Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1469/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4 i 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 145 § 3, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Protokolant - st. ref. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30marca 2017 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...]marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z/s [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...], 2) umarza postępowanie administracyjne, 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] na rzecz K. W. kwotę 2160 zł (słownie: dwa tysiące sto sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez K.W. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: "Dyrektor Oddziału", "organ odwoławczy", "organ II instancji") z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z siedzibą w G. (dalej: "Kierownik Biura" lub "organ I instancji") z dnia [...] października 2014 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] maja 2008 r. skarżąca złożyła w BP ARiMR w P. z siedzibą w G. wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] organ ten przyznał skarżącej wnioskowane płatności w łącznej wysokości 8.567,35 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane dnia [...] marca 2009 r. na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Następnie Dyrektor Oddziału decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] stwierdził nieważność ww. decyzji z [...] lutego 2009 r. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja o przyznaniu stronie płatności została wydana bez uwzględnienia protokołu z czynności kontrolnych przeprowadzonych w 2007 r. na działkach rolnych zadeklarowanych do płatności przez M.M., tj. osobę od której skarżąca przejęła te działki. W ramach wskazanej kontroli stwierdzono różnice pomiędzy powierzchnią działek rolnych zadeklarowaną we wniosku, a powierzchnią faktycznie stwierdzoną. Organ zaznaczył, że według deklaracji strony działka rolna A miała powierzchnię 13,10 ha, a podczas kontroli stwierdzono powierzchnię 12,41 ha. W odniesieniu do działek B, C i D wskazano natomiast, że skarżąca we wniosku o przyznanie płatności określiła ich powierzchnie na odpowiednio: 2,38 ha, 4,05 ha i 3,1 ha. Kontrola wykazała natomiast, iż działki te położone są w kompleksie nieużytków bez możliwości identyfikacji granic. W odniesieniu do działek B, C i D stwierdzono zatem kod nieprawidłowości DR10 oznaczający, że przedmiotowe działki nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Podsumowując organ stwierdził, że wydanie decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. o przyznaniu skarżącej płatności do powierzchni, która nie była utrzymana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. stanowiło rażące naruszenie m.in. art. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r. nr 170, poz. 1051 z późn. zm.) – dalej jako "ustawa o płatnościach".

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału z dnia [...] stycznia 2011 r. Również ten organ podkreślił, że w trakcie kontroli przeprowadzonej na miejscu w gospodarstwie M.M. w dniu [...] lipca 2007 r. stwierdzono, że działki rolne B, C i D nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Występująca na tych działkach wybujała roślinność, chwasty wieloletnie oraz kilkuletnie drzewa jednoznacznie świadczyły o braku odpowiednich zabiegów agrotechnicznych.

K.W. wniosła skargę na ww. decyzję Prezesa ARiMR, lecz skarga ta postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1529/11, została odrzucona.

Następnie Kierownik Biura wydał w dniu [...] lipca 2013 r. decyzję nr [...] o odmowie przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008. Decyzja ta została uchylona mocą decyzji Dyrektora Oddziału z dnia [...] października 2013 r. nr [...]. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ odwoławczy zaznaczył w szczególności, że Kierownik Biura nie wziął pod uwagę ustaleń poczynionych w raporcie kontroli z dnia [...] maja 2008 r. dotyczącym programu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, na co skarżąca zwróciła uwagę w złożonym odwołaniu. Zawarte w tym protokole ustalenia dotyczące powierzchni działek były zbieżne z deklaracjami skarżącej zawartymi we wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Kierownik Biura ponownie odmówił przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i nałożył sankcję w wysokości 3.233,62 zł. Organ podkreślił znaczenie ustaleń zawartych w protokole kontroli z dnia [...] lipca 2007 r. Organ I instancji odniósł się również do wyników kontroli na miejscu przeprowadzonych w dniu [...] maja 2008 r. u M.M. w odniesieniu do jej wniosku złożonego w zakresie wpierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. W ocenie Kierownika Biura ustalenia poczynione w ramach tej kontroli nie mogą być brane pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy przyznania płatności K.W. w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008. M.M. mogła bowiem w ciągu jednego roku doprowadzić grunty – na których w czasie kontroli z dnia [...] lipca 2007 r. stwierdzono brak użytkowania rolniczego na dzień 30 czerwca 2003 r. – do dobrej kultury rolnej.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji, po rozpoznaniu którego Dyrektor Oddziału decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu tejże decyzji stwierdzono, że działki, wobec których został stwierdzony kod nieprawidłowości DR10 zostały umieszczone na stronie internetowej ARiMR w specjalnej zakładce – "Wykaz powierzchni w ramach działek ewidencyjnych, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r." W wykazie tym umieszczono również działki deklarowane przez skarżącą do płatności na rok 2008 i 2009 z zaznaczeniem, iż zgodnie z art. 124 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 grunty rolne, które nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. nie kwalifikują się przyznania jednolitej płatności obszarowej.

K.W. wniosła skargę na ww. decyzję, jednak WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1892/14 orzekł o jej odrzuceniu.

Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Kierownik Biura orzekł o ustaleniu skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Uzasadniając rozstrzygnięcie o takiej treści organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008; (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243, i z późn. zm.)., dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 796/2004", obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

– płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

– błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Organ wskazał, że w niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] lutego 2009 r., na mocy której przyznano K.W. płatności w łącznej wysokości 8.567,35 zł, wydana została z rażącym naruszeniem prawa, a więc na skutek pomyłki "właściwej władzy". Na mocy tej decyzji organ przyznał wnioskodawczyni płatności na rok 2008 do gruntów, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. (stwierdzono błąd DR 10).

Zdaniem Kierownika Biura nie została jednak spełniona druga przesłanka art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, tj., że "błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika", ponieważ w stanie faktycznym sprawy doszło do wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Organ I instancji podkreślił, że błąd stanowiący takie naruszenie, ze swojej istoty jest błędem oczywistym, który w zwykłych okolicznościach mógł zostać wykryty przez stronę.

Organ podkreślił również, że w złożonym wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 beneficjentka podpisała oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, a także podpisała zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR między innymi o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależnie lub nadmiernie przyznane płatności oraz pomocy objętych wnioskiem o przyznanie pomocy.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] Dyrektor Oddziału orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2014 r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując w szczególności, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, przyznane stronie decyzją Kierownika BP ARiMR z dnia [...] lutego 2009 r. w łącznej wysokości 8.567,35 zł, zostały w dniu [...] marca 2009 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Jednakże w wyniku wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, Dyrektor Oddziału wydał w dniu [...] stycznia 2011 r. decyzję o stwierdzeniu nieważności ww. decyzji Kierownika Biura. W konsekwencji, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przyznania wnioskodawczyni płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, Kierownik Biura odmówił jej przyznania przedmiotowych płatności (decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r.). Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Oddziału (decyzja z dnia [...] marca 2014 r.).

Wobec powyższego, kwota przekazana na rachunek bankowy beneficjenta w dniu [...] marca 2009 r. na mocy decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności i podlega odzyskaniu w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 1438) – dalej jako "ustawa o ARiMR".

Następnie organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 40 ustawy o płatnościach, ponieważ na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się bowiem kwoty płatności w wysokości: 7.678,59 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 888,76 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. Każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006.

Dalej organ wskazał, że zobowiązany był do ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności określone w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004.

Dokonując oceny, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki określone w art. 73 ust. 4 powołanego rozporządzenia (dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika) organ przyznał, że pierwsza z tych przesłanek została spełniona. W rozpatrywanej sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, przyznane na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 2009 r., przekazane na rachunek bankowy strony w dniu [...] marca 2009 r., bezspornie wynikały z pomyłki ARiMR. Przy wydaniu przedmiotowej decyzji Kierownik BP ARiMR nie rozpatrzył bowiem w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie wyjaśnił istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, tj. nie uwzględnił faktu, iż na zadeklarowanych przez stronę gruntach rolnych w roku 2007 stwierdzono kod DR 10.

Jednocześnie jednak organ zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, tym samym druga z przesłanek, o których mowa w art. 73 ust. 4 powołanego rozporządzenia nie została spełniona. W ocenie Dyrektora Oddziału za taką konkluzją przemawiało to, że skarżąca składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 podpisała oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, co oznacza, że we wniosku o przyznanie płatności powinna zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami, tj. grunty spełniające kryteria, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach.

Składając zatem wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 strona powinna podać powierzchnie działek rolnych zgodnie ze stanem faktycznym na gruncie. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, beneficjentka we wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 deklarowała działki rolne, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Organ wskazał przy tym, że za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, w tym również płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, odpowiada występujący z nim rolnik. Obowiązkiem rolnika jest zatem wypełnienie wniosku przy dołożeniu należytej staranności, ponieważ to rolnik dysponuje wiedzą o gruntach użytkowanych rolniczo oraz decyduje o treści wniosku, który podpisuje i składa w ARiMR.

Skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję Dyrektora Oddziału do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 października 2015 r sygn. akt V SA/Wa 931/15 uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd stwierdził, że organ dokonał nieprawidłowego ustalenia daty stanowiącej przerwanie biegu terminu przedawnienia, określonego w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Przerwanie biegu tego terminu należało liczyć od dnia doręczenia skarżącej pisma z dnia [...] maja 2014 r., a nie jak przyjął organ od [...] stycznia 2014 r. Zagadnienie przerwania biegu terminu przedawnienia, w świetle ww. przepisu zostało bowiem ściśle powiązane przez prawodawcę unijnego z aktywnością organu, a nie z momentem, z którym działanie beneficjenta utraciło atrybut działania podjętego w dobrej wierze. Sąd podkreślił, iż okoliczność ta, ma istotne znaczenie z punktu widzenia stosowanego okresu przedawnienia obowiązku zwrotu – dziesięcioletniego lub odpowiednio czteroletniego – którego bieg, w każdym z tych przypadków, przerywa powiadomienie beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Aktywność organu, o której mowa w przywołanym przepisie, stanowi konsekwencję stwierdzenia zaistnienia przypadku dokonania płatności o nieuzasadnionym charakterze, która jako nienależna podlega zwrotowi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd w sprawie podzielił, utrwalony jest pogląd, że aktywność ta, ze swej istoty, musi mieć charakter działania kierunkowego, bezpośrednio zmierzającego do odzyskania danej płatności. Innymi słowy, nie może to być jakiekolwiek działanie, albowiem podstawą jego podjęcia, aby mogło być ono uznane za prawidłowe i skutecznie przerywające bieg terminu przedawnienia, musi być stwierdzenie nieuzasadnionego charakteru danej płatności (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2015 r., II GSK 2300/13). Z przedstawionego punktu widzenia, stanowisko organu, że na gruncie przywołanej regulacji, za działanie o którym w niej mowa, uznać należałoby każdy akt właściwego organu władzy, w tym decyzję Kierownika Biura z dnia [...] grudnia 2013 r. o odmowie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, Sąd uznał za chybione.

Sąd przypominał, że zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 73 ust. 1 w zw. z ust. 3 tego rozporządzenia nr 796/2004, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone za okres między powiadomieniem o obowiązku rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Zgodnie zaś z art. 73 ust. 5 rozporządzenia - zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. Za bezsprzeczny Sąd uznał fakt, że dziesięcioletni okres przedawnienia nie upłynął, ponieważ wypłata płatności za rok 2008, uznanej następnie za nienależnie pobraną, nastąpiła [...] marca 2009 r., natomiast pierwsze powiadomienie strony skarżącej o nienależnym charakterze tej płatności miało miejsce w piśmie z dnia [...] maja 2014 r., w którym poinformowano ją o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności. W odniesieniu do terminu czteroletniego Sąd stwierdził , iż organ trafnie wskazał, że termin ten upłynął.

Za zasadny Sąd uznał zarzut niewykazania przez organ, że błąd, o którym mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 mógł być obiektywnie wykryty przez skarżącą i niewyjaśnienie w jakiej dacie skarżąca mogła ewentualnie ten błąd wykryć. WSA podkreślił, iż jedynie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie przyznania płatności stwierdzono, że działki, wobec których został stwierdzony kod nieprawidłowości DR10 zostały umieszczone na stronie internetowej ARiMR w specjalnej zakładce – "Wykaz powierzchni w ramach działek ewidencyjnych, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r." Również jednak w tej decyzji nie wskazano nawet przybliżonej daty opublikowania tych informacji. Zdaniem Sądu podkreślenia wymagał fakt, że okoliczność stwierdzenia przez organ braku dobrej kultury rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., na działkach zadeklarowanych do płatności, była znana poprzedniczce skarżącej dopiero dzięki decyzji wydanej w roku 2010, dotyczącej płatności za 2007 r., tj. po upływie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie płatności na rok 2008. Co więcej pierwsza decyzja dotycząca płatności za 2007 r. z dnia [...] lutego 2008 r. odmawiająca przyznania płatności w swoim uzasadnieniu nie odnosiła się wprost do tego zagadnienia.

Sąd stwierdził, że poprzez brak wskazania daty zamieszczenia informacji odnośnie spornych działek na stronie internetowej ARiMR organ II instancji przedwcześnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka niemożności wykrycia błędu przez rolnika nie została spełniona. Tym samym Dyrektor Oddziału naruszył art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, co miało wpływ na wynik sprawy. Niewskazanie czy i kiedy skarżąca mogła obiektywnie dowiedzieć się o błędzie organu stanowiło również o naruszeniu przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej: "k.p.a." w zakresie mającym zastosowanie przy rozpoznaniu sprawy przez organy ARiMR.

Kierując się wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartymi w wyroku z dnia 13 października 2015 r. organ odwoławczy wystąpił do Departamentu Baz Referencyjnych ARiMR z prośbą o wskazanie daty opublikowania na stronie internetowej ARiMR informacji, iż działki ewidencyjne Nr [...] i Nr [...] (obręb K., gmina C.) nie kwalifikują się do uzyskania płatności ("Wykaz powierzchni w ramach działek ewidencyjnych, które nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r."). Dyrektor Oddziału ustalił, że ww. informacja została opublikowana w dniu [...] września 2008 r.

Po ponownym rozpatrzeniu odwołania skarżącej Dyrektor Oddziału wydał w dniu [...] marca 2016 r. decyzję nr [...], którą ponownie utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura z dnia z dnia [...] października 2014 r.

Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując w szczególności, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, przyznane stronie decyzją Kierownika BP ARiMR z dnia [...] lutego 2009 r. w łącznej wysokości 8.567,35 zł, zostały w dniu [...] marca 2009 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Jednakże w wyniku wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, Dyrektor [...] OR ARiMR w W. wydał w dniu [...] stycznia 2011 r. decyzję o stwierdzeniu nieważności ww. decyzji Kierownika BP ARiMR. W konsekwencji, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przyznania wnioskodawczyni płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, Kierownik Biura odmówił jej przyznania przedmiotowych płatności (decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r.). Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Oddziału (decyzja z dnia [...] marca 2014 r.). Wobec powyższego, kwota przekazana na rachunek bankowy beneficjenta w dniu [...] marca 2009 r. na mocy decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności i podlega odzyskaniu w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR.

Następnie organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 40 ustawy o płatnościach, ponieważ na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności w wysokości: 7.678,59 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 888,76 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. Każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006.

Dokonując oceny, czy w sprawie skarżącej wystąpiły przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 (dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika) organ odwoławczy przyznał, że pierwsza z tych przesłanek została spełniona. W rozpatrywanej sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, przyznane na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 2009 r., przekazane na rachunek bankowy strony w dniu [...] marca 2009 r., bezspornie wynikały z pomyłki ARiMR. Przy wydaniu przedmiotowej decyzji Kierownik Biura nie rozpatrzył bowiem w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie wyjaśnił istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, tj. nie uwzględnił faktu, iż na zadeklarowanych przez stronę gruntach rolnych w roku 2007 stwierdzono kod DR 10.

Zdaniem organ II instancji w przedmiotowej sprawie druga z przesłanek, o których mowa w art. 73 ust. 4 powołanego rozporządzenia nie została spełniona, gdyż nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika. Dyrektor Oddziału podkreślił, że składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 skarżąca podpisała oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, co oznacza, że we wniosku o przyznanie płatności powinna zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami, tj. grunty spełniające kryteria, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach. Ponadto skarżąca zobowiązała się również m.in. do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem.

Organ odwoławczy uważa, iż składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 skarżąca powinna podać powierzchnie działek rolnych spełniających ww. kryteria. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy we wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 strona deklarowała działki rolne, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Co prawda na dzień złożenia wniosku o płatność, tj. [...] maja 2008 r. informacja o wykluczeniu działek Nr [...] i Nr [...] nie była dostępna na stronie internetowej Agencji, jednakże już w dniu [...] września 2008 r. skarżąca miała możliwość zweryfikowania swojej deklaracji w zakresie uprawnień do płatności. Ww. informacja była bowiem dostępna przed dniem wydania decyzji w sprawie, tj. [...] lutego 2009 r. Zdaniem Dyrektora Oddziału skoro informacje te były powszechnie dostępne, wnioskodawca przy dołożeniu należytej staranności mógł do nich dotrzeć. Sprawdzenia informacji dotyczącej wykluczenia działek z płatności z uwagi na fakt, iż nie były one użytkowane rolniczo na dzień 30 czerwca 2003 r. (kod DR10) można dokonać samodzielnie na stronach internetowych ARiMR. Z tego względu organ II instancji przyjął, że strona mogła w zwykłych okolicznościach wykryć błąd Kierownika Biura. Skoro wnioskodawca jest obowiązany do wskazywania we wniosku o przyznanie płatności gruntów kwalifikujących się, to ma także obowiązek zweryfikowania czy posiadane grunty, które wyszczególnia we wniosku, te uprawnienia posiadają. Także przy zachowaniu należytej staranności skarżąca mogłaby bez trudu ustalić jeszcze przed dniem wydania decyzji w sprawie, że działki ewidencyjne Nr [...] i Nr [...] nie kwalifikują się do uzyskania płatności, a zatem organ przyznając decyzją Nr [...] płatności do ww. działek naruszył przepisy prawa. Ponadto mimo możliwości przewidzianych w prawie, tj. art. 14 i art. 25 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 skarżąca nie skorzystała z możliwości złożenia zmiany do wniosku czy też wycofania działek z wniosku, co w świetle oświadczeń składanych przez stronę w treści deklaracji z dnia [...] maja 2008 r. czyni zasadnym twierdzenie, iż pomyłka organu polegająca na przyznaniu stronie płatności do gruntów wykluczonych z systemów wsparcia (zgodnie z art. 143b, ustęp 4 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003), mogła zostać przez stronę wykryta w zwykłych okolicznościach.

Dyrektor Oddziału podkreślił, że obowiązkiem rolnika było wypełnienie wniosku przy dołożeniu należytej staranności, ponieważ to rolnik dysponuje wiedzą o gruntach użytkowanych rolniczo oraz decyduje o treści wniosku, który podpisuje i składa w ARiMR. Skarżąca własnoręcznym podpisem na formularzu wniosku oświadczyła, iż zna zasady przyznawania płatności, o którą się ubiegała, zatem ponosi on odpowiedzialność za treść znajdującą się we wniosku. Jeżeli więc strona zadeklarowała we wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 działki rolne, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., nie została spełniona przesłanka uzasadniająca odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Wskazując na art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 organ przypomniał, iż zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W ocenie organu w rozpoznawanej sprawie dobra wiara strony, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 nie wynika wprost z dostępnej mu dokumentacji. Strona również nie wykazała, że jej działanie w tym zakresie nosiło cechy działania w dobrej wierze. Beneficjent pomocy, jako faktyczny użytkownik gruntu, deklarując go do uzyskania płatności wskazuje powierzchnie użytkowane rolniczo, spełniające warunki przyznania płatności określone przepisami. Przystąpienie do programu wiąże się bowiem z akceptacją przepisów i zasad regulujących kwestię przyznania wnioskowanych płatności. Zatem skarżąca składając wniosek o wsparcie na powierzchnię gruntów rolnych, które nie kwalifikowały się do uzyskania płatności, postąpiła wbrew uregulowaniom programu, których to znajomość potwierdziła własnoręcznym podpisem (w sekcji VIII wniosku z dnia [...] maja 2008 r.). Zdaniem Dyrektora Oddziału w świetle przytoczonego stanu faktycznego sprawy skarżąca nie wykazała, że działała w dobrej wierze, a zatem w sprawie zastosowanie ma dziesięcioletni termin przedawnienia.

W przypadku skarżącej wypłata płatności bezpośrednich do gruntów rolnych uznanych następnie za nienależnie pobrane za rok 2008 nastąpiła w dniu [...] marca 2009 r. w wysokości 8 567,35 zł, natomiast, jak wskazał WSA w wyroku z dnia 13 października 2015 r. (sygn. akt V SA/Wa 931/15), pierwsze poinformowanie rolnika o nieuzasadnionych charakterze ww. płatności nastąpiło z datą doręczenia stronie Informacji o możliwości dokonania zwrotu płatności nienależnie pobranych płatności z dnia [...] maja 2014 r., tj. przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ II instancji stwierdził, że są one tożsame z zarzutami strony sformułowanymi w odwołaniu od decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. o odmowie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Podkreślił, że zarzuty podniesione w tym odwołaniu zostały rozpoznane, a decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego z dnia [...] marca 2014 r.

Podobnie organ odwoławczy ocenił zarzuty skarżącej dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. o przyznaniu wnioskowanych płatności. Kwestia zgodności decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2009 r., z przepisami prawa regulującymi została rozstrzygnięta decyzją organu II instancji, który decyzją z dnia [...] maja 2011 r. utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie.

Strona zaskarżyła decyzję Dyrektora Oddziału z dnia [...] marca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 77 § 4 k.p.a., poprzez niezakomunikowanie skarżącej faktu znanego organowi z urzędu w postaci ustalenia daty zamieszczenia informacji na stronie internetowej organu o tym, że działki nr [...] i nr [...] (obręb K., gmina C.) nie kwalifikują się do uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na dzień [...] września 2008 roku, co spowodowało, że Skarżąca była pozbawiona możliwości ustosunkowania się do podanej przez organ daty, a w rezultacie mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez przyjęcie za udowodnioną okoliczności, że informację o tym, że działki nr [...] i nr [...] (obręb K., gmina C.) nie kwalifikują się do uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zamieszczono na stronie internetowej organu w dniu [...] września 2008 roku, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

3) art. 9 i 10 § 1 k.p.a., poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie Skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków Skarżącej, będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz niezapewnienie Skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, i nieumożliwienie, przed wydaniem decyzji wypowiedzenia odnośnie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

4) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewykazanie przez organ na jakiej podstawie opierał się przyjmując, że Skarżąca nie była w dobrej wierze w rozumieniu art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 i na jakiej podstawie organ przyjął, że informacja o tym, że działki nr [...] i nr [...] (obręb K., gmina C.) nie kwalifikują się do uzyskania płatności, została zamieszczona na stronie internetowej organu w dniu [...] września 2008 r., co spowodowało, że organ naruszył art. 8 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej oraz niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. W przypadku stwierdzenia przez Sąd braku przesłanek nieważnościowych strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jej rzecz kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna, choć nie z powodu naruszenia przez organy przepisów postępowania wskazanych w jej zarzutach.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że został on wydany z naruszeniem przepisu prawa materialnego wpływającym na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 litera a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa materialnego czy procesowego na treść decyzji, a więc ukształtowanych w niej stosunków administracyjnoprawnych materialnych lub procesowych.

Biorąc pod uwagę wskazane uwarunkowania w ocenie Sądu kontrolowana decyzja Dyrektora Oddziału oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Biura zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w sposób skutkujący koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

W postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji Dyrektor Oddziału zobowiązany był do ustalenia, czy skarżąca pobrała nienależne lub nadmierne płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 oraz czy w sprawie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, określone m.in. w art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach oraz art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004.

W sprawie bezsporne jest, że przyznane skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 stanowią płatności pobrane nienależnie. Ustalenia organu w tej kwestii są prawidłowe, a strona ich nie kwestionuje.

Organ odwoławczy również trafnie uznał, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach, ponieważ na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności w wysokości: 7.678,59 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 888,76 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. Każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006.

Do rozważenia pozostała zatem ocenia zaistnienia warunków odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie określonych w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004.

W myśl art. 73 ust. 4 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli spełnione zostaną łącznie dwie przesłanki: dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Spełnienie pierwszej ze wskazanych w powołanym przepisie przesłanek nie ulega wątpliwości, czemu dowodzi decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. Ustalenia organu w tej kwestii stanowią powielenie ustaleń zawartych w uchylonej przez Sąd decyzji Dyrektora Oddziału z dnia [...] grudnia 2014 r., a ich prawidłowość była przedmiotem rozważań Sądu na gruncie sprawy o sygn. akt V SA/Wa 931/15. W wyroku z dnia 13 października 2015 r. o ww. sygnaturze za właściwe Sąd uznał stwierdzenie organu, że przy wydaniu decyzji z dnia [...] października 2014 r. Kierownik Biura nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie wyjaśnił w sposób właściwy istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych dotyczących faktu, iż na zadeklarowanych przez stronę gruntach rolnych w roku 2007 stwierdzono kod DR 10, tj. działki te nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przy ponownym rozpatrywaniu odwołania skarżącej Dyrektor Oddziału związany był oceną prawidłowości swoich ustaleń dokonaną przez Sąd w wyroku z dnia 13 października 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 931/15, a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni tę ocenę podziela.

Istotą sporu w sprawie jest więc ocenia zaistnienia drugiej z przesłanek odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie, tj. brak możliwości wykrycia błędu organu przez rolnika. W ocenie Sądu błędne jest stanowisko organu odwoławczego, iż skarżąca mogła przy zachowaniu należytej staranności bez trudu ustalić jeszcze przed dniem wydania decyzji w sprawie, że działki ewidencyjne Nr [...] i Nr [...] nie kwalifikują się do uzyskania płatności.

Zdecydowanie niewystarczający jest argument, że skarżąca miała możliwość wykrycia błędu, gdyż składając wniosek o płatność zobowiązana była do zadeklarowania właściwego stanu faktycznego i to ona odpowiada za rzetelność danych przedstawionych we wniosku. W rozpoznawanej sprawie świadomość i znajomość zasad funkcjonowania systemu także nie przesądza o uznaniu, że popełnienie błędu w postaci zadeklarowania do płatności działek niekwalifikujących się do płatności, jest błędem, który w zwykłych okolicznościach mógł zostać wykryty przez skarżącą.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że przy wykładni art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 należy oceniać naturę błędu i brak doświadczenia (profesjonalizm) rolnika (por. wyroki NSA: z 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10, z 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 621/12; z 30 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1415/13; z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1933/14 - dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwraca się również uwagę, że nie do zaaprobowania jest pogląd organu, iż wystarczającym dla przyjęcia, że błąd mógł zostać wykryty przez rolnika, jest złożone przez skarżącego oświadczenie o znajomości procedury w sprawie przyznania i wypłaty płatności (por. wyrok NSA z 30 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1415/13). Poglądy te Sąd w obecnym składzie w całości podziela.

Co więcej wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 skarżąca złożyła w dniu [...] maja 2008 r., natomiast informacja o wykluczeniu ww. działek z możliwości przyznania do nich płatności została opublikowana na stronie internetowej ARiMR w dniu [...] września 2008 r. Wymaga podkreślenia, że wiedzę w tym zakresie w czasie od dnia publikacji do dnia wydania decyzji o przyznaniu płatności na rok 2008 ([...] lutego 2009 r.) mogła uzyskać nie tylko skarżąca, ale przede wszystkim organ. Wykaz powierzchni w ramach działek ewidencyjnych, które nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. opracowywany jest bowiem na podstawie wyników kontroli na miejscu dokonywanych przez ARiMR. Skoro organ przyznał skarżącej płatności w decyzji wydanej kilka miesięcy po zamieszczeniu działek Nr [...] i Nr [...] w ww. wykazie, czyli pomimo dostępu do informacji, które winny być organowi znane z urzędu, a swój błąd w tym zakresie organ zauważył dopiero po kilku latach, to nie jest przekonujące twierdzenie, iż skarżąca mogła rzeczowy błąd wykryć w zwykłych okolicznościach. Wymaga podkreślenia, że organ rozpatrujący wniosek o przyznanie płatności, jako profesjonalista, dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem, zobowiązany jest znać zasady przyznawania płatności i właściwie je stosować. Nie można stosować surowszych kryteriów przy ocenie możliwości wykrycia błędu przez rolnika niż kryteria przyjęte w stosunku do oceny pomyłki organu.

Zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W niniejszej sprawie wskazać należy, że dziesięcioletni okres przedawnienia nie upłynął, ponieważ wypłata płatności za rok 2008, uznanej następnie za nienależnie pobraną, nastąpiła [...] marca 2009 r., natomiast pierwsze powiadomienie strony skarżącej o nienależnym charakterze tej płatności miało miejsce w piśmie z dnia [...] maja 2014 r., w którym poinformowano ją o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności. W odniesieniu do terminu czteroletniego organ trafnie wskazał, że termin ten upłynął.

Pozostaje zatem do ustalenia, czy skarżąca działała w dobrej wierze, a w konsekwencji w jej sprawie nastąpiło przedawnienie obowiązku zwrotu nienależenie pobranych płatności z uwagi na upływ terminu czteroletniego, czy też zastosowanie znajduje dziesięcioletni okres przedawnienia. Sąd nie podziela stanowiska organu, że działania skarżącej nie nosiły cech "działania w dobrej wierze".

Przez pojęcie złej i dobrej wiary należy rozumieć stan świadomości beneficjenta co do jego uprawnienia do otrzymywania danej pomocy rozumianej jako stan wiedzy co do zasadności pobieranej pomocy. Znaczenie ma pozytywna wiedza co do posiadania lub nie posiadania uprawnienia do otrzymywania pomocy. Możliwe są w tym przypadku dwie sytuacje, kiedy strona wie, że pomoc otrzymuje niezasadnie - wówczas znajduje się w złej wierze. Możliwa jest też sytuacja druga, kiedy strona nie wie, że pomoc otrzymuje niezasadnie, jednak przypadek ten należy rozróżnić na dwa dalsze stany faktyczne. Kiedy dzieje się to bez uchybienia przez beneficjenta jego obowiązkom w zakresie posiadania przez niego wiedzy co do jego sytuacji prawnej i druga, kiedy beneficjent takim obowiązkom uchybia. Innymi zatem słowy mówiąc, strona nie posiada pozytywnej wiedzy co do braku uprawnienia do otrzymania świadczenia, jednak dzieje się to na skutek jego zaniedbań co do pełnego pojmowania przez niego charakteru zaistniałych czynności. Beneficjent nie ma wiedzy, jednak powinien i mógł ją pozyskać. W tym drugim przypadku będzie on pozostawał w złej wierze - tak samo jak w sytuacji, gdy o braku uprawnienia wiedział. Zawiniony brak wiedzy o braku posiadania uprawnienia do otrzymania pomocy również jest oceniany jako stan złej wiary w rozumieniu tego przepisu. Jedynie taki stan nieświadomości dłużnika, którego nie mógł on uniknąć pomimo wykonania wszystkich czynności co do należytego pojmowania przedsiębranych czynności, jakie cechują starannego człowieka, mogą skutkować przyjęciem pozostawania beneficjenta w stanie dobrej wiary. W stanie tym znajduje się więc tylko ten, kto nie wie, że daną pomoc otrzymuje w sposób nieuprawniony i przy wykonaniu typowych czynności i posiadaniu typowej dla jego stanu wiedzy o takim ich charakterze nie mógł się dowiedzieć (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 8 września 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 492/16).

W ocenie Sądu składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 skarżąca pozostała w stanie dobrej wiary co do przysługujących jej płatności do działek ewidencyjnych Nr [...] i Nr [...].

Przede wszystkim nie można pomijać faktu, że wniosek o przyznanie płatności jest sporządzany przed jego złożeniem. To w czasie sporządzania wniosku oraz dokonywania wcześniejszych ustaleń służących prawidłowemu jego wypełnieniu beneficjent obowiązany jest do zachowania szczególnej staranności. Aby być w dobrej wierze strona musi sprawdzić i upewnić się, że zawarte we wniosku oświadczenia i deklaracje są zgodne ze stanem rzeczywistym i przepisami określającymi warunki przyznawania danych płatności.

Sporządzając i składając wniosek skarżąca bezsprzecznie nie wiedziała, że działki ewidencyjne Nr [...] i Nr [...] zostały umieszczone w "Wykazie powierzchni w ramach działek ewidencyjnych, które nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r.". Informacja to została bowiem podana do publicznej wiadomości kilka miesięcy później, tj. w dniu [...] września 2008 r. Strona nie znała również ustaleń kontroli przeprowadzonej w dniu [...] lipca 2007 r. na spornych działkach, gdyż podmiotem kontrolowanym była jej poprzedniczka M.M. Skarżąca podnosiła już w sprawie, że M.M. nie była obecna podczas tej kontroli i nie otrzymała protokołu kontroli. Okoliczność stwierdzenia przez organ braku dobrej kultury rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., na działkach zadeklarowanych do płatności, była znana poprzedniczce skarżącej dopiero dzięki decyzji wydanej w roku 2010, dotyczącej płatności za 2007 r., tj. po upływie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie płatności na rok 2008. W takiej sytuacji nie można oczekiwać od skarżącej wiedzy o ww. okolicznościach w dniu składaniu wniosku, skoro osoba której bezpośrednio dotyczyły, dowiedziała się o nich dwa lata później.

Po złożeniu wniosku to w gestii organu była ocena jego prawidłowości, a nie skarżącej. Sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego jest oczekiwanie organu, aby po złożeniu wniosku strona sama kontrolowała jego poprawność, jeżeli była przekonana, iż wypełnia go rzetelnie. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca uzyskała dane konieczne do sporządzenia wniosku, wypełniła go i złożyła w BP ARiMR w P. z siedzibą w G. Naturalne więc było jej oczekiwanie na rozpatrzenie wniosku przez organ, który jak wskazano wyżej, jest profesjonalistą, dysponuje wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem, a jego obowiązkiem jest znać zasady przyznawania płatności i właściwie je stosować. Dobrą wiarę skarżącej z pewnością umocniła decyzja Kierownik Biura z dnia [...] lutego 2009 r. mocą której organ I instancji przyznał jej płatności w ramach systemów wsparciu bezpośredniego na rok 2008 r.

W świetle powyższego Sąd stwierdził, że w sprawie skarżącej zastosowanie znajduje czteroletni termin przedawnienia. Wobec zaistnienia wszystkich przesłanek określonych w art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach oraz art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004 należy uznać, że wobec skarżącej nastąpiło przedawnienie obowiązku zwrotu nienależenie pobranych płatności w ramach systemów wsparciu bezpośredniego na rok 2008.

Tym samym skarga podlegała uwzględnieniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym Sąd orzekł w pkt 1 wyroku.

W myśl art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Przedawnienie obowiązku zwrotu nienależenie pobranych płatności w ramach systemów wsparciu bezpośredniego na rok 2008 czyni bezprzedmiotowym postępowanie w celu ustalenia kwoty nienależnie pobranych tych płatności. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. O umorzeniu postępowania administracyjnego Sąd orzekł w pkt 2 wyroku.

O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.