Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1768/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 39
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1768/22 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 września 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Renata Czeluśniak, Sędziowie: WSA Ewa Michna, Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.), , Protokolant: Starszy Referent Monika Kostecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2023 r., sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 września 2022 r., znak SKO.PS/4110/604/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 września 2022 r., znak SKO.PS/4110/604/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia 3 sierpnia 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania A. B. (dalej: "skarżący") zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów pobytu w hostelu A. w K. w kwocie 1550 zł za miesiąc lipiec. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 2, art. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 39, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, dalej: "u.p.s.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 8 lipca 2022 r. skarżący zwrócił się do Gminno-Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w imieniu własnym i J. K. o przyznanie zwrotu poniesionych kosztów zakwaterowania w hostelu A. w K. w kwocie 1550 zł. Do wniosku dołączył fakturę VAT z dnia 3 lipca 2022 r. Skarżący podniósł, że nie ma możliwości bezpiecznego mieszkania w lokalu przy ulicy A., co wprost wynika z treści wywiadu środowiskowego z dnia 24 maja 2022 r.

Z protokołu ze spotkania z rodziną z dnia 11 lipca 2022 r., w którym uczestniczył skarżący, J. K. oraz dwóch pracowników socjalnych wynika, że skarżący nie zgodził się na wykorzystanie jednego arkusza wywiadu w odniesieniu do niego oraz J. K., prowadzą oni bowiem odrębne gospodarstwa domowe, a świadczy o tym m. in. inne nazwisko skarżącego i J. K. Ponadto, wyłącznie pomagają sobie wzajemnie od 11 lat, nie prowadząc wspólnego gospodarstwa domowego. W protokole odnotowano, że jest to już trzecia próba przeprowadzenia wywiadu ze skarżącym, skarżący odmówił podpisania tak sporządzonego wywiadu. Zarzucił pracownikom socjalnym brak informowania skarżącego o godzinie i dacie wywiadu.

W oświadczeniu z dnia 11 lipca 2022 r. skarżący wskazał, że pracownik socjalny odmówił przeprowadzenia osobnego wywiadu dla skarżącego i J. K., uznając iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący nie zgodził się z tymi twierdzeniami i odmówił przeprowadzenia wywiadu na wspólnym kwestionariuszu. W ocenie skarżącego stanowisko osoby przeprowadzającej wywiad jest nakierowane na celowe pozbawienie skarżącego środków z pomocy społecznej.

Pismem z dnia 20 lipca 2022 r. skarżący został zawiadomiony o zakończeniu postępowania w sprawie. Organ poinformował skarżącego, że nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego z powodu braku zgody skarżącego na jego przeprowadzenie, daje podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Nadto organ wskazał, że z okoliczności sprawy wynika, że skarżący posiada nieujawnione źródło dochodów, a nadto, że ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy zgodnie z art. 80 k.p.a., odbywa się na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie, a nie wyłącznie w oparciu o oświadczenia strony. Organ poinformował skarżącego, że ma prawo wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz ma prawo zgłaszania żądań.

Decyzją z dnia 3 sierpnia 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy W. odmówił przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów pobytu w hostelu A. w kwocie 1550 zł za miesiąc lipiec 2022 r. Organ wskazał, że skarżący został poinformowany przez pracowników socjalnych, że w ich ocenie prowadzi on wspólne gospodarstwo z J. K., skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu i odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ wskazał, że 30 czerwca 2022 r. próbowano przeprowadzić wywiad środowiskowy ze skarżącym, ale pracownicy socjalni go nie zastali, następnie w dniu 11 lipca 2022 r. skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu. W ocenie Burmistrza Gminy i Miasta W. z całokształtu okoliczności sprawy, w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K. Zdaniem organu pozostają oni w związku faktycznym, stale od wielu lat codziennie wspólnie mieszkają, współdziałają dla lepszego zaspokojenia potrzeb bytowych, mieszkaniowych oraz żywnościowych. Organ wskazał również, że brak współpracy skarżącego z organami pomocy społecznej stanowi zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s., podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Skarżący odmawiając przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, uniemożliwił przeprowadzenie kluczowego w sprawach z zakresu pomocy społecznej dowodu, a w rezultacie odmówił współpracy z organami pomocy społecznej. Organ zwrócił uwagę, że wywiad ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją wnioskodawcy, a brak jego przeprowadzenia uniemożliwia ustalenie okoliczności faktycznych sprawy. W ocenie organu skarżący opłaca gotówką pobyty w hostelu A., równocześnie partycypuje we wszystkich kosztach lokalu przy ulicy A., istnieje zatem dysproporcja pomiędzy udokumentowaną przez skarżącego wysokością dochodów, a rzeczywistą sytuacją majątkową strony. Organ przyjął, że potrzeba mieszkaniowa skarżącego jest zaspokojona przez mieszkanie w lokalu przy ulicy A. W ocenie organu, skoro skarżący zaciąga pożyczki na sfinansowanie pobytu w hostelu od października 2021 r., to należy przyjąć, iż w tym czasie posiadał środki na spłatę zaciągniętych zobowiązań. Organ podniósł, że łączny dochód wykazany przez skarżącego wyniósł 1125, 50 zł, a wydatki skarżącego na cele mieszkaniowe obejmują kwotę 998,86 zł. Skarżący podnosi, że zapożycza się celem pokrywania wydatków, jednakże nie chce ujawnić od kogo uzyskuje pożyczki. Zdaniem organu w sprawie zachodzi dysproporcja pomiędzy deklarowaną przez stronę wysokością dochodów, a rzeczywistą sytuacją majątkową strony, o której mowa w art. 12 u.p.s. W ocenie organu pobyt w hostelu nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej skarżącego, ponieważ zebrane w sprawie dowody nie potwierdzają, aby lokal przy ulicy A. w W. nie nadawał się do zamieszkania.

W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił:

- błędne określenie numeru zaskarżonej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. utrzymanej w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie;

- art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy, tj. brak wyjaśnienia zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych;

- zaniechanie zastosowania art. 304 k.p.k. poprzez brak zawiadomienia przez organ o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w związku z podejrzeniem, że skarżący poświadcza nieprawdę;

- naruszenie art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia zasadności przesłanek wydanej decyzji;

- naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy- poprzez brak zapoznania się z wskazanymi, lecz niezabezpieczonymi dowodami;

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji polegający na przyjęciu, że wyjaśnienia zawarte w zaskarżonej decyzji są prawidłowe i poparte dowodami.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o natychmiastowe zastosowanie art. 304 k.p.k., wydanie decyzji zabezpieczającej środki finansowe i wszelkie prawa wynikające z u.p.s., w tym prawo do ubezpieczenia które skarżący utracił w dniu 19 lipca 2022 r., uchylenie decyzji, zabezpieczenie dowodów, a także wydanych zaświadczeń MGOPS w W., zwrócenie się do Wojewody Małopolskiego i Prezesa Rady Ministrów o przeprowadzenie kontroli MGOPS. Zawiadomienie Prokuratora, Wojewody Małopolskiego i Prezesa RM.

Decyzją z dnia 22 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. Organ wskazał, że przedmiotem postępowania było przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów noclegów. Organ zwrócił uwagę, że decyzja wydawana w oparciu o art. 39 u.p.s. jest decyzją uznaniową. W ocenie Kolegium okoliczność wskazania kwoty 1550 zł (zamiast 775) nie stanowi o wadliwości decyzji, ponieważ przyczyną odmowy nie była okoliczność, że kwota jest zbyt wysoka lecz inne okoliczności. Organ II instancji podzielił stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego powinna być traktowana jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W ocenie SKO w Krakowie nie sposób przyjąć, że skarżący miał prawo odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z powołaniem się na twierdzenie pracownika socjalnego, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K. Organ podniósł, że z urzędu posiada wiedzę na temat okoliczności istotnych dla oceny, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K. Mieszkają razem od 11 lat, wspólnie wynajmują pokój w hostelu, współdziałają dla lepszego zaspokojenia potrzeb bytowych, wspólnie korzystają z mieszkania i znajdujących się w nim urządzeń domowych, wspólnie pokrywają opłaty i reprezentują się wzajemnie przed organami oraz osobami trzecimi – odpowiada to zawartej w art. 6 pkt 14 u.p.s. definicji rodziny. Kolegium podkreśliło, że organ w sposób logiczny i wyczerpujący wyjaśnił, że uprzednie traktowanie skarżącego jako osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe, było błędem. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie organ wykazał, że skarżący posiada środki na samodzielne zaspokojenie swoich niezbędnych potrzeb bytowych, równocześnie mając zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że pokrycie kosztów pobytu w hostelu A. nie stanowi niezbędnej potrzeby skarżącego. Posiada bowiem zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, ma swobodny dostęp do lokalu w W. przy ulicy A. W toku postępowania nie zostało potwierdzone stanowisko skarżącego o trudnych, zagrażających zdrowiu warunkach w mieszkaniu komunalnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie zwróciło również uwagę na okoliczność, że pomiędzy deklarowanym przez skarżącego dochodem a jego możliwościami majątkowymi zachodzi istotna dysproporcja. Organ wskazał, że pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła dochodu dla osób z niej korzystających i nie służy spełnianiu wszystkich oczekiwań osób o nią wnioskujących. Kolegium podkreśliło, że ocena legalności decyzji uznaniowej obejmuje przede wszystkim ocenę, czy organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym i czy dokonał wszechstronnej oceny tego materiału dowodowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:

- naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy:

– art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych;

- zaniechanie zastosowania art. 304 k.p.k. i złożenia zawiadomienia o przestępstwie oraz zaniechanie zabezpieczenia wszystkich wskazanych dowodów w złożonym odwołaniu z dnia 3 sierpnia 2022 r. do sprawy, mimo obowiązku wynikającego z art. 304 k.p.k.;

- naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy- art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącemu przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania;

- naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez brak zapoznania się ze wskazanymi, lecz niezabezpieczonymi dowodami, co spowodowało wydanie decyzji bezpodstawnej i bez dowodów, tym samym doprowadziło do niedopełnienia obowiązków przez pracowników Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, które nie zabezpieczyło dowodów;

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę do wydania decyzji a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na tym, że organ II instancji oparł swoją decyzję bez właściwego zbadania akt skarżącego i wskazanych dowodów, opierając swoją decyzję jedynie na tym, co zostało wskazane w decyzji MGOPS w W. z dnia 3 sierpnia 2022 r.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie z nakazem dokładnego zebrania akt i wskazanych dowodów, nakazanie SKO zastosowania art. 304 k.p.k., przeprowadzenie szczegółowej kontroli SKO w Krakowie z uwagi na zaniedbania do jakich doszło przed wydaniem decyzji, przyznanie skarżącemu pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata Ł. W., zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 28 września 2023 r. skarżący podniósł, że w wywiadzie środowiskowym nie znalazły się żadne adnotacje dotyczące stanu lokalu, podczas gdy takie uwagi znalazły się w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym z J. K. tego samego dnia, przez tego samego pracownika socjalnego. Skarżący nie zgodził się ponadto z ustaleniami organów dotyczącymi wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego z J. K. Skarżący przedłożył do akt następujące dokumenty wnosząc o przeprowadzenie dowodu na okoliczność ich treści: zaświadczenie lekarskie z dnia 5 września 2023 r., pismo z MOPS w W., kartę informacyjną leczenia szpitalnego, zaświadczenie lekarskie, pismo z PINB w W. z dnia 24 października 2022 r., pismo skarżącego z dnia 3 października 2022 r., adnotację urzędową z dnia 23 września 2021 r., protokół z przyjęcia ustnej skargi, pismo z PPIS w W. z dnia 23 lipca 2019 r., opinię mykologiczną z października 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 39 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być w szczególności przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Art. 8 ust. 1 u.p.s. stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Decyzja wydawana na podstawie art. 39 u.p.s. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14).

W toku postępowania o przyznanie zasiłku celowego organ powinien zatem ustalić, czy wnioskodawca spełnia kryterium majątkowe przyznania pomocy, czy wnosi o zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Konieczne jest również ustalenie, czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej, jakie są możliwości finansowe OPS oraz potrzeby innych osób wnioskujących o udzielenie świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz pomoc ta ma stanowić wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Dlatego też, rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i możliwości finansowe organu. Winien on uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres pomocy udzielonej mu ze środków publicznych. Treść art. 39 ust. 1 u.p.s., mówiąca, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy wyraźnie wskazuje, iż decyzja w powyższym zakresie zapada w ramach uznania administracyjnego. Wskazuje na to wyraźnie zwrot "może" odnoszący się do uprawnienia organu administracji" (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1377/31).

W niniejszej sprawie podstawę odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego stanowiły dwie okoliczności – odmowa przez skarżącego sporządzenia wywiadu środowiskowego oraz ustalenie przez organ, że wynajęcie pokoju w hostelu nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego. Sąd podkreśla, że kontrola decyzji uznaniowych przez Sąd jest ograniczona, nie może obejmować wyboru dokonanego przez organ, ale obejmuje ocenę, czy organ dokonał w sprawie istotnych ustaleń faktycznych w oparciu o całokształt materiału dowodowego oraz czy rozstrzygnięcie zostało podjęte zgodnie z przepisami k.p.a.

Na wstępie należy wskazać, że w przypadku osób, które w sposób systematyczny korzystają z pomocy społecznej, nie jest konieczne przeprowadzanie wywiadu środowiskowego w celu rozpoznania każdego wniosku o pomoc. Zgodnie nowiem z art. 107 ust. 4 u.p.s., w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy.

Sąd podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 marca 2023 r., III SA/Kr 1211/22), że "dokonanie jedynie wykładni językowej powołanego przepisu art. 107 ust. 4 zd. 1 u.p.s. prowadziłoby do wniosku, że każdorazowo po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ ma obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zakładając jednak domniemanie racjonalności prawodawcy oraz cel tego przepisu - zapoznanie się przez organ z aktualną sytuacją życiową wnioskodawcy, należy przyjąć, iż wolą ustawodawcy było - o czym świadczy treść zdania drugiego art. 107 ust. 4 ustawy - by wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową, kolejną aktualizacją wywiadu. O niecelowości przeprowadzania wywiadu środowiskowego przy okazji każdego odrębnego wniosku w tym zakresie, jeżeli pochodzi on od tej samej osoby, przesądza rezultat wykładni funkcjonalnej. Przeprowadzanie wywiadu co kilka, czy kilkanaście dni, tylko dlatego, że złożone zostały "kolejne" wnioski byłoby nieefektywne nie tylko dla pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej, jako przysparzające znacznie większą ilość obowiązków, lecz także niezrozumiałe dla wnioskodawców, którzy w ten sposób obligowani byliby do potwierdzania przekazanych już organowi administracji informacji oraz dowodów. Taka wykładnia przepisów ustawy prowadziłaby więc do trudnych do zaakceptowania konsekwencji z punktu widzenia osoby wnioskującej o przyznanie pomocy, od której wymagana byłaby aktywność podczas przeprowadzanych niekiedy parokrotnie w ciągu tego samego miesiąca aktualizacji wywiadu".

Sądowi jest znany z urzędu fakt, że w sprawie skarżącego został sporządzony wywiad środowiskowy w dniu 24 maja 2022 r., a zatem organ dysponował danymi pozwalającymi na ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. W ocenie Sądu sam fakt odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez skarżącego, w sytuacji gdy był on sporządzony niecałe dwa miesiące przed złożeniem wniosku, a równocześnie brak było podstaw do twierdzenia, że nastąpiły zmiany w sytuacji życiowej skarżącego, nie może stanowić samoistnej podstawy odmowy przyznania świadczenia.

Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, że w wywiadzie środowiskowym jest miejsce na uwagi i obserwacje przeprowadzającego wywiad pracownika socjalnego. Należy wskazać, że część "C" kwestionariusza zawiera diagnozę sytuacji osoby lub rodziny oraz wnioski pracownika socjalnego. Rozporządzenie ministra rodziny i polityki społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 poz. 893, dalej: rozporządzenie) w § 4 stanowi, że "1. Pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy 2. W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy." Dodać należy, że ta część podpisywana jest wyłącznie przez pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy. Nie ma natomiast potrzeby złożenia podpisu przez wnioskodawcę. Ponadto brak jest regulacji, które nakazywałyby sporządzenie wniosków w części C w obecności wnioskodawcy podczas odbywającego się w ramach wywiadu spotkania.

Skoro, skarżący kwestionuje ustalenia organu w zakresie prowadzenia wspólnego gospodarstwa z J. K. i z tej przyczyny odmawia przeprowadzenia wywiadu - organ może sporządzić wywiad środowiskowy z samym skarżącym, w uwagach wskazując swoją ocenę sytuacji, w tym w szczególności, że w ocenie pracownika skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K. Co więcej, kwestie prowadzenia jednoosobowego bądź wspólnego gospodarstwa należą do sfery ustaleń faktycznych i powinny być dokonane przez organ w oparciu o całokształt materiału dowodowego.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie zostały poprzedzone wszechstronną oceną okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu decyzji organy wskazały, że skarżący posiada zaspokojoną potrzebę mieszkaniową, a zatem niezasadne jest ponoszenie wydatków na hostel. Organy podniosły, że w toku postępowania nie zostało wykazane, aby lokal przy ulicy A. w W. nie nadawał się do zamieszkiwania. Tymczasem, skarżący w toku postępowania administracyjnego oraz sądowego podnosił, że organy dysponują dokumentami potwierdzającymi istnienie pleśni w lokalu, a nadto konsekwentnie twierdził, że nie może przebywać na stałe w lokalu ze względu na pleśń oraz nieprzyjemny zapach wydobywający się spod paneli (tak m. in. pismo skarżącego z dnia 28 czerwca 2022 r., k. 98 akt administracyjnych). Dokonując sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że w aktach administracyjnych nie ma żadnej dokumentacji dotyczącej stanu mieszkania przy ulicy A. w W. Ani organ I, ani II instancji nie odniosły się do niej w uzasadnieniach decyzji.

W tym zakresie zaskarżone decyzje nie poddają się kontroli Sądu, ponieważ Sąd nie ma możliwości zweryfikowania zawartych zarówno w decyzji organu I instancji, jak i II instancji twierdzeń, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, iż stan techniczny lokalu uniemożliwia zamieszkiwanie w nim. W rezultacie, Sąd nie ma możliwości weryfikacji twierdzenia, że opłata za hostel nie stanowi zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego.

Mając na względzie powyższe należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., który mógł mieć wpływ na wynik sprawy – organ nie dokonał wszechstronnych ustaleń dotyczących jednej z kluczowych dla sprawy okoliczności - ustalenia, czy lokal przy ulicy A. ze względu na swój stan techniczny nadaje się do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącego, w oparciu o całokształt dokumentów będących w dyspozycji organu.

W rezultacie, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, ze względu na brak dokonania przez organy kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych w oparciu o całokształt dowodów będących w dyspozycji organu, a także znanych organowi z innych toczących się z wniosku skarżącego postępowań.

Odnosząc się do pozostałych podniesionych w skardze zarzutów, Sąd wskazuje, że zasadnie przyjęto w zaskarżonych decyzjach, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ma służyć przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie ma natomiast stanowić stałego źródła utrzymania osób o nią wnioskujących (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2023 r., I OSK 1106/22). Zasadnie organy, dokonując oceny możliwości przyznania skarżącemu pomocy społecznej, wzięły pod uwagę możliwości finansowe organu, dotychczasową pomoc przyznaną skarżącemu oraz potrzeby innych osób wnioskujących o tę pomoc.

Sąd podkreśla również, że w świetle przepisów u.p.s., skarżący jest zobowiązany do współpracy z organem pomocowym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wynika to w szczególności z treści art. 4 u.p.s., art. 11 ust. 2 u.p.s. oraz art. 12 u.p.s. Art. 4 u.p.s. stanowi, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z powołanym przez organy w zaskarżonych decyzjach art. 12 u.p.s., w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Sąd podkreśla, że współpraca skarżącego w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, powinna polegać zarówno na przedłożeniu organom wszelkich dokumentów, jak i wyjaśnień pozwalających na ocenę spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej, jak i również na aktywnej postawie skarżącego zmierzającej do jej przezwyciężenia.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że brak współpracy skarżącego z organem może stanowić podstawę odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy. Zdaniem Sądu organy zasadnie wskazały skarżącemu, że oświadczenia skarżącego nie są wystarczające do wykazania okoliczności istotnych dla oceny możliwości przyznania zasiłku celowego. Zasadnie organy dostrzegły, że z akt sprawy wynika dysproporcja pomiędzy wykazywanymi przez skarżącego dochodami, a rzeczywistymi możliwościami majątkowymi skarżącego. Wynika to bowiem z faktu, że skarżący dokonuje opłat za mieszkanie w hostelu gotówką, a równocześnie suma wydatków skarżącego przekracza kwotę wynikającą z oświadczenia skarżącego. Zdaniem Sądu, organ powinien dążyć do ustalenia sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej skarżącego, a skarżący powinien współpracować z organem w ustalaniu tych okoliczności.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z 5 lipca 2023 r. III SA/Gd 1015/22)

Dokonując ustaleń w zakresie sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i dochodowej skarżącego, organy dysponują różnymi środkami prawnymi. Zgodnie z art. 107 ust. 5 u.p.s. pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby wnioskującej o przyznanie pomocy złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia takiego oświadczenia jest podstawą odmowy przyznania świadczenia. Dodatkowo, organy dążąc do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej skarżącego, powinny wezwać skarżącego do wykazania źródeł finansowania opłaty za pobyt w hostelu, ustalić, czy skarżący podejmuje próby przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, jak choćby poprzez poszukiwanie pracy. Organy powinny przede wszystkim dążyć do ustalenia źródeł dochodu oraz finansowania opłat za hostel przez skarżącego. Dokonując ustaleń faktycznych, powinny rozważyć zastosowanie art. 75 § 2 k.p.a. Organy mogą również rozważyć przesłuchanie skarżącego, jeżeli spełnione zostaną przesłanki określone w art. 86 k.p.a. Dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, organy w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, dokonają ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, a w braku współpracy skarżącego w ustalaniu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, rozstrzygną zgodnie z przepisami u.p.s.

Sąd podziela pogląd przyjmowany w orzecznictwie, że występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, skarżący musi akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowany jest on do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1628/21), na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, a także zatajają swe dochody, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie podania o pomoc (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1629/21).

W ocenie Sądu prawidłowe są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, w świetle których całokształt okoliczności faktycznych sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K. Zasadnie przyjęły organy, że okoliczność wspólnego dbania o zabezpieczenie potrzeb bytowych, wspólnego zamieszkiwania, korzystania z urządzeń domowych, wynajmowania wspólnego pokoju w hostelu oraz zastępowania się w postępowaniach oraz przed organami, daje podstawy do stwierdzenia, że skarżący wbrew twierdzeniom podnoszonym w toku postępowania, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J. K.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 347/18), w którym przyjęto: "O prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest więc ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Wyjaśnienia w związku z tym wymaga, czy codzienne sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, załatwianie bieżących spraw życia codziennego (m.in. załatwienie spraw urzędowych, opieka nad dziećmi) odbywają się wyłącznie z udziałem jednej osoby, czy też przy współpracy innych osób przebywających w danym gospodarstwie dla osiągnięcia wspólnych celów bytowych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych".

Sąd zwraca uwagę, że ustalenia organów dotyczące prowadzenia przez skarżącego wspólnego gospodarstwa z J. K., powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania zasiłku celowego. Tymczasem, z zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, wynika, że organy z jednej strony uwzględniały kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, a następie w dalszej części decyzji wskazywały, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z J. K.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organy przepisów Kodeksu postępowania karnego, Sąd zwraca uwagę, że ewentualne kwestie odpowiedzialności karnej nie należą do kompetencji sądów administracyjnych, a zatem nie mogą być elementem oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zgromadzą materiał dowodowy istotny dla ustalenia mających znaczenie w sprawie okoliczności faktycznych- dotyczących rzeczywistej sytuacji majątkowej, zdrowotnej, osobistej skarżącego, stanu technicznego mieszkania przy ulicy A., a następnie dokonają oceny niezbędności potrzeby skarżącego, tj. potrzeby wynajmowania odrębnego pokoju w hostelu pomimo posiadania mieszkania komunalnego. W tym celu organy wykorzystają możliwości przewidziane przepisami k.p.a. oraz u.p.s., wzywając skarżącego do wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Następnie, w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, z uwzględnieniem obowiązku współdziałania skarżącego z organem, wydadzą rozstrzygnięcie zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., które uzasadnią zgodnie z art. 107 k.p.a. Organy prowadząc postępowanie zapewnią stronie prawa określone w art. 10 k.p.a.

Sąd zapoznał się z przedłożonymi przez skarżącego na rozprawie w dniu 28 września 2023 r. dokumentami i zgodnie z art. 106 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") uwzględnił je przy ocenie legalności zaskarżonych decyzji.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.