Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 1350/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, art. 28, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 marca 2015r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. skarżąca wystąpiła o umorzenie należności z tytułu składek – odsetek od nieopłaconych w terminie składek oraz dodatkowych opłat, motywując swoją prośbę sytuacją materialną i zdrowotną. Strona podniosła, że po kilkunastu latach regularnych wpłat dotyczących zadłużenia, zadłużenie to uległo niewielkiemu zmniejszeniu, natomiast naliczone odsetki oraz koszty dodatkowe przewyższają kilkaset procent należność główną. Skarżąca podkreśliła, że chciałaby uregulować należność główną, a nie odsetki od zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek - odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne własne i dodatkowej opłaty oraz odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników i opłaty dodatkowej, mając na uwadze prowadzoną egzekucję ze świadczenia emerytalno-rentowego, możliwość prowadzenia egzekucji za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego oraz instytucję uznania administracyjnego.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zarzuciła naruszenie art. 24 ust. 4-5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") poprzez jego niezastosowanie oraz naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1

i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Skarżąca zarzuciła, że organ nie wypowiedział się co do możliwości przedawnienia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto podniosła, że jej sytuacja majątkowa i zdrowotna uzasadnia umorzenie przedmiotowych należności.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W wyniku wniesienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 05 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 740/13 uchylił zaskarżoną decyzję zobowiązując organ do wskazania konkretnego przepisu, na podstawie którego doręczenie tytułu wykonawczego spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia, obliczenia kiedy upływa termin przedawnienia należności oraz przeanalizowania obowiązujących na przestrzeni lat przepisów prawnych w zakresie przedawnienia.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. nadal nie znajdując podstaw dla umorzenia wnioskowanych należności, z uwagi na istniejące źródło dochodu, które stanowi środek, z którego można egzekwować nieopłacone składki, jak również możliwość wdrożenia egzekucji za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego. Organ przedstawioną przez stronę sytuację materialną uznał za trudną, stwierdzając jednocześnie niemożność jednorazowej spłaty zadłużenia.

W następstwie wniesienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 453/14 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że roszczenie nie przedawniło się i jednocześnie zobowiązał organ do zbadania stanu faktycznego na moment wydania nowej decyzji oraz dokonania rozstrzygnięcia z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w wyroku.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz przedłożonych dokumentów wynika, iż skarżąca została zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba pobierająca emeryturę wypłacaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Pobiera świadczenie emerytalno-rentowe (emerytura) w wysokości około [...] zł netto, wg oświadczenia z dnia 08 września 2014 r. ustalono - [...] zł netto. Z emerytury dokonywane są potrącenia na rzecz ZUS w kwocie [...] zł, wobec czego do wypłaty pozostaje kwota [...] zł. W związku z bieżącym utrzymaniem strona ponosi następujące koszty: telefon -[...] zł, tvk - [...] zł, energia -[...] zł za 2 m-ce, czynsz [...] zł, gaz -[...] zł. Ponadto zobowiązana wskazuje na ponoszenie wydatków związanych z leczeniem w wysokości ok. [...] zł miesięcznie (średnia załączonych faktur z apteki - [...] zł). W oświadczeniu z dnia 28 maja 2013 r. strona podała, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem z uwagi na fakt, iż jest z mężem w separacji. Mąż partycypował jedynie w kosztach utrzymania (1/2 wg oświadczenia z dnia 11 lutego 2014 r.). W oświadczeniu z dnia 08 września 2014 r. skarżąca wskazała Z. K. jako osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i ponosi 50% opłat. Z. K. pobiera świadczenie emerytalno-rentowe w wysokości ok. [...] zł, nie uzyskuje dodatkowego dochodu z tytułu zatrudnienia.

Organ wskazał, że z załączonych wcześniej kopii deklaracji podatkowej PIT-37 za rok podatkowy 2009, 2010, 2011 oraz złożonego obecnie PIT za rok 2013 o wysokości osiągniętego dochodu/poniesionej straty, wynika, iż w roku 2009 skarżąca osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, w 2010 r. dochód w wysokości [...] zł, w 2011 r. dochód w wysokości [...] zł, a w 2013 r. dochód w wysokości [...] zł. Małżonek osiągnął w 2009 r. dochód w wysokości [...] zł, w 2010 r. dochód w wysokości [...] zł, w 2011 r. dochód w wysokości [...] zł, a w 2013 r. dochód w wysokości [...] zł.

W zakresie stanu zdrowia zobowiązanej, organ wskazał, że w piśmie z dnia 11 lutego 2014 r. skarżąca oświadczyła, iż jej stan zdrowia nie uległ poprawie, a wręcz przeciwnie, o czym świadczą skierowania do kardiologa, onkologa, poradni neurologicznej. Strona uczęszczała na zabiegi fizykoterapii, przyjmowała leki nasercowe oraz uśmierzające ból. Zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 01 marca 2013 r. wskazuje na samoistne (pierwotne) nadciśnienie - rokowanie jak w chorobie przewlekłej, wymaga stałego leczenia i okresowej kontroli lekarskiej. Przedłożono również zaświadczenie z dnia 07 lutego 2014 r. o systematycznym leczeniu z powodu chorób przewlekłych, skierowanie z dnia 07 lutego 2014 r. do poradni chirurgii onkologicznej, informację z poradni kardiologicznej z dnia 02 września 2013 r.

W oświadczeniu z dnia 08 września 2014 r. strona wskazała, że jest pod stałą opieką specjalistów: onkologa, kardiologa, neurologa, okulisty. Przedłożyła skierowanie na badanie Holtera, skierowanie na badanie okulistyczne, wynik usunięcia złośliwego nowotworu skóry, wynik badania radiologicznego i związaną z tym rehabilitację.

Organ podał, że skarżąca nie posiada żadnych udziałów w firmach, przedsiębiorstwach, żadnych ruchomości oraz nieruchomości. W stosunku do zaległości z tytułu składek prowadzona jest skuteczna egzekucja ze świadczenia emerytalno-rentowego (emerytura). Działalność gospodarcza prowadzona była samodzielnie przez co brak jest osób, na które istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności w myśl przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.).

Odnosząc się do kwestii przedawnienia organ wskazał, ze w przedmiotowej sprawie bieg terminu przedawnienia został zawieszony z chwilą doręczenia tytułów wykonawczych w dniach 17 sierpnia 1995 r., 17 listopada 1995 r. oraz 18 października 2000 r. i trwa nadal. Postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanej, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 15 grudnia 2003 r.

o łącznym prowadzeniu egzekucji sądowej i administracyjnej ze świadczenia emerytalno-rentowego, prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Toruniu. Na chwilę obecną składki są wymagalne, trwa postępowanie egzekucyjne.

Rozpatrując ponownie przedstawione przez skarżącą argumenty pod kątem konkretyzacji zasadniczej przesłanki uzasadniającej umorzenie, tj. stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, w świetle przepisów art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie taki stan nie zachodzi. Wprawdzie działalność nie jest już prowadzona, jednakże jest prowadzona skuteczna egzekucja ze świadczenia emerytalno-rentowego (np. wpłata z dnia 25 sierpnia 2014 r. na kwotę [...] zł).

Z uwagi na fakt, iż ze świadczenia można egzekwować należności z tytułu składek nie konkretyzuje się w tym przypadku przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6, albowiem na obecnym etapie nie można przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie toczyło się też postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, tak więc nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2 i 4 u.s.u.s. Ponadto, wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Stąd też brak jest również konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a.

Odnosząc się do wniosku skarżącej w przedmiocie odsetek za zwłokę organ wskazał, że brak jest możliwości ich nie naliczania. Umorzenie odsetek za zwłokę następuje wyłącznie w przypadku i w takiej części, w jakiej została umorzona należność główna.

Podsumowując organ stwierdził, że dokonana analiza sytuacji finansowej skarżącej daje podstawy do przyjęcia, że miesięczny dochód w gospodarstwie domowym po odliczeniu wydatków powoduje, ze sytuacja materialna strony jest trudna. Wskazywałoby to na konkretyzację w przedmiotowej sprawie przesłanki umorzenia zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oraz w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.). Niemniej jednak, w świetle złożonej dokumentacji na temat środków z jakich strona się utrzymuje, wydatków jakie ponosi, organ stwierdził, że sytuacja ta nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu w ratach ustalonych zgodnie z wnioskiem w takiej wysokości, aby stanowiło to jak najmniejsze obciążenie budżetu domowego. Organ wskazał, że rozumie ciężką sytuację zobowiązanej, jednakże biorąc pod uwagę nałożony wobec Zakładu obowiązek dbania o stan finansów publicznych, nie znajduje podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie odsetek i opłat dodatkowych. W tym zakresie organ wskazał, że obecnie należności dochodzone są ze świadczenia emerytalno-rentowego. Orzeczenie o umorzeniu odsetek i opłat dodatkowych byłoby w tym wypadku przedwczesne i pozostawałoby w sprzeczności z ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Ponadto, w ocenie organu, argumentem przemawiającym za odmową umorzenia należności na podstawie § 3 pkt 3 rozporządzenia jest okoliczność, że skarżąca pomimo choroby uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalno-rentowego.

W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości zarzucając jej naruszenie art. 24 ust. 4, art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenia , art. 138 § 1 pkt 2, art. 105, art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: "k.p.a") oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

W uzasadnieniu skarżąca wskazując na zmieniający się na przestrzeni lat stan prawny podniosła, że w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek do zastosowania art. 24 ust. 5b u.s.u.s., co oznacza, że należności z tytułu składek objęte zaskarżoną decyzją, przedawniły się z upływem 10 lat od ich wymagalności, a zatem najpóźniej w 2005 r. W konsekwencji, egzekucja prowadzona od tego czasu była niedopuszczalna. Ponadto, skarżąca wskazała na swój stan zdrowia, podnosząc, że spowodował on przyznanie jej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, którą pobierała do czasu przejścia na emeryturę. W zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia art. 153 p.p.s.a. skarżąca stwierdziła, że organ nie zastosował się do wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który uznał, że w przedmiotowej sprawie zachodzą podstawy do umorzenia należności składkowych, a organ nie wykazał istnienia interesu publicznego, który przeciwstawiałby się interesowi skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c/ p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przedmiotem sporu jest kwestia odmowy umorzenia należności z tytułu składek - odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne własne za okres 02/1995-11/1995 a także odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres 12/1994-07/1995 oraz dodatkowych opłat.

Dokonanie oceny prawnej w tym zakresie musi zostać poprzedzone stwierdzeniem, że kontrolowana obecnie decyzja, została wydana w następstwie wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 27 maja 2014 r. sygn. akt I SA.Bd 453/14, który uchylił uprzednio wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ( dalej także ZUS ) decyzję z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia w/w należności.

W kontekście tego wyroku oraz podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przez organ art. 153 p.p.s.a. należy zwrócić uwagę, że przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Zasadą wynikającą z tego przepisu jest, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Zarówno organ administracji, jak i sąd administracyjny, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie, zarówno gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.

Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku,

a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Na tle przedstawionej argumentacji prawnej, koniecznym jest zatem odniesienie się do zasadniczych motywów wskazanego uprzednio wyroku tut. Sądu z dnia 27 maja 2014 r. o sygn. akt I SA.Bd 453/14.

W wyroku tym Sąd stwierdził m.in., że badając zaskarżoną decyzję na trzech płaszczyznach tj.: wywiązania się organu z obowiązku o jakim mowa w art. 153 p.p.s.a, przedawnienia i meritum sprawy tj. umorzenia zaległości, doszukał się naruszenia prawa będącego podstawą uchylenia decyzji na trzeciej z płaszczyzn, a więc dotyczącej meritum sprawy.

W obecnie rozpatrywanej sprawie, zważywszy także na podniesione w skardze zarzuty, istotne znaczenie mają rozważania Sądu dotyczące kwestii przedawnienia a także odnoszące się do meritum sprawy, czyli umorzenia zaległości.

I. W zakresie pierwszego zagadnienia dotyczącego przedawnienia należności, o umorzenie których skarżąca wystąpiła, Sąd stwierdził, że "zobowiązania skarżącej powstały w trakcie obowiązywania ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.).

W związku z powyższym zgodnie z art. 35 ust. 3 i 4 wymienionej ustawy ulegały one przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia składek nie można dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Od 1 stycznia 1999 r. obowiązują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887; aktualna publikacja — Dz. U. z 2013 r. poz. 1442). Zgodnie z art. 24 ust. 4 i 5 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik".

Sąd zwrócił również uwagę, że: "zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Mocą ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. nr 241, poz. 2074) - obowiązującej od dnia 1 stycznia 2003 r. - termin przedawnienia tych należności uległ wydłużeniu do lat 10. Zgodnie ze znowelizowanym art. 24 ust 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne

(z zastrzeżeniem nie mającym w sprawie zastosowania). Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. nie zawiera przepisów przejściowych w zakresie stosowania znowelizowanego art. 24 ust. 4 powołanej ustawy do należności z tytułu składek wymagalnych i nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. Oznacza to, iż do oceny przedawnienia takich należności należy stosować przepisy w brzmieniu znowelizowanym, stosowanie przepisów dotychczasowych wymagałoby bowiem wyraźnego ustawowego odesłania".

Zdaniem Sądu, "Zastosowanie znowelizowanego art. 24 ust. 4 ustawy, do składek na ubezpieczenie społeczne powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie stanowi złamania zasady, iż prawo nie działa wstecz. Nowe przepisy stosuje się bowiem tylko do należności wymagalnych, które jednocześnie nie uległy przedawnieniu przed dniem 1 stycznia 2003 r. Dotyczy to zatem zdarzeń zaistniałych uprzednio, lecz nie zakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji. Do naruszenia zasady lex retro non agit doszłoby wówczas, gdyby ustawodawca przewidział wydłużenie terminu przedawnienia należności, które uległy już przedawnieniu pod rządami przepisów dotychczasowych. Powodowałoby to bowiem reaktywowanie zakończonych już stosunków publicznoprawnych".

Dalej Sąd wywiódł, że: "Dopuszczalność wydłużania terminu przedawnienia wielokrotnie była przedmiotem analizy Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 12 lipca 2007 r. (sygn. akt I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266) Sąd Najwyższy zauważył że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r.". Natomiast Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17) stwierdził, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw". Z kolei w uchwale z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), Sąd Najwyższy również uznał, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem

1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 547/08, z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 651/08, z dnia

18 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 835/08 z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09, z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 20/09, z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1073/09 zajął jednolite stanowisko, iż do instytucji przedawnienia należy stosować przepisy nowe".

Odnosząc się do wskazanych orzeczeń, Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podzielił wyrażone w nich poglądy. W podsumowaniu Sąd wskazał, że "Konsekwencją przyjęcia wskazanego stanowiska jest stwierdzenie, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia. ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 lutego 2011r., II GSK 247/10).

Konkludując Sąd stwierdził, że "Bezspornym jest to, że doręczenia tytułów wykonawczych nastąpiło w dniu 17 sierpnia 1995 r., 17 listopada 1995 r.,

18 października 2000 r., zatem mając na względzie powyższe przepisy, na żadnym etapie sprzed wejścia w życie art. 24 ust. 5b ustawy nie doszło do przedawnienia zaległości, a egzekucja trwała i trwa nadal, zatem rację ma ZUS uznając, że jego roszczenie nie przedawniło się".

Sąd w obecnym składzie, będąc z mocy art. 153 p.p.s.a. związany oceną prawną dokonaną w przedstawionym zakresie w cytowanym wyroku przyjmuje, że w świetle przywołanych regulacji prawnych, skoro przed wejściem w życie art. 24 ust. 5b ( tj. przed 1 stycznia 2003 r. ) nie doszło do przedawnienia zaległości, a postępowanie egzekucyjne było prowadzone i toczy się nadal, to będące przedmiotem wniosku o umorzenie zaległości, nie uległy przedawnieniu.

Wobec tego przedstawione w tym zakresie w skardze zarzuty i argumenty dotyczące przedawnienia należności oraz związane z tym, wskazane naruszenia art. 24 ust. 4 u.s.u.s. a także art. 105 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a. - jako sprzeczne z oceną prawną dokonaną przez Sąd w wyroku z dnia 27 maja 2014 r., o sygn. akt

I SA/Bd 453/14, należy uznać za niezasadne.

II. W zakresie drugiego zagadnienia, dotyczącego meritum sprawy tj. umorzenia zaległości, Sąd w wyroku z dnia 27 maja 2014 r. stwierdził m.in., że "dopatrzył się naruszenia art. 7, 77 i 80 oraz art. 107 § 3 kpa w związku z art. 28 u.s.u.s., poprzez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu, że odmowa umorzenia zaległości w drodze uznania administracyjnego może opierać się o dowolną ocenę materiału dowodowego".

W dalszej części Sąd przyjął, że " W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowiły prawidłowo przywołane przez organy przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewidziano możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub - w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek - również mimo braku całkowitej nieściągalności w przypadkach określonych w powołanym wyżej rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne"

Zdaniem Sądu, wyliczenie przesłanek nieściągalności zawarte w art. 28 ust.3 u.s.u.s. jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w ocenie Sądu, "w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zatem wskazany przepis dotyczy jedynie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, co odnosi się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o wskazany przepis zostały określone w § 3 powołanego wyżej rozporządzenia".

Zdaniem Sądu, "katalog przypadków umożliwiających umorzenie należności jest katalogiem otwartym, co oznacza możliwość umorzenia również w sytuacji, gdy nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w rozporządzeniu, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny".

Sąd wyjaśnił również, że "w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust.1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Takiego samego formułowania ustawodawca użył w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Zatem, regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 2 art. 28 u.s.u.s. lub wymieniona w § 3 rozporządzenia, nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. (...). Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa".

Z kolei "Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy organ prawidłowo ustalił, że przesłanki umorzenia zostały spełnione, lub że żadna z nich w stanie faktycznym sprawy nie występuje. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej".

W dalszej kolejności, Sąd odnosząc się do uzasadnienia przez organ odmowy umorzenia zaległości stwierdził, że "nie zgadza się z ZUS, że w sprawie nie zachodzą nadzwyczajne względy przemawiające za umorzeniem przedmiotowych należności, gdyż za takie należy uznać ciągnącą się od niemal 20 lat nieskuteczną egzekucję administracyjną, a rzecz dotyczy odsetek".

W ocenie Sądu, "W sytuacji wykazania przez stronę ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, co w okolicznościach niniejszej sprawy miało miejsce, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu publicznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności. Bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego, konkretnego wniosku strony o umorzenie należności składkowej, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych".

Ostatecznie Sąd zobowiązał organ, aby w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zbadał stan faktyczny na moment wydania nowej decyzji a następnie rozstrzygnął o wniosku, uwzględniając ocenę prawną WSA wyrażoną w wyroku.

III. Dokonując oceny wykonania przez ZUS zaleceń zawartych w cytowanym wyroku, dotyczących kwestii umorzenia zaległości, w pierwszej kolejności należy odnieść się do ustaleń organu związanych z analizą i oceną sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej. W tym zakresie, co warto odnotować, organy uwzględniły w szczególności fakty i okoliczności przytoczone zarówno przez skarżącą jak i własne ustalenia dokonane w toku prowadzonego w sprawie postępowania.

W ramach prowadzonego ponownie postępowania wyjaśniającego ustalono miedzy innymi, że skarżąca pobiera świadczenie emertytalne w wysokości [...] zł netto. Z emerytury dokonywane są potrącenia na rzecz ZUS w kwocie [...], wobec czego do wypłaty pozostaje kwota [...]. Na bieżące utrzymanie skarżąca ponosi koszty takie jak opłaty za telefon -[...] zł, tvk-[...] zł, energia-[...] zł za 2 m-ce, czynsz [...] zł, gaz -[...] zł oraz związane z leczeniem w wysokości ok. [...] zł miesięcznie ( ustalona przez organ średnia wydatków z załączonych faktur z apteki wyniosła [...] zł). W oświadczeniu z dnia 28.05.2013r. skarżąca podała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem z uwagi na fakt pozostawania w separacji, a mąż partycypował jedynie w kosztach utrzymania (1/2 wg oświadczenia z dnia 11.02.2014r.). Z kolei w oświadczeniu z dnia 08.09.2014r. skarżąca wskazała małżonka jako osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz, że ponosi on 50% opłat. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 08.09.2014 r. małżonek pobiera świadczenie emerytalno-rentowe w wysokości ok. [...] zł.

Organ ustalił, że łączna kwota miesięcznych wydatków wynosi około [...] ( bez dokonywanych potrąceń ze świadczenia emerytalnego) z czego ½ stanowi kwotę około [...] zł.

Z załączonych kopii deklaracji podatkowych PIT-37 za rok podatkowy 2009, 2010, 2011 oraz złożonego obecnie PIT za rok 2013 o wysokości osiągniętego dochodu/poniesionej straty, wynika, iż w roku 2009 skarżąca osiągnęła dochód w wysokości: [...] zł,

w 2010 r. -[...] zł, w 2011 r. -[...] zł oraz [...] w 2013 r. Z kolei małżonek skarżącej osiągnął w 2009 r. dochód w wysokości: [...] zł, w 2010 r. -[...] zł, w 2011 r. -[...] zł, a w roku 2013 - [...] zł.

Dokonane przez organy ustalenia dotyczyły również sytuacji zdrowotnej skarżącej, która w piśmie z dnia 11 lutego 2014r. oświadczyła, że jej stan zdrowia nie uległ poprawie, a wręcz przeciwnie, o czym świadczą skierowania do kardiologa, onkologa, poradni neurologicznej. Skarżąca uczęszczała na zabiegi fizykoterapii, przyjmowała leki nasercowe oraz uśmierzające ból. Skarżąca przedstawiła zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 01.03.2013r. z diagnozą -samoistne (pierwotne) nadciśnienie, rokowanie jak w chorobie przewlekłej, wymaga stałego leczenia i okresowej kontroli lekarskiej oraz zaświadczenie z dnia 07.02.2014r. o systematycznym leczeniu z powodu chorób przewlekłych. Nadto przedstawiła skierowanie z dnia 07.02.2014r. do poradni chirurgii onkologicznej oraz informację z poradni kardiologicznej. W oświadczeniu z dnia 08.09.2014r. wskazała, że jest pod stałą opieką specjalistów: onkologa, kardiologa , neurologa, okulisty. Nie jest w stanie dostarczyć zaświadczenia o stanie zdrowia ponieważ na wizytę lekarską czeka się kilka miesięcy, skarżąca nie posiada środków na opłacenie prywatnej wizyty. Dodatkowo przedłożyła skierowanie na badanie Holtera (06.10.2014r.) skierowanie na badanie okulistyczne (14.10.2014 r.), wynik usunięcia złośliwego nowotworu skóry, wynik badania radiologicznego i związaną z tym rehabilitację.

W oświadczeniu z dnia 08.09.2014 r. skarżąca podkreśliła, że ogromny wpływ na jej życie miała eksmisja z mieszkania w 1996r. i wypowiedzenie umowy najmu lokalu użytkowego przez Spółdzielnię Mieszkaniową "Na Skarpie", gdzie była prowadzona działalność. Pozbawiło to rodzinę skarżącej środków na podstawowe potrzeby. Później choroba alkoholowa męża w wyniku, której był zwalniany z kolejnych zakładów pracy spowodowała, iż cały ciężar odpowiedzialności za utrzymanie rodziny, dwoje nieletnich wówczas dzieci spoczywał wyłącznie na skarżącej. W celu zapewnienia rodzinie podstawowych środków utrzymania skarżąca podjęła pracę wśród kobiet bezdomnych i uzależnionych. Na obecny stan zdrowia wpływ miała sytuacja materialna, praca zawodowa związana ze środowiskiem patologicznym (14 lat pracy) i choroba alkoholowa męża. Mąż skarżącej po raz kolejny stracił pracę w lipcu 2014r., co ma wpływ na sytuację materialną, mimo, że ponosił on tylko 50 % opłat.

Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, że nie posiada żadnych udziałów w firmach i przedsiębiorstwach a także żadnych ruchomości (informacja z Urzędu Miasta Torunia Wydział Ewidencji i Rejestracji z dnia 01.03.2013 r.) oraz nieruchomości.

W stosunku do zaległości skarżącej z tytułu składek prowadzona jest skuteczna egzekucja ze świadczenia emerytalnego.

Działalność gospodarcza prowadzona była samodzielnie przez co brak jest osób, na które istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności w myśl przepisów Ordynacji podatkowej.

Dokonane w powyższym zakresie ustalenia są bezsporne i nie są przez skarżącą kwestionowane w skardze. Skarżąca nie podważa również ich aktualności i kompletności. W ocenie Sądu organ dokonał obszernych i rzetelnych ustaleń w zakresie sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej. Ustalenia te w części oparto na dokumentach uzyskanych przez organ oraz dostarczonych przez skarżącą, a także na złożonych przez nią pisemnych oświadczeniach. Wobec tego także i w tym zakresie organ wykonał zalecenia Sądu zawarte w wyroku z dnia 27 maja 2014 r.

Na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy, skarżąca kwestionuje natomiast ocenę prawną dokonaną przez organ, która jej zdaniem sprzeczna jest z oceną zawartą w powołanym wyroku, w którym Sąd wyraził pogląd, że skarżąca wykazała, że w sprawie zachodzą nadzwyczajne względy przemawiające za umorzeniem zaległości, co oznacza, że organ powinien słusznemu interesowi skarżącej przeciwstawić istnienie interesu publicznego, sprzeciwiającego się umorzeniu zaległości, czego organ nie uczynił naruszając art. 153 p.p.s.a. oraz art. 7 k.p.a. Nadto zdaniem skarżącej, organ sprzecznie z oceną Sądu wskazał, że umorzenie mogłoby nastąpić, gdyby przesłanki umorzenia były wykazane w sposób niewątpliwy, a to zdaniem organu nie zostało wykazane.

Odnosząc się do sformułowanych zarzutów należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Eksponowaną w tym przepisie zasadę ogólną postępowania administracyjnego, dotyczącą uwzględniania interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli, należy odnieść do regulacji prawnych, normujących zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS tj. art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Uzupełniająco trzeba również wskazać, że zgodnie z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Nadto, zważywszy na okres, w którym należności ZUS stały się wymagalne wskazać należy, że stosownie do art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18.12.2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw istnieje możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do 31.12.1998 r. Z kolei, na podstawie art. 17 pkt 2 tej ustawy można umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 01.01.1999 r. do 31.12.2001 r. - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna nie podlegająca przepisom ustawy z dnia 30.08.2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. 155. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Podstawowym przepisem mającym zastosowanie w sprawie, jest powołany uprzednio art. 28 u.s.u.s. umożliwiający umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek ( ust. 1 ), w przypadku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 2 ),

z zastrzeżeniem ust. 3a.

Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. »uznania administracyjnego«, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

Organ analizując stan faktyczny prawidłowo uznał, że żadna z powyższych przesłanek nie zaistniała w tej sprawie. Organ uzasadniając swoje stanowisko podał, że wprawdzie działalność gospodarcza nie jest już prowadzona, jednakże prowadzona jest wobec skarżącej skuteczna egzekucja ze świadczenia emerytalno-rentowego ( organ przykładowo powołał się na wpłatę z dnia 25 sierpnia 2014 r. w kwocie [...] zł ). Postępowanie egzekucyjne, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu o łącznym prowadzeniu egzekucji sądowej i administracyjnej ze świadczenia emerytalno-rentowego, prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Toruniu. Z tego względu nie zachodzą przesłanki umorzenia zawarte w pkt 3, 5 i 6. Nie toczyło się też postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, nie zaistniały więc przesłanki ustawowe wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2 i 4 u.s.u.s.

Ponadto wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Stąd też nie występuje przesłanka umorzenia, zawarta w pkt 4a. Nadto organ przyjął, że działalność była prowadzona samodzielnie i brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej.

Z dokonaną prze organ oceną, co do stanu sprawy w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności składek należy się zgodzić, jest ona również zbieżna z oceną zawartą w wyroku z dnia 27 maja 2014 r.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu

o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Katalog przesłanek zawarty w tym przepisie ma charakter otwarty, skutkiem czego istnieje możliwość umorzenia zaległości, w sytuacji gdy nie zachodzi żaden z przypadków w nim wymienionych, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego przemawiająca za ich umorzeniem.

Zdaniem Sądu, nie ma podstaw do zakwestionowania ustaleń organu odnośnie oceny wniosku o umorzenie w kontekście § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia. Także i w oparciu o tą regulację, zaistnienie którejkolwiek z przesłanek w niej określonych, stwarza możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności.

Mając na uwadze powyższą regulację prawną należy podać, że nie zostało wykazane, aby miała miejsce klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenie, która spowodowałaby poniesienie strat materialnych przez skarżącą (pkt 2).

Odnośnie przesłanki wystąpienia przewlekłej choroby osoby, która ubiega się o umorzenie zaległości ( pkt 3 ) należy zauważyć, że ta przesłanka musi wiązać się z takim stanem chorobowym, który pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd nie kwestionując dolegliwości związanych ze stanem zdrowia skarżącej stwierdza, że nie pozbawia on jej możliwości uzyskiwania dochodu ze świadczenia emerytalno-rentowego.

Zdaniem Sądu, organ dokonał również właściwej oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącej oraz związanej z tym możliwości zapłaty zaległości, w tym także w kontekście możliwości zaspokojenia przez skarżącą niezbędnych potrzeb życiowych.

W tym zakresie organ trafnie przyjął, że konfrontacja uzyskiwanych miesięcznie dochodów z ponoszonymi wydatkami pozwala na ocenę, że sytuacja materialna skarżącej jest trudna, co wskazywałoby na konkretyzację przesłanki umorzenia zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przy czym zdaniem organu, ta sytuacja nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu w ratach ustalonych w takiej wysokości, by stanowiło to jak najmniejsze obciążenie budżetu domowego. Organ uznał, że skarżąca nie jest aktualnie w stanie spłacić jednorazowo należności, jednakże dotychczas nie korzystała z ulgowej formy spłaty zadłużenia. Orzeczenie o umorzeniu odsetek i opłat dodatkowych byłoby w tym wypadku przedwczesne i pozostawałoby w sprzeczności z ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Zdaniem Sądu, przedstawiona w tym zakresie argumentacja organu jest przekonująca. Z jednej strony bowiem jak trafnie zauważył tut. Sąd w wyroku z dnia

27 maja 2014 r. istniejące nadzwyczajne względy związane z tocząca się nieskuteczną egzekucją administracyjną, przemawiają za istnieniem ważnego interesu zobowiązanej. Z drugiej strony, organ ponownie rozpatrując sprawę wskazał, że istnieje możliwość udzielenia pomocy w spłacie należności poprzez rozłożenie ich na raty w sposób dogodny dla skarżącej, tak aby stanowiły one jak najmniejsze obciążenie dla budżetu domowego. Organ zwrócił przy tym uwagę, że skarżąca dotychczas o taką formę ulgi w spłacie nie występowała.

Zdaniem Sądu, dokonana w sprawie analiza sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej przemawia za trafnością takiej oceny, która jednocześnie nie narusza wykładni dokonanej w wyroku z dnia 27 maja 2014 r., w którym Sąd po pierwsze wskazał na mające zastosowanie w sprawach o umorzenie uznanie administracyjne. Po drugie, Sąd wskazał, że o tym czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej. Po trzecie, wykazanie przez stronę ustawowej przesłanki umorzenia zaległości powoduje obowiązek wykazania przez organ oraz należytego umotywowania istnienia ważnego interesu publicznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony.

Odnosząc się do tych wskazań, organ stwierdził m.in., że Zakład Ubezpieczeń Społecznych stoi na straży interesu publicznego oraz, że ma obowiązek dbania o stan finansów publicznych. Orzeczenie o umorzeniu odsetek i opłat dodatkowych byłoby w tym wypadku przedwczesne i pozostawałoby w sprzeczności z ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zakład obok interesu strony ma obowiązek uwzględnienia także interesu publicznego, który można rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi ZUS zarządza. Z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłacane są świadczenia dla uprawnionej szerokiej grupy społecznej np. w postaci zasiłku chorobowego, świadczeń emerytalno -rentowych, natomiast ze składek na ubezpieczenie zdrowotne finansowane są świadczenia opieki zdrowotnej np. wizyty u lekarza. Organ w tym kontekście uznał, ze interes funduszy powinien być stawiany na pierwszym miejscu. Zwłaszcza, że ze świadczeń wypłacanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych korzysta również skarżąca, otrzymując emeryturę. Organ podkreślił, że umorzenie odsetek i opłat dodatkowych naruszałoby interes publiczny. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzenie wnioskowanych przez skarżącą należności stanowi wyjątek, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy jeżeli przesłanki umorzenia zostały wykazane niewątpliwie, natomiast w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, że ratalna forma spłaty pociągałaby za sobą skutki niemożliwe do akceptacji dla skarżącej.

W ocenie Sądu, organ wykazał istnienie ważnego interesu publicznego rozumianego jako konieczność dbania o interes płatników składek, a także dbałość o stabilność zarządzanymi funduszami. Z perspektywy osób ubezpieczonych, brak wpłat na gromadzony fundusz ubezpieczeń społecznych narusza ich stabilność, a w konsekwencji brak dbałości o zapewnienie ich regularnych wpływów, może prowadzić do destabilizacji systemu emerytalno-rentowego, szczególnie w sytuacji złego stanu finansów publicznych. W interesie społecznym jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur oraz zapewnienie prawidłowego funkcjonowania opieki zdrowotnej. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 2a ust. 1 i ust. 2 wyraża zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, w tym także jak chodzi o obowiązek opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd zwraca również uwagę, że skarżąca podnosząc naruszenie przez organ art. 153 p.p.s.a, wskazała niepełny fragment wypowiedzi organu, przytaczając tylko sfomułowanie, że " umorzenie może nastąpić, gdyby przesłanki umorzenia były wykazane w sposób niewątpliwy, a to zdaniem organu nie zostało wykazane".

Tymczasem kontekst wypowiedzi organu był następujący: "Stąd też podkreślić należy, iż umorzenie odsetek i opłat dodatkowych naruszałoby interes publiczny. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzenie wnioskowanych przez Panią należności stanowi wyjątek, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy jeżeli przesłanki umorzenia zostały wykazane niewątpliwie. Tymczasem zwrócić uwagę należy, iż w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, że ratalna forma spłaty pociągałaby za sobą skutki niemożliwe do akceptacji dla Pani".

Zdaniem Sądu, sens wypowiedzi organu, w powiązaniu z wcześniejszymi, przytoczonymi w decyzji stwierdzeniami dotyczącymi możliwości udzielenia ulgi w spłacie zaległości jest taki, że organ co do zasady nie wyklucza możliwości umorzenia zaległości, jednakże uznaje, że na tym etapie byłoby to przedwczesne, ponieważ najpierw należy rozważyć możliwość ratalnej spłaty zaległości, a brak takiej możliwości dotychczas nie został wykazany. Innymi słowy, organ wykazuje dobrą wolę, zakłada możliwość umorzenia odsetek, ale jednocześnie przyjmuje, że możliwe i zasadne jest uprzednie skorzystanie z innej, prawnie dopuszczalnej formy pomocy w spłacie należności.

Prawdą jest, że skarżąca dotychczas nie składała wniosku o rozłożenie na raty istniejących zaległości, co umożliwia art. 29 u.s.u.s. Nie jest zrozumiałe, dlaczego skarżąca nie podjęła takiej próby, szczególnie w sytuacji gdy od wielu lat prowadzona jest wobec niej egzekucja administracyjna, a także naliczane są, zgodnie z art. 23 u.s.u.s. odsetki za zwłokę, które co nie jest bez znaczenia, w myśl ust. 2 tego przepisu, są proporcjonalnie do wysokości składek, odprowadzane do otwartego funduszu emerytalnego oraz ewidencjonowane na subkoncie, które w ramach konta ubezpieczonego prowadzi ZUS.

W tym kontekście też istotne jest zwrócenie uwagi, że po pierwsze, w myśl art. 29 ust. 2 u.s.u.s., od składek, które rozłożono na raty, nie nalicza się odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie tej ulgi.

Po drugie, zgodnie z art. 56 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm. ) postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej. Nie ulega zatem wątpliwości, że wystąpienie o udzielenie ulgi w spłacie należności pozwoliłoby uniknąć naliczania dalszych odsetek od zaległości i generowania kosztów egzekucyjnych. Taka postawa byłaby przejawem dbałości o własne interesy a złożenie wniosku o raty i podjęcie próby ich spłaty, wyrazem dobrej woli, tym bardziej, że organ nie może z własnej inicjatywy stosować ulg w spłacie należności. Wydanie decyzji ratalnej jest tym bardziej zasadne w sytuacji, gdy należności są sukcesywnie egzekwowane z otrzymywanego świadczenia emerytalnego, a ich potrącanie odbywa się z uwzględnieniem kwot wolnych od egzekucji, w sposób określony w art. 139-142 u.s.u.s. W ocenie Sądu, wystąpienie z takim wnioskiem, byłoby w okolicznościach tej sprawy zasadne.

Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. W tej sprawie materiał dowodowy został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Stanowisko organu nie jest dowolne i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Organ rozważył interes społeczny i słuszny interes zobowiązanej (art. 7 k.p.a. w powiązaniu z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. i nie narusza art. 153 p.p.s.a.

Organ prawidłowo również ocenił przesłanki przedawnienia zaległości. Sąd uznaje przedstawione w tym zakresie w skardze zarzuty i argumenty dotyczące przedawnienia należności oraz związane z tym, wskazane naruszenia art. 24 ust. 4 u.s.u.s. a także art. 105 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a. - jako sprzeczne z oceną prawną dokonaną przez Sąd w wyroku z dnia 27 maja 2014 r., o sygn. akt I SA/Bd 453/14 - za niezasadne.

Z tych względów, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. skargę oddalił.

I. Najda-Ossowska Z. Pietrasik J. Szulc