Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4307/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 56 ust. 1 pkt 5;
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2016 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nałożonej kary uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2013 r., skierowanym do Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad (dalej także: "Organ", "GDDKiA"), W. G. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") zwrócił się o umorzenie należności z tytułu kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł orzeczonej na podstawie decyzji administracyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. za naruszenie przepisów ustawy o drogach publicznych, uzasadniając swój wniosek bardzo trudną sytuacją finansową.

Organ w dniu [...] czerwca 2013 r. wydał decyzję nr [...] na mocy której odmówił umorzenia należności z tytułu nałożonej kary. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z [...] września 2013 r. nr [...].

W wyniku wniesionej skargi, w dniu 2 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wydał wyrok (sygn. akt V SA/WA 2494/13) w którym uznał, że złożona skarga jest zasadna i uchylił decyzję GDDKiA z dnia [...] września 2013 r.

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że w rozstrzygnięciu Organu zabrakło szczegółowego rozważenia indywidualnego podejścia do szczególnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego z punktu widzenia skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, co oznacza, że zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności.

Sąd zwrócił również uwagę, że brak interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kary pieniężnej nie został w sprawie w sposób dostateczny wykazany. Przyjęcie stanowiska, że interes publiczny ma wyższą rangę niż ważny interes dłużnika oznacza, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, wobec bezustannie niezadowalającego stanu finansów publicznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania, a takie rozumowanie byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej. Sąd stwierdził, że ustalenia dokonane przez organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone, co doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej treści i tym samym krzywdzącej skarżącego czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., oraz naruszenie prawa materialnego tj. art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. Wydając wyrok WSA zobowiązał Organ do ponownego rozpatrzenia sprawy Wnioskodawcy, poddając wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną wnioskodawcy oraz jego rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz uwzględniając obciążenia wynikające z innych tytułów.

Organ ponownie rozpatrując sprawę pismem z dnia 19 grudnia 2014 r wezwał Stronę do przedstawienia sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz przedstawienia dowodów obrazujących tą sytuację.

W odpowiedzi na wezwanie Strona przekazała m. in. następujące dokumenty: zaświadczenie o dochodach z dnia 31 grudnia 2014 r., kopia orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 29 września 2014 r., dokumentację medyczną dotyczącą leczenia dziecka, kopie faktur VAT dotyczących zakupu leków.

Następnie Organ pismem z dnia 28 maja 2015 r., wezwał Stronę do złożenia na piśmie wyjaśnień dotyczących sytuacji majątkowej w zakresie uzyskiwanych dochodów.

W odpowiedzi na wezwanie Wnioskodawca przekazał: pismo z dnia 5 czerwca 2015 r., wyciąg z rachunku bankowego, kopię PIT 37 za 2014 r. oraz zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 5 czerwca 2015 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1) w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, ze zm.; dalej "k.p.a.") oraz art. 60 pkt 7, art. 61 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 w związku z art. 55, art. 56 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 885, ze zm.; dalej "u.f.p.") GDDKiA utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść przepisów dotyczących umarzania należności wynikających z tytułu nałożonych kar, podkreślając fakultatywny charakter instytucji.

W wyniku oceny zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że Strona uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1 286,16 zł netto, a w 2014 r. uzyskała dochód w wysokości 16.061,04 zł. Jednocześnie wynagrodzenie Wnioskodawcy obciążone jest zajęciem komorniczym w wysokości 432 zł. z tytułu alimentów orzeczonych na córkę. Ponadto ma on zaciągniętą pożyczkę z miesięczną ratą w wysokości około 410 zł, pokrywa koszty polisy ubezpieczeniowej w wysokości około 54 zł oraz ponosi wydatki na leczenie syna. Łączne stałe zobowiązania Strony kształtują się na poziomie 896 zł. Wnioskodawca nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, nieruchomości ani przedmiotów wartościowych.

W tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, że wniosek o umorzenie należności nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ sytuacja finansowa Strony nie wskazuje, by w sposób trwały nie posiadał on możliwości uiszczenia nałożonych kar. Wnioskodawca pracuje i uzyskuje stałe wynagrodzenie, co umożliwia mu spłatę należności publiczno-prawnej.

Organ zaznaczył, że zasadą jest regulowanie należności publiczno-prawnych w pełnej wysokości na podstawie norm zawartych w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, a jedynie w wyjątkowych sytuacjach może następować umorzenie należności. Z taką sytuacją w ocenie GDDKiA nie mamy w niniejszej sprawie. Ponadto zaznaczono, że kara została nałożona w wyniku naruszenia przez stronę przepisów prawa, a zwolnienie z obowiązku jej uiszczenia miałoby deprymujący charakter.

W. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia obu decyzji wydanych przez GDDKiA. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia:

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 §1 k.p.a i 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, w wyniku czego organ błędnie uznał, iż nie zachodzą w sprawie podstawy do zastosowania instytucji umorzenia należności nałożonej na Skarżącego przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego, mimo, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na liczne zobowiązania ciążące na Skarżącym, jak również na trudną sytuację rodzinną związaną z chorobą dziecka.

2. art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji o odmowie umorzenia kary pieniężnej nałożonej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy w sprawie jednoznacznie wskazuje na ogromne trudności w wyegzekwowaniu nałożonej kary z uwagi na niskie dochody Skarżącego, obciążające go liczne zobowiązania finansowe, toczącą się już egzekucję roszczeń alimentacyjnych, jak również z uwagi na ciężką sytuację rodzinną wynikającą z choroby dziecka.

3. art. 56 pkt 3 w zw. z pkt. 5 w zw. z art. 56 u.f.p. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy wyraźnie wskazuje na trudną sytuację majątkową i osobistą Skarżącego, która w najbliższym czasie z pewnością nie ulegnie poprawie biorąc pod uwagę chociażby chorobę dziecka i jego wiek.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ, jakkolwiek dokonał ponownego zebrania materiału dowodowego, to jednak wnioski z niego wyciągnięte pozostają w rażącej sprzeczności z zasadami postępowania administracyjnego, tym bardziej w świetle uznania ich przez organ za wiarygodne, co zostało zaznaczone w treści decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Jak wyżej wskazano Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 września 2014 r., sygn. akt V SA/WA 2494/13 uchylił decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad dając jednocześnie wytyczne co do dalszego postępowania w sprawie. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał miedzy innymi, że należy "zgodzić się z twierdzeniem podatnika, iż organy podatkowe winny rozpoznawać wniosek o umorzenie odsetek w granicach wytyczonych przez podatnika, zatem winny orzekać o ewentualnym umorzeniu całości odsetek na chwilę złożenia wniosku, a nie na datę po wydaniu postanowień o zaliczeniu wpłaty na poczet zaległości podatkowych, które zapadły w terminie późniejszym. Jednakże uchybienie to nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż organ podatkowy na chwilę wydawania decyzji nie mógłby orzec o całości odsetek z wniosku, gdyż już wtedy wysokość odsetek była niższa, co wynikało z postanowień o zaliczeniu wpłaty na poczet zaległości podatkowych".

Zgodnie natomiast z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie oraz bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Tak więc skład orzekający w tej sprawie był związany wskazaniami wyrażonymi w wyżej przytoczonym wyroku.

Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem w zaskarżonej decyzji organ administracyjny dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy. Naruszono również art. 153 p.p.s.a. poprzez poprowadzenie postępowania wbrew zaleceniom Sądu oraz zaprezentowano ocenę prawną jawnie sprzeczną z oceną zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku.

Przechodząc do motywów podjętego przez Sąd rozstrzygnięcia wskazać należy, iż przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, utrzymująca w mocy decyzję, którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności pieniężnej z tytułu nałożonej kary oraz rozłożono spłatę nałożonej kary na raty.

Kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy o drogach publicznych stanowi dochód budżetu państwa, o czym stanowi art. 39 ust. 3 b) tej ustawy.

Zgodnie z art. 60 u.f.p. środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności wymienione w dalszej części przepisu dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Należności z tytułu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym są niewątpliwie środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe, o których mowa w art. 60 u.f.p.

Organy orzekając w przedmiotowej sprawie zastosowały przepisy z art. 55, 56 ust. 1 i art. 57 u.f.p. Zgodnie art. 55 ust. 1 w związku z art. 60 i art. 64 ust. 1 u.f.p. stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.

Stosownie do art. 56 ust. 1 ustawy należności mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1/ osoba fizyczna – zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2/ osoba prawna – została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie,

3/ zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

4/ jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5/ zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia.

Podsumowując powyższe zasady postępowania dotyczące umarzania przedmiotowej należności stwierdzić należy, iż organ administracyjny przy wydawaniu decyzji w zakresie zastosowania ulg dotyczących niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym winien rozważyć czy za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia przedmiotowych należności przemawia ważny interes dłużnika lub interes publiczny

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, iż Skarżący w piśmie z dnia 6 maja 2013 r. skierowanym do Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad wnosił o umorzenie nałożonej na niego kary pieniężnej, co uzasadniał trudną sytuacją majątkową i rodzinną. Skarżący upatrywał zasadności zgłoszonego wniosku zestawiając swoją sytuację majątkową z rozmiarem wymierzonej kary, opiewającej na kwotę 3 tysiące złotych. Wskazywał zatem przede wszystkim na przesłankę określoną w przepisie art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p., czyli ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Odnosząc się do zasadniczego motywu skargi oraz argumentacji prezentowanej w toku postępowania administracyjnego dokonać należy, wykładni pojęcia "ważny interes dłużnika" oraz "interes publiczny", o których mowa w treści powoływanego przepisu. Na wstępie rozważań w tym zakresie wskazać trzeba, że są to pojęcie nieostre, jednakże stanowiące już wielokrotnie przedmiot rozważań sądów administracyjnych.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych o istnieniu ważnego interesu dłużnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny (p. wyrok WSA w Warszawie z 21 listopada 2012 r. Sygn. akt V SA/Wa 2119/12 – dostępne na stronie internetowej: http//orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na pojęcie "interesu publicznego" składa się natomiast zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnieść do indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanej wyżej wartości (p. wyrok WSA w Warszawie z 29 maja 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1964/05 - dostępne na stronie internetowej: http//orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać należy, iż jakkolwiek decyzje administracyjne dotyczące umarzania należności pieniężnych, tak jak powoływał organ, mają charakter uznaniowy, to jednak pamiętać też należy, że decyzje wydane w tym trybie nie mogą być zupełnie dowolne. Przykładowo o źle rozumianej realizacji cechy uznaniowości rozstrzygnięcia organu świadczyć może obszerne przedstawienie stanu faktycznego sprawy oraz treści mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa przy jednoczesnym jednozdaniowym oświadczeniu o braku podstaw do uwzględnienia wniosku. Należy zatem mieć tutaj na uwadze, iż zwłaszcza negatywne rozstrzygniecie dotyczące umorzenia należności pieniężnej powinno być szczególnie przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów i co do prawa, ale także co do wyjaśniania motywów podjętej decyzji, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygniecie jest ich logiczną konsekwencją.

GDDKiA co prawda przed wydaniem zaskarżonej decyzji podjął działania zmierzające do ustalenia stanu faktycznego, mającego znaczenie dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, jednak finalnie dokonał takiej oceny na podstawie zebranych dowodów, której uzasadnienie budzi istotne zastrzeżenia co do jej prawidłowości. Co więcej podkreślić tutaj należy, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił ustalenia faktyczne oraz dopuszczalną wykładnię przepisów prawa, jednakże przedstawiona przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ocena jest zdaniem Sądu przejawem oceny dowolnej, oderwanej od realiów sprawy.

Organ uzasadnia odmowę umorzenia należności m. in. tym, że pozytywne dla Skarżącego rozstrzygnięcie byłoby premiowaniem strony, która nie zastosowała się do obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Należy zauważyć, że ustawodawca wprowadził możliwość umorzenia należności publicznoprawnych i tylko przesłanki określone w stosownych przepisach mogą być podstawą do zastosowania ulgi bądź nie. Oczywistym jest, że umorzenie jest ulgą dla zobowiązanego, ale jeśli zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie to trudno jest mówić o "premiowaniu strony". Podkreślić należy, że kara stanowiąca podstawę przedmiotowej wierzytelności ma charakter prewencyjny (wychowawczy) i nie została ustanowiona przez prawodawcę jako kolejne źródło dochodu Skarbu Państwa, lecz jako narzędzie do dyscyplinowania przewoźników (norma prawna o charakterze prewencyjno-wychowawczym).

Ponadto zaznaczyć należy, iż w dniu 1 października 2014 r. została ogłoszona w Dzienniku Ustaw Rzeczpospolitej Polskiej ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych, ustawy o autostradach płatnych, Krajowym Funduszu Drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. z 2014 r. poz.1310), w której jedną z zasadniczych zmian jest przeniesienie odpowiedzialności administracyjnej za większość naruszeń obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej z kierującego pojazdem na właściciela pojazdu. Tym samym Skarżący w obowiązującym od dnia 2 stycznia 2015 r. stanie prawnym nie mógłby być już ukarany karą pieniężną, o której umorzenie wnosi.

Jak już wskazywał tutejszy Sąd we wcześniej wydanym wyroku w sprawie, Organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności, zarówno całości jak i części należności działa w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Nie oznacza to jednak dowolności.

Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją takiego stanowiska jest obowiązek organu szczególnie starannego prowadzenia postępowania, według reguł określonych w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Kontrola Sądu zaś obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie. Przy tym, obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozpatrzenie sprawy, rozstrzygniętej decyzją organu I instancji, z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 2 k.p.a.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego kontrolowanej sprawy, Sąd uznał, że GDDKiA wydając zaskarżoną decyzję, nie wykonał wytycznych z wyroku z dnia 2 września 2014 r., sygn. akt V SA/WA 2494/13, wobec czego doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Organ przeprowadził ponownie postępowanie z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz nie wziął pod uwagę stanowiska Sądu zawartego w wyroku z dnia 2 września 2014 r., sygn. akt V SA/WA 2494/13 jednoznacznie wskazującego, iż winien organ poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną wnioskodawcy oraz jego rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz uwzględniając obciążenia wynikające z innych tytułów. Na tej dopiero podstawie, organ będzie mógł sformułować realną i racjonalną ocenę dotyczącą obecnej i przyszłej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny oraz perspektyw uzyskania dochodów na poziomie umożliwiającym zapłatę kary pieniężnej. Ocena ta winna uwzględniać indywidualną, obiektywnie trudną sytuację zobowiązanego.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż w prawomocnym wyroku z dnia 2 września 2014 r. Sąd uznał, że potrzeby życiowe rodziny, w tym dzieci zaspokajane są poniżej poziomu minimum socjalnego.

Sąd w ww. wyroku zaznaczył również, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego i jego rodzinę, pozbawionych możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, do innej formy pomocy państwa, powodującej również konieczność korzystania z publicznych środków finansowych, niewątpliwie nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Sąd podkreślił, iż trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od strony zaległych należności jest realne, a w szczególności, że może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, iż Organ ani nie przeprowadził analizy finansowej sytuacji Skarżącego oraz ani nie ocenił rzetelnie i wnikliwie jego faktycznych aktualnych możliwości płatniczych.

Proste zestawienie dochodów Skarżącego i wydatków zdaje się wskazywać, że rodzina żyje na granicy ubóstwa. Skarżący ma na utrzymaniu dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne inwalidzkim. Doświadczenie życiowe uczy, że koszty utrzymania dziecka niepełnosprawnego, (lekarstwa, rehabilitacja, transport) znacznie przewyższają koszty utrzymania dzieci zdrowych. Zdaniem Sądu, wskazuje to jednoznacznie, że potrzeby życiowe rodziny zaspokajane są poniżej poziomu minimum socjalnego.

Skład rozpatrujący niniejszą sprawę zauważa, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano jedynie, iż "ustalona w sprawie sytuacja finansowa Wnioskodawcy nie wskazuje by w sposób trwały nie posiadał on możliwości uiszczenia nałożonych kar. Wnioskodawca pracuje i uzyskuje stałe wynagrodzenie, co umożliwia mu spłatę należności publiczno-prawnej".

Pomimo tego, iż organ odwoławczy wzywał dwukrotnie Skarżącego do przedstawienia sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz przedstawienia dowodów obrazujących tą sytuację, a Skarżący nadesłał stosowne wyjaśnienia wraz szeregiem dokumentów, w jego ocenie przemawiających za koniecznością umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej, to GDDKiA w żaden sposób, nawet choćby jednym zdaniem, nie odniósł się do nadesłanych przez Stronę dokumentów związanych z chorobą syna [...], który jest dzieckiem niepełnosprawnym, co z kolei wiąże się z kosztami jego leczenia i rehabilitacji (m.in. wyjazdy do Łodzi na bloki zajęć terapeutycznych). Te okoliczności w ogóle nie znalazły się w rozważaniach organu.

Ww. wady uzasadnienia zaskarżonej decyzji stanowią także naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Staranność przekazywania obywatelowi argumentów wykorzystywanych przy jej formułowaniu jest istotnym elementem funkcji perswazyjnej uzasadnienia (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. akt II SA/Lu 629/00). Chodzi bowiem o to, by organ w sposób wyczerpujący i jawny wskazał stronie motywy, które w jego ocenie stanowią o ich bezzasadności. Strona nie może być zdana w tym zakresie na swoje domysły. Organ administracji powinien podjąć starania, aby strona została przekonana o zasadności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Tylko bowiem takie zachowanie będzie realizowało zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa, którego istotą jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jego stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366).

W swoich rozważaniach odnośnie dochodów uzyskiwanych przez Skarżącego organ również całkowicie pominął okoliczności podniesione przez Skarżącego, iż po zapłacie stałych miesięcznych zobowiązań Skarżącemu pozostaje do dyspozycji kwota 390,16 zł, która to powinna wystarczyć na wyżywienie, koszty dojazdów do lekarza z dzieckiem i koszty leczenia syna, co w realiach dzisiejszych czasów jest dość trudne do zrobienia. W konsekwencji w zaskarżonej decyzji organ nie ocenił obiektywnie sytuacji finansowej Skarżącego, w kontekście jego aktualnych możliwości płatniczych i ciążących na nim zobowiązań.

W ocenie Sądu, brak interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kary pieniężnej nie został w sprawie w sposób dostateczny wykazany. Interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje pozbawienie możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, w ocenie Sądu nie jest zgodna ani z interesem tego obywatela, ani z interesem publicznym.

W ponownie rozpoznawanej przez organ odwoławczy sprawie zabrakło kolejny raz szczegółowego rozważenia i indywidualnego podejścia do szczególnej sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego z punktu widzenia skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, co oznaczało, że zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności. Organy orzekające w sprawie w ogóle nie doniosły się do rozważań Sądu w tej kwestii i nie przeprowadziły rzetelnej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego. Stanowi to naruszenie art. 153 p. p. s. a. skutkujące uchyleniem wydanych w sprawie decyzji.

Uzasadnione są tym samym również zarzuty dotyczące naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz naruszenia prawa materialnego - art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien raz jeszcze rozważyć, czy w stosunku do Skarżącego zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie kary pieniężnej. W tym celu winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną wnioskodawcy oraz jego rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz uwzględniając obciążenia wynikające z innych tytułów.

Z powyższych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.