Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 133/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 191 ust. 1 - 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1426
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia NSA Mariola Kowalska, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem [...] a Miastem [...] w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniej O. B. umieszczonej w spokrewnionej rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Miasto [...] jako właściwe w sprawie


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 12 maja 2023 r. Powiat W. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tą jednostką samorządu a Miastem B. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniej O. B. w spokrewnionej rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt III Nsm 583/20, ograniczył władzę rodzicielską A. i M. B. nad małoletnią O. B. i czwórką jej rodzeństwa poprzez poddanie wykonywania tej władzy stałemu nadzorowi kuratora sądowego. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. z 14 listopada 2022 r., sygn. akt III Nsm 1170/22, zmieniającego postanowienie z 14 stycznia 2021 r., małoletniej O. B. udzielono zabezpieczenia poprzez umieszczenie jej w spokrewnionej rodzinie zastępczej w osobach J. i T. S., zam. [...] R., ul. [...]. Rodzice biologiczni małoletniej A. B. i M. B., zarówno przed wydaniem przez Sąd Rejonowy w W. postanowienia o umieszczeniu ww. w pieczy zastępczej, jak i w trakcie jego wydawania zamieszkiwali na terenie miejscowości B.. PCPR w W. - Organizator Rodzinnej Pieczy Zastępczej, na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy o wpieraniu rodziny i systemie pieczy zstępczej, zwróciło się do MGOPS w B. o potwierdzenie właściwości do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej O. B. w pieczy zastępczej. Pismem z 27 grudnia 2022 r. Miasto B. nie potwierdziło właściwości do ponoszenia ww. wydatków, uzasadniając swoją decyzję brakiem fizycznego zamieszkiwania małoletniej O. B. na terenie miejscowości B., jednocześnie wskazując do powyższego Miasto R.. Według informacji posiadanych przez ww. Ośrodek małoletnia przez rok przed wydaniem postanowienia zamieszkiwała na terenie miasta R., będąc jednocześnie pod fizyczną opieką dziadków, tj. J. i T. S. A. B., matka małoletniej, wraz z czwórką jej rodzeństwa, w dniu sierpnia 2022 r. zgłosiła się do MOPS w R., gdzie złożyła oświadczenie w sprawie zmiany miejsca zamieszkania. Pani B. zadeklarowała, że wraz z czwórką swoich dzieci od 23.08.2022 r. zamieszkiwać będzie w miejscowości B.. Zmiana środowiska spowodowana była uzyskaniem wsparcia w zakresie spraw opiekuńczo - wychowawczych ze strony swojej rodziny biologicznej. Rodzina A. B. od 26.08.2022 r. zamieszkała w wynajętym mieszkaniu w B. Ojciec dzieci, odbywał wówczas karę pozbawienia wolności. Źródłem utrzymania rodziny były uzyskane świadczenia rodzinne i pomoc ze strony MGOPS w B.. Z uwagi na przejawiające się trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo - wychowawczych rodzinie zapewniono także wsparcie w formie asystenta rodziny. Od 27.09.2022 r. M. B. otrzymał trzymiesięczną przerwę w odbywaniu kary pozbawienia wolności. W celu poprawy trudnej sytuacji rodzinnej ww. podjął pracę zarobkową na terenie B. Małoletnia O. B., za akceptacją obojga rodziców przebywać miała w tym czasie w miejscowości R., pod opieką dziadków.

W odpowiedzi na wniosek Miasto B. podniosło, że rodzina B. przyjechała do B. w sierpniu 2022 r. Małoletnia O. B. w okresie zamieszkania rodziny A. i M. B. w B. nie znajdowała się pod ich opieką i nigdy nie mieszkała z rodziną na terenie gminy B. Rodzice nie interesowali się córką, nad którą wyłączną opiekę sprawowała babcia J. S.. W czasie przyjazdu rodziny państwa B. do B., małoletnia pozostawała więc pod faktyczną opieką dziadków i mieszkała na terenie R., a jak wynika z dokumentacji - związane było to z faktem, że dziadkowie wystąpili w tym czasie już o ustanowienie ich rodziną zastępczą dla wnuczki. Fakt, że rodzina A. i M. B. 26 sierpnia 2022 r. przeprowadziła się do B. i wynajęła mieszkanie, nie daje postaw do stwierdzenia, że w B. zamieszkiwała z zamiarem stałego pobytu i na tej podstawie formułowania wniosku, że miejscem zamieszkania małoletniej O. B. w chwili umieszczenia jej w pieczy zastępczej było m. B.. Biorąc pod uwagę, że A. i M. B. przebywali z rodziną na terenie B. przez okres zaledwie 4 miesięcy (pani B. wyjechała z B. 28.12.2022 r. wracając do R.), trudno przypisać takie elementy ich krótkotrwałemu pobytowi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Powiatem W. a Miastem B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniej O. B. w spokrewnionej rodzinie zastępczej.

Właściwość miejscową, w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, określa art. 191 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2023 r., poz. 1426 ze zm.). W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwym jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). W przypadku powrotu dziecka do rodziny i ponownego umieszczenia go w pieczy zastępczej, wydatki ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed ponownym umieszczeniem go w pieczy zastępczej. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się (ust. 4 art. 191).

W sprawie nie jest kwestionowane, że postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z 14 listopada 2022 r., sygn. akt III Nsm 1170/22, zmieniającego postanowienie z 14 stycznia 2021 r., małoletniej O. B. udzielono zabezpieczenia poprzez umieszczenie jej w spokrewnionej rodzinie zastępczej w osobach J. i T. S., zam. [...] R., ul. [...]. Sporna natomiast pozostaje kwestia ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania", a zatem przy jego ustaleniu trzeba posłużyć się uregulowaniem zawartym w art. 25 w zw. z art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610), powoływanej dalej jako "K.c.", zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W niniejszej sprawie, do momentu umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, władza rodzicielska przysługiwała obojgu rodzicom (władza ta została im jedynie ograniczona przez poddanie jej nadzorowi kuratora sądowego). To, że dziecko faktycznie mieszkało z dziadkami nie ma znaczenia w niniejszej sprawie z uwagi na konstrukcję art. 26 § 1 K.c. Ponadto, sąd opiekuńczy nie określił miejsca zamieszkania dziecka, w myśl art. 26 § 2 in fine K.c. Pobyt dziecka w innym miejscu niż miejsce zamieszkania rodziców, za ich zgodą (nawet dorozumianą), nie wpływa na zasadę określoną w art. 26 § 1 K.c. W takiej sytuacji o miejscu zamieszkania dziecka nie decyduje jego wola, ani rzeczywiste przebywanie w danej miejscowości.

Dlatego też, jako rozstrzygające dla ustalenia właściwości powiatu zobowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, należało uznać miejsce zamieszkania rodziców małoletniej. Oznacza to, że jednostką właściwą w tej sprawie będzie Miasto B., gdyż to w tej miejscowości rodzice małoletniej zamieszkiwali przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej, tj. przed 14 listopada 2022 r. Jak wynika z akt sprawy matka małoletniej wraz z czwórką jej rodzeństwa przeprowadziła się do B. 26 sierpnia 2022 r. gdzie miała zapewnioną pomoc rodziny w zakresie spraw opiekuńczo – wychowawczych. Tam rodzina wynajęła mieszkanie, korzystała z pomocy socjalnej, tam też ojciec małoletniej podjął pracę w trakcie trzymiesięcznej przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności (od 27 września 2022 r.). Powyższe świadczy jednoznacznie, iż przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej centrum życiowym jej rodziców było miasto B. Okoliczność, iż miejscowość tę opuścili pod koniec 2022 r. pozostawała bez wpływu na ustalenie miejsca zamieszkania małoletniej, nie jest bowiem istotny zamiar zamieszkiwania pod konkretnym adresem rodziców już po umieszczeniu dziecka w pieczy.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.