Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SAB/Rz 123/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
658
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: zobowiązano do rozpoznania wniosku
Powołane przepisy: article: art. 126 ust. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 1145
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)
article: art. 149 § 1 pkt 1, § 1a
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania I. zobowiązuje Starotę [...] do rozpoznania wniosku skarżącego M. P. o wyliczenie odszkodowania, w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt sprawy organowi wraz z odpisem prawomocnego wyroku; II. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. wymierza Staroście [...] grzywnę w wysokości 5 000 zł /słownie: pięć tysięcy złotych/; IV. przyznaje od Starosty [...] na rzecz skarżącego M. P. sumę pieniężną w wysokości 2 500 zł /słownie: dwa tysiące pięćset złotych/; V. zasądza od Starosty [...] na rzecz skarżącego M. P. kwotę 597 zł /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

M. P. (dalej także: "Skarżący") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie naliczenia na Jego rzecz odszkodowania od A. Sp. z o.o. (dalej także: "A.", "Spółka") za udostępnienie nieruchomości oraz szkody wyrządzone podczas zajęcia nieruchomości w celu wykonania prac związanych z likwidacją nieszczelności gazociągu w dniu 5 lipca 2016 r. oraz w sprawie ukarania Spółki za brak zgłoszenia do Starosty w ustawowym terminie wniosku o potwierdzenie zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości i wydania zgody na to zajęcie. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 12, art. 61 § 4 i art. 77 § 1 oraz wielu innych artykułów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), dalej "K.p.a." poprzez:

- odstąpienie od wszczynania postępowań,

- wszczynanie postępowań ze znacznym, a czasem kilkuletnim opóźnieniem,

- odstąpienie od podejmowania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,

- postępowanie w sposób podważający zaufanie do władzy publicznej i kierowanie się zasadami stronniczości i nierównego traktowania,

- nieinformowanie stron o faktach i przyczynach odstąpienia od wszczęcia postępowań ani o fakcie ich wszczynania,

- nie zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniach,

- nie wyjaśnienie stronom zasadności przesłanek, którym organ kieruje się odstępując od obowiązku wszczynania postępowań,

Skarżący zarzucił też naruszenie art. 126 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U z 2016 r. 261, poz. 2147), zwanej dalej "u.g.n.". Wniósł o wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości przez A. w dniu 5 lipca 2016 r. i w sprawie ukarania A. za niezłożenie w ustawowym terminie wniosku o zgodę na czasowe zajęcie nieruchomości w dniu 5 lipca 2016 r., wymierzenie Staroście grzywny przewidzianej art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 1 i 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.", przyznanie od Organu na Jego rzecz sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący podał, że w dniu 5 lipca 2016 r. A. dokonała dwukrotnego wejścia na teren Jego nieruchomości w celu zlokalizowania nieszczelności gazociągu, przez którą przez ok. 3 lata ulatniał się gaz. Po zakończeniu interwencji Spółka nie wypłaciła, ani nawet nie zaproponowała wypłaty odszkodowania za udostępnienie nieruchomości i wyrządzone szkody, jak też nie zgłosiła do Starosty faktu zajęcia nieruchomości. Dopiero w dniu 19 lipca 2016 r., po Jego interwencji, zwróciła się do Starosty z prośbą

o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości nr [...]. Decyzja stwierdzająca, że zaistniały przesłanki czasowego zajęcia w dniu 5 lipca 2016 r. części nieruchomości gruntowej położonej w [...], obręb [...] oznaczonej jako działka nr [...]

i udzielająca zezwolenia na zajęcie tej nieruchomości została przez Starostę wydana, jednak decyzją z dnia 7 października 2016 r. Wojewoda Podkarpacki uchylił to rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Następnie, Starosta decyzją z 19 grudnia 2016 r. umorzył postępowanie, a Wojewoda Podkarpacki, decyzją z 21 marca 2017 r. utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Następnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Rzeszowie, wyrokiem z 10 sierpnia 2017 r., uchylił decyzję Starosty z dnia 19 grudnia 2016 r., zaś Naczelny Sąd Administracyjny (NSA), oddalił skargę kasacyjną od tego orzeczenia - wyrokiem z dnia 25 maja 2018 r. W ponownym postępowaniu Starosta w dniu 9 marca 2020 r. wydał decyzję potwierdzającą, że zaistniały przesłanki czasowego zajęcia, w dniu 5 lipca 2016 r., części przedmiotowej nieruchomości gruntowej. Skarżący zaznaczył, że od tego czasu wielokrotnie ustnie i pisemnie zwracał się do Starosty o wszczęcie postępowań w sprawie ustalenia odszkodowania i nałożenia kary na A.. Czterokrotnie występował też w tej sprawie na sesji Rady Powiatu. Dnia 19 maja 2022 r. złożył do Wojewody Podkarpackiego ponaglenie, a Organ ten w postanowieniu z 13 czerwca 2022 r. stwierdził, że Starosta nie dopuścił się bezczynności, wskazując, że Organ ten nie prowadzi żadnych spraw, które Jego dotyczą. Wszystkie sprawy związane z zajęciem części nieruchomości, której jest współwłaścicielem, a dotyczące usunięcia awarii gazociągu na działce nr [...], zostały zakończone bądź ostatecznymi wyrokami sądowymi bądź ostatecznymi decyzjami. Odszkodowanie za zajęcie nieruchomości zostało ustalone decyzją Starosty [...] z dnia 15 grudnia 2020 r. nr GN-lll.6852.2.2017, która stała się ostateczna w dniu 1 lutego 2021 r. Skarżący zaznaczył, że Starosta rzeczywiście nie prowadzi żadnych spraw, bowiem nie zostało w nich do dnia dzisiejszego wszczęte postępowanie, a odszkodowanie wynikające z powyższej decyzji Starosty dotyczyło zajęcia nieruchomości z grudnia 2016 r. Z kolei, w dniu 8 września 2022 r. wydana została decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary na A..

W odpowiedzi na skargę Starosta wniósł o stwierdzenie, że nie dopuścił się bezczynności w zakresie wszczęcia postępowania w sprawie naliczenia na rzecz Skarżącego odszkodowania od A. Sp. z.o.o. za udostępnienie nieruchomości oraz szkody wyrządzone podczas zajęcia nieruchomości w celu wykonania prac związanych z likwidacją nieszczelności gazociągu w dniu 5 lipca 2016 r. oraz o umorzenie postępowania dotyczącego ukarania A. za brak zgłoszenia zajęcia nieruchomości w ustawowym terminie. Starosta wskazał, że w dniu 5 lipca 2016 r. pracownicy A. sp. z.o.o., w obecności Policji - wobec braku zgody właściciela - weszli na teren części nieruchomości gruntowej położonej w S., obr. [...], oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...], należącej do Skarżącego i O. P. - w celu usunięcia awarii znajdującego się na niej gazociągu niskiego ciśnienia DN200 spowodowanej pęknięciem spawu rury przewodowej. W związku z powyższym, decyzją z dnia 9 marca 2020 r. nr GN-III.6852.1.3.2018, Starosta [....] potwierdził, że zaistniały przesłanki czasowego zajęcia powyższej nieruchomości w celu usunięcia wskazanej awarii. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącego, decyzją z dnia 31 lipca 2020 r. nr N-Y.7581.1.14.2020 Wojewoda Podkarpacki utrzymał kwestionowaną decyzję w mocy, a skargę na nią WSA w Rzeszowie oddalił wyrokiem z 27 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1084/20. Decyzją z 27 kwietnia 2018 r. nr GN-III.6852.2.1.17, Starosta w pkt I ustalił na rzecz Skarżącego odszkodowanie pieniężne w wysokości 1089 zł z tytułu udostępnienia nieruchomości oraz szkód powstałych na działce nr [...] - wskutek udzielenia zezwolenia decyzją z dnia 5 grudnia 2016 r. nr GN- III.6821.1..1b.2016 na zajęcie nieruchomości w celu usunięcia awarii gazociągu, a w pkt II zobowiązał A. Sp. z o.o. do zapłaty tej kwoty w terminie 14 dni od dnia ostateczności decyzji. Rozstrzygnięcie to, decyzją Wojewody Podkarpackiego z 31 lipca 2018 r. nr N-V.7581.1.18.2018, zostało uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. W następstwie powyższego, Starosta po raz kolejny ustalił na rzecz Skarżącego odszkodowanie pieniężne w wysokości 1089 zł - decyzją z 22 października 2018 r. nr GN-III.6852.2.1.17 utrzymaną w mocy decyzją Wojewody Podkarpackiego z 1 lutego 2019 r. nr N-V.7581.1.39.2018. Obydwie te ostatnie decyzje zostały uchylone przez WSA w Rzeszowie wyrokiem z 18 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 383/19. W ponownym postępowaniu Starosta, decyzją z dnia 15 grudnia 2020 r. nr GN-III.6852.2.1.2017 po raz kolejny ustalił odszkodowanie pieniężne w wysokości 2900 zł z tytułu udostępnienia nieruchomości oraz szkód powstałych na działce nr [...], wskutek udzielenia zezwolenia decyzją z dnia 5 grudnia 2016 r. na zajęcie nieruchomości w celu usunięcia awarii gazociągu.

Starosta podniósł w odpowiedzi na skargę, że obecnie nie prowadzi żadnych spraw dotyczących Skarżącego, a wszystkie sprawy związane z zajęciem części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] zostały zakończone bądź ostatecznymi wyrokami sądowymi bądź ostatecznymi decyzjami. Organ podał też, że postanowieniem z 3 marca 2020 r., sygn. akt [....] Sąd Rejonowy w [...] stwierdził, że z dniem 22 września 2017 r. przez zasiedzenie A. Sp. z.o.o. w [...] nabyła na nieruchomości oznaczonej jako działka numer ewidencyjny nr [...] służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu polegającą na korzystaniu z wyżej opisanej nieruchomości poprzez: posadowienie tam gazociągu niskiego ciśnienia DN200 wraz z istniejącą wzdłuż tego gazociągu strefą kontrolowaną wynoszącą 3 m, tj. po 1,5m od osi gazociągu w każdą stronę, która musi pozostać wolna od zabudowy, nasadzeń drzew, krzewów oraz od jakiejkolwiek działalności mogącej zaszkodzić wyżej opisanemu gazociągowi; eksploatacją wyżej opisanego gazociągu oraz swobodne korzystanie z nieruchomości obciążonej (wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem) w zakresie eksploatacji, utrzymania, przebudowy, remontu, modernizacji, wymiany, konserwacji oraz kontroli wyżej opisanego gazociągu. Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r., sygn. akt [...] (które jest prawomocne) zmienił to orzeczenie stwierdzając, że Spółka ta nabyła przedmiotową służebność z dniem 22 września 2008 r. Na skutek wydanego orzeczenia potwierdzającego fakt zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu A. Sp. z.o.o. w [...] na dzień 22 września 2008 r. w dacie wykonywania prac naprawczych dysponowała prawem wejścia na rzeczoną nieruchomość.

Starosta wskazał też, że samo czasowe zajęcie nieruchomości w przypadkach

o których mowa w ust. 1 i 7 art. 126 u.g.n. dotyka bezpośrednio uprawnień właścicieli nieruchomości wynikających z prawa własności i przepisów dotyczących jego ochrony. Natomiast kara wymierzana na podstawie art. 126 ust. 7 u.g.n. stanowi kwestię wtórną, pochodną, dotyczącą jedynie bezpośrednio praw i obowiązków podmiotu, który dopuścił się tego naruszenia. Skora kara nie wpływa w żaden sposób na prawa i obowiązki właścicieli nieruchomości to oznacza, że nie posiadają oni bezpośredniego interesu prawnego, z którym wiąże się status strony postępowania prowadzonego w trybie art. 126 ust. 7 u.g.n. Domaganie się zatem przez Skarżącego ukarania A. nie stanowi o istnieniu po Jego stronie interesu prawnego, lecz co najwyżej interesu faktycznego, który świadczy jedynie o tym, że jest On zainteresowany wynikiem postępowania. Wobec tego, decyzją z 8 września 2022 r. nr GN-III.6852.1.4.2018 Starosta umorzył postępowanie w sprawie nałożenia kary za niezłożenie w terminie wniosku na czasowe zajęcie nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...], a rozstrzygnięcie to jest ostateczne i prawomocne.

WSA w Rzeszowie, postanowieniem z 26 marca 2024 r., sygn. akt II SAB/Rz 26/24 odrzucił wymienioną na wstępie skargę na bezczynność Starosty [...]. Sąd zwrócił uwagę, że powoływaną wyżej decyzją z 15 grudnia 2020 r. Starosta [...] ustalił na rzecz Skarżącego odszkodowanie z tytułu udostępnienia nieruchomości oraz szkód powstałych na działce nr [...] w [...], na skutek zajęcia nieruchomości w celu usunięcia awarii gazociągu niskiego ciśnienia DN 200. Z adnotacji dokonanej przez pracownika Organu na egzemplarzu decyzji wynika, że rozstrzygnięcie to stało się ostateczne 1 lutego 2021 r. Wskazuje ono, że zajęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie decyzji Starosty z 5 grudnia 2016 r., która została wydana w przedmiocie zezwolenia na zajęcie nieruchomości Skarżącego mającego miejsce 5 lipca 2016 r. Skoro więc przed wniesieniem skargi Starosta wydał decyzję administracyjną rozstrzygającą sprawę administracyjną, w ramach której Skarżący upatruje bezczynność Organu, to Sąd nie mógł nadać niniejszej sprawie dalszego biegu i zobligowany był do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., a to w świetle uchwały NSA z 22 czerwca 2020 r. II OSP 5/19, w której Sąd ten uznał, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a.

Skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia. Podniósł w niej, że Sąd w zaskarżonym orzeczeniu błędnie ocenił zakres sprawy administracyjnej, zakończonej decyzją Starosty [...] z 15 grudnia 2020 r., która to decyzja dotyczyła szkód powstałych w dniu 15 grudnia 2016 r. - co jasno wynikało z jej uzasadnienia, nie zaś szkód związanych z zajęciem nieruchomości w dniu 5 lipca 2016 r., do których odnosi się z kolei złożona do WSA skarga. Obydwie wskazane szkody różnią się zaś tak co do zakresu rzeczowego, jak i wysokości.

Na skutek skargi kasacyjnej Skarżącego NSA - postanowieniem z 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1230/24 - uchylił postanowienie Sądu I instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Według NSA, w zaskarżonym postanowieniu brak jest pełnego wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia, w tym zwłaszcza brak jest w ogóle stanowiska Sądu I instancji co do istotnych kwestii podnoszonych w skardze. WSA nie wyjaśnił więc, z jakich powodów odmówił racji zarzutom skargi i uznał, że decyzja Starosty z dnia 15 grudnia 2020 r. o ustaleniu odszkodowania stanowiła załatwienie sprawy objętej skargą na bezczynność organu w przedmiocie ustalenia odszkodowania za zajęcie nieruchomości w dniu 5 lipca 2016 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", przedmiotem skargi do sądu administracyjnego może być bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Wedle zaś art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a., kontrola sądowa obejmuje orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne. Tym samym, strona może kwestionować brak działania organu, który zobowiązany był w świetle stosownych przepisów prawa do wydania m. in. decyzji administracyjnej. Jeżeli sąd uzna, że skarga jest uzasadniona, to w myśl art. 149 § 1 P.p.s.a.: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Ponadto, w myśl art. 149 § 1a P.p.s.a., sąd stwierdza jednocześnie, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei, art. 149 § 2 P.p.s.a. pozwala sądowi orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6, jak też przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. W sprawie niniejszej istotne znaczenie ma jeszcze brzmienie art. 190 P.p.s.a., wedle którego sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA. Przepis ten ustanawia zasadę, iż sąd I instancji po przekazaniu mu sprawy przez sąd II instancji na skutek uwzględnienia złożonej przez jedną ze stron postępowania skargi kasacyjnej zobligowany jest do kierowania się stanowiskiem przedstawionym przez sąd odwoławczy, a dotyczącym sposobu rozumienia przepisów podlegających stosowaniu w konkretnej sprawie i kierunku, w którym przyszłe postępowanie w tej sprawie ma zmierzać.

W złożonej skardze Skarżący zarzucił Staroście [...] brak wszczęcia i prowadzenia postępowania w dwóch sprawach tj. naliczenia na Jego rzecz odszkodowania od A. za udostępnienie nieruchomości oraz szkody wyrządzone podczas zajęcia nieruchomości w celu wykonania prac związanych z likwidacją nieszczelności gazociągu w dniu 5 lipca 2016 r. oraz w sprawie ukarania tej Spółki za brak zgłoszenia do Starosty w ustawowym terminie wniosku o potwierdzenie zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości i wydania zgody na to zajęcie. WSA skargę tę odrzucił, bowiem uznał, że wniosek Skarżącego został już przez Organ załatwiony decyzją z 15 grudnia 2020 r., ustalającą na Jego rzecz żądane odszkodowanie. Na skutek złożonej skargi kasacyjnej NSA uchylił postanowienie Sądu I instancji, stwierdzając, że WSA nie ustosunkował się do podniesionych przez Skarżącego zarzutów, istotnych dla oceny zasadności skargi. Nie wyjaśnił, dlaczego przyjął, że wskazana decyzja Starosty z 15 grudnia 2020 r. odnosi się do zajęcia nieruchomości Skarżącego w dniu 5 lipca 2016 r., w sytuacji, gdy ze stanowiskiem tym nie zgadza się Skarżący, który twierdzi, że rozstrzygnięcie to w odnosi się do zajęcia, które miało miejsce 15 grudnia 2016 r.

Jak wynika z akt sprawy, decyzją z 22 lipca 2016 r. nr GN-III.6852.1.2016 Starosta [...] - działając na podstawie art. 126 ust. 1, ust. 5 i ust. 8 u.g.n. - potwierdził, że zaistniały przesłanki czasowego zajęcia w dniu 5 lipca 2016 r. części nieruchomości gruntowej położonej w [...], obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] w celu usunięcia awarii znajdującego się na niej gazociągu niskiego ciśnienia DN200, spowodowanej pęknięciem spawu rury przewodowej oraz udzielił A. zezwolenia na zajęcie tej nieruchomości w powyższym celu na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Rozstrzygnięcie to uchylił w całości, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, Wojewoda Podkarpacki decyzją z 7 października 2016 r. W dalszym toku postępowania Starosta w dniu 19 grudnia 2016 r. wydał decyzję (nr GN-III.6852.1.1a.2016), którą umorzył postępowanie w sprawie potwierdzenia przesłanek czasowego zajęcia przedmiotowej nieruchomości, który to akt utrzymał w mocy Wojewoda Podkarpacki decyzją z 21 marca 2017 r. nr N-V.7581.1.9.2017. Obydwie te decyzje zostały uchylone przez WSA w Rzeszowie wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2017 r. (sygn. akt II SA/Rz 620/17), od którego to orzeczenia NSA, wyrokiem z dnia 25 maja 2018 r. (sygn. akt I OSK 2873/17) oddalił skargę kasacyjną. W ponownym postępowaniu Starosta, decyzją z 28 listopada 2018 r. nr GN-III.6852.1.3.2018, odmówił potwierdzenia zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia w dniu 5 lipca 2016 r. części nieruchomości nr [...] w S., a Wojewoda Podkarpacki utrzymał ten akt w mocy decyzją z 28 lutego 2019 r. nr N-V.7581.1.42.2018. Te ostatnie decyzje uchylił jednak WSA w Rzeszowie wyrokiem z 26 września 2019 r. (sygn. akt II SA/Rz 501/19). Ostatecznie, Starosta, decyzją z 9 marca 2020 r. nr GN-III.6852.1.3.2018 potwierdził, że zaistniały przesłanki czasowego zajęcia w dniu 5 lipca 2016 r. części nieruchomości gruntowej położonej w [...], obręb [...], oznaczonej jako działka nr [....] w celu usunięcia awarii znajdującego się na niej gazociągu niskiego ciśnienia DN200, spowodowanej pęknięciem spawu rury przewodowej. Rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy Wojewoda Podkarpacki decyzją z 31 lipca 2020 r., na którą skarga została oddalona przez WSA wyrokiem z 27 stycznia 2021 r. (II SA/Rz 1084/20).

Jak stanowi art. 126 ust. 3 u.g.n., po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, podmiot, który zajął nieruchomość, jest obowiązany doprowadzić nieruchomość do stanu poprzedniego. Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania. Jak wskazał NSA w wydanym w niniejszej sprawie, a wskazanym już wyroku z 25 maja 2018 r. (sygn. akt I OSK 2873/17), wedle art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem., a regulacja zawarta w art. 126 u.g.n. mieści się bez wątpienia w pojęciu instytucji wywłaszczenia ze względu na jej systemowe usytuowanie. Wobec więc braku decyzji z art. 126 ust. 1 u.g.n., ewentualne spory dotyczące naprawienia szkody mogą być dochodzone na drodze cywilnoprawnej, co stoi w opozycji do celu, dla którego przepis ten został wprowadzony. Argumentacja ta została także przywołana w powołanym wyżej wyroku WSA w Rzeszowie z 26 września 2019 r. (sygn. akt II SA/Rz 501/19).

W odpowiedzi na skargę Starosta podniósł, że wszystkie sprawy związane z zajęciem części działki nr [...] zostały już zakończone bądź ostatecznymi decyzjami bądź orzeczeniami sądowymi. Sprawa odszkodowania przesądzona zaś została decyzją Starosty z 15 grudnia 2020 r. nr GN-III.6852.2.1.2017. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że decyzją z 22 października 2018 r. nr GN-III.6852.2.1.2017 Starosta ustalił odszkodowanie pieniężne w wysokości [...] zł z tytułu udostępnienia nieruchomości oraz szkód powstałych na działce nr [...] wskutek zajęcia nieruchomości decyzją z 5 grudnia 2016 r. nr GN-III.6821.1.1b.2016, zobowiązując A. do jego wypłaty na rzecz Skarżącego i O. P. Wojewoda Podkarpacki, decyzją z 1 lutego 2019 r. nr N-V.7581.1.39.2018, utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. WSA w Rzeszowie, wyrokiem z 18 czerwca 2019 r. (sygn. akt II SA/Rz 383/19) uchylił jednak te akty. W uzasadnieniu Sąd zwrócił uwagę, że zapadłe rozstrzygnięcia nie poddają się weryfikacji w obszarze ustaleń, które w sposób jednoznaczny wskazywałyby, czy decyzja ustalająca odszkodowanie obejmuje szkody powstałe wyłącznie w dniu 15 grudnia 2016 r., czy również szkody powstałe w dniu 5 lipca 2016 r. Zdaniem Sądu, powinny zostać przeprowadzone dwa odrębne postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości: pierwsze w odniesieniu do szkód powstałych w dniu 5 lipca 2016 r. i drugie, w odniesieniu do szkód powstałych w dniu 15 grudnia 2016 r. Wydana więc w ponownym postępowaniu decyzja Starosty z 15 grudnia 2020 r. ustaliła odszkodowanie za szkody pozostające w związku z zajęciem nieruchomości, które nastąpiło 15 grudnia 2016 r., co jednoznacznie wynika z jej uzasadnienia, odwołującego się do operatu szacunkowego z 14 sierpnia 2020 r. określającego wartość odszkodowania za zajęcie nieruchomości i szkody powstałe w dniu 15 grudnia 2016 r.

Wyżej przedstawiony przebieg zdarzeń w niniejszej sprawie jasno więc wskazuje na to, że kwestia odszkodowania za zajęcie działki nr [...] w S. i łączące się z nim szkody nie została rozpatrzona decyzją Starosty z dnia 15 grudnia 2020 r., na co zasadnie zwrócił uwagę Skarżący.

W postępowaniu zainicjowanym skargą na bezczynność organu rolą sądu jest ustalenie, czy organ rzeczywiście bezczynności tej się dopuścił, a zatem czy pomimo tego, że powinien był w sprawie podjąć czynności zmierzające do wydania określonego rozstrzygnięcia (w tym przypadku decyzji) takowych nie podjął bądź też wprawdzie pewne czynności zostały wykonane, ale nie doprowadziły one do wydania w ustawowym terminie decyzji kończącej sprawę w danej instancji. Celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej jest zatem zwalczanie braku działania w załatwieniu sprawy administracyjnej. Przy czym, sąd bierze pod uwagę stan istniejący w dacie orzekania. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 K.p.a., jest zasada jego szybkości. Zgodnie z jej brzmieniem, organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami, prowadzącymi do jej załatwienia. Jak stanowi art. 35 § 1 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Zgodnie natomiast z art. 35 § 3 K.p.a., załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.

Skoro więc w warunkach rozpoznawanej sprawy jednoznacznie ustalono, że Starosta [...] nie rozstrzygnął do dnia wydania niniejszego wyroku kwestii odszkodowania związanego z zajęciem nieruchomości należącej do Skarżącego i Jego żony, które nastąpiło w dniu 5 lipca 2016 r., to nie może być wątpliwości co do tego, że skargę należało uwzględnić. Dlatego też w pkt I tegoż wyroku Sąd - działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - zobowiązał Organ do rozpoznania wniosku Skarżącego o wyliczenie odszkodowania w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku. Orzeczenie to odnosi się tylko do wskazanej w nim wyraźnie kwestii odszkodowania. Jeśli bowiem chodzi o podniesioną w skardze kwestię nałożenia na A. kary za brak zgłoszenia wniosku o potwierdzenie zaistnienia przesłanek czasowego zajęcia nieruchomości, to należy zauważyć, że została ona przez Starostę rozstrzygnięta w decyzji z 8 września 2022 r. nr GN-III.6852.1.4.2018 umarzającej jako bezprzedmiotowe postępowanie w tym właśnie przedmiocie. Jak już zaś wyżej zaznaczono, Sąd w postępowaniu w sprawie ze skargi na bezczynność bada jedynie to, czy Organ załatwił daną sprawę, natomiast nie jest władny do tego, by oceniać merytorycznie wydane rozstrzygnięcie, bowiem służy od niego stosowny środek zaskarżenia w drodze którego można go kwestionować. Wprawdzie Skarżący w piśmie procesowym z 2 grudnia 2024 r. podniósł, że ta ostatnia decyzja nie została Mu doręczona i na fakt takiego doręczenia nie wskazują akta sprawy, jednak Sąd w obecnym postępowaniu miał obowiązek skontrolować jedynie, czy decyzję wydano, bo to przesądza o istnieniu bezczynności lub też jej braku. Inne zaś okoliczności, w tym i ta, czy właściwie określony został katalog stron postępowania zakończonego takim rozstrzygnięciem pozostaje poza zakresem obecnego postępowania.

Wedle powołanego wyżej art. 149 § 1a P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność ma obowiązek stwierdzić równocześnie, czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Do przyjęcia, że naruszenie ma taki rażący charakter nie wystarczy zwykłe przekroczenie przez organ obowiązków ustawowych, ale muszą jeszcze w uwarunkowaniach konkretnej sprawy zaistnieć jakieś dodatkowe okoliczności świadczące o tym, że przekroczenie takie jest niezaprzeczalne, znaczne i pozbawione racjonalnego uzasadnienia. Chodzi więc o wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, kiedy organ bez uzasadnienia lekceważy wniosek strony (tak np. wyroki NSA: z 17.05.2019 r. I OSK 2171/17, z 4.06.2019 r. II OSK 3374/18). Tego rodzaju sytuacja miała bez wątpienia miejsce w sprawie zainicjowanej przez Skarżącego, a dotyczącej ustalenia na Jego rzecz odszkodowania za szkody wyrządzone w związku z zajęciem należącej do Niego i Jego żony działki nr [...] w S. Świadczy o tym przede wszystkim bardzo długi, bo kilkuletni, okres czasu, jaki upłynął od tego zajęcia. Tak długiego czasookresu w żadnym wypadku nie można zaakceptować w demokratycznym państwie prawnym. Starosta dopuścił się rażącego naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego przewidujących terminy rozpatrzenia spraw przez organ administracji publicznej (art. 35 i art. 36), a także zasady pogłębiania zaufania do organu władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). Trzeba bowiem mieć na uwadze, że na potrzebę przeprowadzenia odrębnych postępowań w zakresie ustalenia odszkodowania za dwie szkody tj. wyrządzoną w dniu 5 lipca 2016 r. oraz w dniu 15 grudnia 2015 r. wskazał WSA w powołanym wyroku z dnia 18 czerwca 2019 r. (sygn. akt II SA/Rz 383/19), który przekazany został Staroście przez Wojewodę wraz z aktami sprawy w dniu 8 października 2019 r. Ponadto, po wyeliminowaniu z obrotu prawnego poprzednich decyzji, Starosta w dniu 9 marca 2020 r. potwierdził zaistnienie przesłanek czasowego zajęcia części działki nr [...] w dniu 5 lipca 2016 r., a Jego rozstrzygnięcie utrzymał w mocy Wojewoda Podkarpacki decyzją z 31 lipca 2020 r. Dlatego w pkt II niniejszego wyroku Sąd orzekł, że bezczynność Starosty miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Natomiast w pkt III wyroku, w oparciu na art. 149 § 2 P.p.s.a., Sąd wymierzył Organowi grzywnę w wysokości 5000 zł uznając, że jest ona adekwatna do zaistniałego

w sprawie opóźnienia. Sąd zdecydował też o uwzględnieniu wniosku Skarżącego w zakresie przyznania Mu sumy pieniężnej, o czym orzekł w pkt IV wyroku na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. Przyznanie takiej sumy jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Ponadto, przyznanie sumy pieniężnej wobec strony postępowania pełni funkcję kompensacyjną, ma na celu wyrównanie uszczerbku (krzywdy, straty), jakich doznała strona skarżąca na skutek bezczynności organu administracji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 27.11.2024 r. II SAB/Po 127/24). Skoro przyznanie przedmiotowej sumy pieniężnej jest pozostawione decyzji sądu, którego orzeczenie w tym przedmiocie winno być podyktowane jakimiś szczególnymi uchybieniami zasadom efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy, to uwzględniając fakt, iż zajęcie nieruchomości, które spowodowało szkody miało miejsce 5 lipca 2016 r., wyrok sądowy wskazujący na potrzebę przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania wpłynął do Starosty 8 października 2019 r., a decyzja potwierdzająca zaistnienie przesłanek czasowego zajęcia zapadła 9 marca 2020 r. i utrzymana została w mocy w dniu 31 lipca 2020 r. uznano za zasadne przychylenie się do wniosku Skarżącego w tym przedmiocie. Przy czym uznano, że kwota 2500 zł będzie wystarczająca do zrekompensowania Skarżącemu uszczerbku, jaki poniósł poprzez bardzo długi okres niezałatwienia Jego sprawy, świadczący o ewidentnym i nieusprawiedliwionym naruszeniu obowiązku wynikającego z przepisów prawa i braku zastosowania się do wytycznych zawartych w wydanych w niniejszej sprawie wyrokach sądowych.

Z kolei o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. Zaliczają się do nich wpis od skargi w wysokości 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika, który sporządził i wniósł imieniem Skarżącego skargę kasacyjną do NSA - w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa w wysokości 17 zł od złożonego dokumentu pełnomocnictwa.

Mając na uwadze, że przedmiotem niniejszej skargi była bezczynność organu, sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 P.p.s.a.