Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 138/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 86 par. 1, artr. 87 par. 2 w zw, z art. 73 par. 1-3 i art. 106 par. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 883/22 o odmowie przywrócenia B.K. terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 883/22 o odrzuceniu skargi B.K. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 12 października 2022 r. nr NRŚ-OR.7534.27.2019.MSz w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość wydzieloną w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek właścicieli postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić B.K. termin do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 883/22


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 20 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 883/22 (dalej postanowienie z 20 grudnia 2023 r.) odmówił B.K. (dalej skarżący) przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 3 października 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 883/22 (dalej postanowienie z 3 października 2023 r.) odrzucające skargę skarżącego na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z 12 października 2022 r. nr NRŚ-OR.7534. 27. 2019.MSz w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość wydzieloną w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek właścicieli. Skargę odrzucono z powodu niewykonania przez skarżącego wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia z 24 kwietnia 2023 r. II SA/Wr 883/22 do uzupełnienia wpisu od skargi o kwotę 1800 zł.

Sąd I instancji wskazał, że we wniosku z 6 listopada 2023 r. (wniesionym osobiście dnia 7 listopada 2023 r.) o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z 3 października 2023 r. skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Skarżący podkreślił niemożność odbioru w terminie przesyłki sądowej zawierającej wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia do uzupełnienia wpisu od skargi, ponieważ mieszka sam, a w okresie od 1 do 31 października 2023 r. przebywał w Centrum Rehabilitacji i Odnowy Biologicznej "GRYF" w Kołobrzegu (dalej Centrum Rehabilitacji), do którego skierowany został na leczenie ambulatoryjne. Do Wrocławia skarżący wrócił 1 listopada 2023 r. a 3 listopada 2023 r. udał się do placówki pocztowej celem odbioru awizowanych podczas jego nieobecności przesyłek i uzyskał informację o upływie terminu do odebrania przesyłki sądowej. Zdaniem Sądu I instancji ponieważ skarżący z leczenia powrócił 1 listopada 2023 r. należy przyjąć, że to tego dnia mógł udać się na pocztę celem informacji o niepodjętych przesyłkach. Przesyłka zawierająca postanowienie o odrzuceniu skargi została awizowana 11 października 2023 r. a więc fikcja jej doręczenia przypadała na 25 października 2023 r. a siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia upływał 1 listopada 2023 r. W konsekwencji w dniu powrotu skarżącego z leczenia ambulatoryjnego termin na złożenie środka zaskarżenia na wspomniane postanowienie odrzucające skargę był jeszcze otwarty. Skarżący mógł więc, mając świadomość toczącego się postępowania administracyjnego i należycie dbając o swoje interesy, niezwłocznie udać się do siedziby operatora pocztowego celem uzyskania informacji o ewentualnych przesyłkach, których z powodu nieobecności nie mógł odebrać. Uzyskując tę informację mógłby dochować terminu do wniesienia tego zażalenia. W ocenie Sądu I instancji w przedstawionych okolicznościach sprawy wina w uchybieniu terminu spoczywa wyłącznie na skarżącym. Z nadesłanego przez skarżącego wydruku z Przeglądarki Skierowań na Leczenie Uzdrowiskowe, skierowanie wydano 6 grudnia 2021 r. Skarżący od prawie dwu lat znał termin w jakim leczenie odbędzie się i miał świadomość tego, że w okresie miesiąca będzie przebywać poza miejscem zamieszkania. Wiedząc o tym i zdając sobie sprawę z toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący mógł podjąć odpowiednie kroki celem zabezpieczenia swych interesów, np. przez posłużenie się osobą trzecią i upoważnienie jej do odbioru przesyłek z placówki pocztowej. Skarżący mógł również przed swoim wyjazdem poinformować Sąd o planowanych terminach swej nieobecności. Leczenie ambulatoryjne, które odbywał nie było okolicznością nagłą, pozbawiającą skarżącego całkowicie możliwości działania lub uprzedniego zabezpieczenia swych interesów, o które winien należycie zadbać mając świadomość ich wagi. W ocenie Sądu I instancji lekka postać niedbalstwa w trosce o swoje sprawy stoi na przeszkodzie do przywrócenia terminu do złożenia zażalenia (k. 43, 66-68, 72-74, 94-99, 114-118 akt sądowych).

Skarżący złożył zażalenie na postanowienie z 20 grudnia 2023 r. (omyłkowo wskazując "postanowienie z 12 października 2022 r." (k. 136 akt sądowych). Podkreślił, że przesłana na jego adres przesyłka sądowa zawierająca odpis postanowienia o odrzuceniu skargi z 3 października 2023 r. była awizowana w dniu 11 października 2023 r. a zatem najpóźniej 25 października 2023 r. przesyłka ta winna być odebrana na poczcie, co dałoby skarżącemu możliwość zapoznania się z jej treścią i ewentualnie skorzystanie z przysługującej mu możliwości zaskarżenia w przewidzianym prawem terminie postanowienia o odrzuceniu skargi. W okresie od 1 października do 31 października 2023 r. skarżący przebywał na leczeniu sanatoryjnym w Centrum Rehabilitacji w Kołobrzegu, gdzie został skierowany przez NFZ (kserokopia informacji NFZ z 28 kwietnia 2023 r., k. 138-139 akt sądowych) i nie miał możliwości odebrania tej przesyłki sądowej przed 25 października 2023 r. W konsekwencji dało to Sądowi I instancji możliwość przyjęcia fikcji doręczenia. Na podstawie dotychczasowych doświadczeń co do szybkości postępowania w tej sprawie nie podejrzewał, że zaledwie 3 dni po wpływie do Sądu I instancji jego pisma z "29" [winno być "28" - uw. NSA; k. 69-70 akt sądowych] września 2023 r., stanowiącego reakcję na niezasadne według skarżącego wezwanie go do uzupełnienia wpisu sądowego, Sąd odrzuci skargę, gdy skarżący bardziej oczekiwał informacji o terminie posiedzenia Sądu w sprawie. Skarżący podkreślił, że w niniejszej sprawie było to kolejne skierowane do Sądu i instancji pismo wskazujące, że właściwy wpis stały od złożonej skargi z 18 listopada 2022 r. wynosi 200 zł (k. 12, 17, 18, 36, 69 akt sądowych). Skarżący po powrocie z leczenia 1 listopada 2023 r., w następnym dniu - 2 listopada 2023 r. - zapoznał się z zawartością skrzynki pocztowej. Z uwagi na to, że 2 listopada 2023 r. poczta w rejonie została zamknięta o godz. 17, dopiero 3 listopada 2023 r. skarżący miał możliwość odbioru awizowanych przesyłek i uzyskania informacji o zwrocie do nadawcy awizowanej przesyłki sądowej. Następnie udał się do Sądu I instancji w celu zapoznania się z treścią zwróconej korespondencji a wobec niezawinionego terminu na złożenie zażalenia od postanowienia z 3 października 2023 r. o odrzuceniu skargi, wniósł o przywrócenie tego terminu, składając jednocześnie stosowne zażalenie.

W ocenie skarżącego postanowienie Sądu z 20 grudnia 2023 r. odmawiające przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z 3 października 2023 r. o odrzuceniu skargi budzi poważne wątpliwości zważywszy na argumentację którą kierował się Sąd I instancji podejmując to rozstrzygnięcie. Uzasadniając odmowę przywrócenia uchybionego terminu Sąd i instancji stwierdził, że skoro skarżący 1 listopada 2023 r. wrócił do Wrocławia to dbając o swoje interesy winien niezwłocznie, a więc w tym samym dniu, który był ostatnim otwartym dniem na złożenie środka zaskarżenia, udać się do siedziby operatora pocztowego celem uzyskania informacji o niepodjętych przesyłkach. Wówczas miałby możliwość zapoznania się z treścią postanowienia o odrzuceniu skargi, jak również dochowania terminu do wniesienia na nie zażalenia. Niesłuszne jest w jego ocenie zaprezentowane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia z 20 grudnia 2023 r. stanowisko Sądu I instancji o niepodjęciu przez skarżącego odpowiednich kroków w celu zabezpieczenia swoich interesów w sytuacji gdy skarżący od dwu lat znał termin leczenia i miał świadomość, że w okresie miesiąca będzie przebywał poza miejscem zamieszkania - co wynika z wydruku z Przeglądarki Skierowań na Leczenie Uzdrowiskowe. Zdaniem skarżącego, nie kwestionując prawa Sądu I instancji do formułowania tego rodzaju twierdzeń, nie sposób uznać ich za trafne biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy. Przede wszystkim 1 listopada 2023 r. był dniem ustawowo wolnym od pracy co oznacza, że w tym dniu bezcelowa byłaby wizyta skarżącego w siedzibie operatora pocztowego, choć zdaniem Sądu I instancji była możliwa i niezbędna dla uchylenia się od negatywnych skutków prawnych upływu terminu do złożenia zażalenia. Błędnie Sąd I instancji stwierdził, że od blisko dwu lat znany był skarżącemu termin w jakim będzie odbywało się leczenie, co wynika z dołączonego do wniosku o przywrócenie uchybionego terminu wydruku z Przeglądarki Skierowań na Leczenie Uzdrowiskowe. W ocenie skarżącego bardziej wnikliwa analiza tego dokumentu nie daje podstaw do twierdzenia, że skierowanie wydano 6 grudnia 2021 r. co oznaczałoby, że skarżący od dwu lat znał termin leczenia i miał świadomość, że w okresie miesiąca będzie przebywał poza miejscem zamieszkania. Skierowanie na leczenie określające termin leczenia nosi datę 28 kwietnia 2023 r. i dopiero od momentu jego otrzymania, w maju 2023 r., skarżący znał termin leczenia. Data 6 grudnia 2021 r. to jedynie data przesłanego do NFZ wniosku skarżącego o skierowanie na leczenie sanatoryjne. Skarżący zwrócił się o uznanie, że istniały uzasadnione okoliczności dla uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 3 października 2023 r. Pozytywne rozstrzygnięcie umożliwi skarżącemu skuteczne korzystanie z praw procesowych przysługujących stronie postępowania przewidzianych stosownymi przepisami, licząc na merytoryczne rozstrzygniecie sprawy opisanej w przedłożonej Sądowi I instancji skardze. Skarżący ma wrażenie, o czym świadczą liczne i niekonsekwentne (żądanie różnych kwot opłat sądowych) zabiegi proceduralne Sądu I instancji, że celem Sądu nie jest wola merytorycznego rozpatrzenia skargi ale szukanie możliwości jej odrzucenia ze względów proceduralnych czemu ostatecznie dał wyraz w postanowieniu z 3 października 2023 r. (k. 1v pkt XII, 9-10v, 18, 20, 22-22v, 27, 36, 39-40, 47-48, 72, 87, 99, 114-118, 136-139 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2023 r. poz.1634, zm. 1705, dalej ppsa). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 ppsa). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa).

Niesporne jest, że skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu w przepisanym terminie i załączył doń zażalenie. Istotą sporu jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu.

Niespornym jest, że od 1 października do 31 października 2023 r. skarżący, mieszkający na stałe we Wrocławiu, przebywał na leczeniu ambulatoryjnym w Centrum Rehabilitacji i Odnowy Biologicznej "GRYF" w Kołobrzegu. Z powodu nieobecności w miejscu zamieszkania nie podjął w terminie przesyłki sądowej zawierającej odpis postanowienia z 3 października 2023 r. o odrzuceniu wniesionej w sprawie skargi wraz z pouczeniem o terminie i sposobie jego zaskarżenia. Przesyłka ta została nadana na adres zamieszkania skarżącego i po dwukrotnej awizacji uznana za doręczoną dnia 25 października 2023 r. w trybie doręczenia zastępczego (art. 73 § 1-4 ppsa). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-68, art. 69 § 1 oraz art. 70-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe [...], dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2 (art. 73 § 1 ppsa). Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej [...] w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń [...] (art. 73 § 2 ppsa). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej [...] (art. 73 § 3 ppsa).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie utrwalony jest pogląd, że by można mówić o właściwej realizacji gwarancji ustawowych, procedura doręczania zastępczego musi zostać wyczerpana w sposób ścisły. Strona miała możliwość odbioru przesyłki, ale z niej nie skorzystała (M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 575-576, 578-580, nb 1, 7).

Przewidziane w art. 139 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego zawiadomienie dla adresata o pozostawieniu przesyłki sporządza doręczający, wskazując w nim placówkę pocztową operatora [...], z którego przesyłkę należy odebrać w ciągu siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia. Doręczający pozostawia zawiadomienie w drzwiach mieszkania adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej (§ 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 819, zm. z 2022 r. poz. 2350, dalej rozporządzenie). Po pozostawieniu zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki we właściwej placówce pocztowej operatora [...] doręczający: 1) dokonuje adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na stronie adresowej niedoręczonej przesyłki i składa swój podpis; 2) oddaje przesyłkę niezwłocznie do właściwej placówki pocztowej operatora [...] (§ 7 ust. 1 rozporządzenia). Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki brak daty i podpisu doręczającego; jest data "26.10 2023" przy pieczęci "ZWROT nie podjęto w terminie"; brak podpisu pracownika poczty, który tę datę odnotował (k. 86-86v akt sądowych). Wobec braku daty i podpisu doręczyciela, przy pierwszej próbie dokonania doręczenia (art. 73 § 1 ppsa), Sąd I instancji nietrafnie przyjął, że spełnione zostały w sposób ścisły wszystkie wymogi doręczenia zastępczego. Już z tego powodu zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu.

Nawet przy założeniu, że do skutecznego doręczenia zastępczego doszło (co z przyczyn wyżej podniesionych nie miało miejsca), trafnie skarżący podnosi, że nie można zgodzić się ze wskazaniem dnia upływu terminu na złożenie zażalenia od powyższego postanowienia. Sąd i instancji wskazał, że termin upłynął 1 listopada 2023 r., w sytuacji gdy dzień ten jest ustawowo wolny od pracy. Wobec tego w myśl art. 83 § 2 ppsa ostatni dzień terminu na złożenie zażalenia na postanowienie z 3 października 2023 r. przypadał na 2 listopada 2023 r. Jednocześnie z powodu tego, że dzień 1 listopada 2023 r. był dniem wolnym od pracy nie znajduje potwierdzenia stanowisko Sądu I instancji, o tym, że skarżący dnia 1 listopada 2023 r. winien był udać się do placówki pocztowej (Wrocław 26) w celu sprawdzenia korespondencji, która wpłynęła podczas jego nieobecności w miejscu stałego zamieszkania. Sąd nie wskazuje, że placówka pocztowa Wrocław 26 jest placówką czynną całodobowo w dni ustawowe wolne od pracy. Do faktów powszechnie znanych należy to, że nawet w dużych miastach, wyznaczona placówka całodobowa, pracująca w tym rytmie przez dziesiątki lat, od kilku lat (w tym w 2023 r.) w dni ustawowo wolne od pracy, będące świętami (Boże Narodzenie, Wielkanoc, Wszystkich Świętych; Nowy Rok) pracują w trybie dyżurów i tylko w wyznaczonych godzinach (art. 106 § 4 ppsa).

Wbrew stanowisku Sądu I instancji, przyznać należy rację skarżącemu, że z przedłożonego przez niego do akt sprawy wydruku z przeglądarki Skierowań na Leczenie Uzdrowiskowe nie wynika, że skarżący od blisko dwu lat znał termin leczenia. Do faktów powszechnie znanych należy to, że od wystawienia skierowania przez lekarza na uzdrowiskowe leczenie ambulatoryjne do dnia realizacji tego skierowania czas oczekiwania jest bardzo długi a konkretny termin tego leczenia nie jest znany w dacie wystawienia skierowania lekarskiego. Termin ten skarżący poznał dopiero z informacji zawartej w piśmie NFZ z 28 kwietnia 2023 r. (k. 99, 138-139 akt sądowych). Skarżący w dacie wezwania miału kończone 71 lat; zamieszkuje samotnie, w związku z czym zasadnym jest uznanie, że nie miał możliwości posłużenia się osobą trzecią i upoważnienia jej do odbioru przesyłek z placówki pocztowej - co w odmiennej sytuacji prawdopodobnie by uczynił. Odbiór przesyłek sądowych jest obwarowany szczególnym rygorem a pełnomocnictwa pocztowego nie zastępuje nawet pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego (art. 106 § 4 ppsa).

Mając na uwadze zasady doświadczenia życiowego, trudno jest zarzucić ponad 71 - letniemu skarżącemu, będącemu w niedyspozycji zdrowotnej z powodu której udał się na leczenie uzdrowiskowe, że po długotrwałej, uciążliwej kilkusetkilometrowej podróży powrotnej do domu w dniu Wszystkich Świętych, po którym przypada Dzień Zaduszny, do placówki pocztowej udał się dopiero 3 listopada 2023 r. Okoliczności sprawy bezsprzecznie wskazują, że nie można zarzucić skarżącemu braku dbałości o swoje sprawy nawet w lekkim stopniu niedbalstwa. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należy przyjąć, że skarżący dostatecznie uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ppsa) .

Skarżący w piśmie z 28 września 2023 r. stanowiącym reakcję na wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia z 24 kwietnia 2023 r. II SA/Wr 883/22 do uzupełnienia wpisu od skargi podał, że żądanie od niego uzupełnienia wpisu od skargi jest pozbawione podstawy prawnej, na co wskazywał już we wcześniejszych pismach z 23 marca 2023 r. i 20 maja 2023 r., podnosząc, że uiścił bez wezwania wpis od skargi we właściwej kwocie 200 zł (dwa razy po 100 zł; k. 12 i k. 17 akt sądowych). Choć skarżący nie powołał się na uchwałę siedmiu sędziów NSA z 20.5.2010 r. I OPS 14/09, ONSAiWSA 2010/4/55), to wydaje się, że do tej argumentacji się odwołuje. Pismo skarżącego z 28 września 2023 r. pozostało bez odpowiedzi a postanowieniem z 3 października 2023 r. Sąd I instancji odrzucił skargę i zwrócił skarżącemu uiszczony wpis w kwocie 200 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2, art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.