Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 831/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128, art. 129, art. 132
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.
article: art. 16a ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 marca 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę; II przyznaje [...] E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 4 lipca 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. S. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 16 maja 2013 r., nr [...], odmawiającej przyznania A. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego – utrzymało tę decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że wskazaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym bratem M. S. – na okres od 1 kwietnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r. Powodem odmowy świadczenia był fakt, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bratem, gdyż nie pracowała nigdy zawodowo, zaś aktualnie jest studentką studiów stacjonarnych i wynajmuje mieszkanie w L. Ponadto jej brat od poniedziałku do piątku mieszka w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w P., gdzie ma zapewnioną opiekę, a opieka sprawowana przez wnioskodawczynię w okresie od piątkowego popołudnia do niedzieli nie uzasadnia przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w tej decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny J. S. względem jego syna M. S. (brata A. S.) wyprzedza obowiązek alimentacyjny odwołującej się. Zdaniem Kolegium stan zdrowia J. S., legitymującego się umiarkowanym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie uniemożliwia mu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Odwołująca się nie wykazała również, by zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad niepełnosprawnym bratem, gdyż wcześniej nie była zatrudniona. Ponadto obecnie studiuje na studiach stacjonarnych i nie mieszka w P., co wyklucza możliwość sprawowania przez nią bezpośredniej osobistej opieki nad bratem mieszkającym w P.

Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożyła A. S., wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji, z uwagi na to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 405/13, uchylił "decyzję SKO w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji MOPS".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. odmawiającą przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym bratem M. S. – na okres od 1 kwietnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r.

Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.,), zwanej dalej "ustawą".

W myśl art. 16a ust. 1 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), zwanej dalej także: "K.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2).

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że brat skarżącej M. S. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. o niepełnosprawności okresowo do 21 lutego 2014 r. (k. 4 akt adm. I inst.). Bezspornym jest również, iż dochód rodziny skarżącej uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Należy podkreślić, że ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego następuje w drodze decyzji związanej, to znaczy, że w razie spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek uprawniających do tego świadczenia, obowiązkiem właściwego organu administracji jest jego przyznanie, a w razie nieziszczenia się tychże przesłanek, organ administracji nie może wskazanego świadczenia przyznać.

W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, że skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad niepełnosprawnym bratem.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że miejscem zamieszkania skarżącej są P., przy ul. N. [...], gdzie mieszka wraz z bratem M. S. oraz ojcem J. S. Skarżąca od poniedziałku do czwartku lub piątku przebywa w L., gdzie wynajmuje mieszkanie przy ul. K. [...]. Od października 2012 r. podjęła ona naukę na studiach stacjonarnych w Uniwersytecie [...] na kierunku [...]. W świetle wyjaśnień skarżącej, jej opieka nad niepełnosprawnym bratem polega na zaprowadzaniu brata do szkoły w poniedziałek rano oraz przyprowadzaniu go po zajęciach w piątki, a nadto na sprawowaniu pieczy nad bratem podczas jego pobytu w domu po powrocie ze szkoły aż do poniedziałku rano. Niepełnosprawny brat skarżącej – M. S. jest uczniem Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego im. [...] w P., przy ul. [...] i w okresie nauki (od poniedziałku po lekcjach do piątku po obiedzie) mieszka w internacie Specjalnego Ośrodka Wychowawczego w P. im. [...], przy ul. [...] W ciągu tygodnia ojciec M. S. – J. S. jest włączany w kontakt z synem na przykład podczas wizyt lekarskich, jeżeli jest taka potrzeba.

Należy podkreślić, iż okoliczność, że skarżąca jest studentką studiów stacjonarnych poza miejscem zamieszkania i z tego powodu od poniedziałku do czwartku lub piątku przebywa w innym miejscu (gdzie mieszka w tym czasie w wynajętym mieszkaniu), nie jest obojętna w punktu widzenia ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Świadczenie to bowiem przyznawane jest w razie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wynikającej z konieczności opieki nad niepełnosprawnym krewnym. Zdaniem Sądu nie można mówić o tym, że skarżąca spełniła tę przesłankę przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, skoro podjęła studia stacjonarne. Nawet w przypadku, gdyby skarżąca nie studiowała, a pracowałaby zawodowo w pełnym wymiarze czasu pracy jednego etatu, to jest 40 godzin tygodniowo, nie byłoby przeszkód, by opiekowała się ona niepełnosprawnym bratem w takim wymiarze, w jakim czyni to obecnie, to jest piątkowego popołudnia do poniedziałku rano. Niewątpliwie zatem sprawowanie przez skarżącą opieki nad bratem w czasie weekendu nie wymaga w istocie rezygnacji z zatrudnienia. Tym samym nie sposób stwierdzić, że w powyższych okolicznościach skarżąca – w celu sprawowania osobistej opieki nad bratem (wymagającym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – pkt 7 i 8 orzeczenia o niepełnosprawności; k. 4 akt adm. I inst.) – była zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Niezależnie od tego Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny J. S. względem jego syna M. S. (brata skarżącej A. S.) wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącej.

W myśl art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny, to jest obowiązek dostarczania środków utrzymania, obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 K.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 K.r.o.).

Zgodnie z art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Należy podkreślić, że wskazany obowiązek powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków.

W świetle powyższego prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego może być ustalone na rzecz zobowiązanego do alimentacji (w stosunku osoby wymagającej opieki) w dalszej kolejności, dopiero wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji bądź osoba ta nie jest w stanie realizować obowiązku alimentacyjnego, wynikającego z powołanych wyżej przepisów.

W niniejszej sprawie jest bezspornym, że J. S., będący ojcem brata skarżącej, niej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co oznacza, iż nie jest wyłączona możliwość sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawnym synem. Jest on pełnomocnikiem skarżącej w postępowaniu administracyjnym oraz sądowym. Z akt administracyjnych wynika także, iż studiuje on w systemie zaocznym oraz że przynajmniej częściowo opiekę taką sprawuje nad synem M. S., na przykład podczas wizyt lekarskich w trakcie przebywania przez syna poza domem rodzinnym w okresie nauki w szkole, w czasie, gdy skarżąca tej opieki świadczyć nie może, bo przebywa poza miejscem zamieszkania.

Ponadto należy pamiętać, że obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach o osobę podlegającą pieczy, lecz również na świadczeniu określonych sum pieniężnych na jej utrzymanie. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie ulega zaś wątpliwości, że to z dochodu J. S. utrzymuje się jego rodzina.

Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skargę oddalił. O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono w oparciu art. 250 powołanej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).