Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 564/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6145 Sprawy dyrektorów szkół
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1082
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Referent Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi B. R. na zarządzenie Wójta Gminy P. z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska dyrektora przedszkola oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym zarządzeniem z 27 kwietnia 2023 r. Nr [...] Wójt Gminy P. odwołał skarżącą B. R. ze stanowiska Dyrektora [...] w P. z dniem [...]r.

W podstawie prawnej powołał art.30 ust.1 i ust.2 pkt 5 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz.40 z późn.zm.) oraz art. 66 ust.1 pkt 2, w związku z art. 29 ust.1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 2016 r. prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 z późn. zm.).

W uzasadnieniu odwołania wskazał na:

1. Notoryczne poniżanie i upokarzanie personelu, zarzucanie pracownikom braku kompetencji i wiedzy poprzez zwracanie się do pracowników słowami cyt. "głupku, wieśniaku", "w przedszkolu wg pani Dyrektor pracują cyt. "sami popierdoleńcy". Stale podważane były kompetencje i umiejętności pracowników. Słowa które padały z ust skarżącej były często uwłaczające godności ludzi pracujących w przedszkolu i nie przystające osobie pełniącej funkcje Dyrektora przedszkola.

2. Używanie wulgaryzmów w stosunku do 3 imiennie wskazanych w zarządzeniu pracowników. Opisano sytuację, która miała miejsce pod koniec sierpnia 2022r. Dotyczyło to "winy" za niewłaściwie dobrany kolor drzwi. Wymienione nauczycielki zgodnie twierdzą, że zamówienie złożyła Dyrektorka.

3. Dnia 29 czerwca 2022r. pracownica przedszkola została w obecności trzech nauczycieli, nazwana przez stronę "głupkiem" i została naruszona jej nietykalność fizyczna.

Powyższe zarzuty znajdują potwierdzenie w oświadczeniach czterech wskazanych z nazwiska pracownic przedszkola.

4. W listopadzie 2022r. na zebraniu wychowawców grup jedna z nauczycielek w obecności nauczycieli wychowawców została przez stronę upokorzona, poniżona i obrażona. Padły zarzuty braku kompetencji, stwierdzenie, że jest złym nauczycielem, do niczego się nie nadaje i powinna zostać zwolniona dyscyplinarnie. Miało to związek z korespondencją z rodzicem poprzez komunikator internetowy.

Dokładny opis tej sytuacji znajduje odzwierciedlenie w oświadczeniu napisanym przez zainteresowaną nauczycielkę.

5. Wielokrotne podważanie kompetencji katechetki (nauczyciel dyplomowany) poprzez używanie stwierdzeń, że nie jest kompetentnym pedagogiem i nie nadaje się do pracy z dziećmi.

6. Notoryczne obmawianie pracowników przedszkola. Nastawianie pracowników przeciwko sobie, sugerowanie, że inni pracownicy nie darzą sympatią danej osoby, wprowadzanie tym samym niekoleżeńskich, wrogich relacji.

Opisy tych sytuacji znajdują potwierdzenie w oświadczeniach pracowników.

7. Często do tych sytuacji dochodziło w gabinecie strony, do którego wzywała pracowników w czasie ich pracy, po czym prowadziła z nimi długie rozmowy, najczęściej monologi nie związane z wykonywaną pracą. W czasie tych rozmów miała oczerniać i nastawiać jednych pracowników przeciwko drugim. Pracownicy podkreślają, że odbywały się one w godzinach pracy i wówczas dzieci pozostawały pod opieką pani woźnej lub pomocy nauczyciela co budziło strach nauczycieli o bezpieczeństwo dzieci.

8. Stałe przymuszanie pracowników do kontaktu ze stroną. Poza godzinami pracy miały mieć miejsce telefony, wiadomości wraz z żądaniem natychmiastowej odpowiedzi - także w dzień wolny od pracy i w nocy (whatsapp, e-mail), jak również podczas przebywania pracownika na zwolnieniu lekarskim. Pracownicy po powrocie z L4 mieli słyszeć złośliwe komentarze cyt. "wyleżała się i wygniła" lub "wybyczyła".

9. Ciągłe przymuszanie pracowników do wykonywania poleceń wykraczających poza zakres ich obowiązków, m.in. obsługiwanie skarżącej podczas jej posiłków, malowanie ścian w trakcie przerwy wakacyjnej przez pomoc nauczyciela, praca przy budowie ścieżki sensorycznej (przewożenie taczką kamieni, ziemi itp. w czasie i po godzinach pracy nauczycieli). Praca wykraczająca poza zakres obowiązków dotyczyła także pracowników obsługi. Panie woźne: nosiły meble, stoły, woziły taczką ziemię, obcinały krzewy.

10. W trakcie przeprowadzonej w 2023r. inwentaryzacji stwierdzono brak dokumentów: Księgi Inwentarzowej, dokumentów dotyczących rekrutacji dzieci do przedszkola w roku szkolnym 2022/2023 (regulaminy, karty zgłoszenia dzieci niezakwalifikowanych, lista rezerwowa).

11. Pracownicy podnoszą, że żaden z nich nigdy nie brał udziału w pracach komisji inwentaryzacyjnej, nie dokonywano spisów z natury, nigdy nie padła informacja o przeprowadzeniu takich prac. Żadna z sal nie posiada arkuszy spisu z natury i nie ma żadnych oznaczeń inwentarzowych.

12. Niezgodnie z art. 84 ust. 6 Prawa Oświatowego dysponowanie środkami zgromadzonymi na koncie Rady Rodziców.

W zgromadzonej dokumentacji znajdują się rachunki za zakupy i usługi nie związane z wspieraniem działalności statutowej przedszkola, a to: dowody zakupu płytek do piwnicy, materiałów budowlanych oraz oświadczenia wykonawców remontów.

13. Brak dokumentów Rady Rodziców, a to: regulaminu, protokołów i uchwał Rady Rodziców.

Z oświadczenia z 16 marca 2023 r. podpisanego przez Radę Rodziców wynika, że wszystkie te dokumenty oraz pieczątka zostały stronie przekazane.

14. Nieprawidłowa organizacja pracy, niepozwalająca na zapewnienie bezpieczeństwa dzieciom i pracownikom. Kwestie zostawiania dzieci pod opieką woźnych lub pomocy wychowawcy zostały nakreślone w punktach powyżej. Nadto w placówce nigdy nie został przeprowadzony próbny trening ewakuacyjny.

15. Nieprawidłowa organizacja pracy polegająca na nieregularności godzin pracy, cyt. "nauczyciele czy pracownicy niepedagogiczni chcąc uzyskać informację od Pani Dyrektor musieli czekać, aż Pani Dyrektor będzie miała "ochotę" z nimi porozmawiać. Wszystkie ustalenia były robione w związku z tym na ostatnią chwilę, (...) Wprowadzało to atmosferę nerwowości, nauczyciele mieli mało czasu na przygotowanie potrzebnych materiałów i pomocy więc przygotowywali je w ostatnim momencie, często w nocy."

16. Nieuprawnione dysponowanie funduszem świadczeń socjalnych, cyt. "Pani dyrektor w regulaminie przyznawana świadczeń socjalnych, zawarła wniosek, który każdy pracownik wypełniał. Nasz sprzeciw budził zapis o podaniu konkretnej kwoty osiągania dochodu na członka rodziny, oraz wpisach o źródłach ich osiągania. Mimo próśb o jego zmianę pani Dyrektor jej nie dokonała, w związku z tym większość pracowników dokonywała wpisu że nie wyrażają zgody na ujawnianie danych. Naruszało to dane wrażliwe dotyczące pracowników i ich rodzin. A potrzebne było to późniejszego komentowania przez Panią Dyrektor sytuacji życiowej pracowników".

Powyższe zarzuty znajdują potwierdzenie w wynikach postępowania wyjaśniającego i zgromadzonych w jego trakcie materiałach dowodowych.

Dyrektorka pomimo wezwania organu prowadzącego, nie odniosła się do w/w zarzutów.

Z akt administracyjnych sprawy i zeznań strony złożonych na rozprawie 6 grudnia 2023r. wynika, że wydanie ww. zarządzenia było poprzedzone następującym ciągiem zdarzeń.

Zarządzeniem z 17 stycznia 2023r. skarżąca został odwołana z funkcji dyrektora tego samego przedszkola w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego.

Rozstrzygnięciem nadzorczym z 24 marca 2023r. Wojewoda [...] stwierdził nieważność ww. zarządzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia nadzorczego stwierdził, że zarządzenie nie wskazuje w sposób konkretny, precyzyjny działań Pani Dyrektor, które uzasadniałyby odwołanie jej ze stanowiska w trybie natychmiastowym, jak również na podstawie jakich, precyzyjnie wskazanych dowodów organ prowadzący ustalił, że wskazane zachowania miały miejsce. Z zarządzenia nie wynika bowiem w stosunku do kogo, kiedy i gdzie doszło do zdarzeń noszących znamiona mobbingu i na czym dokładnie owe zdarzenia polegały.

30 marca 2023r. Rada Pedagogiczna uchwałą nr [...] zwróciła się z wnioskiem o odwołanie skarżącej ze stanowiska Dyrektora w trybie art. 72 ust. 2 Prawa oświatowego uzasadniając swój wniosek i popierając go dowodami.

W szczególności, w uzasadnieniu wniosku Rada Pedagogiczna stwierdziła, że w sierpniu z placówki odeszło 4 doświadczonych nauczycieli i choć formalnie nastąpiło to za porozumieniem stron, to prawdziwym powodem odejścia były trudna atmosfera w pracy, stworzona przez skarżącą, co potwierdziły w swych oświadczeniach 3 wskazane imiennie osoby.

Pracownicy swych oświadczeniach potwierdzali zachowania strony polegające na poniżaniu i upokarzaniu personelu, zarzucanie braku kompetencji i wiedzy, obmawianie, podważanie autorytetu nauczycieli, zwracanie uwagi przy innych pracownikach i rodzicach, manipulowanie pracownikami celem uzyskania osobistych korzyści i doprowadzanie do konfliktów między nimi, polecanie wykonywania prywatnych przysług.

Dalej Rada Pedagogiczna opisała konkretne sytuacje odpowiadające zdarzeniom opisanym wyżej, potwierdzone oświadczeniami 25 powołanych z nazwiska osób.

Rada zarzuciła także, że strona wykorzystywała placówkę do celów prywatnych. W przedszkolnej kuchni przygotowywane były specjalnie dla niej posiłki uwzględniające dietę zaleconą jej przez dietetyka, zabierała też jedzenie z obiadu do domu i korzystała z przedszkolnej pralki i środków czystości.

W dalszej części Rada zwróciła uwagę na inne jeszcze nieprawidłowości: brak księgi inwentarzowej, dokumentów z rekrutacji dzieci, nieprawidłowości w wydatkowaniu środków pochodzących od rodziców.

Wniosek kończy się słowami:

"Współpraca pracowników przedszkola z panią (...) nie jest możliwa, a pozostanie (jej) na tym stanowisku uniemożliwi właściwą pracę przedszkola. Ponadto w przypadku powrotu Dyrektora (skarżącej) oświadczamy, że rozważamy możliwość podjęcia akcji protestacyjnej przez pracowników przedszkola, a nawet rezygnację z pracy."

Wniosek został podpisany przez 16 osób.

W aktach sprawy znajdują się także oświadczenia ok. 30 osób, nauczycieli i innych pracowników przedszkola, które zawierają opis różnych zdarzeń z udziałem Dyrektorki przedszkola i potwierdzają sytuacje opisane we wniosku o odwołanie strony.

Opisana jest tam np. sytuacja, że gdy śniadanie nie zostało podane tak, jak życzyła sobie Dyrektorka, co opatrzyła komentarzem, że pracownice kuchni nie bywają w restauracjach i nie mają pojęcia jak są wydawane posiłki, a następnie wydała polecenie konserwatorowi aby wyłączył ciepłą wodę, przez co pracownice kuchni musiały myć naczynia w zimnej wodzie. Zostały także wyzwane od złodziejek z powodu zaginionej patery na tort, którą jednak przyniosła sama Dyrektorka, bo okazało się, że miała ją w domu. Opis tej sytuacji znajduje się oświadczeniu dwóch pracownic kuchni. Inna pracownica została zwyzywana, gdyż nie podała posiłku na odpowiednim talerzyku i bez serwetki, której skarżąca sobie życzyła (oświadczenie podpisane przez 5 osób).

W związku ze stanowiskiem Rady Pedagogicznej, pismem z 4 maja 2023r. Wójt Gminy wystąpiła do strony z prośbą o ustosunkowanie się do zarzutów stanianych przez Radę Pedagogiczną, jednocześnie weryfikując je poprzez odebranie od pracowników wyjaśnień w rozmowach bezpośrednich i drogą mailową. Do dnia zakończenia postępowania wyjaśniającego, skarżąca nie ustosunkowała się do nich.

Również w związku z koniecznością rozpatrzenia wniosku Rady Pedagogicznej o odwołanie skarżącej z funkcji Dyrektorki, organ wystąpił 31 marca 2023r. do Kuratorium Oświaty z wnioskiem o wydanie opinii w przedmiocie odwołania. Wójt wskazała na wniosek Rady Pedagogicznej z 30 marca 2023r. o odwołanie skarżącej z zajmowanego stanowiska, który nie jest pierwszym w tej sprawie, albowiem już 13 stycznia 2023r. Rada Pedagogiczna uchwałą nr [...] przyjęła negatywną ocenę pracy strony.

W dalszej części wniosku Wójt opisała okoliczności uzasadniające konieczność odwołania strony, a sprowadzające się do mobbingu stosowanego przez nią w stosunku do pracowników, co znalazło potwierdzenie w rozmowach z pracownikami przedszkola i ich oświadczeniach pisemnych.

Podniosła, że w czasie kontroli przeprowadzonej 25 października 2022r. powzięła informację o bezprawnie pobieranych uposażeniach za nadgodziny, które nie były wykonywane. Dyrektorka została wezwana do zwrotu pobranych środków, co uczyniła 9 grudnia 2022r.

Pismem z 21 kwietnia 2023r. [...] Kurator Oświaty negatywnie zaopiniował zamiar odwołania skarżącej ze stanowiska kierowniczego w trakcie roku szkolnego.

W uzasadnieniu Kurator wskazał, że nie wpłynęły do niego żadne skargi na działalność przedszkola lub jego Dyrektorki. Kontrole przeprowadzane w latach 2006-2022 również nie wykazały nieprawidłowości w zakresie poddanym nadzorowi pedagogicznemu Kuratora, a sama strona otrzymała wyróżniającą ocenę pracy. Dyrektor ma prawo do realizacji własnej koncepcji funkcjonowania placówki, w tym zgłaszania dezaprobaty czy podejmowania krytyki, co może powodować niezadowolenie osób, które muszą wykonać dodatkową pracę, jednak nie można tego rozpatrywać kategoriach mobbingu. Natomiast inne opisane uchybienia pozostają w związku z art. 57 ust. 2 Prawo oświatowe i podlegają wyłącznie nadzorowi organu prowadzącego.

Mimo tego stanowiska, zaskarżonym zarządzeniem z 27 kwietnia 2023r. Wójt Gminy odwołała skarżącą ze stanowiska Dyrektora przedszkola bez wypowiedzenia.

Jednocześnie Wójt złożyła zastrzeżenia do ww. opinii Kuratora.

W odpowiedzi, Kurator Oświaty w piśmie z 26 maja 2023r. wyjaśnił, że w stosunku do zarzutów poniżania, obmawiania i zastraszania pracowników nie odnosił się do nich, gdyż obowiązek przeciwdziałania mobbingowi obciąża pracodawcę, a czynności z zakresu prawa pracy w stosunku do dyrektora wykonuje organ prowadzący szkołę i podjęcie działań w tym zakresie nie leży w kompetencjach Kuratora Oświaty.

W skardze na zarządzenie Wójta z 27 kwietnia 2023r. strona zarzuciła, że zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa oraz bazuje na nieprawdziwych i nie spełniających dyspozycji prawa oświatowego podstawach. Przede wszystkim brak jest zajścia okoliczności "szczególnie uzasadnionego przypadku" oraz brak było i z posiadanej wiedzy brak do dzisiaj obligatoryjnej opinii kuratora oświaty w przedmiotowej sprawie.

W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego wskazuje się, że przepisy ustawy "Prawo oświatowe", a wcześniej ustawy o systemie oświaty, tworzą pewnego rodzaju gwarancję dla stabilności stosunku zatrudnienia nauczycieli pełniących funkcję kierowniczą. Z kolei przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 prawa oświatowego stanowi niejako wyjątek od ogólnej zasady stabilności stosunku zatrudnienia, gdyż zakłada możliwość natychmiastowego odwołania dyrektora szkoły bez zachowania trybu określonego w przepisach w sprawie oceny pracy nauczyciela. Ustawodawca ograniczył jednak możliwość zastosowania tego przepisu wyłącznie do przypadków szczególnie uzasadnionych, a nie tylko uzasadnionych, zatem powinno być interpretowane w sposób ścisły, a nawet zawężający.

Stwierdziła, że o wystąpieniu przypadku szczególnie uzasadnionego można więc mówić tylko wówczas, gdy doszło do konkretnych, poważnych, zawinionych przez dyrektora lub nawet niezależnych bezpośrednio od niego przypadków, w których nie jest możliwe dalsze pełnienie przez dyrektora szkoły funkcji kierowniczej. Ponadto winna zachodzić konieczność natychmiastowego przerwania czynności, gdy dalsze wykonywanie funkcji dyrektora godziłoby w interes szkoły jako interes publiczny i powodowałoby destabilizację w jej funkcjonowaniu w zakresie zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Konieczny jest także bezpośredni związek pomiędzy stwierdzonymi zdarzeniami, uchybieniami, nieprawidłowościami, a momentem podjęcia decyzji o odwołaniu dyrektora. Ma to znaczenie w kontekście wymogu natychmiastowości działania organu prowadzącego. Zatem działanie organu prowadzącego w wyniku np. kontroli dotyczącej aspektów działania szkoły sprzed dłuższego czasu (rok, dwa) czy nawet kilku miesięcy, nie będzie mogło spełniać wymogu natychmiastowości. Podkreśliła, że przeszła pozytywnie kontrolę Najwyższej Izby Kontroli oraz w czerwcu 2022 r., audyt wewnętrzny przeprowadzony na polecenie organu prowadzącego. Okoliczności uzasadniające odwołanie muszą być konkretne i dowiedzione w stosownym postępowaniu poprzedzającym wydanie aktu oraz znajdować pełne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Istotne są również wywody przytoczone przez organ, gdyż to, jakie zdarzenia uznał on za przesłanki odwołania, musi wynikać bezpośrednio z uzasadnienia podjętego w tym zakresie aktu. Tylko te argumenty (w zestawieniu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym) pozwalają na ustalenie motywów, jakimi kierował się organ odwołując dyrektora oraz ocenę, czy podane przez organ przyczyny rzeczywiście można uznać za przypadek szczególnie uzasadniony, w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2. Natomiast w przedmiotowej sprawie – w ocenie strony - treść zarządzenia wskazuje jedynie na nie udowodnione i mało zrozumiałe dla niej okoliczności nie polegające na prawdzie.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Stwierdził, że głównym zarzutem stawianym skarżącej i leżącym u podstaw jej odwołania jest stosowanie mobbingu wobec podwładnych. Zachowanie Dyrektorki placówki polegające na poniżaniu i zastraszaniu pracowników, używaniu wobec pracowników słów powszechnie uważanych za obelżywe oraz naruszeniu nietykalności cielesnej pracownika bez wątpienia wypełnia dyspozycję art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy i z tego względu działanie organu, podyktowane ochroną interesu publicznego, uznać należy za zgodne z prawem. Omawiane działania skarżącej spowodowały odejścia z pracy doświadczonych i szanowanych nauczycieli, a pozostała w placówce kadra pedagogiczna rozważała możliwość odejścia z pracy w przypadku dalszego pozostawania skarżącej na stanowisku. Placówka zagrożona została destabilizacją w zakresie zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Zagrożenie to stało się realne, aktualne i obiektywne, w związku z czym organ podjął działania mające na celu zapobieżenie przewidywanym skutkom. Jednocześnie wyjaśnił, że skarżąca została jednie odwołana z funkcji kierowniczej, wobec czego nadal pozostaje pracownikiem pedagogicznym placówki.

Na rozprawie 6 grudnia 2023r. strony podtrzymały swe stanowiska.

Organ stwierdził, że pierwsze sygnały o mobbingu wpłynęły do niego 1 września 2022r. i w związku z tym zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające, o którym skarżąca została poinformowana, gdyż doszło wówczas do spotkania z Wójtem. Przed wydaniem zarządzenia skarżącej zostały przedstawione stawiane jej zarzuty, jednak ona nie ustosunkowała się do nich.

W odpowiedzi skarżąca stwierdziła, że skoro wiedzę o mobbingu organ powziął 1 września 2022r. a zarządzenie o odwołaniu zostało wydane dopiero w kwietniu 2023r., to oznacza to, że nie zachodzi szczególna okoliczność wymagająca takiej reakcji.

Na pytanie Sądu organ wyjaśnił, że drugie czyli będące przedmiotem skargi zarządzenie o odwołaniu skarżącej z funkcji Dyrektora zostało przekazane Wojewodzie [...] jako organowi nadzoru prawnego i ten nie wszczął wobec niego postępowania nadzorczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, ze zm.) - dalej także: ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5 (tj. inne niż akty prawa miejscowego), podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.

Do tej kategorii zalicza się zarządzenia organów jednostek samorządu terytorialnego o charakterze ogólnym wewnętrznego urzędowania, w tym regulaminy, wytyczne skierowane do podległych organów i jednostek, akty budżetowe, jak również akty o charakterze indywidualnym, np. w sprawach likwidacji szkoły, a także zarządzenia z zakresu przeprowadzania konkursów na dyrektorów samorządowych placówek oświatowych i powierzania stanowiska dyrektorów szkół i placówek oświatowych. Powierzenie stanowiska dyrektora szkoły wiąże się także z jego odwołaniem.

Powyższe przesądza zatem, że zarządzenie Wójta Gminy stanowiące przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego podlega kognicji sądów administracyjnych, a zatem wniesiona skarga podlegała rozpatrzeniu.

Natomiast w świetle stosowanego przez sądy administracyjne kryterium zgodności z prawem tylko stwierdzenie, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Takich zaś wad sąd administracyjny nie stwierdził.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonego zarządzenia jest art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe w wersji obowiązującej w dniu wydania zarządzenia (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 1082 ze zm.), zgodnie z którym organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty (...) może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

Przepisy Prawa oświatowego nie definiują ani nie rozwijają pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku, co wskazuje, że ustawodawca wprowadził do ustawy klauzulę generalną, w oparciu o którą oceny danej sprawy dokonuje organ a następnie ewentualnie sąd administracyjny. Wskazuje także na uznaniowość organu, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, a który może, ale nie musi podejmować tego rozstrzygnięcia.

Wobec faktu, że ustawa nie definiuje pojęcia "przypadku szczególnie uzasadnionego" należy ustalić jego znaczenie w oparciu o słownikowe znaczenie słowa "szczególnie", które przesądza o kwalifikowanym charakterze przedmiotowej przesłanki. I tak, szczególny oznacza "jedyny w swoim rodzaju, odznaczający się czymś osobliwym, zwracający uwagę, niezwykły, wyjątkowy" (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 986). Znaczenie słownikowe podkreśla wyjątkowość wystąpienia czegoś.

Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że: "Przypadki szczególnie uzasadnione" są wąsko ujmowane - jako sytuacje, w których doszło do rażących uchybień niepozwalających na dalsze zajmowanie stanowiska, zatem prowadzących do konieczności natychmiastowego odsunięcia osoby pełniącej funkcję kierowniczą w szkole lub placówce oświatowej od pracy na tym stanowisku w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Dotyczą sytuacji drastycznych, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko, a więc innych od tych, dla których przewidziany jest normalny tryb odwołania ze stanowiska z końcem roku szkolnego". (wyrok WSA z 24 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 690/20, dostępny w CBOSA).

Przypadki szczególnie uzasadnione, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, to nie są sytuacje, które w subiektywnym odczuciu organu prowadzącego mają charakter szczególny, tylko takie, które obiektywnie powodują destabilizację szkoły pod względem dydaktycznym, wychowawczym czy oświatowym, a jedyną możliwością zapobiegnięcia takiej sytuacji jest odwołanie dyrektora placówki w trakcie roku szkolnego (wyrok WSA z 14 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 1047/18, dostępny w CBOSA). Nie jest przy tym wymagana negatywna ocena ze strony podmiotów uprawnionych do oceny pracy dydaktycznej i organizatorskiej dyrektora szkoły. Wystarczającym jest fakt, że mają miejsce zachowania destabilizujące realizację przez szkołę jej fundamentalnych funkcji (wyrok NSA z 12 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1009/19, podobnie wyrok NSA z 1 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 690/17, dostępne w CBOSA).

W ocenie Sądu zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego na gruncie konkretnej sprawy winno następować z uwzględnieniem i wyważeniem dwóch wartości: z jednej strony konieczności ochrony trwałości funkcji kierowniczej dyrektora, a z drugiej uwzględnienia wpływu, jaki ma zajmowanie przez niego tego stanowiska na funkcjonowanie kierowanej placówki oświatowej. Wyważając te dobra, należy przyznać prymat drugiemu z nich. Placówka nie istnieje przecież po to, aby dyrektor mógł nią kierować, ale po to zostaje powołany dyrektor, aby zapewnić jak najlepszą realizację zadań oświatowych i opiekuńczych, do jakich placówka została powołana.

Sąd podziela przedstawione w skardze stanowisko strony, że organ, dla skuteczności wydanego aktu, musi uzasadnić powiązanie pomiędzy wskazanymi przez niego okolicznościami, a destabilizacją placówki i zagrożeniem dla jej interesu jako interesu publicznego, jednak - odmiennie niż strona – stwierdza, że takie okoliczności organ wykazał i uzasadnił.

Odnosząc te uwagi do rozpoznawanej sprawy, wskazać przyjdzie, że w zaskarżonym zarządzeniu Wójt Gminy przedstawiła szerokie uzasadnienie jego wydania. Wskazała nie tylko na notoryczne poniżanie i upokarzanie personelu, wielokrotne ciągłe przymuszanie do wykonywania prac pozostający poza zakresem obowiązków pracowniczych, ale także na konkretne zdarzenia, których przebieg został potwierdzony oświadczeniami powołanych z nazwiska osób z naruszeniem nietykalności cielesnej włącznie (w tym przypadku były to zgodne oświadczenia czterech osób).

Uzasadnienie to było na tyle szczegółowe i konkretne, że Wojewoda [...] jako organ nadzoru prawnego nie wszczął co do niego postępowania nadzorczego mimo, że uczynił tak w stosunku do zarządzenia z 17 stycznia 2023r. o odwołaniu skarżącej z funkcji dyrektora wskazując na zbytnią ogólnikowość stawianych stronie zarzutów.

To obszerne uzasadnienie zarządzenia znajduje potwierdzenie w materiałach znajdujących się w aktach sprawy.

Jest tam w szczególności wniosek Rady Pedagogicznej z 30 marca 2023r. o odwołanie skarżącej ze stanowiska Dyrektora przedszkola, również zawierający bardzo rozbudowane i szczegółowe uzasadnienie, podpisane przez 16 członków Rady Pedagogicznej, ale odwołujące się do stanowiska 25 pracowników przedszkola, nie tylko pedagogicznych, ale także administracyjnych i obsługi. Osoby te złożyły pisemne oświadczenia, w których szczegółowo opisały pracę w przedszkolu, panującą tam atmosferę, konkretne sytuacje takie jak uwagi czynione kucharkom czy woźnym, że powinny iść do restauracji, aby zobaczyć jak powinny być podawane posiłki (dwa oświadczenia podpisane łącznie przez 7 różnych osób).

Jednomyślność tak wielu pracowników zarówno co do faktu, że opisywane zdarzenia rzeczywiście miały miejsce, jak i skali nieakceptowalnych zachowań Dyrektorki sprawiają, że Sąd dał im w pełni wiarę. Ich wiarygodność potwierdza dodatkowo fakt, że z końcem roku szkolnego 2021-2022 zwolniły się z pracy cztery doświadczone i cenione nauczycielki. To, że nastąpiło to za porozumieniem stron nie ma w sprawie żadnego znaczenia. Porozumienie stron to tylko jeden z trybów rozwiązania stosunku pracy, który wszak nic nie mówi o przyczynach takiej decyzji pracownika, a którymi mogły być zachowania mobbingowe. I tak właśnie było w badanej sprawie, skoro na str. 1. wniosku Rady Pedagogicznej z 30 marca 2023r. znajduje się stwierdzenie, że "Chociaż rozwiązanie umowy nastąpiło za porozumieniem stron, to nauczycielki podkreślają, że prawdziwym powodem ich odejścia z pracy była trudna atmosfera w pracy stworzona przez Panią (...) co zgodnie opisują w swoich oświadczeniach nauczycielki..." (Tutaj 3 nazwiska).

Nie można także pominąć, że wniosek ten kończy się stwierdzeniem, że w przypadku powrotu skarżącej na stanowisko Dyrektora pracownicy rozważają możliwość podjęcia akcji protestacyjnej, a nawet rezygnację z pracy.

W ocenie Sądu powołane przykłady zachowań skarżącej są w pełni przekonujące o zasadności twierdzeń sformułowanych przez organ w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia. Przypomnieć też trzeba, że wniosek z 30 marca 2023r. był drugą, po uchwale Rady Pedagogicznej z 13 stycznia 2023r. nr [...], negatywną oceną stosunku Dyrektorki do współpracowników i sposobu wykonywania przez nią tej funkcji. Determinacja i jednomyślność tak wielu pracowników różnych grup – pedagogicznych i niepedagogicznych oraz zagrożenie akcją protestacyjną a nawet odejściem z pracy wskazywała, że zrealizowała się przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku, nie tylko umożliwiająca organowi odwołanie Dyrektorki ze stanowiska w trybie natychmiastowym, ale wręcz zobowiązująca go do zapobieżenia eskalacji konfliktu i sparaliżowania działalności przedszkola ze szkodą dla uczniów. Ustalone okoliczności jednoznacznie wskazywały, że konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji przez Dyrektorkę, bowiem dalsze jej wykonywanie godziłoby w interes przedszkola i powodowałoby destabilizację w jej funkcjonowaniu w zakresie zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych.

Wspomnieć także należy, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 984 ze zm.) stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która (oprócz tego, że posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym i spełnia niezbędne warunki zdrowotne) przestrzega podstawowych zasad moralnych, co w przypadku skarżącej nie miało miejsca nie tylko z racji jej stosunku do współpracowników, ale też z uwagi na bezprawnie pobrane wynagrodzenie za godziny zastępstw.

Skarżąca jako nauczyciel i dyrektor przedszkola powinna mieć świadomość, że funkcja jaką sprawowała była związana z koniecznością zachowywania, a także ustawicznego eksponowania najwyższych standardów kultury osobistej. Od nauczyciela, który jest wychowawcą dzieci lub młodzieży oczekuje się najwyższych kwalifikacji moralnych. Nauczyciel, który prezentuje pogardliwy stosunek do innych osób całkowicie zaprzecza misji wychowawczej (aspekt moralny) oraz edukacyjnej (aspekt budowania społeczeństwa obywatelskiego) placówki, którą kieruje jako dyrektor.

Jak słusznie zwróciła uwagę skarżąca w skardze, okoliczności uzasadniające odwołanie muszą być konkretne i dowiedzione w stosownym postępowaniu poprzedzającym wydanie aktu oraz znajdować pełne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.

Tak jednak w badanym przypadku jest: organ wyczerpująco i konkretnie, z powołaniem się na dowody w postaci oświadczeń wielu osób opisał zdarzenia, które legły u podstaw rozstrzygnięcia o odwołaniu skarżącej z pełnionej funkcji.

Odnosząc się do zarzutu strony, że w przedszkolu obowiązywały procedury antymobbingowe, ale pracownicy z nich nie korzystali stwierdzić przyjdzie, że to do decyzji pracownika należy wybór z jakich dozwolonych prawem środków zechce skorzystać w celu obrony swych praw. Najwyraźniej uznali oni, że w sytuacji, gdy mobberem jest kierownik zakładu pracy bardziej celowym czy efektywnym będzie podjęcie innych kroków i takie przedsięwzięli.

W kwestii negatywnej opinii Kuratora Oświaty co do odwołania skarżącej zauważyć przyjdzie, że po pierwsze nie jest ona dla organu prowadzącego wiążąca. Po wtóre jej uważna lektura, a zwłaszcza lektura pisma Kuratora z 26 maja 2023r., wyjaśniająca jego stanowisko w związku z pismem organu prowadzącego wskazuje, że Kurator ocenił działalność skarżącej przez pryzmat swych kompetencji jako organu nadzoru pedagogicznego i jasno stwierdził, że "nie odniesiono się do spraw, które pozostają w związku z art. 57 ust. 2 Prawa oświatowego i podlegają wyłącznie nadzorowi organu prowadzącego." Natomiast art. 57 ust. 2 w zw. z ust. 1 tej ustawy stanowi, że:

1. Organ prowadzący szkołę lub placówkę sprawuje nadzór nad jej działalnością w zakresie spraw finansowych i administracyjnych, z uwzględnieniem odrębnych przepisów.

2. W zakresie wymienionym w ust. 1 nadzorowi podlega w szczególności:

1) prawidłowość dysponowania przyznanymi szkole lub placówce środkami budżetowymi oraz pozyskanymi przez szkołę lub placówkę środkami pochodzącymi z innych źródeł, a także gospodarowania mieniem;

2) przestrzeganie obowiązujących przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników i uczniów;

3) przestrzeganie przepisów dotyczących organizacji pracy szkoły i placówki.

Użycie słów "w szczególności" wskazuje, że katalog zagadnień objętych kontrolą organu prowadzącego wymieniony w ustawie jest jedynie przykładowy i trudno znaleźć uzasadnienie dlaczego nadzorowi nie miałyby zostać poddane kwestie mobbingu, tym bardziej, że po otrzymaniu pisma w tej sprawie z 1 września 2022r. organ prowadzący uzyskał już sygnał o potencjalnych nieprawidłowościach w tym zakresie.

Z powyższego wynika, że opinia Kuratora Oświaty nie dotyczyła ani zachowania Dyrektorki w stosunku do współpracowników, ani prawidłowości wydatkowania środków przeznaczonych na funkcjonowanie placówki, w tym bezprawnie pobranych przez skarżącą wynagrodzeń z tytułu zastępstw.

Co do podnoszonej na rozprawie rzekomo nadmiernej rozbieżności czasowej pomiędzy owym powzięciem wiedzy o zachowaniach uzasadniających odwołanie (1 września 2022r.) a wydaniem zaskarżonego zarządzenia (27 kwietnia 2023r.) po pierwsze zauważyć przyjdzie, że przepisy prawa oświatowego nie stawiają tu żadnej wyraźnej cezury czasowej, być może dlatego, że w zależności od konkretnego przypadku konieczny czas może być za każdym razem inny w zależności od rodzaju czynności, jakie winny być podjęte. Zatem, skoro prawo nie zakreśla sztywnego terminu, organ nie naruszył prawa przez wydanie zarządzenia w takim akurat odstępie czasowym.

Po drugie należy stwierdzić, że organ po prostu nie mógł podjąć żadnych natychmiastowych kroków, gdyż w takim przypadku naraziłby się na uzasadniony zarzut nieprzeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i działania na podstawie niepotwierdzonych i jednostronnych oświadczeń.

Po trzecie wreszcie przypomnieć należy, że zaskarżone zarządzenie jest drugim wydanym w przedmiocie odwołania skarżącej ze stanowiska. Co do pierwszego z nich, z 17 stycznia 2023r., Wojewoda [...] 24 marca 2023r. stwierdził jego nieważność, zatem pomiędzy tymi datami organ pozostawał niejako w zawieszeniu co do ewentualnego procedowania sprawy odwołania skarżącej ze stanowiska nie mając pewności jak zakończy się postępowania nadzorcze. Nadto, jakkolwiek stwierdzenie nieważności ma ten skutek, że eliminuje dany akt z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc i nie wywołuje skutków prawnych, to nie można tracić z pola widzenia, że kiedyś przecież zostało wydane, przynajmniej w kontekście tego, że organ podjął reakcję na ustalone nieprawidłowości już wcześniej niż 27 kwietnia 2023r., i jakkolwiek była ona wadliwa, to jednak była faktem. Natomiast zakres niezbędnego do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, konieczność odbycia spotkań z wieloma pracownikami i zgromadzenia ich oświadczeń, zwłaszcza w obliczu wskazywanych przez Wojewodę w rozstrzygnięciu nadzorczym braków w uzasadnieniu pierwszego zarządzenia przełożyła się na czas trwania czynności wyjaśniających, który nie był nadmierny i nie może stanowić o tym, że organ utracił prawo do rozstrzygnięcia o odwołaniu strony z pełnionej funkcji.

Podsumowując, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone zarządzenie naruszało prawo, zatem na podstawie art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu skargi.