Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 189/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Anetta Makowska - Hrycyk, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 września 2024 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 18 stycznia 2024 r., nr SKO/RŚ-423/530/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 18 stycznia 2024 r., nr SKO/RŚ-423/530/2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania K. W. (dalej: strona, skarżąca), utrzymało w mocy decyzję wydaną przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Głogowa, Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Głogowie z dnia 20 listopada 2023 r., nr MOPS.DŚR.5102.80.2023.PL (dalej: organ I instancji) w przedmiocie odmowy przyznania stronie od dnia 1 września 2023 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 18 września 2023 r. do organu I instancji wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – S. W. (ur. [...] r.). Do wniosku strona dołączyła się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Głogowie z dnia 1 grudnia 2022 r. zaliczające męża strony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 13 października 2022 r. na stałe (symbol przyczyny niepełnosprawności: 02-P), niepełnosprawność istnieje – nie da się ustalić oraz stwierdzające konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wskazaną decyzją z dnia 20 listopada 2023 r. organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji przywołał przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 930, dalej: u.ś,r,) w zakresie zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji uznał, że strona nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności męża strony.

Ponadto z oświadczenia strony z dnia 7 września 2023 r. wynika, że od 22 września 1982 r. nie pracuje, nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, nie ma ustalonego prawa do żadnych świadczeń emerytalno-rentowych, nie figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą oraz nie jest rolnikiem, żoną rolnika ani domownikiem rolnika. Z jej oświadczenia wynika również, że jej mąż wymaga stałej opieki i nie funkcjonuje samodzielnie. Ma on zaburzenia orientacji w czasie i miejscu oraz zaburzenia koncentracji uwagi, a także problemy z pamięcią oraz problemy w rozumieniu poleceń. Każdą czynność musi strona pomóc mężowi zaplanować i wykonać. Nie może zostawić męża samego w mieszkaniu. Podczas wizyt lekarskich towarzyszy mężowi, gdyż przez problemy z pamięcią nie jest on w stanie stwierdzić, jaki jest dzień, rok, gdzie mieszka oraz co miał zrobić lub co musi zrobić. Z tych względów mąż wymaga jej stałej opieki. Organ I instancji przywołał następnie przedłożone przez stronę dokumenty, tj. opinię psychologiczną z dnia 13 lutego 2020 r., zaświadczenie z dnia 12 lipca 2021 r. oraz zaświadczenie psychologiczne z dnia 22 sierpnia 2022 r. z G. obrazujące stan zdrowia S. W., a także zaświadczenie lekarskie z M. z dnia 11 września 2023 r.

Z przeprowadzonego w dniu 5 października 2023 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że mąż strony ma zaburzenia orientacji w czasie i przestrzeni, a także zaburzenia koncentracji uwagi oraz problemy z pamięcią, które wywołują konieczność całodobowej opieki przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych takich jak np. dbałość o higienę osobistą, przygotowywanie posiłków, przyjmowanie leków, utrzymanie porządku wokół siebie. Nie jest możliwe, aby maż strony pozostał w domu sam dłużej niż kilkanaście minut, ponieważ istnieje ryzyko niekontrolowanego opuszczenia miejsca zamieszkania. W ocenie pracownika socjalnego mąż strony nie jest w stanie samodzielnie udać się na zakupy, nie jest również w stanie udać się samodzielnie na wizytę lekarską czy też na spacer. Wymaga zatem stałej obecności strony i nadzoru przez całą dobę. Zakres i forma opieki ze strony żony dotyczy prawie wszystkich czynności życiowych. Mąż strony nie przygotowuje samodzielnie posiłków, ponieważ ma problemy z odszukaniem produktów spożywczych i nie jest w stanie zaplanować rodzaju posiłku. Pomoc strony jest również konieczna przy ubieraniu, tak aby ubiór męża był dostosowany do pogody. Strona towarzyszy również mężowi w trakcie wizyt lekarskich, aby dowiedzieć się o zaleceniach lekarskich i zaplanować kolejne wizyty. Ponadto dozuje lekarstwa dla męża oraz nadzoruje przyjęcia przez niego leków. Mąż strony nie ma problemów z fizycznym poruszaniem się, ale ze względu na choroby wymaga pomocy ze strony żony w dotarciu do różnych placówek. W opiece nad mężem strony nie mogą brać udziału inne osoby. W ocenie pracownika socjalnego strona sprawuje prawidłową i rzeczywistą opiekę nad chorym mężem, a opieka ta ma charakter permanentny

Ze zgromadzonych dokumentów wynika także, że strona nie pracuje od 22 września 1982 r. W ocenie organu I instancji w przypadku strony faktu rezygnacji z zatrudnienia nie można wiązać z celem sprawowania przez stronę opieki nad mężem. Zdaniem organu I instancji nie zachodzi związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką nad mężem, gdyż nie pracuje ona od 22 września 1982 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności męża datuje się od 13 października 2022 r. W ocenie organu I instancji strona nie jest osobą, która rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, gdyż nie pracowała ona w momencie ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności. Brak jest zatem podstaw pozwalających na przyjęcie założenia, że w przypadku strony zaprzestanie aktywności zawodowej czy też nie podejmowanie tej aktywności związane było z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, czyli osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

SKO zaskarżoną decyzją z dnia 18 stycznia 2024 r., po rozpoznaniu odwołania strony, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Wobec tego za niezasadną uznał organ odwoławczy odmowę przyznania stronie przez organ I instancji świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

SKO podkreśliło, że jednym z wymogów do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Zauważyło również, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Okolicznością niesporną w sprawie jest to, że mąż strony legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika, że przyczyną niepełnosprawności męża strony są choroby [...] (symbol przyczyny niepełnosprawności: 02-P). SKO wskazało, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad mężem, gdyż najbliższa rodzina zamieszkuje poza ich miejscem zamieszkania. Jej mąż wymaga stałej opieki i nie funkcjonuje samodzielnie. Ma on zaburzenia orientacji w czasie i miejscu oraz zaburzenia koncentracji uwagi, a także problemy z pamięcią oraz problemy w rozumieniu poleceń. Każdą czynność musi strona pomóc mężowi zaplanować i wykonać. Nie może zostawić męża samego w mieszkaniu. Podczas wizyt lekarskich towarzyszy mężowi, gdyż przez problemy z pamięcią nie jest on w stanie stwierdzić, jaki jest dzień, rok, gdzie mieszka oraz co miał zrobić lub co musi zrobić. Z tych względów mąż wymaga jej stałej opieki. Mąż stron ma zaburzenia orientacji w czasie i przestrzeni, a także zaburzenia koncentracji uwagi oraz problemy z pamięcią, które wywołują konieczność całodobowej opieki przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych takich jak np. dbałość o higienę osobistą, przygotowywanie posiłków, przyjmowanie leków, utrzymanie porządku wokół siebie. Nie jest możliwe, aby pozostał w domu sam dłużej niż kilkanaście minut, ponieważ istnieje ryzyko niekontrolowanego opuszczenia miejsca zamieszkania. Nie jest w stanie samodzielnie udać się na zakupy, nie jest również w stanie udać się samodzielnie na wizytę lekarską czy też na spacer. Wymaga zatem stałej obecności strony i nadzoru przez całą dobę. Zakres i forma opieki ze strony żony dotyczy prawie wszystkich czynności życiowych. Mąż strony nie przygotowuje samodzielnie posiłków, ponieważ ma problemy z odszukaniem produktów spożywczych i nie jest w stanie zaplanować rodzaju posiłku. Pomoc strony jest również konieczna przy ubieraniu, tak aby ubiór męża był dostosowany do pogody. Strona towarzyszy mężowi w trakcie wizyt lekarskich, aby dowiedzieć się o zaleceniach lekarskich i zaplanować kolejne wizyty. Ponadto dozuje lekarstwa dla męża oraz nadzoruje przyjęcia przez niego leków. Mąż strony nie ma problemów z fizycznym poruszaniem się, ale ze względu na choroby wymaga pomocy ze strony żony w dotarciu do różnych placówek. Na konieczność całodobowej opieki nad mężem strony wskazuje zaświadczenie lekarskie z dnia 11 września 2023 r.

W tak zakreślonym stanie faktycznym sprawy SKO podkreśliło, że nie kwestionuje konieczności sprawowania względem męża strony opieki przez osoby drugie, jednakże uznało, że w tym zakresie nie można również pominąć innych aspektów sprawy, które wskazują na brak związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad mężem. W oświadczeniu z dnia 7 września 2023 r. strona podała, że nie pobiera żadnych świadczeń emerytalno-rentowych. Jak sama podała jej aktywność zawodowa była znikoma, ponieważ była jedynie zatrudniona w K. w P. w okresie od [...] r. do [...] r. na stanowisku st. referenta ds. osobowych. Umowa o pracę została rozwiązana z upływem czasu, na który była zawarta. W ocenie SKO ustania stosunku pracy nie można w żaden sposób łączyć z koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem. Przypomniało, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zaliczające męża strony do znacznego stopnia niepełnosprawności zapadło po przeszło 40 latach, zaś ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od 13 października 2022 r.

Oceniając wskazane wyżej ustalenia faktyczne, zdaniem SKO, w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez stronę z zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad mężem. SKO zauważyło, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje m.in. konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Ponadto, w toku postępowania administracyjnego w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ powinien ustalić, czy strona występująca z żądaniem przyznania jej tego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad niepełnosprawną osobą, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia. Innymi słowy, organ powinien ustalić, czy osoba opiekująca się niepełnosprawną osobą - w sytuacji gdyby nie sprawowała tej opieki - byłaby w gotowości do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zdaniem SKO oczywistym jest, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka rezygnacji przez stronę z konkretnego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem, bowiem w toku postępowania ustalono, że Strona pracowała bardzo krótko, ponad 40 lat temu zaś rozwiązanie ostatniej umowy o pracę nie można w żaden sposób łączyć z koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem. .

Odnosząc się z kolei do przesłanki niepodejmowania przez stronę zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, zdaniem SKO, taka sytuacja w sprawie również nie występuje. Trudno dać wiarę temu, że skarżąca mając 76 lat, a zatem będąc w wieku poprodukcyjnym, mając bardzo krótki staż pracy (4 miesiące), ostanie zatrudnienie ustało, gdy była ona w wieku 34 lat i przez około 41 lat nie podejmowała żadnej aktywności zawodowej (do momentu złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego), akurat z powodu konieczności zapewnienia opieki mężowi nie podejmuje zatrudnienia. Przy tym strona nie udowodniła, że niepodejmowanie zatrudnienia od przeszło 40 lat wynikało z przyczyn niezależnych od niej samej (np. braku ofert pracy). Z akt sprawy nie wynika również, aby strona miała jakiekolwiek problemy ze zdrowiem, które uniemożliwiłyby jej podjęcie pracy, zanim zaczęła opiekować się mężem. Wobec tego należy przyjąć, że niepodejmowanie pracy wynika z jej dobrowolnego wyboru, a nie z przyczyn od niej niezależnych. W świetle zasad doświadczenia życiowego, powyższe okoliczności sprawy nie przemawiają za uznaniem, że gdyby nie obecna konieczność opieki nad mężem, to strona podjęłaby zatrudnienie, skoro - mając obecnie 76 lat - pracowała jedynie przez 4 miesiące. Dlatego też brak jest podstaw pozwalających na przyjęcie założenia, iż w rozpatrywanym przypadku niewykonywanie zatrudnienia przez stronę związane jest z koniecznością zapewnienia mężowi opieki. Okoliczności analizowanej sprawy dają podstawy do uznania, że niepodejmowanie zatrudnienia wynika z dobrowolnego wyboru strony w zakresie aktywności zawodowej, gdyż w materiale dowodowym sprawy nie znajduje potwierdzenia argumentacja strony odnośnie braku aktywności zawodowej z powodu sprawowania opieki nad mężem. SKO podkreśliło, że same zapisy w treści orzeczeń lekarskich nie prowadzą do automatycznego uznania, że spełnione są warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ustawodawca uzależnił bowiem przyznanie przedmiotowego świadczenia nie od faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, lecz od rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) lub jego niepodejmowania przez osobę wnioskującą oświadczenie pielęgnacyjne z uwagi na sprawowanie opieki nad taką osobą.

Reasumując SKO stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, gdyż strona nie wykazała, aby właśnie z tego powodu zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a obecnie jej nie podejmuje. Przywołane wyżej okoliczności sprawy dają podstawy do przyjęcia, że jedynym powodem wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była chęć uzyskania dodatkowego źródła dochodu, a nie faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Poza zakresem rozważań należy pozostawić wykładnię i stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd podziela korzystne dla skarżącej stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażonym w decyzji przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.

W dalszej olejności nie ma sporu, że skarżąca jako żona osoby niepełnosprawnej jest uprawniona do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt wynika, że mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co datuje się od 13 października 2022 r.

Zebrany materiał aktowy dowodzi jednak, że nie została spełniona kolejna z pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia, tj. istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia/niepodejmowaniem pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia) a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowy. Konieczne jest zatem ustalenie istnienia powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem jej) a opieką nad osobą niepełnosprawną.

Taki sposób spojrzenia na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z celu tego zapisu. Jak słusznie wywodzi organ administracji istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z (nie podejmują) zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2022r., sygn. akt III SA/Gd 319/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, które przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów. Takie rozwiązanie nie budzi zastrzeżeń, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo wychodzącej z rynku pracy oraz ponoszącej zwiększone wydatki na opiekę nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2021r., sygn. akt II SA/Łd 884/20, dostępne w CBOSA).

Zasadniczo zatem uprawnienie to adresowane jest do osób aktywnych na rynku pracy, mogących podejmować zatrudnienie a zmuszonych do rezygnacji z pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy i ustalonych okoliczności faktycznych podzielić trzeba przedstawiony w zaskarżonej decyzji pogląd organu wywodzący brak opisanego powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą, jak też jej niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki.

Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że ostatnie i jedyne zatrudnienie Skarżącej trwało od 22 czerwca 1982 r. i ustało z dniem 22 września 1982 r. Po tej dacie Skarżąca nie podejmowała żadnej pracy. Z powoływanego już dokumentu wynikało, że niepełnosprawność w stopniu znacznym u męża Skarżącej datuje się od dnia 13 października 2022 r. Z zestawienia tych dat wynika, że ustanie aktywności zawodowej Skarżącej pozostaje bez związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu męża. Słusznie w tych okolicznościach organ w zaskarżonej decyzji wyprowadził wnioski, że nie ma związku przyczynowego między rezygnacją skarżącej z pracy a sprawowaniem opieki nad mężem.

Odnośnie niepodejmowania przez stronę zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, trafnie uznał organ w zaskarżonej decyzja, że taka sytuacja w sprawie również nie występuje. Jak słusznie uznało Kolegium trudno dać wiarę temu, że skarżąca mając 76 lat, a zatem będąc w wieku poprodukcyjnym, mając bardzo krótki staż pracy (4 miesiące), ostanie zatrudnienie ustało, gdy była ona w wieku 34 lat i przez około 41 lat nie podejmowała żadnej aktywności zawodowej (do momentu złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego), akurat z powodu konieczności zapewnienia opieki mężowi nie podejmuje zatrudnienia. Przy tym strona nie udowodniła, że niepodejmowanie zatrudnienia od przeszło 40 lat wynikało z przyczyn niezależnych od niej samej (np. braku ofert pracy). Z akt sprawy nie wynika również, aby strona miała jakiekolwiek problemy ze zdrowiem, które uniemożliwiłyby jej podjęcie pracy, zanim zaczęła opiekować się mężem. Wobec tego należy przyjąć, że niepodejmowanie pracy wynika z jej dobrowolnego wyboru, a nie z przyczyn od niej niezależnych. W świetle zasad doświadczenia życiowego, powyższe okoliczności sprawy nie przemawiają za uznaniem, że gdyby nie obecna konieczność opieki nad mężem, to strona podjęłaby zatrudnienie, skoro - mając obecnie 76 lat - pracowała jedynie przez 4 miesiące. Dlatego też brak jest podstaw pozwalających na przyjęcie założenia, iż w rozpatrywanym przypadku niewykonywanie zatrudnienia przez stronę związane jest z koniecznością zapewnienia mężowi opieki.

Skarżąca w toku postępowania, nie przedstawiła żadnych okoliczności, czy dowodów negujących ustalenia i wnioski organu, które wywiedziono z przedłożonych przez stronę dokumentów w postaci świadectwa pracy. Nie wskazała, że podejmowała próby (skuteczne lub nie) podjęcia pracy po dacie ustania ostatniego zatrudnienia. Natomiast ciążąca na organach powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności zainteresowanej strony oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego kontr dowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt

I OSK 1711/17, CBOSA.). Przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga, aby niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej miały miejsce wyłącznie w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą, o której mowa w tym przepisie. Na potwierdzenie powyższych okoliczności strona powinna przedstawić odpowiednie dowody i wyjaśnienia, a nie ogólne twierdzenia, gdyż w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1131/10). Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Przedstawione w decyzji fakty przemawiają zaś za słusznością przyjętych przez organ wniosków. Mają one także uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w szczególności wskazać trzeba na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1332/21 (dostępne w CBOSA) stwierdzające, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga (...) wykazania, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź ich niepodejmowanie miało miejsce w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W tej sprawie takiego związku nie można ustalić, co słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu brak aktywności zawodowej skarżącej nie jest spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Stanowisko SKO w tym zakres uznać należało za prawidłowe. To w konsekwencji oznacza brak spełnienia niezbędnej przesłanki umożliwiającej przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego i konieczność wydania decyzji odmownej.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.