Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2447/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Dariusz Czarkowski, Asesor WSA - Arkadiusz Koziarski (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2020 r. nr ... w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za marzec kwiecień, maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W. T. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej: "ZUS", o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.

ZUS decyzją z dnia 18 grudnia 2020 r. nr 550000/71/362589/RDZ, powołując się na art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.), dalej "ustawa o COVID-19", w związku z art. 83 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.), odmówił wszczęcia postepowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca do maja 2020 r. ZUS zaznaczył, że rozstrzygnięcie wydał w sprawie zainicjonowanej wnioskiem z dnia 1 lipca 2020 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy

o COVID-19 osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Dalej organ podniósł, że w myśl art. 31zq ust. 1 ustawy o COVID-19 wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Organ wskazał, że odmawia wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia

z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. ze względu na niezłożenie wniosku w terminie do 30 czerwca 2020.

ZUS stwierdził, że w tej sytuacji wnioskodawcy nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca do maja 2020 r.

W. T. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniósł, że wniosek

w przedmiotowej sprawie złożył w dniu 30 czerwca 2020 r. Na potwierdzenie tego skarżący dołączył kopię potwierdzenia nadania przesyłki poleconej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w oparciu art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19. na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321) opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Wyjaśnić również należy, że stosownie do treści art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19 w brzmieniu obwiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

W niniejszej sprawie organ przyjął jako datę złożenia wniosku datę jego wpływu do organu, tj. dzień 1 lipca 2020 r. Na tej podstawie organ stwierdził, że wniosek ten został złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19 (błędnie wskazany w zaskarżonej decyzji jako art. 31zq ust. 1 ustawy). Skarżący jednak zaprzecza takim ustaleniom organu. Podnosi on, że wniosek złożył w dniu 30 czerwca 2020 r. Na dowód tego skarżący przedstawił kopię potwierdzenia nadania listu poleconego o nr .... Na potwierdzeniu tym wskazana jest data nadania 30 czerwca 2020 r. Jako nadawca wskazany jest skarżący, a jako adresat ZUS w Żyrardowie. W aktach sprawy brak jest jednak koperty, w której wniosek ten miałby być nadany.

W odpowiedzi na skargę organ w żaden sposób nie ustosunkował się do treści skargi i przedstawionego przez skarżącego dowodu nadania. Do akt sprawy dołączona jest korespondencja mailowa między pracownikami organu w związku z wniesioną skargą, z której wynika, że istotnie skarżący złożył wniosek za pośrednictwem poczty w dniu 30 czerwca 2020 r. (wiadomość z dnia 9 marca 2021 r. z godz. 15:35).

W wiadomości tej wskazano, że "Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające potwierdziło, że przesyłka (....) dostarczona do Zakładu 1.07.2020 została nadana 30.06.2020 r.

Powyższe okoliczności wskazują, że stan faktyczny sprawy nie został wyczerpująco ustalony i w związku z tym zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie. W świetle argumentów skargi, popartych kopią dowodu nadania,

a także korespondencji mailowej pracowników organu mającej miejsce po wydaniu zaskarżonej decyzji, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek został złożony przez skarżącego 30 czerwca 2020 r., a więc w terminie określonym w art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19. Data złożenia wniosku w sprawie wymaga zatem ponownego wnikliwego zbadania.

Należy zatem stwierdzić, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Pierwsze dwa powołane przepisy nakazują organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W tej sytuacji zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji albowiem organ dopuścił się naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto ZUS, wydając zaskarżoną decyzję, pominął przepisy ustawy o COVID-19, które obowiązują od 16 grudnia 2020 r., a zostały wprowadzone ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2255, dalej: "ustawa zmieniająca").

W oparciu o ustawę zmieniającą do ustawy o COVID-19 dodano art. 15zzzzzn², z którego wynika, że w przypadku uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1 pkt 2). W zawiadomieniu organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3).

Przepis ten obowiązuje od 16 grudnia 2020 r., a zaskarżona decyzja została wydana w dniu 18 grudnia 2020 r. Regulacja ta winna mieć zastosowanie w sprawie albowiem wskazana wyżej ustawa zmieniająca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn². Niewątpliwie termin do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jest terminem do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki. Przepis ten nakłada zatem na organ obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenie terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Przepis art. 6 k.p.a. przewiduje, że organy administracji działają na podstawie przepisów prawa (zasada legalności działania), a więc ZUS powinien wziąć pod uwagę przepisy aktualne w dacie orzekania.

Dodatkowo należy podnieść, że organ wskazał błędną podstawę prawną w zaskarżonej decyzji. Organ powołał się bowiem na art. 31zq ust. 7 ustawy o COVID-19 oraz art. 83 ust. 1 i ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który to przepis stanowi, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji. Należy mieć na uwadze, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym odmowę wszczęcia postępowania organ winien oprzeć na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Art. 61a § 1 k.p.a. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z kolej zgodnie z art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.

Ponowne rozpatrzenie sprawy winno nastąpić z uwzględnieniem powyższych uwag. Organ winien przede wszystkim ustalić w jakiej dacie skarżący złożył wniosek o zwolnienie. Badając tę kwestię organ winien wziąć pod uwagę przedłożony przez skarżącego dowód nadania listu poleconego. W przypadku ustalenia, że jednak doszło do uchybienia terminu określonego w art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19 organ winien wziąć pod uwagę obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19 i zawiadomić skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wniosku), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do jego złożenia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.