Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 617/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 39, art. 41
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Protokolant: Starszy asystent sędziego Konrad Milczanowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. V. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 sierpnia 2021 r., nr SKO Gd/3057/21 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 sierpnia 2021 r., nr SKO Gd/3057/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 18 maja 2021 r., nr 007334/REJON4/2021 o odmowie przyznania na wniosek A. V. (dalej również jako "wnioskodawczyni", "strona" lub "skarżąca") specjalnego zasiłku celowego.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Wnioskiem z dnia 6 maja 2021 r. A. V. wystąpiła do Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej nr [...] w G. "o przyznanie pomocy na prąd i leki". W oświadczeniu z tej samej daty wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i "płaci zaległe kredyty i bieżące opłaty w kwietniu na 1500 zł i leki około 200 zł, nadto około 200 zł" wobec czego prosi o pomoc finansową na leki i prąd.

W dniu 6 maja 2021 r. wnioskodawczyni została zawiadomiona w oparciu o art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") o wszczęciu na wniosek postępowania w sprawie udzielenia pomocy finansowej na prąd i leki.

W konsekwencji w dniu 12 maja 2021 r. przeprowadzona została aktualizacja wywiadu środowiskowego, w której wskazano, że w odniesieniu do A. V. jej sytuacja rodzinna, mieszkaniowa, zawodowa i zdrowotna nie uległa zmianie. Wskazano, że skarżąca mieszka sama w lokalu własnościowym, które to mieszkanie jest od wielu lat zadłużone. Wnioskodawczyni choruje na schizofrenię i posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe od dzieciństwa, leczy się u psychiatry i przyjmuje leki, choruje ponadto na serce, gdzie jednocześnie wnioskodawczyni oświadczyła, że obecnie czuje się dobrze i nie odczuwa żadnych dolegliwości. Ustalono, że wnioskodawczyni jest nadal osobą bierną zawodowo i utrzymuje się z emerytury. Zaznaczono, że A. V. oświadczyła w toku wywiadu, że rezygnowała z deklarowanego w lutym 2021 r. wobec pracownika socjalnego zamiaru podjęcia pracy na pół etatu, aby dorobić, wskazując, że obecnie uważa, że nie ma już takiej potrzeby, ponieważ niedługo, najpóźniej w lipcu 2021 r., dostanie emeryturę ze Szwecji i Norwegii w wysokości około 2 000 zł, a także otrzyma waloryzację emerytury z ZUS za pół roku.

W zakresie dotyczącej kwestii finansowych wyliczono, że łączna wysokość dochodu strony wyniosła według złożonych i zweryfikowanych oświadczeń 1 166,71 zł (suma zasiłku pielęgnacyjnego 215,84 zł, emerytury z ZUS 689,85 zł oraz dodatku mieszkaniowego 261,02 zł).

W kwietniu 2021 r. A. V. otrzymała ponadto trzynastą emeryturę w kwocie 1022,30 zł. Jednocześnie ustalono, że ośrodek udzielał już wnioskodawczyni pomocy tak rzeczowej, jak i materialnej. W tym zakresie wskazano, że wnioskodawczyni przyznano wcześniej specjalny zasiłek celowy na kwiecień 2021 r. na prąd w wysokości 100 zł na prąd oraz na leki w wysokości 80 zł, a na żywność w kwocie po 200 zł na miesiące kwiecień, maj i czerwiec 2021 r. Zaznaczono, że wnioskodawczyni zrezygnowała przy tym z pomocy rzeczowej w postaci paczki z banku żywności, nie jest też zainteresowana żadnymi innymi, niż finansowe formami pomocy.

Odnośnie środków jakimi strona dysponowała w miesiącu kwietniu 2021 r. poprzedzającym złożenie wniosku, wskazano, że łącznie była to więc kwota powyżej 2 000 zł z różnych źródeł. Jednocześnie wskazano, że klientka nie liczy się z wydatkami, nie bierze też pod uwagę proponowanych jej metod racjonalizacji wydatków. Sumę wydatków zgłoszonych przez stronę przejęto w kwocie 1 943,73 zł, zaznaczając jednak, że według wyliczeń pracownika socjalnego z tej sumy na wydatki stałe, niezbędne do życia poznaczona została przez wnioskodawczynię 34,45%, natomiast wydatki nieracjonalne i zwiększające wydatki stałe oceniono na 26,87% (m.in. papierosy, HBO, prowizje za wielokrotne doładowania licznika na prąd). W odrębnej kategorii wydatków ujęto zaś wydatki na spłatę kredytów (38,68%).

Decyzją z dnia z dnia 18 maja 2021 r., nr 007334/REJON4/2021 Prezydent Miasta Gdyni odmówił przyznania A. V. pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego przeznaczonego na zakup leków i energii.

Powołując się na art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.; dalej jako "u.p.s.") oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358 ze zm.; dalej jako "rozporządzenie") organ wskazał, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł, natomiast strona utrzymuje się z emerytury w wysokości 689,85 zł, dodatku mieszkaniowego w wysokości 261,02 zł i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215, 84 zł.

W związku z przekroczeniem kryterium dochodowego w sprawie rozważono zatem kwestię przyznania specjalnego zasiłku celowego, w oparciu o art. 41 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego, który nie podlega zwrotowi.

Przywołując w uzasadnieniu decyzji przedstawione powyżej ustalenia, poczynione w zakresie sytuacji finansowej strony w toku aktualizacji wywiadu środowiskowego, organ podkreślił, że w jego ocenie wnioskodawczyni posiada środki finansowe, aby we własnym zakresie zapewnić niezbędne potrzeby życiowe, w tym na pokrycie wydatków na leki i energię. Dodatkowo na podstawie oświadczenia strony ustalono, że wnioskodawczyni zrezygnowała z HBO zwiększając swój budżet domowy o 100 zł. Uwzględniono także, że wnioskodawczyni otrzymuje już pomoc na żywność, w kwocie 200 zł miesięcznie w okresie od kwietnia do czerwca 2021 r. Jednocześnie wskazano na znajdującą potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym negatywną postawę wnioskodawczyni, niezadowolenie, zbywanie pracownika socjalnego podczas rozmowy o zbyt dużych wydatkach, dyktowanie oczekiwanych terminów otrzymania świadczeń, popędzanie, niewykazywanie chęci współpracy i poprawy swojej sytuacji finansowej. Jako przykład wskazano na nadpłaty czy dodatkowe prowizje dotyczące wielokrotnych wpłat na prąd (licznik przedpłatowy) oraz brak prawidłowego dysponowania posiadanymi środkami. Końcowo zaznaczono, że zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają one celom i jednocześnie mieszą się w możliwych pomocy społecznej.

A. V. wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji, podkreślając, że wydatki na leki jak i na prąd trzeba postrzegać w kategorii niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca podkreśliła, że żyje bardzo skromnie, gdyż wszystko staje się coraz droższe, w tym wydatki strony według jej szacunku wynoszą około 2500 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia z 24 sierpnia 2021 r., nr SKO Gd/3057/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji jako prawidłową, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania.

W uzasadnieniu wskazano, że w toku sprawy ustalono okoliczności dotyczące sytuacji wnioskodawczyni, gdzie zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozawalał zdaniem Kolegium na uznanie, aby w sprawie zachodziła przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku", o której mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego ma bowiem charakter wyjątkowy, gdyż nie wymaga, aby dochód osób ubiegających się o te specjalne świadczenia nie przekroczył limitów określonych w art. 8 u.p.s., natomiast o możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje właśnie sytuacja życiowa wnioskodawcy i jej wyjątkowość.

Kolegium wskazało, że dokonana przez organ pierwszej instancji ocena sytuacji strony nie nosiła cech dowolności.

W sprawie ustalono bowiem, że wnioskodawczym (wiek 61 lat) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada zstępnych, nie utrzymuje kontaktu z najbliższą rodziną. Mieszka w lokalu własnościowym, gdzie jej mieszkanie od wielu lat jest zadłużone. A. V. choruje na schizofrenię, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe od dzieciństwa, jest leczona u specjalisty, regularnie przyjmuje leki. Ponadto podaje, iż choruje na serce. Jest osobą bierną zawodowo - utrzymuje się z emerytury ZUS. Wysokość dochodu strony została ustalona na kwotę 1166,71 zł. Otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł, emeryturę ZUS w wysokości 689,85 zł, a także w okresie od czerwca 2021 r. miała przyznany dodatek mieszkaniowy w kwocie 261,02 zł. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca zrezygnowała z pomocy rzeczowej w postaci paczki z banku żywności. Wskazano także, iż w kwietniu 2021 r. otrzymała tzw. trzynastą emeryturę w kwocie 1022,30 zł. oraz uzyskała specjalne zasiłki celowe z MOPS w kwocie 100 zł na prąd oraz 80 zł na leki. Na miesiące maj oraz czerwiec miała z kolei również w formie specjalnych zasiłków celowych zaplanowaną pomoc w wysokości po 200 zł na żywność.

Zatem w miesiącu kwietniu, poprzedzającym miesiąc, w którym złożono wniosek o pomoc finansową w postaci specjalnego zasiłku celowego, skarżąca w ocenie Kolegium dysponowała kwotą w wysokości 2307,99 zł w formie pieniężnej, dodatkowo wpłatą z Urzędu Miasta za mieszkanie w wysokości 261,02 zł, a także paczką żywnościową. Organ zaznaczył dodatkowo, że jak wynika z akt sprawy i co przyznaje też strona skarżąca spodziewa się ona przyznania w 2021 r. emerytury ze Szwecji oraz Norwegii w wysokości ok. 2 000 zł. Z drugiej zaś strony jak wskazał pracownik socjalny, A. V. nie wykazuje rzeczywistej chęci współpracy z ośrodkiem pomocy i poprawy swojej sytuacji życiowej, regularnie występuje po pomoc, zapowiada kiedy przyjdzie następnym razem, dyktuje terminy wypłat swoich świadczeń, żąda, popędza oraz jawnie okazuje niezadowolenie. Skarżącą nie interesują inne formy pomocy jak np. klub seniora, czy gotowe obiady. Od roku nie zmienia postępowania w sprawie m.in. wielokrotnych wpłat za prąd, marnując w ten sposób systematycznie kwotę w wysokości ok. 30 zł miesięcznie.

Kolegium mając na uwadze powyższe oceniło, że pomimo iż sytuacja strony jest trudna – z uwagi na posiadane przez stronę schorzenia oraz ograniczone zasoby materialne – to jednak wydana względem niej decyzja o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego została podjęta zgodnie z prawem i przy uwzględnieniu stanu faktycznego występującego w sprawie.

W tym zakresie Kolegium zaznaczyło przede wszystkim, że sytuacja strony nie może być uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek" w myśl art. 41 pkt 1 u.p.s., ponieważ jak wynika z akt sprawy, skarżąca otrzymuje comiesięczne, stałe środki finansowe w wysokości 1166,71 zł - tj. otrzymuje emeryturę w wysokości 689,85 zł, ma przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 261,02 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Co więcej, jak wynika z akt sprawy - w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku - skarżąca dysponowała kwotą w wysokości ok. 2 307 zł, a tym samym należało stwierdzić, iż posiadane środki finansowe umożliwiały zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych we własnym zakresie.

Jednocześnie podkreślono, że z art. 3 ust. 4 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna zależy nie tylko od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, ale także od aktualnej sytuacji finansowej ośrodka pomocy społecznej. Ośrodek ten ma bowiem w założeniu objąć pomocą wszystkich, którzy spełniają warunki do jej otrzymania i oczywiste jest, że udzielając pomocy, musi uwzględnić swoje możliwości finansowe. Organ bezpośrednio zajmujący się rozdziałem środków z tytułu pomocy społecznej jest zatem najlepiej zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego, ale także w możliwościach finansowych, pozwalających na zaspokojenie tych potrzeb. W sytuacji, gdy środki przekazywane z budżetu nie wystarczają dla wszystkich potrzebujących, rzeczą właściwych organów jest wyważenie przyznawania tych środków wszystkim potrzebującym. Ponadto Kolegium wskazało, iż ośrodek pomocy społecznej zobowiązany jest zaspokajać najbardziej pilne i konieczne potrzeby mieszkańców i w pierwszej kolejności potrzeby osób, które m.in. pozbawione są jakiegokolwiek dochodu, czy osobom bezdomnym. Ośrodek Pomocy Społecznej wykonujący zadania pomocy społecznej obowiązany jest zatem udzielić wsparcia wszystkim osobom tego wymagającym i spełniającym warunki określone w ustawie o pomocy społecznej. Ponadto musi tak dysponować posiadanymi środkami finansowymi, aby każdy potrzebujący pomocy został nią objęty. Pomoc społeczna nie dysponuje jednak wystarczającymi środkami finansowymi, aby udzielić wszechstronnej i pełnej pomocy osobom w trudnej sytuacji bytowej. W tym zakresie wskazano, że jak wynika z akt sprawy MOPS w Gdyni w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 31 maja 2021 r. na przyznanie zasiłków celowych dysponował kwotą w wysokości 172 540,84 zł, dokonując jednocześnie jej rozdziału między 649 udzielonych świadczeń.

A. V. wniosła we wrześniu 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 sierpnia 2021 r., nr SKO Gd/3057/21, wydaną w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego.

W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że jest osoba samotną, nie ma żadnego wsparcia finansowego, potrzebuje leków z uwagi na liczne schorzenia. Skarżąca zaznaczyła w skardze, że od trzech miesięcy nie dostała wsparcia na leki. Jednocześnie skarżąca wyraziła niezadowolenie, że w miesiącu złożenia skargi (wrzesień 2021 r.) otrzymała z MOPS jedynie 150 zł wsparcia na jedzenie, leki i prąd. Wskazała, że do stycznia 2021 r. otrzymywała wsparcie z MOPS, ale to się zmieniło i skarżąca przyznawaną jej teraz pomoc jest zmuszona traktować jako "żarty ze strony MOPS" oraz obawia się, że z powodu zbyt małego wsparcia będzie głodna. Skarżąca podkreśla, że 100 zł wsparcia na żywność na cały miesiąc nie starczy nawet na chleb, a co dopiero na rachunki, które opłaca jak zadeklarowała w kwocie 1 300 zł. Strona podniosła końcowo, że z uwagi na swoją sytuację musiała wyzbyć się posiadanego majątku poprzez sprzedaż biżuterii w lombardzie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.:Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. dalej jako "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Jak wskazano wyżej, jedynym kryterium oceny postępowania administracyjnego i wydanych w jego ramach decyzji jest bowiem tylko kryterium zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie ma tym samym kompetencji do oceny zgodności zaskarżonych aktów z zasadami współżycia społecznego.

Orzeczenia Sądu nie mogą też zastępować merytorycznych rozstrzygnięć wydawanych w danej sprawie przez uprawnione organy administracji.

Przedmiotem kontroli Sądu strona skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 sierpnia 2021 r., nr SKO Gd/3057/21, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 18 maja 2021 r., nr 007334/REJON4/2021 o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego na zakup energii i leków.

Tytułem wstępu Sąd zaznacza, że przedmiotowej kontroli nie podlega więc zgodność z prawem innych wydanych wcześniej lub później względem strony rozstrzygnięć w przedmiocie specjalnych zasiłków celowych podjętych w odrębnych postępowaniach w związku ze zgłoszonymi przez stronę w innym czasie, jak i w innym zakresie potrzebami.

Postępowanie w sprawie zainicjował wniosek A. V. z dnia 6 maja 2021 r. poprzez który wystąpiła ona o przyznanie pomocy finansowej, a więc zasiłku celowego "na prąd i leki". W przedmiotowej sprawie ocenie Sądu podlegają zatem tylko te rozstrzygnięcia organów pomocy społecznej, które wydano w wyniku rozpatrzenia tego właśnie wniosku.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ponieważ zawarte w art. 39 wyliczenie ma charakter otwarty ("w szczególności") należy uznać, że w formie zasiłków celowych mogą być zatem wspierane przez pomoc społeczną wszystkie niezbędne potrzeby bytowe, gdzie potrzeba zakupu leków została wprost wymieniona przez ustawodawcę jako bezspornie mieszcząca się w tym pojęciu. Za tego rodzaju potrzebę, choć nie została ona bezpośrednio wymienioną przez ustawodawcę, należy w ocenie Sądu uznać też energię dostarczaną i użytkowaną w zajmowanym przez wnioskodawcę mieszkaniu.

W przedmiotowej sprawie sam rodzaj zgłoszonych potrzeb nie wykluczał przyznania pomocy. Szczególnie, że organy nie kwestionowały i jest to okoliczność bezsporna, że skarżąca jest osobą mającą problemy ze zdrowiem i przyjmuje w związku z tym określone leki. Zgłoszona przez skarżącą potrzeba dotycząca energii elektrycznej również nie była kwestionowana sama w sobie jako mieszcząca się w pojęciu niezbędnych potrzeb, na wsparcie których może być przyznany zasiłek celowy.

Ponieważ w przedmiotowej sprawie sytuacja skarżącej była organom znana, jak też sama skarżąca nie kwestionowała, że w miesiącu przedającym złożenie wniosku, to jest w kwietniu 2021 r. osiągała określony pułap dochodów z emerytury z ZUS w kwocie 689,85 zł, z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł i dodatku mieszkaniowego w kwocie 261,02 zł, a zatem w łącznej wysokości 1 166,71 zł, organy zasadnie rozważyły możliwość przyznania wnioskodawczyni wnioskującej o zasiłek celowy – specjalnego zasiłku celowego.

Zasadnie uwzględniono bowiem, że w oparciu o art. 8 u.p.s. zasiłek celowy jako świadczenie pieniężne jest zależne od kryterium dochodowego, jednak za wyjątkiem określonym w art. 41 u.p.s, dotyczącym tzw. specjalnego zasiłku celowego.

Jak wynika z treści art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, co do zasady, przysługuje:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",

2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",

3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"

- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - 15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawało jakiego rodzaju dochody uzyskuje skarżąca oraz że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podkreślenia wymaga, że ustalenia organów w tym zakresie zostały poczynione na podstawie zweryfikowanych w toku aktualizacji wywiadu środowiskowego oświadczeń samej skarżącej i przełożonych przez nią dokumentów. Skoro poza sporem pozostawało, że dochód wnioskodawczyni wyniósł w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku 1 166,71 zł, przekroczył on obowiązujące w tamtym czasie dla osoby samotnie gospodarującej kryterium dochodowe (701 zł)

Dostrzec zatem trzeba, że pomoc społeczna przyznawana w formie świadczeń pieniężnych jest co do zasady skierowana do osób najuboższych, które osiągają dochody poniżej określonego przez ustawodawcę kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe w przypadku skarżącej rodziny skarżącego zostało zaś znacznie przekroczone. W takiej sytuacji pomoc społeczna w formie świadczenia pieniężnego mogła być zaś przyznana jedynie wyjątkowo, czego wyrazem jest regulacja zawarta w art. 41 u.p.s., stanowiącym wyjątek od ogólnej reguły z art. 8 u.p.s.

Zgodnie z art. 41 ust. 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Oznacza to, że rozpatrując możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego organ ma obowiązek rozważyć, czy dotyczy on niezbędnej potrzeby życiowej, o której mowa w art. 39 u.p.s., ale przede wszystkim czy sytuację wnioskodawcy, który z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego generalnie znajduje się poza gronem osób uprawnionych do wsparcia z pomocy społecznej, można uznać za "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 u.p.s.

Z samej konstrukcji wskazanego przepisu wynika więc, że choć ustawodawca ustanowił bardzo niski próg dla kryterium dochodowego wyznaczającego granice ubóstwa, którego przekroczenie umożliwia skorzystanie z pomocy społecznej w jej podstawowych formach, to w przypadku specjalnych form pomocy społecznej (jakim jest zasiłek celowy przyznawany pomimo osiągania dochodów powyżej kryterium dochodowego) sama trudna sytuacja finansowa wnioskodawcy nie może być uznawana za wystarczający argument dla przyznania świadczenia. Już bowiem z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, w tej płaszczyźnie sytuacja wnioskodawcy nie ma przymiotu szczególnie uzasadnionej w stosunku i porównując ją z sytuacją osób, do których generalnie skierowana jest pomoc społeczna, a więc uzyskujących dochody poniżej pułapu określonego przez art. 8 u.p.s.

Dla stwierdzenia szczególnie uzasadnionego przypadku konieczne jest zatem wystąpienie dodatkowych, istotnych okoliczności, co zasadnie zostało stwierdzone przez organy orzekające w przedmiotowej sprawie. O tym zatem czy w sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 ust. 1 u.p.s. decydują indywidualne okoliczności każdej sprawy.

W orzecznictwie przyjmuje się, na co zwrócono także uwagę w zaskarżonej decyzji, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyroki NSA: z dnia 18 maja 2020 r., sygn. I OSK 1557/19 oraz z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 711/17).

Specjalny zasiłek celowy powinien zatem być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

Dodatkowo ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania specjalnego zasiłku celowego nie oznacza też, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. Rozstrzygnięcie w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest bowiem w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść wskazanych wyżej przepisów u.p.s., w których ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany".

Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma więc ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja uznaniowa winna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji materialnej i dochodowej oraz potrzeb wnioskodawcy oraz o analizę tej sytuacji w odniesieniu do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 8 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 4/22).

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że decyzja o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup leków i energii została podjęta po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego sprawy. Organy wzięły pod uwagę sytuację dochodową, zdrowotną, życiową i mieszkaniową A. V., a także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Uwzględniły także, że skarżąca pomimo dochodu powyżej kryterium dochodowego, systematycznie występuje o przyznanie jej pomocy społecznej i w ramach możliwości ośrodka pomoc ta jest jej udzielana. W tym zakresie wskazano, że wnioskodawczyni przyznano wcześniej specjalny zasiłek celowy na kwiecień 2021 r. na prąd w wysokości 100 zł na oraz na leki w wysokości 80 zł, a na żywność w kwocie po 200 zł na miesiące kwiecień, maj i czerwiec 2021 r. Uwzględniono także, że w kwietniu 2021 r. skarżąca otrzymała dodatkowe środki do dyspozycji, to jest tzw. trzynastą emeryturę w kwocie 1022,30 zł. Zaznaczono też, że wnioskodawczyni zrezygnowała przy tym z pomocy rzeczowej w postaci paczki z banku żywności, nie jest też zainteresowana żadnymi innymi niż finansowe formami pomocy.

Dostrzec przy tym należy, że skoro jedyną możliwą formą pomocy w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego jest przyznawanie specjalnego zasiłku celowego, instytucja ta nie może być nadużywana. Nawet w przypadku utrzymujących się kłopotów finansowych danej osoby, nie może więc ona wymagać, aby tego rodzaju pomoc była jej przyznawana comiesięcznie, jeżeli możliwości ośrodka są ograniczone i jest wiele osób znajdujących się w trudniejszej sytuacji materialnej. Dla tego rodzaju systematycznej pomocy dedykowane są bowiem innego rodzaju świadczenia w postaci zasiłku stałego, który może być jednak przyznany tylko w przypadku dochodu poniżej kryterium dochodowego.

Zdaniem Sądu organy nie naruszając granic uznania administracyjnego prawidłowo uznały, że w tej sprawie nie zaistniały podstawy do przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika z art. 2 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jest to jednak instytucja, która wspiera osoby i rodziny w ściśle określonych formach i pod określonymi warunkami, gdzie podstawowym kryterium otrzymania pomocy jest osiąganie dochodów poniżej kryterium dochodowego. Jeżeli zaś dochody tych podmiotów są wyższe, a pomimo to nie są w stanie przezwyciężyć swojej trudnej sytuacji samodzielnie, pomoc może być przyznana jedynie wyjątkowo i nie może przybierać formy stałego, comiesięcznego wsparcia finansowego. Z akt sprawy wynika, że organy pomocy społecznej monitorowały sytuację skarżącej w związku z tym, że regularnie zgłasza się ona po pomoc. Dokonując aktualizacji wywiadu środowiskowego w związku z wnioskiem skarżącej z dnia 6 maja 2021 r. nie ustaliły one zaś jednocześnie, aby w czasie który upłynął od wcześniejszego kontaktu pracownika socjalnego ze skarżącą doszło do istotnych zmian w zakresie jej sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej, zawodowej i zdrowotnej. W sprawie nie stwierdzono zatem, aby zaistniały jakiekolwiek zmiany mogące być postrzegane w kategorii "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jednocześnie wskazywano, że skarżąca posiadała środki finansowe, które mogła przeznaczać na zgłoszone potrzeby (leki, energia). Często jednak posiadane środki wydatkuje na potrzeby, których nie można uznać za niezbędne (dodatkowe media, papierosy). Jednocześnie nie przyjmuje od ośrodka proponowanej pomocy rzeczowej, lub z niej rezygnuje, jak też nie wdraża proponowanych przez pracowników socjalnych rozwiązań mogących poprawić jej sytuację finansową.

Sąd pragnie podkreślić, że nie kwestionuje, iż sytuacja finansowa i życiowa skarżącej jest trudna. Jednakże Sąd, jak wskazano powyżej, w ramach swoich kompetencji może jedynie badać legalność decyzji administracyjnej, a więc jej prawidłowość w kontekście przepisów prawa. Te z kolei nakazują organom pomocy społecznej wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Obowiązek pomocy społecznej wspierania osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby, nawet te konieczne. Stanowi o tym art. 3 ust. 4 u.p.s. który jednoznacznie wskazuje, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Nie kwestionując trudnej sytuacji skarżącej Sąd podziela zatem dokonaną przez organy administracji ocenę, że nie spełnia ona przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s.

Rozważenie przez organy, czy w sprawie mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o którym mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s. zostało dokonane z zachowaniem przepisów procedury, w szczególności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające zmierzające do ustalenia rzeczywistej sytuacji skarżącej, a także możliwości przyznania jej wnioskowanej pomocy w granicach zakreślonych przez art. 41 u.p.s. w zw. z art. 3 ust. 4 u.p.s. Odzwierciedlenie tych ustaleń znalazło swoje odbicie w uzasadnieniu ich decyzji, w których ujęto informacje wynikające z aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz przedłożonych przez skarżącą oraz pracownika socjalnego oświadczeń i dokumentów źródłowych. Poza wskazaniem, że strona ma trudną sytuację finansową oraz że skarżąca jest osobą mającą problemy ze zdrowiem, nie wskazano bowiem żadnych innych okoliczności mających stanowić argument za przyznaniem specjalnego zasiłku celowego. Argumenty te zostały zaś przez organy dostrzeżone i nie zostały pominięte.

W tym zakresie wzięto w pierwszej kolejności pod uwagę, że w przedmiotowej sprawie zarówno przez wnioskodawcę, jak i organy było podkreślane, że sytuacja skarżącej od dłuższego czasu nie uległa zmianie oraz jest znana organom pomocy społecznej w związku z kierowanymi do nich przez skarżącą systematycznie wnioskami o pomoc. W tym kontekście na uwagę zasługuje, że wnioski te w miarę możliwości ośrodka pomocy społecznej były w przeszłości uwzględniane i skarżąca nie była pozostawiona bez wsparcia i pomocy ze strony Państwa, otrzymując tak świadczenia pieniężne, jak i rzeczowe.

Po drugie, uznanie administracyjne w ramach którego przyznawane są zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań. Środki na pomoc społeczną bowiem muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych. Ocena taka została w sprawie dokonana.

Przede wszystkim zaś w kontekście zarzutów skargi, podkreślenia wymaga, że wnioskowana przez skarżącą pomoc z uwagi na konstrukcję art. 41 ust. 1 w powiązaniu z art. 8 u.p.a. nie może mieć charakteru pomocy gwarantowanej, w tym comiesięcznej, nawet jeśli sytuacja finansowa wnioskodawczyni jest trudna. Jak Sąd zaakcentował już wyżej, sama trudna sytuacja finansowa wnioskodawczyni uzyskującej dochód powyżej kryterium dochodowego z art. 8 u.p.s. jest bowiem niewystarczająca do uznania tej sytuacji za "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).