Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2506/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 135 art 145 par 1 pkt 1 lit c art 200 art 205 par 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant referent stażysta Kamila Lewikowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr KOC/4516/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 5 lipca 2022 r. nr UD-IV-WSZ-SR II/001704/SP/2022; 2. zasadza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz P. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 23 sierpnia

2022 r., nr KOC/4516/Sr/22, po rozpatrzeniu odwołania P. M., utrzymało

w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy nr UD-IV-WSZ-SRII/001704/SP/2022 z 5 lipca 2022 r., w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 24 maja 2022 r. (31 maja 2022 r. – data wpływu do organu) P. M. (dalej jako skarżący), wystąpił do Prezydenta m.st. Warszawy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - M. A. - urodzoną w dniu [...] stycznia 1948 r.

Do wniosku dołączył kopię orzeczenia nr [...] z dnia [...] marca 2022 r. Mazowieckiej Rejonowej Komisji Lekarskiej Podległej Ministrowi Właściwemu do Spraw Wewnętrznych w Warszawie, z którego wynika, że inwalidztwo M. A. istnieje od marca 1990 r. - trzecia grupa inwalidzka bez związku ze służbą; od marca 2003 r. - druga grupa inwalidzka bez związku ze służbą; pogorszenie od [...] stycznia 2022 r. - pierwsza grupa inwalidzka bez związku ze służbą w [...] z koniecznością opieki osoby drugiej. Przy tym inwalidztwo ma charakter trwały. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że Komisja Lekarska stwierdziła, iż stan zdrowia M. A. pogorszył się w stosunku do poprzedniego badania komisyjnego. Rozpoznawane schorzenia czynią orzekaną trwale niezdolną do służby oraz całkowicie niezdolną do pracy, co uzasadnia orzeczenie pierwszej grupy inwalidzkiej. Ze względu na niezdolność do samodzielnej egzystencji orzekana wymaga opieki osoby drugiej. Inwalidztwo orzeka się na trwałe z uwagi na wiek badanej. Inwalidztwo nie pozostaje w związku ze służbą.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 5 lipca 2022 r., nr UD-IV-WSZ-SRII/001704/SP/2022, odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zostały spełnione przesłanki prawne niezbędne

do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą z niepełnosprawnością - M. A. ze względu na powstanie niepełnosprawności po 25 roku życia.

Uznał również, że nie zachodzi związek między rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, gdyż skarżący jest osobą niepracującą. Natomiast w okresie od 1 sierpnia 2008 r. do 30 września 2013 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą. Zaś w okresie od 1 stycznia 2021 r. do wydania decyzji skarżący nie został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją Prezydenta m.st. Warszawy skarżący wniósł odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie,

że niepełnosprawność M. A. powstała po 18. roku życia i w związku z tym skarżącemu jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne,

- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W rezultacie rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Warszawie decyzją z 23 sierpnia 2022 r., nr KOC/4516/Sr/22, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st Warszawy nr UD-IV-WSZ-SRII/001704/SP/2022 z 5 lipca 2022 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasady jego ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), dalej jako u.ś.r.

Wskazało również, że argumentacja organu, w zakresie, w którym opiera decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności.

Kolegium zauważyło, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem. W związku

z treścią ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie wyrażany jest pogląd, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, niż przewiduje to art. 17 ust. 1b u.ś.r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności.

Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Wskazało też, że skarżący przedłożył wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, kopię orzeczenia Mazowieckiej Rejonowej Komisji Lekarskiej Podległej Ministrowi Właściwemu do Spraw Wewnętrznych w Warszawie

z 31 marca 2022 r. o całkowitej niezdolności M. A. do pracy i zaliczającej ją do pierwszej grupy inwalidzkiej. Z treści tego dokumentu wynika, że inwalidztwo istnieje od marca 1990 r., a badana wymaga opieki innej osoby.

Następnie uznało, iż treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że przesłanki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są spełnione wówczas, gdy osoba, na rzecz której świadczenie jest przyznawane, legitymuje się albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (taka sytuacja nie występuje w tej sprawie) albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z dwoma wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku

ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brzmienie tego przepisu, a zwłaszcza użyty w nim zwrot "łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań, nie pozostawia wątpliwości co do tego, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie konieczności łącznego spełnienia wskazań co do osoby o orzeczonej niepełnosprawności nie przewiduje żadnych odstępstw.

Tymczasem z treści przedłożonego dokumentu nie wynika, aby matka skarżącego wymagała konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Przy czym organ związany jest orzeczeniem o niepełnosprawności, wobec czego nie jest uprawniony do samodzielnej ingerencji w jego treść i orzekania w tym przedmiocie

w sposób odmienny. Nadto, jak ustalił organ I instancji, w systemie EKSMOoN nie ma zarejestrowanego orzeczenia o niepełnosprawności M. A. aktywnego w dniu [...] czerwca 2022 r.

Nadto, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się

o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia

z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu, można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby i jej stan zdrowia. Nie można bowiem pomijać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż przesłanką przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieka, musi być bezpośredni i ścisły.

Zatem art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Kolegium wskazało, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, wobec której wydane zostało w dniu [...] marca 2022 r. orzeczenie Mazowieckiej Rejonowej Komisji Lekarskiej Podległej Ministrowi Właściwemu do Spraw Wewnętrznych w Warszawie

o całkowitej niezdolności do pracy i zaliczającej ją do pierwszej grupy inwalidzkiej.

Z treści tego dokumentu wynika, że inwalidztwo jej istnieje od marca 1990 r.

Skarżący w okresie od 1 sierpnia 2008 r. do 30 września 2013 r. prowadził działalność gospodarczą, a w okresie od 1 stycznia 2021 r. nie został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można,

że opieka musi być stała lub długoterminowa. Z kolei przez rezygnację z zatrudnienia należy rozumieć taką sytuację faktyczną, gdy osoba zamierzająca sprawować opiekę rezygnuje z wykonywanej już aktywności zarobkowej mieszczącej się w katalogu określonym w art. 3 pkt 22 u.ś.r., zaś przez niepodejmowanie zatrudnienia - taką sytuację, gdy dana osoba rezygnuje jedynie z zamiaru podjęcia takiej aktywności w przyszłości np. odrzucając złożoną jej ofertę zatrudnienia.

Skarżący prowadził działalność gospodarczą do 30 września 2013 r., jednak nie wykazał, aby był zatrudniony w okresie po zakończeniu prowadzenia tej działalności pomimo, że w zarzutach odwołania wskazano, iż był aktywny zawodowo w [...]. Zaś wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką złożył 31 maja 2022 r. - zatem brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką, zwłaszcza, że inwalidztwo jego matki istnieje od marca 1990 r.

Kolegium wskazało, że rozpoznając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ jest zobowiązany zbadać, czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Tymczasem w niniejszej sprawie związek taki nie zachodzi.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zwrot "w związku" jest tu kluczowy, ponieważ nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia będzie uprawniało do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie taka, która bezpośrednio wiąże się z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym.

Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem),

a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Tymczasem większość wskazanych przez skarżącego czynności jest wykonywana w każdej rodzinie, również przez osoby pracujące, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (przygotowywanie posiłków). Niewątpliwie część z tych czynności (jak: sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów) nie jest wykonywanych codziennie. Do codziennych czynności nie należą również wizyty u lekarza, czy sprawy urzędowe, podobnie jak opłacanie rachunków. Skarżący sprawując opiekę nad matką, poza m.in. pomocą przy higienie i przygotowywaniem odzieży, ubieraniem i przygotowywaniu posiłków, nie wskazuje innych czynności, które uniemożliwiałyby mu podjęcie pracy zarobkowej.

Niewątpliwie zatem zakres i rodzaj sprawowanej przez niego opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 128 krio oraz art. 23 krio i art. 27 krio w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że synowi M. A., na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką,

2. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 3 pkt 21 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej M. A. nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ nie została spełniona przesłanka ustawowa w zakresie stopnia niepełnosprawności M. A..

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej

decyzji w całości, o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych oraz o rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując w całości swoje stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 sierpnia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 5 lipca 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – M. A..

Podstawą prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć jest ustawa z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), dalej jako u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

Podkreślić trzeba, że prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Jak podkreśla się bowiem w ugruntowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie, na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skarżący spełnia ustawowe wymagania do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie budzi wątpliwości, że skarżący, będąc synem osoby wymagającej opieki, należy do grona osób określonych w art. 17 ust. 1 ustawy.

Bezsporne jest również, że matka skarżącego - M. A. na podstawie orzeczenia nr [...] z [...] marca 2022 r. Mazowieckiej Rejonowej Komisji Lekarskiej Podległej Ministrowi Właściwemu do Spraw Wewnętrznych w Warszawie została zaliczona do pierwszej grupy inwalidzkiej. Jest ona trwale niezdolna do służby oraz całkowicie niezdolna do pracy. Przy tym inwalidztwo ma charakter trwały i nie pozostaje w związku ze służbą. W orzeczeniu tym wskazano również - wbrew twierdzeniu Kolegium - iż ze względu na niezdolność do samodzielnej egzystencji wymaga ona opieki osoby drugiej.

Podkreślić trzeba, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Podstawowym obowiązkiem organu jest dokładne, prawidłowe i wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego sprawy. Na organie ciąży bowiem obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie z prawdą (zasada prawdy obiektywnej). Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Dopiero zatem prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę rozstrzygnięcia sprawy.

W sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego podstawowym dowodem jest sporządzony przez pracownika socjalnego wywiad środowiskowy.

Zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej (...) o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości.

Stosownie do art. 107 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901) rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się na podstawie art. 23 ust. 4aa u.ś.r u osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie pielęgnacyjne.

Sposób i terminy przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz wzór kwestionariusza wywiadu określa rozporządzenie Ministra Rodzinny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 893).

Tymczasem analiza akt sprawy wskazuje, że wywiad środowiskowy w ogóle nie został przeprowadzony.

Natomiast w sprawie występują istotne wątpliwości odnoszące się do sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką.

W pierwszej kolejności, wątpliwości dotyczącą rzeczywistego miejsca zamieszkania skarżącego. We wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (k.62 akt adm.) – jako adres zamieszkania skarżącego wskazano – ul. [...] (powinno być [...]) [...]. Natomiast w pełnomocnictwie

z 8 maja 2022 r. (k.50 akt adm.), w oświadczeniach z 8 maja 2022 r. (k.10 i k.36 akt adm.) - jako adres zamieszkania skarżącego wskazano – [...].

Wprawdzie w oświadczeniu z 24 czerwca 2022 r. (data prezentaty, k.58 akt adm.) skarżący wskazał, że zamieszkuje pod adresem ul. [...], [...]. Jednak – w ocenie Sądu – okoliczność ta powinna zostać zweryfikowana i jednoznacznie ustalona w trakcie wywiadu środowiskowego. Albowiem rzeczywiste miejsce zamieszkania skarżącego niewątpliwie może mieć wpływ na zakres i częstotliwość opieki sprawowanej przez niego nad matką.

Ponadto, w sprawie występują również wątpliwości co do zakresu, formy

i częstotliwości opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką.

Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego z 8 maja 2022 r. (k.10 akt adm.) dotyczące formy i zakresu opieki na matką. Jednak oświadczenie to jest niewystarczające dla prawidłowej oceny charakteru tej opieki.

Informacje dotyczące sprawowania przez skarżącego faktycznej opieki nad matką powinny zostać zgromadzone w trakcie przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego, którego przeprowadzenia jednak zaniechano.

Wskazać bowiem należy, że zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Rodzinny i Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy (ust. 1). W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy (ust. 2).

Nadto, oświadczenie to ma charakter dokumentu prywatnego, który to dokument sporządzony w formie pisemnej stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 k.c.), podczas, gdy sporządzony przez pracownika socjalnego wywiad środowiskowy ma charakter dokumentu urzędowego. Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone (art. 76 § 1 k.p.a.).

Wyjaśniania przez organy orzekające wymaga również kwestia zatrudnienia skarżącego. W odwołaniu skarżący wskazał, że był osobą aktywną zawodową. Po zamknięciu działalności gospodarczej, co miało miejsce w dniu 30 września 2013 r. (k.30 i 28 akt adm.), pracował poza granicami kraju - w [...].

Jednakże w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek informacji o zatrudnieniu skarżącego w [...]. Organ nie przeprowadził żadnych wyjaśnień i ustaleń w tym zakresie.

Niewątpliwie fakt zatrudnienia skarżącego w [...] po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce i rezygnacja z tego zatrudnienia z powodu opieki nad matką, może mieć istotne znaczenie w kontekście spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku tym okoliczność ta wymaga wyjaśnienia przez organ właściwy.

Przy czym Sąd całkowicie akceptuje stanowisko Kolegium, że podany w toku postępowania administracyjnego przez skarżącego zakres i rodzaj sprawowanej opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomoc świadczona przez skarżącego nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w przeciętnym gospodarstwie domowym.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszają przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i dokonana dodatkowych, koniecznych ustaleń faktycznych. Przede wszystkim przeprowadzi rodzinny wywiad środowiskowy. Następnie ponownie oceni - na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego - czy w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie i uzasadnieni je zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw.

z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).