Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 971/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Maria Zawadzka (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr SKO.NP/4115/93/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr SKO.NP/4115/93/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia 27 lutego 2024 r. nr GOPS-5231-70-3/23 o odmowie przyznania K. P. (zwanej dalej także wnioskodawczynią lub skarżącą) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią K. P.1.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r. nr GOPS-5231-70-1/23 organ I instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji stwierdził, że wnioskowane świadczenie nie może być przyznane skarżącej, gdyż nie zostały spełnione ustawowe warunki jego uzyskania. Pierwszy z nich, według organu, wynika z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i dotyczy momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a drugi to brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego nie podejmowania z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ wskazał, że babcia skarżącej stała się osobą niepełnosprawną w wieku 90 lat w związku z czym nie został spełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnośnie braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką. Nadto orzeczenie o niepełnosprawności babci skarżącej zostało wydane w dniu 20 marca 2023 r., a wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 24 lipca 2023 r., a więc już po zakończeniu przez skarżącą nauki w policealnej szkole zawodowej (co miało miejsce w czerwcu 2023 r.). Organ uznał zatem, że skarżąca była w stanie pogodzić konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawna babcią z nauką i uczęszczaniem do szkoły. Ponadto zakres opieki wykonywanej przez wnioskodawczynię sprowadza się do czynności dnia codziennego jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym. Skarżąca mieszka ze swoją babcią oraz ze swoją matką i małoletnimi siostrami. Zatem czynności związane z funkcjonowaniem domu i prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą zostać rozłożone na wszystkich domowników, co pozwoliłoby skarżącej podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie organ wskazał, że z danych pozyskanych z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej wynika, że skarżąca z dniem 1 września 2019 r. rozpoczęła działalność gospodarczą, zaś począwszy od 16 stycznia 2020 r. ją zawiesiła. Zdaniem organu, z uwagi na niewyrejestrowanie działalności gospodarczej wnioskodawczyni nadal pozostaje przedsiębiorcą. Zawieszenie działalności gospodarczej oznacza bowiem jedynie przerwę w jej prowadzeniu, a nie rezygnację z tej formy aktywności zawodowej. W związku z tym organ I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 3 listopada 2023 r. nr SKO.NP/4115/325/2023 uchyliło decyzję Wójta Gminy B. z dnia 19 września 2023 r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu I instancji jest wadliwa w zakresie w jakim powołuje się na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Odnośnie kwestii zawieszenia przez skarżącą prowadzonej działalności gospodarczej organ II instancji powołał się na wybrane orzecznictwo sądów administracyjnych i stwierdził, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest tożsame z rezygnacją z pracy zarobkowej, o jakiej stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać tej działalności i osiągać z niej przychodów.

Ponadto Kolegium uznało, że organ I instancji powinien wezwać wnioskodawczynię do jednoznacznego oświadczenia, czy zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego lub z pracy w gospodarstwie rolnym. W przypadku odpowiedzi twierdzącej organ winien zobowiązać skarżącą do złożenia wyjaśnienia oraz ewentualnego przedłożenia posiadanych dokumentów, kto zajmuje się gospodarstwem rolnym, czy zostało ono wydzierżawione innej osobie, sprzedane, czy jest przez nią zarządzane. Dopełnieniem powyższego będzie ustalenie przez organ l instancji danych dotyczących gospodarstwa rolnego (powierzchni oraz własności) a ponadto zwrócenie się z zapytaniem do właściwej placówki Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa czy skarżąca występowała o przyznanie dopłat bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, ewentualnie za jakie lata.

W ocenie Kolegium, istotnym w sprawie jest również wskazanie jakiego charakteru pomocy wymaga osoba niepełnosprawna a ponadto jak się to przekłada na zakres wykonywanych przez opiekuna czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych. W tym celu dla ustalenia stanu sprawności i samodzielności babci skarżącej niezbędne jest przeprowadzenie w tej materii stosownego badania, tj. oceny sprawności pacjenta w skali Barthel, do czego organ pomocowy winien zobowiązać wnioskodawczynię. Pozyskane w następstwie wykonanego badania dane winny zostać zestawione z informacjami z aktualnych dokumentów medycznych (kart informacyjnych z leczenia szpitalnego, zaświadczeń lekarskich, ocen i wyników badań), obrazujących stan zdrowia podopiecznej, których w aktach sprawy zabrakło, a co winno zostać przez organ l instancji uzupełnione.

Decyzją z dnia 27 lutego 2024 r. nr GOPS-5231-70-3/23 Wójt Gminy B. ponownie odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji po raz kolejny powołał się na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że jest związany powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, w tym omawianym przepisem, gdyż pomimo stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności części tego przepisu, ustawodawca nie dokonał jego nowelizacji.

Następnie organ I instancji ustalił, że skarżąca nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów, co oznacza, że nigdy nie pobierała i nie pobiera dopłat bezpośrednich z ARiMR (informacja ARiMR z dnia 24 listopada 2023 r.), nie zgłaszała w Urzędzie Skarbowym prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej (informacja Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 12 grudnia 2023 r.), nie zgłaszała również faktu rozpoczęcia prowadzenia działów specjalnych w KRUS. Pismem z dnia 12 grudnia 2023 r. Placówka Terenowa KRUS w B. po raz kolejny potwierdziła, że skarżąca nie podlega i nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników.

W trakcie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania babci skarżącej, ustalono, że skarżąca sprawuje codzienną opiekę nad swoją babcia polegającą na pomocy przy porannej toalecie: przejściu do toalety, myciu, zmianie pampersów, zmianie ubrań, czesaniu włosów. W trakcie dnia skarżąca przygotowuje posiłku pomaga przy ich spożywaniu, podaje leki, pomaga w rehabilitacji babci, która z uwagi na przykurcz dłoni nie jest w stanie samodzielnie wykonywać zwykłych czynności dnia codziennego. Stan zdrowia babci skarżącej pod względem fizycznym uległ pogorszeniu i większość czasu przebywa w pozycji leżącej. Ponadto w trakcie wywiadu skarżąca oświadczyła, że w grudniu 2023 r. przeprowadzone zostało badanie sprawności jej babci według skali Barthel, w wyniku czego ustalono, iż jest ona całkowicie niezdolna fizycznie. Nadto podczas wywiadu ustalono, iż skarżąca od października 2023 r. rozpoczęła naukę na uczelni A. w K. Zajęcia odbywają się w trybie zmianowym - co dwa tygodnie, od poniedziałku do środy w godzinach przedpołudniowych od 8.30 do 12.15.

Wobec takich ustaleń poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego organ I instancji wezwał skarżącą do złożenia dodatkowych wyjaśnień: kto sprawuje opiekę nad babcią w trakcie jej nieobecności spowodowanej dojazdem i uczestniczeniem w zajęciach na uczelni. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła w dniu 21 stycznia 2024 r., że: zajęcia odbywają się od poniedziałku do środy, 10 dni w miesiącu. Każdy wyjazd na zajęcia jest konsultowany z babcią. Czynności, które mogą być wykonane wcześniej, skarżąca przygotowuje przed wyjazdem na zajęcia. W trakcie jej nieobecności opiekę nad niepełnosprawną przejmuje mama wnioskodawczyni.

Ponadto w oświadczeniu z dnia 21 stycznia 2023 r. skarżąca wyjaśniła, że nigdy osobiście nie prowadziła gospodarstwa rolnego więc nie zrezygnowała z jego prowadzenia. Gospodarstwo rolne było prowadzone przez ojca wnioskodawczyni, a po jego śmierci skarżąca odziedziczyła 1/4 udziałów tego gospodarstwa. Z przedłożonego nakazu płatniczego wydanego przez Wójta Gminy B. wynika, iż gospodarstwo o powierzchni 1,6400 ha jest współwłasnością trzech osób: K. P.1 1/2 udziału, J. P. 1/4 udziału oraz K. P. 1/4 udziału. Skarżąca przedstawiła umowę użyczenia gruntu rolnego z dnia 1 września 2021 r., na podstawie której przekazała w użytkowanie ww. udział w gospodarstwie swojej matce – M. P. Organ I instancji dodał, że z innego oświadczenia skarżącej z dnia 28 grudnia 2023 r. wynika, iż jest ona również współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni "1,69h" otrzymanego w 2017r. w spadku po wujku L. P. Podobnie jak w przypadku spadku po ojcu, gospodarstwo to przekazała na podstawie umowy użyczenia z dnia 1 września 2021 r. w użytkowanie swojej matce (umowy użyczenia nie przedstawiono). Z wyjaśnień skarżącej wynika, że podlega ona ubezpieczeniu w KRUS z uwagi na fakt, iż jej ojciec prowadził gospodarstwo rolne.

W dniu 30 stycznia 2023 r. skarżąca uzupełniła materiał dowodowy sprawy o karty informacyjne leczenia szpitalnego swojej babci oraz przedłożyła zaświadczenie lekarskie zawierające informację o wyniku przeprowadzonego badania samodzielności osoby badanej w skali Barthel, z którego wynika, iż sprawność jej babci została oceniona na poziomie 40 pkt (na 100 możliwych do zdobycia).

Po analizie zebranego materiału dowodowego organ odmówił skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie warunku określonego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto w ocenie organu skarżąca nie uwiarygodniła w sposób wystarczający związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad babcią.

Zdaniem organu, wskazywany zakres wykonywanych czynności opiekuńczo pielęgnacyjnych wykonywanych przez skarżącą, ich częstotliwość i charakter i przede wszystkim możliwość ich świadczenia w porozumieniu z innymi domownikami nie spełnia znamion opieki, której nie ma możliwości łączenia z aktywnością zawodową. Organ zauważył, że skoro wnioskodawczyni jest w stanie równolegle brać udział w zajęciach szkolnych, częściowo zabezpieczać potrzeby niepełnosprawnej przed wyjazdem na zajęcia, z wyprzedzeniem organizować opiekę w porozumieniu z pozostałymi członkami rodziny, równie dobrze opiekę taką można by było sprawować podejmując aktywność zawodową, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Wobec powyższego organ I instancji uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Decyzji organu I instancji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na rozpoznaniu jej żądania z pominięciem okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

2) art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwym ustaleniu, że z uwagi na fakt, że niepełnosprawność babci skarżącej istnieje dopiero od momentu ukończenia przez nią 90 roku życia, przyznanie przedmiotowego świadczenia nie jest możliwe.

3) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe ustalenie, że pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad babcią nie zachodzi bezpośredni związek w sytuacji kiedy organ rozpoznający sprawę winien ustalić wyłącznie, czy na dzień złożenia wniosku istnieje jakakolwiek inna przesłanka uniemożliwiająca skarżącej podjęcie zatrudnienia (w szczególności kwestie zdrowotne) poza sprawowaną przez nią opieką nad osobą niepełnosprawną.

4) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe ustalenie, że opieka sprawowana przez skarżącą nad babcią nie odpowiada definicji opieki określonej przez ustawodawcę w cytowanym przepisie w sytuacji kiedy prawidłowa analiza przedmiotowego przepisu prowadzi do wniosku, że opieka nad osobą chorą obejmuje oprócz czynności związanych bezpośrednio z czynnościami pielęgnacyjnymi także obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby chorej, co jak wynika wprost ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ma miejsce w niniejszej sprawie.

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5, art. 17b i art. 24 ust. 2, ust. 2a, ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz stwierdziło, że z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, wynikając z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka w postaci czasu powstania niepełnosprawności babci skarżącej nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu stanowisko organu I instancji było w tej mierze błędne.

Odnośnie gospodarstwa rolnego, którego skarżąca jest współwłaścicielem w 1/4 części organ odwoławczy stwierdził, że zebrane w sprawie dokumenty potwierdzają, że nie prowadzi ona gospodarstwa rolnego, a zatem niniejsza przesłanka nie mogła stać się przyczyną odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie nie zachodzi jednak związek przyczynowo – skutkowy między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną babcią. Skarżąca nie przedłożyła dokumentów medycznych o aktualnym stanie zdrowia babci, a przez to nie udokumentowała faktu pogorszenia jej stanu zdrowia, o którym wspomniała w oświadczeniu. Karty informacyjne z 2022 r. nie wskazują aktualnego przebiegu leczenia.

Na podstawie zaświadczenia lekarskiego z dnia 10 stycznia 2024 r. wydanego przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych ustalono, że babcia skarżącej uzyskała 40 pkt w skali Barthel. Zdaniem Kolegium, opis stopnia sprawności i samodzielności badanej zawarty w ww. zaświadczeniu lekarskim nie wskazuje na pogorszenie stanu zdrowia, co więcej daje podstawy do twierdzenia, że badana jest po części samodzielna.

Kolegium podkreśliło, że skarżąca rozpoczęła naukę na uczelni A. w Krakowie. Zajęcia odbywają się od poniedziałku do środy w trybie zmianowym, co dwa tygodnie, poniedziałek, wtorek w godzinach od 8:30 do 12:45. Organ wskazał także na treść oświadczenia z dnia 21 stycznia 2024 r., w którym skarżąca podniosła, że zajęcia odbywają się wyłącznie od poniedziałku do środy, 10 razy w miesiącu. Skarżąca każdy swój udział konsultuje z babcią, a większość rzeczy, które może wykonuje przed wyjazdem na zajęcia, zaś w trakcie jej nieobecności z babcią pozostaje jej matka. Z powyższego jasno wynika, że opieka wykonywana przez skarżącą nie nosi cech opieki stałej lub długoterminowej. Wskazuje na to brak odpowiedniego jej zaangażowania (10 dni w miesiącu uczestniczy w zajęciach w Krakowie). Nadto w znacznym zakresie wnioskodawczyni wspomagana jest w czynnościach opiekuńczych przez matkę.

Kolegium podkreśliło również zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą wobec babci, który obejmuje pomoc w przebieraniu się, przygotowywanie posiłków, pomoc w codziennej rehabilitacji, utrzymanie porządku, wspólne spacery, robienie zakupów, organizacja wizyt lekarskich, przebieranie pampersów, pomoc w toalecie, podawanie leków, mierzenie ciśnienia, w razie potrzeby czuwanie nocne.

W ocenie Kolegium, ww. czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą sprowadzają się do zwykłych czynności "dnia codziennego".

Kolegium po wnikliwej analizie zebranego materiału dowodowego doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja organu I instancji odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad babcią. Nadto skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad babcią uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad babcią, a rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje taki związek. Zatem pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że babcia skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności, nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się babcią, rzeczywiście nie może podjąć żadnej pracy szczególnie, że 10 dni w miesiącu jest nieobecna w domu,.

Podsumowując Kolegium podkreśliło, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Poza tym skarżąca może rozważyć możliwość zwrócenia się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w postaci usług opiekuńczych. Taka pomoc mogłaby stanowić uzupełnienie sprawowanej przez nią opieki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe ustalenie, że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad babcią nie zachodzi bezpośredni związek w sytuacji kiedy dla prawidłowej oceny tej okoliczności organ rozpoznający sprawę winien ustalić wyłącznie, czy na dzień złożenia wniosku istnieje jakakolwiek inna przesłanka uniemożliwiająca skarżącej podjęcie zatrudnienia (w szczególności kwestie zdrowotne) poza sprawowaną przez nią opieką na osobą niepełnosprawną;

2) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mające wpływ na wynik postępowania poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe ustalenie, że opieka sprawowana przez skarżącą nad babcią nie odpowiada definicji opieki określonej przez ustawodawcę w cytowanym przepisie w sytuacji kiedy prawidłowa analiza przedmiotowego przepisu prowadzi do wniosku, że opieka nad osobą chorą obejmuje oprócz czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby chorej, czynności związane z osobą chorego takie jak: przebieranie, dbanie o leki, umawianie wizyt lekarskich, itp, co jak wynika wprost ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ma miejsce w niniejszej sprawie;

3) art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na całkowicie dowolnej, wybiórczej i arbitralnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkującej błędnym uznaniem, że nie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad babcią w sytuacji kiedy prawidłowa i zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie przemawia za ustaleniem, że przedmiotowy związek istnieje i to w sposób bezpośredni, albowiem po stronie skarżącej nie istnieją żadne inne przeszkody uniemożliwiające podjęcie jej zatrudnienia poza właśnie całodobową opieką sprawowaną nad babcią;

4) art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na całkowicie dowolnej, wybiórczej i arbitralnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkującej błędnym uznaniem, że opieka sprawowana przez skarżącą nad chorą babcią nie ma charakteru opieki stałej lub długotrwałej w sytuacji kiedy prawidłowa i zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie przemawia za ustaleniem, że czynności wykonywane przez skarżącą odpowiadają opiece określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, której sprawowanie stanowi jedną z pozytywnych przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz chorej babci;

5) art. 8 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na wydaniu decyzji przez organ II instancji w oparciu o stan faktyczny sprawy ustalony w sposób wybiórczy i arbitralny, bez wyjaśnienia istotnych kwestii w sposób szczegółowy, w konsekwencji czego sposób prowadzenia postępowania i treść pisemnego uzasadnienia wydanej decyzji nie wzbudzają zaufania obywatela do władzy publicznej;

6) art. 11 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na sporządzeniu pisemnego uzasadnienia wydanej przez organ II instancji decyzji w sposób, który w żadnej mierze nie przekonał skarżącej co do jego zasadności i prawidłowości.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty, które jej zdaniem przemawiają za zasadnością podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne

przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, na wstępie uznać należy za słuszne stanowisko organu II instancji, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygnatura akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia

pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Prawidłowo zatem organ uznał, że fakt, że niepełnosprawność u babci skarżącej, która istniała od 90-go roku życia, nie mogła stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie była to jednak jedyna okoliczność, którą należy spełnić aby otrzymać wnioskowane świadczenie.

Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że skarżąca opiekuje się babcią, która jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Sporne jest natomiast, czy zakres sprawowanej opieki, uniemożliwiał skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Podkreślić należy, że ani organy, ani Sąd nie kwestionują, że babcia skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, gdyż potwierdza to znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 marca 2023 r., wydane na stałe, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 14 lutego 2023 r.

Podkreślić należy również, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W przedmiotowej sprawie organy odmówiły skarżącej przyznania świadczenia

pielęgnacyjnego m.in. z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez nią opieką nad babcią, a rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca z dniem 1 września 2019 r. rozpoczęła działalność gospodarczą, jednak od 16 stycznia 2020 r. ją zawiesiła. Wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na babcię złożyła 20 lipca 2023 r., po ukończeniu nauki w policealnej szkole zawodowej. Następnie pojęła naukę na uczelni A. w K., gdzie dojeżdża na zajęcia 10 razy w miesiącu (od poniedziałku do środy w systemie zmianowym w godzinach od 8.30 do 12.15).

Pomimo tego, że jest współwłaścicielem nieruchomości rolnych, nigdy nie prowadziła gospodarstwa rolnego. Ziemię oddała w użyczenie swojej matce. Obecnie, jako studentka jest ubezpieczona w KRUS.

Zdaniem Sądu organy słusznie uznały, że brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad babcią. Skarżąca jest osobą bardzo młodą (ur. [...] r.), jeszcze nadal uczącą się. Dotychczas skarżąca prowadziła działalność gospodarczą przez okres ok. 4 miesięcy i zawiesiła ją na prawie 3 lata przed złożeniem wniosku o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na babcię.

Nadto skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że sprawuje stałą opiekę nad babcią oraz że zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Opieka skarżącej nad babcią polega na pomocy babci w przebieraniu się, przygotowywaniu posiłków, pomocy w codziennej toalecie, rehabilitacji, utrzymaniu porządku, wspólnych spacerach, robieniu zakupów, organizacji wizyt lekarskich, przebieraniu pampersów, podawaniu leków, mierzeniu ciśnienia, w razie potrzeby czuwaniu nocnym. Jak wskazała sama skarżąca, nawet studiując 10 raz w miesiącu w innym mieście, była w stanie zapewnić babci opiekę w czasie swojej nieobecności.

Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że większość wskazanych powyżej czynności jest wykonywana również przez osoby pracujące w każdej rodzinie, której członkiem jest niepełnosprawna osoba w starszym wieku, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Część z tych czynności (np.: dowiezienie na badania lekarskie czy rehabilitację) nie jest wykonywanych codziennie, a czynności polegające na pomocy w kąpieli, przygotowaniu posiłków oraz ubieraniu/rozbieraniu - nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu, bowiem nie są czasochłonne i przy odpowiedniej organizacji mogą być wykonywane przed lub po pracy.

Prawidłowo zatem organy stwierdziły, że zakres i rodzaj sprawowanej przez skarżącą opieki nad babcią nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a w konsekwencji nie ma podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Sąd, podobnie jak organy, nie kwestionuje złego stanu zdrowia babci skarżącej i konieczności udzielenia jej przez nią wsparcia w codziennych czynnościach, jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej wskazano, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił jako bezzasadną.