy mieć na uwadze, że nie jest ona nadzwyczajna i nie wyróżnia go na tle pozostałych dłużników alimentacyjnych. Ponadto skarżący dysponuje stałym dochodem i mimo ciążącego na nim zadłużenia częściowo spłaca należności, a pozostała do dyspozycji kwota pozwala w ocenie Sądu na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto należy mieć na względzie, że obowiązek alimentacyjny względem S. S. wygasł, podstawowa kwota zadłużenia nie rośnie, zatem egzekucja zadłużenia stopniowo i konsekwentnie ją obniża. Przyjąć zatem należy, że organy zasadnie uznały, że ogół okoliczności sprawy wskazuje, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności wskazujące na całkowity i trwały brak możliwości spłaty choćby części zadłużenia.

Jednocześnie podkreślić należy, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może zostać odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2269/20, CBOSA). Istotą jest zwrotność wypłacanych świadczeń, a umorzenie długu wyjątkiem od tej zasady. Uznanie, że wyłącznie trudna sytuacja materialna lub zdrowotna w spłacie zadłużenia przez dłużnika uzasadniają umorzenie długu w praktyce czyniłoby martwą regulację ustawową, zgodnie z którą dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Nawet jednak wtedy gdy w sprawie zachodzą obiektywne i wyjątkowe okoliczności uzasadniające umorzenie należności alimentacyjnych, co w niniejszej sprawie w ocenie Sądu nie zachodzi, właściwe organy nie mają prawnego obowiązku uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie tego rodzaju należności.

Odnosząc się końcowo do twierdzenia pełnomocnika, że sytuacja skarżącego nie będzie lepsza, a zapewne będzie się stopniowo pogarszać wskazać należy, że są to twierdzenia hipotetyczne, niemające odzwierciedlenia na przestrzeni zgromadzonego materiału dowodowego. Z całości dokumentacji nie wynika, aby stan zdrowia skarżącego uległ nagłemu pogorszeniu co wiązałoby się z nowymi trudnościami bądź też koniecznością ponoszenia ewentualnych dodatkowych i wysokich kosztów leczenia. Sytuacja majątkowa skarżącego również jest na tyle ustabilizowana, że nie może stanowić podstawy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń w funduszu alimentacyjnego.

Końcowo należy jeszcze zwrócić uwagę, że skarżący wniósł o udzielenie najdalej idącej ulgi poprzez umorzenie należności wypłaconych z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Nie skorzystał w pierwszej kolejności z udzielenia pozostałych ulg w spłacie swoich zobowiązań w postaci rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności zadłużenia o których stanowi art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Podkreślić w tym miejscu należy, że stosując ulgi w spłacie należności alimentacyjnych o których mowa w ww. przepisie, należy kierować się określoną przez ustawodawcę gradacją intensywności uprawniających skutków ulgi, a więc od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek najbardziej definitywny. Dłużnik alimentacyjny powinien w pierwszej kolejności zwrócić się o odroczenie terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia tej spłaty na raty, następnie można rozważać częściowe umorzenie tych należności, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie powstałej należności w całości. Istotnym jest również, że organy obu instancji w treści wydanych przez siebie decyzjach pouczały skarżącego o możliwości ubiegania się o rozłożenie należności na raty bądź odroczenie terminu płatności i o tym, że tego rodzaju formy ulgi powinny być wykorzystane w pierwszej kolejności. Podkreślić również należy, że oddalenie skargi w niniejszej sprawie nie zamyka również skarżącemu drogi do ponownego ubiegania się o przyznanie ulgi, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Skarżący może zwrócić się zarówno o zarówno przyznanie mniej intensywnych ulgi, w szczególności odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zobowiązania na raty, może też w razie pogorszenia swojej sytuacji ponownie wnosić o umorzenie zobowiązania w części albo w całości.

Wobec powyższych ustaleń sąd stwierdza zatem, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zawierającym w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie sądu skonstruowane zostało zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. odpowiada prawu. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody, na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska skarżącego. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy, w tym art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W ocenie Sądu organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. W związku z tym nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze oraz jej uzupełnieniu. Natomiast sam fakt, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z oczekiwaniami i przekonaniami skarżącego, nie oznacza automatycznie jej wadliwości. Obiektywna ocena trudnej sytuacji skarżącego w aspekcie możliwości zastosowania wnioskowanej ulgi nie może być zatem uznana za dowolną.

Skoro zatem w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia norm prawa procesowego i materialnego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, a zarzuty skargi okazały się niezasadne, Sąd nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia wydanych w sprawie decyzji zobowiązany był oddalić skargę.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

ds