Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1635/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 1 pkt 2, art. 76 ust. 2 pkt 1-2, art. 152 ust. 1, 2, 3, 4, 4a
journal: Dz.U. 2024 poz 54
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t. j.)
article: § 11 ust. 1 pkt 1 lit. a), § 11 ust. 5
journal: Dz.U. 2019 poz 1311
law: Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla  środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód  opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych
article: art. 55 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
article: art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120, art. 132, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: § 14 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2023 poz 1964
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi S. P. (P.), I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 31 lipca 2023 r. nr SKO.OS/41.9/715/2023/15059/KS w przedmiocie sprzeciwu wobec zgłoszenia eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia 1 czerwca 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżących solidarnie 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 1 czerwca 2023 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 104, art. 107, art. 127, art. 127a i art. 130 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 152 ust. 1, 3, 4 i 4a, art. 376 pkt 1 i art. 378 ust. 3 pkt 3 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (aktualnie Dz. U. z 2024 r., poz. 54) Wójt Gminy P. wniósł sprzeciw do eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków zlokalizowanej na nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] (nr ewid. [...]; obręb [...]).

W uzasadnieniu tej decyzji organ administracyjny podniósł, że zgłoszenie eksploatacji przedmiotowej oczyszczalni zostało złożone 5 maja 2023 r. przez I. i S. (małżeństwo) P. (dalej jako skarżący lub strony), którzy dołączyli do niego: decyzję Wojewody Śląskiego nr IFXIV.7840.7.45.2012 z 28 sierpnia 2012 r. uchylającą decyzję Starosty [...] z 27 lipca 2012 r.(o wniesieniu sprzeciwu od rozpoczęcia budowy tej oczyszczalni) i umarzającą postępowanie w sprawie tego sprzeciwu - a tym samym skutkującą przyjęciem zgłoszenia; kserokopię paszportu technicznego urządzenia oraz kserokopię deklaracji zgodności WE z 29 października 2010 r. Równocześnie podkreślono, że zgodnie z art. 152 ust. 1 ustawy - Prawo o ochronie środowiska, instalacja, z której emisja nie wymaga pozwolenia, mogąca negatywnie oddziaływać na środowisko, podlega zgłoszeniu organowi ochrony środowiska, które powinno zawierać elementy wskazane ust. 2 pkt 1-9 rzeczonego przepisu. Stosownie przy tym do treści art. 76 ust. 1 i 2 powołanej regulacji, nowo zbudowany lub przebudowany obiekt budowlany, zespół obiektów lub instalacja nie mogą być oddane do użytkowania, jeżeli nie spełniają wymagań ochrony środowiska, o których mowa w ust. 2, polegających na wykonaniu wymaganych przepisami lub określonych w decyzjach administracyjnych środków technicznych chroniących środowisko, na zastosowaniu odpowiednich rozwiązań technologicznych, wynikających z ustaw lub decyzji oraz na uzyskaniu wymaganych decyzji określających zakres i warunki korzystania ze środowiska. W tym miejscu organ pierwszej instancji wywiódł, że na mocy § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z 2 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz. U. z 2019 r., poz. 1510), zgłoszeniu - z uwagi na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi wymagają oczyszczalnie ścieków o przepustowości do 5 m3 na dobę, wykorzystywane na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego w ramach zwykłego korzystania z wód. Zaznaczył przy tym, że w świetle § 11 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz ust. 5 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz. U. poz. 1311), ścieki z oczyszczalni ścieków bytowych, ścieki z oczyszczalni ścieków komunalnych, ścieki bytowe z oczyszczalni ścieków w aglomeracji, ścieki komunalne z oczyszczalni ścieków w aglomeracji, ścieki przemysłowe pochodzące ze stacji uzdatniania wody, ścieki przemysłowe biologicznie rozkładalne, ścieki, o których mowa w § 4 ust. 4, wody z odwodnienia zakładów górniczych oraz ścieki oczyszczane w procesie odwróconej osmozy mogą być wprowadzane do ziemi, jeżeli nie będą stanowiły zagrożenia dla osiągnięcia celów środowiskowych określonych dla jednolitych części wód podziemnych, o których mowa w art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne, oraz, jeżeli odpowiednio nie zostały przekroczone najwyższe dopuszczalne wartości substancji zanieczyszczających dla ścieków z oczyszczalni ścieków bytowych oraz ścieków z oczyszczalni ścieków komunalnych. Ponieważ przy tym oczyszczalnia zgłoszona przez skarżących znajduje się na terenie aglomeracji W. (ustanowionej uchwałą Rady Miasta W. z [...] r. nr [...] w sprawie wyznaczenia obszaru i granic aglomeracji W. - Dz. Urz. Woj. Śl., poz. [...]) o równoważnej liczbie mieszkańców (RLM) wynoszącej 10.914, powinna zachowywać dopuszczalne normy substancji zanieczyszczających określone dla takich aglomeracji w załączniku nr 3 do powołanego aktu wykonawczego. Równocześnie, zgodnie z § 11 ust. 5 cytowanego rozporządzenia, ścieki pochodzące z własnego gospodarstwa domowego lub gospodarstwa rolnego, zlokalizowanego w aglomeracji, mogą być wprowadzane do ziemi w ramach zwykłego korzystania z wód, w granicach gruntu stanowiącego własność wprowadzającego, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki: (1) ich ilość nie przekracza łącznie 5,0 m3 na dobę; (2) nie przekraczają najwyższych dopuszczalnych wartości substancji zanieczyszczających właściwych dla RLM aglomeracji, na obszarze której zlokalizowane jest gospodarstwo, określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia oraz (3) miejsce ich wprowadzania do ziemi jest oddzielone warstwą gruntu o miąższości co najmniej 1,5 m od najwyższego użytkowego poziomu wodonośnego wód podziemnych.

W tym kontekście wskazano, że oczyszczalnia stanowiąca przedmiot zgłoszenia nie zachowuje tak określonych wymogów. Z przedłożonej przez skarżących deklaracji zgodności WE z 29 października 2020 r. wynika bowiem, że została ona oznaczona normą EN 12566-3:2006+A1:2009 zaś niektóre z potwierdzonych w wyniku stosownych badań parametrów przekraczają wartości wskazane w załączniku nr 3 do powołanego rozporządzenia z 12 lipca 2019 r. Mianowicie, minimalny procent redukcji substancji (biologiczne zapotrzebowanie na tlen) wyrażono tam wskaźnikiem BZT7 (rozkład w ciągu pierwszych pięciu dób) wynoszącym 94,3 %, podczas gdy zgodnie z powyższym załącznikiem powinien zostać wyrażony wskaźnikiem BZT5 (rozkład w ciągu pierwszych pięciu dób) mieszczącym się w zakresie od 70 do 90 %; w przypadku azotu ogólnego (N) minimalny procent redukcji określono jako 86,8 %, podczas gdy zgodnie z w/w załącznikiem powinien mieścić się w zakresie od 70 do 80 %, z kolei w przypadku fosforu ogólnego (P) podano 58,8 %, podczas gdy zgodnie z powyższym załącznikiem powinien wynosić co najmniej 80 %. Nadto podniesiono, że zgodnie z objaśnieniem do wspomnianego załącznika nr 3, minimalny procent redukcji substancji nie ma zastosowania do ścieków wprowadzanych do jezior i ich dopływów, bezpośrednio do sztucznych zbiorników wodnych usytuowanych na wodach płynących oraz do ziemi. W takim bowiem przypadku, azot ogólny i fosfor ogólny powinny być określone według najwyższej dopuszczalnej wartości wyrażonej w mg/l, natomiast w przedłożonej przez strony deklaracji parametry te określono procentowo, co nie czyni zadość zapisom rozporządzenia. Zważywszy powyższe organ pierwszej instancji stwierdził, że okoliczności sprawy uzasadniały wniesienie sprzeciwu, o którym mowa w art. 152 ust. 4a ustawy - Prawo o ochronie środowiska. Z dokumentacji oczyszczalni będącej przedmiotem zgłoszenia skarżących, jak również z innych przedstawionych przez nich dowodów nie wynika bowiem, aby miała ona wystarczającą sprawność umożliwiającą osiągnięcie wymaganego prawem poziomu oczyszczenia odprowadzanych ścieków, a tym samym nie można uznać, by spełniono odpowiednie rozwiązania techniczne mające na celu ochronę środowiska.

Od powyższej decyzji skarżący złożyli odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach dając wyraz swojemu niezadowoleniu z tego rozstrzygnięcia. Podkreślili, że po zgłoszeniu eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków, pismem z 16 maja 2023 r. (doręczonym im 19 maja 2023 r.) zostali wezwani przez organ do uzupełnienia braków w dokumentacji, poprzez wskazanie maksymalnych wartości dla azotu ogólnego i fosforu ogólnego, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. i odpowiadając na to wezwanie, 22 maja 2023 r. przesłali za pośrednictwem poczty elektronicznej wymagane dokumenty, w postaci: "deklaracji właściwości użytkowych" nr [...] sporządzonej przez producenta - firmę "T." oraz w postaci oświadczenia pracownika tej firmy z 1 grudnia 2016 r. dotyczącego zastosowania dozownika z koagulantem gwarantującego osiągnięcie redukcji fosforu i azotu do poziomu wymaganego przepisami prawa. Następnie jednak, w rozmowie telefonicznej z urzędnikiem Gminy P. uzyskali informację, że korespondencja ta do organu nie dotarła i wydano decyzję wnoszącą sprzeciw wobec ich zgłoszenia.

W ślad za odwołaniem skarżący złożyli pismo datowane na 21 lipca 2023 r., gdzie podkreślili, że norma EN 12566-3:2006+A1:2009 dotycząca małych oczyszczalni ścieków dla obliczeniowej liczby mieszkańców (OLM) do 50, która obowiązuje na terenie Unii Europejskiej dopuszcza stosowanie wobec przydomowych oczyszczalni ścieków parametrów BZT5 oraz BZT7. Na podstawie ogólnej wiedzy dotyczącej wartości parametru BZT można przeliczyć wartość BZT7 na BZT5, bowiem BZT5 odpowiada 68% całkowitego BZT natomiast BZT7 80 % całkowitego BZT, co oznacza, że w skoro BZT7 wynosi 94,3 %, to BZT5 jest równe 80,1 %, czyli zachowuje przepisaną normę Nadto wywiedli, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w literaturze przedmiotu, średni jednostkowy ładunek zanieczyszczeń w ściekach płynących w zbiorczych systemach kanalizacyjnych wynosi dla azotu ogólnego 12.800 mg/d-1, czyli dla czteroosobowej rodziny 51.200 mg/d-1. Ponieważ w doborze przydomowej oczyszczalni ścieków przyjmuje się, że jeden mieszkaniec zużywa 150 litrów wody dziennie, stężenie azotu ogólnego dla czteroosobowej rodziny wynosi 85,3 mg/l [51.200 mg*d-1/(4*150)]. W rezultacie, zakładając redukcję azotu ogólnego na poziomie wskazanym w "deklaracji właściwości użytkowych" wynoszącą 86,8%, poziom azotu wynosi 11,26 mg/l (85,3mg/l * 86,8%), a zatem nie przekracza maksymalnego stężenia określonego w powyższym rozporządzeniu na poziomie 15 mg/l. Dodatkowo podkreślono, że w przypadku aglomeracji o liczbie mieszkańców przekraczającej 10 tysięcy, gdzie wymagana jest redukcja azotu ogólnego do poziomu poniżej 15 mg/l oraz fosforu ogólnego do poziomu poniżej 2 mg/l producent zaleca wyposażenie urządzenia w dozownik koagulantu, który umożliwia osiągnięcie redukcji fosforu do poziomu 0,3-0,8 mg/l, co potwierdza wspomniana "deklaracja właściwości użytkowych". Skarżący wskazali, że zastosowali się do tych zaleceń i wyposażyli oczyszczalnię w taki dozownik zaś oczyszczone ścieki mają zamiar używać do podlewania roślin ogrodowych. W świetle zaprezentowanej wyżej argumentacji wywiedli, że wspomniana oczyszczalnia zachowuje wymogi określone w akcie wykonawczym z 12 lipca 2019 r.

Decyzją z 31 lipca 2023 r. nr SKO.OS/41.9/715/2023/15059/KS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. W uzasadnieniu przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania oraz powołano treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. Następnie Kolegium wywiodło, że podziela stanowisko wyrażone w kwestionowanym przez strony rozstrzygnięciu. Zaakcentowało bowiem, że do zgłoszenia nie dołączono dokumentów, z których wynikałoby, że przydomowa oczyszczalnia ścieków zamontowana na należącej do nich nieruchomości zapewnia ustawowy procent redukcji substancji zanieczyszczających dla ścieków, a tym samym, że spełnia wymagania określone w art. 76 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o ochronie środowiska. Wartości podane w dokumentacji producenta, to jest zarówno w "deklaracji zgodności z WE" jak i w "deklaracji właściwości użytkowych" nr 02/NV/20 przekraczają dopuszczalne limity wskazane w rozporządzeniu z 12 lipca 2019 r. Wynika z nich bowiem, że BZT5 wynosi: maksymalnie 95 % i maksymalnie 98 %, podczas gdy powinno być 70-90 %; ChZtCr wynosi 88,9 %, podczas gdy powinno być "125 albo 7", azot ogólny: 86,8% (minimalnie 96 %, maksymalnie 88 %), podczas gdy powinno być 70-80 % z kolei fosfor ogólny: 58,8% (minimalnie 43 %, maksymalnie 88 %), podczas gdy powinno być co najmniej 80%. Z powołanych wyżej deklaracji wynika więc, że sporna oczyszczalnia nie spełnia określonych prawem limitów, zaś w takiej sytuacji same wywody stron poparte oświadczeniem producenta o tym, iż zastosowanie dozownika z koagulantem zagwarantuje osiągnięcie redukcji fosforu do wymaganego poziomu nie mogą przemawiać za podjęciem w sprawie odmiennego rozstrzygnięcia. W rezultacie, decyzja o wniesieniu sprzeciwu wobec rozpoczęcia eksploatacji inwestycji była prawidłowa.

Na powyższą decyzję Kolegium, strony reprezentowane przez adwokata wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się uchylenia tego aktu oraz poprzedzającej go decyzji pierwszoinstancyjnej, a także zasądzenia od organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący podnieśli zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie: § 11 ust. 5 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. oraz art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o ochronie środowiska, poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że korzystanie wymienionej w zgłoszeniu oczyszczalni ścieków wraz z dozownikiem koagulacyjnym jest sprzeczne z warunkami określonymi w tych regulacjach, podczas gdy dokumenty znajdujące się w aktach sprawy prowadzą do przeciwnego wniosku. Nadto zarzucili naruszenie norm prawa procesowego zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym nieprawidłowe ustalenie możliwości uzyskania jakości ścieków na skutek procesu oczyszczania w związku z działaniem oczyszczalni przy uwzględnieniu średniej wartości ścieków, a także przy zastosowaniu dozownika koagulacyjnego - co doprowadziło do błędnego załatwienia sprawy oraz poprzez brak prawidłowego wyliczenia średnich wartości dla azotu ogólnego i fosforu ogólnego zgodnie z rozporządzeniem z 12 lipca 2019 r. co poskutkowało utrzymaniem w mocy sprzeciwu, mimo, że sporna instalacja gwarantuje uzyskanie zgodnej z obowiązującymi normami jakości ścieków.

W uzasadnieniu wskazano, że skarżący zainstalowali sporną oczyszczalnię na długo przed wejściem w życie powyższego rozporządzenia i spełniali wszelkie obowiązujące wówczas normy związane z jakością ścieków, jednak z powodu niewiedzy, rozpoczęli jej użytkowanie nie dokonując wymaganego zgłoszenia eksploatacyjnego. Po wprowadzeniu powyższego aktu wykonawczego, podobnie jak wielu innych użytkowników, celem dostosowania do określonych w nim norm korzystali z dozownika koagulacyjnego, zaś przedstawiona przez nich dokumentacja potwierdza, że dzięki temu instalacja zachowuje te parametry. Równocześnie, powołując się na literaturę przedmiotu zaprezentowali w sposób szczegółowy charakterystykę procesu koagulacji kładąc akcent na jego wysoką skuteczność w usuwaniu ciężkich zanieczyszczeń, w tym fosforu i azotu oraz na znaczny efekt oczyszczenia. Dodatkowo podkreślili, że organ administracyjny badając spełnienie przedmiotowych wymogów powinien brać pod uwagę średnią z wykazanych w deklaracji: minimalnej i maksymalnej efektywności oczyszczania oraz powołali się na dostępne w Internecie opracowania dotyczące wskaźników zanieczyszczeń na terenie innych gmin wywodząc, że zastosowanie dozownika koagulacyjnego zapewnia spełnienie wszelkich obowiązujących norm. Zaznaczyli też, że rozporządzenie z 12 lipca 2019 r. jest aktem wykonawczym i ma charakter podrzędny wobec przepisów ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (aktualnie Dz. U. z 2023 r., poz. 1469), a w szczególności art. 5 ust. 1 pkt 2 tej regulacji nakładającego na właścicieli nieruchomości obowiązek zapewnienia czystości i porządku, przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Zdaniem skarżących, w niniejszym przypadku Wójt Gminy P. z uwagi na powstałą już w tej gminie sieć kanalizacyjną złożył sprzeciw zmierzając do uniemożliwienia im skorzystania z wyboru innego sposobu oczyszczania ścieków, a to stanowi naruszenie powołanego wyżej przepisu. Ich zdaniem rozporządzenie nie może ograniczać wspomnianego uprawnienia, a w rezultacie sprowadzać się do zakazu korzystania z dotychczasowych przydomowych oczyszczalni ścieków, gdyż pozostawałoby to w sprzeczności z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 8 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, jak również z zasadą ochrony prawa własności, w tym z prawem zabudowy nieruchomości (art. 5 i art. 64 ustawy zasadniczej). Strony dodały, że pomimo spełnienia szeregu wymogów ich sytuacja jest gorsza niż sąsiadów, którzy zainstalowali identyczne oczyszczalnie poza aglomeracją, a także od tych, którzy uczynili to w ramach aglomeracji, tylko dlatego, że w przeciwieństwie do nich nie dokonali zgłoszenia w stosownym czasie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji. Nadto, odnosząc się do wywodów skarżących wskazało, że z dołączonych do zgłoszenia dokumentów nie wynika, aby zainstalowana na ich posesji przydomowa oczyszczalnia ścieków zapewniała minimalny procent redukcji substancji zanieczyszczających i to także ten przewidziany dla ścieków z oczyszczalni poza aglomeracją wprowadzanych do wód i do ziemi.

Pismem procesowym datowanym na 7 listopada 2023 r. skarżący złożyli wniosek dowodowy przedkładając nową "deklarację właściwości użytkowych" nr [...] sporządzoną 18 września 2023 r. oraz podkreślając, że dokument ten potwierdza spełnienie przez sporną oczyszczalnię wymogów dotyczących wprowadzania ścieków do wód lub ziemi, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub urządzeń wodnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) wykazała bowiem, że zarówno zaskarżony akt jak i poprzedzająca go decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego nie mogą się ostać w obrocie prawnym.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z uwagi na złożony przez organ administracji wniosek w tym zakresie przy równoczesnym braku zgłoszenia przez skarżących żądania przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem zaskarżenia jest w niniejszej sprawie decyzja, mocą której organ administracji wniósł sprzeciw wobec dokonanego przez strony zgłoszenia eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków zlokalizowanej na należącej do nich nieruchomości.

W pierwszej kolejności przyjdzie zatem wyjaśnić, że stosownie do treści art. 152 ust. 1 ustawy - Prawo o ochronie środowiska, instalacja, z której emisja nie wymaga pozwolenia, mogąca negatywnie oddziaływać na środowisko, podlega zgłoszeniu organowi ochrony środowiska, które powinno zawierać elementy wymienione w ust. 2 rzeczonego przepisu, w tym określenie wielkości i rodzaju emisji, opis stosowanych metod ograniczania wielkości emisji oraz informację, czy stopień ograniczania wielkości emisji jest zgodny z obowiązującymi przepisami (pkt 5, 6 i 7). Rodzaje instalacji, z których emisja nie wymaga pozwolenia, a których eksploatacja wymaga zgłoszenia określone zostały w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 2 lipca 2010 r., wydanym na podstawie normy delegacyjnej zawartej w art. 153 ust. 1 ustawy - Prawo o ochronie środowiska. Zgodnie z § 2 ust. 1 tego aktu wykonawczego, zgłoszenia wymagają oczyszczalnie ścieków o przepustowości do 5 m3 na dobę, wykorzystywane na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego w ramach zwykłego korzystania z wód.

W rozpoznanej sprawie przedmiotem zgłoszenia dokonanego przez skarżących była właśnie tego rodzaju przydomowa oczyszczalnia ścieków. Jest przy tym poza sporem, że instalacja ta została wybudowana znacznie wcześniej, a mianowicie na podstawie odrębnego zgłoszenia złożonego przez nich do Starosty [...] w roku 2012 r. Bezspornym jest również fakt, że choć strony dokonały w tym zakresie wymaganego zgłoszenia do wskazanego wyżej organu administracji architektoniczno-budowlanej, to jednak - jak same przyznały - przed rozpoczęciem eksploatacji tego urządzenia nie dopełnili obowiązku zgłoszenia jej organowi ochrony środowiska, jakim w świetle art. 378 ust. 3 pkt 3 był (i nadal jest) Wójt Gminy P.

Zgłoszenie takie złożyli pierwszy raz dopiero 5 maja 2023 r., zaś wspomniany organ, poddając je weryfikacji miał na względzie treść art. 152 ust. 4 i 4a pkt 2 ustawy - Prawo o ochronie środowiska, które przewidują wniesienie sprzeciwu do rozpoczęcia eksploatacji instalacji nowo wybudowanej lub zmienionej w sposób istotny w sytuacji, gdy jej eksploatacja powodowałaby przekroczenie standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska albo gdy nie spełnia ona wymagań ochrony środowiska, o których mowa w art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy (polegających na wykonaniu wymaganych przepisami lub określonych w decyzjach administracyjnych środków technicznych chroniących środowisko; zastosowaniu odpowiednich rozwiązań technologicznych, wynikających z ustaw lub decyzji oraz na uzyskaniu wymaganych decyzji określających zakres i warunki korzystania ze środowiska). Jakkolwiek w powyższych przepisach mowa o instalacji "nowo wybudowanej" lub "zmienionej w sposób istotny", a sporna oczyszczalnia ścieków została wybudowana kilka lat wcześniej, to mają one zastosowanie w sprawie, skoro jej zgłoszenie w trybie art. 152 ust. 1 zostało dokonane po raz pierwszy dopiero teraz. W tym miejscu przyjdzie podnieść, że skład orzekający w niniejszej sprawie aprobuje stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3667/21 (publ. LEX nr 3205926), gdzie trafnie dostrzeżono, że należy odróżnić prawo do wybudowania określonej instalacji z prawem do jej eksploatacji. Prawo do realizacji spornej inwestycji zostało stwierdzone decyzją Wojewody Śląskiego z 28 sierpnia 2012 r. nr IFXIV.7840.7.45.2012 uchylającą decyzję Starosty [...] z 27 lipca 2012 r. (o wniesieniu sprzeciwu wobec rozpoczęcia budowy tej oczyszczalni) i umarzającą postępowanie w sprawie tego sprzeciwu, a tym samym skutkującą przyjęciem zgłoszenia. Z kolei o możliwości eksploatacji decydują inne normy prawne, w tym zawarte w powołanym wyżej art. 152 ust. 4a pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o ochronie środowiska. Oznacza to, że w dacie zgłoszenia rozpoczęcia eksploatacji spełnione muszą być warunki dotyczące dopuszczenia do eksploatacji. Przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena legalności realizacji inwestycji, lecz dopuszczalności jej eksploatacji. Istotne z punktu widzenia dopuszczenia do eksploatacji są przy tym przepisy w brzmieniu obowiązującym nie w dacie wydania pozwolenia na budowę lub przyjęcia jej zgłoszenia (nawet jeśli proces inwestycyjny trwałby przez wiele lat), lecz w dniu zgłoszenia, o którym mowa w art. 152 ust,1 powołanej ustawy. Czym innym jest bowiem pozwolenie na budowę (lub jej zgłoszenie), a czym innym dopuszczenie do eksploatacji. W dniu wydawania pozwolenia na budowę skarżący nie dysponowali prawem do eksploatacji urządzenia, a jedynie do jego realizacji zgodnie z prawem budowlanym. W dacie zaś zgłoszenia do eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków nieruchomość, na której się znajdowała była już od prawie dwóch lat włączona do Aglomeracji W., a w konsekwencji, zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 1 lit a tiret 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. rzeczona inwestycja powinna zachowywać wymogi określone w załączniku nr 3 do tego aktu wykonawczego, gdzie wskazano najwyższe dopuszczalne wartości substancji zanieczyszczających albo minimalny procent redukcji substancji zanieczyszczających dla ścieków z oczyszczalni w aglomeracji wprowadzanych do wód lub ziemi. W sprawie miał również zastosowanie powołany wyżej art. 152 ust. 4a ustawy - Prawo o ochronie środowiska, upoważniający właściwy organ do wniesienia sprzeciwu w sytuacji niezachowania tych parametrów. Wbrew twierdzeniom skarżących, powyższe nie narusza konstytucyjnych zasad; proporcjonalności czy równości wobec prawa nakazującej stosowanie takich samych reguł wobec podmiotów będących w takiej samej sytuacji faktycznej. W świetle bowiem obecnie obowiązujących uregulowań, organ administracji nie może dopuścić do użytkowania przydomowej oczyszczalni ścieków nie spełniających limitów określonych w powołanym załączniku nr 3 do rozporządzenia z 12 lipca 2019 r. dla żadnego innego podmiotu w tej miejscowości. W innej sytuacji faktycznej są natomiast podmioty, których przydomowe oczyszczalnie ścieków zostały dopuszczone do użytkowania przed datą wejścia w życie tego rozporządzenia czy uchwały Rady Miasta W. z [...] r. nr [...]. Warto dodać, że zaskarżona decyzja nie koliduje również z zasadą niedziałania prawa wstecz. Z retroaktywnym działaniem prawa mamy bowiem do czynienia wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Tak rozumianą retroaktywność odróżnia się od retrospektywności prawa, która występuje wówczas, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", "ciągłym", takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (vide: uchwała NSA z 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06, publ. ONSAiWSA 2006 nr 3 poz. 71 oraz powołany wyżej wyrok tegoż Sądu z 14 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3667/21). Zdaniem Sądu nie ma przy tym znaczenia fakt, że skarżący po zakończeniu budowy oczyszczalni, pomimo braku jej zgłoszenia w trybie art. 152 ust. 1 powołanej ustawy faktycznie z niej korzystali. Skoro bowiem rozpoczęli jej użytkowanie bez poprzedzenia wspomnianym zgłoszeniem, czynili bez zachowania wymaganych prawem procedur, to nie mogą wywodzić z takiego stanu rzeczy argumentacji o niepodleganiu regulacjom prawnym, które weszły w życie po rozpoczęciu faktycznej eksploatacji, jednak przed zgłoszeniem jej rozpoczęcia.

Jakkolwiek jednak organ ochrony środowiska był w rozpoznanej sprawie uprawniony do wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 152 ust. 4a ustawy - Prawo o ochronie środowiska, to mógł to uczynić jedynie w sytuacji, gdyby ustalił jasno i jednoznacznie, że zachodzą przesłanki zastosowania tej instytucji wymienione w pkt 1 lub 2 rzeczonego przepisu, czyli, że eksploatacja instalacji objętej zgłoszeniem powodowałaby przekroczenie standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska albo, że instalacja nie spełnia wymagań ochrony środowiska, o których mowa w art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 powyższej ustawy.

W ocenie Sądu organy obydwu instancji nie dokonały jednak w tym zakresie wyczerpujących ustaleń, gdyż pominęły część istotnych danych wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć zgodnie przyjęły, że skarżący nie zdołali wykazać, aby sporna oczyszczalnia zachowywała wymagania określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. a tym samym, aby spełniała warunki wskazane w art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o ochronie środowiska.

Wspomniany załącznik nr 3 posługuje się dwoma alternatywnymi parametrami, to jest: najwyższą dopuszczalną wartością substancji zanieczyszczających - wyrażoną w mg/l oraz minimalnym procentem redukcji substancji zanieczyszczających, a to oznacza, że konieczne jest zachowanie przynajmniej jednego z tych limitów. Do zgłoszenia strony dołączyły "deklarację zgodności z WE" z 29 października 2010 r., a następnie, wraz z odwołaniem od decyzji pierwszoinstancyjnej przedstawiły "deklarację właściwości użytkowych" nr [...] z 8 września 2020 r. zaś część danych ujętych w tych wystawionych przez producenta dokumentach w istocie przekracza dopuszczalne, wyrażone w procentach normy redukcji zanieczyszczeń. W obu wspomnianych deklaracjach podano bowiem, że średnia skuteczność oczyszczania w przypadku azotu ogólnego wynosi tu: 86,8% (minimalnie 96 %, maksymalnie 88 %), czyli nie mieści się w minimalnej redukcji zanieczyszczeń ustalonej w rozporządzeniu jako zakres 70-80 %, podobnie jak w przypadku fosforu ogólnego, gdzie wynosi zaledwie 58,8% (minimum 43 %, maksimum 88 %), podczas gdy minimalna redukcja powinna wynosić 80%. Nadto organy trafnie zauważyły, że średnie biochemiczne zapotrzebowanie na tlen jest tam określone wskaźnikiem BZT7 zamiast, tak jak podano w rozporządzeniu - BZT5.

Wszystkie te ustalenia odpowiadają prawdzie, co jednak nie zmienia faktu, że nie są one pełne, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach nie poddało dostatecznie wnikliwej analizie drugiego z powołanych dokumentów i nie dostrzegło części wykazanych tam danych, niewątpliwie istotnych z punktu widzenia oceny zachowania przez sporną oczyszczalnię przepisanych prawem wymogów.

W tych ramach niewątpliwie kluczowe znaczenie ma podkreślana przez skarżących okoliczność, że celem dostosowania tej instalacji do aktualnie obowiązujących standardów używają zbiornika z koagulantem, który podwyższa jej skuteczność i wydajność w stopniu zapewniającym ich spełnienie. Wywody te znajdują potwierdzenie w treści wspomnianej "deklaracji właściwości użytkowych" z 8 września 2020 r., gdzie zamieszczono adnotację o tym, iż przy zastosowaniu dozownika z koagulantem zagwarantowane jest osiągnięcie redukcji fosforu do poziomu wymaganego rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 maja 2019 r., zaś uzyskany w ten sposób efekt daje stężenie 0,3-0,8 mg/l, co mieści się w normie określonej w załączniku nr 3 do tego aktu wykonawczego na poziomie 2 mg/l. Co więcej, zachowanie tej samej normy potwierdza również złożone wraz z cytowaną "deklaracją" oświadczenie Dyrektora Działu Technicznego firmy będącej producentem spornej oczyszczalni.

Po drugie, chociaż w powyższej "deklaracji" istotnie określono średnie biochemiczne zapotrzebowanie na tlen współczynnikiem BZT7 wynoszącym 94,3 %, to jednak w złożonym do Kolegium w ślad za odwołaniem piśmie datowanym na 21 lipca 2023 r. skarżący podkreślali, że relacja BZT7 do BZT5 ma się jak 80 do 68, a to orientacyjnie odpowiada danym wskazanym w powołanym dokumencie, gdzie podano, że przelicznik BZT7/BZT5 wyraża się stosunkiem 0,216/0,188 kg/d. Niniejsza kwestia jest o tyle istotna, że zastosowanie tak określonego przelicznika prowadzić może do wyniku mieszczącego się we wskazanym w rozporządzeniu z 12 lipca 2019 r. przedziale pomiędzy 70 a 90 %.

Po trzecie, jakkolwiek w postępowaniu administracyjnym strony nie przedstawiły dokumentów potwierdzających zachowanie wyznaczonych prawem limitów w odniesieniu do stężenia azotu, to jednak także w tych ramach podnosili, że limity są zachowane powołując na poparcie swoich wywodów stosowne obliczenia oraz nawiązując do danych opisanych w literaturze przedmiotu. Argumentacja ta nie została w żaden sposób skomentowana przez Kolegium, podczas gdy o jej zasadności może świadczyć nadesłana przez skarżących do Sądu zaktualizowana deklaracja właściwości użytkowych" nr [...] z 18 września 2023 r., gdzie podano wyraźnie, że przy zastosowaniu zbiornika z koagulantem zagwarantowane jest nie tylko osiągnięcie wymaganej redukcji fosforu, lecz także azotu do poziomu wymaganego przez rozporządzenie z 12 lipca 2019 r. i sprecyzowano, że uzyskany w tym zakresie efekt daje stężenie tego ostatniego pierwiastka nieprzekraczające 15 mg/l, czyli zachowujące normę określoną w załączniku nr 3 do powołanego aktu wykonawczego właśnie jako 15 mg/l.

Wszystkie powyższe zagadnienia nie zostały wyjaśnione w postępowaniu administracyjnym, zaś w uzasadnieniach obu wydanych w sprawie decyzji brak jest odniesienia do tych kwestii, co jest równoznaczne z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Naruszenie to rzutuje w sposób bezpośredni na wynik sprawy i mogło wywrzeć wpływ na jej rozstrzygnięcie, gdyż skutkiem braku zbadania wskazanych powyżej, niewątpliwie ważnych okoliczności mogło być nieprawidłowe przyjęcie konkluzji o istnieniu przesłanek uzasadniających zgłoszenie sprzeciwu w trybie art. 152 ust. 4a ustawy - Prawo o ochronie środowiska. Dodatkowo przyjdzie zauważyć, iż błędne jest stanowisko organu odwoławczego, jakoby zgłoszona przez skarżących oczyszczalnia ścieków miała nie spełniać wymaganych parametrów dotyczących kolejnego współczynnika, a mianowicie chemicznego zapotrzebowania na tlen (ChZTCr). Z obu deklaracji właściwości użytkowych tego urządzenia wynika bowiem przeciwny wniosek, skoro podano tam wartość 88,9 %, a zatem większą od określonego w rozporządzeniu z 12 lipca 2019 r. minimalnego poziomu ustalonego jako 75 %.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji raz jeszcze dokona oceny całokształtu jej okoliczności uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku, w tym odnoszące się do konieczności jednoznacznego i wyczerpującego wyjaśnienia, czy sporna oczyszczalnia ścieków zachowuje określone prawem wymagania ochrony środowiska, a w rezultacie, czy istnieją podstawy do wniesienia sprzeciwu wobec zgłoszenia jej eksploatacji.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania w kwocie 680 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Składa się na nią uiszczony wpis od skargi, w wysokości 200 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego adwokatem, w kwocie 480 zł ustalone na podstawie § 14 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).