Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 637/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 302 ust. 1 pkt 7, art. 348 pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 2023 poz 519
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie: Sędzia NSA Anna Żak Sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Małgorzata Mańkowska po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1296/23 w sprawie ze skargi L. A. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 18 kwietnia 2023 r. nr DL.WIPO.412.33.2023/MT w przedmiocie zobowiązania do powrotu oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 19 października 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1296/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd I instancji) po rozpoznaniu skargi L. A., obywatela Gruzji (dalej: cudzoziemiec, skarżący, skarżący kasacyjnie, strona) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) z 18 kwietnia 2023 r. nr DL.WIPO.412.33.2023/MT w przedmiocie zobowiązania do powrotu – oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Komendant Placówki Straży Granicznej w K. (dalej: Komendant, organ pierwszej instancji), 9 grudnia 2022 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zobowiązania skarżącego do powrotu. W tym samym dniu wydał decyzję nr 01-745/34/D-ZDP/2022, którą zobowiązano skarżącego do powrotu w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji oraz zakazano ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen na okres 3 lat.

Szef Urzędu, zaskarżoną decyzją z 18 kwietnia 2023 r. uchylił decyzję Komendanta w części dotyczącej terminu dobrowolnego powrotu i określił termin dobrowolnego powrotu na 30 dni od dnia doręczenia decyzji oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. W uzasadnieniu decyzji Szef Urzędu wskazał m.in., że fakt figurowania danych skarżącego w wykazie cudzoziemców, których pobyt na terytorium RP jest niepożądany wyczerpał przesłankę z art. 302 ust. 1 pkt 7 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.; dalej: u.o.c.). Szef Urzędu nie zanegował prowadzenia przez skarżącego życia rodzinnego z przebywającą na terytorium Polski żoną i trójką małoletnich dzieci, jednakże stanął na stanowisku, że fakt ten nie czyni jego pobytu niezbędnym z uwagi na konieczność poszanowania prawa do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej: Konwencja). Brak jest także podstaw do stwierdzenia, że konieczność wyjazdu przez skarżącego do kraju pochodzenia naruszyłaby prawa dziecka określone w Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. nr 120, poz. 526 ze zm.; dalej: Konwencja o prawach) w stopniu istotnie zagrażającym rozwojowi psychofizycznemu.

WSA w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem z 19 października 2023 r. nie uwzględnił skargi. W pierwszej kolejności zaznaczono, że wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu służyło usprawiedliwionemu prawnie celowi, jakim jest szeroko rozumiany porządek publiczny, bezpieczeństwo publiczne, czy nawet zapobieganie przestępstwom. Wyjaśniono, że skarżący w kraju goszczącym, czyli w Polsce, został skazany za popełnienie występku z art. 178a § 1 k.k. i w konsekwencji jego dane zostały wpisane do wykazu cudzoziemców, których pobyt w Polsce jest niepożądany. Następnie wskazano, że więzi jakie skarżący nawiązał podczas pobytu w Polsce nie mają charakteru głębszych relacji, wskazujących na wysoki stopień integracji społecznej. Ewentualne dobre relacje skarżącego ze środowiskiem z jakim zetknął się w Polsce, nie mogły w ocenie sądu I instancji zostać ocenione jako trwałe życie prywatne.

Następnie WSA w Warszawie wskazał, że krótki okres pobytu członków rodziny skarżącego w Polsce słusznie został oceniony przez organ jako stwarzający istnienie realnej możliwość ich powrotu do kraju pochodzenia wraz ze skarżącym. Wyjaśniono, że art. 8 Konwencji nie nakłada na państwo goszczące ogólnego obowiązku poszanowania dokonanego przez cudzoziemców wyboru kraju, w którym chcieliby mieszkać, a także obowiązku wyrażenia zgody na połączenie rodziny, czy konieczności zapewnienia możliwości podtrzymywania stosunków towarzyskich na jego terytorium. Zdaniem WSA w Warszawie sankcja w postaci decyzji o zobowiązaniu do powrotu pozostaje w odpowiedniej proporcji do praw chronionych, jakim jest prawo do życia rodzinnego czy prywatnego skarżącego. Życie rodzinne cudzoziemca nie może co do zasady wykluczać stosowania przez organy publiczne państwa, do którego obcokrajowiec przybył, przepisów prawa wjazdu, pobytu i powrotu, jeżeli sam cudzoziemiec swoim zachowaniem (swoją postawą w kraju goszczącym) stwarza ku temu podstawy. Wyjaśniono, że w przypadku wyjazdu skarżącego wraz z całą rodziną do kraju pochodzenia, życie rodzinne nie zostanie naruszone, zerwane, a jedynie przeniesione do kraju, którego osoba zobowiązana do powrotu jest obywatelem. Podniesiono, że nawet, gdyby członkowie rodziny skarżącego posiadali już zezwolenia na pobyt czasowy w Polsce, to również taki stan rzeczy, zgodnie z aktualnymi poglądami orzecznictwa, nie przesądzałby o konieczności udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych.

Również – w ocenie sądu wojewódzkiego - nie doszło do naruszenia praw dzieci skarżącego określonych w Konwencji o prawach - w stopniu istotnie zagrażającym ich rozwojowi psychofizycznemu. Wskazano, że organy prawidłowo uznały, że okres pobytu rodziny skarżącego w Polsce był zbyt krótki, by można było stwierdzić, że zmiana kraju zamieszkania zatarła związki z krajem pochodzenia i powrót do kraju pochodzenia skutkowałby istotnymi problemami adaptacyjnymi. Podsumowując wskazano, że z materiału dowodowego wynika, że w sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek wymienionych w art. 348 pkt 2 i 3 u.o.c., uzasadniająca udzielenie cudzoziemcowi zgody na pobyt humanitarny.

W ocenie sądu I instancji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny. Ustalony w sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości. Organy dokonały oceny materiału dowodowego stosownie do reguł wskazanych w art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 ust. 1 pkt c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu administracji publicznej, która wydana została z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., które nastąpiło w wyniku dokonania błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co skutkowało niewłaściwymi ustaleniami faktycznymi polegającymi na nieprawidłowym uznaniu, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci utrzymania w mocy decyzji organu o zobowiązaniu skarżącego do powrotu, która to decyzja powinna zostać uchylona w całości z uwagi na fakt, iż postępowanie dowodowe dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie, co wynikało z naruszenia przez sąd I instancji przepisów prawa materialnego,

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a naruszenie prawa materialnego, tj. art. 303 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 348 pkt 2 i 3 w zw. z art. 356 ust. 1 pkt 1 u.o.c. w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji w zw. z art. 7, 9 i 18 Konwencji o prawach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w niewłaściwym uznaniu, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności będących negatywną przesłanką w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu przewidziana w ww. przepisach prawa materialnego, podczas gdy istniała możliwość udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych, gdyż zobowiązanie go do powrotu naruszało zarówno jego prawo do życia rodzinnego, jak i prawa jego małoletnich dzieci.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu poniesionych przez niego niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.

Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona.

Obydwa zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej, zarówno naruszenia przepisów procesowych, jak i materialnych, odnoszą się do kwestii niezastosowania przez organy przepisów uzasadniających przyznanie cudzoziemcowi zgody ze względów humanitarnych, określonych w art. 348 pkt 2 i 3 u.o.c.

Co prawda w uzasadnieniu skargi kasacyjnej odniesiono się także do podstawy prawnej podjętej decyzji, tj. art. 302 ust. 1 pkt 7 u.o.c. tj. wpisu danych strony do wykazu osób niepożądanych na terytorium RP, ale zarzutami skargi kasacyjnej nie zakwestionowano zasadności zastosowania tego przepisu.

Przede wszystkim przepis art. 303 ust. 1 pkt 2 u.o.c. stanowi przesłankę do odstąpienia od wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu, jeżeli cudzoziemiec uzyskał już zgodę na pobyt ze względów humanitarnych. Przepis ten zatem nie pozostaje adekwatny do niniejszego stanu faktycznego. Rację ma jednak strona, że zgodnie z art. 356 ust. 1 pkt 1 u.o.c. w przypadku, gdy w postępowaniu w sprawie zobowiązania wyjdzie na jaw okoliczność uzasadniająca udzielenie zgody humanitarnej, w decyzji odmawiającej takiego rozstrzygnięcia udziela się zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Kluczową kwestią w tej sprawie jest to, czy sytuacja skarżącego oraz jego relacje prywatne i rodzinne, jak i dobro jego małoletnich dzieci przebywających na terytorium RP – uzasadniała ochronę prawną na terytorium RP i odstąpienie od zobowiązania do powrotu. Zdaniem NSA ocena stanu faktycznego i prawnego zawarta w zaskarżonym wyroku jest w pełni prawidłowa.

Zarzutami naruszenia przepisów procesowych nie można kwestionować zastosowania przepisów prawa materialnego, a to w istocie stanowi motyw tego zarzutu. Skarżący bowiem nie wykazał na czym konkretnie miałyby polegać wady i błędy w przyjętym stanie faktycznym, tj. celu i czasu przybycia skarżącego, okoliczności przybycia jego rodziny oraz trybu życia dzieci oraz małżonki na terytorium RP. Przyjęty przez organy stan faktyczny nie jest w istocie kwestionowany przez stronę, natomiast zwalczany jest rezultat w postaci oceny tego stanu faktycznego. Organ nie naruszył jednak zarówno art. 80 k.p.a., gdyż na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenił niekwestionowane przez stronę fakty, jak i art. 77 § 1 k.p.a. bowiem wyczerpująco i wszechstronnie rozpatrzył cały materiał dowodowy. Natomiast WSA w Warszawie zasadnie nie dopatrzył się, aby wystąpiły przesłanki do uchylenia z tej przyczyny zaskarżonej decyzji.

Kluczowa jest natomiast zasadność zastosowania w sprawie art. 302 ust. 1 pkt 7 u.o.c. przy uprzednim wykluczeniu podstaw do przyznania zgody na pobyt humanitarny. Zgodnie z art. 348 pkt 2 u.o.c. cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt ze względów humanitarnych, jeżeli zobowiązanie do powrotu naruszyłoby jego prawo do życia rodzinnego i prywatnego w rozumieniu przepisów Konwencji. Wyjaśnić należy, że w ramach "życia prywatnego", o jakim mowa w u.o.c. mieści się ogół społecznych więzi pomiędzy osiedlonym imigrantem i społeczeństwem, w którym żyje. Skarżący przyjechał do Polski w 2018 r. w celu wykonywania pracy bez rodziny, którą pozostawił w kraju pochodzenia. Cel ten oraz okoliczności wyjazdu kierunkowały perspektywy pobytu na terytorium RP. Życie rodzinne było prowadzone zatem na odległość, ale nawiązane na długo przed wyjazdem do Polski, natomiast prywatne na ogólnych regułach osób przebywających w obcym kraju w celu wykonywania pracy, czyli nawiązywanie nowych towarzyskich, czy sąsiedzkich relacji. Sytuacja uległa zmianie, gdy w lutym 2022 r. przyjechała małżonka z dwójką małoletnich dzieci, po czym rodzina powiększyła się o jeszcze jedno dziecko. Jednocześnie dzieci w wieku szkolnym uczyły się zdalnie w kraju ojczystym, natomiast do szkoły polskiej zaczęły uczęszczać dopiero 19 grudnia 2022 r.

Słusznie organy oceniły, że okoliczności pobytu skarżącego nie pozwalają na przyjęcie, że życie prywatne ulegnie unicestwieniu poprzez wyjazd do kraju pochodzenia, gdyż od samego początku było ono kształtowane jako tymczasowe ze względu na pozostawienie rodziny w Gruzji i brak planów, aby rodzinę porzucić, o czym świadczy jej przyjazd do Polski. Nie zostanie także naruszone życie rodzinne, gdyż w każdej chwili małżonka oraz dzieci mogą opuścić terytorium RP i powrócić ze skarżącym, zwłaszcza, że status żony skarżącego na terytorium RP nie jest uregulowany wydanym pozwoleniem pobytowym. Tak krótki pobyt w Polsce nie pozwalał na nawiązanie jakichkolwiek relacji ze społeczeństwem polskim, zważywszy, że opieka nad małym dzieckiem w istocie znacznie ograniczała taką aktywność. Pozostanie jej natomiast w Polsce jest już uzależnione od decyzji obydwojga małżonków, a kraj goszczący nie może wziąć odpowiedzialności za te decyzje. Skarżący musiał mieć świadomość tego, że prowadzenie tu życia rodzinnego jest niepewne i stanowi następstwo tego, że przebywa czasowo w Polsce, aby świadczyć pracę. Oczywiście nie można wykluczyć, że pobyt mógłby być bez przeszkód kontynuowany, gdyby nie zachowanie samego skarżącego, skutkujące wpisem do rejestru osób niepożądanych na terytorium RP. I nie ma tutaj znaczenia charakter przestępstwa, zachowanie strony po jego popełnieniu oraz generalnie postawa cudzoziemca. Już tylko rzeczony wpis nakazuje organowi wszczęcie postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu i orzeczenie w tym przedmiocie, o ile nie wystąpią okoliczności wyłączające.

Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że z samej istoty suwerenności państwa wynika prawo do określania zasad przebywania cudzoziemców na jego terytorium. Przywołane przepisy art. 348 pkt 2 u.o.c. w zw. z art. 8 Konwencji tej zasady nie przekreślają, a jedynie przewidują od niej wyjątek, uzasadniony potrzebą ochrony pewnych wartości w aspekcie zasady proporcjonalności. Inaczej mówiąc, wydalenie osoby przebywającej nielegalnie na terytorium państwa-strony Konwencji stanowi przejaw realizacji zasady ochrony porządku publicznego i nie jest samo przez się naruszeniem Konwencji, nawet jeżeli cudzoziemiec prowadzi tu życie rodzinne. Stąd też w orzecznictwie za ugruntowany uznaje się pogląd, że przepisy Konwencji nie mogą być interpretowane w sposób prowadzący do narzucania państwu przyjmującemu cudzoziemców konieczności legalizowania ich pobytu na wybranej przez nich podstawie prawnej i formie, wbrew przepisom prawa krajowego oraz bez względu na okoliczności faktyczne sprawy (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 2293/18; wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2830/21; wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: Gül przeciwko Szwajcarii z dnia 19 lutego 1996 r., skarga nr 23218/94; Nunez przeciwko Norwegii z dnia 28 czerwca 2011 r., skarga nr 55597/09).

Zgodnie natomiast z art. 348 pkt 3 u.o.c. cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt ze względów humanitarnych, jeżeli zobowiązanie do powrotu naruszyłoby prawa dziecka określone w Konwencji o prawach. W aspekcie tego przepisu należy podkreślić, że nie można wyodrębnić statusu cudzoziemca i jego małżonki od sytuacji ich małoletnich dzieci i tej ostatniej przyznać prawną samoistność. W dotychczasowym orzecznictwie ETPCz wskazuje się bowiem, że ważne względy polityki imigracyjnej przemawiają za "utożsamianiem" dzieci z zachowaniem ich rodziców, w przeciwnym razie istniałoby duże ryzyko, iż rodzice będą wykorzystywać sytuację swoich dzieci w celu uzyskania pozwolenia na pobyt siebie i dla nich (por. wyrok ETPCz z 4 grudnia 2012 r., Butt przeciwko Norwegii (skarga nr 47017/09), § 79). To zapatrywanie nie może być pominięte, tak jak i akcentowany przez ETPCz wniosek odnoszący się do postanowień Konwencji o prawach, że nadrzędny interes dzieci nie może stanowić "karty atutowej" nakazującej zalegalizowanie pobytu dziecka w tym państwie, w którym ma ono ogólnie lepsze warunki do życia (por. wyrok ETPCz z 8 listopada 2016 r., El Ghatet przeciwko Szwajcarii (skarga nr 56971/10), § 46) - vide wyrok NSA z 15 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1763/23.

Ponadto w orzecznictwie NSA prezentowany jest pogląd, że na właściwy rozwój psychofizyczny dzieci największy wpływ mają warunki, jakie zostały im stworzone przez rodziców oraz właściwie funkcjonująca rodzina, a nie to, w którym kraju będą mieszkały (por. wyrok NSA z 12 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 1969/21; wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1043/21; wyrok NSA z 29 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1551/20; wyrok NSA z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 2467/19; wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 1395/17). Fakt, że decyzją małżonków mogą ulec przerwaniu więzi między cudzoziemcem, a jego małoletnimi dziećmi, nie uzasadnia udzielenia zgody humanitarnej. Małżonkowie uprzednio już zdecydowali się, że więzi te nie będą na co dzień realizowane, skoro skarżący przyjechał do Polski w 2018 r. w celu wykonywania pracy. Zachowane bezspornie natomiast zostaną więzi rodzinne pomiędzy rodzeństwem oraz między matką, a dziećmi. Ponadto biorąc pod uwagę wiek dzieci i czas spędzony w Polsce, nie ma podstaw do uznania, że ewentualny ich dobrowolny wyjazd z Polski, naruszałby prawa małoletnich dzieci określone w Konwencji o prawach w stopniu istotnie zagrażającym ich rozwojowi psychofizycznemu.

Wskazane w skardze kasacyjnej przepisy Konwencji o prawach składają się z kilku jednostek redakcyjnych regulujących różne kwestie. Strona skarżąca nie sprecyzowała jakie konkretnie przepisy miałyby zostać naruszone zaskarżonym wyrokiem. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z 19 października 2022 r. sygn. akt I OSK 1407/19; z 11 października 2022 r. sygn. akt III OSK 5368/21; z 8 września 2022 r. sygn. akt II GSK 713/19). Tymczasem skarżący kasacyjnie zarówno przy formułowaniu zarzutu, jak i w uzasadnieniu nie wskazał konkretnego ustępu przywołanych przepisów konwencyjnych. Z tego względu nie było możliwe ustosunkowanie się do tej części zarzutów. Niemniej analiza prawidłowo wskazanych przepisów krajowych pozwoliła na wystarczającą ocenę sytuacji małoletnich dzieci.

Z tych względów zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego także okazały się bezzasadne (pkt 2. skargi kasacyjnej).

Mając powyższe na uwadze NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.