Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 201/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 42 § 1, art. 44 § 4
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Malinowska, po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 526/22 w sprawie ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 17 grudnia 2021 r. nr 1401-IEE3.711.1.196.2021.17.BKR w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od P. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 20 października 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 526/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na skutek skargi P. S. (dalej: "Skarżący") uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektor IAS" lub "organ II instancji") z dnia 17 grudnia 2021 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oraz zasądził na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

Dyrektor IAS, działając za pośrednictwem radcy prawnego, na podstawie art.173 § 1 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości, zarzucając wyrokowi Sądu I instancji na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 42 § 1, art. 44 § 1 pkt 2 oraz art. 44 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 735, ze zm.; dalej: "k.p.a."), poprzez uchylenie postanowienia organu II instancji na skutek dokonania przez Sąd błędnej wykładni przywołanych przepisów, polegającej na uznaniu, że w przypadku doręczania stronie przez organ korespondencji na wskazany przez nią adres do korespondencji, nie istnieje możliwość zastosowania fikcji doręczenia uregulowanej w art. 44 § 4 k.p.a., w sytuacji gdy prawidłowa interpretacja tych przepisów prowadzi do wniosku, że zastosowanie fikcji doręczenia uregulowanej w art. 44 § 4 k.p.a. jest możliwe także w sytuacjach, gdy Skarżący nie odbiera korespondencji adresowanej na wskazywany przez niego adres korespondencyjny.

W oparciu o tak postawiony zarzut, Dyrektor IAS wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto oświadczył o zrzeczeniu się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik Skarżącego będący radcą prawnym wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od Dyrektora IAS na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się na kwestii skuteczności doręczenia Skarżącemu przesyłki pocztowej zawierającej m.in. tytuł wykonawczy z 28 czerwca 2021 r. na wskazany adres do doręczeń.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na aprobatę pogląd Sądu I instancji, który w okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdził, że możliwość doręczania stronie przez organ korespondencji na adres do korespondencji nie istnieje w przypadku zastosowania tzw. fikcji doręczenia uregulowanej w art. 44 § 4 k.p.a.

Stosownie do art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a.", jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przepisy dotyczące doręczeń, tj. art. 42−44 k.p.a.. Ocena skuteczności doręczenia pisma w postępowaniu egzekucyjnym zależy zatem od dochowania warunków formalnych ściśle określonych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, co musi znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy.

Wskazać zatem należy, że stosownie do treści art. 42 § 1 k.p.a., pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 2).

W art. 44 § 1 k.p.a. wskazano, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. § 2 stawowi o tym, że zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Natomiast § 3 wskazuje, że w przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Z § 4 wynika, że doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

Przepisy k.p.a. regulujące doręczanie przesyłek, winny być interpretowane w sposób zgodny z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, tj. z art. 7, 8 i 9 k.p.a., które stanowią, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują działania mając na uwadze, m.in. słuszny interes obywateli, w sposób budzący zaufanie do organów państwa. Przepisy regulujące doręczenia korespondencji służą przede wszystkim zagwarantowaniu sprawności postępowania poprzez zapewnienie skuteczności doręczeń. Jak trafnie i przekonująco przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, możliwe jest odstępstwo od zasady określonej w art. 42 § 1 k.p.a., gdy strona zażąda doręczania jej korespondencji pochodzącej od organu na wybrany przez nią adres (adres do doręczeń lub adres do korespondencji). Żaden przepis kodeksu postępowania administracyjnego nie przewiduje wprost możliwości wyznaczenia przez stronę adresu do doręczeń, ani nie reguluje sposobu doręczenia pism na adres wskazany do korespondencji. Przepisy te nie stawiają jednocześnie przeszkód do tego, by strona wskazała do doręczenia określony adres, który nie musi się pokrywać z miejscem jej zamieszkania.

Wskazywanie adresu do doręczeń zostało powszechnie zaakceptowane w orzecznictwie sądowym i wyrażany jest pogląd, że jeżeli strona podała adres, pod który należy doręczać jej korespondencję pochodzącą od organu, to jest to adres w rozumieniu art. 42 k.p.a. W takiej sytuacji, organ powinien dokonywać doręczeń stronie na adres podany w toku postępowania, trudno bowiem przyjąć, że skuteczne byłoby doręczanie stronie korespondencji pod innym adresem, niż ten który sama wskazała (por. wyroki NSA: z 26 października 2021 r., sygn. akt II OSK 3300/18; z 11 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1185/21). Konsekwencją takiego zastrzeżenia może być to, że adres ten będzie traktowany jako miejsce, w którym może dojść nie tylko do doręczenia osobistego, ale także zastępczego oraz z wykorzystaniem awiza (zob. wyrok NSA z 29 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1166/15).

Podsumowując, chociaż przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie przewidują wprost możliwości wskazania przez stronę adresu do korespondencji lub adresu do doręczeń to, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie oznacza to, że wskazanie tego rodzaju adresu przez stronę nie jest wiążące dla organów.

W rozpoznawanej sprawie, co wymaga podkreślenia, Skarżący, jako adres do korespondencji wskazał: [...], ul. S. [...], pomimo, iż adresem rejestracyjnym jest adres: ul. P. [...]. Powyższe świadczy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego o tym, że w takiej sytuacji organ mógł doręczyć korespondencję zawierającą m.in. tytuł wykonawczy z 28 czerwca 2021 r. na adres, który sam Skarżący określił jako adres do korespondencji.

Wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym wyroku, prawidłowa interpretacja art. 42 § 1, art. 44 § 1 pkt 2 oraz art. 44 § 4 k.p.a. prowadzi do wniosku, że zastosowanie fikcji doręczenia uregulowanej w art. 44 k.p.a. jest możliwe także w sytuacjach, gdy strona nie odbiera korespondencji kierowanej na wskazany przez nią adres korespondencyjny. W konsekwencji zarzut skargi kasacyjnej okazał się zasadny.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd pierwszej instancji zobowiązany jest uwzględnić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego i przede wszystkim przeprowadzić kontrolę zaskarżonego postanowienia z uwzględnieniem powyższej oceny.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

sędzia K. Przasnyski (spr.) sędzia P. Borszowski sędzia S. Presnarowicz