Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 699/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Koziński, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak, Asesor WSA Grzegorz Potiopa (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Aleksandra Milczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi G. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr 1001-IEE.7192.235.2024.5.AG w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz skarżącego kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 699/24

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej także: DIAS), po rozpatrzeniu odwołania G. N. (dalej także: Strona lub Skarżący), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bełchatowie (dalej także: NUS) z 25 lipca 2024 r. w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Jak wynika z zaskarżonego postanowienia NUS wystawił wobec Strony m.in. tytuł wykonawczy nr [...] z 24 listopada 2020 r., obejmujący zaległości w podatku od towarów i usług za okres od sierpnia do listopada 2014 roku. Podstawą wystawienia ww. tytułu wykonawczego była decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bełchatowie z 23 czerwca 2020 r.

NUS skierował do P. S.A. - przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego Ognivo - zawiadomienie z 25 listopada 2020 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Ww. zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego Skarżący odebrał w dniu 1 grudnia 2020 r.

W wyniku zastosowanego środka egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne, tj. opłata za czynność egzekucyjną i opłata manipulacyjna.

W dniu 3 grudnia 2020 r. oraz 8 grudnia 2020 r. dłużnik zajętej wierzytelności przekazał - tytułem realizacji zajęcia - środki pieniężne na konto organu egzekucyjnego. Wpłaty te nie pokryły w całości dochodzonych od Strony zaległości w podatku od towarów i usług.

Na podstawie wniosku Skarżącego, decyzją z 18 grudnia 2020 r. NUS rozłożył spłatę zaległości podatkowych Strony (w tym należności objętych tytułem wykonawczym nr [...]) na raty.

Postanowieniem z 21 grudnia 2020 r. organ egzekucyjny zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne, z uwagi na zawarty układ ratalny.

Pismem z 23 kwietnia 2021 r. organ egzekucyjny poinformował Skarżącego, że od 20 lutego 2021 r., w wyniku nowelizacji przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uległa zmniejszeniu wysokość opłaty manipulacyjnej naliczonej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym m.in. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Skarżący został również poinformowany o pozostałej do uregulowania kwocie kosztów egzekucyjnych, tzn. w wysokości 42 767,79 zł.

Strona w dniu 28 kwietnia 2021 r. przekazała - przelewem bankowym - na konto organu egzekucyjnego wskazaną wyżej kwotę kosztów egzekucyjnych.

Zawiadomieniem z 1 lipca 2024 r. organ egzekucyjny poinformował pełnomocnika Strony o wysokości należnych kosztów egzekucyjnych dotyczących tytułu wykonawczego z 24 listopada 2020 r. nr [...].

Pismem z 3 lipca 2024 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, o których mowa w ww. zawiadomieniu.

W dniu 25 lipca 2023 r. NUS wydał postanowienie o wysokości kosztów egzekucyjnych, które powstały w zakończonym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z 24 listopada 2020 r. nr [...]. W uzasadnieniu ww. postanowienia, organ egzekucyjny określił wysokość kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 11 776,89 zł.

Skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie.

Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2024 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie NUS w sprawie kosztów egzekucyjnych w kwocie 11.776,89 zł, które powstały w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z 24 listopada 2020 r. nr [...].

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowała się linia orzecznicza w zakresie pobierania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r). Zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych, opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym rachunku bankowym są środki pieniężne.

W postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, a nie sam rachunek bankowy, jako narzędzie oszczędnościowo-rozliczeniowe. W konsekwencji skuteczne zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych jest możliwe, gdy na rachunku zobowiązanego znajdują się dostępne środki pieniężne należące do dłużnika (por. np. wyroki NSA: z 12.02.2019 r. sygn. akt II FSK 3379/18, z 19.02.2019 r. sygn. akt II FSK 589/17, z 30.05.2019 r. sygn. akt II FSK 613/19, z 8.10.2019 r. sygn. akt I GSK 1332/18, z 8.10.2019 r. sygn. akt I GSK 1377/18, z 14.11.2019 r. sygn. akt I GSK 2918/18, z 16.06.2020 r. sygn. akt I GSK 533/20, z 30.07.2020 r. sygn. akt I GSK 836/20, z 10.12.2020 r. sygn. akt I GSK 1435/20, z 3.02.2021 r. sygn. akt III FSK 2531/21).

Powyższe oznacza, że opłata egzekucyjna nie może być naliczona wówczas, gdy nie nastąpi faktyczne zajęcie jakichkolwiek środków na rachunku bankowym, czyli gdy mamy do czynienia z tzw. "pustym" rachunkiem bankowym.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, że doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Na zajętym rachunku bankowym były bowiem środki pieniężne (środki te zostały przekazane organowi egzekucyjnemu). Zauważamy, że dla skuteczności zajęcia, a w konsekwencji dla powstania kosztów egzekucyjnych nie ma przy tym znaczenia, czy wierzytelność będąca na rachunku bankowym w dniu zajęcia, wystarczała na pokrycie wszystkich dochodzonych należności objętych zawiadomieniem o zajęciu. Naliczenie kosztów egzekucyjnych od takiej czynności było zatem zasadne, a ich wysokość określona przepisami prawa.

DIAS odnosząc się z kolei do zarzutu, że organ egzekucyjny nie uwzględnił zaleceń Trybunału Konstytucyjnego, zawartych w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, wyjaśnił że w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej m.in. przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określały maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny jednocześnie stwierdził, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Wykonując wyrok Trybunału Konstytucyjnego, ustawodawca ustawą z 4.07.2019 r., zmienił przepisy dotyczące kosztów egzekucyjnych w sposób kompleksowy. Ustalił nowe zasady naliczania i poboru kosztów egzekucyjnych. Ustalono maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej w kwocie 40 000 zł oraz wprowadzono opłatę manipulacyjną w wysokości 40 zł i 100 zł. Ww. kwoty dotyczą opłaty za czynności egzekucyjne, które naliczane są oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego oraz dotyczą opłaty manipulacyjnej objętej każdym tytułem wykonawczym. Ustawodawca wprowadził zatem górną granicę wspomnianych opłat, co było główną przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

W odniesieniu do kosztów egzekucyjnych naliczonych na podstawie przepisów obowiązujących do 19 lutego 2021 r. niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przez zobowiązanego, wprowadzono zasadę, że stosuje się przepisy dotychczasowe z ograniczeniem wysokości opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynności egzekucyjne, tj. odpowiednio 100 zł i 40 000 zł.

Za nietrafione DIAS zatem uznał twierdzenie pełnomocnika o naruszeniu przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez pominięcie wytycznych Trybunału Konstytucyjnego. Stwierdził, że organ egzekucyjny w analizowanej sprawie uwzględnił nowe unormowania prawne i przeliczył - wg zasad ustawy zmieniającej - koszty egzekucyjne, które powstały w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Organ egzekucyjny - poprzez ich zastosowanie - pomniejszył opłatę manipulacyjną z kwoty 2 335,03 zł do kwoty 100 zł, o czym Skarżący został poinformowany pismem z 23 kwietnia 2021 r.

Jednocześnie DIAS wskazał, że tylko do tej części kosztów można było zastosować znowelizowane przepisy. Ponieważ opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie przekroczyła maksymalnej kwoty (40 000 zł), to nie uległa ona zmianie.

Oznacza to, że koszty egzekucyjne zostały zatem ustalone zgodnie z przepisami ustawy zmieniającej, gdyż ograniczono je, uwzględniając unormowania dotyczące ich maksymalnej wysokości. Natomiast miarkowanie tych opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma w naszej ocenie, uzasadnienia prawnego - naliczone opłaty mieszczą się bowiem w granicach kwot wskazanych w przepisach przejściowych.

Pismem z dnia 3 października 2024 r. pełnomocnik Strony wniósł - za pośrednictwem DIAS - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie ostateczną. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

- naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 6, art. 7 oraz art. 11 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.,) w związku z art. 190 ust. 1 oraz art. 3 Konstytucji RP, poprzez akceptację braku zbadania rzeczywistych nakładów pracy oraz wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych, co w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14 jawi się jako kluczowe przy określaniu ich wysokości (kosztów egzekucyjnych);

- naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., przez akceptację działania organu naliczającego koszty egzekucyjne sprzecznego z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14, a także licznymi wyrokami sądów administracyjnych, przejawiającym się poprzez określenie kosztów egzekucyjnych o niewymiernej do podjętych czynności wysokości;

- naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w związku z art. 7 ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, (dalej jako Ustawa zmieniająca) oraz art. 8 Ustawy zmieniającej w związku z art. 6 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez akceptację przekroczenia ustawowego limitu kosztów egzekucyjnych przez organ naliczający koszty egzekucyjny, który naliczył w sumie koszty w wysokości 65 781,00 zł pomimo, iż poprzez instrumentalne wykorzystanie przepisów próbował wykazać on, iż kwota ta to 11 776,89 zł;

- naruszenie art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez pobranie kosztów egzekucyjnych o niewspółmiernej do podjętych czynności wysokości, a konkretnie braku takich czynności.

Wobec powyższego pełnomocnik Skarżącego wniósł o:

- uchylenie skarżonego postanowienia z dnia 22 sierpnia 2024 r. wydanego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bełchatowie z dnia 25 lipca 2024 r. w całości;

- przeprowadzenie rozprawy w celu umożliwienia Stronie przedłożenia swoich racji bezpośrednio Sądowi;

- zasądzenie od Strony przeciwnej kosztów postępowania sądowego, wraz z kosztami zastępstwa świadczonego przez doradcę podatkowego, stosownie do norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Strony wskazał, że w niniejszej sprawie bezsporna jest konieczność zastosowania przepisów u.p.e.a., tj. przed wprowadzeniem prze ustawodawcę limitu maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej Wynika to bowiem z faktu, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego, który wystawiono i doręczono przed dniem 20 lutego 2021 r. - przed dniem wejścia życie zmian w ustawie, a zostało zakończone 2 sierpnia 2023 r., a zatem już w czasie obowiązywania zmian.

Pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że dnia 25 listopada 2020 r. NUS w związku z decyzją wymiarową z dnia 23 czerwca 2020 r., dokonał zajęcia wierzytelności na rachunku P.1 Strony w P. S.A w związku z tytułami wykonawczymi o numerach:

. [...],

. [...],

. [...],

. [...],

. [...],

. [...],

. [...],

. [...].

NUS w dniu 18 grudnia 2020 roku wydał w stosunku do należności związanych z powyższymi tytułami wykonawczymi decyzję ratalną, którą rozłożył na raty całe zobowiązanie podatnika, wskutek czego postępowanie egzekucyjne uległo zawieszeniu.

W dniu 18 listopada 2021 roku wydana została następna zmieniająca decyzję ratalną z 18 grudnia 2020 r., która rozłożyła na raty zaległość z dwunastej raty ustanowionej pierwotną decyzją. Następnie 9 grudnia 2022 roku NUS wydał decyzję o zmianie decyzji z 18 listopada 2021 r, która rozłożyła na raty zaległość z dwunastej raty ustanowionej poprzedzającą ją decyzją. Wskutek czego Podatnik do dnia sporządzania

niniejszej skargi regularnie spłaca przedmiotowe zobowiązania.

W dniu 23 kwietnia 2021 r. organ wydał zawiadomienie informujące o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w prowadzonym i zakończonym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 24 listopada 2020 r. o numerze [...]. Następnie, w dniu 3 lipca 2024 r. Strona wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w tym samym zakresie. Kolejno organ I instancji 25 lipca 2024 r. wydał postanowienie (, w którym poinformował, że: "Na zajętym rachunku znajdowały się środki finansowe, zatem istniały podstawy do naliczenia i pobrania kosztów egzekucyjnych w kwocie 11 776,89 zł w tym: opłata manipulacyjna - 100,00 zł, opłata za czynność egzekucyjną - 11 676,89 zł. Koszty egzekucyjne zostały uregulowane w całości 28.04.2021 (...)".

Pełnomocnik Skarżącego wskazał, że w efekcie wydania decyzji ratalnej zaległość Podatnika, na którą opiewa tytuł wykonawczy z 24 listopada 2020 r., została rozłożona na raty, a tym samym wskutek zawieszenia postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie dokonał zajęcia na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego żadnej, nawet najmniejszej kwoty. NUS nie dokonał żadnego przelewu wierzytelności z rachunku Strony. Zatem wydany został tytuł wykonawczy, jednakże nie był on podstawą do przelewu jakiejkolwiek wierzytelności.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności - art. 145 § 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej także: p.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy, należy podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1665/06 - dostępny, tak jak inne orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii prawidłowości określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających skarżącego, w szczególności w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1244).

Zdaniem Strony organy naliczyły koszty egzekucyjne sprzecznie z ww. orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, poprzez określenie kosztów egzekucyjnych w wysokości niewymiernej do podjętych czynności i akceptację braku zbadania rzeczywistych nakładów pracy oraz wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych.

DIAS w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że określając wysokość kosztów egzekucyjnych uwzględniły obowiązujące w tym czasie przepisy u.p.e.a. i zapisy ustawy zmieniającej z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, będącej konsekwencją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14.

W tak zakreślonym sporze wyjaśnić należy, że ww. wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. TK orzekł, orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Dostrzec trzeba, że Trybunał Konstytucyjny nie uchylił przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ani przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a., a jak potwierdzają argumenty uzasadnienia omawianego wyroku, główną przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności ww. przepisów był brak górnych granic omawianych opłat. Co więcej lektura uzasadnienia omawianego orzeczenia jasno wskazuje, że zdaniem Trybunału Konstytucyjnego nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Dalej Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Końcowo, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Realizując wskazania zawarte w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca uchwalił ustawę z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553 - zmiana przepisów weszła w życie w dniu 20 lutego 2021 r.). W przepisach art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej ustawodawca wprowadził bowiem górne granice omawianych opłat.

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy, przypomnieć trzeba, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 24 listopada 2020 r. nr [...], który został wystawiony i doręczony przed 20 lutego 2021 r., tj. przed dniem wejścia w życie powyższych zmian, a zostało zakończone już po 20 lutego 2021 r. Oznacza to, że w niniejszym postępowaniu, w kwestii zasad naliczania i poboru kosztów egzekucyjnych zastosowanie znajdą przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., z uwzględnieniem przepisów, tj. art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej.

Jak trafnie wyjaśnił organ odwoławczy, na koszty egzekucyjne składają się: opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym. Co do zasady koszty te obciążają zobowiązanego i przypadają na rzecz organu egzekucyjnego, który dokonał określonych czynności egzekucyjnych (art. 64c § 1 u.p.e.a.).

W niniejszej sprawie opłata za czynności egzekucyjne w wysokości 11.676,89 zł została określona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. zgodnie z którym organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Jednocześnie organy zasadnie uwzględniły zapis art. 8 ustawy zmieniającej, który stanowi w ust. 1, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40.000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40.000 zł. W ust. 2 sprecyzowano zasady określania opłaty za czynności egzekucyjne w przypadku jej częściowego wyegzekwowania lub zapłacenia w wysokości niższej niż 40.000 zł. Ponadto w ust. 3 przyjęto, że nie pobiera się opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 40.000 zł.

Z kolei w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Organy określając przedmiotową opłatę na potrzeby niniejszej sprawy uwzględniły, iż zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. W kolejnym ustępie tego artykułu sprecyzowano zasady określania opłaty manipulacyjnej w przypadku jej częściowego wyegzekwowania lub zapłacenia w wysokości niższej niż 100 zł (ust. 2). Natomiast w jego ust. 3 wskazano, że nie pobiera się opłaty manipulacyjnej, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł. W następstwie uwzględnienia przywołanej regulacji ustawy zmieniającej organy prawidłowo pomniejszyły pierwotną wysokość opłaty manipulacyjnej do kwoty 100 zł, o czym Skarżący został poinformowany pismem z dnia 23 kwietnia 2021 r.

Mając na uwadze zarzuty i argumenty skargi, Sąd zgadza się również ze stanowiskiem organu, który wskazując na ugruntowaną linię orzeczniczą w zakresie pobierania opłaty egzekucyjnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. stwierdził, że opłata egzekucyjna nie może być naliczona wówczas, gdy nie nastąpi faktyczne zajęcie jakichkolwiek środków na rachunku bankowym, czyli gdy mamy do czynienia z tzw. "pustym" rachunkiem bankowym. Sąd, w składzie rozpoznającym sprawę, podziela zapatrywania prezentowane w orzecznictwie, wskazujące na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej, w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Stanowisko takie od 2019 r. zyskało zdecydowaną dominację, a wręcz stało się poglądem wyrażanym już jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 882/19 i wyroki NSA z dnia 24 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 723/20, z dnia 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19; z dnia 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3379/18).

Niemniej - na podstawie przedstawionych przez organ akt sprawy - trudno jest ustalić czy z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie. Gołosłowne są zatem twierdzenia DIAS zawarte w zaskarżonym postanowieniu (strona 7), zgodnie z którymi: "Z materiału dowodowego zgromadzonego w Pana sprawie jednoznacznie wynika, że doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Na zajętym rachunku bankowym były bowiem środki pieniężne (środki te zostały przekazane organowi egzekucyjnemu). Zauważamy, że dla skuteczności zajęcia, a w konsekwencji dla powstania kosztów egzekucyjnych nie ma przy tym znaczenia, czy wierzytelność będąca na rachunku bankowym w dniu zajęcia, wystarczała na pokrycie wszystkich dochodzonych należności objętych zawiadomieniem o zajęciu".

Z treści zaskarżonego postanowienia nie sposób ustalić czy do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego doszło na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 24 listopada 2020 r. nr [...], czy też na podstawie innego tytułu wykonawczego (jednego z ośmiu wymienionych w skardze) oraz jaka dokładnie kwota została wyegzekwowana na podstawie tego tytułu wykonawczego.

Sąd jednocześnie zauważa, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie mają rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2022 r. sygn. akt III FSK 283/21 (ONSAiWSA 2023/4/54). NSA - odnosząc się do problematyki ustalania kosztów egzekucyjnych w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 31/14 - stwierdził, że: "Należy określić podstawę prawną egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej (...), którą mogą stanowić tylko i wyłącznie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu i czasu sprawy, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, jeżeli zostały one ustawowo przewidziane, następnie ustalić egzekucyjny stan faktyczny sprawy, na który składają się poniesione wydatki za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środka egzekucyjnego/środków egzekucyjnych przy egzekwowaniu określonych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym. Dopiero niezbędnie ukonkretnione, jednoznaczne odtworzenie i przedstawienie egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego umożliwi ocenę zastosowania w indywidualnej sprawie odpowiednich regulacji prawa o opłatach egzekucyjnych - w relacji do wymogów i standardów prawnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Ocena ta może natomiast stanowić następnie podstawę rozważenia uzasadnienia zastosowania i legalności zastosowania danego - indywidualnego obliczenia wysokości opłaty, jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty została określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem składników/okoliczności wymienionego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie. (...) Jeżeli organy egzekucyjne decydują się na jedną z metod określania kosztów i opłat w postępowaniu egzekucyjnym, to mogą i powinny to uczynić dopiero po ustaleniu i zbadaniu stanu danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej i na podstawie realiów tej sprawy."

Oznacza to, że formalnoprawne uzasadnienie zastosowania określonej metody obliczenia opłat, o których stanowi art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. - w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r., nie jest tożsame z uzasadnieniem adekwatności tej metody do danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej, które jest niezbędne dla zgodnego z prawem określenia wysokości opłaty od czynności egzekucyjnej (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt III FSK 1436/23 oraz z 20 grudnia 2022 r. sygn. akt III FSK 1256/21).

Sąd zatem stwierdza, że zaskarżone postanowienie DIAS nie odpowiada wskazanemu przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyrokach standardowi zindywidualizowanej oceny wysokości kosztów egzekucyjnych w relacji do konkretnego stanu faktycznego sprawy.

W zaskarżonym postanowieniu DIAS w ogóle nie odniósł się do pracochłonności i czasochłonności czynności związanych z dokonanym zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, w tym nie rozważał, czy związane z dokonanymi czynnościami koszty i opłaty uzasadniały określne przez organ koszty egzekucyjne. Wskazał jedynie na stronie 8 zaskarżonego postanowienia, że koszty egzekucyjne zostały ustalone zgodnie z przepisami ustawy zmieniającej, gdyż ograniczono je, uwzględniając unormowania dotyczące ich maksymalnej wysokości. Natomiast miarkowanie tych opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego - naliczone opłaty mieszczą się bowiem w granicach kwot wskazanych w przepisach przejściowych.

Tymczasem taki sposób uzasadnienia wysokości kosztów egzekucyjnych nie może być uznany za wystarczający. Sąd wyjaśnia, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 prawidłowe, zgodne z prawem określenie wysokości opłaty od czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej wymaga zrelacjonowania przyjętej metody obliczeń do konkretnego egzekucyjnego stanu faktycznego. Niezbędne jest zatem skonfrontowanie wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych nie tylko do kwoty egzekwowanej należności (i odsetek), ale także uwzględnienie takich czynników, jak: pracochłonność czy czasochłonność podjętych przez organ egzekucyjny czynności. Dopiero zestawienie wartości kosztów egzekucyjnych z dokonanymi czynnościami, stopniem ich skomplikowania i różnorodnością oraz nakładem pracy (determinującymi koszty zrealizowanych przez organ działań), pozwoli ocenić, czy przyjęta przez organ metoda wyliczenia i określona w rezultacie wysokość należnych opłat egzekucyjnych pozostają w racjonalnej zależności i są adekwatne do okoliczności faktycznych danego przypadku.

Dlatego też Sąd stwierdza, że w zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, iż określone w ten sposób koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności, mających na celu wyegzekwowanie należności, wynikających z tytułów wykonawczych, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 2, 107 § 3 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 18, art. 64 § 1 pkt 4 art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Tym samym, uwzględniając skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, organ powinien odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościmi organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu. Opłaty te powinny być przy tym tak obliczone, aby wierzyciel nie odebrał ich jako swoistej kary. Trzeba również zauważyć, że wysokość opłat nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności, jak też stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ powinien uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna, powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednak, organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, istotne jest zachowanie racjonalnej zależności, pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone tak, aby nie można było postawić organowi skutecznego zarzutu pozyskania nieuzasadnionego dochodu.

DIAS powinien również ustalić czy do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego doszło na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 24 listopada 2020 r. nr [...], a jeżeli tak, to jaka kwota z tego tytułu została wyegzekwowana. Powinien również odnieść się do zawartego skardze stanowiska, zgodnie z którym w efekcie wydania decyzji ratalnej zaległość, na którą opiewa tytuł wykonawczy z 24 listopada 2020 r., nr [...] została rozłożona na raty, a tym samym wskutek zawieszenia postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie dokonał zajęcia na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego żadnej, nawet najmniejszej kwoty.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., zasądzając kwotę 597 zł, na którą składa się uiszczony wpis w kwocie 100 zł, 480 zł kosztów zastępstwa prawnego 480 zł i opłata od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

mko