Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1670/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 16 sierpnia 2023 r. znak SKO.NP/4115/259/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r., znak SKO.NP/4115/259/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775), art. 17 i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz § 1 pkt 6 lit c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198 poz. 1925), po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji Wójta Gminy Ł. z dnia 19 czerwca 2023 r., znak ŚR-5231-8/23, odmawiającej przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem E. K. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r., znak ŚR-5231-8/23, Wójt Gminy Ł. odmówił przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem E. K. z uwagi na powstanie niezdolności do samodzielnej egzystencji w wieku 74 lat (art. 17 ust. 1b u.ś.r.), brak rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki oraz fakt obciążenia sześciorga rodzeństwa obowiązkiem alimentacyjnym względem ojca.

Działając na skutek odwołania A. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 16 sierpnia 2023 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał stan faktyczny. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jest domownikiem rolnika i z dniem 17 maja 2023 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Z informacji KRUS z dnia 14 czerwca 2023 r. wynika z kolei, że podlega ona ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 20 listopada 2022 r. do nadal z mocy ustawy jako domownik rolnika i nie zgłaszała faktu zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. Ojciec wnioskodawczyni mieszka z trójką swoich dzieci (syn A., syn A.1, córka M.), natomiast wnioskodawczyni mieszka w innym domu w tej samej miejscowości. Z oświadczeń dzieci zamieszkujących z ojcem wynika, że przeszkodami w opiekowaniu się ojcem są praca zawodowa do 17:00 (1. syn A.), praca fizyczna w gospodarstwie rolnym (2. syn A.1) i praca w systemie zmianowym w K. (3. córka M.). Pozostałe dzieci mieszkają niedaleko i także oświadczyły, że nie mogą opiekować się ojcem, bo mieszkają w B., są na emeryturze wojskowej i pomagają żonie prowadzić działalność gospodarczą (4. syn S.), mieszkają w Ż., pracują zawodowo jako pracownik fizyczny i mają własną rodzinę (5. syn A.2), mieszkają w K., pracują na stacji paliw w systemie dwuzmianowym i mają własną rodzinę (6. córka A.). Z rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 19 czerwca 2023 r. wynika, że wnioskodawczyni wykonuje przy ojcu następujące czynności: przygotowywanie posiłków, które ojciec sam spożywa, podawanie leków, kąpiel, kontrolowanie parametrów życiowych, oklepywanie i profilaktyka przeciwodleżynowa, inhalacje. Poruszanie się ojca wnioskodawczyni po domu jest utrudnione z uwagi na stale podłączony koncentrator tlenu i w związku z tym wykonuje ona z nim ćwiczenia utrzymujące kończyny w sprawności stosownej do wieku i stanu zdrowia. Swoje potrzeby fizjologiczne ojciec strony załatwia do znajdującej się przy łóżku przenośnej toalety. Wnioskodawczyni deklaruje też robienie zakupów, załatwianie wszelkich spraw związanych z osobą ojca oraz dbanie o pomieszczenie, w którym przebywa ojciec. Z przedłożonej przez wnioskodawczynię karty oceny wg zmodyfikowanej skali Barthel z dnia 16 czerwca 2023 r. wynika, że stan jej ojca jest "średnio ciężki" (50 pkt). W aktach sprawy zalegają karty informacyjne leczenia szpitalnego od 4 do 9 lutego 2023 r. (zaostrzenie całkowitej niewydolności oddechowej) i od 17 do 28 marca 2022 r. (zapalenie płuc w przebiegu zakażenia wirusem SARS CoV-2). Z dokumentacji medycznej wynika, że ojciec wnioskodawczyni cierpi na POChP, niedookreśloną rozedmę płuc oraz marskość płata środkowego płuca prawego. W oświadczeniu z dnia 19 czerwca 2023 r. wnioskodawczyni podała, że zapewnia ojcu opiekę przez przebywanie u niego od 7:00 do 21:00 i bycie pod telefonem w nocy, ponieważ rodzeństwo nie poczuwa się do opieki nad ojcem z uwagi na pracę zawodową oraz posiadanie własnych rodzin, a nadto wskazała, że podleganie ubezpieczeniom w KRUS wynika najprawdopodobniej z nieporozumienia z pełnomocnikiem, który to powinien był dopełnić tej formalności.

Następnie organ odwoławczy wytknął organowi pierwszej instancji pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), lecz jednocześnie zgodził się z nim, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy między zaprzestaniem przez wnioskodawczynię pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem. Świadczy o tym zakres czynności opiekuńczych w powiązaniu z treścią dokumentacji medycznej, w szczególności kartą oceny pacjenta wg skali Bathel, z której wynika, że naruszenie sprawności organizmu osoby wymagającej opieki nie sięga takiego stopnia, aby wnioskodawczyni nie mogła pracować w charakterze domownika rolnika w gospodarstwie rolnym nawet w niewielkim zakresie, zważywszy, że oprócz niej jest jeszcze sześcioro jej rodzeństwa, w tym troje zamieszkujących wspólnie z ojcem. Trudno uznać za wiarygodne wyjaśnienia wnioskodawczyni, że przebywa u ojca codziennie od 7:00 do 21:00, a w nocy jest ciągle pod telefonem, podczas gdy po południu w domu powinien być już ktoś z rodzeństwa. W ocenie organu odwoławczego rolnik lub małżonek albo domownik rolnika jest organizatorem własnej pracy i może dostosować rozkład zajęć do potrzeb rodziny, natomiast stopień naruszenia sprawności organizmu ojca wnioskodawczyni nie jest taki, aby wymagał on całodobowej opieki i stałego monitorowania funkcji życiowych; nie jest on osobą na tyle obłożnie chorą, aby nie mógł samodzielnie egzystować. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych organ odwoławczy uznał, że czynności opiekuńcze wykonywane przez wnioskodawczynię nie stanowią stałej lub długotrwałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującemu rodzicowi nie jest równoznaczne z niezdolnością do wykonywania pracy zawodowej, a to, że ojciec wnioskodawczyni ma jeszcze sześć innych dzieci, znaczy, że mogą i powinny one wspomóc wnioskodawczynię osobiście lub finansowo, albowiem z ich oświadczeń wynika, że nie występują u nich obiektywne przeszkody w realizacji obowiązku alimentacyjnego względem ojca.

Pismem z dnia 27 września 2023 r. A. K. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia; 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną wykładnię i uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z uwagi na to, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami niedającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w ówczesnym brzmieniu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy poczynił prawidłowe i wyczerpujące ustalenia faktyczne co do okoliczności istotnych z punktu widzenia możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w pełni podziela zaprezentowane w niniejszej sprawie stanowisko organu odwoławczego, że nie została spełniona przesłanka pozytywna przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną ojcu E. K., przy czym do takiego wniosku prowadzi całościowa ocena ogółu istotnych w tej mierze elementów stanu faktycznego, do których należą: okoliczności deklarowanego przez skarżącą zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym (którego skarżąca nie zgłosiła na skutek nieporozumienia z pełnomocnikiem), zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą w ramach pomocy ojcu, możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych, powinność współdziałania w opiece nad E. K. wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji względem niego w takim samym stopniu.

Zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą obejmuje przygotowywanie posiłków, które ojciec sam spożywa, podawanie leków, kąpiel, kontrolowanie parametrów życiowych, oklepywanie i profilaktykę przeciwodleżynową, inhalacje, robienie zakupów, załatwianie wszelkich spraw związanych z osobą ojca oraz dbanie o pomieszczenie, w którym przebywa ojciec (z karty oceny według zmodyfikowanej skali Barthel z dnia 16 czerwca 2023 r. wynika, że stan ojca skarżącej jest "średnio ciężki" – 50 pkt). Organ odwoławczy zasadnie uznał, że są to w większości czynności codzienne, które są wykonywane w każdej rodzinie i które nie implikują konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia. Ponieważ skarżąca ma możliwość pracy w gospodarstwie rolnym, warto też zwrócić uwagę na specyfikę tej pracy, która różni się od innego rodzaju zatrudnienia. "Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną" (uzasadnienie uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, CBOSA).

Poza tym zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą trzeba oceniać z uwzględnieniem okoliczności, że możliwe jest uzyskanie wsparcia w postaci usług opiekuńczych (choć w sytuacji, gdy razem z E. K. mieszka troje jego zdrowych i w pełni sprawnych dzieci, nawet takie wsparcie nie wydaje się potrzebne), a także z uwzględnieniem okoliczności, że w opiece nad E. K. powinny uczestniczyć wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji względem niego w takim samym stopniu, a więc nie tylko skarżąca, ale także sześcioro jej rodzeństwa. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki w takim samym stopniu jak wnioskodawca – ma znaczenie przy ocenie związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia a sprawowaną opieką (zob. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2023 r., I OSK 2322/22; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2024 r., I OSK 128/23, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., I OSK 229/23, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2024 r., I OSK 158/23, CBOSA).

Szczególnego podkreślenia i wyeksponowania wymaga to, że troje dzieci mieszka wspólnie z E. K. (natomiast skarżąca, ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, mieszka osobno). W ocenie Sądu, jest rzeczą aż nadto oczywistą, że troje dzieci mieszkających wspólnie z ojcem jest w stanie zapewnić ojcu opiekę nawet bez potrzeby angażowania innych osób. Skarżąca może się oczywiście również przyczyniać do tejże opieki, ale nie implikuje to konieczności rezygnacji z pracy. W tych okolicznościach pomoc ojcu można bowiem łączyć z zatrudnieniem nawet w pełnym wymiarze czasu pracy, w ramach stosunku pracy – a tym bardziej można ją łączyć z zatrudnieniem w niepełnym wymiarze czasu pracy tudzież z podejmowaniem czynności w gospodarstwie rolnym.

Dodać należy, że zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).

"Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (...). W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjęła. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.i.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć" (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., III SA/Kr 375/23, oraz powołane tam orzecznictwo, w tym wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r., III SA/Kr 669/22, i z dnia 5 grudnia 2022 r., III SA/Kr 918/22, CBOSA).

Organ ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.