Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 811/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 2, art. 33 par. 1, art. 54 par. 1 , art. 80 par. 1-3
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi D.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r. n r[...] ; [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...]; [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. nr [...], którym organ ten oddalił skargę D. S. na czynność egzekucyjną.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K., jako organ egzekucyjny, wszczął do majątku zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 10 maja 2021 r. wystawionego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. obejmującego należności podatkowe w związku z przeniesieniem na niego odpowiedzialności podatkowej jako członka zarządu B. sp. z o.o. Zawiadomieniem z dnia 19 maja 2021 r. organ egzekucyjny skierował zajęcia do wierzytelności z rachunków bankowych w [...] Bank [...] S.A. Bank odebrał zajęcie 19 maja 2021 r., natomiast zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu 21 maja 2021 r. Pismem z dnia 27 maja 2021 r. zobowiązany, za pośrednictwem pełnomocnika, złożył skargę na ww. czynność egzekucyjną, w której zarzucił prowadzenie egzekucji w sytuacji, gdy w toku pozostaje sprawa główna (orzeczenie o odpowiedzialności za zaległości ww. spółki), w ramach której doszło do naruszenia przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy. W pozostałej części uzasadnienia skargi została przedstawiona argumentacja odnosząca się do postępowania podatkowego zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. orzekającą o odpowiedzialności zobowiązanego za zaległości tej spółki. W skardze złożono wniosek o uchylenie zaskarżonej czynności w całości oraz wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Dalej wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że organ egzekucyjny wydał wskazane na wstępie postanowienie z dnia [...] czerwca 2021 r., którym oddalił skargę na ww. czynność egzekucyjną. Na to postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie, w którym podniósł zarzuty:

1) prowadzenia egzekucji w sytuacji, gdy w toku pozostaje sprawa główna (złożona została skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] grudnia 2019 r.), w ramach której doszło do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy - art. 148 i art. 150 Ordynacji podatkowej poprzez ich błędne zastosowanie oraz przyjęcie, że w sprawie doszło do skutecznego doręczenia pism w toku postępowania podatkowego, w tym w szczególności postanowienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, postanowienia o możliwości końcowego zaznajomienia się z aktami spraw oraz samej decyzji, w sytuacji, w której wskazane rozstrzygnięcia nie zostały doręczone na adres zamieszkania skarżącego, a nadto, nie zostały skarżącemu przekazane, w konsekwencji czego skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw w toku postępowania;

2) przepisów mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 Ordynacji podatkowej poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że doszło do doręczenia korespondencji skarżącemu w sytuacji, w której zamieszkujący pod adresem: ul. [...] w K. - L. G. i M.Z. nie przekazali skarżącemu korespondencji, co osobiście potwierdzili w ramach pisemnych oświadczeń.

W zażaleniu zawnioskowano o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej w całości i wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Uzasadniając zaskarżone do sądu postanowienie organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona czynność egzekucyjna jest zgodna z prawem, egzekucja zaś nie jest prowadzona w sposób nadmiernie dolegliwy dla zobowiązanego.

Odnosząc się do podniesionych zarzutów sprowadzających się do oceny prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego i doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wystawiania tytułu wykonawczego, organ wyjaśnił, że zobowiązany odebrał zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych wraz z odpisem tytułu wykonawczego z dnia 21 maja 2021 r. Nadto Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego oraz odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, w rezultacie - Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 r. stwierdził niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zatem, do oceny prawidłowości doręczania decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego doszło w innym postępowaniu, którego ustalenia organ w pełni podziela, chociaż na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2021 r. została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, niemniej jednak skarga nie została dotychczas rozpatrzona. Zatem, decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] grudnia 2019 r., stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, jest ostateczna i dopóki nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, to egzekucja na jej podstawie jest możliwa.

Oceniając zarzut zastosowania niewspółmiernego, nadmiernie dotkliwego środka egzekucyjnego, organ wskazał, że egzekucja z rachunku bankowego jest najmniej dokuczliwym środkiem, a nadto zobowiązany nie wskazał innego majątku, z którego egzekucja byłaby możliwa. W związku z tym, że organ egzekucyjny nie miał możliwości wyboru innego środka egzekucyjnego, jako nieuprawniony ocenił zarzut, że jest on zbyt uciążliwy.

Końcowo organ wskazał, że art. 23 § 6 u.p.e.a. daje organowi nadzoru możliwość wstrzymania z urzędu czynności egzekucyjnych lub prowadzonego postępowania egzekucyjnego w szczególnie uzasadnionym przypadku, który jednak, w ocenie organu, w sprawie nie wystąpił.

W skardze na ww. postanowienie skarżący podniósł zarzuty:

1) prowadzenia egzekucji w sytuacji, gdy w toku pozostaje sprawa główna (złożona została skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] grudnia 2019 r.), w ramach której doszło do rażącego naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 148 i art. 150 Ordynacji podatkowej przez ich błędne zastosowanie oraz przyjęcie, iż w sprawie doszło do skutecznego doręczenia pism w toku postępowania podatkowego, w tym w szczególności postanowienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, postanowienia o możliwości końcowego zaznajomienia się z aktami spraw oraz samej decyzji, w sytuacji, w której wskazane rozstrzygnięcia nie zostały doręczone na adres zamieszkania skarżącego (skarżący bierze udział w tej sprawie jako osoba fizyczna, a nie osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą) a nadto, nie zostały skarżącemu przekazane, w konsekwencji czego skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw w toku postępowania;

2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 Ordynacji podatkowej poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że doszło do doręczenia skarżącemu korespondencji, w sytuacji w której zamieszkujący pod adresem: [...] w K. - L. G. i M. Z. nie przekazali skarżącemu przychodzącej korespondencji, co osobiście potwierdzili w ramach pisemnych oświadczeń;

3) zastosowanie niewspółmiernego, nadmiernie dotkliwego środka egzekucyjnego, co spowodowało niemożność prowadzenia gospodarstwa domowego ani działalności gospodarczej przez skarżącego, w tej konkretnej sprawie zastosowanie jakiegokolwiek środka wyłącza skarżącego z "funkcjonowania w społeczeństwie" w każdym tego słowa aspekcie (blokada na ponad 3 mln złotych przy jednoczesnym uniemożliwieniu przez organy podatkowe merytorycznej obrony), co w sprawie jest zastosowaniem środka nadmiernie dolegliwego;

4) niezastosowanie przez organ egzekucyjny dostępnych środków, tj. art. 23 § 6 u.p.e.a., w sytuacji gdy sprawa jest sprawą szczególnej wagi, dotyczy osoby fizycznej oraz należności wielkich rozmiarów; skarżący został pozbawiony możliwości obrony merytorycznej, a organy podatkowe usilnie odmawiają przywrócenia terminu i dopuszczenia do merytorycznego rozpoznania sprawy, co stoi w sprzeczności z konstytucjonalnymi prawami i zasadami postępowania administracyjnego.

W skardze złożono wniosek o uchylenie postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy organowi do dalszego prowadzenia i o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych skarżącego.

Wobec jednak podniesienia przez skarżącego zarzutów przekraczających przedmiot, jakim jest ww. czynność, należy wyjaśnić na wstępie, że w sprawie dotyczącej skargi na czynność egzekucyjną, nie jest możliwe podnoszenie zarzutów, będących podstawą innych środków prawnych służących stronie zobowiązanej, gdyż skarga do sądu administracyjnego na postanowienie organu rozstrzygającego w sprawie skargi na czynność egzekucyjną zakreśla granice rozpoznania sprawy, wyznaczone przez jej przedmiot, wynikający z treści zaskarżonego orzeczenia. Granice sprawy określone w art. 134 § 1 p.p.s.a. oznaczają, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

W tym postępowaniu przedmiot sprawy dotyczy skargi na czynność egzekucyjną uregulowaną w art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2020 r. poz. 1427 ze zm.); dalej: "u.p.e.a.". Zgodnie z tym przepisem, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania. Ten przedmiot postępowania wyznacza zatem zakres i przedmiot kontroli sądu.

Rozstrzygnięcie wiec wskazanego sporu w istocie sprowadza się do oceny charakteru przedmiotowego środka prawnego i zakresu, w jakim poruszać się powinien organ egzekucyjny w badaniu skargi złożonej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. Rzutuje to bowiem bezpośrednio na zakres możliwego badania przez sąd administracyjny, zgodności z prawem podjętego w sprawie administracyjnej rozstrzygnięcia.

W przepisie art. 1a pkt 2 u.p.e.a. zdefiniowano czynności egzekucyjne jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zatem, na te właśnie działania przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Przy czym, chodzi tu nie tylko o działania jako czynności faktyczne, wykonawcze organu egzekucyjnego i egzekutora, ale i czynności egzekucyjne, które mają charakter aktów administracyjnych i od których nie przysługuje inny środek ochrony niż zażalenie, czy zarzuty. Natomiast, jak prawidłowo wyjaśnił organ w zaskarżonym postanowieniu, skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. W jej ramach można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności.

Podstawą skargi w tej sprawie jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem u.p.e.a. i zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się - jak już wskazano - badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, czy dotyczących decyzji podatkowej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Nadto skarga taka nie jest również środkiem konkurencyjnym zarówno z zarzutami wnoszonymi na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., jak i z odwołaniem od decyzji podatkowej, czy też skargą do sądu.

Skoro więc przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych, to tylko tę czynność sąd może poddać kontroli legalności.

Oceniając więc legalność zastosowania ww. środka egzekucyjnego, należy wskazać, że - zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. - organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:

1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;

3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.

Zgodnie także z art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne:

1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;

2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.

Na podstawie natomiast art. 80 § 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.

Mając na uwadze powyższe uregulowania prawne, należy uznać, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż działania organu egzekucyjnego związane z zajęciem wierzytelności pieniężnej z rachunków bankowych zobowiązanego przeprowadzono zgodnie z prawem. Zobowiązany odebrał bowiem (poprzez dorosłego domownika) zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych wraz z odpisem tytułu wykonawczego 21 maja 2021 r. Wskazane zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych zawiera prawidłowe pouczenie tak dla banku, jak i dla zobowiązanego, oraz zostało opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu, a następnie przesłane przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego do banku, zaś do zobowiązanego za pośrednictwem operatora publicznego.

Nadto w rozpoznanej sprawie zarzut skarżącego dotyczący rodzaju zastosowanego środka egzekucyjnego, połączony z jednoczesnym wskazaniem, że jest on zbyt uciążliwy, w ocenie sądu, nie powinien był być w ogóle rozpatrywany przez organy. Tym samym, nie mógł on być również skutecznie podniesiony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Zobowiązanemu przysługują bowiem w tym zakresie inne środki prawne, tj. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, gdyż w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. wyraźnie wskazano, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Także kwestia skutecznego doręczenia skarżącemu decyzji orzekającej o jego odpowiedzialności za zobowiązania wskazanej na wstępie spółki, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy, nie powinna była i nie może być rozstrzygana w postępowaniu w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności w banku. Ocena tej kwestii w postępowaniu przed organem egzekucyjnym, a w dalszej kolejności, przez sądem administracyjnym, stanowiłaby niedopuszczalne mnożenie i powielenie środków ochrony prawnej w taki sposób, że ich podstawy mogły być ponawiane, tzn. że zaistniałaby sytuacja w ramach, której dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej.

Zatem, organ w zaskarżonym postanowieniu w sposób nieuprawniony ocenił, czy doręczenie skarżącemu ww. decyzji było skuteczne jak i, czy prowadzenie egzekucji było dopuszczalne z tej przyczyny, że w toku pozostawała sprawa główna, gdyż złożona została skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rozstrzygnięcie organu podatkowego w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji, którą przeniesiono na skarżącego odpowiedzialność jako osobę trzecią. Także rozważania organu w kwestii związania wydaną decyzją były zbędne w tym postępowaniu, gdyż wykraczały poza przedmiot postępowania, tj. skargi na czynność egzekucyjną.

W tej sytuacji, wobec tego, że działania organu egzekucyjnego związane z zajęciem wierzytelności pieniężnej z rachunków bankowych zobowiązanego przeprowadzono zgodnie z prawem, brak jest podstaw do uznania, że zaskarżone postanowienie wydano z takim naruszeniem prawa, które obligowałoby sąd do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Natomiast, ww. zbędne oceny prawne i rozważania organu, które zostały wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), dlatego też - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - skargę należało oddalić jako nieuzasadnioną.