Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 330/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 111 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a, art. 67
journal: Dz.U. 2022 poz 1634
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Bolesław Stachura Protokolant Sekretarz sądowy Emilia Szeliga-Rydzewska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 28 marca 2023 r. nr WWRPO/1/W/2023 w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu zwrotu środków otrzymanych na dofinansowanie projektu wraz z odsetkami za zwłokę oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 28 marca 2023 Zarządu Województwa po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku A. J. (dalej: "Strona", "Zobowiązana", "Skarżąca") utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję administracyjną Zarządu Województwa nr [...] z dnia 30 marca 2022 r. o odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia w całości należności głównej w kwocie [...]zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych wynikających z decyzji administracyjnej Zarządu Województwa nr [...] z dnia 13 lipca 2016 r. którą orzekł o solidarnej odpowiedzialności Skarżącej za zaległości [...] Sp. z o. o. z siedzibą przy ul. [...] X [...] w S. z tytułu braku zwrotu środków otrzymanych na podstawie umowy o dofinansowanie nr [...] z dnia 5 marca 2012 r. na realizację projektu pn. "[...] [...] & [...]" określone w decyzji administracyjnej Zarządu Województwa nr [...] z dnia 13 listopada 2014 r. z jednoczesnym zobowiązaniem wymienionej do zwrotu wskazanych środków w kwocie [...]zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych.

IZ RPO WZ pismem z dnia 15 lipca 2021 r. wezwała Skarżącą o doprecyzowanie poprzez wskazanie, czy umorzenie dotyczy całości czy też części należności, a jeżeli w części, to w jakim zakresie oraz o dokumentację dotyczącą jej sytuacji ekonomicznej za okres od lipca 2019 r. do lipca 2021 r. uzasadniającej udzielenie wnioskowanej ulgi. Odpowiadając na powyższe, pełnomocnik Strony pismem z dnia 2 sierpnia 2021 r. wskazał, iż wnosi o umorzenie całości należności, podtrzymując przy tym argumentację zawartą we wcześniej złożonym piśmie przedkładając dokumentację obrazującą aktualną sytuację finansową Skarżącej oraz dalszą dokumentację finansową i wyjaśnienia dnia 6 sierpnia 2021 r.

W związku z ogłoszeniem upadłości Skarżącej jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. (postanowienia Sądu Rejonowego P. - S. M. w P. z dnia 9 sierpnia 2021 r.) IZ RPO WZ poinformowała osobę wyznaczoną jako syndyk o złożonym wniosku o udzielenie ulgi.

Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 30 marca 2022 r. Zarząd Województwa odmówił udzielenia ulgi w postaci umorzenia w całości wnioskowanych należności.

W uzasadnieniu złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik Strony wskazał na stan faktyczny sprawy począwszy od zawarcia przez Skarżącą umowy o dofinansowanie z IZ RPO WZ dnia 5 marca 2013 r., gdzie w miejsce Beneficjenta A. J. wstąpiła [...] sp. z o.o. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że Strona sprzedała 50% swoich udziałów J. N.; opisał procedurę kontroli w Projekcie realizowanym przez Spółkę; wskazał, iż w dniu 7 marca 2014 r. A. J. sprzedała 50% swoich udziałów na rzecz J. N. oraz [...]; na złożoną rezygnację 17 marca 2014 r. z funkcji członka zarządu; że w związku z przesłaniem przez IZ RPO WZ dnia 21 marca 2014 r. ostatecznego wezwania do złożenia wymaganych dokumentów na adres [...] sp. z o.o. oraz [...] sp. j., które zostało odebrane przez A. J. z adresu spółki jawnej, gdzie poinformowała ona IZ RPO WZ o sprzedaży udziałów w [...] sp. z o.o. i rezygnacji z pełnionej funkcji członka zarządu a ponadto informując o powyższym fakcie przesłała wiadomość do Sądu Rejonowego S. - Centrum w S. Wydział XIII Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego. Kolejno pełnomocnik Strony zwrócił uwagę, że od chwili rezygnacji z pełnionej funkcji członka zarządu, nie była już osobą uprawnioną do złożenia wniosku o zmianę wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (dalej jako KRS). Dalej pełnomocnik wskazał, że dnia 23 lipca 2014 r. IZ RPO WZ rozwiązała umowę o dofinansowanie ze Spółką, w związku z brakiem zwrotu należności wydała decyzję orzekającą zwrot środków. Wszczętą wobec Spółki egzekucję jako bezskuteczną umorzono. Pismem z 21 sierpnia 2014 r. wezwano wspólników [...] oraz J. N. do powołania nowego zarządu, natomiast Skarżąca została wykreślona z KRS w dniu 15 marca 2015 r. We wskazanym piśmie pełnomocnik opisał przebieg postępowania administracyjnego wszczętego wobec Skarżącej na podstawie art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm., jako: "O.p."), i wydania decyzji utrzymanej po przez WSA sygnaturą akt I SA/Sz 240/17 i NSA, wyrokiem z dnia 9 czerwca 2021 r., w sprawie za sygnatura akt I GSK 1840/18. Nadto pełnomocnik przedstawił powyżej opisane wydarzenia w kolejności chronologicznej w ujęciu tabelarycznym.

Dalej pełnomocnik Strony w złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przytoczył argumentację prawną w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 183 ze zm., dalej: "k.p.a."), w odniesieniu do wydanej decyzji nr [...] z dnia 13 listopada 2014 r., której w twierdzeniu pełnomocnika nieważność powoduje bezprzedmiotowość decyzji z dnia 13 lipca 2016 r. oraz z dnia 3 stycznia 2017 r. Dodatkowo podkreślono fakt, iż kwestia stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej o numerze [...] z dnia 13 listopada 2014 r. nie była przedmiotem kontroli administracyjnej, ani sądowoadministracyjnej.

W dniu 2 czerwca 2022 r. IZ RPO WZ uzyskała informację o umorzeniu postanowieniem Sądu Rejonowego P. - [...] w P. Wydział XI Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z dnia 24 maja 2022r. postępowanie upadłościowe wobec Strony.

Postanowieniem z dnia 23 listopada 2022 r. IZ RPO WZ odmówiła zawieszenia postępowania w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy, o które wniosła Strona na podstawie art. 97 § 1 ust. 4 kpa, do czasu zakończenia postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych nr [...] z dnia 13 listopada 2014 r., [...] z dnia 13 lipca 2016 oraz [...] z dnia 3 stycznia 2017 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy wskazując na art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 64 u.f.p. organ wskazał na, konieczność przenalizowania istnienie takich przesłanek jak ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny (art. 64 ust 1 pkt 2 lit. a) u.f.p.).

Organ nadmienił, że o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. Oran wskazał na pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" i na pojęcie "interes publiczny" wypracowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Następnie organ zwrócił uwagę na samą istotę decyzji administracyjnej w przedmiocie udzielenia ulgi. Mając na uwadze treść złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ zauważył, że w piśmie tym Strona nie naprowadziła żadnych argumentów, ani nie przedstawiła żadnego uzasadnienia, które odnosiłoby się do przesłanek udzielenia wnioskowanej ulgi. W szczególności, Strona nie opisała w przedmiotowym piśmie swojej aktualnej sytuacji materialnej ani osobistej/życiowej, którą organ mógłby ocenić przez pryzmat ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego. Strona nie przedłożyła także na etapie prowadzonego postępowania w drugiej instancji żadnych dodatkowych dokumentów dotyczących jej sytuacji ekonomicznej za okres po dacie wydania zaskarżonej decyzji. W związku z tym organ oparł się na materiale dowodowym dotychczas zgromadzonym w niniejszej sprawie, w tym w szczególności dokumentacji złożonej przez Stronę na etapie prowadzenia postępowania w pierwszej instancji, która obrazowała sytuację finansową za okres od lipca 2019 r. do sierpnia 2021 r.

Dalej organ wskazał, że cała treść złożonego wniosku Strony o ponowne rozpoznanie sprawy sprowadza się do zakwestionowania przez nią prawidłowości wydania przez Zarząd Województwa decyzji administracyjnej nr [...] orzekającej od Spółki zwrot środków otrzymanych na podstawie umowy o dofinansowanie oraz wydanych następnie decyzji administracyjnych nr [...] z dnia 13 lipca 2016 r. oraz nr [...] z dnia 3 stycznia 2017 r. w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności Strony za zobowiązania Spółki. Sprawy z wniosku Strony w przedmiocie stwierdzenia nieważności opisanych decyzji administracyjnych zostały przez organ rozpoznane w odrębnych postępowaniach.

Z powyższych przyczyn, organ wskazał, że skoro przesłanki umorzenia należności pieniężnej o charakterze publicznoprawnym zostały ściśle określone w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., a wśród tych przesłanek brak jest okoliczności wskazującej na nieważność aktu (w tym przypadku decyzji) będącej podstawą nałożenia na stronę obowiązku danej zapłaty żądanie, nie mogą być te okoliczności utożsamiane z dyrektywą postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. W ocenie organu powyższe utożsamianie przez Stronę kwestii warunków, w jakich wydane zostały decyzje administracyjne nakładające na Spółkę obowiązek zwrotu otrzymanego dofinansowania oraz ustalające solidarną odpowiedzialność Strony za zobowiązania Spółki z przesłanką ważnego interesu publicznego, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., jest błędne i przy jednoczesnemu braku stwierdzenia tej okoliczności w drodze ostatecznej decyzji administracyjnej spowodowałoby naruszenie konstytucyjnej zasady równości i przerzucenie ciężarów publicznych na inne podmioty. W sytuacji przyznania wnioskowanej ulgi, wierzyciel publicznoprawny, jakim jest Województwo Z. znalazłby się w gorszej sytuacji od innych wierzycieli mających zaspokoić się z majątku wymienionej.

Odnosząc się do przesłanki ważnego interesu organ wskazał, że z przedłożonych dotychczas przez Stronę dokumentów i złożonych przez nią wyjaśnień wynika, iż w roku 2019 Zobowiązana nie uzyskiwała żadnych dochodów (tj. brak jest zeznania podatkowego Strony z tego okresu), w roku 2020 Zobowiązana z tytułu umów zlecenia osiągnęła przychód na poziomie [...] zł, a dochód w wysokości [...] zł (co wynika z zeznania podatkowego). Natomiast jeśli chodzi o przychody/dochody Strony za 2021 r., to organ nie dysponuje żadnymi danymi w tym zakresie. Z informacji zawartej w piśmie z dnia 6 sierpnia 2021 r. wynika, że Strona od sierpnia 2018 r. do marca 2020 r. utrzymywała się wyłącznie z pomocy udzielanej przez osoby najbliższe. Z kolei w piśmie z dnia 28 czerwca 2021 r. Zobowiązana wskazała, że z uwagi na panującą od marca 2020 r. pandemię, nie mała możliwości uzyskiwania dochodu z prowadzonej w branży gastronomicznej działalności gospodarczej. W okresie tym Strona wydatkowała zgromadzone oszczędności pieniężne, a następnie utrzymywała się z pracy na etacie (nie wskazała przy tym zarówno daty podjęcia zatrudnienia), jak i wysokości otrzymywanego wynagrodzenia i pomocy bliskich. Strona nie wypowiedziała się także odnośnie do tej okoliczności w aktualnie prowadzonym postępowaniu administracyjnym, tj. czy nadal zatrudniona jest na etapie oraz za jakim miesięcznym wynagrodzeniem. Podobnie, Zobowiązana w ogóle nie przedstawiła swojej aktualnej bieżącej sytuacji finansowej, czyli zestawienia i relacji pomiędzy osiąganym dochodem, a wysokością ponoszonych wydatków.

Według oświadczenia na dzień 4 sierpnia 2021 r. – złożonego przed organem I instancji, Skarżąca osiąga miesięczny dochód z tytułu umowy zlecenia w wysokości [...] zł netto - bez potwierdzona na etapie ponownego rozpatrywania niniejszej sprawy tak jak co do pomocy najbliższej rodziny i partnera. Podobnie co do miesięcznych wydatków - około [...] zł na które składają się: rata kredytu hipotecznego – około [...] zł, czynsz - [...] zł, energia - ok. [...] zł, żywność - ok. [...] zł, środki czystości i kosmetyki - ok. [...] zł gdzie w aktach niniejszej sprawy brak jest takich informacji, czy materiału dowodowego, na podstawie którego można by potwierdzić aktualność wyżej wskazanych przez Stronę miesięcznych wydatków (w szczególności w kontekście takim, czy uległy one zwiększeniu, w tym o jaką kwotę, bądź czy zmniejszyły się). Zdaniem organu powyższe ma znaczenie wobec zawartej umowy z [...]

Już w oparciu o powyższe organ doszedł do przekonania, iż w pełni zasadnym pozostaje poczynienie uwagi analogicznej jak na etapie postępowania pierwszo — instancyjnego, tj. że Strona nie dostarczyła pełnej dokumentacji obrazującej jej sytuację finansową Brak bowiem w aktach niniejszej sprawy chociażby informacji odnośnie aktualnego źródła utrzymania Strony, informacji na temat jej zatrudnienia i jego podstawy, w tym aktualnego zaświadczenia o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ nie jest także w stanie ustalić w jakiej wysokości udzielana jest pomoc Zobowiązanej przez najbliższą rodzinę, a przede wszystkim czy Strona nadal z niej korzysta.

Informacji powyższych nie sposób bowiem odczytać z dołączonego do pisma Strony z dnia 6 sierpnia 2021 r. elektronicznego zestawienia operacji bankowych, bowiem poza widniejącymi tam wpłatami, Zobowiązana w toku postępowania, które zostało zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji wskazywała, że otrzymywała również pomoc w formie gotówkowej.

Prócz braku pełnego przedstawienia przez Zobowiązaną swojej aktualnej sytuacji majątkowo — życiowej organ dodatkowo dostrzega nieścisłości i sprzeczności w składanych dotychczas przez nią wyjaśnieniach, która to okoliczność nie może pozostać bez wpływu na ocenę zasadności zgłoszonego przez Stronę roszczenia w niniejszym postępowaniu. Zgodnie ze złożonym przez Stronę oświadczeniem o stanie majątkowym załączonym do pisma z dnia 2 sierpnia 2021 r., miała ona sprzedać 95% udziałów w spółce [...] Sp. z o.o. Niemniej jednak oświadczenie to budzi poważne wątpliwości w ocenie organu, albowiem fakt tej sprzedaży nie został dotychczas potwierdzony przesłaniem przez Stronę stosownej umowy w tym zakresie. Powyższa natomiast uwaga organu jest o tyle zasadna, że zgodnie z Informacją odpowiadającą odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców KRS dla spółki [...] Sp. z o.o., numer KRS: [...], Skarżąca nadal widnieje jako wspólnik wskazanego podmiotu posiadającego 45 z 50 udziałów o łącznej wartości [...] zł. Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że trwający wpis wskazanej spółki do KRS wskazuje na to, że firma ta funkcjonuje i prowadzi działalność gospodarczą. Strona nie dostarczyła natomiast żadnej dokumentacji ukazującej w okresie co najmniej trwającego postępowania administracyjnego, kondycję finansową [...] Sp. z o.o.

Co do dokonanej darowizny nieruchomości, tj. lokalu mieszkalnego znajdującego się przy ul. [...] w W. wraz garażem na rzecz swojej matki T. J., celem zabezpieczenia pożyczki udzielonej Stronie przez jej matkę, organ to jednakże zwracając uwagę, że celem powyższej czynności prawnej miało być zabezpieczenie udzielonej Stronie przez jej matkę pożyczki przeznaczonej na bieżące utrzymanie oraz regulowanie zobowiązań organ podkreślił, że Strona nie wskazała jaką dotychczas kwotę otrzymała od matki z tytułu udzielonej jej pożyczki, co poddaje pod wątpliwość rzeczywisty cel wskazanej czynności prawnej. Po drugie, z przedstawionego przez Stronę wyciągu z rachunku bankowego wynika, że po dokonaniu omawianej darowizny, Zobowiązana nadal ponosiła koszty utrzymania tej nieruchomości uiszczając stosowny czynsz za lipiec, sierpień i wrzesień 2021 r., co wydaje się być działaniem nieracjonalnym, skoro w okresie tym nie była już jej właścicielem. Co więcej, w przedstawionych wyliczeniach na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, Strona wydatek ten wliczyła w koszty ponoszone na swoje utrzymanie, co jest sprzeczne z rzeczywistym stanem dotyczącym własności opisywanych nieruchomości.

Dodatkowo organ wskazał, iż centrum życiowe Strony znajduje się w P.. W złożonych wyjaśnieniach zaś oraz w przesłanej dokumentacji brak jest informacji odnośnie do ponoszenia czynszu na rzecz zarządcy nieruchomości położonej we wskazanej miejscowości. Przy czym w przesłanych dokumentach przywoływane są dwa adresy zamieszkania Strony, tj. ul. [...] oraz ul O. S. [...] [...]. Nie wiadomo zatem, czy wskazane lokale mieszkalne są własnością Zobowiązanej, czy też są lub były jedynie przez nią wynajmowane oraz jakie ewentualnie z tego tytułu ponosi ona comiesięczne koszty.

Jednocześnie z uwagi na umorzenie postępowania upadłościowego prowadzonego na skutek wniosku złożonego przez Stronę postanowieniem z dnia 24 maja 2022 r. Sądu Rejonowego [...] [...] w P. XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych, przywoływana przez Zobowiązaną okoliczność ogłoszenia jej upadłości na obecnym etapie niniejszej sprawy pozostaje bez znaczenia.

Z uwagi na powyższe organ nie stwierdził, aby zachodził przypadek uzasadniony ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Organ uznał, że trudna sytuacja materialna Strony, na którą powoływała się ona we wniosku o udzielenie ulgi, nie daje automatycznej możliwości umorzenia przedmiotowej należności. Natomiast kwestia ewentualnej sugerowanej przez pełnomocnika Strony nieważności trzech opisanych powyżej decyzji administracyjnych, nie została aktualnie stwierdzona w drodze ostatecznego rozstrzygnięcia (a co więcej w odniesieniu do decyzji administracyjnej nr [...] z dnia 3 stycznia 2017 r. postępowanie w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności w ogóle nie zostało wszczęte).

Wydając niniejsze rozstrzygnięcie organ miał również na uwadze to, że dotychczas przedłożona przez Stronę dokumentacja finansowa jest niepełna, zatem nie obrazuje pełnej szeroko pojętej sytuacji ekonomiczno — majątkowej i życiowej Zobowiązanej.

Zdaniem organu twierdzenie Strony, że w obecnej sytuacji finansowej nie jest w stanie wywiązać się z ciążącego nie niej wobec Zarządu Województwa zobowiązania w wysokości [...] zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, nie może stanowić wyłącznej okoliczności do zastosowania wnioskowanej ulgi, szczególnie gdy nie sposób tego stwierdzić w oparciu o przedstawiony przez wymienioną materiał dowodowy. Nie jest także w ocenie organu możliwe przyjęcie, że niemożliwa byłaby ewentualna spłata zobowiązania będącego przedmiotem niniejszego postępowania w perspektywie długookresowej w szczególności przy uwzględnieniu okoliczności tego rodzaju, że Zobowiązana jest osobą relatywnie młodą.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 64 ust.1 pkt. 2 u.f.p. poprzez odmowę umorzenia należności mimo istnienia ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji nr [...] w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Ponadto, na podstawie art. 125 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a"), wniosła o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu zakończenia postępowania ze skargi skarżącej od decyzji Zarządu Województwa nr [...] z dnia 25.04.2023 r. wydanej w sprawie [...], w której odmówił on stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej Zarządu Województwa nr [...] z dnia 13.11.2014 r. prowadzonej pod sygnaturą I SA/Sz [...].

W odpowiedzi na skargę z uzasadnieniem jak w zaskarżonej decyzji organ wniósł o oddalenie skargi.

Sąd postanowieniem z dnia 12 lipca 2023 r. odmówił zawieszenia postępowania sądowego do czasu rozpoznania sprawy o sygn. akt I SA/Sz 328/23.

Sprawy o sygn. akt I SA/Sz 328/23 i I SA/Sz 330/23 zostały wyznaczone do rozpoznania na rozprawie na dzień 26 października 2023 r.

Sąd na rozprawie dnia 26 października 2023 r. na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. zarządził połączenie sprawy o sygn. akt I SA/Sz 328/23 i sygn. akt I SA/Sz 330/23 do wspólnego rozpoznania i odrębnego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

W ocenie sądu organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i na ich podstawie prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego.

Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności oraz odsetek podlegających zwrotowi określonej w decyzji IZ RPO WZ z dnia 13 lipca 2016 r., stwierdzając, iż w obecnej sytuacji finansowej nie jest w stanie wywiązać się z ciążącego na niej obowiązku zwrotu tych należności.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p.

Wskazać zatem należy, że należności, umorzenia których domaga się Skarżąca, stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w przepisie art. 60 pkt 6 u.f.p. W przepisie tym, jako niepodatkowe należności budżetowe wskazano należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności. Stosownie do treści art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. organ może na wniosek zobowiązanego umorzyć w całości taką należność w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Przy czym zgodnie z art. 67 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, ze zm.).

Mając na uwadze powyższe przepisy należy stwierdzić, że decyzje wydawane na podstawie art. 64 ust. 1 u.p.f mają charakter decyzji uznaniowych, a przesłankami warunkującymi dopuszczalność stosowania ulg w odniesieniu do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym są przesłanka ważnego interesu podatnika oraz przesłanka interesu publicznego.

W sytuacji, gdy żadna z wymienionych w tej normie prawnej przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.

Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się do zbadania czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 k.p.a). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ.

Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13 "Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12).

Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości.

W orzecznictwie i piśmiennictwie prawniczym przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Zdaniem Sądu przy ocenie tej przesłanki należy też uwzględnić zachowanie samej strony.

Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

Jeszcze raz podkreślić należy, że decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ administracji publicznej prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA, sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu, wskazać należy, że zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w poprzedzającej ją decyzji, organ dokonał prawidłowej analizy wystąpienia przesłanki ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego.

W uzasadnieniach swych decyzji, konfrontując ww. przesłanki udzielenia ulgi ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, organy należycie wyjaśniły Stronie przyczyny odmowy umorzenia przedmiotowej należności. Podzielić przy tym należy stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że Skarżąca nie przedstawiła zbyt dokładnie swojej sytuacji.

Sąd dodatkowo akcentuje, że dla udzielenia ulgi poprzez całkowite umorzenie należności, nie jest wystarczające subiektywne przekonanie dłużnika, że taki jest właśnie jego interes w uzyskaniu ulgi, jeżeli obiektywnie istniejące okoliczności tego nie potwierdzają.

Oceniając okoliczności wskazane we wniosku i przedstawione na ich poparcie informacje i wyjaśnienia jakimi dysponowały organy na etapie rozpoznawania żądania Strony, organy administracyjne przyjęły, że nie potwierdzają one wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. W ocenie Sądu, stanowisko to znajduje potwierdzenie w zgromadzonym prawidłowo przez organy materiale dowodowym, który został należycie zbadany i oceniony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co potwierdzają uzasadnienia wydanych decyzji. Z ich treści wynika, że organy przeprowadziły szczegółową analizę sytuacji rodzinnej oraz materialno-finansowej Skarżącej, poddając ocenie wszelkie argumenty i dowody mające znaczenie w sprawie. Prawidłowo organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy przyjął, że miarodajny dla oceny sytuacji majątkowej strony jest stan faktyczny na dzień wydania decyzji (art. 7 k.p.a.).

Organ bazując na przedłożonych przez Stronę dokumentów i wyjaśnień wskazał na brak dochodów w roku 2019 tj. brak jest zeznania podatkowego Strony z tego okresu; w roku 2020 zaś osiągnięty przychód z tytułu umów zlecenia na poziomie [...] zł, a dochód w wysokości [...] zł (co wynika z zeznania podatkowego); natomiast co do 2021 r., brak danych w tym zakresie. Ponadto z informacji zawartej w piśmie z dnia 6 sierpnia 2021 r. wynika, że Strona od sierpnia 2018 r. do marca 2020r. utrzymywała się wyłącznie z pomocy udzielanej przez osoby najbliższe, przy czym jak zasadnie wskazał organ, Strona nie wskazała jej wysokości. Dodatkowo w piśmie z dnia 28 czerwca 2021 r. Zobowiązana wskazała, że z uwagi na panującą od marca 2020 r. pandemię, nie mała możliwości uzyskiwania dochodu z prowadzonej w branży gastronomicznej działalności gospodarczej stąd wydatkowała zgromadzone oszczędności pieniężne, a następnie utrzymywała się z pracy na etacie - nie wskazała przy tym zarówno daty podjęcia zatrudnienia, jak i wysokości otrzymywanego wynagrodzenia. Stanowisko organu, znajduje też potwierdzenie co do miesięcznych wydatków - na które składają się: rata kredytu hipotecznego – około [...] zł, czynsz - [...] zł, energia - ok. [...] zł, żywność - ok. [...] zł, środki czystości i kosmetyki - ok. [...] zł gdzie w aktach niniejszej sprawy brak jest takich informacji, czy materiału dowodowego, na podstawie którego można by potwierdzić aktualność wyżej wskazanych przez Stronę miesięcznych wydatków. Podobnie w przypadku wysokości dochodów i to w szczególności w kontekście takim, czy uległy one zwiększeniu, w tym o jaką kwotę, bądź czy zmniejszyły się, i to w sytuacji zawartej umowy z [...].A. czy zawartej umowy darowizny nieruchomości na rzecz swojej matki, która miała służyć udzielonej na rzecz Skarżącej pożyczki. Skarżąca również nie uwzględniła w swoich wyjaśnieniach oraz w przesłanej dokumentacji informacji odnośnie nieruchomości ul. [...] oraz ul O. S. [...] [...] w P..

Już w oparciu o powyższe organ doszedł do słusznego, zdaniem Sądu, przekonania, że Strona nie dostarczyła pełnej dokumentacji obrazującej jej sytuację finansową.

Prócz braku pełnego przedstawienia przez Zobowiązaną swojej aktualnej sytuacji majątkowo — życiowej zasadnie organ dostrzegł nieścisłości i sprzeczności w składanych dotychczas przez Skarżącą wyjaśnieniach, w tym co do sprzedaży udziałów w spółce [...] Sp. z o.o. czy dokonanej darowizny nieruchomości.

Zgodzić się zatem należy z organem, że Skarżąca nie współpracowała z organem by przedstawić swoją aktualną sytuację majątkową w sposób rzetelny. Strona nie dostarczyła pełnej dokumentacji obrazującej jej sytuację finansową. Organ nie dysponował informacjami odnośnie aktualnego źródła utrzymania Strony, informacjami na temat jej zatrudnienia i jego podstawy, w tym aktualnego zaświadczenia o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia. Brak tych informacji uniemożliwiał dokonanie pełnej analizy bieżącej sytuacji finansowej strony w zakresie przyznania wnioskowanej ulgi w spłacie zobowiązań. Organ nie może bowiem opierać się na domniemaniach, a na przedstawionym materiale dowodowym.

Prawidłowo organ uznał, iż okoliczność, że przywoływana przez Zobowiązaną okoliczność ogłoszenia jej upadłości na obecnym etapie niniejszej sprawy pozostaje bez znaczenia z uwagi na umorzenie postępowania upadłościowego postanowieniem z dnia 24 maja 2022 r. Sądu Rejonowego [...]- [...] w P. XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych. Podobnie organ oceniając spełnienie przesłanek wymienionych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., czyli istnienie ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego, nie mógł pominąć faktu wyzbycia się przez Skarżącą wartościowych składników majątku. Okoliczność ta miała wykazać, iż w ustalonym przez organ stanie faktycznym nie pojawiły się wyjątkowe, niezależne od Skarżącej zdarzenia, które przesądzały o zaistnieniu ważnego interesu zobowiązanego i przemawiały za uwzględnieniem wniosku o ulgę. Prawidłowo bowiem organy uznały - kierując się zasadą, że przyznanie preferencji wymienionych w art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. stanowi szczególnego rodzaju pomoc państwa, ulgę, stanowiącą odstępstwo od zasady równości i mającą zastosowanie wyłącznie w nadzwyczajnych okolicznościach faktycznych - że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania wnioskowanej przez Skarżącą ulgi.

Zasadnie organ uznał, że trudna sytuacja materialna Strony, na którą powoływała się ona we wniosku o udzielenie ulgi, nie daje automatycznej możliwości umorzenia przedmiotowej należności.

Zgodzić się należy z oceną organu, że podnoszona przez Skarżącą okoliczność, że w obecnej sytuacji finansowej Skarżąca nie jest w stanie wywiązać się z ciążącego nie niej wobec Zarządu Województwa zobowiązania w wysokości [...] zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, nie może stanowić wyłącznej okoliczności do zastosowania wnioskowanej ulgi, szczególnie gdy nie sposób tego stwierdzić w oparciu o przedstawiony przez wymienioną materiał dowodowy. Zgodzić się należy także z oceną organu, że wiek Skarżącej w perspektywie długookresowej nie daje podstaw do przyjęcia, że niemożliwa byłaby ewentualna spłata zobowiązania będącego przedmiotem niniejszego postępowania.

Zdaniem Sądu za prawidłowy należy również uznać wniosek organu co do braku w sprawie przesłanki "interesu publicznego". Organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo wywiódł, że za "interes publiczny" należy uznać respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Zastosowanie ulgi jest możliwe wyłącznie w razie ustalenia, że stan faktyczny sprawy należy do wyjątkowych, a więc takich, w których sytuacja strony w sposób oczywisty wymaga, aby interes fiskalny Państwa ustąpił miejsca interesowi dłużnika. Organ słusznie stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że argumentacja w przedmiocie nieważności (podnoszonej przez Stronę) decyzji administracyjnych, w tym tych określających solidarną odpowiedzialność Skarżącej ze Spółką za zobowiązanie, którego umorzenia domagała się w postępowaniu administracyjnym skutkującym wydaniem zaskarżonej decyzji, pozostaje bez znaczenia dla oceny zastosowania wniosku Strony przez pryzmat ustawowych przesłanek udzielenia wnioskowanej ulgi. Zgodzić się należy z organem, że takie utożsamianie przez Skarżącą kwestii warunków, w jakich wydane zostały decyzje administracyjne nakładające na Spółkę obowiązek zwrotu otrzymanego dofinansowania oraz ustalające solidarną odpowiedzialność Strony za zobowiązania Spółki, z przesłanką ważnego interesu publicznego, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., jest błędne. Dodać przy tym należy, że odwołanie się do interesu publicznego na gruncie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., wymaga każdorazowo dokonywania oceny skutków prawnych rozstrzygnięć z punktu widzenia respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, wyrażających się generalną zasadą regulowania należności pieniężnych w sposób i w terminach przewidzianych przez prawo. Co w niniejszej sprawie organ uczynił w zgodzie powyższymi zasadami.

Ponadto, podkreślić należy, że w orzecznictwie administracyjnym wskazuje się, iż w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności ciężar dowodzenia wskazanych powyżej przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. A w sprawie niniejszej organ prawidłowo wykazał, że Skarżąca nie udowodniła by interes zobowiązanego był ważniejszy od interesu publicznego.

Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdza, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa a dokonane ustalenia organu są spójne i logiczne, i nie wykraczają poza zakres swobodnej oceny dowodów. Tym samym należy stwierdzić, że zasadnie organ uznał, że w sprawie nie było podstaw do umorzenia należności wraz z odsetkami stosownie do art. 64 ust. 1 pkt 2 lit.a) u.f.p.

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ przepisów prawa, które zgodnie z art. 145 p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi. Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i skarga podlega oddaleniu jako niezasadna. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).