Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1761/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 września 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/857/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza A. z dnia 11 lipca 2023 r. odmawiającej przyznania M. P. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad J. M. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.").

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 15 czerwca 2023 r. skarżąca wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w A. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Z orzeczenia z dnia 29 maja 2023 r. wynika, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, przyczyną niepełnosprawności są choroby układu oddechowego i krążenia (07-S), a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 18 kwietnia 2023 r. Skarżąca dołączyła zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 30 lipca 2010 r. oraz umowę o pracę z 1991 r. Z dołączonej do wniosku informacji wynika, że matka skarżącej ma dwie córki: skarżącą oraz R. G. emerytkę. Matka skarżącej jest wdową. Skarżąca wskazała, że ostatni raz pozostawała w zatrudnieniu 2 października 2022 r. Jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy.

Z oświadczenia skarżącej wynika, że matka cierpi na zawroty głowy, wymaga pomocy przy przemieszczaniu się, utrzymaniu higieny, potrafi jedynie samodzielnie zjeść posiłek, ale we wszystkich innych czynnościach wymaga pomocy. Skarżąca jest jedyną osobą, która może zająć się matką. Siostra skarżącej nie może zajmować się matką z uwagi na częstą nieobecność w kraju. Skarżąca zawiesiła działalność, którą prowadziła od 2009 r. W momencie przyznania świadczenia zobowiązuje się wykreślić działalność z ewidencji.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Dom jest własnością matki, matka mieszka na parterze domu, gdzie do dyspozycji ma dwa pokoje oraz łazienkę z WC. Skarżąca zwiesiła działalność gospodarczą z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki, utrzymuje się z własnych oszczędności oraz emerytury matki. Skarżąca pomaga matce w czynnościach higienicznych, przygotowuje posiłki, podaje leki, załatwia sprawy urzędowe oraz wizyty lekarskie. Matka skarżącej jest osobą starszą, schorowaną i niepełnosprawną. Choruje na zaćmę, niedosłuch, miażdżycę, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze. Matka skarżącej samodzielnie porusza się po domu, ale z uwagi na zawroty głowy wymaga asekuracji. Z wywiadu wynika, że pracownik potwierdza związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Decyzją z dnia 11 lipca 2023 r. Burmistrz A. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu przez nią wieku, o którym mowa w art. 17 ust.1b u.ś.r., a organ związany jest przepisem prawa, a nie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w sposób niekonstytucyjny różnicuje opiekunów osób niepełnosprawnych z uwagi na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki;

- art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. stwierdzono niekonstytucyjność części normy prawnej, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 22 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało, że wadliwe jest uzasadnienie zaskarżonej decyzji, ponieważ w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. niedopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Zdaniem Kolegium w sprawie nie zostały jednak spełnione przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie został wykazany związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowaniem a koniecznością opieki nad matką. Zakres opieki skarżącej nad matką w ocenie Kolegium nie wykracza znacznie poza zakres czynności mieszczących się w ramach funkcjonowania rodziny, wynikających z zasad współżycia społecznego i ciążącego na skarżącej obowiązku alimentacyjnego. Zakres czynności określony przez skarżącą oraz wskazany w wywiadzie środowiskowym nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia przez skarżącą. Dodatkowo skarżąca ma siostrę, w stosunku do której nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji obowiązku alimentacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

- naruszenie zasad postępowania: zasady równości, zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, zasady zaufania do władzy publicznej, tj. art. 32 Konstytucji RP oraz art. 7 i 8 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie przy orzekaniu oraz dokonanie wybiórczej oceny stanu faktycznego przez organ, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ rezygnacja z pracy zarobkowej (prowadzenia własnej działalności gospodarczej) nie nastąpiła w celu sprawowania stałej osobistej opieki nad matką, podczas gdy skarżąca spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., a osoby znajdujące się w analogicznym stanie faktycznym takie świadczenie otrzymały i nadal otrzymują.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że istnieje jednoznaczny związek czasowy pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą a powstaniem konieczności opieki nad matką, uzyskanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jest czasochłonne, nastąpiło po okresie pół roku od objęcia matki stałą opieką przez skarżącą. W ocenie skarżącej zakres opieki nad matką, wynikający ze stanu zdrowia matki, w tym w szczególności pojawiających się zaburzeń równowagi, uniemożliwia zostawienie matki samej, a w rezultacie podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Pismem z dnia 29 marca 2024 r. skarżąca ustosunkowała się do odpowiedzi organu na skargę wskazując, że niezrozumiałe jest dla skarżącej zarzucanie wskazania jako czynności opiekuńczych – sprzątania, prania, prasowania, opłacania rachunków, skoro czynności te są wymienione w urzędowym formularzu, który skarżąca była zobowiązana wypełnić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje

Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie poddają się kontroli Sądu w zakresie przyjętych w nich ustaleń faktycznych, w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji medycznej matki skarżącej (poza orzeczeniem o niepełnosprawności) pozwalającej ustalić stan zdrowia matki skarżącej, zakres wymaganej opieki, co więcej na żadnym etapie postępowania skarżąca nie została wezwana o przedłożenie dokumentów określających stan zdrowia matki, czy wykazania z jakich przyczyn siostra skarżącej nie może sprawować opieki nad matką. W konsekwencji, organy I i II instancji przedwcześnie przyjęły, że skarżąca nie spełnia warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest sprawowanie przez skarżącą opieki nad matką, niesporne jest również, że matka skarżącej ma dwie córki zobowiązane względem niej do alimentacji. Sporne natomiast jest, czy zakres opieki skarżącej nad matką jest tego rodzaju, aby konieczna była rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia, czy przyczyną rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia) była wyłącznie konieczność opieki nad matką, a także czy istnienie siostry zobowiązanej na równi ze skarżącą do alimentacji niepełnosprawnej ma wpływ na ocenę spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Matka skarżącej jest wdową, a zatem skarżąca jest osobą legitymowaną do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica – lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, której zakres wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Należy podkreślić, że zakres opieki, której wymaga osoba niepełnosprawna jest determinowany jej stanem zdrowia, a w rezultacie zakresem czynności opiekuńczych, które są niezbędne dla zapewnienia codziennego funkcjonowania osoby niepełnosprawnej. W ocenie organu II instancji zakres opieki skarżącej nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, organ I instancji nie dokonał żadnych ustaleń w tym zakresie, powołując się jedynie na okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 25 roku życia. Skarżąca w toku postępowania podnosiła, że matka cierpi na zawroty głowy, traci równowagę oraz cierpi na problemy neurologiczne, jednakże w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich, brak jest również informacji na temat zakresu samodzielności matki skarżącej. W ocenie Sądu, rozważania nad istnieniem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) przez skarżącą zatrudnienia powinny uwzględnić również sezonowy charakter działalności zawodowej skarżącej (skarżąca zwracała na to uwagę w toku postepowania). W ocenie Sądu stwierdzenie przyjęte w zaskarżonej decyzji, że matka skarżącej nie wymaga takiej opieki, aby konieczna była całkowita rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy, ponieważ nie pozwala on weryfikację stanu zdrowia matki skarżącej, jej samodzielności, a w rezultacie ustalenia organu nie poddają się kontroli Sądu. Dodatkowo wskazać należy, że Kolegium w ogóle pominęło okoliczność, że w wywiadzie środowiskowym (k. 18 akt administracyjnych), pracownik socjalny potwierdził fakt sprawowania przez skarżącą opieki nad matką oraz okoliczność istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad matką. Tymczasem, w zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie odniósł się do tego stwierdzenia, dokonując ustaleń oderwanych od zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Należy podkreślić, że u.ś.r. wyraźnie przewiduje, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest w dwóch sytuacjach: kiedy opiekun rezygnuje z zatrudnienia celem opieki nad osobą niepełnosprawną oraz kiedy opiekun ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną nie podejmuje zatrudnienia, mimo że obiektywnie mógłby zatrudnienie podjąć. Sąd podziela stanowisko przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21), że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. W skardze skarżąca podniosła, że zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej z momentem objęcia matki pełną opieką w 2022 r., ale uzyskanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki okazało się czasochłonne, z tej przyczyny brak jest korelacji czasowej pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a uzyskaniem orzeczenia potwierdzającego znaczny stopień niepełnosprawności matki. W zaskarżonej decyzji, ani w poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji nie znalazły się żadne ustalenia dotyczące związku czasowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia o opieką nad matką, W ocenie Sądu, brak jest zatem ustaleń faktycznych w sprawie, które umożliwiłyby ocenę zaistnienia bądź nie związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad matką. Podkreślić należy, że brak zaistnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą nie wykluczał spełnienia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą i okoliczność tę organy powinny ustalić w toku postępowania. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lutego 2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 1700/21), że ustalenia w zakresie przyczynowo-skutkowego muszą się opierać na w pełni miarodajnych przesłankach w aspekcie subiektywnym (motywy niepodejmowania zatrudnienia) oraz obiektywnym (uwarunkowana czynnikami zewnętrznymi możliwość znalezienia pracy).

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jak natomiast stanowi art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Należy wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zostały ustalone kluczowe dla zastosowania normy wynikającej z art. 17 u.ś.r. okoliczności – nie ustalono stanu zdrowia matki skarżącej, zakresu opieki jakiej wymaga, od kiedy matka skarżącej wymaga opieki, a także przyczyn braku realizacji obowiązku alimentacyjnego przez drugą córkę. W rezultacie, przedwcześnie – bez wyjaśnienia kluczowych dla sprawy okoliczności faktycznych - odmówiono przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

W toku postępowania, wbrew treści art. 79a § 1 k.p.a., organy nie poinformowały skarżącej o okolicznościach, które na dzień rozstrzygania nie zostały wykazane przez skarżącą. Zgodnie z treścią tego przepisu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Skarżąca na etapie postępowania przed organem I, ani II instancji nie została zawiadomiona o przesłankach zależnych od strony, które w toku postępowania nie zostały wykazane. W orzecznictwie wskazuje się, że przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (por. wyrok NSA z 17 lutego 2023 r., I GSK 1344/22).

Organy nie poinformowały skarżącej o braku wykazania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, nie poinformowały skarżącej o konieczności wykazania okoliczności uniemożliwiających udział w opiece nad matką siostry skarżącej, nie wezwały skarżącej do wykazania stanu zdrowia matki. W konsekwencji, Sąd nie ma możliwości zweryfikowania stanu zdrowia matki skarżącej, ani zakresu opieki jakiej wymaga.

Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Sąd podziela pogląd przyjęty w zaskarżonej decyzji organu II instancji, że ocena zaistnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna uwzględniać okoliczność, że do alimentacji matki skarżącej zobowiązana jest również siostra skarżącej. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem z zakresu pomocy społecznej, a zatem jego przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie. W rezultacie, ocena zaistnienia konieczności rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą powinna również uwzględniać okoliczność, poza skarżącą jest jeszcze siostra jest zobowiązana do alimentacji matki. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r. (por. I OSK 229/23), że okoliczność zamieszkiwania dzieci osoby wymagającej opieki w tej samej miejscowości, nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem.

Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych – dotyczących stanu zdrowia matki skarżącej, w tym w szczególności w zakresie zgłaszanych przez skarżącą problemów neurologicznych oraz zaburzeń równowagi, zakresu opieki wynikającego ze stanu zdrowia matki skarżącej potwierdzonego zaświadczeniami lekarskimi, czy też oceną samodzielności według skali Bartel, czasu kiedy powstała konieczność opieki nad matką, przyczyn niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą, możliwości udziału siostry skarżącej w opiece nad matką, ewentualnych kroków podjętych przez skarżącą celem uzyskania pomocy od rodzeństwa. W oparciu o całokształt okoliczności faktycznych ocenią, czy w odniesieniu do skarżącej zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podjętą decyzję uzasadnią zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Wskazać należy, że to czy skarżąca je spełnia należy już do istoty sprawy, która wobec wadliwego zastosowania przepisów procesowego nie została rozstrzygnięta (tak słusznie wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13).

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) orzekł jak w sentencji wyroku.