Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 180/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6054 Paszporty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt. 1, art. 184, art. 197 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 27
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.
article: par. 2 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 221 poz 2193
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 766/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 6 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 766/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że M. S. (dalej skarżący) wraz ze skargą na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] 2014 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody [...] z "27" [winno być "[...]; k. 9 akt administracyjnych] [...] 2012 r. w sprawie unieważnienia paszportu, złożył wniosek o przyznanie pomocy prawnej, a na wezwanie złożył wniosek na urzędowym formularzu PPF.

Dokonując oceny oświadczenia skarżącego dotyczących jego stanu majątkowego i rodzinnego Sąd I instancji uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z oświadczeniami złożonymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną; nie ma wiedzy o jej stanie majątkowym. Nadto oświadczył, że nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych i nie posiada dochodów.

Sąd I instancji uznając, że oświadczenia zawarte we wniosku były niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, wezwał skarżącego do złożenia, w terminie dwu miesięcy od dnia doręczenia wezwania, dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych, tj. do nadesłania wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; wskazania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego z ostatnich 6 miesięcy (wraz ze wskazaniem ich wysokości), w szczególności wyjaśnienie, skąd skarżący aktualnie czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych; zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia żony skarżącego z tytułu umowy o pracę, ewentualnie oświadczenia o wysokości jej dochodów z ostatnich 3 miesięcy; dokumentów świadczących o posiadanych przez skarżącego i jego żonę zobowiązań, np. zaległości czynszowe, kredyty bankowe, alimenty; zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego, ze wskazaniem źródła dochodu i celu wydatku oraz inne, które skarżący uzna za istotne. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 16 listopada 2014 r. i w zakreślonym terminie skarżący nie udzielił wiążącej odpowiedzi. Za pośrednictwem poczty elektronicznej poinformował jedynie, że w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy już odpowiedział i nic się nie zmieniło.

Zdaniem Sądu I instancji, skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona winna mieć świadomość, że wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi w sposób rzetelny uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, spoczywa na niej samej. W jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, by sytuację strony w pełni wyjaśnić (k. 1, 2-4,11-13,27-33, 35-39, 45-47, 48, 81, 156-157,195-198 akt sądowych).

Zażalenie na postanowienie z 6 lutego 2015 r. wywiódł M. S. podnosząc, że ponad wszelką wątpliwość udowodnił, że nie posiada wystarczających środków finansowych koniecznych do obrony interesu prawnego. Zaznaczył, że nie rozliczał się w Polsce w urzędach skarbowych, ani w USA, a więc nie posiada zeznań podatkowych. Nie ma wiedzy o stanie majątkowym żony, ponieważ jest zatrudniona przez rząd amerykański do obsługi danych objętych tajemnicą państwową, a nawet gdyby wiedział to nie mógłby tego powiedzieć, gdyż naruszyłby prawo amerykańskie (k. 212-225 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej ppsa), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. To wnioskodawca obowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej i wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Z ugruntowanego orzecznictwa NSA wynika, że w przypadku, gdy skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można – badając jego sytuację materialną – ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów samego skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (postanowienie NSA z 3.3.2015 r., I GZ 57/15, cbosa). Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej kro), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 kro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu. Sąd I instancji trafnie przyjął, że skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, że jego sytuacja finansowa i rodzinna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Prawidłowo Sąd I instancji wskazał, że skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy musi w sposób rzetelny uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Zatajenie stanu majątkowego żony skarżącego powoduje, że informacja o stanie majątkowym jest niepełna i jako taka nie daje podstaw do przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Do zażalenia skarżący nie dołączył żadnych załączników, a zażalenie stanowi jedynie polemikę z uzasadnieniem postanowienia. Sąd oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może opierać się na gołosłownych twierdzeniach strony, lecz twierdzenia te muszą zostać poparte przedłożonymi dokumentami.

Korzystanie z prawa pomocy, musi być związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie uznał, że przedstawione przez skarżącego oświadczenia zarówno te z wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i wynikające z późniejszych oświadczeń, nie obrazują w wystarczającym stopniu sytuacji materialnej strony i jego rodziny, i nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Twierdzenie skarżącego, że żona jest "zatrudniona przez rząd amerykański do obsługi danych objętych tajemnicą państwową" i nie zna jej zarobków, a "nawet gdyby wiedział to nie mógłby tego powiedzieć, gdyż naruszyłby prawo amerykańskie", jest gołosłowne. Skarżący nie wskazuje żadnego przepisu prawa amerykańskiego, stanowiącego o odpowiedzialności karnej za ujawnienie zarobków osób w służbie publicznej. Czym innym jest bowiem dochowanie tajemnicy państwowej, a czym innym podanie wysokości zarobków (k. 7, 28, 32, 214 akt sądowych). Skarżący uczestniczy w postępowaniu regulowanym ustawą i ma obowiązek podawać prawdę. Wpis od skargi na postanowienie wynosi 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) i jest wręcz symboliczny, stanowiąc mniej niż 1/16 najniższej miesięcznej płacy w gospodarce narodowej w roku, w którym skarżący złożył skargę (minimalne wynagrodzenie brutto w 2014 r. w Polsce – 1680 zł - Dz. U. z 2013 r., poz. 1074; k. 2 akt sądowych). Bez znaczenia dla oceny zasadności zażalenia pozostają różnice w polskim i amerykańskim systemie prawa (w tym co do nie istnienia w USA kont dewizowych), skoro w postępowaniu przed sądem polskim stosować należy prawo polskie. Skarżący jako aplikant adwokacki (k. 1 akt administracyjnych) dysponuje wiedzą wystarczającą, by w postępowaniu regulowanym ustawą przedkładać dokumenty adekwatne dla rozstrzygnięcia o wniosku o prawo pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.