Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 309/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8,  art. 39,  art. 41
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant Referent stażysta Sebastian Żytkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 marca 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działającego z upoważnienia Burmistrza Nysy, odmawiającą przyznania M. M. pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków oraz odzieży, bielizny osobistej, obuwia, artykułów spożywczych, środków czystości i higieny osobistej oraz innych wydatków związanych z rehabilitacją i terapią dla osób cierpiących na ograniczenia intelektualne oraz odmawiającą przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.

Zaskarżona decyzja zapadła po przeprowadzeniu następującego postępowania administracyjnego.

Wnioskiem z dnia 4 stycznia 2016 r. J. M., działająca jako kurator M. M., zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie o przyznanie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków, odzieży i bielizny osobistej, obuwia, artykułów spożywczych, czystości i higieny osobistej oraz pokrycie innych wydatków związanych z rehabilitacją i terapią a także specyficznymi potrzebami dla osób cierpiących na ograniczenia intelektualne dla swego podopiecznego. We wniosku podała, że jest sądownie ustanowionym kuratorem dla M. M. oraz, że M. M. jest osobą samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, niepełnosprawną z powodu [...], niezdolną do pracy oraz zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności i z tych względów nie dysponuje jakimikolwiek środkami pieniężnymi, za wyjątkiem zasiłku stałego wypłacanego ze środków pomocy społecznej, a środki te są ograniczone do 30%, gdyż 70% jest mu potrącane z tytułu pobytu w Domu Pomocy Społecznej w [...].

Po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia 3 lutego 2016 r., nr [...], Kierownik Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie orzekł o: 1) odmowie przyznania M. M. pomocy w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków oraz odzieży i bielizny osobistej, obuwia, artykułów spożywczych, środków czystości i higieny osobistej oraz pokrycie innych wydatków związanych z rehabilitacją i terapią dla osób cierpiących na ograniczenia intelektualne; 2) odmowie przyznania M. M. pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.

Przywołując w podstawie prawnej i uzasadnieniu decyzji, m. in. art. 39 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji na wstępie wskazał, że kuratorem M. M. od dnia 14 września 2012 r. została matka – J. M., co potwierdza zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt [...]. Następnie podał, że M. M. od dnia 4 marca 2013 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...], gdzie został skierowany przez Gminę Nysa na podstawie decyzji z dnia 25 lutego 2013 r., nr [...]. W dalszej kolejności organ wyjaśnił, że dochodem M. M. jest zasiłek stały ustalony decyzją organu z dnia 16 października 2015 r., nr [...], w wysokości 604,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. oraz zasiłek okresowy przyznany w wysokości 20 zł, co stanowi łącznie 624 zł. Następnie podał, że w trakcie przeprowadzania przesłuchania strony w dniu 13 stycznia 2016 r. kurator M. M. – J. M. oświadczyła, że jej syn oczekuje przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup odzieży: spodni, swetra, kurtki zimowej (koszt ok. 150 zł), zakup obuwia zimowego (100 zł), bielizny osobistej (50, zł), środków czystości i higieny osobistej, tj. szampon, mydło, maszynki do golenia (30 zł), zakup artykułów spożywczych, tj. pieczywa, słodyczy, konserw (ok. 30 zł) oraz na pokrycie kosztów związanych z rehabilitacją i terapią (wycieczki poza DPS). Organ odnotował, że M. M. posiada na koncie depozytowym kwotę w wysokości 421,75 zł, ponadto zaznaczył, że DPS zapewnia swoim mieszkańcom całodobowe wyżywienie, usługi fryzjerskie oraz stałą kontrolę lekarską. Powyższe, zdaniem Ośrodka, oznacza, iż strona jest w stanie samodzielnie zaspokoić z pieniędzy znajdujących się w depozycie niezbędne potrzeby bytowe, tj. zakup odzieży, obuwia, bielizny osobistej, artykułów spożywczych, bowiem otrzymuje zasiłek stały w kwocie 604 zł i zasiłek okresowy w kwocie 20 zł. Gmina Nysa od marca 2013 r. ponosi także koszty utrzymania w DPS (1.998,42 zł). Następnie, przytaczając treść art. 2 i art. 3 ust. 4 ustawy organ pierwszej instancji dodał, że ze względu na ograniczony budżet, jakim dysponuje Ośrodek przyznawanie pomocy uzależnione jest od liczby osób ubiegających się o pomoc oraz od wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z pomocy społecznej. Ośrodek dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy liczne grono osób wymagających wsparcia. Przedstawiając analitykę rozdysponowania środków finansowych Ośrodek podał, że w styczniu 2016 r. wpłynęły do Ośrodka 1032 podania o udzielenie pomocy finansowej, w tym 137 osób i rodzin ubiegało się o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego, wysokość zasiłków kształtowała się w granicach od 30 zł do 300 zł w zależności od indywidualnej sytuacji osoby, czy też rodziny oraz możliwości finansowych Ośrodka. Przyznano 328 świadczeń w formie zasiłku celowego, w tym 15 świadczeń w formie specjalnego zasiłku celowego. Na wypłatę zasiłków celowych Ośrodek w styczniu 2016 r. posiadał środki w wysokości 60.833,33 zł, stąd przeciętna wysokość zasiłku dla rodzin wynosi 150 zł, a dla osób samotnych 80 zł.

Od powyższej decyzji odwołała się J. M., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie czynności materialno-proceduralnej, bezpodstawnie pozbawiającej ubezwłasnowolnionego M. M. prawa do świadczenia w formie zasiłku celowego. Wniosła o: 1) zmianę zaskarżonej decyzji w całości, za czym przemawia interes społeczny i słuszny interes strony; 2) zastosowanie dla rozpoznania systemu nadzwyczajnego trybu postępowania; 3) zobligowanie OPS Nysa do udzielenia wyjaśnienia na okoliczność pisma skierowanego do DPS w [...] za wskazanie odesłania odpowiedzi na adres kuratora; 4) zobligowanie Ośrodka do doręczenia kompletnych akt osobowych M. M., co wynika z dyspozycji art. 133 kpa; 5) zasądzenie od OPS Nysa na rzecz kuratora kosztów zastępowania wg norm przepisanych ustawą. Zarzuciła, że organ wskazując, że M. M. posiada w depozycie kwotę 421,75 zł pominął istotne kwestie, skąd tak wysoka kwota, jeżeli środki jakimi dysponuje wydaje na bieżąco, a bywa, że potrafi sprzedać ostatnią koszulę, aby kupić sobie kawę czy papierosy. W konkluzji odwołania stwierdziła, że ustalony stan faktyczny i przyjęta przez OPS Nysa wykładnia prawa jest sprzeczna z prawem, a ustalenia organu są sprzeczne z materiałem sprawy.

W wyniku rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wydana decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa.

Wywodziło, że podstawową zasadą przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynikającą z przepisów art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm. - zwanej dalej ustawą, obecnie: Dz. U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm – dopisek Sądu) jest zasada niezbędności, przez co należy rozumieć dążenie do zaspokojenia potrzeb osób i rodzin na poziomie elementarnym a także pomoc w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Kwota kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej oraz na osobę w rodzinie, stosownie do § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), wynosi dla osoby samotnie gospodarującej - 634 zł. Wyjaśniło, że pojęcie dochodu zdefiniowane zostało w art. 8 ust. 3 ustawy który stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu, z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych:

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W myśl ustępu 4 ww. przepisu, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny lub motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczeń w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693);

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego..

Prawo do otrzymania zasiłku celowego określa art. 39 cytowanej wyżej ustawy, zgodnie z którym, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności zaś na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Stwierdziło, że przyznanie świadczenia pieniężnego uzależnione jest od spełnienia łącznie dwóch warunków: wysokości dochodu osoby samotnie gospodarującej nieprzekraczającego kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej; wystąpienie okoliczności wymienionych w ustawie, z powodu których pomoc ta winna być udzielona. Po czym wskazało, że stosownie do art. 41 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Kolegium zwróciło uwagę, że na podstawie wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ustalił, iż M. M. od dnia 4 marca 2013 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...], jego dochodem jest zasiłek stały przyznany decyzją organu z dnia 16 października 2015 r., nr [...], w wysokości 604 zł miesięcznie oraz zasiłek okresowy przyznany decyzją organu z dnia 2 lutego 2016 r., nr [...], w wysokości 20 zł na okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2016 r., co stanowiło łącznie 624 zł i nie przekraczało kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej w kwocie 634 zł.

W tym stanie SKO przyjęło, iż strona spełniała wymogi ustawowe uprawniające ją do otrzymania zasiłku celowego z pomocy społecznej, o którym mowa w art. 39 ustawy lecz nie spełniła kryteriów uprawniających do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Jednocześnie podkreśliło, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych uprawniających do przyznania zasiłku celowego nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej żądanego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami.

SKO argumentowało, że w domu pomocy społecznej strona ma zapewnione całodobowe wyżywienie, usługi fryzjerskie 2 razy w tygodniu (strzyżenie i golenie) oraz jest pod stałą opieką lekarską. Dodało, że M. M. jest objęty systematyczną pomocą, gdyż Gmina Nysa od marca 2013 r. ponosi koszty jego utrzymania w ww. domu pomocy społecznej. Nadto odnotowało, że M. M. korzysta z pomocy w formie zasiłku stałego i zasiłku okresowego. Zdaniem zespołu orzekającego SKO, potrzeby strony mogły zostać zaspokojone z jego własnych środków, a sytuacja życiowa strony nie wskazuje na występowanie wyjątkowych, nadzwyczajnych zdarzeń.

Zauważono również, że stosownie do przepisów art. 58 ust. 2-4 ustawy, dom pomocy społecznej umożliwia i organizuje mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych przysługujących im na podstawie odrębnych przepisów. Dom pomocy społecznej pokrywa opłaty ryczałtowe i częściową odpłatność do wysokości limitu ceny, przewidziane w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a także może pokryć wydatki ponoszone na niezbędne usługi pielęgnacyjne w zakresie wykraczającym poza uprawnienia wynikające z przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wskazano też, iż zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może, ale nie musi zostać przyznane, nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę warunków do ich przyznania.

Kolegium podkreśliło, iż uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej, zaś ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje organ winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Organ ma obowiązek dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej danej osoby/rodziny, ale także ilości i rodzaju skierowanych do niego form pomocy. Środki finansowe przeznaczone na pomoc społeczną są ograniczone i nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich potrzeb. W związku z tym organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy.

Reasumując, organ odwoławczy za trafne uznał stanowisko organu pierwszej instancji stwierdzające, że M. M. ma możliwość zaspokojenia we własnym zakresie swoich potrzeb, ponieważ dysponuje dochodem, a nadto posiada zgromadzone środki finansowe, co biorąc pod uwagę, że strona przebywa w domu pomocy społecznej, w którym ma zapewnione koszty utrzymania, a dodatkowo organ pierwszej instancji pokrywa koszty pobytu w tym domu, pozwala na zabezpieczenie ww. potrzeb.

Na wniosek J. M., postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 maja 2016 r., przyznano M. M. prawo pomocy w formie ustanowienia radcy prawnego. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik wystąpił do tut. Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 marca 2016 r.

W skardze złożonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu pełnomocnik domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej, wraz z przyznaniem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów:

– art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich niezastosowanie i w efekcie uniemożliwienie odwołującemu zaspokojenie niezbędnych potrzeb oraz życia w warunkach odpowiadających godności człowieka,

– art. 39 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie i tym samym uniemożliwienie odwołującemu zaspokojenia potrzeb bytowych,

– art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżący spełnia wymogi ustawowe uprawniające go do otrzymania zasiłku celowego z pomocy społecznej,

– art. 8 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie polegające na prowadzeniu postępowania w sposób niebudzący zaufania obywateli do władzy publicznej, przez mechaniczne stosowanie prawa, nie bacząc przy tym na zasady współżycia społecznego i dobro jednostki.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik M. M. przede wszystkim nie godził się ze stwierdzeniem organu odwoławczego, iż strona posiada środki zgromadzone na rachunku depozytowym, które mogą być przeznaczane na zaspokojenie zgłaszanych potrzeb. Podnosił, że środki finansowe na zakup wnioskowanych artykułów pierwszej potrzeby muszą być przynajmniej w minimalnym stopniu adekwatne do zgłaszanych potrzeb i do ich wartości. Skoro skarżący, na co zwrócił uwagę organ, ma obowiązek pozostawienia na koncie depozytowym środków finansowych na zakup leków, to niemożliwym będzie pokrycie z tychże środków, kosztów zakupu całości niezbędnych a potrzebnych artykułów. Podkreślał, że skarżący znajduje się w sytuacji dużo cięższej niż osoby, które mogą pracować, bądź zwyczajnie "dorabiać". Jest tego przywileju pozbawiony, przebywa w Domu Pomocy Społecznej, stąd organ rozpatrując wniosek powinien brać ten czynnik pod uwagę. Pełnomocnik skarżącego akcentował, że w przedmiotowej sprawie zgłaszane potrzeby skarżącego zdecydowanie przewyższają jego możliwości finansowe i obecnie nie jest on w stanie ich samodzielnie ponieść bez uszczerbku dla siebie. Dlatego, w przekonaniu pełnomocnika, pomoc Państwa jest konieczna, by skarżący mógł zaspokoić swoje potrzeby, które nie są wygórowane a życiowo oczekiwane i niezbędne.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o odrzucenie skargi z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia, a w przypadku jego przywrócenia - o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Op 309/16, tut. Sąd orzekł o przywróceniu terminu do wniesienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

W niniejszej sprawie ocenie Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymująca w mocy decyzję orzekającą o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że - co do meritum - nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organów pierwszej oraz drugiej instancji, jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu, nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania.

Kwestią wymagającą wyjaśnienia pozostaje wyłącznie ocena, czy w sprawie organy prawidłowo zrealizowały prawo strony do wnioskowanego przez nią świadczenia.

W ocenie Sądu, wydając rozstrzygnięcie organy miały na względzie okoliczności sprawy tak istniejące po stronie skarżącego, jak również uwzględniające cele i możliwości pomocy społecznej. Z uwagi na zarzuty podniesione w skardze należy zwrócić uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować powierzone im w ustawie cele (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA/Gd 4332/01, LEX 77665; z dnia 21 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 658/05, LEX nr 502005; oraz z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, LEX nr 500091).

Istnienie potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie, bowiem przesłanek warunkujących przyznanie pomocy, o których mowa w art. 7 ustawy, jak i nieprzekroczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy oraz cel żądania zgodny z tym, na który może być przyznana pomoc z art. 39 ustawy, nie są wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy uzyskania świadczenia.

Zdaniem Sądu okoliczności te zostały należycie ocenione przez organy orzekające w sprawie. Zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji podzielił stanowisko strony co do jej trudnej sytuacji życiowej.

Przechodząc do szczegółowych rozważań w tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ups zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowe, w tym między innymi na zakup żywności, leków środków czystości. Brzmienie art. 39 ust. 1 tej ustawy, a zwłaszcza użyty w tym przepisie zwrot "można" jednoznacznie wskazuje, że wszystkie zasiłki celowe są świadczeniami fakultatywnymi a nie obowiązkowymi. Ustawodawca żadnych wyjątków w tym zakresie nie przewidział. Zatem wnioski o przyznanie pomocy między innymi na zakup żywności, odzieży, środków higieny (czy nawet leków), nie mogą być w każdej sytuacji rozpatrywane na preferencyjnych zasadach, czego strona skarżąca konsekwentnie nie przyjmuje do wiadomości. Powyższe oznacza - co podkreślały orzekające w sprawie organy - że decyzje w przedmiocie zasiłku celowego podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Jeżeli wnioskodawca spełnia kryteria ustawowe, tj. nie zostało przekroczone kryterium dochodowe i zachodzą warunki, o jakich mowa w art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, to organ powinien wprawdzie dążyć do pozytywnego załatwienia sprawy zgodnie z interesem obywatela, ale nie ma bezwzględnego obowiązku ani przyznania w ogóle przedmiotowego świadczenia ani przyznania zasiłku w oczekiwanej przez zainteresowanego wysokości. Organ rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, musi mieć na względzie nie tylko potrzeby wnioskodawcy w danej sprawie, ale także swoje możliwości finansowe oraz potrzeby innych osób i rodzin, które oczekują podobnego wsparcia.

Zgodnie art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy - pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższych przepisów wynika, że rolą organów pomocy społecznej jest wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia się oraz ich integracji ze środowiskiem. Funkcji tej nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem stałego dostarczania środków pieniężnych w wysokości satysfakcjonującej wnioskodawców oraz zaspokajania wszystkich ich oczekiwań oraz realizacji zgłaszanych potrzeb w pełnym rozmiarze. Stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraził NSA w wyroku z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1231/14, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl.

Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że w orzecznictwie i literaturze przedmiotu podnosi się, że "uznanie", które jest nierozerwalnie związane z trybem procedowania organu w sprawie orzekania w przedmiocie m.in. zasiłki celowego oznacza, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania zasiłku celowego zasiłek ten otrzyma, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie zawsze też zasiłek celowy zostanie przyznany w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o to świadczenie. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika, że udzielając stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Powyższe stanowisko znajduje swoje odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1559/12, dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1560/10).

Zaznaczyć także należy, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. Tym samym słusznie organy pierwszej i drugiej instancji uznały, że rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej o zasiłek, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej i potrzebujących wsparcia. Jeżeli zatem organ oceniając z jednej strony sytuację materialną i osobistą wnioskodawcy, a z drugiej strony własne możliwości finansowe, w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc i hierarchię zgłoszonych przez nich żądań, uzna, że nie istnieje możliwość przyznania zasiłku, to decyzji takiej - w ocenie Sądu - nie można zarzucić naruszenia prawa.

Nadto należy zwrócić uwagę, że wniosek złożony przez kuratora skarżącego został rozpatrzony także pod kątem przyznania specjalnego zasiłku celowego, czyli formy pomocy uregulowanej w art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że przyznawanie świadczenia w tej formie ma charakter wyjątkowy, gdyż nie muszą zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy, w tym nie obowiązują limity dochodu określone w art. 8 ustawy. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje jedynie zaistnienie wyjątkowych okoliczności w sytuacji życiowej beneficjenta. Organ pomocy społecznej jest zatem zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest obowiązkiem organu, tak jak ma to miejsce w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że szczególne przypadki, o których mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, muszą być wyraziste i odmienne od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej (por. wyroki NSA z 2 kwietnia 2014 r., I OSK 615/13 oraz z 31 stycznia 2013 r., I OSK 1142/12, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd rozpoznający skargę nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej, finansowej i zdrowotnej strony. Jednakże nie można pominąć tego, że - jak wynika z akt sprawy - strona skarżąca w czasie ubiegania się o przedmiotowy zasiłek nie jest pozostawiona bez pomocy i wsparcia ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie.

W tej sytuacji nie można uznać, że - uzyskując wsparcie właściwego ośrodka pomocy społecznej - przyznanie zasiłku celowego w żądanej przez stronę wysokości jest prawnym obowiązkiem organu administracji, a po stronie wnioskodawcy rodzi roszczenie do jego uzyskania.

Podsumowując powtórzyć należy, że osoby korzystające z pomocy nie mogą przyjmować pozycji roszczeniowej, traktując organy pomocy społecznej jako instytucję mającą regularnie finansować ich stale rosnące potrzeby. Stanowisko zbieżne z przytoczonym wyraził WSA w Warszawie w wyroku z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2998/13, a także WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 453/12 oraz w nich wskazane.

W ocenie Sądu nie można zatem zarzucić organom orzekającym w sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów procesowych w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Za niczym nieuzasadniony Sąd uznał również zarzut braku pomocy ze strony ośrodka do sytuacji strony skarżącej - w szczególności w aspekcie rodzaju, wysokości przyznawanych jej środków finansowych z pomocy społecznej. Przytoczone przez organy przepisy, stanowiące podstawę wydanego rozstrzygnięcia i wykładane w sposób wcześniej zaprezentowany, nie budzą wątpliwości co do ich legalności. Organ odwoławczy dokonał właściwej ich subsumcji do ustalonego stanu faktycznego, zaś okoliczność, że wysokość przyznanego świadczenia nie odpowiadała oczekiwaniom skarżącego, nie może uzasadniać tezy o naruszeniu wskazanych w skardze przepisów. Sąd z urzędu nie dopatrzył się natomiast innych naruszeń, które mogły mieć wpływ na treść kontrolowanego rozstrzygnięcia.

Sąd uznał, że w toku postępowania administracyjnego zebrano w sposób wyczerpujący materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonujący zajęte w sprawie stanowisko.

Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i prawidłowego zastosowania prawa materialnego, zatem nie zachodzą podstawy do podważenia zawartego w nich rozstrzygnięcia.

Tym samym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.