Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 464/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska(spr.) Sędziowie NSA Paweł Miładowski As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant: sekr. sąd. Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 marca 2006 r. sprawy ze skargi A.T.I. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...]kwietnia 2004 r., 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej spółki "A.T. I.Sp. z o.o. kotę 62,40 (sześćdziesiąt dwa 40/100) złotych tytułem zwrotu poniesionych kosztów sądowych i kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/I.Kucznerowicz /-/E.Kręcichwost- Durchowska /-/P.Miładowski


UZASADNIENIE

IV SA/Po 464/04

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]IV 2004 r., nr [...] na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.), w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 VI 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 IV 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. nr 44, poz. 432) i art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 VI 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej kpa) Naczelnik Urzędu Celnego, Oddział Celny w G. obciążył spółkę A. - T.. Sp. z o.o karą pieniężną w wysokości 1560 zł. za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu orzeczenia Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Organ wskazał, że karę pieniężną nałożono na podstawie kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu [...]IV 1004 r., o godz. 21.33 i potwierdzonej zapisem protokołu nr [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik spółki radca prawny D.P., który wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu m.in. zakwestionował sposób i wynik ważenia z uwagi na fakt, że - zdaniem pełnomocnika - nie jest możliwe przekroczenie dopuszczalnego nacisku na osiach bez jednoczesnego przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. Na tę okoliczność przedłożono analizę nacisków osi wytypowanych zestawów transportowych sporządzoną przez pracownika Instytutu Badawczego Dróg i Mostów. Odwołująca się podkreśliła również, że kierowca nie został prawidłowo pouczony o sposobie przejazdu przez wagę, a każde, nawet nieznaczne zwiększenie prędkości powoduje zmiany w wyniku pomiaru. Zdaniem skarżącej strona nie miała możliwości uczestniczenia w pierwszej fazie postępowania administracyjnego albowiem uzasadnienie decyzji jest lakoniczne i pomija istotne ustalenia faktyczne. Strona nie była obecna przy przeprowadzaniu kontroli pojazdu co narusza art. 10, 11, 68 § 2, 69, 73, 79 § 1 i 2, 81 kpa. Strona nie została pouczona o sposobie przejazdu przez wagę, wykonano tylko jednokrotny pomiar wagą i pominięto w decyzji informację o dynamicznym sposobie ważenia pojazdu. Tym samym doszło do rażącego naruszenia procedury administracyjnej. Skarżąca wskazała też, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 IV 1997 r. (P 7/98 OTK 1999/4/72) uznał, że przepisy umożliwiające podwyższenie opłaty drogowej są niezgodne z Konstytucją RP, gdyż naruszają zakres ustawowego upoważnienia i mają charakter represyjny.

Decyzją z dnia [...]VI 2003 r., nr [...]na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 104 i art. 107 kpa. oraz na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych, a także § 4 i § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 XII 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz ich niezbędnego wyposażenia ( Dz. U. z 2003 r., nr 32, poz. 262 ) Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że pomiaru nacisku osi na podłoże i masy całkowitej dokonano wagą posiadającą świadectwo legalizacji, wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w dniu [...] I 2002 r., nr [...]a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru wstęgowego stalowego nr fabr. 16-05-1037, posiadającego świadectwo legalizacji nr [...]z dnia[...]II 2003 r. wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar. Organ II instancji szczegółowo ukazał techniczne etapy procesu ważenia oraz system zabezpieczeń zapewniający jego prawidłowy przebieg, a także stwierdził, że brak reakcji aparatury kontrolnej podważa zasadność jakiegokolwiek kwestionowania wyniku ważenia. Nie ma zatem podstaw do jego powtarzania Dyrektor Izby Celnej wskazał, że pojazd poruszający się po drogach publicznych musi spełniać wszystkie wymagania zawarte w cytowanym rozporządzeniu, zarówno w stosunku do masy całkowitej, jak i nacisku osi na jezdnię. Pobór kar pieniężnych ma charakter obligatoryjny, a ich wysokość określa załącznik do ustawy. Nie ma znaczenia dla sprawy okoliczność, że masa całkowita kontrolowanego pojazdu była zgodna z dopuszczalnymi normami, gdyby bowiem doszło do jej przekroczenia, to strona zastałaby obciążona z tego tytułu dodatkową karą. Niesłuszny jest zarzut strony wydaniu decyzji I instancji przez niewłaściwy organ. Z art. 38 ustawy z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. nr 41, poz. 365 ) wynika, że pieczęcie, zamknięcia celne oraz stemple i inne znaki stosowane przy wykonywaniu kontroli celnej zachowują swoją ważność do czasu określenia wzorów na podstawie art. 6 § 6 Kodeksu celnego, a na dzień wydania przedmiotowej decyzji takich wzorów nie określono. Organ podkreślił, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie ważenia przeprowadzonego zgodnie z zasadami zawartymi w zarządzeniu Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 XII 2000 r. w sprawie wprowadzania przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu, i przy zastosowaniu wagi posiadającej ważne świadectwo legalizacji na dzień przeprowadzonej kontroli. Dlatego wynik ważenia jest poprawny. Odnosząc się do powołanego przez stronę wyroku Trybunału Konstytucyjnego Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że orzeczenie to nie odnosi się do przepisów prawnych, na podstawie których wydano zaskarżoną decyzję.

W skardze na powyższą decyzję A.- T.I. Sp. z o.o podniosła zarzuty zawarte w odwołaniu i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem.

. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał w całości swą dotychczasową argumentację, ponownie odnosząc się do postawionych zarzutów i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy poprzednio obowiązujące a mianowicie odpowiednie postanowienia ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).

W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego.

Skarżąca zakwestionowała użycie w decyzji organu I instancji pieczęci "z upoważnienia dyrektora urzędu celnego" wskazując, że organ taki wówczas już nie istniał. Istotnie, ustawą z dnia 20 III 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 41, poz. 365 ze zm.) zniesiono organ administracji państwowej w sprawach celnych - dyrektora urzędu celnego (art. 2 pkt 2) i utworzono organ naczelnika urzędu celnego (art. 3 pkt 2), do którego zakresu działania przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektorów urzędów celnych w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych (art. 5 ust. 1). Jednocześnie jednak zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 20 III 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 41, poz. 365 ze zm.) pieczęcie, zamknięcia celne oraz stemple i inne znaki stosowane przy wykonywaniu kontroli celnej zachowują swą ważność do czasu określenia nowych wzorów na podstawie art. 6 § 6 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802, z późn. zm.).

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 mogły być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art. 13 ust. 2a stanowił, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość - w myśl ust. 2b powołanego artykułu - określał załącznik do ustawy. Przy pomiarze nacisku na drugiej osi, stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm o 9,60 kN w związku z czym Naczelnik Urzędu Celnego, Oddział Celny w G. nałożył na Skarżącą - zgodnie ze wspomnianym załącznikiem do ustawy o drogach publicznych - karę pieniężną w wysokości 1560 zł. Kierowca pojazdu nie okazał bowiem zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Zasadniczy nurt argumentacji Skarżącej sprowadza się do kwestionowania poprawności ważenia i sposobu przeprowadzenia postępowania od strony formalnej. Z akt sprawy wynika, że ważenia pojazdu i pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano przy pomocy wagi dynamicznej, typ RPT 98-142 nr fabr. 919/3, rok produkcji 1999. Jak wskazywał organ waga ta w dniu ważenia posiadała ważne świadectwo legalizacji nr [...]z dnia [...]I 2002 r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar.

Świadectwo legalizacji, które wydawał Naczelnik Obwodowego Urzędu Miar i w którym powołał się na zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 XII 2000 r. (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa nr 6, poz. 40), m.in. określa konstrukcję, wykonanie i zainstalowanie wagi, a także jej właściwe stosowanie. Należy podkreślić, że zgodnie ze świadectwem legalizacji waga dokonuje poprawnych pomiarów przy zachowaniu przez kierowcę prędkości w granicach od 2 do 6 km/h, a każde przekroczenie tej prędkości powoduje włączenie sygnalizacji o błędzie ważenia. Z kolei każdorazowe pomniejszenie wyników ważenia o 200 kg masy przypadającej na każdą oś oraz o dodatkowe 2 % zmierzonej masy całkowitej gwarantuje ochronę interesów przewoźnika i stanowi korektę ewentualnych błędów pomiaru wynikających z nieznacznego przyspieszania w granicach dozwolonej prędkości. Ponadto trzeba pamiętać, że legalizacja wagi świadczy o prawidłowości jej działania w każdym miejscu i w każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi (por. wyrok NSA z dnia 12 II 1998r., sygn. akt II SA 1409/97). Jak wynika z treści świadectwa legalizacji nr [...]z dnia [...] I 2002 r., wydanego przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar, a dotyczącego, wagi dynamicznej, świadectwo to traci ważność[...]I 2004 r. Ważenia pojazdu dokonano w dniu [...] IV 2004 r. Z powyższego wynika, że w dniu przeprowadzenia kontroli nacisków na podłoże pojazdu Skarżącej, waga, typu RPT 98-142, nr fabr. 919/3, rok produkcji 1999 nie miała ważnego świadectwa legalizacji i dlatego uzyskany wynik ważenia na tej wadze nie może być uznany przez Sąd za poprawny i nie może być podstawą wymierzenia kary pieniężnej. Dlatego zdaniem Sądu były podstawy do uznania zarzutów Skarżącej dotyczących rzekomych uchybień formalnych polegających na nie dokonaniu ponownego pomiaru. Mając na uwadze brak ważnego świadectwa legalizacji trzeba stwierdzić, że żądanie ponownego ważenia było zasadne jakkolwiek z innych względów niż wskazywała skarżąca i organ miał obowiązek dokonać kolejnego pomiaru.

Skarżąca podniosła także, że nie była należycie reprezentowana i nie mogła wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów. Sąd stwierdza, że podczas ważenia istotnie brak było osoby prawidłowo umocowanej do reprezentowania spółki, jednak brak ten nie stał się uchybieniem formalnym, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Skarżąca jest spółką prawa handlowego, profesjonalnym podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą i wiedziała o procedurze ważenia, jakiej poddawane są samochody ciężarowe przekraczające granicę. Nie było zatem żadnych przeszkód, aby Spółka udzieliła np. kierowcy pojazdu bądź osobie mu towarzyszącej stosownego pełnomocnictwa przed wyruszeniem pojazdu w trasę. Wszelkie zarzuty strona mogła podnieść w odwołaniu (co też uczyniła) i zostały one rozpatrzone przez organ II instancji. Ponadto trzeba stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy mogły odstąpić od bezwzględnego przestrzegania zasady wysłuchania stron zgodnie z art. 10 § 2 kpa. Wymaganie prawidłowej reprezentacji strony, które w zaistniałym kontekście sytuacyjnym nie byłoby racjonalne, pociągnęłoby za sobą dodatkowo niezwykle dotkliwe zakłócenia funkcjonowania organów celnych, co bez wątpienia groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi w rozumieniu art. 10 § 2 kpa..

Brzmienie art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nałożenie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne. Jest ono również niezależne od ewentualnej winy sprawcy przekroczenia ciężaru czy też od zachowania wymaganej masy całkowitej pojazdu, a jedynym i decydującym kryterium nałożenia kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu (por. wyrok NSA z 23 IV 1999 r., sygn. akt II SA 1838/98, wyrok NSA z 13 V 1998 r., sygn. akt II SA 358/98, wyrok NSA z 15 I 1998 r., sygn. akt II SA 1189/97, wyrok NSA z 23 I 1998 r., sygn. akt II SA 1327/97). Dla odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm nie ma też znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku (por. wyrok NSA z 22 IV 1998 r., sygn. akt II SA 1421/97). Nie oznacza to jednak, że przepisy przewidujące możliwość nakładania takich kar naruszają konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Nałożenie kary pieniężnej nie jest uzależnione od winy danego przedsiębiorcy. Uregulowanie takie jest jednak usprawiedliwione swym celem, tj. rygorystycznym zapewnieniem poruszania się po drogach publicznych wyłącznie pojazdów o dopuszczalnych parametrach, zapewniających bezpieczeństwo użytkownikom dróg i gwarantujących utrzymanie odpowiedniej jakości jezdni. Na koniec należy zaznaczyć, że powoływany przez Skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 IV 1997 r. (P 7/98 OTK 1999/4/72) nie dotyczył przepisów, na podstawie których wydano decyzje w przedmiotowym postępowaniu.

Dlatego na podstawie art. 145 § 1 ust.1 lit. a i c, art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) w zw. z art. 97 § 1 i art. ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

W związku z uwzględnieniem skargi na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane.

/-/I.Kucznerowicz /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/P.Miładowski

KB/