Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 20/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.  3 pkt 7, art. 3 pkt 6 , art. 3 pkt 3a, art. 48 ust. 1, ust. 3, ust. 4, ust. 5 , art. 29 1 pkt 23, art. 52
journal: Dz.U. 2021 poz 2351
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

[...] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 maja 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi T. M. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 14 października 2022 r., nr [...] w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych oddala skargę


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...] (dalej PINB) postanowieniem z dnia 14 czerwca 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 48 ust. 1, ust. 3, ust. 4, ust. 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. - Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2351 z późn. zm., dalej pr. bud.) oraz art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej k.p.a.), w związku z samowolną budową przewodów wodociągowych wraz z uzbrojeniem, i urządzeniami stanowiących sieć wodociągową wo160 (w tym sieć wodociągową przeciwpożarową), przebiegającą przez działki nr [...], [...], [...], [...] na Osiedlu [...] w K., wybudowaną przez inwestora - T. M. X.. (dalej też jako skarżący lub strona):

1. zobowiązał inwestora do wstrzymania budowy "przewodów wodociągowych wraz z uzbrojeniem, i urządzeniami stanowiących sieć wodociągową wo160 (w tym sieć wodociągową przeciwpożarową), przebiegającą przez działki nr [...], [...], [...], [...] na Osiedlu [...] w K., wybudowaną bez wymaganego zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej;

2. poinformował o możliwości złożenia przez inwestora, właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego "wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części", w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy,

3. poinformował o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części (organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o ustaleniu opłaty legalizacyjnej, na które przysługuje zażalenie-art.49 ust.2a i 2b Prawa budowlanego),

4. poinformował o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej.

Na podstawie informacji od PGKiM [...] [...] ustalono, że spółka dysponuje protokołem włączenia wewnętrznych sieci wodociągowych i kanalizacyjnych będących własnością Inwestora do miejskiej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej w ul. [...], lecz nie dokonała odbioru przyłącza wodociągowego do sieci będącej własnością Inwestora dla budynku wielorodzinnego nr [...]. Ponadto Zakład Wodociągów i Kanalizacji poinformował, że nie dokonywał uzgodnień technicznych rozbudowy wewnętrznych sieci wodociągowych i kanalizacyjnych (w rozumieniu: trasy, średnicy, materiału, głębokości posadowienia itp.), uzbrojenie podziemne nie było także przedmiotem wniosku o zapewnienie dostawy wody i odbioru ścieków. Podmiot ten wyraził zgodę na rozbudowę wewnętrznej sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej wyłącznie na zasadzie zapewnienia dostawy i odbioru ścieków do przedstawionych założeniem budowlanym planowanych budynków wielorodzinnych, bazując na możliwościach technicznych sieci miejskiej (ciśnienie, średnica) w miejscu włączenia w ul. [...].

PINB na podstawie archiwalnych dokumentów ustalił, że w ulicę [...] zostały włączone sieci: wodociągowa, kanalizacji sanitarnej i kanalizacji deszczowej wybudowane przez X. T. M. na podstawie pozwolenia na budowę udzielonego przez Starostę [...] decyzją nr [...] z dnia 11 grudnia 2015 r., znak: [...] Powyższe pozwolenie na budowę obejmowało "Budowę sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej i deszczowej na działkach nr [...], [...], [...] w K. ul. [...]". W związku ze zmianami geodezyjnymi, powyższe działki mają aktualnie inne numery ewidencyjne, tj. [...], [...], [...], [...]. Sieci znajdujące się w działce nr [...] - to sieci przebiegające w ulicy [...] oraz w drodze wewnętrznej od ul. [...] w kierunku zachodnim na odcinku ok. 40 m (do pierwszych studzienek wo, Ks, Kd, na poziomie budynków nr [...] i nr [...]). Działka nr [...] to nieruchomość na której znajdują się budynki wielorodzinne nr [...] i nr [...].

PINB na podstawie map inwentaryzacyjnych stwierdził, że na działkach nr [...], [...], [...], [...] znajdują się przewody wodociągowe wraz ze studzienkami, do których zostały podłączone przyłącza wodociągowe z budynków wielorodzinnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...].

Mając na uwadze powyższe ustalenia, w związku z wątpliwościami dotyczącymi budowy sieci wodociągowej przez inwestora (dewelopera) na pozostałym obszarze osiedla [...] (nie objętej pozwoleniem na budowę z dnia 11.12.2015 r.), zaopatrującej w wodę budynki wielorodzinne, PINB wezwał kierownika robót sanitarnych S. P. do udzielenia pisemnych informacji.

Pismem z dnia 12 listopada 2021 r. S. P. wyjaśnił, że wewnętrzna instalacja kanalizacji sanitarnej przebiegająca przez działki nr [...], [...], [...] była zaprojektowana i wykonana na potrzeby odbioru ścieków z budynku [...] i [...] poprzez legalnie wykonaną przepompownię. Przebieg tych prac zarejestrowany został w dzienniku budowy dla budynku [...] i w dzienniku budowy budynku [...]. Na etapie wykonywania przyłącza kanalizacji sanitarnej do budynku nr [...] najbardziej ekonomiczne i logicznie uzasadnione pod kątem długości odcinka, ukształtowania i pochylenia terenu było podłączenie do istniejącej instalacji kanalizacji sanitarnej przy budynku [...] i [...] i do istniejącej przepompowni ścieków sanitarnych. Według jego wiedzy przyłącze do budynku, zgodnie z przepisami prawa budowlanego, nie wymaga ani pozwolenia na budowę ani zgłoszenia. Kierownik budowy nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie swoich twierdzeń.

PINB dokonał analizy dokumentów dotyczących budowy budynków wielorodzinnych nr [...] i nr [...] i ustalił, że zatwierdzone projekty budowlane nie przewidywały budowy sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej i deszczowej. Połączenia budynków nr [...] i [...] z sieciami określono w projekcie jako wymagające odrębnego opracowania. W dziennikach budowy brak jest wpisów dotyczących budowy sieci uzbrojenia terenu, zawarto natomiast oświadczenie kierownika budowy (S.P. ) dotyczące zmian uznanych za nieistotne: "zmiana trasy przyłącza i instalacji wodociągowej, kanalizacji sanitarnej i deszczowej na działce", w sytuacji, gdy zatwierdzony projekt budowlany nie obejmował przyłączy.

PINB ustalił, że przyłącze wodociągowe Ř 50 do budynku nr [...] posiada długość 25m i prowadzi od budynku do sieci wodociągowej Ř 160 (protokół zakończenia i odbioru robót wodociągowo- kanalizacyjnych z dnia 19.12.2019). Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku budynku nr [...] (sprawa [...]) gdzie ustalono, że przyłącze wodociągowe Ř 50 o długości 25m zostało wykonane od budynku do sieci wodociągowej Ř 160 (protokół zakończenia i odbioru robót wodociągowo-kanalizacyjnych z dnia 25 marca 2020) .

Przedmiotowa sieć, jak stwierdził organ na podstawie mapy geodezyjnej to sieć Ř 160 na działce nr [...], do której są podłączone przyłącza wodociągowe z budynków nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]. Zatem powyższa sytuacja nie ma charakteru tzw. "rozbudowy przyłączy", a "podłączenie i zasilanie z głównej sieci wodociągowej w ulicy [...] " dotyczy wybudowanej legalnie sieci wodociągowej w ul. [...] (pozwolenie na budowę nr [...] z dnia 11.12.2015r., znak: [...]), która została włączona w ul. [...], co organ przedstawił wcześniej w uzasadnieniu.

Organ nadzoru na podstawie map zawartych na stronie internetowej powiatu [...] "Geoinfo [...]" ustalił również, że nie są na nich uwidocznione wybudowane wcześniej sieci uzbrojenia terenu, w tym wodociągowej, które figurują na mapach inwentaryzacyjnych przedstawionych przez inwestora. Na oficjalnych mapach widoczne są przyłącza, w tym przyłącza kanalizacji sanitarnej od użytkowanych budynków wielorodzinnych wybudowanych na przedmiotowym osiedlu, podłączone do "brakujących sieci uzbrojenia terenu".

PINB, działając na podstawie art. 81c Pr. bud., wezwaniem z dnia 04 stycznia 2022 r. (znak: [...], punkt. [...]) wezwał inwestora do udostępnienia dokumentów dotyczących prowadzenia robót budowlanych w zakresie budowy sieci uzbrojenia terenu na Osiedlu [...], tj. przedstawienia dokumentacji budowy sieci wodociągowej, przebiegającej przez działki nr [...], [...], [...] (przedstawionej na mapach inwentaryzacji geodezyjnej), pozwolenie na budowę sieci lub zgłoszenie budowy lub zatwierdzenie projektu zamiennego uwzględniającego sieć z hydrantami, wraz z uzgodnieniem projektu pod względem ochrony przeciwpożarowej, dziennik budowy, protokóły badań i sprawdzeń (w tym protokóły z badania wydajności hydrantów) oraz rysunki i opisy służące realizacji sieci wodociągowej.

Inwestor nie udostępnił organowi wymaganych dokumentów, a odpowiadając na wezwanie podniósł, że uzbrojenie terenu stanowi część instalacji wewnętrznej wodociągowej oraz wewnętrznej kanalizacji sanitarnej na terenie Inwestora, nie będące własnością gestora sieci tylko własnością prywatną, które w jego ocenie nie wymagają pozwolenia na budowę ani zgłoszenia.

W dniu 10 stycznia 2022 r. do PINB wpłynęła decyzja Starosty [...] nr [...] z dnia 04 stycznia 2022 r., znak: [...] - wnosząca sprzeciw w sprawie przyjęcia zgłoszenia dokonanego przez skarżącego, dotyczącego "Przebudowy instalacji zewnętrznej wodociągowej z rur PE i przebudowy instalacji zewnętrznej kanalizacji sanitarnej z rur PVC-U" w miejscowości K., Os. [...] na dz. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].

Następnie 12 stycznia 2022 r. Starosta [...] wydał decyzję nr [...] z dnia 12 stycznia 2022 r., znak: [...], wnoszącą sprzeciw w sprawie zgłoszenia dokonanego w dniu 26 listopada 2021 przez T. M., X., dotyczącej "przebudowy instalacji zewnętrznej wodociągowej oraz przebudowy instalacji zewnętrznej kanalizacji sanitarnej - etap I" w K. , Os. [...], dz. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...].

Na podstawie dokumentów uzyskanych od Starosty (map zasadniczych, map inwentaryzacyjnych i akt ww. postępowań) PINB ustalił, że zgłoszenia przebudowy instalacji zewnętrznej wodociągowej i sanitarnej dotyczą w istocie nielegalnie wybudowanej sieci, co może świadczyć o próbie legalizacji wybudowanej samowolnie "sieci kanalizacji sanitarnej i wodociągowej" w oparciu o dokumenty sporządzone niezgodnie ze stanem rzeczywistym.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, PINB w dniu 18 lutego 2022 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie legalności budowy ww. przewodów wodociągowych wraz z uzbrojeniem i urządzeniami stanowiącymi sieć wodociągową Ř 160.

W dniach 20-21 kwietnia 2022 r., po uprzednim zawiadomieniu stron, PINB przeprowadził kontrolę budowy przewodów wodociągowych wraz z uzbrojeniem i urządzeniami stanowiących sieć wodociągową. Z przeprowadzonej kontroli organ sporządził protokół nr [...] Ustalono, że przewody wodociągowe wraz z uzbrojeniem i urządzeniami zostały posadowione poniżej poziomu terenu, co oznacza, że budowa przedmiotowego rurociągu stanowi roboty zanikające i ulegające zakryciu. Przebieg trasy sieci wodociągowej na mapach inwentaryzacyjnych z 17 sierpnia 2021 r., mapy zasadniczej znajdującej się w powiatowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym i mapy wydrukowanej ze strony internetowej GEO-INFO [...] Portal-Powiat [...] jest taki sam.

Podczas oględzin w terenie PINB stwierdził, że lokalizacja studzienek wodociągowych jest zgodna z danymi przedstawionymi na pozyskanych mapach geodezyjnych. Ustalono, że do sieci wodociągowej zlokalizowanej na działkach [...], [...], [...], [...], zostały wybudowane przewody wodociągowe Ř 160 uzbrojone w studzienki, stanowiące sieć wodociągową, Przedmiotowa sieć stanowi jednocześnie sieć wodociągową przeciwpożarową dla osiedla mieszkaniowego.

Dokonano również pomiaru długości sieci wodociągowej: działka [...] - 74,0 m, działka [...] 60,0 m, działka [...] 19,0 m, działka [...] - 45,0 m (do rozgałęzienia między budynkami nr [...] i [...] licząc od str. pn.) Razem długość sieci wodociągowej wynosi około 198 m.

Z ustaleń organu, w szczególności z treści archiwalnych map geodezyjnych oraz innych dokumentów z danymi geodezyjnymi wynika, że sieć wodociągowa była budowana sukcesywnie. I tak, w okresie od maja 2016 r. do czerwca 2016 r. - wybudowano samowolnie odcinek sieci wodociągowej w drodze, na działce nr [...] pomiędzy trójnikiem na poziomie budynków nr [...] i [...] a studzienką przy granicą z działką nr [...]. Następnie w okresie od sierpnia 2019 r. do lutego 2020 r. został wykonany dalszy odcinek sieci na działce nr [...]. działce nr [...] (do studzienki narożnej zmiany trasy wodociągu w kierunku dz. nr [...]), działce nr [...] i działce nr [...].

Następnie w okresie od 17 sierpnia 2021 r. do 15 października 2021 r., inwestor wybudował odcinek sieci wodociągowej wo160 na działce nr [...] (od studzienki narożnej zmiany trasy wodociągu w kierunku dz. nr [...] do studzienki do której włączono przyłącze wodociągowe wo63 z budynku nr II). Inwestor wybudował sieć bez wymaganego zgłoszenia.

Na podstawie badania ksiąg wieczystych ustalono, że właścicielem nieruchomości gruntowych w momencie budowy sieci wodociągowej i budynków mieszkalnych wielorodzinnych na osiedlu [...] w K. był T. M. (KW nr [...]), który był jednocześnie ich inwestorem. To na T. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "X. T. M. zostały wydane przez właściwe organy decyzje pozwoleń na budowę poszczególnych budynków wielorodzinnych oraz decyzje pozwoleń na użytkowanie. Ponadto, w listopadzie 2021 r. również inwestor "X. T. M. złożył w Starostwie Powiatowym w [...] wniosek w sprawie przyjęcia zgłoszenia wykonania robót budowlanych i projekt techniczny "Przebudowy instalacji zewnętrznej wodociągowej i przebudowy instalacji zewnętrznej kanalizacji sanitarnej - etap I" na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], opracowany w listopadzie 2021, (sprawa [...]) oraz projekt techniczny "Przebudowy instalacji zewnętrznej wodociągowej i przebudowy instalacji zewnętrznej kanalizacji sanitarnej - etap II" na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...]. "

W ocenie organu objęta postępowaniem "sieć wodociągowa" została wybudowana przez inwestora (dewelopera) dla potrzeb zasilania poprzez przyłącza wybudowanych budynków wielorodzinnych na osiedlu [...]. Wobec tego adresatem obowiązków nałożonych w sentencji postanowienia uczyniono skarżącego.

Organ nie uznał aktualnych współwłaścicieli nieruchomości za strony postępowania administracyjnego ze względu na uregulowania zawarte w Kodeksie Cywilnym (art. 49), z których wynika, że sieć wodociągowa objęta postępowaniem PINB w [...] nie jest częścią składową nieruchomości, zachowuje ona status samoistnych rzeczy ruchomych, mogących być przedmiotem odrębnej własności i odrębnego obrotu. W ocenie PINB tytuł prawny do urządzeń infrastruktury technicznej, w tym sieci wodociągowej odrywa się od tytułu prawnego przysługującego do nieruchomości. Oznacza to, że właściciel urządzeń infrastruktury technicznej nie musi więc być właścicielem, czy użytkownikiem wieczystym gruntu zajętego przez te urządzenia, jak również właściciel (względnie użytkownik wieczysty) nieruchomości nie musi być właścicielem urządzeń znajdujących się na jego nieruchomości. Dla funkcjonowania i eksploatacji urządzeń infrastruktury technicznej nie jest więc istotne, czy właściciel tych urządzeń jest równocześnie właścicielem nieruchomości gruntowej, na której te urządzenia się znajdują.

Na opisane postanowienie zażalenie wniósł T. M. (reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika), który podniósł, że nie było podstaw do wstrzymania inwestorowi budowy, skoro sam organ ustalił, że budowa sieci została już zakończona. Organ nie wziął pod uwagę następstw prawnych związanych ze sprzedażą nieruchomości, przez które przechodzą przyłącza i sieci wodociągowe oraz kanalizacyjne. Nie ma on już tytułu prawnego do nieruchomości ani prawa do dysponowania nimi na cele budowlane. Gdyby przykładowo doszło do orzeczenia rozbiórki, nie byłoby też podstaw do nakładania tego obowiązku na T. M., lecz na aktualnych właścicieli nieruchomości. Postanowienie PINB nie może się stać ostateczne wobec braku jego doręczenia obecnym współwłaścicielom nieruchomości, a zatem nie może być podstawą do dalszych działań w postaci decyzji legalizacyjnej lub rozbiórkowej. Zdaniem skarżącego, o ile przewody wodociągowe i sanitarne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami mogłyby nie być częściami składowymi nieruchomości gruntowych, z którymi są trwale związane, to do chwili ewentualnego przeniesienia ich własności na rzecz przedsiębiorcy, który przyłączył je do swojej sieci, ich status odpowiada pojęciu przynależności, o których mowa w art. 51 §1 k.c. Skarżący podał, że w aktach notarialnych (kilkuset) zawarto m.in. zapis, że kupujący "- jako współwłaściciel działki nr [...] kupuje proporcjonalnie udział w studniach przyłączeniowych i urządzeniach umieszczonych w pasie komunikacyjnym owej drogi zlokalizowanej przy ul. [...], [...] i Osiedle [...], wraz ze wszystkimi do nich prawami i obowiązkami". PINB nie dostrzegając zarówno możliwości zbycia udziałów w przewodach wodociągowych wraz z uzbrojeniem i urządzeniami - z mocy art. 52 k.c. lub w drodze oddzielnych czynności prawnych - na rzecz obecnych współwłaścicieli nieruchomości, w których te ruchomości się znajdują, doprowadził do sytuacji, w której osoby najbardziej zainteresowane losami tychże przewodów, uzbrojenia i urządzeń, zostały pominięte w niniejszym postępowaniu oraz pozostają w nieświadomości jego prowadzenia, wydania zaskarżonego postanowienia, możliwości ubiegania się o legalizację, względnie zagrożenia rozbiórką. Osób takich jest kilkaset, wobec powyższego zaskarżone postanowienie musi zostać uchylone. Konieczność uchylenia wynika również z tego, że organ swoje rozstrzygnięcie wyraził w sposób nieprecyzyjny. Zdaniem skarżącego nie było podstaw do podejmowania działań przez PINB, bowiem sporne urządzenia stanowią przyłącze, którego budowa wymaga jedynie sporządzenia planu sytuacyjnego na kopii aktualnej mapy zasadniczej lub mapy jednostkowej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej WINB) postanowieniem z dnia 14 października 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123 § 1 w związku z art. 144 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie PINB.

W uzasadnieniu WINB wskazał, że przedmiotem postępowania są sukcesywnie budowane od 2016 r. przewody wodociągowe, które zostały uznane przez organ I instancji za sieć wodociągową, co z kolei kwestionuje pełnomocnik inwestora. WINB wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2028 z późn. zm.) przyłącze wodociągowe to odcinek przewodu łączącego sieć wodociągową z wewnętrzną instalacją, natomiast sieć to przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego (art. 2 pkt 7 ww. ustawy). Zgodnie z uchwalą 7 sędziów Sądu Najwyższego dnia z 22 czerwca 2017 r. (III SZP 2/16. OSNP 2018. nr 1. poz. 10) .,Przyłączem wodociągowym w rozumieniu art. 2 pkt 6 u.z.z.w.ś jest przewód łączący sieć wodociągową z wewnętrzną instalacją wodociągowej w nieruchomości odbiorcy usług na całej swojej długości."

Zwrócono uwagę, że na gruncie niniejszej sprawy przewody wo160 przebiegające przez działki [...], [...], [...], [...] zostały włączone przyłącza wodociągowe do budynków:

- nr [...] - Ř 40 wrysowane na projekcie zamiennym dla budynku (oznaczonego wówczas nr [...] zatwierdzonym decyzją Starosty [...] nr [...] z dnia 17.02.2017r. znak: [...])

- nr [...] - Ř 40 wrysowane na projekcie zamiennym dla budynku (oznaczonego wówczas nr [...] zatwierdzonym decyzją Starosty [...] nr [...] z dnia 17.02.2017r. znak: [...])

- nr [...] - przyłącze wodociągowe Ř 50 o długości 25m

- nr [...] - przyłącze wodociągowe Ř 50 o długości 25m

- nr [...] - przyłącze wodociągowe Ř 63 o długości 34m

- nr [...] - przyłącze wodociągowe Ř 63 od długości 35 m

- nr [...] - przyłącze wodociągowe Ř 63 o długości 58m.

Studzienki występują w szczególności w miejscach włączenia przyłączy wodociągowych do przedmiotowych przewodów. PINB dysponuje potwierdzeniami odbioru wykonanych 5 przyłączy wodociągowych (do budynków nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] oraz umową na dostawę wody i odprowadzenie ścieków dla budynku nr [...]). W postępowaniu z odwołania Inwestora od decyzji wnoszącej sprzeciw do zawiadomienia o zakończeniu budowy budynku nr [...] inwestor przedłożył także umowę na dostawę wody i odprowadzenie ścieków dla budynku nr [...].

WINB zwrócił uwagę, że inwestorowi od początku było wiadomo, że teren, na którym zamierza wybudować Osiedle [...] nie jest wyposażony w infrastrukturę umożliwiającą jego obsługę, lecz że konieczne będzie wykonanie jej własnym staraniem Inwestora. Potwierdzają to pozyskane przez organy nadzoru budowlanego dokumenty dotyczące ustalenia warunków zabudowy dla terenu osiedla [...] - załącznik nr [...] do decyzji Burmistrza [...] z dnia 19 sierpnia 2014 r. (nr [...]), gdzie wskazano na konieczność rozbudowy przez Inwestora sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, co Inwestor pierwotnie realizował uzyskując decyzję Starosty [...] nr [...] z dnia 11 grudnia 2015r. ([...]) obejmującą "Budowę sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej i deszczowej, na działkach nr [...], [...], [...] w K. ul. [...]". Organ wyjaśnił, że w zatwierdzonym projekcie budowlanym (dokument nr [...] w aktach PINB) wskazano wyraźnie zakres tej sieci na działce nr [...].tj. przewód wo160 do wysokości granicy między działką nr [...] a działką nr [...] (według stanu po podziale). W podobny sposób sformułowano treść załącznika nr I do decyzji Burmistrza [...] z dnia 10 września 2019r. (nr [...]) ustalającej warunki zabudowy dla działki nr [...] (na której wzniesiono m.in. budynek nr [...]). W jego treści wskazano, że zaopatrzenie w wodę i sposób odprowadzania ścieków będzie odbywał się zgodnie z opinią PGKiM [...].o. z dnia 5 sierpnia 2019r., z której wynikało, że "w aktualnym planie inwestycyjnym na lata 2018-2022 PGKiM [...] nie ujęła powyższego osiedla pod inwestycję budowy urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, na tym etapie rozbudowy osiedla mieszkaniowego na terenie os [...] w K. i zamiaru budowy budynków nr i [...] i [...] na dz. nr [...] inwestor dalszą budowę sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej będzie wykonywał z własnych środków. Niemniej jednak, mimo tożsamego charakteru budowanego uzbrojenia terenu, Inwestor nie występował już z kolejnymi wnioskami o uzyskanie pozwolenia na budowę czy zgłoszeniami budowy sieci wodociągowej. W orzecznictwie podkreśla się również, że "O zakwalifikowaniu określonych urządzeń i przewodów, jako sieci, nie decyduje prawo własności a konkretne okoliczności faktyczne" (por. wyrok SN z 4.03.2015 r., IV CSK 387/14, LEX nr 1651002). Wskazuje się również, że zawarta w art. 2 pkt 7 ustawy z 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków definicja sieci nie posługuje się pojęciem własności sieci a pojęciem posiadania, zatem okoliczność, że właścicielem sieci jest osoba prywatna nie przesądza o uznaniu, że przewody wodociągowe lub kanalizacyjne, którymi doprowadzana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki - nie jest siecią w znaczeniu nadanym tym urządzeniom treścią powołanego przepisu." (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 22.06.2021 r., II SA/Wr 619/20, LEX nr 3218103.).

W ocenie WINB z powyższego wynika, że przedmiotowa sieć nie była wykonana na podstawie decyzji Starosty [...] nr [...] z dnia 11 grudnia 2015r. ([...]) obejmującej Budowę sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej i deszczowej na działkach nr [...], [...], [...] w K. ul. [...] ", ani na podstawie pozwoleń na budowę obejmujących poszczególne budynki wielorodzinne na os. [...] w K.. Informacje dotyczące przyłączy zawarte w projektach budowlanych tych budynków ograniczały się do wskazania, że "Projektowany budynek zasilany będzie poprzez przyłącze wodociągowe z sieci wodociągowej. Przyłącze wodociągowe stanowi odrębne opracowanie i postępowanie administracyjne ". Ponadto Starosta [...] w odpowiedzi na pytanie PINB wskazał, że na sieć wodociągową o wskazanej lokalizacji nie wydano pozwolenia na budowę oraz nie przyjęto zgłoszenia budowy przedmiotowej inwestycji (dokument nr [...] akt PINB). Inwestorowi nie udały się także próby złożenia zgłoszenia przebudowy instalacji zewnętrznej wodociągowej i przebudowy instalacji zewnętrznej kanalizacji sanitarnej, które mogły stanowić próbę legalizacji wybudowanej samowolnie sieci wodociągowej. W ocenie WINB organ I instancji słusznie uznał, że podmiotem odpowiedzialnym za budowę i legalizację przedmiotowej sieci jest T. M., ponieważ był inwestorem i nadal pozostaje właścicielem przedmiotowej sieci.

Nieprawidłowa jest w ocenie WINB argumentacja zażalenia oparta o art. 51 k.c., a sieć wodociągowa nie należy do części składowej nieruchomości w myśl art. 49 § 1 k.c. Organ nie podzielił tym samym poglądu wyrażonego w zażaleniu - jakoby przeniesienie wraz z własnością wydzielonych lokali w budynkach wielorodzinnych, położonych na tym osiedlu, także udziału w prawie własności gruntu składającego się z działek stanowiących drogi dojazdowe, oznaczało uzyskanie przez te sieci statusu przynależności względem zasilanych nimi budynków. Art. 51 § 2 k.c. stanowi, że charakteru przynależności nie może mieć rzecz nienależąca do właściciela rzeczy głównej. T. M. w dalszym ciągu zarządza przedmiotową siecią (sukcesywnie ją rozbudowując), jak również korzysta z uprawnień właścicielskich wyrażając zamiar odpłatnego zbycia we własnym imieniu) wybudowanej sieci na rzecz PGKiM (wniosek o zawarcie umowy przedwstępnej dotyczącej odpłatnego przejęcia sieci wodociągowej z dnia 9 września 2021 r. - w aktach WINB.

Wobec przytoczonych okoliczności, za niesłuszny WINB uznał także zarzut pominięcia w postępowaniu współwłaścicieli działek nr [...], [...], [...] i [...], gdyż jak wskazano powyżej, urządzenia przesyłowe nie stanowią części składowej gruntu, przez który biegną.

W ocenie WINB, organ I instancji prawidłowo określił zakres postępowania oraz zastosował prawidłową procedurę. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu zarzutu WINB wyjaśnił, że ustalenie wysokości opłaty legalizacyjnej następuje w odrębnym rozstrzygnięciu wydawanym na dalszym etapie postępowania legalizacyjnego, tj. postanowieniu na podstawie art. 49 ust. 2a Pr. bud. Z ustaleń PINB dotyczących orientacyjnych długości odcinków sieci dokonanych na podstawie map dostępnych na stronie internetowej GEO-INFO [...] Portal - Powiat [...] wynika, że należy przyjąć najniższy współczynnik (w) dotyczący sieci poniżej 1 km. Zdaniem WINB bezpodstawny jest również zarzut o pozostawieniu możliwości takiej interpretacji, że postanowienie zobowiązuje do wstrzymania budowy przewodów wodociągowych wraz z uzbrojeniem i urządzeniami wybudowanymi na działce nr [...], które objęte były pozwoleniem na budowę udzielonym decyzją Starosty [...] nr [...] z dnia 11 grudnia 2015r. ([...]). PINB w swoim postanowieniu wyraźnie wskazał, że postępowanie nie dotyczy elementów sieci objętych tym pozwoleniem, a granica, do której przewód wo160 został zatwierdzony tą decyzją wynika wyraźnie z projektu budowlanego (tj. do wysokości granicy działki [...]).

Pełnomocnik Inwestora T. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na opisane postanowienie WINB domagając się jego uchylenia, jak i uchylenia poprzedzającego postanowienia PINB. Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 145 ust. 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., art. 144 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 28 k.p.a. w zw. z art. 48 ust. 3 pr. bud. i art. 48a ust. 1 pr. bud. oraz art. 52 ust. 1 i 2 pr. bud., polegające na wydaniu postanowienia w sytuacji, gdy bez własnej winy nie brało udziału w postępowaniu zażaleniowym będących jego stronami:

a) 101 współwłaścicieli składającej się z działek nr [...] i [...] nieruchomości położonej w K. na osiedlu [...], dla której Sąd Rejonowy w K., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą nr [...] [...];

b) 38 właścicieli odrębnych lokali położonych w budynku mieszkalnym na osiedlu [...] [...] w K., a usytuowanym na działce nr [...], dla której ten sam Sąd prowadzi księgę wieczystą nr [...] [...], względnie tworzona przez ogół tych właścicieli wspólnota mieszkaniowa;

c) 229 właścicieli składającej się z m.in. z działki nr [...] nieruchomości położonej w K. na osiedlu [...], dla której ww. Sąd prowadzi księgę wieczystą nr [...] [...];

2) art. 52 ust. 1 i 2 pr.bud., polegającym na utrzymaniu w mocy wydanego wobec T. M. nakazu, aby - jako inwestor - wstrzymał budowę przewodów wodociągowych wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, tj. wykonał czynności, o których mowa w art. 48, pomimo że powyższe roboty budowlane zostały zakończone, a co za tym idzie obowiązki te mogły być już nałożone wyłącznie na aktualnych współwłaścicieli nieruchomości, na których znajdują się te przewody, uzbrojenie i urządzenia;

3) art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 52 ust. 1 i 2 pr.bud., polegającym na utrzymaniu w mocy wydanego wobec T. M. nakazu wstrzymania budowy przewodów wodociągowych wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, tj. wykonania czynności, o których mowa w art. 48 pr.bud., pomimo że T. M. nie posiada obecnie prawa do dysponowania na cele budowlane nieruchomościami, na których znajdują się te przewody, uzbrojenie i urządzenia, co czyni to postanowienie niewykonalnym;

4) art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego (dalej: "k.c.") w zw. z art. 51 § 1 k.c. i art. 52 k.c., polegającym na zaniechaniu ustalenia, czy znajdujące się na działkach nr [...], [...], [...], [...] na Osiedlu [...] w K. przewody woodciągowe wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, są przynależnościami nieruchomości, dla których Sąd Rejonowy w K., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgi wieczyste nr [...] [...], [...] [...] i [...] [...], a co za tym idzie, czy udziały w nich zostały - z mocy art. 52 k.c. lub w drodze oddzielnych czynności prawnych - zbyte obecnym współwłaścicielom tych nieruchomości wraz z udziałami w gruncie;

5) art. 48 ust. 1 pkt 2 pr.bud. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 2 lit. c p.b. i art. 2 pkt 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (zwanej dalej: "u.o.z.z.w.") oraz art. 29 ust. 1 pkt 23 lit. c p.b. w zw. z art. 29a p.b. i art. 2 pkt 5 u.o.z.z.w., polegającym na przyjęciu, że znajdujące się na działkach nr [...], [...], [...], [...] przewody wodociągowe wraz z uzbrojeniem i urządzeniami stanowią sieć wodociągową więc ich budowa wymaga zgłoszenia, a jego brak wiąże się z koniecznością jej wstrzymania, podczas gdy z uwagi na fakt, iż nie są one w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, nie mogą one być siecią kanalizacji sanitarnej, lecz pozostają przyłączami kanalizacyjnymi, których budowa wymaga jedynie sporządzenia planu sytuacyjnego na kopii aktualnej mapy zasadniczej lub mapy jednostkowej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego i których budowa nie wiąże się z możliwością jej wstrzymania;

6) art. 144 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 48 ust. 1 pkt 1 pr.bud. a contrario oraz art. 59f pr.bud. w zw. z kategorią XXVI obiektów budowlanych wskazaną w załączniku do pr.bud., polegającym na utrzymaniu w mocy postanowienia, którego punkt 1 rozstrzygnięcia w sposób nieprecyzyjny:

a) pozostawia możliwość takiej interpretacji, że zobowiązuje do wstrzymania budowy przewodów wodociągowych wraz z uzbrojeniem i urządzeniami wybudowanych na działce nr [...] na podstawie pozwolenia na budowę udzielonego przez Starostę [...] decyzją nr [...] z dnia 11 grudnia 2015 r., znak: [...];

b) nie pozwala na prawidłowe obliczenie opłaty legalizacyjnej, o której mowa w punkcie 4 rozstrzygnięcia;

7) art. 8 § 1 i 2 k.p.a., polegającym na rozpatrzeniu sprawy przez organ administracji w sposób podważający zaufanie do organów administracji, a nadto odmienny od rozpatrzenia przez ten sam organ wcześniejszej sprawy dotyczącej zakończenia budowy obiektu budowlanego w postaci budynku mieszkalnego wielorodzinnego nr [...] wraz z miejscami postojowymi oraz infrastrukturą techniczną na Osiedlu [...] w K.;

8) art. 124 § 2 k.p.a., art. 126 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającym na odmowie przytoczenia oraz rzeczowego ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do zarzutów skarżącego zawartych w zażaleniu.

Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego w postaci wydruku z mapy do celów projektowych z zaznaczonymi odrębnymi kolorami poszczególnymi przyłączami do budynków nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...];

Skarżący wniósł również o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.

W skardze argumentował, że bezpodstawnie nałożono na niego obowiązki. Organy nie wzięły pod uwagę, że sprzedał nieruchomości i stronami postępowania powinni być ich aktualni właściciele. Podkreślał, że nie jest możliwe wykonanie przez niego nałożonych obowiązków, gdyż nie ma prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 18 maja 2023 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i jej zarzuty. Pełnomocnik podniósł, że wprawdzie w części opisowej wniosku o wydanie pozwolenia na budowę pierwszych, właściwie wszystkich budynków, nie umieszczono instalacji doprowadzającej wodę, ale instalacje te zostały umieszczone w części rysunkowej – zostały naszkicowane. Również na etapie pozwolenia na użytkowanie budynków przy inwentaryzacji powykonawczej oznaczano przebieg przyłączy. W ocenie skarżącego zatem jest to równoznaczne ze zgłoszeniem budowy poszczególnych przyłączy, bowiem nie zostało to zbudowane niejawnie. Z załączonej do skargi mapy można bez wątpliwości wywnioskować, że wszystkie te instalacje były uwidaczniane. Na pytanie Sądu, kto jest po sprzedaży poszczególnych lokali wraz z udziałami w gruncie właścicielem instalacji doprowadzającej wodę, pełnomocnik oświadczył, że poszczególni właściciele, ponieważ w jego ocenie jest to część składowa nieruchomości. Wszystkie widoczne urządzenia – studzienki naniesione są na mapę ewidencyjną. Podkreślił, że skarżący zwracał się do przedsiębiorstwa doprowadzającego wodę o przejęcie wybudowanej instalacji, ono jednak odmawiało twierdząc, że wybudowane instalacje są przyłączami. Skarżący występował jako pełnomocnik właścicieli poszczególnych lokali. Stwierdzenie, że przedmiotowe instalacje są siecią w ocenie pełnomocnika skarżącego pochodzi z treści formularza przygotowanego przez przedsiębiorstwo wodociągowe - jest to formularz wniosku. W tej sytuacji nie może być mowy o przejściu przedmiotowych instalacji na przedsiębiorstwo wodociągowe, a zatem oderwaniu ich własności od własności gruntu. Na pytanie Sądu pełnomocnik wyjaśnił, że zgoda na ustanowienie służebności zawarta w aktach notarialnych została sformułowana na wypadek, gdyby przedsiębiorstwo wodociągowe chciało przejąć przedmiotowe instalacje. Podkreśla, że skoro właściwe organy w żaden sposób nie reagowały na dostarczaną inwentaryzację kolejno powstających budynków, w których uwidaczniano kolejno budowane przyłącza, to można mówić tylko o błędzie ze strony tych organów. Obecnie jest 300 osób, którym przysługuje prawo własności przedmiotowych nieruchomości. Pełnomocnik podniósł, że naruszono niezbędne zaufanie obywatela do władzy. We wszystkich zasiedlanych budynkach powstają wspólnoty mieszkaniowe i każda z nich później ustala swojego zarządcę.

Skarżący oświadczył, że jest w stanie ustalić, kto zarządza poszczególnymi budynkami na podstawie dokumentów, które ma w swojej firmie. Podtrzymał argumentację przedstawioną przez swojego pełnomocnika. Podkreślił, że w jego ocenie organy nadzoru budowlanego w K. z nieznanego mu powodu i nagle zaczęły kwestionować wszystkie jego inwestycje mimo, że dotychczas nie były co do nich zgłaszane żadne zastrzeżenia. Stwierdził, że zaistniała sytuacja niszczy jego firmę i powoduje spadek popytu na budowane przez niego mieszkania. Na pytanie Sądu skarżący oświadczył, że w jego ocenie przedmiotowe instalacje są przyłączami, a zgoda na ustanowienie służebności przesyłu w aktach notarialnych została wpisana na sugestię przedsiębiorstwa wodociągowego. Występował o wykupienie instalacji do przedsiębiorstwa wodociągowego, bo obawiał się, że nie będzie dostarczana woda.

Na pytanie Sądu pełnomocnik skarżącego oświadczył, że treść paragrafu 5 zawieranych z nabywcami lokali umów ma charakter uniwersalny i dotyczy wszystkich mediów, które ewentualnie w przyszłości mogły być przeprowadzone po sprzedaży nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Przystępując do rozpoznania sprawy Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Zaskarżonym postanowieniem utrzymane zostało w mocy postanowienie PINB [...] z dnia 14 czerwca 2022 r., nr [...], wydane na podstawie art. 48 ust. 1, ust. 3, ust. 4, ust. 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. - Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2351 z późn. zm., dalej pr. bud.). Regulacja ta związana jest z trybem i zasadami legalizacji samowoli budowlanej, przy czym dla zalegalizowania samowolnie wykonanej części sieci wodociągowej, wymagane jest spełnienie warunków opisanych w przepisach art. 48 pr.bud.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że PINB [...] równolegle prowadził postępowanie w sprawie wybudowania przez skarżącego Inwestora odcinków sieci kanalizacji sanitarnej na Osiedlu [...] w K., a stan faktyczny i prawny tej inwestycji jest zbliżony do inwestycji objętej niniejszym postępowaniem. Sprawa ze skargi T. M. na wydane przez WINB postanowienie w sprawie wstrzymania robót budowlanych w związku z samowolną budową przewodów sieci kanalizacji sanitarnej zarejestrowana została w tut. Sądzie pod sygnaturą akt II SA/Po [...] i rozpoznana została na rozprawie przeprowadzonej w dniu 18 maja 2023 r. Wyrokiem z dnia 24 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Po [...] tutejszy Sąd skargę T. M. oddalił. Poglądy Sądu w składach rozpoznających obie sprawy (zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu) okazały się zbieżne.

Przechodząc do merytorycznej oceny sprawy na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 84 ust. 1 pkt 1 pr. bud. do zadań organów nadzoru budowlanego należy kontrola przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego. Kontrola ta obejmuje m.in. kontrolę zgodności wykonywania robót budowlanych z przepisami prawa budowlanego, projektem budowlanym lub warunkami określonymi w decyzji o pozwoleniu na budowę. Sprawowanie takiej kontroli jest nie tylko uprawnieniem organów nadzoru budowlanego, ale również ich ustawowym obowiązkiem (art. 81 ust. 1 pkt 1 pr. bud.).

Jak wynika z powyższego, PINB [...] miał prawny obowiązek przeprowadzić kontrolę zgodności wykonywania przez skarżącego Inwestora robót budowlanych z przepisami prawa budowlanego w związku z wątpliwościami organu dotyczącymi budowy przewodów wodociągowych na terenie osiedla [...] w K., które nie były objęte pozwoleniem na budowę z dnia 11.12.2015 r., a za pomocą których zaopatrywane są w wodę wybudowane przez Inwestora budynki na tym osiedlu.

Aby móc dokonać poprawnej subsumpcji prawnej, pozwalającej na właściwy dobór mających zastosowanie w sprawie przepisów, organ nadzoru budowlanego zobowiązany był w pierwszej kolejności do należytego ustalenia stanu faktycznego w zakresie wykonanych robót budowlanych (art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.). To ustalenie z kolei polegać miało na jednoznacznym określeniu, co w rzeczywistości stanowiło przedmiot wykonanych robót budowlanych. Prawidłowo więc PINB - mając na uwadze art. 75 § 1 w zw. z art. 85 § 1 k.p.a., dokonał oględzin działek, na których roboty te zostały wykonane oraz gromadził dokumentację konieczną dla wyjaśnienia wszystkich wątpliwości związanych z tymi mediami. Ustalony w ten sposób stan faktyczny nie jest w sprawie sporny; okazała się sporna natomiast kwalifikacja prawna wykonanych robót budowlanych oraz powstałych w ten sposób obiektów budowlanych, dokonana przez organy obu instancji.

Zdaniem PINB (podzielonym przez WINB, wykonane przez skarżącego Inwestora na terenie działek nr ew. [...], [...], [...], [...] na Osiedlu [...] w K. roboty budowlane należało zakwalifikować jako samowolną budowę odcinków wewnętrznych sieci wodociągowej, które zostały włączone do legalnie wybudowanej sieci w ulicy [...]. Zdaniem zaś skarżącego na wymienionych działkach wybudowane zostały jedynie przyłącza wodociągowe, a nie sieć wodociągowa.

W opinii Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy należy uznać za prawidłowe stanowisko organów nadzoru budowlanego. Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy, a w szczególności mapy geodezyjne i inwentaryzacyjne inwestora - z naniesionymi na nich poszczególnymi odcinkami na ww. działkach, które stanowią drogi wewnętrzne na osiedlu [...] w K., nie budzi wątpliwości Sądu. Z dokumentacji tej wynika, że na działkach nr [...], [...], [...], [...] znajdują się przewody wodociągowe wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, do których zostały podłączone przyłącza wodociągowe z budynków wielorodzinnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]. Wymienione przewody wodociągowe zostały włączone do sieci w ulicy [...], która została wybudowana przez przedsiębiorstwo skarżącego- X. T. M., na podstawie pozwolenia na budowę udzielonego przez Starostę [...] (decyzja nr [...] z dnia 11 grudnia 2015 r., znak: [...]), które obejmowało "Budowę sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej i deszczowej na działkach nr [...], [...], [...] w K. ul. [...]". W związku ze zmianami geodezyjnymi wymienione działki mają aktualnie inne numery ewidencyjne, tj. [...], [...], [...], [...]. Sieci znajdujące się w działce nr [...] - to sieci przebiegające w ulicy [...] oraz w drodze wewnętrznej od ul. [...] w kierunku zachodnim na odcinku ok. 40 m (do pierwszych studzienek wo, Ks, Kd, na poziomie budynków nr [...] i nr [...]). Działka nr [...] to nieruchomość na której znajdują się budynki wielorodzinne nr [...] i nr [...].

Przedmiotowe odcinki stanowią zatem rozbudowę legalnie wybudowanej sieci w ul. [...]. Wymienione działki to działki drogowe, a objęta postępowaniem "sieć wodociągowa" została wybudowana dla potrzeb doprowadzania wody (poprzez przyłącza) z wybudowanych budynków wielorodzinnych na osiedlu [...]. W opinii Sądu na działkach wymienionych w postanowieniu PINB skarżący Inwestor zrealizował zatem odcinki sieci wodociągowej (wraz z uzbrojeniem i urządzeniami) w rozumieniu przepisów prawa budowlanego. Wskazać należy, że w świetle przepisów art. 3 pkt 7, art. 3 pkt 6 oraz art. 3 pkt 3a pr.bud. o charakterze obiektu budowlanego decyduje funkcja jaką on pełni oraz jego cechy i parametry techniczno - użytkowe. Inwestycja o takiej skali i znaczeniu dla mieszkańców osiedla, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, musi być realizowana zgodnie z przepisami ustawy prawo budowlane, co organ architektoniczno-budowlany powinien weryfikować na etapie jej zgłoszenia. Mając to na uwadze Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, że sporne odcinki wodociągowe należy kwalifikować jako przyłącza.

Za kwalifikacją spornych przewodów jako sieć wodociągową przemawiają również przepisy Kodeksu cywilnego (k.c.) oraz ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zgodnie art. 2 pkt 7 tej ustawy pod pojęciem "sieci" należy rozumieć "przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo - kanalizacyjnego. Z akt sprawy wynika, że wybudowana przez skarżącego Inwestora sieć wodociągowa wo 160 o długości ok. 200 m przebiegającą przez działki nr [...], [...], [...], [...] stanowi rozbudowę sieci zlokalizowanej w ul. [...], włączonej do sieci miejskiej w ul. [...]. Sieć wodociągowa jest w posiadaniu przedsiębiorstwa zajmującego się na terenie miasta K. zaopatrzeniem ludności w wodę i odbiorem ścieków (PGKiM [...].). Dostarczanie wody do budynków na osiedlu [...] odbywa się w ramach zawartych z miejskim zakładem wodociągów i kanalizacji umów na dostawę wody i odbiór ścieków. W świetle art. 49 §1 k.c. oznacza to, że i te odcinki znajdują się w posiadaniu przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego. Przepis art. 49 k.c. przesądza bowiem, że urządzenia w nim wymienione nie należą do części składowych gruntu z chwilą, gdy weszły w skład przedsiębiorstwa przesyłowego, przy czym w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że owo wejście w skład przedsiębiorstwa przesyłowego jest jedynie kwestią faktu (przyłączenie do sieci), co jednakże nie oznacza, że przyłączone urządzenie staje się własnością przedsiębiorcy (tak: uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 1991 r., W 4/91, OTK 1/1991, poz. 22 oraz uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 8 marca 2006r., III CZP 105/05, OSNC 10/2006.). Jeżeli więc wejście w skład przedsiębiorstwa jest jedynie kwestią faktu, czyli następuje z chwilą połączenia urządzeń w sposób trwały z siecią przedsiębiorstwa przesyłowego, to wskazane jest, aby ten fakt odpowiednio udokumentować (por. "Nieruchomości Problematyka prawna Gerard Bieniek Stanisław Rudnicki wyd. Lewis Nexis Warszawa 2009, wyd. 5 w: Rozdziale "Urządzenia przesyłowe" Gerard Bieniek str. 883 – 905). W rozpatrywanym przypadku doszło do włączenia przyłączy doprowadzających wodę do oddawanych do użytkowania przez skarżącego Inwestora domów wielorodzinnych do sieci wybudowanych na wskazanych w postanowieniu PINB działkach i poprzez te odcinki do ich połączenia z legalnie wybudowaną siecią w ulicy [...]. Doprowadzanie wody odbywa się więc z uwzględnieniem miejskiej sieci wodociągowej w K. i jest to kwestia faktu. Tym samym sieci te mogą stanowić przedmiot odrębnej własności – w oderwaniu od własności nieruchomości, na której zostały wybudowane, jak i w oderwaniu od faktu ich przyłączenia do miejskiej sieci wodociągowej. Z racji świadczenia usług dostarczania wody poprzez sporne odcinki sieci, uprawnione jest stwierdzenie, że są one w posiadaniu przedsiębiorstwa wodno – kanalizacyjnego oraz, że stanowią odrębny przedmiot własności od gruntu, w którym się znajdują – są nadal własnością skarżącego Inwestora. Stanowisko to jest uprawnione w świetle przytoczonych wyżej przepisów, wynika również z treści aktów notarialnych umów sprzedaży zawartych przez skarżącego Inwestora z nabywcami lokali mieszkalnych w oddanych do użytkowania budynkach. Przykładowo, jak wynika z treści aktu notarialnego załączonego do zażalenia na postanowienie PINB (akt notarialny Nr repertorium A: [...] z 30.09.2019 r. w Kancelarii Notarialnej notariusz K. K. w K.) w § 5 umowy zawarto zapis "Strona Kupująca oświadcza, że wyraża bezwarunkową i nieodwołalną zgodę na ustanowienie przez Sprzedającego na Nieruchomości Wspólnej nieodpłatnych nieograniczonych czasowo służebności przesyłu na rzecz dostawców mediów (podmiotów świadczących usługi w zakresie dostawy ciepła, wody, odprowadzania ścieków, odprowadzania deszczówki)".

Mając to na uwadze Sąd podzielił stanowisko organów, że na osiedlu [...] w K., w tym na działkach nr [...], [...], [...], [...], realizowana była budowa sieci wodociągowej, oraz że sieć ta nadal stanowi własność skarżącego Inwestora.

Organy nadzoru budowlanego prawidłowo określając przedmiot robót budowlanych jako budowę (w rozumieniu art. 3 pkt 6 pr. bud.) sieci wodociągowej, zobowiązane były do sprawdzenia, czy skarżący inwestor poprzedził budowę zgłoszeniem jej zamiaru, jako czynnością wymaganą art. 29 ust. 1 pkt 2c pr. bud. Skoro tego obowiązku inwestor nie dopełnił, a wynikało to z ustaleń organu, to budowa była samowolna. W takim zaś wypadku obowiązkiem organu nadzoru budowlanego było zastosowanie dyspozycji art. 48 ust. 1 pkt 2 i pkt 5 pr. bud. i wydanie postanowienia o wstrzymaniu budowy - co też PINB kwestionowanym w niniejszej sprawie postanowieniem uczynił.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że również w przypadku budowy przyłączy wodociągowych inwestor zobowiązany jest zgłosić zamiar wykonania tych robót budowlanych właściwemu organowi administracji architektoniczno budowlanej (art. 29 ust. 1 pkt 23b pr. bud.) i jest uprawniony do ich wykonania wyłącznie w wypadku milczącej zgody tego organu - art. 30 ust. 5 pr. bud.

Zdaniem Sądu organy zebrały wyczerpujący materiał dowodowy z którego wynika, że zgoda na realizację sieci na działkach nr [...], [...], [...], [...] nie była objęta pozwoleniami na budowę, (którymi Inwestor dysponuje w związku z realizacją domów na Osiedlu [...] oraz w związku z budową sieci w ulicy [...]), jak i to, że ich budowa nie została zgłoszona Staroście [...]. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny, prawidłowo zakwalifikowały prawnie rodzaj robót budowlanych wykonanych przez skarżącego jako budowę sieci wodociągowej wraz z uzbrojeniem i urządzeniami wyjaśniając, że tego rodzaju budowa powinna być poprzedzona przez inwestora zgłoszeniem właściwemu organowi architektoniczno budowlanemu. Ponadto organy zasadnie uznały, że brak zgłoszenia przesądza o samowoli budowlanej i – w konsekwencji - PINB słusznie zastosował się do obowiązku, wynikającego z art. 48 ust. 1 pkt 2 pr. bud., wstrzymując prowadzoną budowę (co w tym stanie faktycznym było możliwe z uwagi na treść art. 48 ust. 5 pr. bud.). Tym samym uznać należało, że WINB prawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., utrzymując w mocy postanowienie PINB z 14 czerwca 2022 r., nr [...]

W postanowieniu o wstrzymaniu budowy organ ma poinformować stronę o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części. Postanowienie wydawane na podstawie art. 48 ust. 1 pr.bud. otwiera zatem drogę do legalizacji samowoli budowlanej, o której mowa w tym przepisie (inne przypadki samowoli budowlanej i możliwość ich legalizacji regulowane są przepisami art. 49f–49i oraz art. 50–51 pr.bud.).

W tym miejscu wskazać należy, że artykuł 48 pr.bud. może znaleźć zastosowanie zarówno do sytuacji, w której obiekt budowlany został już wybudowany (budowa w rozumieniu art. 3 pkt 6 została zakończona, zarówno faktycznie, jak i prawnie), jak i do sytuacji, w której obiekt budowlany jest jeszcze budowany (jest w trakcie takiej budowy). Przesłanką wszczęcia postępowania z art. 48 pr.bud. jest w każdym przypadku brak ważnego i wymaganego prawem – w momencie trwania budowy – pozwolenia lub zgłoszenia albo wniesienia sprzeciwu do zgłoszenia. Mając to na uwadze nie można podzielić zarzutów skarżącego, że wobec zakończenia inwestycji nie można nakazać wstrzymania robót budowlanych. Zatem WINB prawidłowo ocenił, że organ I instancji zastosował w tym przypadku właściwą procedurę.

W opinii Sądu organy nadzoru budowlanego w rozpatrywanej sprawie prawidłowo nałożyły obowiązki na skarżącego Inwestora. Prawidłowo również uznano, że tylko inwestor jest stroną w prowadzonym postępowaniu, oraz że zbędnym było uznanie za strony postępowania współwłaścicieli lokali mieszkalnych i budynków (jak i poszczególnych wspólnot mieszkaniowych).

Odnosząc się do zarzutu niewyjaśnienia zagadnień własnościowych związanych z wybudowaniem odcinka sieci wodociągowej Sąd uznał, że okoliczność ta została należycie ustalona i wyjaśniona przez organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Do tej kwestii Sąd odniósł się już wcześniej w niniejszym uzasadnieniu, zatem w tym miejscu wystarczy wskazać, że sieć wodociągowa objęta postępowaniem PINB w K. nie jest częścią składową nieruchomości, zachowuje ona status samoistnych rzeczy ruchomych, mogących być przedmiotem odrębnej własności i odrębnego obrotu. Tytuł prawny do urządzeń sieci odrywa się bowiem od tytułu prawnego przysługującego do nieruchomości.

Ponieważ w skardze jest akcentowany zarzut niewłaściwego określenia adresata postanowienia należy wyjaśnić, że przepis art. 52 pr.bud. wymienia podmioty, do których może być skierowane postanowienie. Kolejność wyszczególnienia podmiotów w art. 52 ww. ustawy nie jest przypadkowa i w pierwszej kolejności decyzje i postanowienia winny być kierowane do inwestora, jako sprawcy samowoli budowlanej. Ustawodawca przewidział jednak sytuacje, w których rozstrzygnięcia związane z legalizacją albo rozbiórką, mogą być kierowane do podmiotów innych niż inwestor. Zależy to od okoliczności danej sprawy. Jako uzasadniony przykład nałożenia obowiązków nie na inwestora orzecznictwo wskazuje sytuacje, w których nałożenie określonego obowiązku na inwestora było nieracjonalne, np. gdy obiekt będący przedmiotem postępowania znajduje się na terenie, do którego inwestor nie ma żadnego tytułu prawnego (wyroki NSA: z dnia 27 marca 2007 r. sygn. akt II OSK 522/06, z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 158/07, z dnia 4 lutego 2011 r. sygn. akt II OSK 247/10, z dnia 15 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 338/11, z dnia 10 maja 2013 r. sygn. akt II OSK 66/12). Jak wyżej wyjaśniono, sieć wodociągowa wybudowana na działkach nr [...], [...], [...], [...] na Osiedlu [...] w K., nadal jest własnością skarżącego.

Zauważyć zatem należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy ustalenia organów nadzoru budowlanego były prawidłowe. Nadto znalazły potwierdzenie w czynnościach samej strony skarżącej, która, jak wynika z akt sprawy, podjęła próby zalegalizowania spornych odcinków sieci oraz czyni starania, aby zostały one formalnie przejęte przez miejski zakład wodociągów i kanalizacji. Tym samym wskazanie w zaskarżonym postanowieniu skarżącego Inwestora jako jedynego właściciela spornych sieci oraz adresata nałożonych obowiązków (również w świetle zawieranych umów sprzedaży lokali mieszkalnych w nowo wybudowanych budynkach), nie naruszało przepisów Prawa budowlanego, jak też wymienionych w skardze przepisów postępowania.

Należy podkreślić, że w żadnym z omawianych rodzajów postępowania w sprawie samowoli budowlanej nie mają znaczenia przyczyny naruszenia prawa, w tym niedopełnienia określonych obowiązków, ani też wina lub stopień zawinienia samowolnego inwestora. Nawet najbardziej szczytne cele nie eliminują bezprawności działania podmiotu, który dopuścił się samowoli, a organ nie może brać pod uwagę przyczyn naruszenia przez nią przepisów budowlanych (por. wyroki WSA: w Białymstoku z 3.03.2011 r., II SA/Bk 694/10, LEX nr 784236; we Wrocławiu z 9.02.2011 r., II SA/Wr 670/10, LEX nr 1100574). Postępowanie w sprawie samowoli budowlanej, zgodnie z wolą ustawodawcy, powinno doprowadzić do takiego stanu, że nie będą już istniały skutki samowoli budowlanej, co jest istotne dla dobra interesu publicznego. W takim kontekście stosowania przepisów prawa administracyjnego jako prawa publicznego całkowicie nieistotne są takie okoliczności, jak ewentualna wina lub brak winy sprawcy samowoli budowlanej.

W opisanych okolicznościach Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zarówno w warstwie merytorycznej, jak i formalnej spełnia stawiane orzeczeniom administracyjnym wymagania. W szczególności uzasadnienia postanowień organów obu instancji w sposób jasny, rzeczowy i spójny wyjaśniają przesłanki, jakimi kierowały się organy przy ich wydawaniu. W opinii Sądu podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania nie mogły zatem odnieść zamierzonego skutku.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi należy wyjaśnić, że sąd dokumenty takie uwzględnia z urzędu, zatem zbędnym było wydawanie w tym zakresie postanowienia na podstawie art. 106 §3 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny i zgodnie z mającym zastosowanie w sprawie przepisami prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.