Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 555/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2009-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 145 § 1 pkt 1, 2, 4, 5, art. 146 § 2, art. 151 § 2 kpa
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 24 września 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Hanna Raszkowska Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2009 roku sprawy ze skargi A. W. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...] w przedmiocie wymeldowania - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z przedstawionych akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia 25 marca 2004r. nr "[...]" Burmistrz Miasta, po rozpatrzeniu wniosku Z. W., orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego A. W. z lokalu nr 1 przy ul. M. 7 w K. W uzasadnieniu wskazał, iż A. W. nie mieszka w przedmiotowym lokalu od około 2 lat, a opuszczając go nie dopełniła obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego. Opuszczenie lokalu było zaś dobrowolne. Organ dodał ponadto, iż w związku z brakiem ustalenia obecnego miejsca pobytu A. W., postanowieniem z dnia 16 marca 2004r. Sąd Rejonowy w K. ustanowił dla niej kuratora.

Pełnomocnik A. W. wystąpiła z wnioskiem z 31 grudnia 2004r. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wskazaną wyżej decyzją ostateczną z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa. W uzasadnieniu wniosku, po uprzednim opisaniu okoliczności, w wyniku których doszło do wydania decyzji o wymeldowaniu, podniosła, iż wyjazd A. W. do Stanów Zjednoczonych Ameryki nie ma charakteru ani trwałego ani dobrowolnego. O wyjeździe tym zadecydowało postępowanie jej męża Z. W., który znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie, a sam pobyt przedłużał się z powodu podjęcia przez A. W. leczenia w związku z ujawnieniem się u niej ciężkiej choroby.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnoszono w niniejszej sprawie trzykrotnie - pierwotnie w wyniku wniesienia skargi w imieniu A. W. Sąd ten wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006r. (sygn. akt II SA/Ol 32/06) uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia 18 marca 2005r. o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej z 25 marca 2004r. Z kolei wyrokiem z dnia 13 grudnia 2007r. (sygn. akt II SA/Ol 974/07) Sąd ponownie uchylił kolejną decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji o odmowie wznowienia postępowania w sprawie wymeldowania A. W. Następnie wyrokiem z dnia 21 października 2008r. (sygn. akt II SA/Ol 572/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Z. W. na decyzję Wojewody z "[...]" nr "[...]", którą uchylono zaskarżoną przez pełnomocników A. W. decyzję Burmistrza z dnia 27 marca 2008r. orzekającą o umorzeniu postępowania wznowieniowego w sprawie wymeldowania A. W. i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia 11 lutego 2009r. nr "[...]" Burmistrz Miasta odmówił uchylenia decyzji z dnia 25 marca 2004r. w sprawie wymeldowania A. W. z pobytu stałego w K. przy ul. M. 7/1. Burmistrz w uzasadnieniu decyzji podał, że przed przystąpieniem do rozpatrzenia postępowania administracyjnego o wymeldowanie A. W. kierował się oceną dokonaną przez organ odwoławczy i potwierdzoną przez Sąd Administracyjny i przyjął, że termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania został zachowany, tak jak to uznał już na samym początku postępowania orzekając o wydaniu postanowienia o wznowieniu z 10 maja 2005r. Jak bowiem wynika z akt sprawy w tym uzupełniającego postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Wojewodę A. W. dowiedziała się o przyczynie wznowienia 15 grudnia 2004r., zatem wnosząc podanie o wznowienie w dniu 31 grudnia 2004r. zachowała termin do tej czynności. Burmistrz uznał, że nie zachodzi w sprawie przesłanka do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 1, 2, 4, 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, stąd w toku przeprowadzonego po wznowieniu postępowania stwierdzono brak podstaw do uchylenia decyzji o wymeldowanie na podstawie art. 145 § 1 kpa. Podał, że wydając niniejszą decyzję oparł się na wcześniej zebranym materiale dowodowym oraz uzupełniającym, który odzwierciedla stan sprawy na dzień jej wydania. Uznał, iż nie było potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego z przesłuchania świadków, gdyż dowód ten nie wniósłby nic nowego do sprawy skoro świadkowie przesłuchani byli wcześniej w toku prowadzonego postępowania.

Burmistrz ustosunkowując się do podnoszonych przez stronę przesłanek wznowienia postępowania stwierdził, że odnośnie przesłanki z pkt 1 art. 145 § 1 kpa strona nie przedstawiła orzeczenia sądu lub innego uprawnionego do tego organu stwierdzających fałszywość dowodów, które występowały w sprawie, a sam organ orzekający nie znalazł podstaw do uznania występujących w sprawie dowodów za oczywiście fałszywe, tj. których fałszywość byłaby niewątpliwa i bezsporna. Świadkowie byli pouczeni o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań a dowód z przesłuchania stron był poprzedzony ich oświadczeniem o prawdziwości składanych stwierdzeń.

W ocenie organu przeprowadzone dowody z dokumentów nie budzą żadnych wątpliwości co do ich prawdziwości bowiem są pozyskane z Policji, prokuratury, sądów powszechnych w formie wywiadów, wyciągów z akt bądź informacji. W zakresie wystąpienia przesłanki z pkt 2, iż decyzja o wymeldowaniu została wydana w wyniku przestępstwa organ podał, że w toku postępowania nie zostały przedstawione orzeczenia Sądu lub innego uprawnionego organu stwierdzającego popełnienie przestępstwa związanego z prowadzonym postępowaniem o wymeldowanie, a sam organ nie stwierdził zaistnienia oczywistych faktów świadczących o popełnieniu przestępstwa pozostającego w związku przyczynowym z prowadzonym postępowaniem. Organ ani nie działał bowiem pod wpływem przymusu, ani nie stwierdził, iż przedstawiono mu fałszywe dokumenty.

W zakresie przyczyn wznowienia określonych w pkt 4 i 5 organ stwierdził, że A. W. z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Nie dopełniła bowiem obowiązku wynikającego z art. 15 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności, który nakłada na osobę wyjeżdżającą za granicę na okres dłuższy niż 3 miesiące obowiązek zgłoszenia wyjazdu. Zgłoszenia takiego dokonuje się najpóźniej w dniu opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. Spełniając ten obowiązek strona uzyskałaby status osoby, która czasowo opuściła miejsce zamieszkania, a tym samym nie zostałaby wymeldowana, gdyż opuszczenie miejsca zamieszkania miałoby wówczas charakter tymczasowy, a nie trwały. Także nie ustanowiła w kraju żadnego pełnomocnika do reprezentowania podczas jej nieobecności (np. synów lub rodzeństwa jak to uczyniła później). Dla nieobecnej A. W. został celem obrony jej praw w tym postępowaniu wyznaczony przez Sąd Rejonowy w K. kurator w osobie A. M., zatem nie była pozbawiona reprezentacji w postępowaniu. Stąd nie zaszła przesłanka do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Natomiast badając okoliczność braku dobrowolności opuszczenia lokalu przez A. W. organ podał, że miał na uwadze, iż nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody uzasadniające wystąpienie przesłanek z art. 145 § 1 pkt 5 kpa muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, mające w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ uznał, że przez nową okoliczność istotną dla sprawy (art. 145 § 1 pkt 5 kpa) należy rozumieć taką okoliczność, która mogłaby mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. W jego ocenie nie ma dostatecznych dowodów na obalenie tezy o dobrowolności opuszczenia lokalu przez A. W. Przyjmując nawet, iż do nieporozumień pomiędzy A. i Z. W. dochodziło wskutek niewłaściwego zachowania byłego męża to opuszczenie przez A. W. miejsca stałego pobytu należy traktować jako dobrowolne. Podkreślono, że w sprawie znęcania się Z. W. nad A. W. postępowanie zostało umorzone z powodu braku cech przestępstwa, na dowód czego powołano pismo Komendy Powiatowej Policji w K. z dnia 2 czerwca 2005r. znajdujące się w aktach sprawy. Również z wymienionej informacji KPP wynika, że interwencje Policji u Państwa A. i Z. W. nie były związane z utrudnianiem zamieszkania wobec jego żony A. W., a dotyczyły konfliktów rodzinnych. O trwałości opuszczenia lokalu świadczy okres od jakiego A. W. przebywa za granicą tj. od grudnia 2001r. Samo deklarowanie zamiaru powrotu do przedmiotowego mieszkania wyrażane przez stronę nie ma znaczenia w sprawie, skoro od 8 lat nie zostało poparte żadnymi konkretnymi działaniami.

Od powyższej decyzji odwołała się A. W. nie zgadzając się z oceną sprawy dokonaną przez organ I instancji oraz żądając uchylenia zaskarżonej decyzji, oddalenia wniosku Z. W. o wymeldowanie jego byłej żony z przedmiotowego mieszkania i ponownego jej zameldowania w tym lokalu. Ponadto zarzucono organowi I instancji naruszenie prawa procesowego poprzez interpretowanie faktów w sposób stronniczy, łamanie prawa przez Burmistrza Miasta oraz naruszanie zasady równej mocy środków dowodowych.

Wojewoda decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" uchylił decyzję Burmistrza Miasta z dnia 11 lutego 2009r., stwierdził wydanie decyzji Burmistrza z dnia 25 marca 2004r. o wymeldowaniu A. W. z pobytu stałego w lokalu przy ul. M. 7/1 w K. z naruszeniem prawa, jednocześnie odmówił uchylenia tej decyzji. W uzasadnieniu organ uznał za zasadne stanowisko Burmistrza w zakresie przesłanek wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 kpa, natomiast odnośnie przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 kpa stwierdził, że będąca przedmiotem odwołania decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego poprzez niezapewnienie A. W. czynnego udziału w postępowaniu. W przeciwieństwie do stanowiska Burmistrza Wojewoda uznał, że przedstawiciel strony był faktycznie jedynie kuratorem do doręczeń dla osoby nieobecnej w rozumieniu art. 34 kpa, co w zasadzie ogranicza się w niniejszym postępowaniu do doręczenia decyzji o wymeldowaniu. Strona nie była reprezentowana podczas przeprowadzenia dowodu z przesłuchania Z. W. w dniu 27 stycznia 2004r. Jak ponadto wynika z akt sprawy, przed wydaniem decyzji o wymeldowaniu organ nie powiadomił przedstawiciela strony, wyznaczonego przez sąd o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i możliwości zapoznania się z aktami. Przede wszystkim jednak organ I instancji nie wyczerpał wszystkich środków zmierzających do ustalenia miejsca pobytu nieobecnej A. W., poprzestając na informacji pochodzącej od jej męża, że przebywa ona w USA. Wojewoda ocenił, że jakkolwiek pobyt strony za granicą może stanowić podstawę do wyznaczenia dla niej kuratora, to organ najpierw powinien podjąć wszelkie kroki w celu ustalenia jej adresu i powiadomienia o toczącym się postępowaniu, np. poprzez członków najbliższej rodziny. Ponadto sytuacja, w której udział w postępowaniu kuratora wyznaczonego dla strony ogranicza się do odebrania decyzji jest niekorzystna dla strony, gdyż nie można w takim przypadku mówić o rzeczywistej obronie jej interesów. Natomiast na wcześniejszych etapach postępowania (przed wydaniem decyzji) strona faktycznie nie brała udziału. Organ mógł ewentualnie wyznaczyć dla niej przedstawiciela stosownie do art. 34 § 2 kpa, ale tylko dla dokonania czynności nie cierpiącej zwłoki. Fakt, że strona nie dopełniła obowiązku zgłoszenia pobytu czasowego za granicą (zgodnie z art. 15 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych) zasadniczo nie zmieniał jej sytuacji procesowej, gdyż nawet gdyby dopełniła tego obowiązku, w razie wniosku o wymeldowanie istniałaby nadal konieczność wyznaczenia dla niej przedstawiciela (jeżeli nie posiadałaby pełnomocnika, a organowi nie znany byłby adres do doręczeń).

Organ odwoławczy uznał, że wyczerpująco ustalony stan faktyczny w toku postępowania w sprawie wznowienia wskazuje, iż A. W. opuściła przedmiotowy lokal w grudniu 2001r. i wyjechała do USA na zaproszenie swojej rodziny. Strony różnią się w ocenie motywów opuszczenia miejsca zameldowania. Według Z. W. i jego siostry, A. W. wyjechała do USA ze względów ekonomicznych. Z kolei wymieniona i członkowie jej rodziny utrzymują, że wyjechała ona za granicę nie ze względu na chęć podjęcia tam pracy, ale sytuację w domu. Wyjazd był ucieczką przed mężem, który nadużywał alkoholu i znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie. Brak jest natomiast orzeczeń sądu lub innego organu, które potwierdzałyby, iż Z. W. dopuszczał się czynów zabronionych wobec żony. Jak wynika z pisma KPP w K., w 2001r. było prowadzone postępowanie o znęcanie się przez Z. W. nad A. W., ale w dniu 19 września 2001r. zostało umorzone wobec braku cech przestępstwa. Fakt znęcania się przez męża nad A. W. znajduje natomiast potwierdzenie w zeznaniach kilku wskazanych przez nią świadków. Organ odwoławczy uznał, że powyższe nie przesądza jednak o tym, że strona nie opuściła lokalu trwale i dobrowolnie. Według wyjaśnień KPP w K., interwencje dokonywane w lokalu przy ul. M. 7/1 w K. nie miały nigdy związku z utrudnianiem dostępu do tego lokalu A. W. Nie można też wskazać, iż Z. W. zmusił żonę do opuszczenia lokalu siłą albo uniemożliwił jej dostęp do mieszkania poprzez wymianę zamków w drzwiach. Nawet jeżeli zachowanie Z. W. wobec żony było naganne to faktem jest, iż A. W. nie skorzystała ze środków prawnych umożliwiających jej powrót do przedmiotowego lokalu, jak również przez trzy lata po opuszczeniu lokalu aż do czasu wznowienia postępowania w przedmiocie wymeldowania nie podejmowała prób powrotu do niego z zamiarem zamieszkania i nie interesowała się nim. Tym samym w ocenie organu odwoławczego dała wyraz swojej woli opuszczenia lokalu.

Zdaniem organu nie można pominąć i tego, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Ewidencja ludności jest bowiem instytucją dostarczającą właściwym organom władzy publicznej wiedzy o miejscu, w którym dany obywatel rzeczywiście przebywa. Jeżeli zapis w zbiorze meldunkowym o miejscu pobytu osoby nie odzwierciedla stanu faktycznego, zasadne jest jego usunięcie ze zbioru w drodze decyzji.

W tym stanie rzeczy organ odwoławczy stwierdził wydanie przez Burmistrza Miasta decyzji z dnia 25 marca 2004r. o wymeldowaniu A. W. z pobytu stałego w lokalu przy ul. M. 7/1 w K. z naruszeniem prawa procesowego, jednak mając na względzie powyższe ustalenia oraz przepisy art. 146 § 2 i art. 151 § 2 kpa, odmówił jej uchylenia. Wada wydania decyzji z naruszeniem prawa procesowego poprzez niezapewnienie jednej ze stron czynnego udziału w postępowaniu nie miała bowiem wpływu na treść rozstrzygnięcia o wymeldowaniu. Powołane przez stronę nowe okoliczności faktyczne oraz przeprowadzone w toku postępowania w sprawie wznowienia nowe dowody, mimo zaistnienia przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, nie pozwalają bowiem na uznanie w niniejszej sprawie, iż w wyniku wznowienia mogła zapaść decyzja inna niż o wymeldowaniu A. W. z miejsca pobytu stałego. Organ uznał, że okoliczności faktyczne, które powołała strona i jej pełnomocnicy, nie są takimi okolicznościami, które mogłyby mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy.

Na powyższą decyzję Wojewody skargę złożyła w imieniu A. W. jej siostra M. M. wnosząc o jej uchylenie i zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów postępowania sądowego oraz dokonanie oceny:

– czy A. W. zgodnie z obowiązującym w marcu 2004 roku prawem została wymeldowana z pobytu stałego z przedmiotowego mieszkania;

– prawidłowości postępowania administracyjnego dotyczącego wymeldowania z pobytu stałego A. W. prowadzonego przez pracowników Urzędu Miejskiego oraz Burmistrza Miasta.

Wnosząca skargę zwróciła się do Sądu o wyjaśnienie, czy niezbędne są decyzje sądów powszechnych aby udowodnić w postępowaniu administracyjnym fałszywość wniosków i dowodów oraz niezgodne z prawem postępowanie funkcjonariuszy publicznych, a także znęcenie się fizyczne i psychiczne czy nagminne utrudnianie jednej osoby wobec drugiej zamieszkania we wspólnym lokalu, co wynika z zeznań świadków w niniejszej sprawie.

Podniesiono, że wystąpiła w sprawie przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, gdyż A. W. nie miała żadnej obrony w czasie postępowania administracyjnego. Wskazano na znęcanie się fizyczne i psychiczne nad A. W. przez nadużywającego alkohol Z. W., jako utrudnianie zamieszkania skarżącej, która nie mogła czuć się bezpiecznie we własnym mieszkaniu i bojąc się o własne zdrowie i życie często uciekała z domu nocując u koleżanek i w domu matki, ostatecznie opuszczając mieszkanie. Podkreślono jednak, że nie miało to charakteru dobrowolnego i trwałego na tle wskazanych okoliczności. Przywołano orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym przez opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego.

Jeżeli zaś strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach (zakręcania zaworów wody i gazu, blokowania dostępu do telefonu stacjonarnego) uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Natomiast spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Stwierdził, że podnoszone w skardze zarzuty nie mają wpływu na wynik sprawy. Wskazano, że sfałszowanie dowodu w sprawie winno być stwierdzone orzeczeniem sądu powszechnego, zaś organ meldunkowy nie jest kompetentny do orzekania o przestępstwie, jakim jest fałszowanie dowodów. Strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, musi przedłożyć orzeczenie sądowe stwierdzające sfałszowanie dowodu. Wyjątki od tej reguły określają przepisy art. 145 § 2 i 3 kpa, ale w ocenie organu, w niniejszej sprawie nie mają one zastosowania. Podkreślono, że nie stanowiła podstawy do wymeldowania sama okoliczność, czy A. W. po wyjeździe do USA utrzymywała kontakty z rodziną czy też nie. Przesłanką wymeldowania było ustalenie opuszczenia przez nią miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się.

Ponadto organ poinformował, że nie kwestionuje zeznań świadków, iż Z. W. pod wpływem alkoholu znęcał się nad żoną i utrudniał jej przebywanie we wspólnie zajmowanym mieszkaniu oraz nie odmawia im wartości dowodowej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie wskazuje jednak, iż nie miało nigdy miejsca utrudnianie przebywania A. W. przez jej męża w przedmiotowym lokalu. Podkreślono, że po opuszczeniu przedmiotowego lokalu skarżąca przez okres trzech lat (do momentu wznowienia postępowania w sprawie o jej wymeldowanie), a także w okresie późniejszym, nie podejmowała prób powrotu do lokalu z zamiarem stałego zamieszkiwania. Ta okoliczność jest zdaniem organu decydująca dla stwierdzenia woli opuszczenia przez stronę miejsca pobytu stałego. Z kolei okres nieprzebywania A. W. w lokalu jest wystarczająco długi, aby stwierdzić, iż opuszczenie to miało także charakter trwały. Okres zamieszkiwania strony w USA (ok. osiem lat) świadczy, iż faktycznie tam skoncentrowała ona swoje sprawy życiowe.

Twierdzenia pełnomocnik strony o uniemożliwieniu jej siostrze dostępu do mieszkania organ uznał za bezzasadne. Z. W. nie uniemożliwił bowiem żonie dostępu do przedmiotowego mieszkania np. poprzez wymianę zamków w drzwiach i nie można uznać, że było to powodem opuszczenia przez nią miejsca zameldowania. A. W. przez cały czas zamieszkiwania w lokalu posiadała do niego klucze i dostęp. Niekomfortowe warunki zamieszkiwania w danym lokalu, awantury związane z nadużywaniem przez męża alkoholu czy nawet znęcanie się nad skarżącą, nie można traktować jako równoznaczne z pozbawieniem dostępu i możliwością korzystania przez nią z przedmiotowego mieszkania. A. W. mogła bowiem podjąć kroki prawne zmierzające do zakończenia domowych awantur i znęcania się nad nią przez męża. Zainteresowana nie opuściła Polski pod przymusem ze strony męża, decyzję o opuszczeniu kraju podjęła dobrowolnie i pozostaje za granicą do dnia dzisiejszego.

Organ odwoławczy nie zgodził się z podniesionym w skardze zarzutem stronniczości, gdyż sam fakt dokonania innej oceny materiału dowodowego i wydania innego rozstrzygnięcia w sprawie niż pożądane przez stronę postępowania nie może być uznany za brak bezstronności. Odnośnie zaś utraty przez skarżącą prawa do spornego lokalu organ wskazał, iż sprawa o wymeldowanie jest sprawą indywidualną z zakresu administracji publicznej, odrębną od spraw cywilnych dotyczących kwestii majątkowych rozstrzyganych przez sądy powszechne.

Prawomocnym zarządzeniem z dnia 22 czerwca 2009r. sygn. akt II SA/Ol 555/09 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie pozostawił bez rozpoznania zawarty w skardze wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu, jak też nadesłany w przepisanej prawem formie na wezwanie Sądu.

Na rozprawie w dniu 11 września 2009r. pełnomocnik skarżącej podała, że siostra wyjeżdżając w grudniu 2001r. za granicę nie wiedziała jeszcze, że jest ciężko chora - nie wyjechała więc z powodu konieczności leczenia, ale przez zaciągnięte długi męża. Przyjechała do Polski 2007r., była w Urzędzie Miasta z pytaniem, gdzie ma zamieszkać, ale urzędnicy odmówili jej pomocy. Wówczas skarżąca poszła także na Policję, gdyż chciała wejść do swego mieszkania, ale Policja odmówiła jej asysty, z uwagi na fakt wymeldowania. Siostra była także w Prokuraturze Rejonowej w K., gdzie pytała co ma zrobić, by wejść do swojego mieszkania. Do mieszkania siostrze nie udało się wejść, gdyż zmienione zostały zamki. Obecnie to mieszkanie wykupił Z. W. już po wymeldowaniu skarżącej. Pełnomocnik strony uznała, że wywiady środowiskowe w niniejszej sprawie zostały sporządzone nierzetelnie, wyłącznie na podstawie rozmowy z Z. W., a sprawa jest tendencyjnie prowadzona przez urzędników.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują wykonywanie administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym nie są związane zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej: ustawą ppsa. Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Wzruszenie decyzji następuje w razie, gdy kontrola wykaże, że decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy ppsa).

Przeprowadzona w tym zakresie kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona prawa. Organ II instancji wszechstronnie rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i wyciągnął prawidłowe wnioski. Wnioski te są przekonujące.

Przystępując do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wyjaśnić należy na wstępie, iż rozstrzygnięcia organów orzekających w sprawie nastąpiło w wyniku wszczęcia nadzwyczajnego postępowania, jakim jest wznowienie postępowania. Dlatego też charakter i zakres wydanych w tym trybie decyzji administracyjnych określa właśnie specyfika tego postępowania, przy czym z uwagi na szczególny charakter tej instytucji procesowej reguły dotyczące nadzwyczajnego trybu postępowania jakim jest właśnie wznowienie muszą być stosowane w sposób ścisły. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji ostatecznych, wynikająca z art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) zwanej dalej: kpa. Zgodnie z tym przepisem decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne. Taki charakter miała decyzja Burmistrza Miasta z dnia 25 marca 2004r. o wymeldowaniu z pobytu stałego A. W. z lokalu nr 1 przy ul. M. 7 w K. Uchylenie lub zmiana takiej decyzji, stwierdzenie jej nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przypadki takie stanowią odstępstwo od reguły trwałości decyzji ostatecznych, wobec czego ich stosowanie musi odpowiadać ściśle przepisom kpa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnoszono w niniejszej sprawie już trzykrotnie – pierwotnie w wyniku wniesienia skargi w imieniu A. W. Sąd ten wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006r. (sygn. akt II SA/Ol 32/06) uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia 18 marca 2005r. o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej 25 marca 2004r. Z kolei wyrokiem z dnia 13 grudnia 2007r. (sygn. akt II SA/Ol 974/07) Sąd ponownie uchylił kolejną decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji o odmowie wznowienia postępowania w sprawie wymeldowania A. W. W toku zaś postępowania administracyjnego rozpatrując kwestię dopuszczalności wznowienia postępowania ustalono ostatecznie, że istnieją przesłanki do wznowienia, a termin do złożenia podania o wznowienie został zachowany (decyzja Wojewody z "[...]" nr "[...]"). Zatem na obecnym etapie postępowania kwestia dopuszczalności wznowienia postępowania nie jest już przedmiotem sporu i Sąd może przystąpić do kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wystąpienia przesłanek wznowieniowych.

Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Wojewoda uchylając decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia 11 lutego 2009r., stwierdził wydanie decyzji tego organu z dnia 25 marca 2004r. o wymeldowaniu A. W. z pobytu stałego w lokalu przy ul. M. 7/1 w K. z naruszeniem prawa, jednocześnie odmówił uchylenia tej decyzji. Organ odwoławczy stwierdził bowiem wydanie przez Burmistrza Miasta decyzji z dnia 25 marca 2004r. z naruszeniem prawa procesowego, jednak mając na względzie przepisy art. 146 § 2 i art. 151 § 2 kpa, odmówił jej uchylenia. Organ uznał, że w postępowaniu naruszono prawo procesowe poprzez niezapewnienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, która nie miała jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia o wymeldowaniu. Natomiast odnośnie pozostałych zgłoszonych przesłanek wznowienia postępowania stwierdził, że nie wystąpiły w sprawie.

Na podstawie art. 151 § 2 kpa w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Natomiast zgodnie z art. 146 § 2 kpa nie uchyla się decyzji także w przypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

Przesłanki uzależniające wszczęcie tego postępowania zostały enumeratywnie określone w art. 145 § 1 kpa. W rzeczonej sprawie organy orzekały odnośnie wystąpienia przesłanek powołanych w pkt 1, 2, 4, 5 tego artykułu. Zatem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

– dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe (pkt 1),

– decyzja wydana została w wyniku przestępstwa (pkt 2),

– strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (pkt 4),

– wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję (pkt 5).

Pierwszą spośród przesłanek nakazujących organowi wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją jest w świetle przepisu art. 145 § 1 pkt 1 kpa jest ustalenie przez organ istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych na podstawie dowodów, które okazały się fałszywe. Podkreśla się w doktrynie, że w myśl art. 75 § 1 kpa jako dowód w postępowaniu administracyjnym należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, pod warunkiem że uzyskane tak dowody nie są sprzeczne z prawem. Przepis ten wyraźnie wskazuje na bardzo szerokie ujęcie środków dowodowych, szeroki zatem może być także zakres wykorzystywanych w postępowaniu administracyjnym dowodów dotkniętych wadą fałszerstwa. Fałszywe mogą być więc np. dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oświadczenia stron, a także liczne inne dowody (zob. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2006r., s. 644 i n.; Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I, Zakamycze, 2005r., s. 295 i n.).

Warunkiem wznowienia postępowania jest oparcie się na takich fałszywych dowodach, które miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc dowodach bezpośrednio jej dotyczących, mających dla rozstrzygnięcia znaczenie pierwszorzędne. Podkreślenia wymaga nadto, że sfałszowanie dowodu, poza wyjątkami przewidzianymi w art. 145 § 2 i § 3 Kodeksu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu.

Podobnie wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 2 kpa i wydanie decyzji w wyniku przestępstwa musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Przy czym pojęcie przestępstwa należy interpretować w takim znaczeniu, jakie nadaje mu prawo karne, oraz pomiędzy wydaniem decyzji a popełnieniem przestępstw istnieje związek przyczynowy.

W niniejszej sprawie nie można jednak skutecznie zarzucać zaskarżonej decyzji Wojewody błędną ocenę obu przesłanek i wydanie przez Burmistrza Miasta decyzji z dnia 25 marca 2004r. w oparciu o fałszywe dowody i w wyniku przestępstwa. Zasadnie Wojewoda powtórzył za organem I instancji, że nie wystąpiła niniejsza przesłanka, gdyż o sfałszowaniu dowodów w sprawie nie orzekł żaden sąd czy też inny organ. Ponadto, jak to wyjaśnił już Wojewoda, organ meldunkowy nie jest właściwy do orzekania o przestępstwie, jakim jest fałszowanie dowodów, a orzekanie w sprawach karnych w Konstytucji RP powierzono wyłącznie sądom powszechnym. Skoro nie przedstawiono orzeczeń ani też organy nie posiadają informacji o orzeczeniach potwierdzających wydanie decyzji w wyniku przestępstwa korupcji, to również Sąd nie ma podstaw do kwestionowania oceny, że powołane w sprawie przesłanki wznowienia z pkt 1 i 2 należy uznać za bezzasadne.

Kolejną przesłanką wznowienia postępowania, której wystąpienia Wojewoda nie stwierdził, jest przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 kpa dotycząca sytuacji, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Aby można było mówić o zaistnieniu tej podstawy do wznowienia postępowania muszą zostać spełnione kumulatywnie trzy przesłanki. Po pierwsze ujawnione okoliczności faktyczne i dowody istotne dla sprawy są nowe. Drugą przesłanką jest istnienie "nowych okoliczności faktycznych", "nowych dowodów" w dniu wydania decyzji ostatecznej, oraz trzecią przesłanką jest to, że te "nowe okoliczności faktyczne" i "nowe dowody" nie były znane organowi, który wydał decyzję (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 1997r. sygn. akt III SA 77/97, niepubl., wyrok NSA z dnia 17 maja 2000r. sygn. akt I SA/Lu 9/00, niepubl.). Zatem tylko takie kumulatywne spełnienie tych warunków uprawnia organ administracji do weryfikacji swojego wcześniejszego stanowiska wyrażonego w ostatecznej decyzji. Ujawnione istotne okoliczności i dowody muszą równocześnie być nowe, co oznacza, że zostały po raz pierwszy zgłoszone przez stronę lub zostały odkryte przez organ administracji po wydaniu decyzji. Nie ma przy tym znaczenia, czy wcześniejsze nieujawnienie tych okoliczności czy dowodów wynikało z niewłaściwie prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego. Nie można zatem wznowić postępowania, gdy okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy były znane organowi wcześniej, wystąpiłaby wówczas bowiem sytuacja odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego po wydaniu decyzji, którą organ jest związany. Brak spełnienia któregokolwiek z wyżej wskazanych warunków skutkuje brakiem podstaw do wszczęcia postępowania w tym trybie i weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca podniosła jako nową okoliczność fakt, iż opuszczenia przez nią lokalu nie miało charakteru trwałego i dobrowolnego oraz możliwość ustalenia przez Burmistrza Miasta miejsca jej pobytu, które było znane najbliższej rodzinie – jej matce, bratu, siostrom i synom. Stąd skarżąca wysuwa wniosek, że adres jej pobytu organ mógł z łatwością wręcz ustalić, dzięki czemu miałaby możliwość uczestniczenia w postępowaniu osobiście i nie wyznaczonoby kuratora.

Odnośnie tej przesłanki Wojewoda skupił się na argumentacji strony i ustosunkował się do niej wprost. Sąd nie znalazł jednak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż także w zakresie oceny wystąpienia tej przesłanki nie stwierdzono naruszenia prawa. Organ skupił się na tym, czy podniesione przez stronę okoliczności faktyczne i dowody mają dla sprawy istotne znaczenie, a zatem czy są na tyle ważne, że pozwalają postępowanie wznowić.

Sąd podobnie jak organy obu instancji nie kwestionuje twierdzeń strony skarżącej odnośnie kłopotów rodzinnych oraz podjęcia leczenia w związku z wystąpieniem ciężkiej choroby w trakcie pobytu za granicą. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda przyjął, że ustalone w toku postępowania motywy opuszczenia spornego lokalu nie przesądzają o jego dobrowolnym i trwałym charakterze. Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" interwencje Policji dokonywane w lokalu zamieszkiwanym jeszcze przez oboje małżonków nie miały nigdy związku z utrudnianiem A. W. do niego dostępu. Nie można też wskazać, iż Z. W. zmusił żonę do opuszczenia lokalu siłą albo uniemożliwił jej dostęp do mieszkania poprzez wymianę zamków w drzwiach. Nawet jeżeli zachowanie Z. W. wobec żony było naganne, to faktem jest, iż A. W. nie skorzystała ze środków prawnych umożliwiających jej powrót do przedmiotowego lokalu, jak również przez trzy lata po opuszczeniu lokalu aż do czasu wznowienia postępowania w przedmiocie wymeldowania nie podejmowała prób powrotu do niego z zamiarem zamieszkania i nie interesowała się nim. Tym samym dała wyraz swojej woli opuszczenia lokalu i Sąd nie ma podstaw, aby podważać argumentację organu. Tym bardziej, że skarżąca sama zeznała przed Sądem Rejonowym w K. do protokołu z 5 listopada 2001r. w sprawie z jej powództwa przeciwko Z. W. o zniesienie współwłasności majątkowej, że "nie chce dzielić majątku bo nie ma co dzielić", spornego lokalu nie zamierza wykupywać i oświadczyła, że "jest ruiną i nie chcę tego mieszkania", ma swój pokój ale w zasadzie jej rzeczy się w nim nie znajdują, a mąż wyniósł jej nawet obrączkę. Oświadczenia te skarżąca złożyła w miesiącu poprzedzającym opuszczenie lokalu i wyjazd za granicę, które nastąpiły w grudniu 2001r. Nie ma zatem podstaw by podważać argumentację Wojewody nawet biorąc pod uwagę szczególne okoliczności tej sprawy.

Na tle powyższego nie sposób podważyć oceny Wojewody, że istniały podstawy do uznania opuszczenia przez skarżącą spornego lokalu za dobrowolne i trwałe. Okoliczności związane z opuszczeniem mieszkania przez zainteresowaną zostały wyjaśnione w toku postępowania wznowieniowego w celu należytej oceny wystąpienia podnoszonej przesłanki wznowienia z pkt 5 art. 145 § 1 kpa oraz oceny, czy w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej (art. 146 § 2 kpa). Przedstawiona zaś argumentacja strony nie wpływa na zmianę stanowiska w tym zakresie i dlatego nie sposób uznać jej za mającą istotne znaczenie dla sprawy.

Natomiast przesłanka wznowienia postępowania w sytuacji, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 kpa) opiera się na dwóch podstawach: fakcie niebrania udziału przez stronę w postępowaniu oraz na braku winy strony. Przez udział w postępowaniu należy rozumieć udział w czynnościach postępowania wyjaśniającego, jak też w czynnościach decydujących, który jest realizowany przez doręczenie stronie decyzji. Brak winy będzie miał miejsce w przypadku m.in. niedopuszczenia strony do uczestnictwa w sytuacji, gdy o wszczęciu postępowania na wniosek strony organ nie zawiadamia pozostałych stron i prowadzi postępowanie bez ich udziału (zob. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2005r., Wydanie 7, s. 643 - 647).

Jako przekonujące należy zatem ocenić stanowisko Wojewody, iż organ I instancji nie wyczerpał wszystkich środków zmierzających do ustalenia miejsca pobytu nieobecnej A. W. poprzestając na informacji pochodzącej od jej męża, że przebywa ona w USA. Stąd też decyzja z 25 marca 2004r. została wydana z naruszeniem prawa procesowego poprzez niezapewnienie jednej ze stron czynnego udziału w postępowaniu. To ustalenie Wojewody jest zgodne z żądaniem strony, która jednak oczekiwała innego rozstrzygnięcia – wznowienia i następnie ponownego przeprowadzenia postępowania zakończonego w/w decyzją ostateczną. Wojewoda zaś stwierdził wydanie przez Burmistrza Miasta decyzji z dnia 25 marca 2004r. z naruszeniem prawa procesowego, jednak mając na względzie powyższe ustalenia oraz przepisy art. 146 § 2 i art. 151 § 2 kpa, odmówił jej uchylenia. Organ wyjaśnił, że powołane przez stronę nowe okoliczności faktyczne oraz przeprowadzone w toku postępowania w sprawie wznowienia nowe dowody, mimo zaistnienia przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, nie pozwalają na uznanie w niniejszej sprawie, iż w wyniku wznowienia mogła zapaść decyzja inna niż o wymeldowaniu A. W. z miejsca pobytu stałego. Wojewoda zgodził się z organem I instancji, iż okoliczności faktyczne, które powołała strona i jej pełnomocnicy, nie są takimi okolicznościami, które mogłyby mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy.

Na tle powyższego Sąd uznał, że zasadnie Wojewoda wydając zaskarżoną decyzję przyjął, iż w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej i stwierdził wydanie przez Burmistrza Miasta decyzji z dnia 25 marca 2004r. z naruszeniem prawa procesowego. Wobec zaś uzasadnienia skarżącej, iż przywrócenie meldunku jest pilnie potrzebne do odzyskania mieszkania w postępowaniu przed sądem powszechnym Sądowi pozostaje podkreślić, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Wynika to wyraźnie z art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Ewidencja ludności polega jedynie na rejestracji stanu faktycznego o miejscu faktycznego pobytu danej osoby i nie może służyć innym celom. Zatem zameldowanie nie może być też traktowane jako źródło powstania jakichkolwiek praw majątkowych, zwłaszcza do mieszkania czy też domu.

Natomiast w obecnej sytuacji w wyniku wydania zaskarżonej decyzji skarżąca nie pozostaje bez dalszych środków prawnych. Decyzja wydana w oparciu o art. 151 § 2 kpa otwiera bowiem stronie składającej wniosek o wznowienie postępowania, drogę do dochodzenia odszkodowania. Od 1 września 2004r. w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego w związku z uchyleniem art. 153 kpa przez ustawę z 17 czerwca 2004r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny i zmianie niektórych innych ustaw i przeniesieniem do art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez wydanie ostatecznej decyzji, której niezgodność z prawem stwierdzono we właściwym postępowaniu. Wobec stwierdzenia przez Wojewodę w zaskarżonej decyzji wydania decyzji Burmistrza z dnia 25 marca 2004r. o wymeldowaniu A. W. z naruszeniem prawa, skarżącej przysługuje z tego tytułu możliwość wystąpienia z roszczeniem o naprawienie szkody.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę jako niezasadną należało oddalić.