Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 646/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 6, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i 2, art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 106 par. 1, art. 133 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Białas-Gołąb po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 8 lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 23 maja 2024r. Nr [...]


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia 23 maja 2024 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Szczecina przez Kierownika Sekcji ds. Pomocy Środowiskowej Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w S. (dalej przywoływany jako: "Organ pierwszej instancji"), odmówiono przyznania A. N. (dalej przywoływany jako: "Skarżący"), zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę czynszu zaległego i bieżącego doładowanie do telefonu, odzieży wiosenno-letniej, w tym kurtki, obuwia, bielimy, spodni, żywności, zakup niezbędnego wyposażenia mieszkania (wycieraczka zewnętrzna i suszarka do naczyń, krzesła min. 2 sztuki, żarówki, min. 2 sztuki), wyposażenia roweru (światła, dzwonek, szczęki i klocki hamulcowe, opona, przerzutka), artykułów remontowych w tym tynk, podkład, glazura, klej do glazury, grunt i fugi.

W uzasadnieniu decyzji podano, iż w dniu 10.04.2024 r. wysłano do Skarżącego pismo z prośbą o przybycie do Ośrodka i kontakt z pracownikiem socjalnym w celu uzupełnienia wywiadu środowiskowego o informacje dotyczące wysokości zadłużeń u osób prywatnych oraz miesięcy, w których zostały zaciągnięte. W dniu 16.04.2024 wpłynęło do Organu pismo Skarżącego, z którego wynika, że zaciąga on krótkotrwale pożyczki od znajomych, które zwraca wraz z odsetkami, bądź prezentami. Zdaniem Organu I instancji powyższe pismo nie uwzględniło braków formalnych i dlatego w dniu 16.04.2024 r. ponownie wysłano do Skarżącego pismo o tożsamej treści. Obydwa pisma zostały przez Skarżącego odebrane. Skarżący jednak nie skontaktował się z pracownikiem socjalnym ani z Biurem Obsługi Interesanta w Ośrodku w celu uzupełnienia powyższych informacji. Organ uznał, że Skarżący nie współpracuje z pracownikiem socjalnym i brak jest możliwości ustalenia jego sytuacji bytowej i materialnej, stąd odmówiono przyznania pomocy finansowej. Nadto Organ I instancji wskazał, że Skarżący nie pozostaje bez pomocy. Decyzją z dnia 17.05.2024 r. przyznano Skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków w kwocie 182,62 zł. Ponadto Skarżący posiada źródło dochodu tj. świadczenie integracyjne z C. , z którego jest w stanie zaspokoić niektóre potrzeby we własnym zakresie.

2. Pismem z dnia 9.06.2024 r. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, decyzją z dnia 8 lipca 2024r. nr SKO/WT/43 0/2165/2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U.2024 poz. 572 ze zm., dalej przywoływana jako: "k.p.a.") w związku z art. 39 ust. 1 i ust. 2 pkt, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U.2023. poz. 901, dalej przywoływana jako: "u.p.s.") oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2021 .poz. 1296), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Organ wskazał, że ustawodawca, definiując pojęcie dochodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, lecz traktuje je bardzo szeroko. Takie ujęcie pozwala na gruncie analizowanej ustawy zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów mogą nie być kwalifikowane jako dochód, jak przykładowo zwrot nadpłaconego podatku, przyznanie kredytu (pożyczki), odszkodowanie z tytułu wypadku (por. wyrok NSA z 3 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 2019/21). Organ podzielił utrwalone i jednolite stanowisko judykatury, zgodnie z którym ustawodawca w kwestii zdefiniowania dochodu w ustawie o pomocy społecznej nie odsyła do przepisów innych ustaw, formułując dla potrzeb ustawy o pomocy społecznej wyczerpującą definicję dochodu w art. 8 ust. 3 u.p.s. W szczególności nie ma podstaw do sięgania do definicji dochodu w rozumieniu przepisów prawa podatkowego (por. wyrok NSA z 12 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 2617/18).

Katalog świadczeń pieniężnych, które nie są wliczane do dochodu został zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. i ma charakter zamknięty (enumeratywny) - tak m. in. NSA w wyroku z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 4419/18. Niewymienione w nim przychody, zdaniem Organu należy rozumieć za dochód w rozumieniu ustawy.

Organ przywołał także pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 8 grudnia 2006 r. (sygn. akt I OSK 700/06), zgodnie z którym: "Katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczonych od dochodu są na gruncie ustawy o pomocy społecznej zamknięte. Zarówno katalog odliczeń, jak i katalog pomniejszeń nie obejmują kwot uzyskanych z tytułu pożyczki. W żadnym przepisie ustawy nie postanowiono, iż kwota pożyczki nie podlega zaliczeniu do dochodu, bądź, że kwota ta podlega odliczeniu od dochodu. Jednakże pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego - w dacie ubiegania się o pomoc. Z tej przyczyny nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków, albowiem pożyczka, podobnie jak kredyt, jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania kwotą pożyczki (kredytu). Dlatego też nawet kwoty pożyczek, kredytów, wydatkowanych na podstawowe utrzymanie stanowią z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej dochód podlegający wliczeniu do dochodu."

Biorąc powyższe pod uwagę Organ wywiódł, że z oświadczeń Skarżącego wynika, że uzyskał on pożyczki, co daje podstawę do przyjęcia, że jego dochód jest wyższy niż on deklaruje, a zatem, w ocenie Organu nie można stwierdzić czy spełnia kryterium dochodowe do uzyskania wnioskowanego świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Tych ustaleń nie mógł dokonać Organ I instancji z uwagi na postawę Skarżącego.

W ocenie Organu odwoławczego zasadnie uznał Organ I instancji, że brak współpracy Skarżącego może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia ż zakresu pomocy społecznej.

Zdaniem SKO Organ I instancji zasadnie wskazał, że istnieje konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, z którego wynikało, że Skarżący zaciąga pożyczki od różnych osób. W rezultacie, ocena spełnienia przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia, w tym w szczególności spełnienia kryterium dochodowego, wymagała jednoznacznego ustalenia przez organ wysokości uzyskiwanych przez Skarżącego pożyczek.

4. Skarżący złożył obszerną skargę na ww. decyzję i wskazał, że się z nią nie zgadza. Skarżący podniósł, że w związku ze stale pogarszającym się stanem zdrowia zmuszony jest korzystać z pomocy społecznej. Według niego, pracownik MOPR rozpoznaje jego wnioski o pomoc w sposób nieprawidłowy, działając celowo na jego niekorzyść. Skarżący wskazał, że ma na to dowody, gdyż nagrywa wszystkie rozmowy z pracownikiem MOPR. Skarżący wniósł o zobowiązanie MOPR do dostarczenia pełnej, poświadczonej dokumentacji dotyczącej wszystkich jego spraw, wskazania jakiej pomocy udzielono w w/w okresie osobom niepełnosprawnym ze względu na ich dochód i stan zdrowia, zobowiązania MOPR do oświadczenia o popełnieniu przez tę jednostkę przestępstwa, załączenia wszystkich dokumentów, wydania wyroku ze stwierdzeniem, że MOPR i SKO stanowią związek przestępczy, zasądzenia od nich odszkodowania w wysokości 200.000 zł, powołania niezależnego biegłego oraz zabezpieczenia nagrania z monitoringu przy ul. [...] z dnia 19.07.2024 r., które świadczy o popełnieniu kolejnego przestępstwa.

Wskazał, że wystarczająco dokładnie wyjaśnił w jakiej wysokości były to pożyczki i kiedy je zwracał oraz, że nie był i nie jest w stanie podać terminów ich zaciągania i zwrotów, ze względu na upływ czasu i mnogość pożyczek.

5. W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

6. Na rozprawie w dniu 17 października 2024 r. Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej "p.p.s.a.") oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Spór dotyczy odmowy przyznania Skarżącemu zasiłku celowego.

7. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej przywoływana jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie przejmują ich kompetencji do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej i wydania rozstrzygnięcia. Orzeczenia sądów administracyjnych, w razie uwzględnienia skarg, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu bądź zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy administracyjnej.

8. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma więc na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej) - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Z powyższych przepisów wynika, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego.

9. Przenosząc powyższe na tę sprawę wskazać należy, że Skarżący zwrócił się o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę czynszu zaległego i bieżącego doładowanie do telefonu, odzieży wiosenno-letniej, w tym kurtki, obuwia, bielimy, spodni, żywności, zakup niezbędnego wyposażenia mieszkania (wycieraczka zewnętrzna i suszarka do naczyń, krzesła min. 2 sztuki, żarówki, min. 2 sztuki), wyposażenia rowem (światła, dzwonek, szczęki i klocki hamulcowe, opona, przerzutka), artykułów remontowych w tym tynk, podkład, glazura, klej do glazury, grunt i fugi.

Powodem odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego było stwierdzenie przez Organy obu instancji braku współpracy Strony z pracownikiem socjalnym w celu przezwyciężenia trudności w jakich się znalazł, o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Drugim z powodów podjęcia negatywnego rozstrzygnięcia była okoliczność, że Skarżący zaciągnął pożyczki od znajomych mu osób, których personaliów nie ujawnił i nie ujawnił też kwot pożyczek.

10. Rację ma Organ, że zaskarżona decyzja należy do decyzji podejmowanych przez organ administracyjny w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przed wydaniem decyzji, organ winien zbadać i wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, które mogą mieć dla sprawy istotne znaczenie. Motywy decyzji o charakterze uznaniowym nie mogą być bowiem dowolne, muszą mieć związek ze sprawą oraz opierać się na przesłankach o charakterze prawnym. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie pomocy.

Zgodnie z art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 K.p.a. (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych. Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym.

Biorąc pod uwagę powyższe ramy postepowania administracyjnego, gdzie efektem działań organu jest wydanie decyzji uznaniowej odmownej, Sąd zauważa, że Organ nie sprostał podstawowym obowiązkom, jakie na nim ciążą.

11. Odnosząc się do pierwszego z powodów odmowy (brak współpracy), Sąd wskazuje na treść art. 11 ust. 2 u.p.s., i zauważa, że przez "współpracę" nie należy rozumieć spełnianie każdego pomysłu pracownika socjalnego. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może oczywiście zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 130/24). Poza tym, by zastosować regulację art. 11 ust. 2 u.p.s. należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające odnośnie wystąpienia przesłanek podmiotowych wynikających z tego przepisu, a zmierzających do ustalenia czy brak współpracy skarżącego z organem pomocy społecznej nosi cechy złej woli. Dopiero ustalenie tej okoliczności umożliwia stwierdzenie, że wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s. (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1111/23).

Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z powyższym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt

VIII SA/Wa 81/24).

Z akt kontrolowanej sprawy wynika zdaniem Sądu jednak odwrotny wniosek, niż wskazują Organy. Skarżący pozostaje w stałym kontakcie z Organem, umożliwia przeprowadzanie wywiadu, udziela odpowiedzi na zadawane pytania, pracownik socjalny składa w jego mieszkaniu wizyty, znana jest też sytuacja materialna i dochodowa Skarżącego. Skarżący realizuje indywidualny program zatrudnienia socjalnego w C. I. S., nie odmawia zatem form realizacji pomocy w rozwiązywaniu jego trudnej niewątpliwie sytuacji.

Sąd podkreśla jednocześnie, że wzajemne animozje Skarżącego i pracowników Organu pozostają irrelewantne dla tych spostrzeżeń.

12. Jak wynika z akt sprawy, sytuacja dochodowa Skarżącego jest Organom obu instancji doskonale znana. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 kwietnia 2024 r., oraz ze szczegółowej diagnozy sytuacji osoby (k. 8 akt adm.) wynika, że Skarżący "zajmuje jednopokojowe mieszkanie własnościowe na parterze z kuchnią i wc, ogrzewanie centralne miejskie. Mieszkanie wymaga remontu, a wszystkie ściany w lokalu nadają się do malowania. Klient zgodnie z dec. (...) z dnia 19.09.2023 r. otrzymał zasiłek okresowy w wys. 257,45 zł od 1.09.2023 r. do 30.11.2023 r. z przeznaczeniem na dofinansowanie m.in. zakupu farb do pomalowania pokoju. W łazience klienta brakuje kilku kafelek na ścianie, jak podał klient – musiał je zdjąć z powodu wymiany rur gazowych w (ok.) czerwcu 2023 r. W mieszkaniu klienta znajduje się wiele wypełnionych toreb wielorazowego użytku (...). Czynsz z funduszem remontowym wynosi 505,66 zł (zgodnie z dokumentem wspólnoty mieszkaniowej z dnia 5.03.2024 r. dołączonym do wywiadu). Natomiast zaległość za czynsz wynosi 479,17 zł (zgodnie z dokumentem wspólnoty mieszkaniowej z dnia 2.03.2024 r. dołączonym do wywiadu). Energia elektryczna wynosi ok 100,74 zł (faktura nr 01/24, dołączona do poprzedniego wywiadu). Pan N. realizuje indywidualny program zatrudnienia socjalnego w C. I. S. "[...]" w S., prowadzonym przez "[...]" sp. z o.o. Ww. program został zawarty przez klienta w dniu 23.02.2024 r. Ww oświadczył pisemnie (oświadczenie z dnia 8.04.2024 dołączone do wywiadu), iż świadczenie integracyjne, które otrzymał z CIS w marcu 2024 r. przeznaczył na spłatę zadłużenia u osób prywatnych. Świadczenie wynosiło 298,30 zł. Data wypłaty to 13.03.2024 r. (...). Klient ma przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 334,70 zł miesięcznie na okres od 1.12.2023 do 31.05.2024 r., innych świadczeń z zasobów SCŚ nie pobiera, zgodnie z dołączonym wydrukiem SEPI z dnia 14.05.2024 r. Ww deklaruje, że innych dochodów nie posiada."

Z oświadczenia Skarżącego wynikającego z pisma z dnia 15.04.2024 r. (k. 53 akt adm.) wynika ponadto, że "konieczność zaciągania krótkotrwałych pożyczek od znajomych, którzy (...) wiedzą, że (...) oddaję (...) w terminie". Oraz, że "zaciągnięte pożyczki oddaję w tym samym miesiącu".

Także ze składanego na rozprawie oświadczenia wynika, że Skarżący pożyczki zaciąga na kilka, kilkanaście dni oraz, że mógł je zaciągać także w marcu 2024 r. Trudno zatem, nawet w świetle wywodów Organu odwoławczego uznać, że spełniają one warunek dochodu – bowiem kompensują się w ramach jednego miesiąca. Uznawanie tych krótkotrwałych pożyczek od znajomych za dochód implikowałyby jednocześnie, po dokonaniu ich zwrotu jego korekty, tak jak to się dzieje w przypadku zaciągnięcia np. wielomiesięcznego czy wieloletniego kredytu. Taki zabieg w przypadku Skarżącego jest kontrproduktywny w szczególności dla Organu.

13. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że pomoc społeczna zależy nie tylko od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, ale także od aktualnej sytuacji finansowej ośrodka pomocy społecznej. Ośrodek ten ma objąć pomocą wszystkich, którzy spełniają warunki do jej otrzymania przy uwzględnieniu swoich możliwości finansowych. Brak wystarczających środków na pokrycie całości zgłoszonych wniosków o świadczenia uprawnia organ do adekwatnego ograniczenia pomocy. Organ zajmujący się dystrybucją świadczeń w ramach pomocy społecznej musi nimi tak dysponować, aby nie dopuścić do rażących dysproporcji w rozmiarze świadczeń przyznawanych osobom uprawnionym (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 578/08).

W rozpatrywanej sprawie Sąd wskazuje, że Organ, z uwagi na długotrwałą pomoc świadczoną Skarżącemu, ma możliwość weryfikacji przyznanej dotychczas pomocy, w szczególności obejmującej zasiłki celowe, zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.s. i od tego, czy środki są ewentualnie marnotrawione uzależniać wsparcie.

14. Wobec powyższego Sąd wskazuje, że nieprawidłowo Organy obu instancji uznały, że Skarżący nie współpracował z Organem. Nieprawidłowe są także wnioski z analizy sytuacji dochodowej Skarżącego. Rozpoznając zatem sprawę ponownie, Organ zobowiązany będzie rozpoznać wniosek Skarżącego.

15. W ocenie Sądu zatem, Organy obu instancji naruszyły zasady postepowania administracyjnego, w szczególności art. 8 §1 i art. 9 oraz art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., nie wyjaśniając kompleksowo, rzetelnie stanu faktycznego i nie uzasadniając rozstrzygnięć w sposób przekonujący. Stopień naruszenia zaś uzasadnia wyeliminowanie wydanych decyzji z obrotu prawnego.

16. Odnosząc się do wniosków dowodowych, które Sąd oddalił wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Zasadą w postępowaniu administracyjnym jest orzekanie przez sąd na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Ustawodawca dopuścił wyjątkowo przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w sytuacji, gdy łącznie spełnione są dwa warunki: 1) jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości;

2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. Przez nadmierne przedłużenie postępowania należy rozumieć konieczność odroczenia rozprawy.

Z regulacji tej wynika, że nie każdy dowód może być dopuszczony postępowaniu sądowym, lecz jedynie dowód z dokumentów, przy czym ma to być dowód uzupełniający, a więc taki, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżaną decyzją. Z przepisu tego wynika także, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu.

Przepisy p.p.s.a. nie zawierają definicji dokumentu. Zgodnie z art. 773 Kodeksu cywilnego, dokumentem jest nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią.

Przeprowadzenie uzupełniającego dowodu nie może prowadzić do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem rolą sądu administracyjnego jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Innymi słowy, postępowanie przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do dokonania nowych ustaleń faktycznych. Sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego – kontroluje jedynie prawidłowość takiego postępowania przeprowadzonego przez organy administracyjne. Dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji.

Ponadto przeprowadzenie dowodu uzupełniającego musi być związane z przedmiotem sprawy rozpoznawanej przez sąd administracyjny, w niniejszej sprawie była to decyzja w przedmiocie zasiłku celowego. Zatem wnioski dowodowe dotyczące przeprowadzenia dowodu z wszelkich dokumentów związanych z innymi sprawami Skarżącego jako niezwiązane z rozpoznawaną przez sąd sprawą nie mogły być przeprowadzone. Kwestie związane z zarzutami Skarżącego co do jego skarg na pracownika MOPR oraz wydaniem kopii określonych pism z akt administracyjnych mogą być przedmiotem innych postępowań. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania czy działania konkretnego pracownika organu administracji noszą znamiona przestępstwa, gdyż do tego powołane są organy ścigania. Nie jest też uprawniony do zabezpieczania czy zobowiązania do zabezpieczania nagrań.

Wskazać należy, że na podstawie ww. przepisu wykluczone jest przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, czy powołania biegłych.

Najtrafniej do istoty postępowania dowodowego, o którym mowa w komentowanym przepisie, odniósł się NSA w wyroku z 6 października 2005 r. (sygn. akt II GSK 164/05), w którym stwierdził, że przeprowadzenie przez sąd administracyjny uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu (art. 106 § 3) będzie dopuszczalne w sytuacji, gdy wnioskowany (bądź dopuszczony z urzędu) dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Celem tego postępowania nie jest bowiem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie – czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń.

Podkreślić należy raz jeszcze, że materiał dowodowy zebrany przez sąd administracyjny nie służy ustalaniu stanu faktycznego sprawy, lecz weryfikacji kompletności materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy oraz prawidłowości opartych na nich ustaleń organu administracji publicznej w zakresie stanu faktycznego.

17. Końcowo Sąd wskazuje, że nie należy do jego kompetencji zasądzanie odszkodowania, o które wnosił Skarżący.

18. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji, uchylając decyzje Organów obu instancji.

Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.