Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 504/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 89 pkt 1, art. 93 ust. 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6, art. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2067
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa Protokolant starszy asystent sędziego Adrianna Tarłowska po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej ze skargi kasacyjnej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 892/20 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 7 lutego 2020 r., znak DOZ-OAiK.650.695.2019.KPA-2 w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na rozbiórkę oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 listopada 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 892/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi D. M. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 7 lutego 2020 r. w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na rozbiórkę, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną decyzją z dnia 7 lutego 2020 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2067, dalej : "u.o.z."), po rozpatrzeniu odwołania D. M. od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 11 kwietnia 2019 r., odmawiającej udzielenia pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego przy ul. P. [...] na działce nr ew. [...] w [...], o którą wnioskował D. M.(dalej: "skarżący"), utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że budynek mieszkalny przy ul. P. [...] na działce nr ew. [...] w [...] znajduje się na terenie zabytku obszarowego pn. miasto [...], wpisanego do rejestru zabytków orzeczeniem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia 19 lipca 1955 r. Organ podniósł, że zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z., prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreślił, że z materiału dowodowego niniejszej sprawy wynika, że obiekt przewidziany do rozbiórki został wzniesiony około 1880 r. i jest przykładem tkanki miejskiej terenu przedmieść [...] i wartościowym dokumentem do badania historii kultury materialnej miasta. Pomimo rozbudowy, datowanej najprawdopodobniej na początek XX wieku, oraz montażu wtórnych lukarn, pierwotny kształt architektoniczny omawianej nieruchomości jest w dalszym ciągu czytelny i daje wyobrażenie o wyglądzie tej części [...] w II połowie XIX wieku. W ocenie organu drugiej instancji, obiekt posiada również walory artystyczne, których nośnikiem jest zrównoważona kompozycja jego bryły. Podstawowym elementem budującym wyraz architektoniczny budynku jest mansardowy dach. Nieruchomość jest istotnym elementem układu urbanistycznego również z racji swojej lokalizacji. Jednocześnie analizując przedmiotową sprawę odnotowano przekształcenia układu urbanistycznego w okolicy przedmiotowego budynku jakie nastąpiły w II połowie XX wieku i współcześnie, jednakże zdaniem organu odwoławczego, procent dawnej tkanki miejskiej jest na tym terenie w dalszym ciągu bardzo wysoki. Minister wspomniał, że w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddziału Terenowego w Z., opracowanej 14 grudnia 2015 r., stwierdzono, że omawiana nieruchomość jest typowym przykładem budynku pochodzącego z końca XIX wieku z terenu przedmieść, który uległ istotnym przekształceniom - został rozbudowany, wstawione zostały wtórne lukarny, bez nawiązania do osi parteru - nie posiada znaczących wartości historycznych, artystycznych i naukowych, ponadto jego stan techniczny grozi katastrofą budowlaną. Zdaniem organu odwoławczego, opinii tej zabrakło jednak merytorycznej argumentacji, która potwierdzałaby brak istotnych wartości zabytkowych budynku, jako komponentu układu urbanistycznego, zaś dokonane przekształcenia nie zacierają pierwotnego kształtu budynku. Równocześnie organ drugiej instancji wskazał, że z dokumentów dołączonych do sprawy wynika, że sporny obiekt prezentuje bardzo zły stan techniczny. Minister przypomniał, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ś. w piśmie z dnia 31 stycznia 2019 r. stwierdził na podstawie przeprowadzonych oględzin zawilgocenie ścian parteru, uszkodzenia stropu oraz ubytki w wyniku zerwania i korozję biologiczną w obrębie więźby dachowej (stan przedkatastrofalny). Z kolei projekt budowlany rozbiórki zawiera krótki opis stanu zachowania ww. nieruchomości. Wskazano w nim na stan zagrożenia zawaleniem, wynikający m. in. z zawilgocenia obiektu. Organ odwoławczy odnotował, że w opinii mgr. inż. W. D. i dr. inż. P. U. z wykonanej w maju 2019 roku, będącej najnowszym dowodem dotyczącym kondycji substancji materialnej przedmiotowej nieruchomości, odnotowano, że określony metodą wizualną elementów składowych stopień zużycia technicznego tego obiektu wynosi 89%. Wynika z niej, że względów bezpieczeństwa niemożliwe jest praktycznie prowadzenie jakichkolwiek prac remontowych. Autorzy opracowania uznali, że stan obiektu grozi katastrofą budowlaną. Biorąc pod uwagę przedłożone przez inwestora oraz znajdujące się w aktach analizy, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że zostały one sformułowane wyłącznie w oparciu o analizę makroskopową, bez wykonania obliczeń konstrukcyjnych, odkrywek, badań laboratoryjnych. Nie został w nich również określony w sposób precyzyjny stopień korozji poszczególnych elementów, jak również nie przeanalizowano możliwości zastosowania konkretnych działań naprawczych w stosunku do przedmiotowego budynku. W ocenie organu odwoławczego, w zgromadzonej dokumentacji brak jest dowodu, który wskazywałby na zniszczenie obiektu, powodujące utratę jego wartości zabytkowych, jako elementu historycznego założenia przestrzennego. Fotografie znajdujące się w aktach sprawy potwierdzają zaś, że obiekt zachował bryłę i formę architektoniczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zakwestionował zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji stwierdzając, że organy, wbrew zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu, dokonały nowych, dowolnych i pomijających zebrany w sprawie materiał dowodowy ustaleń w zakresie wartości zabytkowych spornego budynku. Sąd pierwszej instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę decyzji organu pierwszej instancji stanowił art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z. Nie ulega wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z. wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, decyzje organów wydane zostały z przekroczeniem zakresu tzw. uznania administracyjnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania określonych w art. 6, art. 7, ar. 11, art. 15, art. 16 § 1 , art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt. 6 i § 3 k.p.a. Organy ochrony konserwatorskiej, bez należytego uzasadnienia i pomimo braku zmiany okoliczności faktycznych, zmieniły stanowisko wyrażone m.in. w decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie wpisania budynku do rejestru zabytków, która w dacie wydawania decyzji organu wojewódzkiego, nie została zmieniona, uchylona ani nie stwierdzono jej nieważności.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organy dokonały błędnej i dowolnej analizy opinii sporządzonej przez Narodowy Instytut Dziedzictwa (dalej: NID). Nie zgadzając się z wnioskami zawartymi w takiej opinii, organy powinny dokonać jej rzetelnej oceny. Uznanie bowiem dowodów za niewiarygodne jest dopuszczalne, pod warunkiem wskazania w uzasadnieniu decyzji powodów, dla których organ odmówił tym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej. Powyższym wymogom wynikającym z zasady swobodnej oceny dowodów, organ odwoławczy nie sprostał. Ograniczył się on bowiem do arbitralnego stwierdzenia, że opinii NID zabrakło merytorycznych argumentów, które potwierdzałyby brak istotnych wartości zabytkowych budynku jako komponentu układu urbanistycznego, zaś dokonane przekształcenia nie zacierają pierwotnego kształtu budynku. Tymczasem Minister dokonując oceny opinii NID, w ogóle nie wskazał dowodów, które mogą ją uzasadniać. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, opinia NID, wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, została sporządzona w sposób rzetelny i wyczerpujący. Zawierała szczegółowy rys historyczny [...], w tym obszaru, na którym zlokalizowany jest przedmiotowy budynek, odnosiła się do jego przekształceń i niedbałych prac remontowych, które zmieniły jego pierwotny wygląd i układ funkcjonalny, w tym do przybudówki oraz lukarn w połaci dachowej przeniesionych z innego budynku, które poza zmianą pierwotnego wyglądu budynku, wprowadziły dysharmonię w jego dotychczasowych proporcjach i charakterze. NID, po dogłębnej analizie uwarunkowań historycznych terenu oraz stanu technicznego budynku, ocenił, że nie posiada on znaczących wartości historycznych, artystycznych i naukowych, a przestrzenna zabudowa nie stanowi istotnego elementu w układzie przestrzennym [...]. Narodowy Instytut Dziedzictwa podkreślił także, że budynek jest w złym stanie technicznym i grozi zawaleniem a ewentualne przywrócenie stanu świetności temu budynkowi wiązałoby się z wymianą większości oryginalnych materiałów, z jakich został on wzniesiony.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, wnioski zawarte w opinii NID znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, między innymi w bogatej dokumentacji fotograficznej oraz innych wcześniej wskazywanych opiniach, z których wynika katastrofalny stan budynku. Ponadto organ odwoławczy rozpoznając sprawę pominął także wnioski zawarte w ekspertyzie technicznej, a mianowicie że koszt remontu, przewyższy wartość nieruchomości wraz z gruntem do niej przynależnym, budynek grozi katastrofą budowlaną i niezbędne jest podjęcie pilnych działań zmierzających do jego rozbiórki. Minister zakwestionował także projekt budowlany rozbiórki, w którym także wskazano, że budynek grozi zawaleniem.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska organów, wskazując, że obliczenia stopnia zużycia technicznego dokonano metodą wizualną elementów składowych budynku. Nie podjęto się zastosowania metod mechanicznych (np. odkrycia części fundamentów, sprawdzenia oparcia części belek stropowych, elementów konstrukcji dachowej czy też nadproży) z uwagi na ryzyko zawalenia się poszczególnych części konstrukcyjnych budynku. Jednak w ocenie autorów opinii, widoczny stan techniczny budynku pozwala na jego określenie oraz wydanie jednoznacznych zaleceń technicznych. Ocena tego zagrożenia nie wymagała, zdaniem Sądu pierwszej instancji, dodatkowych badań, skoro na przykład można było naocznie się przekonać, że stropy budynku nie są już w stanie przenosić nawet własnego ciężaru ponieważ w wielu miejscach uległy zawaleniu.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organy obu instancji naruszyły art. 84, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. nie odnosząc się do wniosku dowodowego skarżącego z dnia 19 marca 2019 r. o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego ds. konstrukcji budowlanych celem wydania uzupełniającej ekspertyzy technicznej budynku zawierającej obliczenia konstrukcyjne w oparciu o prace odkrywkowe fundamentów i badania laboratoryjne. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że nie można zgodzić się, iż niektóre wnioski dowodowe mogą być pominięte lub nie oceniane, bo stan faktyczny sprawy może być ustalony na podstawie innych dowodów. W każdym z postępowań administracyjnych organ musi wyrazić swoją ocenę złożonych wniosków dowodowych przez strony, bo tylko w ten sposób może być gwarantowany obiektywizm postępowania, możliwość jego kontroli, a przez to jest budowane zaufanie do organów administracji publicznej.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ odwoławczy naruszył art. 78 § 1 i 75 § 1 k.p.a. W sytuacji bowiem gdy dostrzegł braki w opiniach sporządzonych w sprawie, powinien dopuścić i przeprowadzić dowód z opinii uzupełniającej. Tymczasem organ ten, zaakceptował sposób postępowania organu pierwszej instancji, uzasadniając to arbitralną oceną, że budynek zachował w pełni czytelną historyczną bryłę i formę, a zatem brak jest merytorycznych przesłanek do występowania z tego rodzaju podaniem. Wyżej wskazane uchybienia nie pozwalały, w ocenie Sądu pierwszej instancji, na zaakceptowanie kontrolowanej decyzji, jak też decyzji ją poprzedzającej.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

1. Na zasadzie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 11, 15, 16 § 1, 77 § 1, 80 oraz 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę postępowania administracyjnego toczącego się przed organami i błędne uznanie, że obie decyzje organów zostały wydane z przekroczeniem zakresu tzw. uznania administracyjnego oraz wskazanych powyżej przepisów postępowania administracyjnego, kiedy to okoliczność taka nie miała miejsca, obie zaskarżone decyzje były poprzedzone przeprowadzeniem wnikliwego postępowania administracyjnego, które dawało organowi podstawy do wydania w sprawie rozstrzygnięć o odmowie wydania pozwolenia na rozbiórkę obiektu,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 poprzez błędną ocenę postępowania administracyjnego toczącego się przed organami i uznanie, że organ błędnie ocenił opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Oddział Terenowy w Z. z dnia 14 grudnia 2015 r., kiedy to organ w sposób prawidłowy ustalił, że wbrew ustaleniom poczynionym w tej opinii, obiekt który miał zostać przedmiotem rozbiórki posiada wartości zabytkowe, które uniemożliwiają jego rozebranie,

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 75, 77 § 1, 78 § 1 i art. 84 k.p.a. poprzez błędną ocenę postępowania administracyjnego toczącego się przed organami oraz uznanie, że organ błędnie nie odniósł się do wniosku Skarżącego z dnia 7 marca 2019 r. o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego ds. konstrukcji budowalnych celem uzupełniającej ekspertyzy technicznej budynku zawierającej obliczenia konstrukcyjne w oparciu o prace odkrywkowe fundamentów i badania laboratoryjne, kiedy to okoliczności na które dowód ten miał zostać powołany wykraczają poza zakres niniejszego postępowania oraz kompetencje organów konserwatorskich, które zajmują się wpływem prac na wartości zabytkowe obiektu,

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 poprzez błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że budynek będący przedmiotem postępowania nie posiada walorów zabytkowych i oparcie tego rozstrzygnięcia na podstawie decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 4 kwietnia 2016 r., która to decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jej nieważności,

5) art. 133 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku na podstawie dowodu z decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 4 kwietnia 2016 r., która to decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, a więc powinno się ją traktować jakby nigdy nie istniała, a co za tym idzie nie może stanowić podstawy wyrokowania w niniejszej sprawie. Błędna ocena przeprowadzonego przez organy administracji postępowania doprowadziła do wadliwego uchylenia, zaskarżonym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, prawidłowej decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz poprzedzającej decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków.

2. Na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów materialnych w postaci naruszenia:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 151 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z. poprzez dokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wadliwej oceny, że organ błędnie wyłożył ww. przepis ustawy o ochronie zabytków, uznając, że wymogi ochrony określone w tym przepisie nie zostaną przez inwestora zrealizowane, kiedy to w ocenie Sądu będący przedmiotem postępowania budynek nie posiada wartości zabytkowych, a inwestor wznosząc w tym miejscu nowy budynek nie naruszy art. 36 ust. 1 pkt 1, a wobec tego, w ocenie Sądu decyzja organów nie była zatem wyrazem realizacji celów określonych w art. 4 u.o.z. W ocenie wnoszącego niniejszą skargę kasacyjną organy w sposób właściwy wyłożyły i zastosowały w niniejszej sprawie art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z., a w związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wadliwe uchylił zaskarżoną decyzję na tej podstawie,

2) art. 13 ust. 1, 2 i 5 i 6 u.o.z. poprzez nieuzasadnione pominięcie tego przepisu, poprzez pominięcie okoliczności, że zgodnie z art. 13 ust. 5 u.o.z., skreślenie zabytku z rejestru zabytków następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, natomiast w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie samodzielnie ocenił, że przedmiotowy obiekt nie posiada wartości zabytkowych, a wobec tego możliwe jest dokonanie jego całościowej rozbiórki, co spowoduje unicestwienie tego obiektu, pomimo tego że nadal znajduje się on na obszarze chronionym objętym obszarowym wpisem do rejestru zabytków.

Błędna wykładnia wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego doprowadziła do wadliwego uchylenia, zaskarżonym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, prawidłowej decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz poprzedzającej decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Mając na uwadze powyższe, wniesiono na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uwzględnienie niniejszej skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, oraz wobec okoliczności, że istota sprawy została w stopniu wystarczającym wyjaśniona, o rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi poprzez jej oddalenie; w przypadku zaś gdyby Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że nie zaistniały przesłanki wskazane w art. 188 p.p.s.a., wniesiono na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uwzględnienie niniejszej skargi kasacyjnej poprzez uchylenie w całości skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz organu od skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym również kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniesiono o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 25 listopada 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 4 kwietnia 2016 r., tj. decyzji umarzającej postępowanie w sprawie wpisania do rejestru zabytków województwa [...] budynku zlokalizowanego na dz. ew. o nr. ew. [...] przy ulicy P. nr [...] w miejscowości [...] (budynek będący przedmiotem wniosku o pozwolenie na przeprowadzenie rozbiórki w niniejszej sprawie), na potwierdzenie faktu zmiany okoliczności faktycznych sprawy, będących podstawą orzekania w niniejszej sprawie polegających na wydaniu decyzji przez organ administracji, która eliminuje z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc jeden z dowodów w sprawie, który stał u podstaw nieprawidłowego uchylenia przez Sąd decyzji Ministra oraz decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków w niniejszej sprawie. Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu natomiast bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami skargi kasacyjnej.

Zarzuty skargi kasacyjnej nie zawierają usprawiedliwionych podstaw. Niezasadne są zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 11, 15, 16 § 1, 75 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.

W sprawie niniejszej podstawą materialnoprawną utrzymanej w mocy decyzją organu drugiej instancji decyzji pierwszoinstancyjnej był przepis art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z. Stosownie do tego przepisu, pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru (...). Organ administracji publicznej orzeka na podstawie tego przepisu w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przepisy prawa nie określają bowiem w jakich przypadkach konieczne jest wydanie pozwolenia, a w jakich odmawia się jego udzielenia, pozostawiając tę kwestię ocenie organu ochrony zabytków. Sądy administracyjne sprawują kontrolę decyzji uznaniowych m.in. pod względem przestrzegania przepisów o postępowaniu administracyjnym, prawidłowości ustaleń faktycznych w świetle zgromadzonych dowodów oraz prawidłowości oceny przesłanek załatwienia sprawy (por. J. Orłowski, Uznanie administracyjne w prawie podatkowym, Gdańsk 2005, s. 156 i 157). Ocena przez sądy administracyjne uznania administracyjnego polega na ocenie prawidłowości samego procesu decyzyjnego. Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny sprowadza się tym samym w pierwszej kolejności do ustalenia przestrzegania przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym oraz prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych w świetle przesłanek wynikających z prawa materialnego. Kontrola ta wiąże się z oceną, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono przepisy postępowania administracyjnego, a jeśli je naruszono, to czy w taki sposób, że mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie takiego stanu daje podstawę do uchylenia decyzji. Zgodnie z doktryną i orzecznictwem wypracowanym na gruncie art. 7 k.p.a. rozstrzygnięcie uznaniowe wymaga staranności organu w podejściu do materiału dowodowego i jego oceny (por. wyr. NSA z dnia 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 2367/20). W wyroku z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt I OSK 474/11 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że przedmiotem oceny sądu w ramach kontroli decyzji uznaniowych jest kwestia, czy organ zebrał w sprawie cały materiał dowodowy i dokonał wyboru sposobu jej rozstrzygnięcia po wszechstronnym rozważeniu okoliczności sprawy, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji uznaniowej musi przekonać adresatów, że decyzja ta nie nosi cech arbitralności i dowolności (wyr. NSA z dnia 28 czerwca 2018 r., sygn. akt II OSK 1926/16).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że decyzje organów wydane zostały z przekroczeniem zakresu tzw. uznania administracyjnego, co stanowi pochodną naruszenia przez nie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.

W pierwszej kolejności wymagają odnotowania okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy wynikające ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W aktach sprawy znajduje się pismo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 31 stycznia 2019 r., w którym stwierdza się, że kontrola przedmiotowego budynku z dnia 4 stycznia 2019 r. wykazała, że jego stan techniczny jest niewłaściwy, uległ znacząco pogorszeniu, degradacji, może stanowić zagrożenie dla osób. W piśmie tym PINB odwołał się do opinii technicznej budynku sporządzonej przez [...] sp. z o.o. – [...], w której stopień zużycia budynku określono na 85,30%, a na podstawie przeprowadzonego rachunku opłacalności remontu i z uwagi na stan techniczny stwierdzono, że budynek nie nadaje się do remontu. W znajdującej się w aktach inwentaryzacji budynku przygotowanej przez "[...]" przyjęto stopień zużycia technicznego budynku jako całości o średnim wieku 110 lat, trwałości 150 lat, w złym stanie utrzymania przez ostatnie 20 – 30 lat, określając stan zużycia na 68%. W ekspertyzie technicznej "[...]" stwierdzono, że koszt remontu przewyższy wartość nieruchomości wraz z gruntem przynależnym, budynek grozi katastrofą budowlaną i potrzebne jest podjęcie pilnych działań zmierzających do jego rozbiórki. W projekcie budowlanym rozbiórki wskazano, że budynek grozi zawaleniem.

W odpowiedzi na zastrzeżenia organu co sposobu przeprowadzenia analiz w przedłożonych opiniach technicznych, wskazania wymaga, że sporządzone zostały one przez architektów oraz osoby posiadające uprawnienia budowlane, a zatem podmioty wyspecjalizowane m.in. w ocenie stanu technicznego i stanu zachowania obiektów budowlanych. Nie powinno budzić wątpliwości, że stan zachowania budynku, w tym i kwalifikowanego, jako zabytek nieruchomy, podlega ocenie metodą wizualną elementów składowych, i takiej w sprawie dokonano, opisując stopień zużycia technicznego poszczególnych elementów konstrukcyjnych budynku oraz dobudówki, m.in.: ścian, stropów, posadzek, stolarki, czy tynków. Słusznie wskazuje Sąd pierwszej instancji, że zastosowanie metody mechanicznej mogłoby grozić zawaleniem się poszczególnych części konstrukcyjnych budynku, znajdującego się w bardzo złym stanie technicznym. W ocenie specjalistów sporządzających opinie w sprawie, widoczny stan techniczny budynku pozwala na jego określenie oraz wydanie opinii, a wniosek ten potwierdza zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja fotograficzna obiektu. Zdjęcia obiektu obrazują m.in. na fatalny stan techniczny drewnianych stropów budynku, wskazujący naocznie na możliwość zawalenia się, co potwierdzają ustalenia kontroli technicznej budynku przeprowadzonej przez PINB, oraz więźby dachowej, oceniony w trakcie kontroli jako przedkatastrofalny.

Zdegenerowanie substancji budowlanej obiektu nie oznacza samoczynnie, że nie spełnia on ustawowych kryteriów zabytku, o ile jednak nie jest to takie zniszczenie, z którym wiąże się utrata przez ten obiekt wartości prawnie chronionych, o których mowa w art. 3 pkt 1 u.o.z. Kiedy stopień zniszczenia i zachodzących na przestrzeni czasu zmian obiektu zabytkowego osiągnie taki rozmiar, który pozwoli uznać, że obiekt nie przedstawia już wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, bowiem nie da się go zachować, zabytek kwalifikuje się do rozbiórki. Z akt sprawy wynika, że stan zachowania budynku jest katastrofalny, pozostawienie budynku w tym stanie stanowi zagrożenie dla ludzi, w świetle materiału dowodowego nie nadaje się zatem do zachowania. W protokole z przeglądu stanu technicznego budynku zawartym w opinii technicznej [...] stwierdzono, że pokrycie dachu w znacznym stopniu zniszczone, ok. 50% powierzchni dachu uległo zawaleniu, luźne dachówki szczególnie w rejonach okapów jak też ściany szczytowej mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia osób postronnych korzystających z jezdni lub chodnika. Odnośnie elewacji wskazano, że jej stan techniczny wymusza konieczność zbicia wszystkich tynków, a wykonanie nowych na istniejących mocno zawilgoconych murach jest technicznie i ekonomicznie nieuzasadnione – przy takim poziomie zawilgocenia murów i zmurszałej powierzchni cegieł wykonanie tynków renowacyjnych nie zagwarantuje ich trwałości w dłuższym okresie czasu. Wszystkie gzymsy zalecono do rozebrania, a ich ewentualne odtworzenie byłoby możliwe pod warunkiem wykonania nowych murów zewnętrznych. Opisany stan techniczny ścian wpływa znacząco na obniżenie ich nośności, a tym samym nie daje możliwości ich dalszego wykorzystania do przenoszenia obciążeń począwszy od konstrukcji dachu poprzez stropy i obciążenia użytkowe i dyskwalifikuje je do dalszego wykorzystania. Za konieczne uznano rozbiórkę ścian i wykonanie nowych spełniających podstawowe wymagania techniczne w zakresie wytrzymałości i izolacyjności termicznej.

Wymagają również uwzględnienia jednoznaczne wnioski, które sformułowane zostały w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Wskazano w niej, że konstrukcja budynku jest w złym stanie technicznym i budynek grozi zawaleniem. Brak remontów doprowadził do utraty pierwotnego wyglądu i cech stylowych. Przywrócenie stanu świetności obiektowi wiązałoby się z wymianą większości oryginalnych materiałów z jakich został on wzniesiony. Obiekt jest przykładem skromnego budynku mieszkalnego dawnych przedmieść z końca XIX w., który uległ znacznym przekształceniom. Budynek prawdopodobnie na początku XX w. został rozbudowany, przez co zmienił swój pierwotny wygląd. We wnioskach opinii wskazano, że prezentowana zabudowa nie stanowi istotnego elementu w układzie przestrzennym [...]. Opinia stwierdza, że w oparciu o istniejące materiały, a przede wszystkim w wyniku oględzin dokonanych podczas wizji lokalnej w dniu 24 września 2015 r. Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w Z. stoi na stanowisku, iż przedmiotowy budynek nie posiada znaczących wartości historycznych, artystycznych i naukowych, ponadto jego stan techniczny grozi katastrofą budowlaną. W związku z powyższym uznano, że przedmiotowy budynek nie kwalifikuje się do objęcia go ochroną konserwatorską.

Wyżej opisany stan faktyczny wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Wymaga podkreślenia, że w myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego tj. zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Stosownie natomiast do przepisów art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Pominięcie ustalenia faktu mającego znaczenie dla sprawy stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się znaczenie zebrania całego materiału dowodowego. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważkie dla niej okoliczności, uznawane jest za uchybienie przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji. Ocena dowodów powinna być, zgodnie z przepisem art. 80 k.p.a., oparta o wszechstronną analizę całokształtu materiału dowodowego. Organ obowiązany jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rację ma Sąd pierwszej instancji przyjmując, że z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej.

Wnioski organów orzekających w sprawie, że pomimo rozbudowy datowanej najprawdopodobniej na początek XX w. oraz montażu wtórnych lukarn, pierwotny kształt architektoniczny nieruchomości jest nadal czytelny i stanowi ona wartościowy element do badania historii kultury materialnej [...], jak również, że obiekt posiada nadal wartości zabytkowe, nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Skarżący kasacyjnie organ nie wykazał, aby w sprawie istniał specjalistyczny dowód, który stwierdzałby, że budynek posiada wartości zabytkowe przemawiające za odmową udzielenia pozwolenia na rozbiórkę. Fakt, że orzekające w sprawie organy pełnią rolę organów wyspecjalizowanych w ochronie konserwatorskiej zabytków nie znosi bezwzględnie obowiązujących wymogów wyrażonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego związanych z przyjętym sposobem gromadzenia oraz oceny materiału dowodowego sprawy przez organy administracji publicznej. Organy ochrony zabytków, podobnie jak i inne organy administracji publicznej, mają obowiązek przestrzegać ww. wymogów procesowych i dążyć do prawdy obiektywnej. Organy orzekające w sprawie zobowiązane były zatem uwzględnić, że swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w ocenę dowolną, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny, tj. po pierwsze, opierać się powinna na materiale dowodowym zebranym przez organ. Po drugie, powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie, organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy. Ustalenia faktyczne organów ochrony konserwatorskiej o charakterze przesądzającym dla rozstrzygnięcia sprawy opierają się w zasadzie wyłącznie na dokumentacji fotograficznej, z pominięciem przeciwstawnych wniosków sformułowanych w kilku specjalistycznych opiniach technicznych, projekcie budowlanym rozbiórki oraz opinii NID, noszą zatem znamiona dowolnych. Organy orzekające sprawie, formułując stanowisko w sprawie, abstrahują od stwierdzonego w ww. opiniach katastrofalnego stanu technicznego budynku i zagrożenia, jakie stanowi on dla osób postronnych, podczas gdy zdatność obiektu do zachowania stanowi również istotną wskazówkę w procesie jego kwalifikacji z punktu widzenia ochrony konserwatorskiej.

Nie ma racji organ odwoławczy podnosząc, że w sprawie brak dowodu, z którego wynikałoby zniszczenie obiektu powodujące utratę jego wartości zabytkowych jako elementu historycznego założenia przestrzennego. Taki wniosek wprost wynika ze znajdującej się w aktach sprawy opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w której wskazano, że budynek znajduje się w katastrofalnym stanie technicznym i nie kwalifikuje się do objęcia ochroną konserwatorską ze względu na stan zachowania oraz brak znaczących wartości historycznych, artystycznych i naukowych. Należy mieć na względzie, że opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa odpowiada dowodowi z opinii biegłego w tym sensie, że swoim przedmiotem może obejmować określony zespół faktów uważanych za pozostające w zakresie "wiadomości specjalnych" (art. 84 § 1 k.p.a.), opracowana jest zespołowo i wyraża stanowisko instytutu jako takiego, w imieniu której działa osoba do tego upoważniona (por. wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., II OSK 896/16). Organ miał więc obowiązek uwzględnić sformułowane w niej wnioski, które przemawiały za udzieleniem pozwolenia na rozbiórkę, a w przypadku nie podzielenia wyrażonego w niej stanowiska, przeprowadzić inne dowody na okoliczność ustalenia w obecnym, tj. przekształconym oraz katastrofalnym stanie zachowania, reprezentowania - bądź nie - wartości zabytkowych przez przedmiotowy budynek, tak aby rozstrzygnięcie nie wykraczało poza granice uznaniowości, tj. znajdowało podstawy w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Niezasadny okazał się też zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 75, 77 § 1, 78 § 1, 84 k.p.a. Skarga kasacyjna stara się uzasadnić naruszenie przez Sąd pierwszej instancji podniesionych w tym zarzucie przepisów postępowania z tej przyczyny, że organ nie był zobowiązany dopuścić wnioskowany przez stronę dowód z opinii biegłego ds. konstrukcji budowlanych celem wydania uzupełniającej ekspertyzy technicznej budynku zawierającej obliczenia konstrukcyjne w oparciu o prace odkrywkowe fundamentów i badania laboratoryjne, ponieważ nie dotyczy on okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że do naruszenia art. 84, art. 75 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. doszło nie tyle wskutek niedopuszczenia dowodu wnioskowanego przez stronę, ile nieodniesienia się do wniosku dowodowego skarżącego z dnia 7 marca 2019 r. o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego ds. konstrukcji budowlanych. Zauważyć należy, że przepis art. 78 k.p.a. nie nakłada na organ administracji obowiązku przeprowadzania każdego dowodu zgłoszonego przez stronę, ale jedynie tego, którego przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (§ 1) i może nie uwzględnić żądania strony, jeżeli dotyczy ono okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami (§ 2). Niezależnie od powyższego ograniczenia, każdy wniosek dowodowy wymaga rozpatrzenia, ponieważ jest to konsekwencja obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i poprawnej oceny materiału dowodowego. Jak wskazuje się w orzecznictwie, organy administracji publicznej nie mogą ignorować aktywności stron w dążeniu do ustalenia stanu faktycznego, szczególnie gdy strony przedstawiają dowody, które w ich ocenie podważają dotychczasowe ustalenia poczynione w toku postępowania. Obowiązkiem organu jest ustosunkowanie się do przedstawionych przez stronę dowodów i wyczerpujące wyjaśnienie pojawiających się na tym tle wątpliwości (por. wyrok NSA z 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1639/10).

Odnosząc się w tym miejscu do wniosku skargi kasacyjnej co do przeprowadzenia dowodu z decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 25 listopada 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 4 kwietnia 2016 r. umarzającej postępowanie w sprawie wpisania budynku do rejestru zabytków, podnieść należy, że ww. dowód, o przeprowadzenie którego wnioskuje strona skarżąca kasacyjnie, nie został załączony do skargi kasacyjnej, ani, wbrew oświadczeniu pełnomocnika, nadesłany w późniejszym terminie.

Pomimo tego, ustosunkowując się do zarzutów skargi kasacyjnej, w ramach których skarżący kasacyjnie organ podnosi zmianę okoliczności faktycznych niniejszej sprawy w postaci stwierdzenia nieważności decyzji umarzającej postępowanie w sprawie wpisu (indywidualnego) budynku do rejestru zabytków, podnieść należy w pierwszej kolejności, że przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego nad orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji są okoliczności faktyczne zaistniałe na dzień wydania zaskarżonego wyroku, wówczas zaś Sąd pierwszej instancji uwzględnił, że decyzja umarzająca postępowanie w sprawie wpisu (indywidualnego) przedmiotowego budynku do rejestru zabytków pozostawała w obrocie prawnym. Niezależnie od tego, sam fakt stwierdzenia nieważności decyzji umarzającej postępowanie w sprawie wpisu (indywidualnego) do rejestru zabytków przedmiotowego budynku nie wywiera wpływu na materialnoprawną ocenę pod kątem reprezentowanych przez budynek walorów historycznych, artystycznych, bądź naukowych, ponieważ otwiera dopiero możliwość ponownego przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia występowania ww. kryteriów kwalifikujących do indywidualnego wpisu budynku do rejestru zabytków. Pomiędzy wynikiem postępowania kontrolowanego w sprawie niniejszej, a stwierdzeniem nieważności decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wpisu (indywidualnego) przedmiotowego budynku do rejestru zabytków, nie zachodzi zatem iunctim uzasadniające, aby fakt stwierdzenia nieważności decyzji umarzającej postępowanie w sprawie wpisu indywidualnego budynku do rejestru zabytków stanowił zmianę okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy. Jest tak tym bardziej, że wskutek wydania niniejszego wyroku sprawa w przedmiocie wydania zezwolenia na rozbiórkę budynku wróci do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, który, pozostając organem właściwym zarówno do orzekania w przedmiocie udzielenia pozwolenia na rozbiórkę obiektu, jak i wpisu (indywidualnego) tego obiektu do rejestru zabytków, będzie mieć możliwość oceny ewentualnych konsekwencji wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji umarzającej postępowanie w sprawie wpisu (indywidualnego) do rejestru zabytków na tok dalszego procedowania w sprawie wydania pozwolenia na rozbiórkę.

W warunkach stwierdzenia wad postępowania, które bezpośrednio dotyczyły ustaleń stanu faktycznego sprawy oraz zobowiązania organów orzekających w sprawie do zajęcia stanowiska znajdującego potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym z zaleceniem jego ewentualnego uzupełnienia, w przypadku uznania, że jest on niewystarczający do rozstrzygnięcia istoty sprawy, odnoszenie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego byłoby przedwczesne. Ubocznie należy jedynie stwierdzić, że podstawą uchylenia zaskarżonych rozstrzygnięć w sprawie nie były samodzielne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji w przedmiocie posiadania przez przedmiotowy budynek wartości zabytkowych, lecz zakwestionowanie wyrażonego w decyzjach wydanych w sprawie stanowiska, że dokonane przekształcenia budynku nie zacierają jego pierwotnego kształtu i posiada on nadal wartości zabytkowe z tej przyczyny, iż ustalenia te mają charakter nowych, dowolnych i pomijających zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.