Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 114/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, § 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 15h ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Magdalena Józefczyk Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2023 r. nr SKO.4111/949/2023 w przedmiocie uznania, że kwota wypłacona na poczet zasiłku pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 18 września 2023 r. nr MOPS-ŚR.526/001678/2023; II. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D.B. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 27 listopada 2023 r. nr SKO.4111/949/2023, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta D. (dalej: "Burmistrz" lub "organ i instancji") z dnia 18 września 2023 r. nr MOPS-ŚR.526/001678/2023 w sprawie stwierdzenie nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązania do zwrotu świadczenia, wydana w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu 13 grudnia 2019 r. Skarżący wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla syna – J.B. Do wniosku załączył orzeczenie o niepełnosprawności syna, wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. w dniu [...] listopada 2019 r. nr [...] na okres do 30 listopada 2021 r.

W przedmiotowej sprawie została wydana decyzja z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] przyznająca Skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny do dnia 30 listopada 2021 r., która następnie w związku z treścią art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.; dalej zwana: "ustawą COVID-19") została zmieniona decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w ten sposób, że przedłużono okres przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia 18 września 2023 r. nr MOPS-ŚR.526/001678/2023, Burmistrz, działając na podstawie art. 16 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 24 ust. 2a, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6-9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. am.; dalej: "u.ś.r.") w zw. z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19 oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), w pkt 1, uznał, że kwota wypłacona Skarżącemu, za okres od 1 lutego 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. na poczet zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 3 669,28 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, oraz w pkt 2, zobowiązał Skarżącego do zwrotu w całości ww. kwoty wraz z ustawowymi odsetkami, nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji Burmistrz podał, że mając na względzie zmianę przepisów związanych z uchyleniem art. 15h ww. ustawy COVID-19, dokonał weryfikacji danych w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności i w ten sposób powziął informację, że dziecku J.B. w dniu [...] grudnia 2021 r. zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności nr [...] na okres do 31 grudnia 2023 r. W związku z powyższym orzeczenie z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] straciło swoją ważność w momencie wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności. Burmistrz wyjaśnił, że na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] ostatni zasiłek pielęgnacyjny powinien być wypłacony w miesiącu styczniu 2022 r., natomiast ostatnie świadczenie zostało wypłacone w miesiącu czerwcu 2023 r. Po otrzymaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności należało złożyć nowy wniosek o przyznanie świadczeń uzależnionych od niepełnoprawności. Organ podkreślił, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2021 r. Skarżący został pouczony, że w przypadku otrzymania nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jest obowiązany poinformować organ o tym fakcie. Skarżący nie dopełnił tego obowiązku, co w konsekwencji skutkuje powstaniem nienależnie pobranych świadczeń.

Burmistrz zaznaczył, że pomimo faktu, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności nadal kwalifikuje do uzyskania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, organ mając na uwadze powyższe ustalenia nie ma podstaw prawnych, aby odstąpić od żądania zwrotu. Wobec powyższego ustalono, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od 1 lutego 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, Skarżący wniósł od niej odwołanie, w którym wskazał, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności jest kontynuacją poprzedniego orzeczenia, tak więc nie nastąpiła żadna istotna zmiana, mająca wpływ na prawo do przyznanego świadczenia. Ponadto w jego ocenie, organ dokonał błędnej interpretacji przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19. Podniósł, że nie był zobligowany do złożenia nowego wniosku o przyznanie świadczenia, ponieważ okres obowiązywania starych decyzji winien być niejako automatycznie przedłużony przez organ. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem, że pozyskanie nowego orzeczenia spowodowało utratę ważności starego orzeczenia, zgodnie z ww. przepisem, a co za tym idzie, decyzja przedłużająca okres pobierania świadczenia również w tym momencie wygasła i samo świadczenie było pobierane nienależnie, bez podstawy prawnej.

W wyniku rozpoznania ww. odwołania, SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 u.ś.r., opisaną na wstępie decyzją z dnia 27 listopada 2023 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wskazało, że zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem przyznawanym na wniosek strony, a zatem fakt, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności kwalifikuje dziecko do dalszego pobierania zasiłku nie oznacza, że organ z urzędu może przyznać owe świadczenie. Nowe orzeczenie o niepełnosprawności potwierdza jedynie, że syn Skarżącego nadal pozostaje osobą niepełnosprawną. Natomiast zasiłek pielęgnacyjny został przyznany na czas określony, tj. do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnoprawności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżący zarzucił organowi bezpodstawne zastosowanie art. 30 u.ś.r., poprzez nieprawidłową interpretację przepisów prawa w zakresie stosowania art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19 i wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz umorzenie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto wniósł o wstrzymanie wykonania decyzji Burmistrza na czas trwania postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi Skarżący ponowił dotychczasowe zarzuty przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zaznaczył, że stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 został odwołany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2022 r. poz. 1027), natomiast stan zagrożenia epidemicznego został odwołany z dniem 1 lipca 2023 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1118). W ocenie Skarżącego skoro więc stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii nie odwołano w okresie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, orzeczenie o niepełnosprawności wydane wobec jego syna z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] jest z mocy prawa orzeczeniem ważnym, którego skutki trwały aż do dnia 30 czerwca 2023 r., ponieważ przed tym dniem Skarżący uzyskał nowe orzeczenie o niepełnosprawności dla dziecka. Na poparcie swojego stanowiska Skarżący przywołał pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 461/21.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważy, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna. U podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z decyzją Organu I instancji legła błędna wykładnia art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19, który miał zasadnicze znaczenie w rozpoznawanej sprawie.

W związku z wystąpieniem na obszarze RP wirusa SARS-CoV-2 ustawodawca wprowadził szczególne rozwiązanie, zawarte w art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19, który obowiązywał od 31 marca 2020r. do 6 sierpnia 2023r.

Stosownie do art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Zaznaczyć należy, że zniesienie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r. (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 maja 2022 r. Dz. U. z 2022 r., poz. 1025), natomiast stan zagrożenia epidemiologicznego zniesiony został z dniem 1 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1118).

W orzecznictwie przyjęto, że przepis art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19 należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Podkreślono, że okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 marca 2022 r.). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę utożsamia się z taką wykładnią.

W realiach sprawy orzeczenie o niepełnosprawności syna Skarżącego wydane zostało 20 listopada 2019 r. z okresem ważności do 30 listopada 2021 r. Orzeczenie to stanowiło podstawę przyznania Skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego na syna (decyzja z [...] grudnia 2019 r., zmieniona decyzją z [...] grudnia 2021 r.). Ponieważ zniesienie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r., natomiast stan zagrożenia epidemiologicznego zniesiony został z dniem 1 lipca 2023 r., orzeczenie o niepełnosprawności z 20 listopada 2019 r. było orzeczeniem ważnym, natomiast okresy, o których mowa w art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19, rozpoczęły bieg dopiero od dnia 1 lipca 2023 r., tj. od dnia zniesienia stanu zagrożenia epidemiologicznego. Konsekwencją takiej wykładni powyżej wskazanego przepisu jest to, że ważności orzeczenia z [...] listopada 2019 r. nie przekreśla fakt wydania w dniu [...] grudnia 2021 r. nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna Skarżącego, notabene, potwierdzającego niepełnosprawność dziecka na okres do 31 grudnia 2023r.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Skarżący do czasu zniesienia stanu zagrożenia epidemiologicznego nie miał obowiązku informowania organu o wydaniu nowego orzeczenia (art. 25 ust. 1 u.ś.r.), bowiem orzeczenie o niepełnosprawności z 20 listopada 2019 r. było nadal orzeczeniem ważnym. Zatem nie zaistniała żadna przesłanka uzasadniająca uznanie pobranego w okresie od 1 lutego 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. świadczenia, jako nienależnego (art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r.).

Natomiast nowe orzeczenie, które wydane zostało w okresie obowiązywania stanu epidemii, potwierdzające niepełnosprawność dziecka na okres do 31 grudnia 2023 r., jest podstawą przyznania świadczenia Skarżącemu na dalszy okres.

Z tych przyczyn Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.), uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję (pkt I wyroku).

Ponieważ błędna wykładnia prawa materialnego (art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 marca 2020 r. COVID-19) spowodowała, że postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego na syna było bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 K.p.a.), Sąd, na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a., umorzył postępowanie administracyjne (pkt II wyroku).