Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1787/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 40
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1787/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 stycznia 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r., sprawy ze skargi S. A., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 25 września 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. określa, że powyższe decyzje nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 09 listopada 2009r., wniesionej przez S. A., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 września 2009r. Nr[...], w której uchylono decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 maja 2009r. nr [...]w zakresie należności za okres lipiec 1999-sierpień 1999 roku i w tym zakresie umorzono postępowanie w I instancji a w pozostałym zakresie utrzymano decyzję w mocy, wydaną w następującym stanie faktycznym:

decyzją z 29 maja 2009r. o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił - po rozpatrzeniu wniosku S. A. z dnia 22 września 2008r. - umorzenia należności z tytułu nieopłacanych składek w łącznej kwocie 21.330,92 zł w tym:

- za osobę prowadzącą działalność gospodarczą: składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie 7.473,53zł , składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 3.132,51 zł, składki na Fundusz Pracy w kwocie 498,95 zł i odsetki za zwłokę kwocie 10.132,00 zł,

- za pracowników w części finansowanej przez płatnika: składki na ubezpieczenia społeczne w kwocie 57,28 zł, składnika Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 0,65 zł, odsetki za zwłokę w wysokości 36,00 zł.

Jednocześnie w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od lipca 2005r. do sierpnia 2005r. w kwocie 15,64 zł, umorzono postępowanie w oparciu o art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2000r.nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej- k.p.a) z uwagi na brak przedmiotu postępowania gdyż zgodnie z dyspozycją art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. dalej- u.s.u.s., do składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 cyt. ustawy, odnoszących się do możliwości umarzania należności z tytułu składek.

W dniu 10 czerwca 2009r. S. A. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na trudną sytuację finansową w której się znajduje jego rodzina. Miesięczny dochód wynosi 1.300 zł w tym 500 zł to renta żony. Zobowiązany poniósł, że koszty mediów, leków dla żony oraz dojazdów do pracy sprawiają, że na wyżywienie pozostaje około 600,00 zł miesięcznie. Syn płatnika ma na utrzymaniu własną rodzinę, 7-letnią córkę i nie jest w stanie pomóc rodzicom. Żona zobowiązanego jest chora i jest duże prawdopodobieństwo, że będzie musiała poddać się operacji co się będzie wiązać z dodatkowymi kosztami. Do przedmiotowego wniosku dołączył zaświadczenia stwierdzające brak zaległości składkowych wobec ZUS, zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego o niezaleganiu w podatkach, zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego o dochodach uzyskanych w 2008r., wynika konsultacji A. A. w poradni kardiologicznej z dnia 17 sierpnia 2009r. oraz paragon fiskalny z apteki.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ustalono, że należności składkowe za lipiec i sierpień 1999r. uległy przedawnieniu a organ zobligowany był wziąć pod uwagę tę okoliczność z urzędu. Ustalono również, że zobowiązany S. A. prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu pod nazwą, "A." w okresie od 01 grudnia 1998r. do 22 czerwca 2007r. na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Nr[...]. Przedmiotowa działalność została wykreślona z dniem 22 czerwca 2007r. W okresie prowadzonej działalności gospodarczej, S.A. zobligowany był do opłacania obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych a niedopełnienie powyższego obowiązku doprowadziło do powstania zaległości. Szczegółowa analiza dokumentacji wykazała, że zobowiązany decyzja z dnia [...]z dnia 21 października 2004r., został objęty ubezpieczeniem społecznym i dokonywał bezzasadnie zgłoszeń i wyrejestrowań z ubezpieczeń. Działalność gospodarcza była prowadzona przez zobowiązanego także w okresach przerw (czyli w okresach wyrejestrowań) zatem zgłaszanie przerw było niezasadne ponieważ działalność gospodarcza była prowadzona nieprzerwanie i stanowiła tytuł do ubezpieczeń. Wyrokiem Sądu Okręgowego Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 grudnia 2005r. (sygn. akt:[...]) oddalono odwołanie od powyższej decyzji a w dniu 22 maja 2007r.Sąd Apelacyjny oddalił apelację (sygn. akt:[...]) od wyroku Sądu Okręgowego.

Organ wskazał również, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a cyt. ustawy. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi (opłacających składki na własne ubezpieczenie) przepis art. 28 ust.3a cyt. ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności albowiem należności z tytułu tych składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady umarzania należności zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z §3 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podniesiono też, że strona ma interes w udowodnieniu faktów, na które się powołuje zaś ich ocena i właściwa kwalifikacja dokonywana jest przez organ.

Ponownie rozpoznając wniosek płatnika, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że na obecnym etapie postępowania brak jest wystarczających podstaw do umorzenia należności figurujących na koncie Płatnika. W sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Zobowiązany posiada niewielkie ale stałe źródło dochodów w ramach stosunku pracy. Posiada też majątek postaci nieruchomości, które mogą stanowić podstawnie tylko wszczęcia postępowania egzekucyjnego lecz mogą stanowić formę zabezpieczenia spłaty istniejących zaległości.

W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ uznał, iż aktualna sytuacja finansowa S. A. i jego rodziny jest trudna ale nie beznadziejna. Zobowiązany pracuje, uzyskując dochód a żona pobiera świadczenia rentowe, które w pewien sposób zwiększają domowy budżet. Kwota zadłużenia nie jest na tyle duża, żeby niemożliwym była próba podjęcia jego spłaty w formie układu ratalnego. Przystąpienie do stopniowej spłaty zaległości oraz podpisanie i dotrzymanie przez stronę warunków umowy ratalnej skutkować będzie wstrzymaniem biegu odsetek za zwłokę. S. A. jest osobą czynną zawodowo, ma orzeczoną częściową niezdolność do pracy jednakże nie stoi to w sprzeczności z jego pracą.

Ustosunkowując się zaś do zarzutu, iż zobowiązany otrzymał od ZUS stosowne zaświadczenia potwierdzające nie zaleganie ze składkami ZUS, to organ podniósł, że jak wskazano w wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 września 2006r. (sygn. akt: III SA/Wa 1688/06) przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć znaczenia podniesione w skardze przyczyny i okoliczności związane z powstaniem zadłużenia. Sprawa odpowiedzialności z tytułu składek została bowiem rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu i poddana kontroli sądu. Nie mogła zatem podlegać badaniu, ani kwestionowaniu w tym postępowaniu. Bez znaczenia zatem pozostają zaświadczenia wydane w sprawie. Zaświadczenie potwierdza określony stan faktyczny lub prawny ale jest jedynie odzwierciedleniem tego czym w danym momencie dysponuje organ. Nie przesądza ono natomiast, że to co wynika z posiadanych dokumentów rejestrów czy danych będących w posiadaniu Organu jest takie jakie być powinno zwłaszcza gdy chodzi elementy źródeł których leży samoobliczenie i deklarowanie składek przez ubezpieczonych. Organ w wydanym zaświadczeniu potwierdzi brak zaległości ale nie oznacza to jednak jednoczesnego potwierdzenia, że tak zadeklarowana składka jest prawidłowa albo też, że na danej osobie nie będą ciążyć jakiekolwiek inne należności. Sprawa ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom została już zakończona prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 22 maja 2007r. (sygn. akt: [...]) , który oddalił apelację.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że podejmowana decyzja jest decyzją uznaniową co oznacza , że organ działa zarówno na podstawie jak i w granicach prawa. Samo stwierdzenie zachodzenia przesłanek umorzenia nie determinuje w sposób bezwzględny treści podejmowanej decyzji.

Skargę do Sądu na powyższą decyzję złożył S. A. zastępowany przez pełnomocnika- żonę A. A. zarzucając błędną ocenę instytucji prawnej wydawania zaświadczeń.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ ZUS w dacie wydawania zaświadczeń tj w dniach 20 kwietnia 2001r., 17 czerwca 2002r. i 23 maja 2003r. posiadał wszelką wymaganą prawem kompletną dokumentację prowadzonej przez Skarżącego firmy zatem pracownik mógł ocenić ewentualne zaległości. Organ wydawał zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami. Skarżący miał zatem prawo ufać, że postępuje zgodnie z prawem i nie posiada żadnych zaległości wobec ZUS. Zadłużenie nie powstało z winy Skarżącego lecz z winy ZUS.

Na potwierdzenie stanowisko, Skarżący dołączył do skargi druki ZWA, ZWUA, zaświadczenia o niezaleganiu (3 sztuki), dowody wpłat składek.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 15 stycznia 2010r. Skarżący ustosunkował się do odpowiedzi organu na skargę, podnosząc, że organ celowo usiłuje odwrócić uwagę od meritum sprawy co stanowi naruszenie prawa a to art.7, art.8, art. 9 k.p.a oraz Działu VII art.219 k.p.a. w kwestii wydawania zaświadczeń. Skarżący jako przesłankę do umorzenia należności wskazuje naruszenie przez organ prawa a nie tylko swoją sytuacje materialną choć jest ona niewątpliwie bardzo trudna. Organ nie wypełnia przesłanki wynikającej z art. 28 ust.3 u.s.u.s. zaś Skarżący bezwarunkowo tę przesłankę wypełnił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm. dalej- p.p.s.a.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego. Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., jak również dokonując analizy zarzutów sformułowanych w skardze, Sąd dopatrzył się takiego naruszenia prawa, które skutkuje koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że Sąd oceniając legalność zaskarżonego aktu bierze pod uwagę okoliczności, które z tych akt wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Przepis ten nie służy zatem do zwalczania wniosków jakie zostały wyprowadzone z materiału dowodowego, lecz nakazuje sądowi konkretne zachowanie przy podejmowaniu orzeczenia.

W postępowaniu administracyjnym strona może działać przez pełnomocnika (art. 32 k.p.a.) i wówczas - zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń - wszelkie pisma procesowe, w tym również decyzje administracyjne i postanowienia, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie ma obowiązek doręczyć pełnomocnikowi strony (art. 40 § 2 k.p.a.).

Z regulacji art. 40 § 1 k.p.a. wynika zasada formułująca obowiązek organu doręczania pisma stronie postępowania. Nie ma ona jednakże charakteru bezwzględnego, bowiem § 2 powołanego przepisu dopuszcza wyjątek dotyczący wypadku, gdy strona ustanowiła pełnomocnika. Wówczas to istnieje wymóg doręczenia pism pełnomocnikowi. Oznacza to tym samym, iż od daty zgłoszenia się pełnomocnika procesowego strony w postępowaniu administracyjnym - doręczenia organowi administracji publicznej stosownego pełnomocnictwa - organ ten ma obowiązek zawiadamiać go o wszystkich czynnościach w sprawie oraz doręczać mu wszystkie pisma procesowe, w tym orzeczenia (decyzje i postanowienia). Dlatego też należy stwierdzić, iż w razie ustanowienia pełnomocnika brak jest podstaw prawnych do kierowania pism bezpośrednio do strony postępowania administracyjnego. Jeżeli zatem strona powinna dowiadywać się o wszelkich czynnościach organu za pośrednictwem swojego pełnomocnika, to pominięcie tego pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym jest równoznaczne z pominięciem strony, co z kolei uzasadnia wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 06 czerwca 2008r. sygn. akt: VII SA/Wa 389/08 LEX nr 508402).

Oznacza to, że doręczenie pisma stronie w sytuacji, gdy ustanowiła ona pełnomocnika jest bezskuteczne i nie wywołuje skutków prawnych. Przepis art. 40 § 2 k.p.a. nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w k.p.a. zasadą oficjalności doręczeń, obarcza ona organy prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie.

Doręczenia zatem dokonane samej stronie a nie jej pełnomocnikowi są bezskuteczne.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że na k. 51 akt administracyjnych postępowania prowadzonego przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych znajduje się pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego z dnia 19 stycznia 2007r. z treści którego wynika, że Skarżący S.A. udzielił swojej żonie A. A. pełnomocnictwa między innymi do reprezentowania Go w postępowaniu przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, odwoływania się od niekorzystnych decyzji tego organu a także do dokonania wszelkich innych czynności jakie mogą okazać się konieczne w związku z treścią tego pełnomocnictwa.

Analiza akt administracyjnych nie pozwoliła na stwierdzenie jakoby Skarżący S. A. w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ( w szczególności postępowania przed Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) nie był już zastępowany przez pełnomocnika – swoją żonę.

W świetle powyższego należy skonstatować, że organy administracji a to Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzje administracyjne w sposób nieuzasadniony pominęły osobę pełnomocnika ustanowionego w sprawie i nie doręczyły mu decyzji administracyjnej. Organy nie podjęły również próby ewentualnego wyjaśnienia czy ustanowiony w dniu 19 stycznia 2007r. pełnomocnik nadal występuje w sprawie skoro wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył sam S. A.

Stwierdzenie przez Sąd, że na podstawie art.152 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu oznacza, że decyzje te nie wywołują skutków prawnych, które wynikają z ich rozstrzygnięcia, od chwili wydania wyroku, mimo że wyrok uchylający te decyzje nie jest jeszcze prawomocny.

Ponownie rozpoznając sprawę organy winny uwzględnić znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo dla A. A. i doręczyć Jej decyzje z dnia 20 maja 2009r. i 25 września 2009r. oraz uwzględnić ocenę prawna zawartą w uzasadnieniu wyroku.

Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję w całości, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który przewiduje, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.