Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 313/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3 pkt 1 lit. a, art. 3 pkt 2 i art. 3 pkt 3 lit. b
journal: Dz.U. 2021 poz 1255
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Protokolant: referent Iga Nowik po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 marca 2023 r. nr DSE3-K1063-D19974-10/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 19 września 2022 r. M. D. wystąpił o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jak wynikało z treści wniosku oraz pisma uzupełniającego, strona domagała się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej z tytułu:

- współpracy z K. w latach 1977-1970 r.;

- współpracy z S. w latach 1982-1988 r.

Uzasadniając żądanie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, strona wskazywała na takie zdarzenia jak:

- aresztowanie w dniu [...] r. przez milicję obywatelską za udział w demonstracji antypaństwowej w [...] rynku i przebywanie w areszcie Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w Wałbrzychu przez 5 dni;

- pełnienie z przyczyn politycznych zasadniczej służby wojskowej od 26 października 1974 r. do 25 marca 1975 r. w wyniku czego strona doznała uszkodzenia ciała i rozstroju nerwowego;

- inwigilowanie domu strony w 1976 r., po strajkach w R., w wyniku odmowy uczestniczenia w masówce potępiającej robotników z R.

Decyzją z dnia 25 listopada 2022 r. (nr DSE2-K0971-D19974-5D/22) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając w powołaniu na art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255 ze zm., dalej: ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej) odmówił potwierdzenia wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu tej decyzji organ podniósł, że Szef Urzędu potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony, w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 2 lub w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Następnie organ przytoczył brzmienie art. 2 i 3 tej ustawy, definiujących odpowiednio – status działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jak dalej argumentował, z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w stosunku do strony spełnione zostały przesłanki z art. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W ramach oceny wniosku strony pod kątem spełnienia przesłanki z art. 2 w/w ustawy Szef Urzędu zwrócił uwagę, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. W nawiązaniu do materiału dowodowego stanowiącego podstawę oceny wniosku strony Szef Urzędu podniósł, że wnioskodawca nie przedstawił dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialność karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Również czynności podjęte w postępowaniu wyjaśniającym nie dostarczyły dowodów, które potwierdzałyby okoliczności podnoszone przez stronę. Działalności opozycyjnej wnioskodawcy nie potwierdziła także kwerenda archiwalna przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej. Również z oświadczenia wskazywanego przez stronę świadka nie wynika, aby działalność strony wypełniała dyspozycję art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W ocenie Szefa Urzędu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził również tego, aby wnioskodawca podlegał represjom, o jakich mowa w art. 3 w/w ustawy. W ramach tej argumentacji organ podniósł, że oświadczenie świadka potwierdzające fakt przebywania przez stronę w areszcie (który to pobyt miał być ,zdaniem wnioskodawcy, skutkiem udziału w manifestacji) nie został w żaden sposób zweryfikowany dowodem z dokumentu, a powyższych okoliczności nie potwierdziła również kwerenda archiwalna przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej.

Uzupełniająco organ dodał, że w toku prowadzonego postępowania wnioskodawca nie powoływał się na inne represje, o których stanowi treść art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wniosła o "uczciwą analizę całego materiału dowodowego zebranego [... ] w sprawie."

Decyzją z dnia 21 marca 2023 r. (nr DSE3-K1063-D19974-10/23) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) oraz art. 5 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 388), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 25 listopada 2022 r.

Po ponownym przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego w sprawie organ podtrzymał ocenę, że strona nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W nawiązaniu do stanowiska strony organ wskazał, że zgodnie z treścią wniosku, strona w okresie PRL przez kilka dni przebywała w areszcie w związku z udziałem w strajku w W. w grudniu 1970 r. W późniejszych latach wnioskodawca miał być zaangażowany w działalność K., a także N. Wnioskodawca powołał się również na okoliczność powołania do zasadniczej służby wojskowej z przyczyn politycznych oraz fakt inwigilowania w miejscu zamieszkania za odmowę uczestnictwa w majówce potępiającej strajkujących w R. w 1976 r. Do wniosku strona dołączyła oświadczenie R. W., który potwierdził, że występujący z wnioskiem był przez kilka dni więziony w związku z udziałem w strajku. Wnioskodawca nie podał szczegółów współpracy z K. ani S., a oprócz E. K., od której miał otrzymywać ulotki i gazetki, nie wskazał żadnych innych osób z którymi współpracował. Dołączone do wniosku oświadczenie świadka R. W., zdawkowo potwierdzało jedynie pobyt strony w areszcie i nie wskazywało na jakąkolwiek jej działalność opozycyjną.

Jak argumentował organ, okoliczności powołane przez stronę nie stanowią działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 w/w ustawy, albowiem w przepisie tym nie chodzi o jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, lecz o ukierunkowaną i prowadzoną w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazaną działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 2 miesięcy.

W ocenie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych strona nie przedstawiła również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ przypomniał, że zgodnie z treścią wniosku, strona za udział w demonstracji w dniu [...] r. w W. została aresztowana przez milicję na okres 5 dni. Tymczasem, zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a) w/w ustawy, by móc przyznać status osoby represjonowanej z powodów politycznych, osadzenie w więzieniu przez okres dłuższy niż 48 godzin musi być wynikiem działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Tak rozumianą działalność powinno się interpretować jako podejmowanie i kontynuowanie pewnych czynności w określonym czasie. W ocenie organu, deklarowane przez stronę, jednorazowe wzięcie udziału w manifestacji ulicznej nie odpowiada temu warunkowi.

W treści decyzji Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odniósł się do pozostałych okoliczności wskazywanych przez stronę, także nie znajdując podstaw do przyznania stronie, na ich podstawie, statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wskazał, że zgodnie z wyjaśnieniami strony, została ona powołana do zasadniczej służby wojskowej z przyczyn politycznych. Wnioskodawca nie przedstawił jednak żadnych dowodów na to, że powołanie strony do wojska było konsekwencją jej działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. Końcowo organ zwrócił uwagę, że w okresie PRL-u wszyscy pełnoletni mężczyźni byli zobowiązani do pełnienia służby wojskowej, a zatem same tylko twierdzenia strony wskazujące na powołanie jej do zasadniczej służby wojskowej nie mają odniesienia do treści art. 3 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Zdaniem organu, wnioskodawca nie wykazał także spełnienia przesłanki z art. 3 pkt 3 lit. b) w/w ustawy. Zgodnie z jego twierdzeniami, był on inwigilowany w miejscu zamieszkania za odmowę uczestnictwa w majówce, potępiającej robotników strajkujących w R. w 1976 r. W nawiązaniu do okoliczności podnoszonych przez stronę oraz w kontekście treści art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podniósł, że wnioskodawca w żaden sposób nie udowodnił, by w związku z udziałem w wystąpieniu wolnościowym był inwigilowany przez organy bezpieczeństwa państwa oraz by podjęto wobec niego bezprawne działanie, polegające na popełnieniu na jego szkodę przestępstwa lub wykroczenia.

Uzupełniająco organ odnotował, że zgodnie z ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej, Szef Urzędu potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony. Nie ulega wątpliwości, iż to na organie administracji publicznej spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego. Powyższe nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia jednak strony tego postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony.

Decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 marca 2023 r. stała się przedmiotem skargi, jaką strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności – art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, a nadto również art. 35 § 3 k.p.a, art. 75 k.p.a., art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. skarżący wniósł o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 25 listopada 2022 r. z powodu naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

- stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 k.p.a.;

- stwierdzenie celowego przewlekania postępowania odwoławczego w sprawie;

- zasądzenie od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W treści skargi skarżący zarzucił organowi przekroczenie granic uznania administracyjnego oraz rażące naruszenie procedury administracyjnej. Zarzut ten powiązał m.in. z zarzutem naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. W tym kontekście podniósł, że dowodem mogą być m.in. oświadczenia świadków, a procedura administracyjna nie przewiduje wymogu weryfikowania oświadczenia świadka innymi dokumentami. Powołując się na art. 75 § 2 k.p.a. skarżący zawarł w skardze oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku. Zdaniem strony, celem uniknięcia konsekwencji aresztowania nieletniego, dokumenty potwierdzające fakt aresztowania strony zostały ukryte przez milicjantów. W treści skargi strona podniosła, że gdyby organ wykazał więcej dobrej woli w sprawie to sam podjąłby działania w celu odnalezienia tych dokumentów w Komendzie Miejskiej Policji w Wałbrzychu, "a nie deprecjonował działalność opozycyjną strony w PRL-u". W treści skargi skarżący podkreślił, że "jego celem była walka z komuną różnymi sposobami, a nie ostentacyjne afiszowanie się tym działaniem przez ówczesną władzą". Jak zaznaczył, działalność opozycyjna w czasach PRL-u "to nie działalność w światłach jupiterów, a zdecydowanie w ukryciu, najczęściej anonimowa". Wskazał na obiektywne trudności w potwierdzeniu działalności opozycyjnej strony w czasie stanu wojennego przez świadka E. K., która jest osobą obłożnie chorą i z którą nie można się skomunikować.

W treści skargi skarżący zwrócił uwagę, że decyzja z dnia 25 listopada 2022 r. została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, natomiast decyzja z dnia 21 marca 2023 r. została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 5 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W tym kontekście zarzucił, że zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjną decyzją odwoławczą wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie może zmieniać rodzaju sprawy, a zatem w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie sprawa tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym.

Końcowo dodał, że w postępowaniu odwoławczym organ niedopuszczalnie naruszył termin załatwienia sprawy (art. 35 § 3 k.p.a.), w sposób nieuzasadniony okolicznościami sprawy.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 poz. 1634. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W toku kontroli zaskarżonego aktu w tak nakreślonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza on przepisów prawa tak procesowego, jak i materialnego. Postępowanie administracyjne w sprawie zainicjował wniosek strony, w którym strona wniosła o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z treści wniosku, a także nadesłanego przez stronę w toku postępowania pisma z dnia 14 października 2022 r. wynika, że strona domagała się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej z tytułu:

- współpracy z K. w latach 1977-1970 r.;

- współpracy z S. w latach 1982-1988 r.

Co się tyczy żądania strony odnośnie do potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, to w tym zakresie strona wskazywała na takie zdarzenia jak:

- aresztowanie w dniu 18 grudnia 1970 r. przez milicję obywatelską za udział w demonstracji antypaństwowej w [...] rynku i przebywanie w areszcie Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w Wałbrzychu przez 5 dni;

- pełnienie z przyczyn politycznych zasadniczej służby wojskowej od 26 października 1974 r. do 25 marca 1975 r. w wyniku czego strona doznała uszkodzenia ciała i rozstroju nerwowego;

- inwigilowanie domu strony w 1976 r., po strajkach w R., w wyniku odmowy uczestniczenia w masówce potępiającej robotników z R.

Podstawą oceny zasadności wniosku strony w opisanym zakresie stanowiły przepisy art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Przechodząc na grunt przepisów wspomnianej ustawy należy wskazać, że ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej dla potrzeb realizacji przewidzianych w niej uprawnień wyróżnia dwie kategorie podmiotów. Pierwszą są działacze opozycji antykomunistycznej, czyli osoby, które w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej). Do wskazanego w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, okresu 12 miesięcy, z mocy wyraźnej decyzji ustawodawcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Natomiast drugą kategorię uprawnionych stanowią "osoby represjonowane z powodów politycznych". Definicję takiej osoby zawarto w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Przepis ten opisuje kilka rodzajów okoliczności, które przez ustawodawcę uznawane są za represje z powodów politycznych. Zatem wystąpienie którejkolwiek z nich uzasadnia nadanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.

I tak dla porządku przywołać trzeba brzmienie ww. zapisu, stanowiącego, że: osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Jak wynika z powołanych przepisów, nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Działając na podstawie przepisów prawa, organ administracji publicznej potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub status osoby represjonowanej z powodów politycznych tylko w przypadkach normowanych treścią art. 2 i 3 ustawy o działaczach

Zakreślając ramy prawne sprawy warto też odnotować, że w art. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej opisano tryb uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z zapisami ust. 1 ww. regulacji, ww. status potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy i stawianych w skardze zarzutów istotny jest również zapis art. 5 ust. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Stanowi on, że do wniosku osoby ubiegającej się o wskazany status winna ona dołączyć: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności.

Przywołane regulacje odnoszące się do trybu postępowania wyraźnie wskazują, że pomimo, iż gospodarzem postępowania jest właściwy organ administracji, to ciężar wykazania przesłanek opisanych w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej obciąża wnioskodawcę, co jest zabiegiem zrozumiałym i uzasadnionym. Nie oznacza to wyłączenia zasad postępowania wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, niemniej nie można oczekiwać, wobec przywołanej zasady dowodzenia, wskazanej w art. 5 ust. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, że na organ nałożono nieograniczony obowiązek poszukiwania faktów, czy dowodów, o których wiedzę może mieć przede wszystkim wnioskodawca. Twierdzenia te mają uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z wyrażaną tam tezą ustawodawca obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów nałożył na wnioskodawcę. Fakt ten nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jednakże ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 105/20, orzeczenie dostępne Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

W sprawie nie jest kwestionowane, że skarżący spełnił wymóg z art. 5 ust. 3 pkt 2 w/w ustawy, albowiem, co potwierdza analiza akt sprawy, skarżący przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 17 maja 2022 r., w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 w/w ustawy. Spór dotyczy tego, czy wnioskodawca przedstawił dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W ocenie Sądu, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prawidłowo stwierdził, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż skarżący prowadził działalność opozycyjną lub podlegał represjom w rozumieniu przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Nie budzi bowiem wątpliwości, że w świetle powołanego wcześniej art. 2 w/w ustawy, potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej może nastąpić wyłącznie po udowodnieniu, że zainteresowany prowadził łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W ocenie Sądu zgodzić się należy z organem prowadzącym postępowanie w sprawie, który analizując spełnienie tej przesłanki w odniesieniu do wnioskodawcy uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał temu organowi podstaw do potwierdzenia zainteresowanemu statusu takiego działacza z uwagi na brak dowodów potwierdzających spełnienie przesłanki z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zasadność zgłoszonego wniosku w tym zakresie skarżący motywował twierdzeniami o współpracy z K. (dalej także: K.) w latach 1977-1980, a nadto również, twierdzeniami o współpracy z "[...]" w latach 1982-1988. Zgodnie z wyjaśnieniami strony, w ramach współpracy z K., wnioskodawca najpierw przepisywał odręcznie, a następnie przedrukowywał na sitodruku, ulotki z K. i rozrzucał je w miejscach publicznych. Podczas współpracy z "[...]" z kolei przedrukowywał artykuły z "[...]" i drukował mapki obozów internowanych z feliotonu "[...]". Tymczasem, opisane przez stronę formy jej aktywności którą strona postrzega jako współpracę z K. oraz organizacją "[...]" nie spełniają kryteriów ustawowych uzasadniających przyznanie stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Współpraca, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej powinna opierać się na ścisłym współdziałaniu ze zorganizowaną strukturą, w szczególności na wykonywaniu powierzonych zadań, jednak przy braku przynależności do danej struktury, a także musi trwać co najmniej 12 miesięcy. Nie można za taką współpracę uznać samego przepisywania, czy przedrukowywania ulotek i ich rozprowadzania, względnie, przedrukowywania artykułów z "[...]" i drukowanie mapek obozów internowanych z felietonu "[...]", przy braku podania innych szczegółów, z których wynikałoby, że działanie to odbywało się w ramach ścisłego współdziałania z zorganizowaną strukturą.

Jeśli chodzi o deklarowaną przez wnioskodawcę współpracę z K. to poza wskazaniem na odręczne przepisywanie ulotek a następnie również ich przedrukowywanie na sitodruku (oraz pozostawianie w miejscach publicznych) skarżący nie przedstawił żadnych innych okoliczności współpracy z tą organizacją w taki sposób, który mógłby wskazywać na działalność opozycją prowadzoną w warunkach wymaganych normą z art. 2 ust. 1 ustawy. Jeśli zaś chodzi o deklarowaną współpracę z "[...]" podał, że ulotki i gazetki "[...]" otrzymywał "od pani bibliotekarki" z Wojewódzkiej Biblioteki w W. (obecnie Biblioteka "[...]") - E. K., działaczki "[...]", która w stanie wojennym udostępniała stronie te materiały. Jak jednocześnie zastrzegł, obecnie E. K. przebywa w hospicjum w W. i ze względu na jej stan zdrowia nawiązanie z nią kontaktu jest utrudnione. Poza wymienieniem E. K., skarżący nie podał żadnych innych nazwisk świadków, którzy mogliby mieć wiedzę na temat deklarowanej przez stronę współpracy z organizacją "[...]". Skarżący nie wskazał żadnego świadka który mógłby potwierdzić jego współpracę z K.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 683/21, że skoro postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wszczyna się co do zasady na wniosek osoby ubiegającej się o ten status, to ta osoba ma dołączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie oznaczonych przesłanek (por. wyroki NSA z 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20; z 14 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 645/20; z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2864/19). Oświadczenie strony jest jednym z dowodów w sprawie i podlega ocenie przez organ w ramach swobodnej oceny dowodów. W realiach kontrolowanej sprawy konstatacja organu, że skarżący nie udowodnił przesłanki z art 2 w/w ustawy nie przekraczała zatem granic swobodnej oceny dowodów. W ramach przeprowadzonego postępowania dowodowego organ nie pominął twierdzeń strony, niemniej, zasadnie ocenił, że podane przez stronę okoliczności nie stanowią aktywności, o jakiej mowa w tym przepisie, a w każdym razie, skarżący nie wykazał tego, by jego aktywność opierała się na ścisłym współdziałaniu ze zorganizowaną strukturą. Także w kontekście podanego przez stronę opisu znajomości z E. K. nie wynika, by skarżący poprzez kontakt z tym świadkiem działał we współpracy ze zorganizowaną strukturą, albowiem jak podał, ulotki i gazetki "[...]" otrzymywał od E. K., która była działaczką wspomnianej organizacji i w stanie wojennym udostępniała wnioskodawcy "te materiały".

Czego jednocześnie nie można pominąć, ocena organu w zakresie wykazania przez stronę przesłanek z art. 2 w/w ustawy nie ograniczała się jedynie do oceny treści wniosku i pism uzupełniających strony. Jak wynika bowiem z akt sprawy, w toku prowadzonego postępowania organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej oraz dokonał sprawdzenia wnioskodawcy w ogólnodostępnych źródłach (Encyklopedia Solidarności, Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej, Słownik "Niezależni dla Kultury 1976-1989"). Podjęte przez organ działania także nie wykazały spełnienia przez stronę przesłanki z art. 2 w/w ustawy. W szczególności, w wyniku kwerendy dotyczącej wnioskodawcy jaka została przeprowadzona (na wniosek organu) w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Sąd zgadza się również z wyprowadzonymi w zaskarżonej decyzji wnioskami organu odnośnie do niewykazania w postępowaniu przesłanek, które uzasadniałyby potwierdzenie stronie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Mając na uwadze okoliczności w związku z którymi strona ubiegała się o status osoby represjonowanej z powodów politycznych, w rachubę wchodziły przesłanki z art. 3 pkt. 1 lit. a) , art. 3 pkt 2 i art. 3 pkt 3 lit. b) w/w ustawy.

Odnośnie do powołanego przez stronę zdarzenia, jakim było jej aresztowanie w dniu [...] r przez Milicję Obywatelską za udział w demonstracji antypaństwowej w [...] rynku i przebywanie w areszcie Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w Wałbrzychu przez okres 5 dni odnotować trzeba, że w zaskarżonej decyzji organ przedstawił prawidłową wykładnię art. 3 pkt. 1 lit. a) i trafnie objaśnił, że podane przez stronę okoliczności aresztowania i pobytu w areszcie przez 5 kolejnych dni nie mogą zostać uznane za wypełniające normę z art. 3 pkt. 1 lit. a) ustawy. Trafnie argumentuje organ, że w przepisie art. 3 pkt. 1 lit. a) ustawy mowa jest o osadzeniu w więzieniu (innym miejscu odosobnienia), które to osadzenie musi być wynikiem działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Deklarowane przez stronę, jednorazowe wzięcie udziału w antypaństwowej manifestacji ulicznej, nie jest tym samym co przesłanka " działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce". Za poglądem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Go 134/22 wskazać należy, że działalność taka winna stanowić jedynie świadome i celowo podejmowane działania zmierzające do odzyskania przez Polskę suwerenności, niezawisłości, samostanowienia. Nie jest więc tak, że każdy przejaw nieposłuszeństwa, czy nawet oporu wobec ówczesnej władzy lub wyrażona wobec niej krytyka jest wystarczającą przesłanką do zakwalifikowania takich zachowań jako stanowiących działalność, o której mowa w art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W ocenie Sądu, nie można również nie zgodzić się z organem, który uznał, że w sprawie nie została wykazana przesłanka art. 3 pkt 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r., przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W sprawie bezspornym jest, że strona pełniła służbę wojskową w okresie od 26 października 1974 r. do 25 marca 1975 r., kiedy to została zwolniona w związku z chorobą wrzodową. Skarżący nie wykazał, by jego powołanie do wojska w tym czasie nastąpiło z przyczyn politycznych, związanych z działalnością strony na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Skarżący nie wykazał również faktu uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia związanego z tą służbą.

Trafnie również organ objaśnia w zaskarżonej decyzji, że wnioskodawca nie wykazał wystąpienia przesłanki z art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z tym przepisem, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia. Wnioskodawca w żaden sposób nie udowodnił, by w związku z udziałem w wystąpieniu wolnościowym był inwigilowany przez organy bezpieczeństwa państwa oraz by podjęto wobec niego bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jego szkodę przestępstwa lub wykroczenia. Same jedynie twierdzenia skarżącego odnośnie do faktu inwigilowania jego domu po strajkach w R. w 1976 r., w wyniku odmowy uczestniczenia w majówce potępiającej robotników z R., nie są wystarczające do wykazania tej przesłanki. Co ważne, w wyniku kwerendy dotyczącej wnioskodawcy jaka została przeprowadzona (na wniosek organu) w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Uzupełniająco należy dodać, że powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, by przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu.

Podsumowując, rolą organu orzekającego o przyznaniu (bądź nie) statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest przeprowadzenie postępowania i dokonanie oceny zgromadzonych dowodów według reguł określonych w k.p.a., a następnie wydanie decyzji zawierającej szczegółowe uzasadnienie zajętego przez organ stanowiska, zwłaszcza w przypadku decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku. Ustawodawca obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów nałożył na wnioskodawcę. Fakt ten nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jednakże ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że zaistniały w stosunku do niego przesłanki uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych. Zasadność wniosku skarżący opierał zasadniczo na własnych twierdzeniach oraz na oświadczeniu świadka R. W. Skarżący poza nazwiskiem E. K. oraz R. W. nie przedstawił żadnych innych świadków, którzy mogliby potwierdzić jego działalność opozycyjną, czy doznane represje w rozumieniu ustawy. Wskazał przy tym, że pierwsza z wymienionych osób przebywa w hospicjum i trudno się z nią skomunikować. Co do świadka R. W., to organ oceniając treść oświadczenia tego świadka nie negował jego prawdziwości. Uznał natomiast, że samo to oświadczenie nie odnosi się do faktu prowadzenia przez stronę działalności opozycyjnej, a jedynie potwierdza jej jednorazowy pobyt w areszcie po manifestacji ulicznej w W. Świadek znalazł się w tym samym czasie co skarżący w areszcie po zatrzymaniu go przez milicję podczas udziału w manifestacji ulicznej w związku z podwyżką cen. Innych dowodów wnioskodawca nie przedstawił.

Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że organ w ramach czynności podjętych z urzędu wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej w zakresie wystąpienia w przypadku strony przesłanek z art. 2 i 3 ustawy. Szef Urzędu wystąpił także do strony o wskazanie dowodów potwierdzających jej racje, informując o treści przepisów określających warunki uprawniające do uzyskania wnioskowanego statusu osoby represjonowanej z przyczyn politycznych. Tym samym nie zaistniały podstawy do przyjęcia, że w realiach rozpoznawanej sprawy działanie organu naruszało przepisy prawa procesowego, czy materialnego. Organ prowadzący postępowanie nie naruszył art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. oraz dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego. W ramach art. 80 k.p.a. ocenione zostało także w zaskarżonej decyzji oświadczenie świadka R. W. Sąd podziela zasadność argumentacji organu przedstawionej w odpowiedzi na skargę w ramach której organ wyjaśnił dlaczego odstąpił od przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka R. W.

Sąd, podobnie jak organ, nie neguje antypaństwowej postawy skarżącego w okresie, którego dotyczy wniosek, uznaje natomiast, że nie zostały wykazane przesłanki do potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Wbrew zarzutom podniesionym w skardze, zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadą nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. z powodu rażącego naruszenia prawa. Przywołane w skardze argumenty na poparcie tego zarzutu nie są uzasadnione. Powołanie w decyzji z dnia 21 marca 2023 r. przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. nie stanowi o rozpoznaniu sprawy w granicach innych aniżeli przyjęte w decyzji z dni 25 listopada 2022 r. Przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 127 § 3 k.p.a. dotyczą kompetencji orzekania przez Szefa Urzędu w ramach ponownego rozpoznania sprawy oraz kompetencji do wydania orzeczenia o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w ramach ponownego rozpoznania sprawy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 35 § 3 k.p.a. wskazać trzeba, że kwestia przekroczenia terminu załatwienia sprawy przez organ stanowi przesłankę zarzutu przewlekłości/bezczynności i wykracza poza granice sprawy, która została wyznaczona treścią wniosku strony.

Kierując się przestawioną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w całości, o czym orzekł jak w sentencji.