Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1662/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 2, art. 8, art. 12, art. 39
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak - Sudyka Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 marca 2023 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 5 września 2022 r., nr SKO.PS/4110/506/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 5 września 2022 r., nr SKO.PS/4110/506/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z 23 czerwca 2022 r., nr [...], orzekającą o odmowie przyznania J. K. (dalej: skarżąca) zasiłku celowego na zwrot kosztów za wykupione leki w wysokości 30,40 zł.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wnioskiem z 20 maja 2022 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie zasiłku celowego na zwrot kosztów za wykupione leki w wysokości 30,40 zł.

Decyzją z 23 czerwca 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanej pomocy.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w postaci zasiłku stałego oraz zasiłku okresowego. Łączny dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 747,50 zł. Dochód ten nie przekraczał określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 776 zł. Ponadto w miesiącu kwietniu skarżąca otrzymała zasiłek celowy na żywność w kwocie 240 zł, na dofinansowanie do środków czystości w wysokości 30 zł oraz na dofinansowanie do biletów MPK w kwocie 40 zł. Podkreślono fakt systematycznego korzystania przez skarżącą ze świadczeń finansowych z pomocy społecznej. Jako podstawę odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów za wykupione leki w wysokości 30,40 zł przyjęto okoliczność, że skarżąca nie dokonała właściwej hierarchizacji potrzeb. Wskazano, że co miesiąc skarżąca wydatkuje środki finansowe w kwocie 1550 zł na opłacenie pokoju w hostelu w K., natomiast nie zabezpiecza swoich podstawowych potrzeb, tj. leków. W opinii organu opłata za pokój w hostelu w sytuacji skarżącej nie jest niezbędną potrzebą bytową.

Podano wskazano, że skarżąca ma do dyspozycji mieszkanie komunalne na terenie [...] W., gdzie zameldowała A. B. Z treści składanych w toku postępowań oświadczeń wynikało, że skarżąca zamieszkuje co prawda pod ww. adresem w W. i tam spędza około 3 godzin dziennie, jednak przeważającą część dnia spędza w Hotelu [...] w K. Organ stwierdził, że skarżąca ma zapewniony i nieograniczony dostęp do mieszkania, które gwarantuje jej schronienie, a zatem ta jej potrzeba bytowa jest zaspokojona. Natomiast odnośnie zastrzeżeń skarżącej co do stanu technicznego lokalu organ l instancji wskazał, że pracownicy ZBK w W., pomimo podjęcia dwóch prób dokonania oględzin w lokalu w październiku 2021 r., nie mieli możliwości wejścia do mieszkania, ponieważ nie zostali wpuszczeni przez lokatorkę. Jednocześnie organ wskazał, że skarżąca zajmuje lokal bez tytułu prawnego pod ww. adresem w W., gdyż doszło do rozwiązania umowy najmu z winy skarżącej z uwagi na udostępnienie lokalu osobie trzeciej.

Dalej wskazano, że skarżąca dokonuje zapłaty za wszystkie koszty swojego pobytu w lokalu na oś. [...] w W., takie jak opłaty za wywóz śmieci, prąd, opłatę za bezumowne korzystanie z lokalu, a jednocześnie, od października 2021 r. opłaca gotówką swój pobyt w hostelu, a później w hotelu w K. Organ stwierdził, iż rzeczywista sytuacja oraz warunki, w jakich żyje skarżąca różni się od tego, w jaki sposób przedstawia to skarżąca, wnioskując o przyznanie pomocy w postaci zwrotu kosztów leków. Okoliczności te w ocenie organu wskazują na dysproporcję między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową skarżącej. Podkreślono, że skarżąca powołuje się w toku postępowania na fakt zapożyczania się nie wskazując jednocześnie źródła pożyczek.

Poddano również pod wątpliwość fakt prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego przez skarżącą. W tym zakresie wskazano, że skarżąca przynajmniej od 5 lat współzamieszkuje z A. B. w jednopokojowym lokalu komunalnym na oś. [...] w W. Wspólnie korzystają ze wszystkich urządzeń znajdujących się w tym mieszkaniu, takich jak komputer czy drukarka, wspólnie realizują wydatki związane z zamieszkiwaniem, posiadają wspólne cele, nawzajem reprezentują się przed obcymi osobami oraz urzędami. We wspólnie zajmowanym mieszkaniu nie można zlokalizować wyodrębnionego w jakikolwiek fragmentu powierzchni, które mogłoby być używane przez jedną osobę. Jak wskazano w mieszkaniu znajduje się również jeden [...]. W ocenie organu powyższe świadczy o całkowicie wspólnym korzystaniu, tak z mieszkania, jak i wszystkich jego urządzeń, co wskazuje na wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:

naruszenie art. 8 k.p.a., poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej;

naruszenie art. 7, art. 77, art. 80, art. 81 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak dogłębnego zbadania całokształtu okoliczności sprawy;

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, a mający istotny wpływ na jej treść, polegający na odmowie pomocy w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupionych leków;

błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, że organ wydając decyzję powołuje się na art. 12 ustawy o pomocy społecznej, co miało istotny wpływ na wydanie właściwej decyzji;

poświadczenie nieprawdy w uzasadnieniu wydanej decyzji przez Kierownika organu, polegający na tym, iż wywiad w tej sprawie był przeprowadzony w sposób prawidłowy przez pracownika socjalnego, który dokonał manipulacji na stronie C kwestionariusza wywiadu;

poświadczenie nieprawdy, poprzez twierdzenie, że nie ma dokumentacji potwierdzającej, że stan mieszkania uniemożliwia zamieszkiwanie w nim.

W oparciu o powyższe, wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku celowego w kwocie 30,40 zł, jako zwrot poniesionych kosztów za wykupione leki.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy orzekł jak na wstępie. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na przepisy mające zastosowanie w sprawie pokreślono uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego. Stwierdzono, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Ponadto uznano, że odmowa uwzględnienia wniosku skarżącej została w sposób szczegółowy uzasadniona z odniesieniem do okoliczności faktycznych sprawy. Organ odwoławczy w pełni podzielił ustalenia i ocenę organu pierwszej instancji. Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji co do tego, że skarżąca ma zaspokoją potrzebę mieszkaniową. Uznano też, że wobec faktu comiesięcznego uiszczania w gotówce należności za hotel - ma możliwość we własnym zakresie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby tj. pokrycie należności za leki w wys. 30,40 zł. Podzielono również stanowisko organu pierwszej instancji dotyczące wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego z A. B.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności przez niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącej oraz jej możliwości majątkowych;

naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 10 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ powiadomienia o zakończeniu postępowania w powyższej sprawie i umożliwienie zapoznania się z zebranymi dowodami w sprawie, o co wnoszono w odwołaniu;

naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 11 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia Skarżącej zasadność przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania;

naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 227 k.p.a., poprzez zaniechanie organu udziału Prokuratora w sprawie z uwagi na rażące manipulacje organu I Instancji, o co wnoszono w odwołaniu z dnia 16 maja 2022 r.;

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu iż, pobyt w Hotelu jest nieuzasadniony;

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu, że skarżąca jest osobą w pełni sprawną i zdolną do pracy, a nadto uzyskuję permanentnie pomoc finansową;

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na tym, iż organ oparł swoją decyzję bez zbadania akt, opierając się jedynie na wyjaśnieniach zawartych w decyzji wydanej przez MGOPS w W. z dnia 23 czerwca 2022 r., o czym świadczy narracja organu II Instancji w wydanej decyzji, która jest oparta tylko na wyjaśnieniach MGOPS w W. w wydanej decyzji odmownej z ww. dnia, a z pominięciem złożonych przez stronę wyjaśnień w sprawie oraz z pominięciem złożonych dowodów do tej sprawy począwszy od 23 września 2021 r., które to dowody są niepodważalne i świadczą o braku możliwości bezpiecznego mieszkania w mieszkaniu komunalnym na oś. [...] w W. oraz które to dowody były dostarczone organowi II Instancji wraz z opiniami biegłych w takiej samej sprawie jak ta.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu

Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) dalej: "u.p.s.".

Jedną z podstawowych zasad, na których opiera się pomoc społeczna jest wyrażona w art. 2 u.p.s. zasada subsydiarności (pomocniczości). Oznacza to, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. W konsekwencji organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są bowiem zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na gruncie u.p.s. - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. wyrok WSA w Lublinie z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 594/22).

Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Zgodnie natomiast z art. 39 ust.1 i 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może on być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Decyzja wydawana na podstawie art. 39 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, musi mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20, CBOSA).

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja została wydana w granicach uznania administracyjnego po wszechstronnym rozważeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Sąd podziela stanowisko organów, że skarżąca nie dokonała należytej hierarchizacji potrzeb wnioskując o pomoc na refundację za leki w kwocie 30,40 zł w sytuacji, gdzie co miesiąc ponosi koszty utrzymania mieszkania w W. oraz uiszcza należność za hotel w K. w kwocie 1550 zł. Nawet jeżeli przyjąć, że skarżąca ponosi połowę tych kosztów współdzieląc je z A. B. to jednak w zakresie należności za hotel należy je uznać za nie związane z zabezpieczeniem niezbędnej potrzeby życiowej. Sąd podziela stanowisko organu, że potrzeba mieszkaniowa skarżącej jest zaspokojona mieszkaniem, które skarżąca zajmuje w W. Nawet jeśli lokal ten wymaga pewnych prac remontowych to z akt sprawy nie wynika aby nie nadawał się do zamieszkiwania w nim ludzi. Nie potwierdza tego zawartość kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego (k. 24 akt adm.). Ponadto skarżąca uniemożliwiła kontrolę lokalu pracownikom ZBK w W. w październiku 2021 r. W ocenie Sądu skoro skarżąca znajduje środki na pokrycie kosztów pobytu w hotelu w K. oraz codziennego przemieszczania się z W. do K. (jak wskazała w lokalu w W. spędza około 3 godziny dziennie, a przeważającą część dnia w hotelu [...] w K.) - to środki te równie dobrze mogłyby być przeznaczane na stopniowe poprawianie stanu technicznego lokalu w W. Przede wszystkim jednak zapewnienie właściwego stanu technicznego lokalu leży po stronie jego właściciela i tam skarżąca powinna kierować swe roszczenia. Skarżąca nie może w dowolny sposób kompensować tego typu potrzeb środkami z pomocy społecznej. Reasumując, przyznanie skarżącej wnioskowanej refundacji na leki w sytuacji gdy co miesiąc uiszcza gotówką należność na hotel mając zapewnione mieszkanie jest bezzasadne gdyż skarżąca jest w stanie pokryć wnioskowaną kwotę z własnych środków.

Sąd zauważa też, że przedstawiony przez skarżącą tryb funkcjonowania, tj. stałe dzielenie czynności życiowych pomiędzy K., a W. zasadnie wzbudziło u organów wątpliwości co do rzetelności złożonego przez skarżącą oświadczenia majątkowego. Wątpliwości takie potwierdza zestawienie ponoszonych przez nią miesięcznie kosztów utrzymania mieszkania w W. (223,86 zł) i opłaty za hotel [...] w K. (775 zł) z wpływami z tytułu różnych świadczeń z pomocy społecznej, które w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniosły 1207,50 zł. Część tej kwoty w wysokości 310 zł to środki przyznane jako zasiłki celowe na żywność, bilet MPK i środki czystości. Zatem pozostała kwota w wysokości 897,50 zł (1207,50 zł – 310 zł) nie jest wystarczająca na pokrycie deklarowanych przez skarżącą wydatków mieszkaniowych (223,86 zł + 775 zł = 998,86 zł). Jednocześnie skarżąca nie wyjaśniła kwestii zaciąganych pożyczek, na które się powołuje w toku postępowania przez organami, ani co do ich źródła, ani wysokości.

Natomiast jak to wynika z treści art. 12 u.p.s. w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, można odmówić przyznania świadczenia.

W ocenie Sądu właściwie też oceniono kwestię samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżącą poddając pod wątpliwość jej twierdzenia w tym zakresie zawarte w wywiadzie środowiskowym. Skarżąca mieszka z A. B. od 11 lat. Zameldowała go w mieszkaniu w W. i wspólnie z nim pokrywa koszty opłat za hotel w K. Wspólnie korzystają nie tylko z jednopokojowego mieszkania, ale również z urządzeń się w nim znajdujących, wspólnie pokrywają opłaty za mieszkanie, reprezentują się wzajemnie przed urzędami oraz osobami trzecimi. Również treść pism skarżącej w toku postepowania wskazuje na ich wspólne koegzystowanie. Choćby w odwołaniu skarżąca podała, że "w mieszkaniu jesteśmy jedynie wtedy gdy musimy dokonać prania odzieży, coś ugotować (...) ".

Zgodnie z art. 6 pkt 14 u.p.s. użyte w ustawie określenie "rodzina" oznacza osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, faktyczny związek o jakim mowa w art. 6 pkt 14 u.p.s. oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb życiowych (mieszkaniowych, żywieniowych) i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło ich utrzymania. Wspólne gospodarowanie oznacza natomiast, wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego, dla którego cechami charakterystycznymi może być ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą gospodarstwo domowe się prowadzi, a wszystko to uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuacje charakteryzują. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych.

Zatem charakter współegzystowania skarżącej z A. B. w kontekście powyższej wykładni jawi się jako wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Sądu te wszystkie okoliczności kompleksowo zebrane i właściwie ocenione przez organy obu instancji dawały im pełne podstawy do wydania decyzji odmownej w zakresie wnioskowanego zasiłku. Sąd nie dopatrzył się naruszenia granic swobodnego uznania, a stanowisko organu zostało przedstawione w skrupulatnym uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

Należy podkreślić, że skarżąca w sposób stały korzysta z wszelkich form wsparcia pomocy społecznej i jej trudna sytuacja materialna i zdrowotna jest organom dobrze znana. Nie mniej jednak obowiązkiem organów nie jest zaspokajanie wszelkich wysuwanych przez skarżącą roszczeń ale tylko tych stanowiących niezbędną potrzebę życiową i tylko w takim zakresie w jakim skarżąca sama nie jest w stanie jej zaspokoić. W kontrolowanym przypadku nie można uznać za dowolne stwierdzenie organu, że skarżąca była w stanie sama zaspokoić potrzebę objętą wnioskiem.

Konkludując Sąd nie dopatrzył się zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymienionych w skardze tj. art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. Organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie w oparciu o materiał zgromadzony przez organ pierwszej instancji uznając go za kompletny i wystarczający do wydania decyzji. Natomiast przed wydaniem decyzji organu pierwszej instancji zawiadomienie o zakończeniu postępowania wraz ze stosownym pouczeniem zostało do skarżącej wystosowane pismem z 2 czerwca 2022 r. Wobec powyższego organ dochował wymogów zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. W sprawie prawidłowo zastosowano również przepisy prawa materialnego.

Sąd nie podziela zarzutu skargi jakoby organy przyjęły, że skarżąca jest osobą w pełni sprawną i zdolną do pracy. Z materiału zebranego w aktach sprawy wynika, że organy dostrzegają trudne położenie skarżącej dlatego jest ona objęta stałym wsparciem. Nie mniej jednak w badanym przypadku z przyczyn przedstawionych powyżej zasadnie uznano o braku podstaw do udzielenia wnioskowanej pomocy.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) skargę należało oddalić.