Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 129/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 2,  art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi I. P. (P.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 14 listopada 2023 r. nr SKO.4106.1178.2023 w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia 12 września 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wójt Gminy M. (organ I instancji) decyzją z dnia 12 września 2023 r. nr [...], działając na podstawie art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, oraz art. 3, art. 4, art. 7, art. 11 ust. 2, art. 50 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 5, ust. 6, w związku z art.106 ust. 1, ust. 5, art. 107 ust 1, ust.4a, ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.- dalej "u.p.s."), oraz art. 104, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2023 r., poz.775 z późn. zm. – dalej "k.p.a."), uchylił z dniem 12 września 2023 r decyzję własną nr [...] z dnia 2 stycznia 2023 r. w sprawie przyznania I. P. (skarżąca) usług opiekuńczych i ustalenia odpłatności za 1-dną godzinę.

W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z dnia 2 stycznia 2023 r. została skarżącej przyznana pomoc w formie usług opiekuńczych od dnia 2 stycznia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. Dnia 1 września 2023 r. do organu wpłynęło pismo córki skarżącej, w którym oświadczyła, że od dnia 4 września 2023 r. nie wyraża zgody na wchodzenie do jej domu pracowników tut. Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. tj. opiekunek oraz pracownika socjalnego. Mając na uwadze art. 11 ust, 2 u.p.s. organ I instancji stwierdził, że od dłuższego czasu współpraca z rodziną jest w sposób skuteczny utrudniana przez członka rodziny, to od dnia 4 września 2023 r, nie ma możliwości świadczenia wsparcia na rzecz skarżącej.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca zarzuciła brak wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz dokonanie ustaleń faktycznych niezgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, które to naruszenie polegało na tym, że nie ustalono, czy córka ma prawo zabronić wchodzenia opiekunkom i pracownikom socjalnym do miejsca zamieszkania skarżącej gdzie były wykonywane usługi opiekuńcze, za które to usługi były wnoszone opłaty ze środków skarżącej. Stwierdziła, że była zadowolona ze świadczenia usług opiekuńczych i ta pomoc jest jej niezbędna. Stwierdziła, że posiada służebność osobistą do nieruchomości, w której mieszka. Zabranianie wstępu do skarżącej przez jej córkę naraża skarżącą na niebezpieczeństwo utraty zdrowia i nawet życia. Córka zabrania wstępu do skarżącej i bezpośredniego kontaktu również synom skarżącej co spowodowało, że skarżąca została z dnia na dzień pozbawiona kontaktu z osobami z zewnątrz oraz potrzebnej jej opieki. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i nadanie jej rygoru natychmiastowej wykonalności, a także orzeczenie co do istoty poprzez uwzględnienie wniosku na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (SKO) decyzją z dnia 14 listopada 2023 r. nr SKO.4106.1178.2023, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji Wójta Gminy M. utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Uznało, że odwołanie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazało na treść art. 106 ust. 5 u.p.s. oraz art. 11 ust. 2 u.p.s. Wyjaśniło, że skarżąca zamieszkuje w domu swojej córki, gdzie według informacji podanej w odwołaniu, ma ustanowioną służebność osobistą. Powodem wydania zaskarżonej decyzji uchylającej skarżącej prawo do usług opiekuńczych jest oświadczenie jej córki z dnia 1 września 2023 r. w którym podała, że od 4 września 2023 r. nie wyraża zgody na wchodzenie bez jej obecności do jej domu opiekunek, pracownika socjalnego i innych nieproszonych osób. Oświadczyła, że każde wejście będzie traktowane jako wtargnięcie i naruszenie miru domowego oraz zostanie zgłoszone do prokuratury.

SKO wskazało, że z akt sprawy wynika, że w rodzinie występuje konflikt pomiędzy córką skarżącej i synem skarżącej . W ocenie SKO oświadczenie córki skarżącej z uwagi na posiadanie przez skarżącą służebności osobistej nie daje podstawy do uchylenia prawa do przyznanej pomocy w formie usług opiekuńczych.

SKO w oparciu o materiał dowodowy ustaliło, że kontynuowanie pomocy skarżącej w formie usług opiekuńczych jest niezasadne, gdyż skarżąca jest zaopatrzona przez swoje dzieci. W dniu 19 września 2023 r. pracownik socjalny w asyście dzielnicowego udali się w miejsce zamieszkania strony celem ustalenia aktualnej sytuacji rodziny. Stwierdzono, że w rodzinie występuje duży konflikt o podłożu majątkowym i finansowym. Skarżąca ma stały kontakt z synem J. P.. Jest zadbana przez obydwu synów i córkę. Ma bardzo dobre warunki mieszkaniowe. W ocenie pracownika socjalnego w chwili obecnej skarżąca ma zapewnioną opiekę ze strony swoich dzieci, a pracownik socjalny będzie na bieżąco monitorował jej sytuację życiową.

SKO uznało, że skoro skarżąca ma zapewnioną pomoc i opiekę przez swoje dzieci, to uchylenie decyzji o przyznaniu pomocy w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania jest zasadne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO skarżąca zarzuciła jej brak wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie; naruszenie interesu osobistego skarżącej; pozbawienie skarżącej opieki jedynie na wniosek jej córki mimo, że zarówno skarżąca, jak i jej synowie chcą aby usługi opiekuńcze były kontynuowane. Wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji SKO oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. Podkreśliła, że decyzja organów o pozbawieniu skarżącej usług opiekuńczych spowodowała utrudnienie jej funkcjonowania oraz spowodowała brak możliwości codziennego funkcjonowania monitorowania sytuacji skarżącej przez wykwalifikowane osoby Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Zauważyła, że sytuacja w rodzinie nie zmieniła się. Podkreśliła, że tylko córka utrudnia swoim zachowaniem opiekę sprawowaną ostatnio przez opiekunki. W ocenie skarżącej nie można powoływać się w całości na art 11 ust. 2 u.p.s. i rozpatrywać go całościowo gdy tylko jedna osoba nie chce współpracować z opieką społeczną, a przeważająca większość rodziny chce kontynuowania tej opieki. Stwierdziła, że nie wystąpiły żadne przesłanki o których mowa w art. 11,art. 12 i art. 107 ust 5 u.p.s., a organ I instancji źle ocenił sytuację i stwierdził, że pomoc skarżącej jest w pełni realizowana przez rodzinę. a tak w rzeczywistości nie jest.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.

W kolejnych pismach datowanych na dzień 4 marca 2024 r., 5 marca 2024 r oraz 2 kwietnia 2024 r. J. P. – pełnomocnik skarżącej obszernie opisał sytuację swojej matki podkreślając, że faktycznie została ona pozbawiona pomocy zarówno ze strony najbliższych, jak i powołanych do tego instytucji. Podkreślił, że z karty leczenia szpitalnego matki załączonej do pisma z dnia 2 kwietnia 2024 r. wynika, że córka skarżącej odmówiła przyjęcia matki do domu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie tylko z powodów w niej wskazanych.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W przedmiotowej sprawie Sąd ocenił, że zarówno zaskarżona decyzja SKO, jak i poprzedzająca ją decyzja organu i instancji wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy zasadnie uchyliły decyzję z dnia 2 stycznia 2023 r. w sprawie przyznania skarżącej usług opiekuńczych i ustalenia odpłatności za jedną godzinę zauważyć przyjdzie, że podstawą działania organu I instancji stanowił art. 11 ust. 2 oraz art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 – dalej "u.p.s.").

Przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. stanowi, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Natomiast z art. 106 ust. 5 u.p.s. wynika, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Z art. 14 u.p.s. wynika, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a.

Skarżąca wskazywała, że była zadowolona z usług opiekuńczych, są jej potrzebne, a dodatkowo stanowią one formę monitorowania jej sytuacji życiowej przez wykwalifikowanych pracowników opieki społecznej. Potwierdziła, że istnieje konflikt w rodzinie, ale zarówno ona, jak i jej dwaj synowie chcą by usługi opiekuńcze były kontynuowane. Uchylenie decyzji o przyznaniu jej pomocy w formie usług opiekuńczych nastąpiło jedynie na podstawie oświadczenia córki.

W rozpoznawanej sprawie należało w pierwszej kolejności ocenić rozstrzygnięcie SKO, które sprowadzało się do tego, że oświadczenie córki skarżącej z uwagi na posiadanie przez skarżącą służebności osobistej nie daje podstawy do uchylenia prawa do przyznanej pomocy w formie usług opiekuńczych. Dalej SKO w oparciu o materiał dowodowy ustaliło, że kontynuowanie pomocy skarżącej w formie usług opiekuńczych jest niezasadne, gdyż skarżąca jest zaopatrzona przez swoje dzieci. Jak wynika z akt sprawy okoliczność sprawowania wystarczającej opieki nad skarżącą przez jej dzieci nie była przedmiotem rozważań organu I instancji.

Jak już wcześniej zaznaczono, w postępowaniu dotyczącym pomocy społecznej odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy k.p.a. w tym dotyczące dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.). Istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sprawa administracyjna jest dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta - po raz pierwszy w I instancji, a następnie w II instancji. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej (B. Adamiak, Odwołanie, s. 144 i n.; J. Wyporska- Frankiewicz, Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, s. 925). Ze względu na zasadę dwuinstancyjności, z chwilą zainicjowania postępowania przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia środka odwoławczego powstaje obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy.

W ocenie Sądu SKO nie wywiązało się z obowiązku ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym wynikający z zasady dwuinstancyjności postępowania uregulowanej w art. 15 k.p.a.

Sąd doszedł również do przekonania, że wyeliminowaniu z obrotu prawnego powinna podlegać decyzja organu I instancji. Analiza akt sprawy i przede wszystkim uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej nie pozwala Sądowi na weryfikację, czy istotnie pomoc udzielana skarżącej przez jej dzieci jest dla niej wystarczająca. Sąd podziela stanowisko wyrażone przez SKO, że oświadczenie córki skarżącej z uwagi na posiadanie przez skarżącą służebności osobistej nie daje podstawy do uchylenia prawa do przyznanej pomocy w formie usług opiekuńczych. Natomiast organ I instancji w uzasadnieniu decyzji nie dokonał analizy sytuacji osobistej skarżącej.

Sąd zauważa, iż żeby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

W tych okolicznościach Sąd doszedł do przekonania, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i w szczególności art. 107 § 3 k.p.a. ponieważ organ nie wyjaśnił dlaczego w istocie pozbawił skarżącą usług opiekuńczych i oparł się jedynie na oświadczeniu córki skarżącej i nie uwzględnił stanowiska skarżącej oraz jej synów.

Wobec tego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.