Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1119/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 8, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2023 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1479/2023/11581 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 5 czerwca 2023 r. znak: SKO.PSŚ/41.5/1479/2023/11581 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta C. (dalej "Prezydent" lub "organ pierwszej instancji") z 13 kwietnia 2023 r. znak sprawy: [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.

Organ pierwszej instancji ustalił, że świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego przyznane G. C. (dalej "skarżący") za okres od 1 września 2022 r. do 31 października 2022 r. w kwocie 431,68 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty do dnia spłaty. Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 30 ust. 1, ust. 2b, ust. 5, ust. 6, ust. 7, ust. 8, ust. 9 oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej "u.ś.r.") w związku z art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.; dalej "specustawa COVID").

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że decyzją z 13 stycznia 2020 r. skarżącemu przyznano zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2022 r. W związku ze stanem epidemii COVID-19 w dniu 8 lutego 2022 r. została wydana decyzja zmieniająca, zgodnie z którą skarżącemu przyznano zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł miesięcznie od 1 lutego 2022 r. do 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Decyzja ta zawierała pouczenie o okresie obowiązywania decyzji, tj. do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. W dniu [...] lipca 2022 r. wydane zostało nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącego wobec czego zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 2 specustawy COVID-19 ustało prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Wypłata świadczeń po stwierdzonym ustaniu prawa do ich pobierania powoduje powstanie świadczeń nienależnie pobranych w przypadku prawidłowego poinformowania o braku prawa do ich pobierania.

W odwołaniu skarżący zakwestionował prawidłowość decyzji organu pierwszej instancji. Wyjaśnił, że w myśl specustawy COVID-19 zasiłek pielęgnacyjny powinien być wypłacany do 60 dni od odwołania stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego. Nowe orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane przez komisję lekarską, która odbyła się zaocznie. Orzeczenie zostało doręczone skarżącemu drogą pocztową. Nowe orzeczenie niczego nie zmieniało w sytuacji skarżącego bowiem przedłużało stopień niepełnosprawności, który upoważniał skarżącego do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący nie przedłożył organowi pierwszej instancji nowego orzeczenia bowiem obawiał się o swój stan zdrowia (ma problemy z układem odpornościowym).

Organ odwoławczy decyzją z 5 czerwca 2023 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dniu [...] lipca 2022 r. wydane zostało nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dla skarżącego, o czym skarżący nie poinformował organu pierwszej instancji. Analiza treści decyzji Prezydenta z 8 lutego 2022 r. prowadzi do wniosku, że skarżący został pouczony o konieczności powiadomienia organu pierwszej instancji o uzyskaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, gdyż mogą zaistnieć przesłanki powodujące nienależnie pobrane świadczenia rodzinne stosownie do art. 30 ust. 1 u.ś.r. Informacja ta została umieszczona w sentencji oraz dwukrotnie w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem Kolegium zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 września 2022 r. do 31 października 2022 r. został pobrany przez skarżącego pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do niego prawa. Z tego względu stanowi on świadczenie nienależnie pobrane. Końcowo Kolegium zwróciło uwagę, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. istnieje możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia jej na raty. Wniosek strony w tym zakresie powinien być przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego.

Skarżący wniósł skargę na decyzję Kolegium nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie sprawy ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił te same argumenty co w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Dodatkowo zarzucił, iż nie zapewniono mu czynnego udziału w postępowaniu bowiem nie informowano go o jego przebiegu ani na jakim jest etapie. Otrzymał jedynie decyzję o zwrocie świadczenia jako nienależnego. Nie odbierał też decyzji w ośrodku pomocy społecznej o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego i nikt skarżącego nie informował o okolicznościach ustania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący wyjaśnił także, że nie czytał decyzji bowiem jego stan zdrowia na to nie pozwalał.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te dotknięte są uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie.

W rozpoznawanej sprawie kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem wydanych decyzji jest ustalenie, czy organy prawidłowo uznały, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącemu za okres od 1 września do 31 października 2022 r. w kwocie 431,68 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Katalog przesłanek uznania świadczenia za nienależne pobrane wymieniony został w art. 30 ust. 2 u.ś.r. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ pierwszej instancji kwalifikując wypłacony zasiłek pielęgnacyjny jako świadczenie nienależnie pobrane powołał się na przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W myśl tej regulacji za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Stwierdzenie, że doszło do nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymaga łącznego spełnienia następujących warunków: 1) zaistnienie okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części; 2) dokonanie wypłaty świadczenia rodzinnego pomimo wystąpienia ww. okoliczności; 3) pouczenie osoby pobierającej świadczenie rodzinne o skutkach zaistnienia ww. okoliczności, tj. o sytuacjach, w których następuje brak prawa do pobierania świadczenia rodzinnego.

Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Świadczeniem nienależnie pobranym jest bowiem świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Skoro art. 30 ust. 1 u.ś.r. posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego" to obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok NSA z 27 października 2010 r., I OSK 981/10, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest dodatkowo świadomość osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do pobierania świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. Z tego względu prawidłowe pouczenie, tj. poinformowanie świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia wpływa bezpośrednio na ocenę, czy wypłacone świadczenie miało charakter nienależnego. Jak wskazuje się w orzecznictwie skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (por. wyroki NSA: z 17 czerwca 2021 r., I OSK 348/21; z 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12; z 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12 – opubl. w CBOSA). Nie ulega zatem wątpliwości, że osoba pobierająca świadczenie rodzinne musi zostać prawidłowo, w sposób czytelny i zrozumiały pouczona o sytuacjach, w których następuje brak prawa do ich pobierania.

Odnosząc powyższe uwagi ogólne do okoliczności sprawy należy wskazać, że skarżący jako osoba legitymująca się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności uzyskał prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na mocy decyzji z 13 stycznia 2020 r. Zasiłek pielęgnacyjny został przyznany na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2022 r. Następnie w związku ze stanem epidemii COVID-19 w dniu 8 lutego 2022 r. została wydana decyzja zmieniająca, zgodnie z którą skarżącemu przyznano zasiłek pielęgnacyjny od 1 lutego 2022 r. do 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżący odebrał tę decyzję osobiście 10 lutego 2022 r. W dniu [...] lipca 2022 r. wydane zostało nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. W decyzji zmieniającej z 8 lutego 2020 r. zawarto pouczenie co do okresu obowiązywania tej decyzji z powołaniem na art. 15h ust. 1 pkt 2 specustawy COVID. O okresie obowiązywania decyzji jest mowa także w sentencji i uzasadnieniu decyzji. Ponadto decyzja zmieniająca zawiera pouczenie z powołaniem na art. 25 ust. 1 u.ś.r. o obowiązku niezwłocznego powiadamiania organu właściwego wypłacającego świadczenie o zmianach w liczbie członków rodziny, o zmianach w zakresie dochodu lub o innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (a w szczególności uzyskania aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności). W pouczeniu wskazano także, że nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi stosownie do art. 30 u.ś.r.

Zdaniem Sądu treść pouczenia oraz informacji zawartych w uzasadnieniu decyzji z 8 lutego 2022 r. nie pozwala bezsprzecznie przyjąć, że skarżący miał świadomość pobierania nienależnego zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący został pouczony o konieczności poinformowania organu wypłacającego świadczenie o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ponadto został poinformowany o ciążącym na nim z mocy art. 25 ust. 1 u.ś.r. obowiązku powiadamiania organu o zmianach stanu faktycznego istotnego w kontekście przyznania, jak i ustalenia wysokości przyznanego świadczenia. Zauważyć przy tym trzeba, że z brzmienia przepisu art. 25 ust. 1 u.ś.r. wynika, że chodzi w nim o obowiązek informacyjny ujawnienia tylko takich okoliczności, które wpływają na prawo do zasiłku bądź na jego wysokość. W przypadku skarżącego nowe orzeczenie o niepełnosprawności pozostawało bez wpływu na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego jak i jego wysokość, gdyż potwierdzało jedynie, że skarżący pozostaje osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Skarżący i w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i w skardze na decyzję Kolegium podkreślał, że nie pobierał zasiłku niezgodnie z tym co mu się należało. Poprzednio i aktualnie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym uznał, że mając nadal stopień umiarkowany świadczenie będzie mu wypłacane. Jak podkreśla się w orzecznictwie przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy u.ś.r., warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru. Przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie znosi zatem generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" co najogólniej ujmując oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 10 października 2019 r., IV SA/Wr 245/19; wyrok WSA w Gliwicach z 15 lipca 2022 r., II SA/Gl 281/22; wyrok WSA w Łodzi z 11 stycznia 2023 r., II SA/Łd 640/22 – opubl. w CBOSA).

Podkreślić trzeba, że skarżący nie został pouczony, że brak powiadomienia organu o uzyskaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skutkuje utratą prawa do pobierania przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego. Pouczenie nie wyjaśniało także w sposób zrozumiały, w jakich sytuacjach pobierany zasiłek pielęgnacyjny staje się "nienależnie pobrany", a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia. Zwrócić w tym miejscu uwagę należy na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie z którym ocena, czy w danym przypadku został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., wymaga uwzględnienia celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2023 r., I OSK 1365/22, opubl. w CBOSA).

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że informacja, z której brakiem organy powiązały negatywne dla skarżącego skutki, winna być im znana z urzędu. Zgodnie bowiem z art. 23b ust. 1 u.ś.r. organy ustalające prawo do świadczeń są obowiązane do samodzielnego uzyskiwania informacji, w tym m.in. informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r.). Stosownie zaś do art. 6d ust. 4a pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 100 z późn. zm.) dane gromadzone w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności udostępnia się - jeżeli stanowią one kryterium przyznania świadczenia albo ustawowe kryterium wydania dokumentu - organowi właściwemu, o którym mowa w art. 3 pkt 11 u.ś.r. w celu weryfikacji danych dotyczących osób ubiegających się o świadczenia rodzinne, osób pobierających świadczenia rodzinne oraz członków ich rodzin. Organ ma zatem możliwość weryfikacji bazy orzeczeń o niepełnosprawności.

W toku postępowania administracyjnego w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego obowiązkiem organów było poczynienie ustaleń w zakresie okoliczności determinujących prawo skarżącego do tego świadczenia, a następnie wykazanie, że skarżący przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy przy czym świadomość skarżącego powinna być odniesiona do udzielonego mu pouczenia.

Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła do wniosku, iż organy orzekające w sprawie nie zbadały w sposób prawidłowy czy w sprawie zachodziła sytuacja świadomego działania skarżącego stanowiąca następstwo pouczenia przez organ o skutkach zaniechania poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Organy nie rozważały kwestii, czy w istocie skarżący przedmiotowe świadczenie nienależnie pobrał. Organy orzekające w sprawie nie odniosły się do kwestii oceny świadomości co do konsekwencji związanych z zaniechaniem poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, nie zwróciły uwagi na zawarte w decyzji pouczenia, ani też nie oceniły czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnego.

Tym samym decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązkiem organów administracji publicznej jest podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.). W myśl art. 8 k.p.a. organy powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Przepisy te znajdują doprecyzowanie m.in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Artykuł 80 k.p.a. stanowi natomiast, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Organy nie sprostały obowiązkom wynikającym ze wskazanych wyżej przepisów k.p.a. Co więcej informacja o wydaniu nowego orzeczenia, która stanowiła podstawę wydania zaskarżonych decyzji, powinna być znana organom z urzędu. W związku z tym wszczęcie postępowania w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia po upływie ponad czterech miesięcy i wydanie decyzji po upływie ponad siedmiu miesięcy od wystąpienia zdarzenia, z którym organ wiąże utratę prawa do świadczenia, pozostaje nie do pogodzenia z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego w demokratycznym państwie prawa (art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a.).

W sprawie doszło również do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. W aktach administracyjnych brak bowiem jakiejkolwiek informacji o pouczeniu skarżącego w zakresie uprawnienia do wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Dopuszczalność prowadzenia postępowania z wyłączeniem zasady czynnego udziału stron, na podstawie art. 10 § 2 k.p.a. jest wyjątkiem od zasady ogólnej i jako wyjątek podlega wykładni ścieśniającej. Kontrolę nad stosowaniem omawianego wyjątku zapewnia przepis art. 10 § 3 k.p.a., który zobowiązuje organ administracji do utrwalenia w formie adnotacji przyczyn niedopuszczenia strony do czynnego udziału w postępowaniu lub w określonych jego stadiach. W sprawie nie zaistniały jednak tego rodzaju przyczyny mające uzasadniać odstąpienie od ww. zasady.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ustali czy pobrany zasiłek pielęgnacyjny w spornym okresie nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu omawianej regulacji, względnie rozważy umorzenie postępowania w tym przedmiocie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. decyzję ją poprzedzającą. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący, zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych i działający osobiście, nie wykazał aby w związku ze sprawą poniósł wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.).