Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 22/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6h pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 399
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
article: art. 133
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), Sędzia WSA Monika Krywow, Asesor WSA Piotr Pyszny, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi H.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 6 listopada 2023 r. nr SKO.4105.459.2023 w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy D. z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. H.N. (dalej: skarżący) wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej: Kolegium) z 6 listopada 2023 r. nr SKO.4105.459.2023 w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

2. Stan sprawy.

2.1. W dniu 13 kwietnia 2023 r. Wójt Gminy D. (dalej: organ pierwszej instancji) wydał decyzję, w której określił skarżącemu wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na nieruchomości położonej w D. przy [...] za okres od 2018 r. do lutego 28 lutego 2023 r. w łącznej wysokości 2.228,00 zł, za dwie osoby zamieszkałe.

2.2. Po rozpatrzeniu odwołania od ww. decyzji, Kolegium mocą zakażonej w nn. sprawie decyzji uchyliło w całości zaskarżoną decyzję oraz określiło skarżącemu nową wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

W uzasadnieniu Kolegium podało, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3b ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 399 - u.c.p.g), właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku m.in. przez pozbywanie się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi.

Z kolei gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy (art. 6c ust. 1 u.c.p.g.).

Właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy obowiązani są ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6h pkt 1 u.c.p.g.). W przypadku nieruchomości, na której zamieszkują mieszkańcy, obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec (art. 6i ust. 1 pkt 1 u.c.p.g.).

W myśl art. 6m ust. 1 pkt 1 u.c.p.g. właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy obowiązani są złożyć do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Deklaracja ta zawiera dane niezbędne do określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6m ust. 1a u.c.p.g.). Wysokość zobowiązania określonego w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obowiązuje za kolejne miesiące do czasu korekty deklaracji lub zmiany stawki opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, z zastrzeżeniem art. 6o (art. 6m ust. 1d u.c.p.g.).

W razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę dostępne dane właściwe dla wybranej przez radę gminy metody, a w przypadku ich braku - uzasadnione szacunki, w tym w przypadku nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, średnią ilość odpadów komunalnych powstających na nieruchomościach o podobnym charakterze (art. 60 ust. 1 u.c.p.g.). Zgodnie z ust. 1a tego przepisu wójt, burmistrz lub prezydent miasta w celu weryfikacji złożonych deklaracji może wykorzystać informacje i dane znajdujące się w jego posiadaniu oraz posiadaniu gminnych jednostek organizacyjnych, w tym przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości określonej w decyzji, o której mowa w ust. 1, obowiązuje do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym następuje zmiana danych niezbędnych do określenia wysokości tej opłaty (ust. 2 art. 60 u.c.p.g.). W ust. 3 tego przepisu ustawodawca stwierdził, iż po doręczeniu decyzji, o której mowa w ust. 1, złożenie deklaracji nie jest dopuszczalne, jeżeli nie następuje zmiana danych niezbędnych do określenia wysokości tej opłaty, w tym stawki opłaty.

Jak wyjaśniono wyżej, obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dotyczy każdego właściciela zamieszkanej nieruchomości.

Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 15 lutego 2023 r. organ pierwszej instancji wszczął z urzędu wobec skarżącego postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z nieruchomości zamieszkałej położonej pod adresem [...], [...] D. W postanowieniu wskazano, iż z zapisów ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w C. wynika, że właścicielem wskazanej powyżej nieruchomości jest Parafia [...].

W dniu 27 lutego 2023 r. do Wydziału Ewidencji Ludności Urzędu Gminy D. skierowane zostało pismo o wydanie zaświadczenia o ilości osób zameldowanych na terenie ww. nieruchomości w latach od lutego 2018 r. do nadal.

Dnia 3 marca 2023 r. do organu pierwszej instancji wpłynęła deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi według stanu na marzec 2023 r. sporządzona ks. H.N. W złożonej deklaracji wykazano 2 osoby zamieszkujące nieruchomości położoną w D. przy [...], odpady zbierane selektywnie, bioodpady gromadzone w kompostowniku oraz zaznaczono, że jest to deklaracja składana pierwszy raz.

Do akt postępowania dołączono zaświadczenie z dnia 6 marca 2023 r. wskazujące, iż na ww. nieruchomości na pobyt stały zameldowane są dwie osoby.

W piśmie z dnia 21 marca 2023 r. Proboszcz Parafii D. wyjaśnił, że Parafia od lat ma zawartą umowę na odbiór i wywóz odpadów z firmą Z i do niej przekazywane są również odpady komunalne, a fakt ten jest znany Gminie w D. od początku tzw. reformy śmieciowej, czyli od momentu kiedy na Gminie spoczywa obowiązek organizacji odbioru odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości z jej terenu. W piśmie wyjaśniono również, że Parafia do lutego br. nie była informowana o konieczności złożenia, przez księży pełniących w niej posługę duszpasterską, deklaracji o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi pomimo, iż fakt ten był jej znany, a uzgodnienia w tej sprawie prowadzone były w obecności Pani Wójt. Strona wskazała, że nie ma konieczności wszczynania przez organ pierwszej instancji postępowania dowodowego w sprawie, gdyż powszechnie wiadomym jest, że posługa duszpasterska w Parafii sprawowana jest przez dwóch księży tj. proboszcza i wikarego, którzy do tej pory nie unikali swoich obowiązków wobec organu jeśli byli o takowych informowani.

Dalej Kolegium wskazało, że opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest opłatą uiszczaną miesięcznie, a jej określenie winno uwzględniać zmiany stawki opłaty wprowadzone uchwałami Rady Gminy D. w poszczególnych latach kontrolowanego okresu. Tym samym opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie powinna być określona kwotą za cały okres objęty zaskarżoną decyzją, czy też za poszczególne lata, jak zrobił to organ pierwszej instancji. W myśl art. 6i ust. 1 pkt 1 u.c.p.g. obowiązek ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstaje w przypadku nieruchomości, na której zamieszkują mieszkańcy - za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec. Tym samym opłata ta winna być podzielona na okresy w których obowiązywała ta sama stawka opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Następnie organ wskazał, że właściciel każdej zamieszkanej nieruchomości jest zobowiązany, zgodnie ze wskazaną ustawą, do podporządkowania się gminnemu systemowi gospodarowania odpadami komunalnymi i nie zwalnia z tego takiego właściciela, jak chce tego strona, okoliczność samodzielnego gospodarowania odpadami komunalnymi. Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi ma charakter ekwiwalentnego świadczenia obowiązkowego, które obowiązkowo należy uiszczać dopóty, dopóki spełnia się ustawowe przesłanki, precyzowane w odpowiednich uchwałach będących aktami prawa miejscowego. Taką przesłanką jest bycie właścicielem nieruchomości zamieszkałej.

3.1. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Zarzucono jej naruszenie:

- art. 120, art. 121 § 1 i § 2, art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm. - o.p.) oraz art. 180 § 1 w związku z art. 7, 8 i 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - k.p.a.) poprzez: nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego i niezweryfikowanie podanych przez niego faktów poprzez nieprzeprowadzenie wskazanych w odwołaniu dowodów (z dokumentów i przesłuchania pracownika Gminy na okoliczność wskazania przez Gminę, że nie ma potrzeby uiszczania dodatkowych opłat za wywóz odpadów z parafii w sytuacji, gdy parafia ma zawartą umowę z profesjonalną firmą na wywóz odpadów); poprzez udzielenie skarżącemu niewłaściwych informacji dot. jego obowiązku podatkowego w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami,

- art. 5 ust. 1 pkt 3b, art. 6m ust. 1 pkt 1 oraz art. 6h pkt 1 u.c.p.g., poprzez przyjęcie, że właścicielem nieruchomości w D. jest skarżący, podczas gdy właścicielem jest Parafia [...] w D., w której skarżący jest proboszczem, co skutkuje naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. i jej nieważnością.

W uzasadnieniu wskazano, że załączone do odwołania od decyzji Wójta Gminy D. dowody uiszczania opłat z ostatnich kilku miesięcy wraz z fakturami wskazują wyraźnie, że skarżący uiszczał wszelkie należne opłaty z tytułu wywozu nieczystości z terenu Parafii, w tym także nieczystości segregowanych do odrębnego pojemnika dostarczonego przez podmiot wykonujący umowę o odbiór nieczystości, wytwarzanych przez osoby zamieszkujące na terenie nieruchomości Parafii. Wobec powyższego twierdzenia organu drugiej instancji, stwierdzające obowiązek uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami przez skarżącego, mimo samodzielnego gospodarowania przez niego odpadami, nie mieszczą się w granicach norm prawnych art.5 ust. 1 pkt 3b, art. 6m ust. 1 pkt 1 oraz art. 6h pkt 1 u.c.p.g.

Nadto skarżący wskazał, że w sposób zawiniony przez organy działające w niniejszej sprawie, stał się stroną, gdy w świetle obowiązującego prawa taką stroną być nie mógł.

Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja nie może dotyczyć skarżącego w żadnym wymiarze, ponieważ skarżący nie jest właścicielem nieruchomości, na której wytwarzane są odpady komunalne. Poza kwestią niniejszej skargi pozostaje ustalenie, będące w gestii organu podatkowego pierwszej instancji, jaki podmiot jest właścicielem nieruchomości zamieszkiwanej przez skarżącego, oraz czy podlega rygorom ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w zakresie powstania obowiązku uiszczania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4. Dokonując kontroli legalności wydanych w sprawie rozstrzygnięć, Sąd stwierdził, iż zaskarżoną decyzję Kolegium, jak też poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji należy wyeliminować z obrotu prawnego, gdyż obarczone są one wadą nieważności.

Z decyzji organów obu instancji wynika, że w niniejszej sprawie prowadzone było postępowanie w sprawie określenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wobec Proboszcza Parafii [...] w D. Tymczasem z przepisów postępowania oraz prawa materialnego, mających zastosowanie w niniejszej sprawie jednoznacznie wynika, że stroną przedmiotowego postępowania i adresatem decyzji w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie może być proboszcz parafii, lecz sama parafia.

5. W sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego (art. 6q ust. 1 u.c.p.g.).

Zgodnie z art. 133 § 1 o.p. stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117c, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy.

Zgodnie z § 2 ww. przepisu, stroną w postępowaniu podatkowym może być również osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej inna niż wymieniona w § 1, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego przed powstaniem obowiązku podatkowego ciążą na niej szczególne obowiązki lub zamierza skorzystać z uprawnień wynikających z tego prawa.

Inaczej ujmując, stroną może być podmiot, który na podstawie prawa obowiązującego może lub powinien uzyskać konkretne korzyści czy też może lub powinien być obarczony określonymi obowiązkami. Może to się jednak stać dopiero po skonkretyzowaniu tych korzyści lub obowiązków właśnie w decyzji administracyjnej.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych w sprawie decyzji stanowi przepis art. 6h pkt 1 u.c.p.g. który stanowi, że właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy obowiązani są ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6h pkt 1 u.c.p.g.).

W przedmiotowej sprawie, okolicznością bezsporną, potwierdzoną przez obie strony postępowania, jest to, że właścicielem nieruchomości położnej pod adresem [...] w D. jest Parafia Rzymsko-Katolicka.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1966 z późn. zm.) odpowiednią terytorialną jednostką Kościoła Katolickiego w Polsce posiadającą osobowość prawną jest parafia. Organem parafii, jako osoby prawnej jest proboszcz, który ją reprezentuje (art. 7 ust. 3 pkt 5 ww. ustawy).

Procesowym odzwierciedleniem powyższej kwalifikacji jest art. 133 § 2 o.p. z którego wynika, że stroną postępowania administracyjnego są osoby prawne (jak też osoby fizyczne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej). Skoro właścicielem ww. nieruchomości jest Parafia Rzymsko-Katolicka, mająca zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy status osoby prawnej, to tym samym to Parafia Rzymsko-Katolicka, a nie jej organ i reprezentant, ma interes prawny w rozumieniu art. 133 o.p. oraz w konsekwencji status strony postępowania w stosunku do której skierowana może być decyzja w sprawie określenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Wobec tego adresatem zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji powinna być Parafia Rzymsko-Katolicka, a nie wskazany z imienia i nazwiska Proboszcz tej Parafii. To bowiem Parafia Rzymsko-Katolicka jest właścicielem nieruchomości, w rozumieniu art. 6h pkt 1 u.c.p.g. W związku z tym, iż podmiotem praw i obowiązków jest Parafia Rzymsko-Katolicka mająca status osoby prawej, a nie Proboszcz tej Parafii, stąd też adresatem decyzji może być osoba prawna, a nie jej organ.

Należy odróżniać stronę postępowania od osób czy organów, które ją w postępowaniu reprezentują. Decyzja powinna zawsze być adresowana do strony - w tym przypadku parafii, a nie do podmiotu, będącego jej organem i ją reprezentującego (proboszcza). Właścicielem nieruchomości, z której odprowadzane są odpady nie jest proboszcz parafii jako osoba fizyczna, lecz parafia - osoba prawna, reprezentowana przez proboszcza. Adresatem zawartego w decyzji obowiązku musi być strona postępowania podatkowego, a nie jej organ czy przedstawiciel. Ci ostatni działają bowiem w imieniu strony w postępowaniu, natomiast prawa i obowiązki wynikające z decyzji dotyczą strony postępowania. W sprawie natomiast skierowano decyzję administracyjną, zamiast do podmiotu praw bądź obowiązków jakim jest parafia będąca osobą prawną, do jego organu, który działał w jej imieniu, tj. wskazanego z imienia i nazwiska proboszcza parafii. W takiej sytuacji wskazanie jako adresata decyzji proboszcza parafii, jak również skierowanie do niego decyzji jest równoznaczne ze skierowaniem decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie i powoduje, że taka decyzja jest dotknięta wadą nieważności w rozumieniu art. 247 o.p.

W przedmiotowej sprawie decyzją rozstrzygnięto o sytuacji prawnej jednostki - Proboszcza Parafii Rzymsko-Katolickiej, który w świetle norm prawa materialnego nie ma interesu prawnego ani obowiązku w kontrolowanej sprawie podatkowej. W sprawie mamy zatem bez wątpienia do czynienia z sytuacją skierowania decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie (art. 247 § 1 pkt 5 o.p.), a nie z sytuacją nieprawidłowego doręczenia decyzji, mającej charakter wyłączenie procesowy. Skierowanie zaś decyzji do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, stanowi w świetle ww. przepisu kwalifikowaną wadę decyzji stanowiącą podstawę do stwierdzenia ich nieważności.

Skoro w sprawie orzekające organy nieprawidłowo prowadziły postępowanie i wydały decyzję wobec Proboszcza Parafii Rzymsko-Katolickiej, który przymiotu strony w sprawie nie posiada, to decyzje te jako dotknięte kwalifikowaną wadą prawną, podlegały z tego powodu wyeliminowaniu o obrotu prawnego, bez oceny ich legalności z punktu widzenia merytorycznych przesłanek ich wydania.

6. Biorąc zatem pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. - p.p.s.a.), stwierdził w punkcie pierwszym wyroku nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

7. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie drugim wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.