Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 62/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Spółdzielnie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ka ust. 1-3
journal: Dz.U. 2023 poz 1469
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 września 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 507/23 w sprawie ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 stycznia 2023 r. nr SKO.463.98.2022 w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 12 września 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 507/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z siedzibą w S. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej: "Organ") z dnia 20 stycznia 2023 r. w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie w całości.

I. Zgodnie z treścią art 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj: Dz. U, z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") zaskarżanemu wyrokowi zarzuciła naruszenie następujących przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) naruszenie art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku w zw. z art. 122 i art. 187 § 1 w zw. z art. 235 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (tj: Dz. U. z 2023 r., poz. 2383., dalej jako "O.p." lub "Ordynacja podatkowa") - poprzez oddalenie skargi, pomimo iż skarżona w postępowaniu sądowo administracyjnym decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 stycznia 2023 r. (sygn.: SKO.463.98.2022) została wydana z naruszeniem przywołanych przepisów Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj: Dz. U. z 2023 r., poz. 775) poprzez błędne uznanie, iż z dokumentacji fotograficznej, która to dokumentacja wchodzi w skład akt przedmiotowej sprawy, jednoznacznie wynika, iż Skarżąca nie dopełniła obowiązku selektywnego zbierania odpadów w miesiącu sierpniu 2022 r. oraz poprzez błędne uznanie, iż ww. dokumentacja fotograficzna jednoznacznie przesądza o tym, iż zdjęcia wchodzące w jej skład przedstawiają punkt odbioru odpadów, przyporządkowany do nieruchomości zlokalizowanej przy ul. K. [...] w S.,

2) naruszenie art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 122 i art. 187 § 1 oraz w zw. z art. 235 Ordynacji Podatkowej poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 stycznia 2023r., pomimo, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem:

art. 122 i art. 187 § 1 w zw. z art. 235 Ordynacji Podatkowej wskutek wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy - sąd przyjął bowiem podobnie, jak Organ, iż:

A. w dniu 22 sierpnia 2022 roku i 29 sierpnia 2022 roku podmiot odbierający odpady komunalne, tj. P. Sp. z o. o. w S. stwierdziło niedopełnianie przez właścicieli nieruchomości zamieszkałej przy ul. K. [...] w S. (lokale [...]) obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych;

B. w dniu 31 sierpnia 2022 roku pracownik Organu dokonał wizji lokalnej, podczas której stwierdził niedopełnianie przez właścicieli nieruchomości zamieszkałej przy ul. K. [...] w S. (lokale [...]), obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, bowiem w pojemnikach do gromadzenia niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych znajdowały się również odpady frakcji selektywnych, tj. opakowania z papieru i tworzyw sztucznych, opakowania wielomateriałowe kartonu i metalu, butelki PET i szklane oraz bioodpady - co stwierdzono w notatce służbowej;

przy czym sąd, podobnie jak Organ przyjął ustalenia faktyczne wskazane w pkt A-B pomimo, iż: na podstawie zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji fotograficznej oraz notatki i zawiadomienia, nie da się stwierdzić, czy znajdujące się w pojemniku na odpady zmieszane odpady frakcji zbieranych selektywnie nie były pokryte tłuszczem lub innymi pozostałościami produktów żywnościowych albo w inny sposób zanieczyszczone, a w konsekwencji czy odpady te nie zostały prawidłowo umieszczone w pojemniku na odpady zmieszane, bowiem miały charakter odpadów zmieszanych;

3) naruszenie art. 151, art, 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 235 Ordynacji podatkowej poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 stycznia 2023r. (sygn.: SKO.463.98.2022), pomimo, że decyzja Organu została wydana z rażącym naruszeniem:

art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 235 Ordynacji podatkowej, które to naruszenie nastąpiło poprzez uznanie przez Organ za prawidłowe przeprowadzenie kontroli przez organ I instancji z miejsca gromadzenia odpadów komunalnych, z którego korzystają mieszkańcy nieruchomości położonej w S. przy ul. K. [...] (lokale [...]) bez udziału przedstawicieli tych mieszkańców - tj. Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w S., co uniemożliwiło dokonanie szczegółowej weryfikacji, czy rzeczywiście zdarza się, aby właściciele nieruchomości korzystający z miejsca gromadzenia odpadów komunalnych usytuowanego przy ul. K. [...] (lokale [...]) w S. zbierali odpady w sposób nieselektywny, w szczególności zaś weryfikację okoliczności podanych w pkt 1 zarzutów (powyżej).

II. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżanemu wyrokowi zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa materialnego;

1) naruszenie art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z § 25 ust. 2 uchwały Rady Miejskiej w Słupsku z dnia 31 marca 2021 roku nr XXIX/468/21 (dalej jako: "Uchwała") poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez sąd, iż sporządzona dokumentacja fotograficzna, znajdująca się w aktach sprawy umożliwia stwierdzenie, na terenie której nieruchomości doszło do niedopełnienia obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych,

2) naruszenie art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 6ka ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tj; Dz, U. z 2023 r., poz. 1469., dalej jako "u.c.p.g.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, podobnie jak Organ, że mieszkańcy korzystający z miejsca gromadzenia odpadów komunalnych usytuowanego przy ul. K. [...] w S. (lokale [...]) nie zbierają odpadów selektywnie, pomimo, iż jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji fotograficznej w miejscu gromadzenia odpadów komunalnych usytuowanego przy ul. K. [...] w S., odpady co do zasady są zbierane w sposób selektywny (są odpowiednie pojemniki z podziałem na frakcje, zaś w pojemnikach tych znajdują się, co do zasady, prawidłowe frakcje odpadów), zaś podane przez Organ przypadki mają charakter jednostkowy, a także poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, że jednorazowe niedopełnienie przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych stanowi naruszenie ww. przepisu,

3) naruszenie art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (tj: Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483; dalej jako: "Konstytucja RP") oraz w zw. z art. 6 ka ust. 1-3 u.c.p.g. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że art. 2 Konstytucji RP nie został naruszony w wyniku zastosowania norm prawnych zawartych w treści art. 6ka ust 1-3 u.c.p.g., które przewidują swego rodzaju odpowiedzialność zbiorową, sprzeczną z treścią art. 2 Konstytucji RP.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, uchylenie wadliwej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 stycznia 2023 roku, znak SKO.463.98.2022 w całości oraz uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Słupska nr 91/2022 z dnia 14 października 2022 r. w całości i umorzenie postępowania administracyjnego, ewentualnie uchylenie wadliwej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 stycznia 2023 roku, znak SKO.463.98.2022 w całości oraz uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Słupska nr 91/2022 z dnia 14 października 2022 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia organowi administracyjnemu I instancji - Prezydentowi Miasta Słupska oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, wg norm prawem przepisanych. Ewentualnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, wg norm prawem przepisanych.

W zakreślonym ustawowo terminie Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Należy więc uznać za chybiony zarzut naruszenia art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z § 25 ust. 2 Uchwały poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez sąd, iż sporządzona dokumentacja fotograficzna, znajdująca się w aktach sprawy umożliwia stwierdzenie, na terenie której nieruchomości doszło do niedopełnienia obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych.

Z akt administracyjnych wynika, iż w dniu 31 sierpnia 2022 r. w związku z otrzymaniem powiadomień w sprawie niedopełnienia obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych w miesiącu sierpniu 2022 r. przeprowadzono wizje w miejscu gromadzenia odpadów komunalnych usytuowanym m.in. w S. przy ul. K. [...], z którego korzystają mieszkańcy przedmiotowej nieruchomości, co stwierdził również Sąd I instancji. Z protokołu wynika, iż w pojemnikach na niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne znajdowały się również opakowania z papieru i tworzyw sztucznych, opakowania wielomateriałowe, butelki PET i szklane oraz bioodpady. Zebrany materiał dowodowy, wbrew zarzutom umożliwiał ustalenie, że odpady nie są gromadzone selektywnie w określonym miejscu i czasie. Wskazać przy tym należy, iż do protokołu załączona jest obszerna dokumentacja fotograficzna na podstawie której należy stwierdzić, że doszło do uchybienia przez Skarżącą obowiązkowi selektywnego zbierania odpadów komunalnych, co trafnie stwierdził także Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Z tych samych względów nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. Słusznie bowiem uznał Sąd I instancji, że nie ma znaczenia, czy naruszenie miało charakter incydentalny, czy wielokrotny. Skarżąca stwierdza dalej, że podane przez Organ przypadki nieselektywnego segregowania odpadów mają charakter jednostkowy, wskazując przyjęcie przez Sąd I instancji, że jednorazowe niedopełnienie przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych stanowi naruszenie ww. przepisu.

Trzeba w związku z tym zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 sierpnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt III FSK 802/22 uznał, iż "wykładnia językowa art. 6ka u.c.p.g. prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Sposób sformułowania przesłanki powiadomienia przez organ odbierający odpady komunalne wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz właściciela nieruchomości - "w przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych" oraz przesłanki określenia wysokości podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi - "nie dopełniono obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych" daje podstawę do przyjęcia, że czynności te powinny być podjęte także w przypadku jednorazowego niedopełnienia obowiązku. Wykładnia językowa wskazanej regulacji prawnej nie upoważnia do poszukiwania innego rozumienia przywołanych zapisów. Prawodawca nie dookreślił pojęcia niedopełnienia obowiązku selektywnego zbierania odpadów. W przepisie nie ma mowy o "uporczywości", czy "notoryczności" niesegregowania odpadów. Pojęcia te nie stanowią zatem elementów norm prawnych wyrażonych w art. 6ka u.p.c.g. i w związku z tym nie podlegają ocenie jako przesłanki rozstrzygania przez organ administracji." (por. Wyrok NSA z 18 sierpnia 2023 r., III FSK 802/22).

Trafny jest również pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w którym WSA wskazuje, że "z uregulowań zawartych w u.c.p.g. wynika, że opłata podwyższona stanowi nie tyle finansową dolegliwość za niewłaściwą segregację, ale też jest rekompensatą dla gminy związaną z dodatkowym, wyższym kosztem zagospodarowania źle zebranych odpadów komunalnych. Przepis art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. stanowi wprost, że niesegregowane odpady komunalne podmiot odbierający odpady przyjmuje jako niesegregowane (zmieszane). Koszt ich zagospodarowania jest wyższy, niż koszt zagospodarowania poszczególnych frakcji zbieranych w sposób selektywny. Koszt ten pokrywany jest z opłaty podwyższonej, co czyni z niej opłatę za dodatkową usługę."

W tak przedstawionym stanie faktycznym Naczelny Sąd Administracyjny nie może uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 6 ka ust. 1-3 u.c.p.g. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że art. 2 Konstytucji RP nie został naruszony w wyniku zastosowania norm prawnych zawartych w treści art. 6ka ust 1-3 u.c.p.g., które przewidują swego rodzaju odpowiedzialność zbiorową, sprzeczną z treścią art. 2 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu, w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji sprowadzające się do stwierdzenia, że ,,o obowiązku ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi przez właścicieli nieruchomości stanowią przepisy u.c.p.g. Organy orzekały na podstawie prawidłowo zastosowanych przepisów tej ustawy, przy czym niezgodność przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji z Konstytucją RP, nie została jak dotychczas stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny’’. W konsekwencji także Naczelny Sąd Administracyjny w ślad za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie dostrzegł naruszenia przepisów Konstytucji RP przez przepisy u.c.p.g. znajdujące zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Stąd też zaskarżona decyzja nie narusza podnoszonej przez Skarżącą normy Konstytucji RP.

Wskazać w tym miejscu należy, że warunkiem wszczęcia przez organ postępowania na podstawie art. 6ka ust. 2 u.c.p.g., a następnie wydania decyzji, o której mowa w art. 6ka ust. 3 u.c.p.g., jest m.in. powiadomienie przez podmiot dokonujący odbioru odpadów komunalnych właściciela nieruchomości o niedopełnieniu obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych i przyjęciu ich jako niesegregowalnych (zmieszanych), przed wszczęciem postępowania administracyjnego (por. Wyrok NSA z 4 lipca 2023 r., sygn. akt: III FSK 152/23), co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Przechodząc do analizy zarzutów naruszenia przepisów postępowania, z tych samych względów co powyżej, za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku w zw. z art. 122 i art. 187 § 1 w zw. z art. 235 O.p.

Jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 1279/22 "Wynikający z art. 122 i art. 187 § 1 O.p. obowiązek organów podatkowych co do gromadzenia materiału dowodowego nie jest nieograniczony i bezwzględny. Obciąża on organy tylko do chwili uzyskania pewności co do stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dowodowe nie jest celem samym w sobie, lecz stanowi poszukiwanie odpowiedzi, czy w określonym stanie faktycznym sytuacja strony podpada pod hipotezę (...)." Ponadto w ramach wykładni art. 122 i art. 187 § 1 O.p. należy podnieść, że w orzecznictwie NSA utrwalił się pogląd o obowiązku współdziałania podatnika z organami (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2014 r., II FSK 502/12). Zwłaszcza celowościowa wykładnia art. 122 O.p. pozwala na wyprowadzenie wniosku o obowiązku współdziałania podatnika z organami podatkowymi w celu prawidłowego określenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia podatkowego, a nadto, że w pewnych sytuacjach - gdy wykazanie określonych faktów leży w interesie podatnika - obowiązek współdziałania przekształca się w ciężar udowodnienia przez podatnika korzystnych dla niego faktów (por. Wyrok NSA z 26 kwietnia 2023 r., III FSK 1989/21).

Skarżąca w omawianym zarzucie podnosi, jakoby błędnie uznano, iż z dokumentacji fotograficznej, która to dokumentacja wchodzi w skład akt przedmiotowej sprawy, jednoznacznie wynika, iż Skarżąca nie dopełniła obowiązku selektywnego zbierania odpadów w miesiącu sierpniu 2022 r. oraz iż ww. dokumentacja fotograficzna jednoznacznie przesądza o tym, iż zdjęcia wchodzące w jej skład przedstawiają punkt odbioru odpadów, przyporządkowany do przedmiotowej nieruchomości. Skarżąca kasacyjnie nie wyszła jednak z inicjatywą dowodową, stwierdzając jedynie, iż fotografie nie przedstawiają przedmiotowego miejsca, przerzucając ciężar udowodnienia na Organ.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że dowody, które zostały zgromadzone w toku postępowania przed wydaniem zaskarżonej decyzji wskazywały na to, że na przedmiotowej nieruchomości dokonywano nieprawidłowej segregacji odpadów, na co wskazywało zawiadomienie podmiotu odbierającego odpady a także zdjęcia wykonane w dniach stwierdzenia nieprawidłowości.

W konsekwencji powyższego nie można również uznać za zasadne pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Agnieszka Olesińska Paweł Borszowski (spr.) Jolanta Sokołowska