Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1801/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie: WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja 2023 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 września 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/318/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala


UZASADNIENIE

Zaskarżona przez B. K., zwana dalej skarżącą, decyzją z dnia 23 września 2022 r. znak: SKO.NP/4115/318/202 , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 723) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia 28 lipca 2022 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką D. L.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 17 grudnia 2020 r. Wójt Gminy R. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia 1 lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia 31 marca 2021 r. Wójt Gminy R. ponownie odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia 28 czerwca 2021 r, sygn. akt SKO.NP/4115/144/2021. Samorządowe Kolegium odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji.

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2022 r., sygn.. akt III SA/Kr 1145/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił ww. decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Decyzją z dnia 28 lipca 2022 r., znak: [...], Wójt Gminy R. po raz kolejny odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pomocowy pierwszej instancji wskazał, że nie można przyjąć w stanie faktycznym sprawy, iż skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż przeczą temu dowody pozyskane w toku postępowania, z których wynika, że pobierała ona dotacje bezpośrednie z ARMiR co najmniej w okresie 2018 -2021.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła skarżąca.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało treść przepisów ar. 17 ust. 1 i 5 oraz art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia 19 listopada 2020 r. skarżącą zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaną opieką nad matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 29 października 2020 r. o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 października 2020 r. Przyczyną niepełnosprawności są choroby układu oddechowego i krążenia oraz upośledzenie narządu ruchu. Na druku wniosku ww. oświadczyła, że nie jest rolnikiem lub małżonkiem rolnika albo domownikiem.

W dniu 16 listopada 2020 r. skarżąca wypowiedziała umowę zlecenia dotyczącą sprzątania w firmie [...] S. Sp. z o.o. z powodu braku możliwości wykonywania pracy.

Z kolei w dniu 19 listopada 2020 r. skarżąca oświadczyła, że rezygnuje z pracy w związku z opieką nad matką. Nie posiada ustalonego prawa do świadczeń z ZUS, KRUS. Nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. Nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Mama jest wdową, pozostałe dzieci pracują zawodowo. W związku z pogarszającym się stanem zdrowia mama wymaga opieki. Ze względu na to, że mieszka z mamą w jednym domu, który zresztą jej zapisała notarialnie, spada na nią obowiązek opieki.

W oświadczeniu z dnia 8 grudnia 2020 r. skarżąca wyjaśniła, że sprawuje opiekę nad matką, która jest po udarze, ma problemy kardiologiczne, neurologiczne, choruje na cukrzycę, ze względu na choroby stawów, ma problemy z poruszaniem się. Jest leczona w PZP ze względu na stany depresyjno-lękowe. Jak podała skarżącą, nie może podjąć zatrudnienia, gdyż musi opiekować się mamą przez całą dobę. Musi przygotowywać posiłki, podawać leki, pomagać w czynnościach higienicznych, porządkowych.

Powyższe potwierdził pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym dodając, że ze względu na upośledzenie ruchu - choroby bioder, matka skarżącej ma trudności z poruszaniem się. W zakresie czynności opiekuńczych odnotowano, że skarżąca przygotowuje i podaje posiłki, dba o higienę osobistą, podprowadza do toalety, pomaga w myciu, utrzymuje czystość w pomieszczeniu, zapewnia odpowiednią temperaturę, podaje leki, mierzy ciśnienie, sprawdza pomiar cukru. Ponadto ze względu na stany depresyjne oraz zaniki pamięci matka skarżącej nie może pozostawać sama w domu.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy przeprowadzono dodatkowo wywiad środowiskowy, w którym potwierdzono, że matka skarżącej jest osobą w podeszłym wieku, cierpiącą na schorzenia kardiologiczne, neurologiczne, cukrzycę, ma problemy z poruszaniem się ze względu na choroby stawów, cierpi na stany depresyjno-lękowe. Pogarszający się stan zdrowia sprawia, że wymaga ciągłej, całodobowej opieki i nadzoru. Ma problemy z poruszaniem się ze względu na schorzenia narządu ruchu oraz ze względu na zawroty głowy - zaburzenia równowagi. Ponadto ma problemy z pamięcią. Czynności opiekuńcze jakie wykonuje skarżąca to: przygotowanie posiłków, podawanie ich, pomoc w ubieraniu, wstawanie i doprowadzanie do toalety, sprzątanie, pranie pościeli i odzieży, pilnowanie zażywania leków. W związku z opieką nad matką skarżąca z rezygnowała z aktywności zawodowej. Do listopada 2020 r. w opiece nad matka pomagała jej córka, która wyprowadziła się do innej miejscowości. Rodzeństwo skarżącej mieszka w innych miejscowościach, pracuje zawodowo i nie jest w stanie wspierać jej w opiece nad matką.

Na podstawie dodatkowych oświadczeń skarżącej ustalono, że posiada ona trójkę rodzeństwa. Siostra L. pracuje zawodowo, a jej mąż jest na zasiłku przedemerytalnym. Siostra M. nie pracuje, gdyż jest po ciężkim wypadku samochodowym, jest na utrzymaniu męża. Brat A. pracuje zawodowo. Rodzeństwo nie jest w stanie pomagać w opiece nad mamą, bo pracują zawodowo, a siostra M. jest po wypadku. Ponadto rodzeństwo nie jest w stanie pomagać finansowo, ponieważ ich na to nie stać.

Skarżąca wyjaśniła, że na wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonym w GOPS 19 listopada 2020 r. zaznaczyła nieprawidłowo na str. 5 w części III, że nie jest rolnikiem. W sprawie ustalono, że co najmniej od 2018 r. jest właścicielem gruntów stanowiących gospodarstwo rolne o pow. 1.0669 ha fizycznych, tj. 0.8799 ha, więc wprowadziła organ w błąd. Ponadto poinformowała, że od dnia 16 listopada 2020 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Na wyżej wymienione pole brała dotacje z ARiMR. Wyjaśniła, że matka zapisała jej dom, żeby się nią opiekowała. Natomiast brat pomaga w formie rzeczowej, wykupuje drogie leki, zawozi do lekarzy, ponieważ ona nie posiada prawa jazdy, ani samochodu. Jedna i druga siostra mieszkają poza gminą. Mama leczy się w PZP w B. od ok. 15-20 lat i regularnie zażywa leki antydepresyjne, przedwiekowe i uspokajające.

W przeprowadzonym w dniu 17 czerwca 2022 r. wywiadzie środowiskowym odnotowano, że matka skarżącej ma trudności w samodzielnym poruszaniu się ze względu na problemy ze stawami, musi być doprowadzana do toalety. Wymaga przygotowywania posiłków i podawania jej, podawania leków, które zażywa kilka razy dziennie. Skarżąca pomaga matce w czynnościach higienicznych tj. mycie, przebieranie i ubieranie, zapewnia matce dostęp do leczenia specjalistycznego, dba o utrzymanie czystości w pomieszczeniach, zapewnia odpowiednią temperaturę, adekwatną do danej pory roku. Opieka nad matką wymaga zaangażowania w ciągu całego dnia. Skarżąca mieszka wspólnie z nieletnim synem i niepełnosprawną matką. Siostry skarżącej zamieszkują na terenie innej gminy.

W toku postępowania organ prowadzący postępowanie pozyskał informację z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 27 czerwca 2022 r., że skarżąca jest zarejestrowana w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR i w latach 2018-2022 ubiegała się o przyznanie płatności bezpośrednich, na podstawie których wnioskowała tylko o przyznanie jednolitej płatności obszarowej. Producent nie posiada zarejestrowanych siedzib stad. Pismem z dnia 11 lipca 2022 r. Dyrektor ARiMR poinformował GOPS w R. o przepisach regulujących warunki płatności bezpośrednich. Wyjaśniono, że płatności bezpośrednie przysługują osobie, która faktycznie użytkuje grunty. Wyszczególniono daty składania wniosków przez skarżącą od 2018-2022 r.

Nadto do akt sprawy dołączono pismo z dnia 25 lipca 2022 r. KRUS w B., z którego wynika, że skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 lipca 2004 r. do 31 marca 2008 r. jako domownik, a od 1 kwietnia 2010 r. do 28 maja 2013 r. jako rolnik.

W dniu 26 lipca 2022 r. skarżąca złożyła oświadczenie, w którym potwierdziła okresy ubezpieczenia w KRUS. Wyjaśniła, że w dniu 29 maja 2013 r. po przepisaniu części pola córce nie miała hektara przeliczeniowego i nie spełniała przesłanek do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Od dnia 1 kwietnia 2019 r. podjęła pracę. W okresie od 29 maja 2013 r. do 31 marca 2019 r. opłacała dobrowolnie ubezpieczenie w KRUS. Przedłożyła zaświadczenie Prezesa KRUS z dnia 25 lipca 2022 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników od 1 kwietnia 2019 r.

Kolegium wyjaśniło, że przyznanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pewną formę rekompensaty, udzielanej przez Państwo osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o nie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą bliską, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2018 r., SA/GI 639/17, LEK nr 2437760).

Kolegium wskazało, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, jednakże na jaw wyszły nowe okoliczności ujawnione dopiero po wydaniu przez WSA w Krakowie wyroku z dnia 24 stycznia 2022 r. a związane z prowadzeniem lub wykonywaniem przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym. Na druku wniosku w dniu 19 listopada 2020 r. skarżąca oświadczyła, że nie jest rolnikiem lub małżonkiem rolnika albo domownikiem rolnika, podczas gdy posiadała gospodarstwo rolne do 1 kwietnia 2019 r. i była ubezpieczona w KRUS. Dopiero od 16 listopada 2020 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie. Z kolei jak wynika z informacji uzyskanej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa skarżąca jest zarejestrowana w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR i w latach 2018-2022 ubiegała się o przyznanie płatności bezpośrednich, na podstawie których wnioskowała tylko o przyznanie jednolitej płatności obszarowej. Zatem składając wniosek skarżąca zataiła istotne w sprawie fakty.

W kontekście powyższych ustaleń Kolegium wyjaśniło, że za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, o którym mowa w art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego użyte w ustawie określenia rolnik oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli mówiąc inaczej "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Płatności przysługują więc osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym.

W świetle powyższych ustaleń Kolegium przyjęło, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Kolegium zwróciło również uwagę, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 12 października 2020 r. Przy czym w PZP leczy się co najmniej od 15 lat. Czynności opiekuńcze skarżącej i bezpośrednio związane z matką sprowadzają się jedynie do pomocy przy czynnościach higienicznych i porządkowych. Z karty oceny stanu pacjenta według skali Barthel wynika, że nie ma czynności, których matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie wykonać, a w wielu przypadkach wymaga pomocy

Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że oprócz skarżącej w rodzinie zobowiązany do alimentacji są jeszcze dwie siostry i brat. Z oświadczenia skarżącej nie wynika, aby po stronie brata oraz siostry L. istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające im pomoc w opiece nad matką. Zresztą jak przyznaje sama skarżąca brat pomaga matce w formie rzeczowej, zawozi do lekarzy. Tymczasem zgodnie z orzecznictwem sadów administracyjnych w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych, stosownie do indywidualnych możliwości.

Jednocześnie Kolegium nie zakwestionowało złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności zapewnienia jej opieki. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga stałej opieki, to nie można jednak przyjąć, aby skarżąca zrezygnowała, czy też musiała zrezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Tarnowie naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, rezygnacją z zatrudnienia czy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, w sytuacji gdy właściwa interpretacja przepisu wskazuje, iż prawo do świadczenia przysługuje osobie, która w sposób codzienny sprawuje opiekę, pozostaje w stałej dyspozycji podopiecznego udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotować do niesienia pomocy;

- art. 17b ust. 1 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż skarżąca jest rolnikiem, który prowadzi gospodarstwo rolne, podczas gdy skarżąca nie podlega ubezpieczeniu ani obowiązkowemu ani dobrowolnemu z KRUS, nie ma żadnych świadczeń z KRUS i nie wykonuje żadnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. , art. 80 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, wszechstronnego i rzetelnego materiału dowodowego i w konsekwencji nie ustalenie:

a) że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania całodobowej, stałej i systematyczne piski nad matką,

b) schorzeń występujących u matki skarżącej, jak również zaniechanie ustalenia czynności opiekuńczych i pielęgnacyjnych, które zajmują większość doby,

c) że rodzeństwo skarżącej nie jest w stanie przejąć opieki nad matką w sposób stały i systematyczny,

d) że skarżąca nie jest rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, a jedynie jest właścicielem niewielkiego gospodarstwa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Wydane w niniejszej sprawie decyzje były już przedmiotem orzekania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1145/21, Sąd uchylił bowiem decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 28 czerwca 2021 r, sygn. akt SKO.NP/4115/144/2021 i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji odmawiają ce przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując w uzasadnieniu wyroku, że organy w ponownym jej rozpoznaniu powinny ustalić, czy rzeczywiście z uwagi na stan zdrowia matki skarżącej czynności opiekuńcze pochłaniają tyle czasu, że koniecznym jest zaprzestanie przez skarżącą pracy. Nadto rzeczą organów jest zweryfikowanie twierdzeń skarżącej o pogorszeniu się stanu zdrowia matki oraz wyjaśnienie przyczyn z jakich pozostałe dzieci, zobowiązane do alimentacji wobec matki nie mogą nad nią sprawować opieki.

Jednakże powyższe okoliczności nie mogły mieć znaczenia dla prawidłowości podjętych rozstrzygnięć w ponownym rozpoznaniu i rozpatrzeniu tej sprawy, gdyż jak zasadnie podniosło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wyszły na jaw "...nowe okoliczności ujawnione dopiero po wydaniu przez WSA w Krakowie wyroku z dnia 24 stycznia 2022 r. a związane z prowadzeniem lub wykonywaniem przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym.

Jak podniosło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium "...na druku wniosku w dniu 19 listopada 2020 r. skarżąca oświadczyła, że nie jest rolnikiem lub małżonkiem rolnika albo domownikiem rolnika, podczas gdy posiadała gospodarstwo rolne do 1 kwietnia 2019 r. i była ubezpieczona w KRUS. Dopiero od 16 listopada 2020 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie. Z kolei jak wynika z informacji uzyskanej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa skarżąca jest zarejestrowana w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR i w latach 2018-2022 ubiegała się o przyznanie płatności bezpośrednich, na podstawie których wnioskowała tylko o przyznanie jednolitej płatności obszarowej. Zatem składając wniosek skarżąca zataiła istotne w sprawie fakty."

Rację ma więc Kolegium i organ pierwszej instancji, że powyższe okoliczności rzutują na ostateczny wynik tej sprawy z uwagi na fakt otrzymywania przez skarżącą dopłat w latach 2021-2022.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do treści art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Zwrócić zatem należy uwagę, że w świetle przytoczonych regulacji art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1).

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).

Wyjaśnić należy, że pod pojęciem gospodarstwa rolnego na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca rozumie gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (a więc o łącznej powierzchni przekraczającej 1ha lub 1ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej; art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, Dz. U. z 2020 r., poz. 333), jak stanowi art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że ustawodawca ściśle sprecyzował warunki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które musi spełniać wnioskodawca (osoba sprawująca opiekę) oraz osoba wymagająca opieki, przy jednoczesnym braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jeśli jednak opiekunem osoby niepełnosprawnej jest rolnik przesłanką, uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia przezeń gospodarstwa rolnego. W tym celu rolnik powinien złożyć stosowne oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Jak trafnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20, CBOSA, przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Wymóg złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie stanowi istotnego novum, gdyż oświadczenie, będące w istocie dokumentem prywatnym, stanowi istniejący w procedurze środek dowodowy (art. 75 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.). Możliwość pouczenia przez organ o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań także znana jest procedurze administracyjnej od wejścia w życie ustawy z dnia 23 października 1987 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 33, poz. 186). Jedyne novum, to ustawowe wprowadzenie klauzuli zastępującej pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, które ma na celu ułatwienie procedowania, nie zmienia jednak istoty środka dowodowego. Przedstawione przez rolnika oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi zatem dowód na tę okoliczność.

Skoro więc oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód w sprawie, to oczywistym jest, że podstawowym obowiązkiem organu jest ocena tego dowodu na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami procesowymi zdefiniowanymi w przepisach art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Wobec powyższego prawidłowo postąpiły w rozpatrywanej sprawie orzekające organy dokonując w tym zakresie ustaleń i poddając ocenie złożone przez skarżącą oświadczenie na druku wniosku z dnia 19 listopada 2020 r. o zaprzestaniu przez nią pracy w gospodarstwie rolnym.

Okoliczności jednakże prowadzenia przez skarżącą działalności rolniczej uwierzytelnia pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powoływanej dalej jako ARiMR, z dnia 11 lipca 2022 r. Wynika z niego, że skarżąca była beneficjentem płatności obszarowych przyznawanych rolnikom przez ARiMR m.in. za lata 2018-2022.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2021 r., poz. 2114 ze zm., zwanej dalej ustawą o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, płatności bezpośrednie oraz płatność niezwiązana do tytoniu są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

użyte w ustawie określenia rolnik oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli mówiąc inaczej "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.

Trafnie zatem przyjęły organy orzekające, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Dodać w tym miejscu trzeba, że posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska, jak stanowi to art. 9 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W świetle powyższych ustaleń stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie oraz organu pierwszej instancji po ponownym rozpatrzeniu tej sprawy, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co było główną przyczyną wydania decyzji o odmowie przyznania prawa świadczenia pielęgnacyjnego, należało ocenić jako prawidłowe i kluczowe dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy. Złożone przez skarżącą oświadczenia na druku wniosku o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej nie mogło mieć więc doniosłości prawnej, gdyż w obliczu pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powoływanej dalej jako ARiMR, z dnia 11 lipca 2022 r. prawidłowo przez organy.

Ani Sąd, ani też zresztą same orzekające organy nie kwestionują złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności opiekowania się nią, jednak sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, samodzielnej podstawy do przyznania prawa świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był zatem w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że żądanie skarżącej, z uwagi na fakt bycia beneficjentem płatności przyznawanych rolnikom przez ARiMR w latach 2018-2022 (a więc w okresie, w którym wydane zostały kontrolowane decyzje w obydwu instancjach), nie mogło spowodować przyznania jej przez organy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i organu pierwszej instancji zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zawierającym wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w kluczowej kwestii odpowiada prawu.

W związku z tym nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze – naruszenia przepisów postępowania: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 80 oraz 84 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak wyczerpującego, wszechstronnego i rzetelnego przeanalizowania materiału dowodowego i w konsekwencji nie ustalenie w szczególności okoliczności, że skarżąca nie jest rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, a jedynie jest właścicielem niewielkiego gospodarstwa. Nie zasługiwały też na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy: art. 17b ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż skarżąca jest rolnikiem, który prowadzi gospodarstwo rolne, podczas gdy skarżąca, jak podnosi, nie podlega ubezpieczeniu ani obowiązkowemu ani dobrowolnemu z KRUS, nie ma żadnych świadczeń z KRUS i nie wykonuje żadnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Wyjaśnić bowiem należy, że z brzmienia art. 9 ust. rozporządzenia nr 1307/2013 wynika, że rolnika, który nie prowadzi na danych użytkach rolnych działań minimalnych określonych przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c ppkt iii tego rozporządzenia, nie można uznać za rolnika aktywnego zawodowo i w związku z tym odmawia się mu jakichkolwiek płatności bezpośrednich (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2022 r., w sprawie C-176/20; opublik. w: www.eur-lex.europa.eu, Dz. UUE.C.2022/213/5, LEX nr 3330188.

Mając to na uwadze nie ulega wątpliwości, że faktowi iż skarżąca nie wykonuje żadnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jak twierdzi, przeczą właśnie same działania skarżącej polegające na korzystaniu przez nią z dopłat przysługujących aktywnym producentom rolnym, co uwierzytelnia wskazane już pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powoływanej dalej jako ARiMR, z dnia 11 lipca 2022 r.

Kolegium władne było zatem, w ocenie Sądu, do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., kompetencji utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.