Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 926/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 5
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 2 kwietnia 2024 r., nr SKO.NP/4115/88/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z 21 lutego 2024 r. wydaną w ponownie przeprowadzonym postępowaniu (na skutek uchylenia przez organ odwoławczy poprzedniej decyzji) Wójt Gminy B. odmówił skarżącej (B. M.) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że w sprawie nie zachodził związek przyczynowo-skutkowych pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Organ podał, że w Gminie funkcjonuje przedszkole publiczne, do którego przyjmowane są dzieci od 3 roku życia, w związku z czym skarżąca mogłaby już w 2016 r. podjąć zatrudnienie. Ponadto zobowiązanymi alimentacyjnie względem niepełnosprawnej matki było pięcioro rodzeństwa skarżącej.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 10 § 1, art. 7 w zw. z art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 2 k.p.a. oraz 17 ust. u.ś.r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, decyzją z 2 kwietnia 2024 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium ustaliło, że matka skarżącej (ur. 24 września 1934 r.) legitymowała się orzeczeniem z 17 czerwca 2023 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Przyczyną niepełnosprawności były, oznaczone symbolem 07-S, choroby układu oddechowego i krążenia.

Zdaniem Kolegium związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną opieką nad matką nie był bezpośredni i ścisły. Kolegium powołało się na poczynione w sprawie ustalenia zawarte w wydanej przez siebie decyzji kasatoryjnej z 17 listopada 2023 r. Wówczas ustalono, że we wniosku skarżąca zaznaczyła, że jest domownikiem rolnika oraz, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 listopada 2013 r. W oparciu o pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 4 sierpnia 2023 r. ustalono, że skarżąca nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów. Natomiast Kierownik Placówki Terenowej KRUS w Dąbrowie Tarnowskiej pismem z 4 sierpnia 2023 r. poinformował, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z ustawy jako domownik od dnia 25 listopada 2013 r. do nadal. Nadto w aktach sprawy zalegała przedłożona przez skarżącą (wydzierżawiający) umową dzierżawy z 1 stycznia 2023 r., mocą której skarżąca oddała w dzierżawę, na okres 3 lat, stanowiące jej własność gospodarstwo rolne o powierzchni 1,50 ha położone w Ś., składającego się z działki nr [...], ujętej w rejestrze gruntów Gminy B. Zgodnie z umową, podatki oraz wszelkie należności uiszczać miał dzierżawca, który z dniem 1 stycznia 2023 r. przystąpił do użytkowania ww. gruntów, zobowiązując się uprawiać je zgodnie z wymogami prawidłowej gospodarki.

W oświadczeniu z 8 grudnia 2023 r. skarżąca podała, że w okresie od 1999 r. do 2003 r. nieprzerwanie pracowała w księgowości, w prywatnej firmie. Od 2003 – 2007 r. przebywała w USA, gdzie pracowała zarobkowo. W 2007 r. z USA pojechała do Wielkiej Brytanii, gdzie przebywała do maja 2013 r. i tam również przez cały okres pobytu pracowała zarobkowo. W marcu 2013 r. urodziła dziecko, wskutek czego przebywała na zasiłku macierzyńskim. Będąc następnie w Polsce przez kilka miesięcy pobierała wymieniony zasiłek. Oświadczyła, że w Wielkiej Brytanii pozostałby do dnia dzisiejszego, gdy z oboje z mężem mieli bardzo dobre prace, jednak zgon ojca spowodował, że matka została sama. Z uwagi na wiek oraz pogarszający się stan jej zdrowia matka "uprosiła" ją aby wróciła do Polski, do domu rodzinnego. Dalej wskazała, że do czasu pójścia przez syna do szkoły, również opieka nad nim wykluczała podjęcie pracy. Od powrotu do Polski jako właściciel gruntów rolnych, nie mogłam zarejestrować się w PUP z uwagi na wielkość gospodarstwa, które to wykluczało. W okresie od powrotu do Polski chciała podjąć pracę w kraju, jednak opieka nad matką wykluczała takie działania.

W związku z powyższym Kolegium ustaliło, że skarżąca zakończyła aktywność zawodową w maju 2013 r. oraz, że istotną w sprawie okolicznością było urodzenie przez skarżącą dziecka w 2013 r., co miało miejsce po powrocie do kraju. Skarżąca poświęcała czas dziecku do osiągnięcia przez nie wieku szkolnego, co jak twierdziła wykluczało możliwość podjęcia zatrudnienia. Tym samym, w ocenie Kolegium, zarówno rezygnacja z pracy za granicą jak i niepodejmowanie pracy w kraju nie wiązało się z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Dalej Kolegium stwierdziło, że fakt wydzierżawienia przez skarżącą gospodarstwa rolnego w 2013 r., nie można było uznać za zaprzestanie jego prowadzenia lub pracy w nim, gdyż skarżąca się tym gospodarstwem nie zajmowała - nie pracowała w nim, ani nim nie zarządzała. Potwierdził to wprost pełnomocnik skarżącej.

Kolegium zauważyło, że o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądzało to, jaki był rzeczywisty zakres tej opieki, jakie były potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nić konkretnych schorzeń.

Skarżąca mimo wezwania nie przedłożyła aktualnych dokumentów medycznych obrazujących bieżący stan zdrowia niepełnosprawnej matki. Oświadczyła 8 grudnia 2023 r., że matka wymaga całodobowej opieki gdyż zdarzają się sytuacje, w których np. dostaje napadu duszności, wówczas wymagana jest natychmiastowa pomoc przez podanie jej leków w formie inhalacji. Podała też, że matka "dostaje kaszlu połączonego z wymiotami", co wiąże się z koniecznością podniesienia jej do pozycji siedzącej. Podane okoliczności nie zostały jednak potwierdzone w postaci odpowiednich materiałów medycznych.

W oświadczeniu z 28 sierpnia 2023 r. skarżąca wskazała zakres wykonywanych względem matki czynności opiekuńczych tj. całodobowe reagowanie na dzwonek jaki posiada matka przy łóżku, codzienne czynności toaletowe (zmiana pielucho majtek) przygotowywanie posiłków i pomoc przy ich spożywaniu, robienie zakupów, załatwianie spraw medycznych (wizyty lekarskie, realizacja recept, mierzenie ciśnienia, poziomu cukru), czynności porządkowe (pranie, prasowanie), pielęgnacja odleżyn, pomoc we wsadzaniu na wózek i toaletę mobilną, mycie i kąpiel, smarowanie maściami, zakrapianie oczu, pomoc w zakładaniu aparatu słuchowego, inhalacja w przypadku duszności.

W oparciu o powyższe oświadczenie skarżącej Kolegium ustaliło, że opieka wykonywana przez skarżącą bezpośrednio związana z matką sprowadza się do podstawowych czynności o charakterze codziennym przez co czynności te nie wymagają obecności osoby opiekuna.

Nadto dodatkowo ustalono, że skarżąca ma trzy siostry: J. H. - lat około 50, która na stałe mieszka w Anglii, do Polski nie przyjeżdża, W. M., która mieszka w O., jest osobą niepełnosprawną, leczy się psychiatrycznie, A. K. - emerytowaną pielęgniarkę, która przez 5 dni w tygodniu zajmuje się wnukami do godziny 18-stej oraz dwóch brata: J.M., który na stałe mieszka w USA, do Polski niemal w ogóle nie przyjeżdża, J. M.1 - mieszka po sąsiedzku, prowadzi działalność gospodarczą w branży stolarskiej. Zdaniem Kolegium część obowiązków względem matki mogło przejąć rodzeństwo skarżącej,

Kolegium podało, że nie kwestionuje problemów zdrowotnych matki skarżącej. Na marginesie wskazało, że wszczepiony rozrusznik serca ma działanie poprawiające codzienne funkcjonowanie. W ocenie Kolegium z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie nie wynikało, aby matka skarżącej była osobą leżącą, czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji. Zakres opieki, nie wymuszał na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Z materiału dowodowego w żaden sposób nie wynikało, że matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Prowadzenie gospodarstwa domowego nie stanowiło czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczyło o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby; stanowiło zaś codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a nadto o zasądzenie od organu kosztów postępowania

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

– art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez brak uwzględnienia słusznego interesu strony, skutkujące wydaniem decyzji odmawiającej prawa do świadczenia,

– art. 80 k.p.a. przez nieprawidłową ocenę zebranych w sprawie dowodów uznając, że skarżąca nie wymaga całodobowej opieki ze strony osób trzecich, jak również skarżąca nie spełnia przesłanek do uznania jej jako osoby rezygnującej z zatrudnienia bądź nie podejmującej pracy zarobkowej w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad jej niepełnosprawną matką w sytuacji, gdy jest to sprzeczne z faktami albowiem jak wynika z materiału dowodowego jej matka posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga całodobowej opieki ze strony osób trzecich, a pomoc tą świadczy skarżąca, która nie podejmuje pracy tylko i wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną, leżącą matką.

Skarżąca wniosła o dopuszczenie:

- dowodu z zaświadczenia z 22 kwietnia 2024 r - na okoliczność treści dokumentu, w tym wykazania, że jej matka wymaga codziennie] całodobowej opieki ze strony osób trzecich ponieważ jest osobą leżącą;

- i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza - na okoliczność wykazania, że wbrew twierdzeniom organów administracyjnych wymaga całodobowej opieki ze strony osoby trzeciej, w tym, bez udziału skarżącej niezwłocznie by umarła,

W uzasadnieniu skargi podała, że stan faktyczny sprawy wskazuje na wprost odmienne wnioski aniżeli te, które przyjęły organy administracyjne. Jej matka posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga całodobowej opieki. Matka dostaje nagłych napadów duszności, które w sytuacji pozostawienia jej bez opieki mogą doprowadzić do uduszenia. Często dochodzi do nagłego intensywnego kaszlu połączonego z wymiotami, które w przypadku braku natychmiastowej pomocy mogą spowodować zadławienie wymiocinami oraz uduszenie. Jedynie stała dwudziestoczterogodzinna opieka skarżącej nad jej matką sprawia, że osoba w podeszłym wieku w ogóle jeszcze żyje. Jednocześnie poza sporem pozostaje fakt, że pomoc ta może być świadczona jedynie w sytuacji, której osoba trzecia przez dwadzieścia cztery godziny na dobę pozostaje w domu zamieszkania jej matki. Również wbrew twierdzeniom organu, takiej pomocy nie jest w stanie zapewnić jej rodzeństwo Skarżąca podała, że posiada ubezpieczenie w KRUS jako tzw. domownik, jednak stan ten nie czyni jej osobą zatrudnioną, albowiem faktycznie nie wykonuje pracy w rolnictwie i nigdy nie wykonywała, nie zna się na tej pracy. Z uwagi na fakt, że w przeszłości rodzice z konieczności przekazali jej część areału rolnego, w związku z tym jest właścicielem gruntu o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Taki stan czyni niemożliwym uzyskanie statusu osoby bezrobotnej w PUP. Zarazem skarżąca od wielu lat wydzierżawiała grunty rolne osobie trzeciej a kolejno w styczniu 2023r na dalszy okres. To z kolei uniemożliwiało zarejestrowanie w KRUS, gdyż będąc właścicielem gospodarstwa rolnego ale nie będąc posiadaczem gruntu rolnego w stopniu co najmniej 1 ha, nie spełnia przesłanek jako rolnik. Wszystko to powodowało, że nie mogąc podjąć zatrudnienia z uwagi na sprawowanie osobistej opieki nad niepełnosprawną matką, nie posiadając odpowiedniego areału rolnego aby posiadać prawo do ubezpieczenia zdrowotnego w KRUS z uwagi na jego wydzierżawienie, będąc zarazem właścicielem wydzierżawionego ponad 2 ha przeliczeniowego areału rolnego, skarżąca nie była w stanie uzyskać ubezpieczenia zdrowotnego zarówno w PUP jak też KRUS. Podała, że od kilku lat nie pracuje, jednak wcześniej nie występowała z podobnym wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne. Podała, że przyczyną zaprzestania wykonywania pracy i w ogóle sprowadzenia się na stałe do Polski, pomimo atrakcyjnej pracy za granicą, była perswazja ze strony jej matki. Początkowo wymagania związane z pomocą na rzecz matki miały węższy zakres, jednak od kilku lat jej stan zdrowia ulegał znacznemu pogorszeniu. Dodatkowo do czasu pójścia przez syna skarżącej do szkoły, również opieka nad nim wykluczała podjęcie pracy, zważywszy na fakt, że mąż skarżącej jako jedyny żywiciel rodziny cały czas pracował. W tej sytuacji niemożliwym było pozostawienie dziecka ze schorowaną, znajdującą się w podeszłym wieku matką, która już wówczas nie była samodzielna.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ skarżąca wykazała, że przy faktycznym bardzo złym stanie zdrowia matki (wg zaświadczenia lekarskiego dołączonego do skargi, niepełnosprawna matka była osobą leżącą i wymagającą całodobowej opieki) skarżąca była jedyną spośród rodzeństwa, mogącą sprawować opiekę nad niepełnosprawną i w tym celu niepodejmującą zatrudnienia.

Na wstępie Sąd zaznacza, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Istotne jest w sprawie, że już w pierwotnie prowadzonym postępowaniu dowodowym skarżąca przedstawiła dokumentację medyczną potwierdzającą zły stan zdrowia matki (rocznik 1934) i zakres niezbędnych czynności opiekuńczych matki sporządzony wg. Skali Barthel. Matka skarżącej uzyskała w tej ocenie 10 pkt na 100 możliwych.

Zdaniem Sądu, należałoby podkreślić, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 965 z późn. zm.) osoby, które uzyskały 40 punktów lub mniej w skali Barthel mają prawo do gwarantowanej opieki długoterminowej w zakładach opiekuńczych. Skoro wiec niepełnosprawna matka skarżącej uzyskała 10 punktów w skali Barthel, to jej stan zdrowia powinien zostać oceniony, jako wymagający istotnego zaangażowania opiekuna.

Zdaniem orzekającego Sądu, uzyskanie przez niepełnosprawną 10 punktów w skali Barthel skutkuje uznaniem, że opieka nad taką osobą wymusza rezygnację opiekuna z aktywności zawodowej.

Odnosząc się natomiast do argumentów organów co do możliwości uzyskania pomocy w opiece nad matką od pozostałego rodzeństwa to i w tym zakresie, zdaniem Sądu, skarżąca uprawdopodobniła, że nie może obiektywnie liczyć na stałą pomoc czy to w postaci środków finansowych, czy też czynności opiekuńczych, które umożliwiłyby jej podjęcie zatrudnienia z możliwością przeznaczenia części czasu również na niezbędny wypoczynek.

Skarżąca przede wszystkim wskazała, że część rodzeństwa stale pozostaje poza granicami Polski w związku z ich pracą zawodowa. Jedna z sióstr – sama jest osobą niepełnosprawną (choroba psychiczna), a druga na stałe zajmuje się wnukami.

Przekonujące są również uwagi skarżącej, że skoro zamieszkuje na stałe z matką, to w praktyce matka nie ma prawa do usług opiekuńczych – nie jest bowiem osobą samotną. Twierdzenia skarżącej odpowiadają treści uchwały nr XXXVIII/368/2022 Rady Gminy B. z dnia 19 maja 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania. Zgodnie bowiem z § 1 ust. 3 powołanej uchwały usługi przyznawane są osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Usługi mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić.

Skarżąca wskazała również, że z jej wiedzy wynika, że GOPS w B. dysponuje tylko jedną osoba pracownika, który mógłby świadczyć usługi opiekuńcze. Sugestie organu, że mogłaby więc skorzystać z pomocy GOPS w B., zdaniem skarżącej były niewykonalne. Kolegium w odpowiedzi na skargę w ogóle nie odniosło się do tych argumentów, powtarzając ponownie swoje sugestie skorzystania z usług opiekuńczych miejscowego ośrodka pomocy społecznej.

W ocenie Sądu, skoro z dostępnych w sieci oficjalnych dokumentów wynika, że miejscowy ośrodek pomocy społecznej zatrudnia 4 pracowników socjalnych, w tym jedna osoba zajmująca się obsługą Ośrodka Interwencji Kryzysowej (https://bip.powiat[...].pl/bip/318_sp[...]/fckeditor/file/Sprawozdania%20i%20informacje/2024/kwiecien/ocena_zasobow_pomocy_spolecznej.pdf - str. 18) to rację miała skarżąca, że możliwość skorzystania z tego typu pomocy była raczej iluzoryczna.

W ocenie Sądu organy naruszyły więc w stopniu mającym znaczenie dla sprawy art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. bowiem błędnie oceniły zgromadzony materiał dowodowy (stan zdrowia niepełnosprawnej matki; zakres niezbędnych czynności opiekuńczych i potencjalna możliwość udzielenia pomocy przez rodzeństwo skarżącej oraz pracowników opieki społecznej).

Powyższe błędy miały znaczenie w sprawie ponieważ doprowadziły do odmowy przyznania prawa do świadczenia.

W ponownym postępowaniu organy ocenią zgromadzony materiał dowodowy z uwzględnieniem stanowiska Sądu wyrażonego w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku.

Z tych to powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm).