Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 438/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 marca 2024 r., nr SKO Gd/2679/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 22 lutego 2023 r. Prezydent Miasta Gdyni odmówił skarżącej ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę I. T., wskazując na niespełnienie przesłanek art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), a także brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a opieką sprawowaną nad matką.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącą odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji odnośnie do zasadności odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy uznał jednak, że rozstrzygnięcie Prezydenta jest prawidłowe, gdyż skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a tym samym – poczynienie ustaleń co do okoliczności istotnych o przesądzeniu zasadności przyznania wnioskowanego uprawnienia.

Skarżąca wniosła "wstępną skargę" z 25 kwietnia 2024 r., następnie ją uzupełniając w piśmie z 18 czerwca 2024 r. W skardze na tak wydaną decyzję wniesiono o jej uchylenie zarzucając, że nikt nie poinformował skarżącej, iż należy sporządzić kolejny wywiad z powodu jakiegokolwiek pisma z przychodni. Dopiero w skarżonej decyzji wskazano, że pismo z przychodni było tego powodem, co jednak było nieprawdą, w ocenie skarżącej, gdyż Kolegium nakazało przeprowadzić wywiad uzupełniający wcześniej. Skarżąca podkreśliła, że przychodnia nie kontaktowała się z nią listownie, składając fałszywe doniesienie i oskarżając o brak kontaktu i nierealizowanie żądań, których przy tym nie składano. Nadto skarżąca wyjaśniła, że leki były cały czas przepisywane i się nie skończyły, zatem nie można zarzucić niesystematyczności w leczeniu. Tym samym zarzuty przychodni w tym zakresie skarżąca uznała za nieprawdziwe i nieuzasadnione. Wskazała także na odbywające się wizyty, które w jej ocenie błędnie nazwano zdalnymi.

Skarżąca zarzuciła także, że Ośrodek Pomocy Społecznej wywiera naciski, ingeruje i utrudnia leczenie. Nie zgodziła się przy tym za stanowiskiem Kolegium i pismem Przychodni odnośnie do braku kontaktu z przychodnią. Podkreśliła, że jej matka złożyła skargę na przychodnię i się z niej wypisała.

Za bezzasadny uznała skarżąca także zarzut zbyt małej liczby wykonanych zabiegów rehabilitacyjnych. Podkreśliła, że wcześniejsza rehabilitacja nie przyniosła efektów i skarżąca nie ma prawa zmuszać matki do poddania się dalszej rehabilitacji. W ocenie skarżącej organ nie ma prawa uzależniać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od poddawania się określonym badaniom, zabiegom leczniczym czy rehabilitacyjnym.

W dalszej kolejności skarżąca zaprzeczyła, by uniemożliwiła przeprowadzenie kolejnego wywiadu środowiskowego wskazując, że żądała jedynie przed jego przeprowadzeniem odpowiedzi na postawione pytania. Ani Kolegium, ani OPS nie udzieliły jej jednak odpowiedzi, mimo obowiązków wyrażonych w art. 9 k.p.a., decyzja Kolegium zataja przy tym istnienie pism, w których wniosła o wyjaśnienia, a także istnienie innych składanych przez nią pism. W rezultacie skarżąca zarzuciła pozbawienie jej przysługujących jej praw, a także "spychanie jej na margines" z powodu ubóstwa, do którego doprowadzono ją, odmawiając przysługującego świadczenia.

Nadto w ocenie skarżącej nie można jej zarzucić uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, gdyż wywiad taki został przeprowadzony i ustalono w jego toku wszelkie okoliczności, a żaden z organów nie chce wskazać braków w przeprowadzonym wywiadzie i podstawy prawnej do przeprowadzenia wywiadu uzupełniającego. Nadto po wywiadzie z 27 grudnia 2022 r. OPS przeprowadził kolejne wywiady 24 stycznia 2023 r., 1 marca 2023 r. i 22 marca 2023 r. Skarżąca podkreśliła, że przedłożyła do akt orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki oraz zaświadczenie lekarskie. Organy nie mają przy tym uprawnień do podważania orzeczeń.

Zdaniem skarżącej wskazane przez nią dokumenty potwierdzają stan zdrowia matki, za którą trzeba wszystko wykonywać, skoro jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. W rezultacie wszystko "od A do Z" skarżąca musi robić za matkę, sprawując nad nią opiekę. W ocenie skarżącej brak jest przy tym podstaw do ustalania aktualnie zdolności podjęcia przez nią pracy, gdyż zostało to ustalone w toku wywiadu, a nie ma podstaw do aktualizacji związanej z jego wypłacaniem.

Skarżąca podniosła przy tym, że Kolegium odmówiło jej zasiłku stałego, twierdząc, że nie jest niezdolna do pracy, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o tej niezdolności. Podkreśliła, że uczęszczała na studia zaoczne z uwagi na opiekę nad matką. Matka była niepełnosprawna na długo zanim skarżąca stała się pełnoletnia, zatem w jej ocenie niepodejmowanie przez nią zatrudnienia jest powiązane z opieką nad matką. Nadto zdaniem skarżącej organy obu instancji ustalają własne reguły, nie kierując się ustawą w zakresie stażu pracy.

Skarżąca wskazała, że wniosek powinien być rozpatrzony w oparciu o stan z miesiąca jego złożenia, a więc o stan zdrowia czy fakt rezygnacji opiekuna z zatrudnienia w miesiącu złożenia wniosku. Nie można przy tym od wymogu wysokiej jakości np. jedzenia, uzależniać przyznanie świadczenia. Żaden przepis prawny nie uzależnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dokonania oceny sposobu wykonywania tej opieki, od ładnego wyglądu mieszkania, wysokiego standardu warunków bytowych. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Kolegium odnośnie do braku odpowiednich warunków bytowych. Nawet jednak gdyby te warunki były złe, to żaden przepis nie nakazuje odmówić w takiej sytuacji świadczenia pielęgnacyjnego. Tym bardziej, że skarżącej ciężko jest opiekować się matką, nie otrzymując świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podkreśliła, że sprawa prowadzona jest przewlekle, latami a ona nie ma nikogo do pomocy. Zarzuciła, że Kolegium czekało na pogorszenie stanu jej zdrowia, chcąc następnie ustalić ten stan a teraz generuje postępowania sądowe. Nadto innym osobom organ nie stawia takich wymogów jak jej. Świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane nawet w sytuacjach, gdy osoba opiekująca się i chory mieszkają z bliskimi, którzy pomagają w opiece, tymczasem skarżąca mieszka sama z matką. Ojciec, od którego OPS oczekiwał opieki nad matką skarżącej, został skazany prawomocnym wyrokiem ze zgłoszenia OPS-u za stosowanie przemocy względem rodziny. Reasumując stwierdziła, że spełnione zostały wskazane przez prawo wymogi przyznania świadczenia.

Zdaniem skarżącej, skoro przy tym uznano, że jej stan psychiczny zdrowia się pogorszył, to znaczy, że należy jej się odszkodowanie i zadośćuczynienie za sprawowanie opieki nad matką bez gwarantowanego dochodu.

Do skargi załączono także wydruk z dokumentacji medycznej matki skarżącej, kopie recept, pismo do MOPS z 24 października 2023 r., potwierdzenie przyjęcia w przychodni pisma matki skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca przedłożyła kolejne pisma procesowe tj. z 4 listopada 2024 r., z 22 listopada 2024 r., 2 grudnia 2024 r., 7 grudnia 2024 r. i 10 grudnia 2024 r., domagając się w szczególności zwrócenia do Kolegium o sporządzenie odpowiedzi na skargę z 18 czerwca 2024 r. (pismo uzupełniające), a także uzupełniając swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – dalej jak wcześniej u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Kolegium odnośnie do zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13), przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd w składzie orzekającym podziela zatem stanowisko Kolegium w zakresie braku podstaw do uzasadnienia odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia niespełnieniem przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Dalej wskazania wymaga, że zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, z późn. zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. Jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, zasadniczym powodem odmowy przyznania świadczenia był właśnie fakt odmowy uczestniczenia w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, ukierunkowanego na aktualizację sytuacji bytowej skarżącej i jej matki.

Jak wynika z akt, skarżąca mieszka z matką, której mąż a ojciec skarżącej - przebywa w areszcie. Matka skarżącej posiada wydane w dniu 29 listopada 2022 r. na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z przyczyn oznaczonych symbolami 05-R upośledzenie narządu ruchu i 02-P choroby psychiczne. Posiada przy tym wskazanie odnośnie do prawa do zamieszkania w oddzielnym pokoju. Z dokumentacji medycznej wynika, że matka skarżącej choruje na organiczne zaburzenia nastroju, RZS. Matka skarżącej posiada także orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 września 2026 r. Opiekę nad matką deklaruje skarżąca.

Na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje ustalenia zakresu rzeczywiście sprawowanej opieki na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno na podstawie dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Dowody te podlegają łącznej ocenie. Przy czym, istotnym dowodem w sprawie jest także wywiad środowiskowy, który jest podstawowym źródłem ustaleń na temat sytuacji bytowej i warunków bytowych opiekuna i osoby podlegającej opiece, stanu zdrowia tej ostatniej osoby oraz zakresu sprawowanej nad nią opieki.

Matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie wystarcza ono dla określenia potrzeb osoby niepełnosprawnej w zakresie opieki, pielęgnacji czy wsparcia. Na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział bowiem specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobkową i zawodową jej opiekuna, tj. właśnie wzmiankowany wyżej – wywiad środowiskowy. Wywiad ten stanowi specyficzny, szczególny środek dowodowy, przy pomocy którego ustala się sytuację faktyczną osoby (rodziny) ubiegającej się o przyznanie świadczenia.

W toku postępowania, wszczętego wnioskiem z 30 października 2021 r., postępowanie uległo zawieszeniu ze względu na pobyt matki skarżącej w ośrodku wsparcia i zostało podjęte postanowieniem z 14 grudnia 2022 r., a następnie przeprowadzono wywiad środowiskowy w dniu 27 grudnia 2022 r. W decyzji z 22 lutego 2023 r. odmówiono skarżącej przyznania świadczenia, m. in. ze względu na brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką. W toku postępowania odwoławczego Kolegium, w piśmie z 10 lipca 2023 r., na podstawie art. 136 k.p.a., zwróciło się do organu I instancji o przeprowadzenie kolejnego wywiadu środowiskowego, ukierunkowanego na aktualizację ustaleń, wynikających z wywiadu z grudnia 2022 r. W aktach sprawy znajduje się obszerna korespondencja organu I instancji ze skarżącą dotycząca ustalenia dogodnego dla niej terminu wywiadu, a także potwierdzająca próby przeprowadzenia tego wywiadu w miejscu zamieszkania skarżącej – jednakże okazały się one bezskuteczne.

Przedmiotem sporu pozostaje więc, czy na gruncie niniejszej sprawy zaistniały podstawy do przeprowadzenia ponownego wywiadu środowiskowego, ukierunkowanego na aktualizację ustaleń, wynikających z wywiadu z grudnia 2022 r. W ocenie skarżącej brak jest podstaw do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu, tymczasem zdaniem Kolegium - zaistniały podstawy do jej dokonania. Sąd w składzie orzekającym podziela w tym zakresie stanowisko organu odwoławczego.

Na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje się ustalenia zakresu rzeczywiście sprawowanej opieki na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno na podstawie dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Dowody te podlegają łącznej ocenie. Niewątpliwie sytuacja skarżącej i jej mamy jest bardzo trudna i skomplikowana. Jednakże materiał dowodowy zebrany w sprawie niewątpliwie potwierdza, że skarżąca skutecznie uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu aktualizującego, wielokrotnie nie otwierając drzwi domostwa pracownikom organu. Skarżąca uznała bowiem, że wystarczający jest wywiad z grudnia 2022 r. Tymczasem, jak wskazano powyżej, art. 23 ust. 4aa u.ś.r., daje podstawę prawną do aktualizacji ustaleń na każdym etapie postępowania, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Myli się więc skarżąca, kwestionując podstawę prawną do aktualizacji wywiadu środowiskowego. W ocenie Sądu, w okresie pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I instancji a rozpatrzeniem odwołania zaistniały okoliczności, które uzasadniały wyjaśnienie wątpliwości co do faktu i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad jej matką. Nie znajduje też uzasadnienia upór skarżącej w unikaniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji – współpracy z organem pomocy społecznej w zainicjowanym przez nią postępowaniu.

Uwzględnienia wymaga, że matka skarżącej przybywała w Gdyńskim Ośrodku Wsparcia od 30 lipca 2021 r. do 30 września 2021 r., kiedy to placówka powzięła informacje o zaniedbaniach higienicznych w mieszkaniu, zbieractwie i bałaganie, który utrudniał poruszanie się chorej matce. Skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 30 października 2021 r. Matka skarżącej od 19 maja 2022 r. do 19 listopada 2022 r. ponownie przebywała w Gdyńskim Ośrodku Wsparcia, gdzie trafiła po interwencji Policji, zakończonej umieszczeniem skarżącej w szpitalu psychiatrycznym. W karcie medycznych czynności ratunkowych z 18 maja 2022 r. wpisano, że córka nie zapewniała matce należytej opieki, w mieszkaniu były śmieci "po kolana" (pismo z Gdyńskiego Ośrodka Wsparcia z 7 lutego 2023 r.). W dniu 16 sierpnia 2022 r. pracownik socjalny stwierdził, że mieszkanie było zagracone niemal pod sam sufit. Zostało uprzątnięte na koszt MOPS i Spółdzielni Mieszkaniowej, powrót matki skarżącej był uzależniony od zapewnienia stosownych warunków dla osoby niepełnosprawnej.

W dniu 27 grudnia 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, wskazując na trwającą w dalszym ciągu skłonność skarżącej do zbierania rzeczy. W treści poinformowano, że skarżąca z matką mieszkają w jednym pokoju. Nadto w protokole z wywiadu wskazano informację o toczącym się postępowaniu w Sądzie Rejonowym w Gdyni o przymusowe leczenie psychiatryczne skarżącej oraz w Sądzie Okręgowym w Gdańsku o jej ubezwłasnowolnienie. Pismem z 29 sierpnia 2023 r. Sąd Rejonowy poinformował, że oddalono wniosek o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym. Pismem z 30 sierpnia 2023 r. Sąd Okręgowy poinformował, że nie orzeczono ubezwłasnowolnienia. Pismami z 26 września 2023 r. i 12 lutego 2024 r. Przychodnia [...] przekazała informację dotyczącą opieki medycznej świadczonej dla matki skarżącej wskazując, że od czerwca 2023 r. nikt z personelu nie widział pacjentki, z lekarzem kontaktuje się jej córka, nadto recepty są wystawiane na podstawie pisemnego zapotrzebowania na leki stałe.

Decyzja organu odwoławczego została natomiast wydana 12 marca 2024 r.

Zdaniem Sądu obraz sytuacji rodzinnej skarżącej i jej relacji z matką, a także upływ czasu od ostatniego wywiadu środowiskowego w świetle ww. informacji pozyskanych przez organy w toku postępowania międzyinstancyjnego, w szczególności z sądów powszechnych oraz Przychodni uzasadniał przeprowadzenie aktualizacji przeprowadzonego już wywiadu. W toku postępowania administracyjnego Kolegium, działając na podstawie art. 136 k.p.a., prawidłowo zatem wystąpiło do organu I instancji o przeprowadzenie spornego wywiadu środowiskowego.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy organ odwoławczy prawidłowo przy tym ustalił, że skarżąca jako osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, którym mowa w art. 23 ust. 4aa u.ś.r.

W toku postępowania administracyjnego pracownik socjalny podjął bezskuteczną próbę umówienia się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w dniu 21 lipca 2023 r., a następnie w dniu 27 lipca 2023 r. (rozmowa telefoniczna i pismo doręczone w dniu 16 sierpnia 2023 r.). Skarżąca w rozmowie telefonicznej uzasadniła niemożność spotkania się z pracownikiem socjalnym koniecznością uzyskania nowego dowodu osobistego, nie była przy tym w stanie określić bliżej terminu spotkania, wskazując, że się skontaktuje w tej sprawie. W odpowiedzi na pismo skarżąca wniosła o udzielenie informacji odnośnie do informacji jakie ma przygotować, a także o przesłanie kserokopii akt. W odpowiedzi OPS poinformował o braku konieczności przygotowania się do wywiadu. Prowadzono także dalszą korespondencję. Kolejna nieudana próba wizyty miała miejsce 8 sierpnia 2023 r., kiedy to nikt nie otworzył drzwi do mieszkania mimo, że ze środka było słychać odgłosy wskazujące czyjąś obecność. Następna nieudana próba wizyty miała miejsce 24 sierpnia 2023 r., 28 sierpnia 2023 r., 29 sierpnia 2023 r. i 30 sierpnia 2023 r., kiedy wezwano także skarżącą pismem do ustalenia kolejnego terminu wywiadu rodzinnego.

Pismem z 5 października 2023 r. poinformowano skarżącą o kolejnym planowanym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (24 października 2024 r.), informując skarżącą jednocześnie o braku konieczności przygotowania jakichkolwiek dokumentów, a także skutkach nieprzeprowadzenia wywiadu, pouczając, że bierność strony w ustaleniu terminu wywiadu może być uznana za brak zgody na jego przeprowadzenie. Mimo podjętych działań, pracownik socjalny bezskutecznie próbował przeprowadzić wywiad we wskazanym terminie (nikt nie otworzył drzwi mieszkania). Skarżąca poinformowała pisemnie, że nie może uczestniczyć w wywiadzie, bo ma do wykonania czynności związane z innymi sprawami prowadzonymi przed Kolegium, po raz kolejny wskazując, że nawiąże kontakt z OPS w sprawie wywiadu.

Mając na uwadze powyższy przebieg czynności postępowania Kolegium prawidłowo stwierdziło, ze skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ podjął szereg działań i prób mających na celu przeprowadzenie wywiadu, strona jednak nie podjęła się współpracy z organem w tym zakresie. Pracownik socjalny nie był bowiem wpuszczany do mieszkania, bądź skarżąca wskazywała kolejne przyczyny uzasadniające, w jej ocenie, niemożność przeprowadzenia spornego wywiadu.

Na marginesie wskazania wymaga, że Sąd z urzędu posiada wiedzę, że także w innych postępowaniach z zakresu pomocy społecznej stwierdzono, że skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (por. wyroki WSA w Gdańsku z 3 lipca 2024 r. o sygnaturach: II SA/Gd 939/23, II SA/Gd 940/23, II SA/Gd 941/23, II SA/Gd 942/23, wyroki z 18 października 2023 r. o sygn. II SA/Gd 894/22, II SA/Gd 896/22 i II SA/Gd 897/22, wyroki z 5 lipca 2023 r. II SA/Gd 1014/22, II SA/Gd 1015/22, II SA/Gd 1016/22, II SA/Gd 1017/22, CBOSA).

W tym miejscu wyjaśnić należy, że w zakresie przedmiotowym regulacji z art. 28 ust. 1 u.ś.r. będą się mieściły nie tylko sytuacje wyraźnej odmowy przeprowadzenia wywiadu przez podmiot ubiegający się o świadczenie, ale także zachowania, które w okolicznościach faktycznych danej sprawy mogą być odczytane jako utrudnienie lub uniemożliwienie przeprowadzenia takiego wywiadu. W tym obszarze znajdą się zatem takie sytuacje, w których podmiot ubiegający się oświadczenie w bezzasadny sposób lekceważy kierowane do niego wezwania, nie podejmuje próby kontaktu z organem pomimo kierowanych do niego próśb. Jeżeli strona swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu, a żadne okoliczności nie uzasadniają takiego zachowania, to stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji (za wyrok WSA w Gdańsku z 28 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 848/23).

Sąd podziela przy tym stanowisko, że uniemożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego to nie tylko niewpuszczenie pracownika socjalnego do miejsca zamieszkania (pobytu). Brak zgody na przeprowadzenie rodzonego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym sformułowaniu odmowy w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania (za wyrok WSA w Gdańsku z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 736/23).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że szereg sytuacji zarówno niewpuszczania pracownika socjalnego do miejsca zamieszkania jak i informowania, że się skontaktuje w sprawie ustalenia terminu wywiadu, bez jego określenia, gdyż obecnie nie może z kolejno wskazywanych przyczyn wziąć udziału w wywiadzie, czy też wnoszenia o kolejne informacje, uznać należy za odmowę przeprowadzenia wywiadu. Tym bardziej, że organ pierwszej instancji informował o braku konieczności przygotowania się do wywiadu, a także pouczył skarżącą o skutkach prawnych nieprzeprowadzenia wywiadu.

Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje przy tym uchylenie wyrokiem WSA w Gdańsku z 24 lipca 2024 r., syg. akt II SA/Gd 247/24 wydanego w toku postępowania postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 29 stycznia 2024 r., sygn. akt SKO Gd/5395/23 w przedmiocie wydania kserokopii akt, o którym Sąd posiada wiedzę z urzędu. Na gruncie niniejszej sprawy nie wykazano bowiem istotnego wpływu na wynik sprawy.

Bezskuteczny pozostaje także zarzut skarżącej w zakresie nieudzielenia informacji, o które wnosiła w kolejnych pismach. Wskazania wymaga, że organy odpowiadały na kolejne składane przez skarżącą pisma, udzielając jej informacji. Na pismo z 17 sierpnia 2023 r. odpowiedziano pismem z 22 sierpnia 2023 r., udzielając jej informacji. Na pismo z 13 września 2023 r. odpowiedziano pismem z 27 września 2023 r. Na kolejne pismo z 21 września 2023 r. odpowiedziano pismem z 5 października 2023 r., wskazując na możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w przypadku wątpliwości dotyczących sprawowanej opieki. Organ poinformował w toku postępowania skarżącą, że nie jest zobowiązana do przygotowania i zebrania jakiejkolwiek dokumentacji przed planowanym wywiadem. Tym samym wbrew zarzutom skargi, organy nie naruszyły art. 9 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie.

Z uwagi na uniemożliwienie przez skarżącą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego brak jest podstaw, by formułować ustalenia postępowania dowodowego w zakresie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej, a opieką sprawowaną nad matką. Zatem za niezasadne Sąd uznał odnoszenie się do zarzutów dotyczących ustaleń pisma Przychodni, zabiegów rehabilitacyjnych, na które wskazuje skarżąca czy też innych dowodów w sprawie. Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje także przedstawione przez skarżącą zaświadczenie ZUS, że nie figuruje w zbiorach danych dotyczących niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Odnosząc się natomiast do żądania skarżącej sporządzenia odpowiedzi na skargę, Sąd wskazuje, że przekazując skargę z 25 kwietnia 2024 r. Kolegium przedstawiło odpowiedź w piśmie z 21 maja 2024 r., wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w skarżonej decyzji i informując o wydaniu postanowienia o odmowie uzupełnienia decyzji.

Wskazania wymaga, że prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wypowiada się na temat treści odpowiedzi na skargę. Odpowiedź na skargę stanowi wyłącznie pismo procesowe, zaś organ powinien poczynić ustalenia istotne dla prawidłowego rozpoznania wniosku przed dokonaniem czynności i dać im wyraz w jej uzasadnieniu, by umożliwić sądowi kontrolę prawidłowości tej czynności. Z akt sprawy wynika, że Kolegium przekazało skargę wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w określonym ustawowo terminie. Podkreślić w tym miejscu należy, że nie zostały określone wymogi formalne, jakie ma zawierać odpowiedź na skargę (por. wyrok WSA w Krakowie z 18 września 2015 r., sygn. akt I SAB/Kr 3/15). W ocenie Sądu brak jest przy tym podstaw, by żądać od organu, by odnosił się do każdego kolejnego składanego w toku postępowania sądowoadministracyjnego pisma skarżącej.

W rozpoznawanej sprawie zachowanie skarżącej należy odczytywać jako uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, skutkujące odmową przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze skarżąca nie wyjaśniła przyczyn braku reakcji na wysłane zawiadomienia. Pomimo deklarowania sprawowania opieki nad matką kilkukrotnie nie była obecna w miejscu zamieszkania (pod adresem podanym we wniosku), bądź nie wpuściła pracowników socjalnych do mieszkania. Bierność w tym zakresie nie może być odczytane inaczej jak brak woli do dokonania wskazanych czynności, a w konsekwencji jako odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego prowadzone jest na wniosek i wnioskodawca zobowiązany jest reagować na kierowane do niego formalne pisma, mające wpływ na ustalenie wnioskowanego prawa. Rolą organów orzekających w sprawach świadczenia pielęgnacyjnego jest kontrola nad tym, aby nie dochodziło do nadużyć w zakresie jego przyznawania. Niewątpliwie tej kontroli, mającej na celu weryfikację faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną, służy przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (por. wyrok WSA w Kielcach z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 718/23).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w ocenie Sądu, Kolegium odwołując się do regulacji zawartej w art. 28 ust. 1 u.ś.r., prawidłowo utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935).