Postanowienie NSA, sygn. akt II OSK 1216/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: uchylono zaskarżony wyrok i umorzono postępowanie sądowe

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Zbraniborska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 480/18 w sprawie ze skargi E. A. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego I. uchyla zaskarżony wyrok i umarza postępowanie w sprawie, II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, wyrokiem z dnia 12 grudnia 2019 r. II SA/Bk 480/18, oddalił skargę E. A. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku (PWINB) z dnia 29 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego.

Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia 16 kwietnia 2018 r., znak [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sokółce (dalej PINB) zobowiązał E. A. do sporządzenia i przedstawienia w terminie do dnia 27 lipca 2018 r., czterech egzemplarzy projektu budowlanego zamiennego rozbudowanego budynku stodoły na działce nr [...] we wsi [...] gm. [...] wraz z wymaganymi opiniami, uzgodnieniami wynikającymi z przepisów szczególnych, a w szczególności z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jak również z przepisami o ochronie przeciwpożarowej. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2017 r., poz. 1332 ze zm.), dalej: P.b.

Decyzją z dnia 29 maja 2018 r. PWINB, po rozpatrzeniu odwołania E. A., utrzymał ww. decyzję z dnia 16 kwietnia 2016 r. w mocy. Zdaniem organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie inwestorka dysponowała ostatecznym pozwoleniem na budowę, jednakże zrealizowana inwestycja w sposób istotny odbiega od zatwierdzonego projektu budowlanego. Odstępstwa dotyczą wymiarów obiektu oraz usytuowania go względem granicy działki, czego konsekwencją jest niezgodność obiektu z przepisami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej (drewniana ściana w bezpośredniej bliskości granicy). Jak wskazał PWINB, kwalifikacja prawna wykonanych robót została dokonana w uzasadnieniu decyzji tego organu z dnia 23 maja 2017 r., której co prawda stwierdzono nieważność ale wyłącznie z przyczyn formalnych, dlatego stanowisko tam sformułowane należy podtrzymać w całości. Istniały w sprawie podstawy do zastosowania art. 36a ust. 5 w związku z art. 51 ust. 1 pkt 3 P.b. oraz powstała konieczność zobowiązania do przedłożenia projektu budowlanego zamiennego. Nałożenie tego zobowiązania jest obligatoryjne dla organu nadzoru budowlanego w sytuacji, gdy zatwierdzona dokumentacja w sposób istotny różni się od stwierdzonego stanu rzeczywistego. Nie mają znaczenia przyczyny powstania istotnych rozbieżności, "choćby nawet była to niefrasobliwość ówczesnego projektanta, który prawdopodobnie wrysował granicę działki w nieodpowiednim miejscu na planie realizacyjnym w celu złagodzenia wymogów techniczno - budowlanych dla projektowanego obiektu". W ocenie PWINB, zarówno przepisy obowiązujące w dacie budowy, jak i obecne, sprzeciwiają się istnieniu obiektu w tym kształcie, tj. usytuowanego drewnianą ścianą w bezpośredniej bliskości granicy. Okoliczność ta wymaga zaprojektowania w projekcie zamiennym odpowiedniego rozwiązania, a następnie doprowadzenia obiektu do zgodności z projektem zamiennym w celu uzyskania pozwolenia na użytkowanie budynku i zakończenia postępowania legalizacyjnego.

E. A. pismem z 27 czerwca 2018 r. (nadanym listem poleconym 29 czerwca 2018 r.) wniosła skargę do sądu administracyjnego na ww. decyzję podnosząc zarzut rażącego naruszenia przez organ w zaskarżonej decyzji art. 51 ust.1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane, ale w pierwszej kolejności pismem z 21 czerwca 2018r. złożyła wniosek o stwierdzenie jej nieważności do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB).

Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2018 r. WSA w Białymstoku zawiesił w przedmiotowej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne na podstawie art. 56 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). Następnie ustalono, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji PWINB z dnia 29 maja 2018 r. został rozpoznany negatywnie przez GINB decyzją z dnia 14 sierpnia 2018 r., która została utrzymana w mocy (po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) decyzją GINB z dnia 3 października 2018 r. Skargę od tej ostatnio wskazanej decyzji WSA w Warszawie oddalił wyrokiem z dnia 29 maja 2019 r. w sprawie VII SA/Wa 2878/18. Niezależnie od złożonej skargi kasacyjnej od ww. wyroku w tych okolicznościach postanowieniem z dnia 12 listopada 2019 r. WSA w Białymstoku podjął zawieszone postępowanie sądowe i rozpoznając skargę E. A. na wskazaną wyżej decyzję z dnia 29 maja 2018 r. nr [...] oddalił ją wyrokiem z dnia 12 grudnia 2019 r. II SA/Bk 480/18, podnosząc w uzasadnieniu, że zarzuty skargi są nietrafne. Sąd wskazał, że podjęto zawieszone postępowanie z uwagi na wydanie przez WSA w Warszawie wyroku w sprawie VII SA/Wa 2878/18, mimo nieprawomocności tego wyroku. Zauważył, iż nie ulega wątpliwości, że postępowanie nadzwyczajne dotyczące zaskarżonej w sprawie niniejszej decyzji miało pierwszeństwo przed kontrolą jej legalności w niniejszym postępowaniu. W postanowieniu o zawieszeniu nie zawarto jednak warunku, iż przesłanka zawieszenia będzie aktualna aż do uprawomocnienia się orzeczeń sądowych w sprawie ze skarg na decyzje GINB. Uprawniało to zdaniem Sądu do podjęcia postępowania przed uzyskaniem przez wyrok WSA w Warszawie przymiotu prawomocności, tym bardziej, że w tamtym postępowaniu ani organy centralne, ani sąd nie potwierdziły zarzutów o nieważności decyzji zaskarżonej w sprawie niniejszej wydanej w dniu 29 maja 2018 r. Jednocześnie ocena sądu w sprawie VII SA/Wa 2878/18 jest w pełni akceptowana przez sąd w tej sprawie, stąd nie mogło dojść do uwzględnienia skargi z uwagi na zarzucane "rażące naruszenia prawa". Także nie potwierdziły się inne zarzuty naruszenia przepisów wskazanych w niniejszej skardze, jak również sąd nie stwierdził uchybień, które jest w obowiązku wziąć pod uwagę z urzędu na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a.

Zdaniem Sądu organy ustaliły stan faktyczny w zakresie niezbędnym i jednocześnie wystarczającym do wydania rozstrzygnięcia, co czyni zarzuty o naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym bezskutecznymi. Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skargą kasacyjną E. A. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

I. przepisów postępowania, których uchybienie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 przez oddalenie przez Sąd skargi, a ponadto art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej kontroli decyzji. Te naruszenia przepisów postępowania to:

1) art. 128 § 1 pkt 4 p.p.s.a. poprzez podjęcie zawieszonego na podstawie art. 124 § 1 pkt 6 w zw. z art. 56 p.p.s.a. i rozpatrzenie sprawy, pomimo iż decyzja wydana w trybie nieważnościowym, będąca powodem zawieszenia, jest nieprawomocna oraz pomimo, że w tej samej sprawie toczy się równolegle, drugie postępowanie przed NSA w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

2) art. 133 § 1, art. 141 § 4 i art. 134 § 1 p.p.s.a poprzez przyjęcie błędnego stanu faktycznego ustalonego przez Sąd z urzędu oraz błędnego stanu faktycznego ustalonego przez organy nadzoru budowlanego w sposób naruszający art. 6, 7, 8 k.p.a., art. 107 § 3 oraz art. 75 § 1 i 77 § 1 k.p.a. w zakresie uznania, że wydane pozwolenie na budowę nie jest decyzją legalizacyjną, a ponadto, że wybudowana rozbudowa stodoły jest samowolą budowlaną, oraz dodatkowo w zakresie błędnej kwalifikacji wykonanych robót budowlanych do istotnych odstąpień od zatwierdzonego projektu budowlanego.

3) art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez wyjście poza granicę sprawy wyznaczonej skarżoną decyzją a ponadto wydanie oceny prawnej i wskazania na niekorzyść skarżącej.

4) art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w stosunku do orzeczenia i oceny naruszenia prawa w przedmiocie istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego mają zastosowania obecnie obowiązujące przepisy Prawa budowlanego oraz przepisy wykonawcze (warunki techniczne) nieistniejące w dacie budowy, a nie przepisy obowiązujące w trakcie wykonywania robót budowlanych, a tym samym naruszenie art. 6 k.p.a., co narusza zasadę niedziałania prawa wstecz.

5) art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej kontroli w zakresie wydania rozstrzygnięcia przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sokółce o merytorycznej treści ustalonej przez organ odwoławczy, którym organ I instancji poczuł się związany, a tym samym naruszenie art. 6 i 15 k.p.a.

6) art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej kontroli w zakresie naruszenia przez organ art. 28 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stron postępowania, czego efektem jest dopuszczenie do udziału osób nie mających przymiotu strony.

II. prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy a ponadto art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej kontroli decyzji. Te naruszenia prawa materialnego to:

7) art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego poprzez błędne uznanie, że decyzja dotycząca istotnych odstąpień od zatwierdzonego projektu budowlanego ma zastosowanie do decyzji legalizującej samowolnie wykonane roboty budowlane i zezwalającej na ich wznowienie i kontynuowanie zw. "pozwoleniem na budowę", a więc w stosunku do zalegalizowanej samowoli budowlanej.

8) art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego poprzez błędne uznanie, że przepis ten ma zastosowanie w stosunku do robót budowlanych, jak błędnie przesądził Sąd, wykonywanych w warunkach samowoli budowlanej i dotychczas nie zalegalizowanych.

9) art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego poprzez błędne uznanie, że w trakcie budowy dokonane zostały istotne odstępstwa, w sytuacji gdy takie odstępstwa nie miały miejsca, co dowodzi błędnej kontroli sądowej.

10) art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego poprzez nałożenie obowiązku przedłożenia warunków zabudowy na rozbudowę stodoły w sytuacji, gdy zastosowany przepis prawny nie daje organowi prawa do nałożenia takiego obowiązku, co czyni decyzję w tej części jako wydaną bez podstawy prawnej.

11) art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego poprzez zobowiązanie do pozyskania bliżej nieokreślonych opinii i uzgodnień, w tym uzgodnienia o zgodności z przepisami ochrony przeciwpożarowej w sytuacji, gdy żadne takie obowiązki nie wynikają z przepisów prawnych.

Na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 k.p.a. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z oświadczenia uczestniczącego w rozbudowie obiektu świadka B. A. z dnia 2020-02-01 na okoliczność ustalenia stanu faktycznego dotyczącego wykonanej rozbudowy stodoły z uwagi na błędnie ustalony i przyjęty stan faktyczny przez Sąd, a wcześniej przez organy nadzoru budowlanego.

Z uwagi na powyższe w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sokółce, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, kosztów postępowania przed Sądem I instancji, kosztów sporządzenia uzasadnienia i kosztów opłaty skarbowej za pełnomocnictwo. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie sądowej.

W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego przedstawiono argumenty na poparcie przedstawionych zarzutów kasacji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnicy M. i D.G. wnieśli o oddalenie wniesionej skargi kasacyjnej jak i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącej.

W międzyczasie Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 maja 2019 r. i wyrokiem z dnia 1 września 2022 r. II OSK 3249/19, uwzględnił wniesiony środek odwoławczy i nie tylko uchylił zaskarżony wyrok z dnia 29 maja 2019 r. w sprawie VII SA/Wa 2878/18 ale również wyeliminował z obrotu prawnego obie decyzje GINB wydane w postępowaniu nieważnościowym odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji PWINB z 29 maja 2018 r. (decyzję GINB z dnia 3 października 2018 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 14 sierpnia 2018 r.), generalnie przyjmując w sprawie, iż rozbudowa stodoły na działce nr [...] nie została zrealizowana z istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu budowlanego a więc zastosowanie procedury z art. 51 ust. 1 pkt 3 P.b. było oczywiście bezzasadne. Uznano, iż Główny Inspektor powinien był uwzględnić wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Inspektora Wojewódzkiego z dnia 29 maja 2018 r.

Po zwrocie akt sprawy do GINB decyzją z dnia 19 grudnia 2022 r. znak [...] GINB stwierdził nieważność decyzji Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 maja 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sokółce z dnia 16 kwietnia 2018 r. w przedmiocie zobowiązania do sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego. Wskazana wyżej decyzja z 19 grudnia 2022 r. została następnie zaskarżona do WSA w Warszawie przez M. i D. G. a sprawa ta została zarejestrowana w ww. Sądzie z dniem 1 marca 2023 r. pod sygn. akt VII SA/Wa 489/23.

Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2023 r. NSA na podstawie art. 56 w związku z art. 193 p.p.s.a. p.p.s.a. zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi kasacyjnej E. A. od wyroku II SA/Bk 480/18.

Następnie WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 23 maja 2023 r. odrzucił skargę D. i M. G. na decyzję GINB z 19 grudnia 2022 r. stwierdzającą nieważność decyzji PWINB z dnia 29 maja 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji PINB w Sokółce z 16 kwietnia 2018 r. Prawomocnym postanowieniem NSA z 6 grudnia 2023 r. II OZ 706/23 odmówiono przywrócenia terminu do usunięcia braków skargi D. i M. G. na decyzję GINB z dnia 19 grudnia 2022 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Zatem wraz z uprawomocnieniem się postanowienia WSA w Warszawie z 23 maja 2023 r. o odrzuceniu skargi D. i M.G. na decyzję GINB z 19 grudnia 2022 r. ustały przyczyny dla których NSA zawiesił postępowanie w tej sprawie.

W tej sytuacji, na podstawie art. 128 § 1 pkt 4 w zw. z art. 193 p.p.s.a. w zw. z art. 162 p.p.s.a. podjęto w dniu 10 kwietnia 2024 r. na rozprawie zawieszone w niniejszej sprawie postępowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 -zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził wystąpienie przesłanki uzasadniającej nieważność postępowania.

Z art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. wynika, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona. Przesłanka nieważności określona w art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. dotyczy powagi rzeczy osądzonej, z którą mamy do czynienia, jeżeli w sprawie uprzednio już osądzonej prawomocnym wyrokiem oraz w sprawie później wniesionej występuje tożsamość. Tożsamość sprawy osądzonej ze sprawą już rozstrzygniętą prawomocnie ma miejsce, gdy w sprawach tych istnieje tożsamość podmiotowa oraz przedmiotowa, tzn. gdy sprawa dotyczy tych samych podmiotów oraz tego samego stosunku administracyjnoprawnego na tle tego samego, co uprzednio, stanu faktycznego.

Z akt sprawy o sygn. akt II OSK 3249/19 wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnym wyrokiem z 9 września 2022 r. uchylił zaskarżony kasacją wyrok WSA w Warszawie z 29 maja 2019 r. VII SA/Wa 2878/18 oddalający skargę E. A. na decyzję GINB z 3 października 2018 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego dnia 29 maja 2018 r., w przedmiocie nałożenia na skarżącą obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego jak też uchylił ww. zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję GINB z 14 sierpnia 2018r. W motywach tego wyroku NSA stwierdził, iż rozbudowa stodoły na działce skarżącej nr [...] nie została zrealizowana z istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu budowlanego a więc zastosowanie procedury z art. 51 ust. 1 pkt 3 P.b. było oczywiście bezzasadne. Uznano, iż Główny Inspektor powinien był uwzględnić wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Inspektora Wojewódzkiego z dnia 29 maja 2018 r.

Konsekwencją związania GINB, w trybie art. 190 p.p.s.a., wyrokiem NSA z 9 września 2022 r. II OSK 3249/19, było wydanie w dniu 19 grudnia 2022 r. przez tenże organ decyzji, którą stwierdzono nieważność decyzji Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 29 maja 2018 r. znak [...]oraz poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sokółce z dnia 16 kwietnia 2018 r. znak [...]. Podstawą do wyeliminowania ww. decyzji z obrotu prawnego było stwierdzenie, iż obie te decyzje wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 51 ust.1 pkt 3 P.b. a zatem wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Wskazana wyżej decyzja z 19 grudnia 2022 r. została następnie zaskarżona do WSA w Warszawie przez M. i D. G. lecz postanowieniem z dnia 23 maja 2023 r. VII SA/Wa 489/23 WSA w Warszawie odrzucił skargę ww. Z kolei prawomocnym postanowieniem NSA z 6 grudnia 2023 r. II OZ 706/23 odmówiono przywrócenia terminu do usunięcia braków skargi D. i M. G. na decyzję GINB z dnia 19 grudnia 2022 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Zatem w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja GINB z 19 grudnia 2022 r. stwierdzająca nieważność decyzji Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 29 maja 2018 r. znak [...]oraz poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sokółce z dnia 16 kwietnia 2018 r. znak [...], a więc decyzji które są przedmiotem oceny w tej sprawie.

Natomiast z akt tej sprawy objętej sygnaturą II OSK 1216/20 wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Bk480/18 oddalił skargę E. A. na tę samą decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z 29 maja 2018 r. znak [...], której nieważność stwierdzono decyzją GINB z dnia 19 grudnia 2022 r. wskutek związania prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 1 września 20122 r. II OSK 3249/19, przyjmując w zaskarżonym wyroku brak wystąpienia jakichkolwiek a zatem i kwalifikowanych naruszeń prawa w sprawie.

Porównując zakresy zaskarżenia w obu ww. sprawach należy stwierdzić, że wszystkie zarzuty podniesione przed Sądem pierwszej instancji w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 480/18 były także rozpoznawane w sprawie o sygn. akt II OSK 3249/19 gdzie jednoznacznie wskazano wady postępowania administracyjnego, w którym zastosowano przepis art. 51 ust. 1 pkt 3 P.b. nakładając na skarżącą obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, a w konsekwencji na potrzebę stwierdzenia nieważności decyzji objętej skargą w niniejszej sprawie a to decyzji PWINB z dnia 29 maja 2018 r.

Tym samym nie budzi wątpliwości, że przedmiot sprawy rozpoznawanej pod sygn. akt II OSK 1216/20 został już prawomocnie osądzony w sprawie o sygn. akt II OSK 3249/19 mimo, iż ta ostatnia sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nieważności decyzji objętej niniejszym postępowaniem, lecz w wyniku związania ww. wyrokiem, co wyżej już zaznaczono, stwierdzono nieważność decyzji objętej skargą w niniejszej sprawie.

Tym samym skoro w dniu 1 września 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną E. A. od wyroku Sądu pierwszej instancji sygn. akt VII SA/Wa 2878/18 prawomocnie orzekł o potrzebie stwierdzenia nieważności decyzji PWINB z dnia 29 maja 2018 r. w przedmiocie zobowiązania do sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego i w wyniku tego wyroku podjęto decyzję GINB z dnia 19 grudnia 2022 r. o stwierdzeniu nieważności ww. decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, to bezprzedmiotowym stało się orzekanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II OSK 1216/20 ze skargi kasacyjnej E. A. od wyroku WSA w Białymstoku z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 480/18 skoro, co do zasady, ostateczna decyzja objęta niniejszym postępowaniem została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn niż cofnięcie skargi lub śmierć strony, stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi wtedy, gdy w toku postępowania, a przed wydaniem wyroku, przestaje istnieć przedmiot zaskarżenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 85/05 LEX nr 188791). Taka sytuacja zaistnieje wówczas, gdy zaskarżony akt zostanie pozbawiony bytu prawnego, na skutek m.in. uchylenia (wyeliminowania z obrotu prawnego) tego aktu.

Z opisaną sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem decyzja PWINB z dnia 29 maja 2018 r., utrzymująca w mocy decyzję PINB w Sokółce z 16 kwietnia 2016 r. będąca przedmiotem weryfikacji w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, została wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie nadzwyczajnym stwierdzenia nieważności decyzji a uczyniono to ostatecznym rozstrzygnięciem GINB z dnia 19 grudnia 2022 r. znak [...].

Wyjaśnić przy tym należy, że stwierdzenie nieważności jest rozstrzygnięciem deklaratoryjnym, obalającym domniemanie legalności określonego aktu. Stwierdzenie nieważności aktu działa ex tunc, tzn. powoduje, że od daty jego podjęcia, akt ten nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Decyzję, której nieważność została stwierdzona w odpowiednim trybie i przez właściwy organ, należy traktować zatem tak, jakby nigdy nie została podjęta.

W konsekwencji utrata mocy obowiązującej decyzji będącej przedmiotem skargi powoduje bezprzedmiotowość oceny jego legalności, a w konsekwencji konieczność umorzenia postępowania sądowego.

W związku z powyższym postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega, stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a., umorzeniu.

Jak już zostało to podniesione, zgodnie z art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi w przypadku, gdy w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona. W zakresie pierwszej z wymienionych z ww. przepisu przesłanek mieści się sytuacja, w której Sąd wydał jedno orzeczenie i następnie w kolejnej sprawie obejmującej identyczny zakres zaskarżenia i przedmiot zaskarżenia ponownie orzekał w tym samym zakresie. Nie ma przy tym istotniejszego znaczenia, czy obie sprawy zostały wniesione w tym samym czasie do Sądu pierwszej instancji. Dla ewentualnej nieważności postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. nie ma znaczenia fakt, która skarga została wniesiona do sądu jako pierwsza. Nie można więc skutecznie podnosić zarzutu nieważności postępowania, powołując się na kolejność wniesionych skarg (postanowienie NSA z 6.09.2011 r., I OZ 634/11).

Okoliczność ponownego orzekania przez Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie w takim samym zakresie jak w sprawie o sygn. akt II OSK 3249/19 spełnia przesłankę nieważności postępowania określoną w art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a., która to okoliczność podlega uwzględnieniu w postępowaniu kasacyjnym z urzędu, nawet bez formułowania w tym zakresie zarzutu kasacyjnego (por. wyrok NSA z 22 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 1431/17).

Z tej przyczyny, na podstawie art. 189 w związku z art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w punkcie pierwszym postanowienia uznając także zaistnienie podstaw do orzeczenia o umorzeniu postępowania przed Sądem pierwszej instancji, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 193 p.p.s.a.

W punkcie drugim postanowienia na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia na rzecz strony skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, stwierdzając, że wadliwość postępowania Sądu pierwszej instancji, dostrzeżona i podlegająca uwzględnieniu z urzędu nie została zauważona w skardze kasacyjnej, dlatego zarzuty i argumenty zawarte w tym środku odwoławczym nie miały znaczenia dla wyniku rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

W związku z powyższym należało orzec jak w sentencji postanowienia.