Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 864/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 i ust. 3, art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 5 ust. 2 i ust. 2a, art. 8 ust. 1 pkt 4, art. 16, art. 25 ust. 1 i  ust. 2 pkt 3 i ust. 3,
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda (sprawozdawca) Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2024r. sprawy ze skargi J. T. – F. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 2 października 2023 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z 1 marca 2023 r. nr [...] Wojewoda M. (dalej: Wojewoda, organ I instancji), na podstawie art. 104 kpa, art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.04.166.1 ze zm., dalej: rozporządzenie 883/2004), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.09.284.1), art. 11 ust. 1 i ust. 2, art. 16, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 9 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2019 poz. 2407 ze zm. zm., dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981, dalej: ustawa zmieniająca z 2021 r.),

- ustalił świadczenie wychowawcze wypłacone J. T.-F. (dalej: strona, skarżąca) na dzieci: F. i I.F. w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. w kwocie 9 277,20 zł za nienależnie pobrane,

- zobowiązał stronę do zwrotu ww. kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty,

- ustalił wysokość odsetek ustawowych za okres od 1 grudnia 2019 r. do dnia wydania niniejszej decyzji na kwotę 2 112,46 zł oraz łączną kwotę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji na kwotę 11 389,66 zł.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że K. F. od 20.06.2018 r. do 30.09.2020 r. był zatrudniony na terytorium Norwegii, a od 1.10.2020 r. do 26.04.2021 r. pobierał norweski zasiłek dla bezrobotnych natomiast skarżąca od 2.10.2019 r. była osoba nieaktywną zawodowo w Polsce, gdzie zamieszkuje razem z dziećmi. Z uwagi na aktywność zawodową K.F. na terytorium Norwegii występuje koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, obejmująca też dział świadczeń rodzinnych w ramach UE, EOG i Szwajcarii. Świadczenie wychowawcze jest koordynowane jako klasyczne świadczenie rodzinne i porównywane jest z koszykiem świadczeń klasycznych (wyrok C-347/12 Wiering (d. Caisse nationale des prestations familiales). Organ pismem z 21.10.2021 r. poinformowany został, że w sprawie niniejszej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia od 1.07.2018 r. do 30.04.2021 r. w związku z czym uchylił przyznane skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego w w/w okresie. Wskazał, że na podstawie art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Karol F. podlegał ustawodawstwu norweskiemu oraz był osoba uprawniona w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego państwa członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. Wskazał, że prawo do korzystania z uprawnień do świadczeń rodzinnych skutkuje zbiegiem uprawnień przewidzianych przez ustawodawstwo państwa zatrudnienia (Norwegii) z uprawnieniami przysługującymi w państwie zamieszkania (Polsce). W tym celu w ramach wprowadzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ustanowiono regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń tj. zapobiegające pobieraniu świadczeń rodzinnych w tym samym czasie , na tego samego członka rodziny. Zgodnie z tymi zasadami zasiłki wypłacane przez państwo zatrudnienia mają pierwszeństwo przed zasiłkami wypłacanymi w państwie na podstawie miejsca zamieszkania ( w tym przypadku w Polsce), które podlegają w związku z tym zawieszeniu. Z uwagi na fakt, że kwota przysługujących świadczeń w Norwegii była niższa niż łączna wysokość wszystkich świadczeń przysługujących w Polsce Wojewoda M. informacją nr [..] z 27.07.2022 r na dzieci F. F. na okres od 1.07.2019 r. do 31.10.2019 r. i I. F. w okresie od 1.10.2019 r. do 31.10.2019 przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego i na okres od 1.11.2019 r. do 31.08.2020 r. na w/w dzieci przyznał dodatek dyferencyjny w kwocie 36.14 zł miesięcznie na dziecko.

Organ I instancji wskazał również, że we wniosku z 20 lipca 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, strona została pouczona, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. Skarżąca już w dniu złożenia wniosku, miała wiedzę o aktywności ojca dzieci na terytorium Norwegii a mimo to, w części II wniosku zaznaczyła, że członek rodziny nie przebywa poza granicami RP, w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Podkreślił, że z uwagi na pierwszeństwo do wypłaty świadczeń po stronie instytucji norweskiej, świadczenie wypłacone w Polsce w pełnej wysokości, zostało wypłacone mimo braku prawa do niego, zatem świadczenie za okres od 1 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. w Polsce jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wskazał, iż powyższe świadczenie zostało skarżącej przyznane przez Burmistrza Miasta P. 5 sierpnia 2019 r. Nr [...], uchyloną następnie decyzją Burmistrza Miasta P. z 29 listopada 2021 r. Nr: [...], w okresie, w którym miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ I instancji uznał również, że podkreślenia wymaga, iż w okresie objętym zaskarżoną decyzją, jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy powyższe świadczenia zostały skarżącej wypłacone w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r.

W odwołaniu Strona wskazała, że nie zgadza się z decyzją i zwrotem świadczeń. Podkreśliła, że nie wskazywała we wniosku o świadczenie wychowawcze faktu, że mąż jest aktywny zawodowo w Norwegii ponieważ instytucja norweska nie przyznała świadczeń i z uwagi na powyższe zdecydowała się pobierać świadczenia w Polsce.

W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego Minister Rodziny i Polityki Społecznej, decyzją znak [...] z 2 października 2023r., utrzymał w mocy decyzję w/w Wojewody M. z 1 marca 2023 r.

W uzasadnieniu wskazał, iż stosownie do przepisów art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie z art. 16 ust. 2 i 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku przebywania osoby, która złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa wyżej, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisowo koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż w niniejszym postępowaniu nie bada się zasadności ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone przez Wojewodę M. 27 lipca 2022 r. Wskazał, iż zgodnie z art. 16 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ odwoławczy ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio. Ponadto, zgodnie z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in.: świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 tej ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2,3, 5 i 6 ww. ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych (por. A. Korcz - Maciejko i W. Maciejko, wyd. Beck 2009 r. Komentarz do ustawy o świadczeniach rodzinnych, s. 455).

We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 20 lipca 2019 r. skarżąca oświadczyła, iż zarówno ona jak i żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W ww. wniosku i w decyzji przyznającej pouczono skarżącą, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie, a niepoinformowanie organu o tych zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Skuteczne pouczenie, to takie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia. W konsekwencji, ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd. W niniejszej sprawie skuteczność pouczenia nie budzi wątpliwości. Organ odwoławczy wskazał, iż świadczenie wychowawcze zostało skarżącej przyznane na skutek wniosku skarżącej i załączonych do wniosku dokumentów oraz oświadczenia, iż żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami kraju. W związku z powyższym, brak okoliczności wskazujących na błędne działanie organu.

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo wskazał, że w związku z przyznaniem prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. należy uznać, iż świadczenie wychowawcze wypłacone w pełnej wysokości za okres od 1 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego.

W związku z powyższym, organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji prawidłowo wykazał, że związku z tym, że ojciec dzieci był osobą aktywną zawodowo na terytorium Norwegii, a z uwagi na brak aktywności zawodowej w Polsce instytucja norweska była właściwa do wypłaty świadczeń.

Organ odwoławczy podkreślił, iż osoba pobierająca świadczenia jest zobowiązana do niezwłocznego poinformowania organu o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń, a w związku z aktywnością zawodową ojca dzieci na terytorium Norwegii to instytucja norweska była właściwa do wypłaty świadczeń na skarżącej dzieci. Sama okoliczność przebywania/zatrudnienia rodzica dzieci poza granicami Polski nie powoduje, że drugi rodzic nie może w Polsce złożyć wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Korzystając jednakże z tego uprawnienia, wnioskodawca jest zobowiązany z jednej strony do wykazania wszystkich okoliczności, które są przytoczone we wniosku, np. dot. przebywania rodzica poza granicami Polski jak i niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia, w przypadku, gdy do takich okoliczności dojdzie w trakcie trwania okresu świadczeniowego. To we właściwości organu prowadzącego postępowanie leży ustalenie, w którym kraju jest pierwszeństwo do wypłaty świadczeń i ewentualnie jak wysokość świadczeń przysługuje w Polsce.

Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i podlega potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych, wypłacanych zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, oraz wypłacanego świadczenia wychowawczego, w myśl art. 25 ust. 7 i 8 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Podsumowując, powołał art, 20 ust. 3 ustawy z 2 listopada 2021 r. z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981), sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do dnia 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. Zastosowanie powyższych ulg odbywa się na wniosek osoby zobowiązanej i pozostaje do uznania organu.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w decyzję organu odwoławczego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 kpa poprzez utrzymanie w mocy mimo istnienia przesłanek merytorycznych i faktycznych od uchylenia zaskarżonej decyzji;

- wskazanie błędnej kwalifikacji prawnej tj. art. 16 ust. 10 w uzasadnieniu, ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w sytuacji, kiedy artykuł wskazany w ustawie ma jedynie 9 ustępów;

- powołanie się na podstawy prawne w komparycji decyzji, które nie obowiązują tj. m.in. art. 25 ust. 2 pkt 3 i 9 ustawy z 11.02.2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci;

- rozbieżności pomiędzy podstawą prawną wskazaną w komparycji decyzji a podaną w uzasadnieniu postanowienia;

- pominięcie okoliczności, iż organy Państwa Polskiego podały błędną informację w ramach koordynacji do organów Państwa Norweskiego, jakoby skarżąca jako drugi rodzic była aktywna zawodowo w Polsce, co skutkowało odmową wypłaty świadczeń w Norwegii;

- pominięcie okoliczności, iż w wyniku błędnej informacji o rzekomej aktywności zawodowej skarżącej w Polsce doprowadziło do pozostawienia dwójki dzieci zarówno bez prawa do należnego zasiłku wychowawczego zarówno w Polsce jak i w Norwegii;

- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegający na dowolnym i błędnym przyjęciu, iż skarżąca pobrała świadczenie w sposób nienależny, co doprowadziło do niezasadnego zastosowania art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci;

- naruszenie art. 107 § 1 ust. 4 kpa poprzez wskazanie błędnej podstawy prawnej decyzji;

- naruszenie art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez przywołanie nieaktualnej podstawy prawnej oraz poprzez uznanie niezasadne naliczenie odsetek do świadczenia, w sytuacji, kiedy przyznanie świadczenia było wynikiem błędu organu w postaci poinformowania strony norweskiej o rzekomej aktywności zawodowej w Polsce skarżącej.

Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji a także o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania do organów administracji publicznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Organy obu instancji swe rozstrzygnięcia oparły na normie prawa materialnego wyrażonej w art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zastosowane przepisy wiążą się z instytucją koordynacji świadczeń systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich Unii Europejskiej.

Podstawowym celem przepisów normujących instytucję koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego jest eliminacja sytuacji, w której będą pobierane świadczenia tego samego rodzaju z dwóch różnych państw za ten sam okres. Reguła prawna, mająca przeciwdziałać kumulacji świadczeń z systemów zabezpieczenia społecznego poprzez zobligowanie strony do zwrotu świadczeń wypłaconych, ma bowiem zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny.

Cytowane w decyzjach przepisy - w tym stanowiący podstawę wydania kontrolowanych decyzji, art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - podlegały nowelizacjom. W okresie od 1 lipca 2019 roku do 12 lipca 2021 roku ww. przepis obowiązywał w brzmieniu: "W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego".

W okresie od 13 lipca 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku ww. przepis obowiązywał w brzmieniu: "W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, o którym mowa w ust. 4."

Przypomnieć należy, że w świetle uzasadnienia do projektu ustawy z 24 czerwca 2021 roku o zmianie niektórych ustaw związanych ze świadczeniami na rzecz rodziny (Dz. U. 2021 poz. 1162) celem zmian było wprowadzenie rozwiązań służących przyspieszeniu załatwiania przez wojewodów spraw o świadczenie wychowawcze i świadczenia rodzinne w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także wprowadzenie zmian o charakterze redakcyjnym i doprecyzowującym. Ostatnia zmiana art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa weszła w życie z dniem 01 stycznia 2022 roku, jednakże zgodnie z regulacją przejściową zawartą we wprowadzającej ww. zmianę ustawie z 17 września 2021 roku o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021r. poz. 1981), zmiana ta nie znajdowała zastosowania w kontrolowanej sprawie.

W myśl bowiem art. 17 ust. 2 ww. ustawy zmieniającej: "W sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w przypadku złożenia do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w gminie lub od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w ZUS wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres do dnia 31 maja 2022 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe. W przypadku wniosków, które wpłyną do ZUS, w sytuacji gdy ZUS ustali, że w sprawie mają lub mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ZUS przekazuje wniosek do właściwego wojewody, do rozpatrzenia zgodnie z właściwością".

Co istotne - zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981) - sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do dnia 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 i 3 ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium RP przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1), a świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (ust. 2).

Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3 ustawy). Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1 ustawy). Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 16 ustawy w przypadku, gdy matka, ojciec, opiekun prawny lub opiekun faktyczny dziecka przebywa poza granicami RP w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie (ust. 1).

W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczenia wychowawczego lub członka rodziny tej osoby, lub rodzica dziecka w dniu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami RP w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje (ust. 2). W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także okres, w którym przepisy te mają zastosowanie (ust. 4). W przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 za okres, o którym mowa w ust. 4 (ust. 5).

W przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, o którym mowa w ust. 1 (ust. 6). Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 25 stosuje się odpowiednio (ust.10).

W przypadku zwrotu przez instytucję państwa, o którym mowa w ust. 1, nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wojewoda może umorzyć pozostałą kwotę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w całości lub w części, w szczególności jeżeli pozostała kwota wynika z różnicy kursowej (ust. 11).

Natomiast w myśl art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3 i ust. 9 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust.1).

Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze (ust. 2 pkt 3).

Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego (ust. 3). Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty (ust. 9).

Należy stwierdzić, że Minister prawidłowo uznał, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy do uznania świadczenia wychowawczego pobranego przez skarżącą na dzieci – F. F. i I. F. za okres od 1 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. za nienależnie pobrane.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że po złożeniu przez skarżącą w dniu 20 lipca 2019 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego Burmistrz Miasta P. decyzją z 5 sierpnia 2019 r. przyznał skarżącej świadczenia wychowawcze w wysokości 500 zł na każde z dzieci – F.F. i I. F na okres 1 listopada 2019 r. do 30 sierpnia 2020 r.

Zatem - w odniesieniu do skarżącej - przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w okresie od dnia 1 listopada 2019 r.

W następstwie powzięcia informacji Burmistrz Miasta P., po wszczęciu z urzędu postępowania, ostateczną decyzją z 29 listopada 2021 r. uchylił ostateczną decyzję własną z 5 sierpnia 2019 r. Następnie Wojewoda M.decyzją z 27 lipca 2022 r. przyznał skarżącej w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. dodatek dyferencyjny na dzieci F. F. i I. F..

Skoro zatem ww. decyzja Burmistrza Miasta P. z 29 listopada 2021 r. uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego przyznane skarżącej decyzją tego organu z 5 sierpnia 2019 r., na dzieci – F. F. i I. F.oraz decyzja Wojewody M. z 27 lipca 2022 r. przyznająca skarżącej dodatek dyferencyjny w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. na dzieci – F. F. i I. F. - uzyskały walor ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., to – z uwagi na brak jakiejkolwiek decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci – F. F. i I. F. w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. - nie istniała podstawa prawna do wypłaty tych świadczeń.

Zatem za prawidłowe należy uznać stanowisko organów orzekających obu instancji w niniejszej sprawie, że wypłacone skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci – F. F. i I. F.w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane.

Dla uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane istotne jest bowiem obiektywne zaistnienie okoliczności objętych hipotezą normy prawnej z art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, a nie przyczyny jakie do jego zaistnienia doprowadziły. W tej sytuacji organ zobowiązany był wydać decyzję o ustaleniu, że pobrane świadczenie wychowawcze jest nienależnie pobrane i o zobowiązaniu skarżącej do jego zwrotu.

Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest fakt, że skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oświadczyła, iż żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Ponadto - jak słusznie wskazał organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji - skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 20 lipca 2019 r. została w sposób jasny i zrozumiały pouczona, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego - osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia wychowawcze. Zaś niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń wychowawczego o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu. Pod tymi oświadczeniami, pouczeniami oraz całym wnioskiem znajduje się własnoręczny podpis skarżącej złożony w dniu 20 lipca 2019 r.

Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, wypowiedziany na tle innych instytucji związanych ze zwrotem nienależnie pobranych świadczeń, że wprowadzając warunek stosownego pouczenia ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, że świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji pouczenie, o którym mowa czy to w ustawie o świadczeniach rodzinnych czy też w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z 9 września 2020 r., I OSK 419/20 i powołane tam orzecznictwo).

Jak przedstawiono wyżej skarżąca została prawidłowo pouczona o warunkach przyznania świadczenia i obowiązku informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Zaniechanie wykonania tego obowiązku doprowadziło do wypłaty świadczenia, które było świadczeniem nienależnie pobranym.

Podsumowując Sąd uznał, iż organy orzekające obu instancji wnikliwie, wszechstronnie, rzetelnie i obiektywnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił