Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 382/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 112b par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi J. M.-Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 16 maja 2023 r. nr 0401-IEE.7113.43.2023.2 w przedmiocie przyznania własności nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA/Bd 382/23

UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku [...] (dalej: "Skarżąca", "Strona"). W toku tego postępowania postanowieniem z [...] października 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] udzielił przybicia na rzecz A. W. i T. W., którzy podczas licytacji zaoferowali najwyższą cenę [...] zł za działki będące przedmiotem licytacji. Organ egzekucyjny wskazał, że wniesione w toku postępowania egzekucyjnego skargi i zażalenia zostały ostatecznie rozstrzygnięte.

Pismem z [...] listopada 2022 r. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe orzeczenie, które postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] grudnia 2022 r. zostało utrzymane w mocy. Na ww. rozstrzygnięcie organu odwoławczego, pismem z [...] lutego 2023 r., Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Bd 128/23.

Pismem z [...] stycznia 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] wezwał licytanta, który uzyskał przybicie, aby w terminie 14 dni od otrzymania wezwania złożył do depozytu organu egzekucyjnego cenę nabycia z potrąceniem wadium, tj. kwotę [...]zł. A. W. wpłacił ww. kwotę [...]lutego 2023 r.

Wobec uzyskania przymiotu ostateczności postanowienia o przybiciu oraz uregulowania przez nabywcę całej ceny nabycia, postanowieniem z [...] marca 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] przyznał nabywcy licytacyjnemu – A. W. i T. W. - własność nieruchomości gruntowej zabudowanej stanowiącej działkę nr 314/4 i nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę 314/5, położone w miejscowości O., gmina B., dla których Sąd Rejonowy we [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste o numerach [...] oraz [...].

Na powyższe postanowienie pismem z [...] marca 2023 r. Skarżąca złożyła zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W uzasadnieniu wskazała na trudną sytuację materialną, życiową i zdrowotną. Podkreśliła, że ciężka choroba pozbawiła ją szansy obrony i uniemożliwia uczestniczenie w czynnościach procesowych. Ponadto zakwestionowała wycenę nieruchomości.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] maja 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] z [...] marca 2023 r. podtrzymując argumentację w nim wskazaną. Organ uznał, że w sprawie spełnione zostały obie przesłanki z art. 112b § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") konieczne do wydania postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości.

Odpowiadając na zastrzeżenia dotyczące wyceny nieruchomości organ wskazał, że mogły one być przedmiotem zaskarżenia na etapie wcześniejszym. Podał, że z akt sprawy wynika, że Skarżąca nie wniosła zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, na którym to etapie mogła kwestionować wartość oszacowania. Nie skorzystała również z możliwości złożenia wniosku o przeprowadzenie nowego opisu i oszacowania w wyznaczonym terminie 14 dni od dnia ponownego doręczenia wezwania do zapłaty. Prowadzenie egzekucji z nieruchomości jest procesem, na którego poszczególnych etapach uczestnikom, w tym zobowiązanemu, zagwarantowane zostały odpowiednie środki ochrony prawnej. Postanowienie w sprawie przyznania własności jest kolejnym etapem prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Wobec tego składając zażalenie na to rozstrzygnięcie Skarżąca nie może kwestionować poprzednich czynności, co do których wyczerpano możliwość zaskarżenia. Nie jest możliwa ocena poprzednich etapów egzekucji, które zostały już zakończone. Ponadto organ wyjaśnił, że podniesione w zażaleniu okoliczności związane ze stanem zdrowia i trudną sytuacją materialną nie mogą być przedmiotem oceny w ramach niniejszego postępowania i nie mają wpływu na treść zaskarżonego postanowienia. Nie mogą również stanowić podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Załączone do zażalenia dokumenty zdaniem organu nie świadczą o utracie przez Stronę zdolności do czynności prawnych. Ponadto, wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, w toku egzekucji z nieruchomości Skarżąca wielokrotnie korzystała z przysługujących jej środków prawnych.

W skardze do tut. Sądu Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, unieważnienie licytacji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto o zawieszenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skarga nie została przez Skarżącą podpisana.

Uzasadniając skargę Strona powtórzyła argumenty zawarte w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego. Wskazała na wyjątkowe okoliczności związane z trudną sytuacją zdrowotną, materialną i życiową. Podkreśliła, że ciężki stan zdrowia powoduje niemożność osobistego uczestniczenia w postępowaniu, co pozbawiło Skarżącą szans obrony i możliwości złożenia wyjaśnień. Ponadto Skarżąca zakwestionowała oszacowanie wartości nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie a w przypadku uzupełnienia braków skargi, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."). Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, przekazanych przez organ wraz z odpowiedzią na skargę. Stosownie do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Merytoryczne rozpoznanie sprawy było możliwe bowiem Skarżąca uzupełniła braki formalne skargi – uiściła należny wpis (k. 51 akt sądowych) oraz podpisała skargę (k. 54 akt sądowych).

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że zaskarżone postanowienie powinno ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżone postanowienie według podanych kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Spór w sprawie sprowadza się do zagadnienia, czy zgodne z prawem jest postanowienie w przedmiocie przyznania własności nieruchomości gruntowych. Skarżąca kwestionując zaskarżone postanowienie wskazała na wyjątkowe okoliczności związane z jej trudną sytuacją zdrowotną, materialną i życiową. Podkreśliła, że ciężki stan zdrowia powoduje niemożność osobistego uczestniczenia w postępowaniu, co pozbawiło Skarżącą szans obrony i możliwości złożenia wyjaśnień. Ponadto Skarżąca zakwestionowała oszacowanie wartości nieruchomości. Organ odpowiadając na zastrzeżenia dotyczące wyceny nieruchomości stwierdził, że nie mogą one stanowić przedmiotu rozpoznania w ramach postępowania dotyczącego przyznania własności, gdyż wykraczają poza granice rozpatrywanej sprawy. W postępowaniu dotyczącym rozpatrzenia zażalenia na postanowienie o przyznaniu własności, organ odwoławczy bada jedynie czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 112b § 1 u.p.e.a., warunkujące wydanie takiego rozstrzygnięcia. Organ podkreślił, że zagadnienia wskazane w treści zażalenia i skargi Strony nie mogą być przedmiotem oceny przez organ na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.

W zaistniałym sporze zdaniem Sądu rację należy przyznać organowi.

Na początek należy podać przepisy prawa mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z art. 112 § 1 u.p.e.a. z chwilą, gdy postanowienie o przybiciu stało się ostateczne, organ egzekucyjny wzywa licytanta, który uzyskał przybicie, aby w terminie 14 dni od otrzymania wezwania złożył do depozytu organu egzekucyjnego cenę nabycia z potrąceniem wadium złożonego w gotówce. Na wniosek nabywcy organ egzekucyjny może wyznaczyć dłuższy termin uiszczenia ceny nabycia, nieprzekraczający jednak 3 miesięcy. Stosownie zaś do art. 112b § 1 ww. u.p.e.a., jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia albo postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przepis art. 112b § 1 u.p.e.a. wyznacza granice rozpatrywanej sprawy, które powinny być respektowane przez sąd administracyjny. Należy również wskazać, że norma postępowania zawarta w art. 112b § 1 u.p.e.a. ma charakter ius cogens, tj. przepisu bezwzględnie obowiązującego jego adresata (tutaj: organu egzekucyjnego), co oznacza, że organ egzekucyjny jest związany tą normą w sytuacji wystąpienia stanu faktycznego zakreślonego tym przepisem. Organ nie może więc postąpić inaczej, musi - niezależnie od woli stron, jak i swojej - respektować taką normę postępowania, gdyż taki sposób postępowania w sytuacji przewidzianej w art. 112b § 1 u.p.e.a. został ustanowiony przez ustawodawcę. Zawarta w art. 112b § 1 u.p.e.a. norma nakazuje zaś organowi egzekucyjnemu w przypadku, jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia, wydać postanowienie o przyznaniu własności (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1362/22, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 849/20).

Z powyższych regulacji wynika wprost, że przesłankami, które muszą wystąpić łącznie, aby doszło do wydania postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości są: wydanie ostatecznego postanowienia o przybiciu oraz uregulowanie całej ceny nabycia przez licytanta (por. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 260/22).

W tym miejscu należy odnieść się do kwestii zaskarżenia przez Stronę postanowienia o udzieleniu przybicia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Bd 128/23 i na dzień wydania wyroku w niniejszej sprawie nie została rozpoznana.

W orzecznictwie wskazuje się na to, że złożenie skargi do sądu administracyjnego na ostateczne postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w toku egzekucji, czy też skarg kasacyjnych od wydanych wyroków, czy też skarg na decyzje wymiarowe, nie stanowi przesłanki negatywnej dla wydania postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości (tak: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 22 sierpnia 2018 r., I SA/Lu 310/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach z dnia 25 maja 2022 r., I SA/Gl 259/22). Ustawodawca w przepisie art. 112b § 1 u.p.e.a. wyraźnie wskazuje na ostateczność, a nie prawomocność postanowienia o przybiciu. Chodzi przy tym o "ostateczność aktu" w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (art. 16 § 1 k.p.a. stosowanego poprzez art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym), a nie o "ostateczne rozstrzygnięcie" w sensie potocznym (tak: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 22 sierpnia 2018 r., I SA/Lu 310/18). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 września 2016 r., I OSK 1152/16, jednoznacznie wskazał różnice pomiędzy decyzją ostateczną a decyzją "prawomocną". Decyzją ostateczną jest - zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. - decyzja, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oznacza to, że walor decyzji ostatecznej uzyskuje każda decyzja wydana przez organ odwoławczy w administracyjnym toku instancji w związku z rozpoznaniem środka prawnego od decyzji wydanej w pierwszej instancji, co ma zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie, bowiem Strona korzystała z przysługujących jej środków odwoławczych. Decyzja ostateczna uzyskuje natomiast walor decyzji prawomocnej bądź to po upływie terminu do zaskarżenia decyzji ostatecznej do sądu administracyjnego, bądź po prawomocnym odrzuceniu lub oddaleniu skargi przez sąd administracyjny na decyzję ostateczną. Powyższe, poprzez art. 18 u.p.e.a., dotyczy także postanowień wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym. Chodzi tu oczywiście o ostateczność aktu w rozumieniu przepisów k.p.a. (tj. art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.).

W realiach rozpoznawanej sprawy po przeprowadzeniu licytacji Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] wydał na podstawie art. 111m § 1 u.p.e.a. postanowienie z dnia [...] października 2022 r. o udzieleniu przybicia na rzecz licytantów – A. W. i T. W.. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy rozstrzygnięciem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2022 r. (k. 4, k. 32-35 akt administracyjnych). Postanowienie to doręczono ZUS w dniu [...] grudnia 2022 r., licytantom w dniu [...] stycznia 2023 r., zaś Skarżącej w dniu [...] stycznia 2023 r. (k. 31 akt administracyjnych). Postanowienie uzyskało zatem przymiot ostateczności. Oznacza to, że w dacie wydania postanowienia o przyznaniu własności (z dnia [...] marca 2023 r.), które zostało utrzymane w mocy zaskarżonym postanowieniem, w obrocie prawnym obowiązywało ostateczne postanowienie z [...] grudnia 2022 r. w przedmiocie udzielenia przybicia. Nie wystąpiła więc przesłanka braku w obrocie prawnym ostatecznego postanowienia o przybiciu, która uniemożliwiłaby wydanie zaskarżonego postanowienia.

Spełniony został także drugi warunek ustanowiony w art. 112b § 1 u.p.e.a. Organ wezwał pismem z dnia [...] stycznia 2023 r. A. W. i T. W. do zapłaty kwoty [...]zł w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania (k. 38 akt administracyjnych). Kwota wskazana w wezwaniu stanowiła wylicytowaną kwotę [...]zł pomniejszoną o wpłacone wcześniej wadium. Wskutek niepodjęcia przesyłki w terminie nastąpił jej zwrot w dniu [...] lutego 2023 r. (k. 36 akt administracyjnych), co należy traktować jako doręczenie wezwania. Licytant uiścił w dniu [...] lutego 2023 r. całą cenę nabycia, co potwierdza zawarty w aktach odcinek wpłaty (k. 39 akt administracyjnych). Zapłata ceny nastąpiła zatem w terminie zakreślonym w wezwaniu.

Sąd podkreśla, że art. 112b § 1 u.p.e.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a to oznacza, że organ egzekucyjny jest związany tą normą w sytuacji wystąpienia stanu faktycznego w nim zakreślonego. Jeżeli więc postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia to organ zobowiązany jest wydać postanowienie o przyznaniu własności. W sposób uprawniony organ wskazał zatem na ziszczenie się przesłanek z art. 112b § 1 u.p.e.a.

Sąd podkreśla, że art. 112b § 1 u.p.e.a. wyznacza granice rozpatrywanej sprawy, które winny być respektowane. Prowadzenie egzekucji to proces, na którego poszczególnych etapach uczestnikom, w tym zobowiązanej, ustawodawca zagwarantował odpowiednie środki ochrony prawnej. Tym samym kwestie podnoszone przez stronę, a wykraczające poza zakres zastosowania art. 112b u.p.e.a., pozostają bez wpływu na wynik postępowania. Nie mogły więc odnieść zamierzonego skutku podniesione w skardze zarzuty dotyczące nieprawidłowego oszacowania wartości nieruchomości. Odnoszą się one bowiem do kwestii związanych z wcześniejszym etapem postępowania, który został już zakończony.

W ocenie Sądu również podniesione w skardze okoliczności związane ze stanem zdrowia i trudną sytuacją materialną Skarżącej nie mogą być przedmiotem oceny przez organ, a następnie przez Sąd, w ramach postępowania o przyznanie własności nieruchomości. Jak wskazano już wcześniej wystąpienie obydwu przesłanek (przymiot ostateczności postanowienia o przybiciu oraz uiszczenie ceny nabycia przez nabywcę) powoduje obowiązek organu do wydania postanowienia o przyznaniu prawa własności. W związku z tym inne okoliczności sprawy, a zwłaszcza dotyczące wcześniejszych etapów postępowania egzekucyjnego, na co wskazuje Skarżąca, nie mogą być uwzględnione przez organ przy wydawaniu postanowienia o przyznaniu prawa własności. Dokonując kontroli tego rozstrzygnięcia organu Sąd stwierdził, że Skarżąca, pomimo problemów zdrowotnych, podjęła w odpowiednim terminie właściwe czynności procesowe (tj. zażalenie na postanowienie organu I instancji z dnia [...] marca 2023 r. – k. 68 – 73 akt administracyjnych). Nie odniosły one zamierzonego przez Stronę skutku jednak okoliczność ta nie może wstrzymywać działań organu egzekucyjnego mających na celu uzyskanie zapłaty na rzecz wierzyciela.

Z tych wszystkich względów, mając na uwadze regulację art. 134 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził aby organy obu instancji dopuściły się w kontrolowanej sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także nie stwierdził, aby wystąpiły przyczyny nieważności zaskarżonego aktu przewidziane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.