Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1210/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna osoby niepełnosprawnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta M. B. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...], 2. umarza postepowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. Prezydent Miasta [...] na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 2, art. 4, art. 5, art. 6, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r. poz. 1297 – dalej "ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów") w zw. z art. 26, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 – dalej "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 256 ze zm. - dalej "k.p.a.") przyznał M. K. (dalej: skarżący, strona) zasiłek dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki na matką B. K. w wysokości [...] zł za okres od [...] grudnia 2020r. do [...] grudnia 2020r. oraz w wysokości [...] za okres od [...] stycznia 2021r. do dnia [...] stycznia 2021r.

2. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniósł, że [...] grudnia 2020r. musiał ponownie złożyć wniosek o przyznanie zasiłku dla opiekuna z powodu bezprawnego wstrzymania wypłaty zasiłku od [...] listopada 2020r. w związku z pobytem na oddziale szpitalnym. Dalej strona wskazała, że zaskarża decyzję w zakresie odmowy przyznania prawa zasiłku dla opiekuna za okres pobytu w szpitalu od [...] listopada 2020r. do [...] grudnia 2020r. Zdaniem skarżącego wbrew twierdzeniom organu spełnia warunki do pobierania zasiłku za ten okres.

3. Decyzją z dnia [...] lipca 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji .

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zasiłek dla opiekuna jest przyznawany za faktycznie sprawowaną opiekę nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Skarżący żąda przyznania zasiłku dla opiekuna za okres gdy przebywał w szpitalu i w tym czasie nie świadczył stałej opieki i pomocy swojej niepełnosprawnej matce w związku ze znacznie ograniczoną możliwością jej samodzielnej egzystencji, bowiem przebywając w szpitalu nie mógł tego uczynić. Wobec tego żądanie za okres pobytu w szpitalu jest pozbawione racjonalnych przesłanek i nie znajduje uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym jak i nie ma w tym zakresie podstawy prawnej.

Dalej Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 17 ust 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W zakresie braku wypłaty prawa do zasiłku dla opiekuna, organ powinien wydać decyzję uchylającą prawo do zasiłku dla opiekuna. Z uzasadnienia zawartego w tym dokumencie będzie wynikało czym kierował się organ przy zajmowaniu swojego stanowiska. Być może organ podniósł też, że opieka nie jest faktycznie wykonywana, co w niniejszej sprawie nastąpiło, bowiem decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. organ I instancji uchylił skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna od [...] listopada 2020r. w związku z opieką na niepełnosprawną matką.

4. W skardze złożonej do Sądu, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując, że ww. decyzja jest bezprawna.

W uzasadnieniu strona wskazała, że podtrzymuje stanowisko zawarte w odwołaniu z dnia [...] czerwca 2021r. W ocenie skarżącego fakt wstrzymania zasiłku dla opiekuna osoby niepełnosprawnej od dnia [...] listopada 2020r. był bezprawny i niedopuszczalny zarówno pod względem prawnym jak i zasad sprawiedliwości społecznej. Decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna z dnia [...] stycznia 2016r. jest decyzją ostateczną w sprawie i nie ma podstaw do jej weryfikacji. Wbrew twierdzeniom organu w czasie pobytu w szpitalu sprawował prawną, osobistą opiekę nad matką, bowiem na bieżąco utrzymywał kontakt z lekarzami, informował o chorobach mamy, schorzeniach współistniejących oraz zażywanych lekach. Wykazywał również faktyczną gotowość do sprawowania opieki i pozostawania w dyspozycji dla mamy, pomocy o każdej porze. W razie wypisu mamy ze szpitala gotowy był do opuszczenia oddziału szpitalnego na własne żądanie.

5. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

6. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2022r. Sąd zawiesił postępowanie wskazując, że rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy będzie zależało od wyniku prawomocnego zakończenia sprawy o sygn. akt II SA/Bd 1211/21.

7. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2022r. Sąd podjął zawieszone postepowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 26 października 2022r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz.U. z 2021r., poz. 2095 ze zm. – dalej "ustawa covidowa"). W związku ze zmianą art. 15 zzs? tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs? ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs? ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu z 26 października 2022r. i informacji o możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Rozprawy takiej nie można było jednak przeprowadzić z uwagi na fakt, że strony postępowania nie potwierdziły zgodnie posiadania możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie - co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro zostały one powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

9. Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Ponadto stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części.

10. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] dnia [...] kwietnia 2021r. w powyżej zakreślonych granicach Sąd uznał, że zachodzą przesłanki do stwierdzenia ich nieważności z uwagi na ich obarczenie kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Zgodnie z treścią przywołanego przepisu organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Powyższa przyczyna stwierdzenia nieważności to tzw. res iudicata. W związku z tym ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną jest możliwe tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie. Dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie zasady res iudicata, istotne znaczenie ma tożsamość obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami, a zatem podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Ponadto res iudicata następuje w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Istotne jest zatem zaistnienie tożsamości sprawy w zakresie podmiotu, przedmiotu sprawy, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego jak i faktycznego (por. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. akt I GSK 341/18; z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 787/14; z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 931/09).

Jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie, aby stwierdzić istnienie tożsamości sprawy, należy ustalić, czy mamy do czynienia z nowymi okolicznościami, nie będącymi przedmiotem analizy w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, czy też okolicznościami stanowiącymi podstawę ustalenia stanu faktycznego w sprawie już rozstrzygniętej, mając przy tym na względzie złożone dowody. Co istotne, niezmienność stanu faktycznego przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać wyłącznie w odniesieniu do tzw. faktów prawotwórczych, czyli takich, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sprawy będą bowiem tożsame wówczas, gdy m.in. stan faktyczny, który był podstawą rozstrzygnięcia o ich meritum, okazał się taki sam. Innymi słowy, chodzi o taki stan faktyczny, od którego zależy treść rozstrzygnięcia sprawy ujętego w decyzji administracyjnej; okoliczności faktyczne, które były podstawą do stwierdzenia konkretyzowanych w decyzji uprawnień i obowiązków (por. R. A. Rychter, Res iudicata w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2014, s. 162-163).

11. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że decyzją z dnia [...] stycznia 2016r. Prezydenta Miasta [...] przyznał skarżącemu zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B. K. w okresie od [...] maja 2014r. na czas nieokreślony. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. Prezydent Miasta [...] uchylił od [...] listopada 2020r. decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2016r. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021r. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do tut. Sadu, która została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Bd 1211/21. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] lutego 2022r. sygn. akt II SA/Bd 1211/21 WSA w Bydgoszczy uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. Zatem obecnie w obrocie prawnym pozostaje decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2016r. przyznająca skarżącemu zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B. K. w okresie od [...] maja 2014r. na czas nieokreślony. Przedmiotem niniejszej skargi jest natomiast decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta M. B. z dnia [...] kwietnia 2021r., którą przyznano skarżącemu zasiłek dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki na matką B. K. w wysokości 320 zł za okres od [...] grudnia 2020r. do [...] grudnia 2020r. oraz w wysokości 120 za okres od [...] stycznia 2021r. do dnia [...] stycznia 2021r. Tym samym sytuacja procesowa obecnie ukształtowała się w ten sposób, że jak już wyżej wskazano obecnie funkcjonuje nadal w obrocie prawnym ostateczna decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2016r. przyznająca skarżącemu za ten sam okres prawo do zasiłku dla opiekuna, ponieważ nie została ona skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego przez żaden organ ani sąd administracyjny. Zachodzi więc pomiędzy wskazanymi decyzjami tożsamość podmiotowo - przedmiotowa.

12. Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji. Podstawą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. był art. 135 p.p.s.a. stanowiący, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skoro także i ta decyzja jest obarczona analogiczną kwalifikowaną wadą prawną stwierdzenie jej nieważności przez Sąd stało się również konieczne.

Ze względu na bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem skarżącego z dnia [...] grudnia 2020r. o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna Sąd w oparciu o przepis art. 145 § 3 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie drugim wyroku.

Końcowo wskazania wymaga, że z uwagi na śmierć matki skarżącego w dniu [...] stycznia 2021r. prawo do zasiłku dla opiekuna wygasło z mocy prawa z chwilą śmierci osoby wymagającej opieki.