Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 397/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2023 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 14 marca 2023 r., nr SKO Gd/4151/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej M. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 28 czerwca 2022 r. M. W. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Wójta Gminy Sztutowo (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką T. D.

Decyzją z 21 lipca 2022 r. Wójt, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, iż Strona sprawuje opiekę nad matką, która wymaga całodobowej opieki. Wnioskodawczyni towarzyszy matce przez cały dzień i nie może zostawić jej samej bez opieki, gdyż z uwagi na demencję starczą, kłopoty z pamięcią i miażdżycę tętnic żylnych mózgu mogłaby upaść lub wyjść sama z domu i stracić orientację w terenie, co zagraża jej zdrowiu i życiu. Zaznaczono, że pozostawienie matki samej w domu jest niemożliwe, gdyż nie mogłaby ona sama skorzystać z toalety, przygotować sobie posiłku lub w razie pogorszenia stanu zdrowia zadzwonić po pomoc. Wójt podał, że T. D. choruje przewlekle na nadciśnienie, cukrzycę, miażdżycę tętnic, demencję starczą, miewa zawroty głowy i problemy z pamięcią. Matka Strony porusza się sama, lecz pod opieką córki, przez częste zawroty głowy mogłaby upaść

i doznać urazu, często zapomina o swoich potrzebach fizjologicznych i higienicznych.

Organ pierwszej instancji podał, że Wnioskodawczyni oświadczyła, iż opieka nad matką jest całodobowa, gdyż nawet w nocy, kiedy matka korzysta z toalety, musi czuwać aby nigdzie nie wyszła i aby nie upadła. Pod nieobecność Strony, gdy musi ona wyjść na zakupy lub przychodni rodzinnej, T. D. zajmuje się córka Wnioskodawczyni, która na okres wakacji przebywa w domu rodzinnym, lecz nie może spędzać z babcią dużo czasu, gdyż zajmuje się swoim trzymiesięcznym dzieckiem. Wójt wskazał, że Strona jest rozwiedziona, ma jedną siostrę, która mieszka na Dolnym Śląsku i z uwagi na pracę zawodową oraz dużą odległość nie jest w stanie pomóc siostrze w opiece nad matką.

Organ pierwszej instancji podał, że Wnioskodawczyni posiada orzeczenie

o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na okres do 30 września 2022 r. Strona choruje na łuszczycę, jednak - zgodnie z jej oświadczeniem - niepełnosprawność nie przeszkadza jej w opiece nad matką. Wójt wskazał, że Strona jest zarejestrowana

w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wnioskodawczyni posiada wykształcenie zawodowe, uzyskała dodatkowe kwalifikacje jako muzykoterapeuta i pomoc rehabilitanta. Ostatnie zatrudnienie Strony trwało od 17 grudnia 2018 r. do 31 stycznia 2021 r. (jako opiekun medyczny), stosunek pracy ustał w wyniki rozwiązania umowy za wypowiedzeniem przez pracodawcę - z uwagi na to, że Wnioskodawczyni nie ukończyła szkoły opiekuna medycznego rozwiązano z nią umowę, a z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki Strona zrezygnowała z podjęcia nauki w tym kierunku.

Organ pierwszej instancji podał następnie, że stan zdrowia T. D. uległ znacznemu pogorszeniu we wrześniu 2021 r., Strona była w tym czasie uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych. W tym czasie Wnioskodawczyni podjęła również kroki w celu złożenia wniosku o ustalenie matce stopnia niepełnosprawności. Wójt wskazał, że po ustaniu stosunku pracy Strona nie szukała kolejnego zatrudnienia, gdyż niemożliwe było pozostawienie matki bez opieki.

Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę na okoliczność, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności T. D. wynika, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 maja 2018 r. Nie można zatem przyjąć, że niepełnosprawność matki Wnioskodawczyni powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Podsumowując Wójt podniósł, że rezygnacja przez Stronę z zatrudnienia

u ostatniego pracodawcy nie nastąpiła z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Ponadto w sprawie zachodzi druga przesłanka, tj. niepodejmowanie przez Wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania całodobowej opieki nad matką. Organ pierwszej instancji zastrzegł, że nie neguje faktu, iż Strona sprawuje opiekę nad matką, jednak w sprawie istnieje negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 14 marca

2023 r. utrzymało ją w mocy.

Kolegium nie podzieliło stanowiska Wójta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt

K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,

że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone

w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ odwoławczy ocenił natomiast, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej Strony a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. W tym zakresie Kolegium zwróciło uwagę, że ostatnia aktywność zawodowa Wnioskodawczyni przypadała na okres od 17 grudnia 2018 r. do 31 stycznia 2021 r. (rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło za wypowiedzeniem przez pracodawcę), natomiast od 4 czerwca 2021 r. do 3 czerwca 2022 r. Stronie przysługiwał zasiłek dla bezrobotnych. Natomiast z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że T. D. od 21 maja 2018 r. ma na stałe ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Dokonując zestawienia tych okoliczności organ odwoławczy stwierdził, że M. W. pozostawała aktywna zawodowo w okresie, w którym matka już została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności i w którym to istniał wymóg konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast stosunek pracy uległ rozwiązaniu 31 stycznia 2021 r. na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę, nie zaś

z przyczyn leżących po stronie matki spowodowanych jej stanem zdrowia i związanym

z tym zakresem opieki uniemożliwiającym dalsze pozostawanie w pracy.

W ocenie Kolegium powyższe okoliczności potwierdzają, że Wnioskodawczyni nie zakończyła aktywności zawodowej w związku z opieka nad matką. Materiał dowodowy nie wskazuje także na okoliczności podejmowania przez Stronę czynności ukierunkowanych na powrót na rynek pracy, czy ubiegania się o jakiekolwiek zatrudnienie. Wręcz przeciwnie, w wywiadach środowiskowych Wnioskodawczyni wskazywała, że nie podejmowała prób powrotu na rynek pracy, a poza tym od 1,5 roku nie otrzymała żadnej propozycji pracy.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Strona posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, zaś z orzeczenia wynika, że przyczynami niepełnosprawności są nie tylko schorzenia endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego, ale także upośledzenie narządu ruchu, gdzie przy wskazaniach odnoszących się do konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie danej wskazano, że Wnioskodawczyni tego wymaga, podobnie jak korzystania z systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji. Kolegium zauważyło,

że w świadectwie pracy Strony odnotowano, iż nie realizowała ona pracy w okresach: od 24 kwietnia 2020 r. do 7 maja 2020 r. (wynagrodzenie chorobowe), od 8 maja 2020 r. do 30 czerwca 2020 r., od 13 listopada 2020 r. do 27 listopada 2020 r. i od 2 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. (zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego).

Organ odwoławczy wskazał, że na wezwanie o przedstawienie dowodów na okoliczność, iż stan zdrowia matki pogorszył się od września 2021 r., udzielono pisemnej odpowiedzi, w której nie potwierdzono tej okoliczności, a przywołano nową - COVID-19 ze stycznia 2021 r., wskazując, że w związku z nim u matki nastąpiło pogorszenie orientacji, zapominanie i ogólne osłabienie. W ocenie Kolegium gdyby stan zdrowia matki uległ pogorszeniu od września 2021 r. Wnioskodawczyni dysponowałaby dokumentacją z tego okresu, gdyż świadczyłoby to o tym, że matka potrzebowała pomocy w tym okresie, bądź jej leczenie wymagało zintensyfikowania i - co najważniejsze - że pomoc tę otrzymała ze strony specjalistów.

Zdaniem organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym oświadczenia Strony co do zakresu i charakteru sprawowanej opieki, harmonogramu dnia, a także wywiadów środowiskowych, nie wynika również, aby wskazany przez Wnioskodawczynię charakter wykonywanych czynności stanowił stałą, długotrwałą opiekę, a co za tym idzie - aby wymuszał na Stronie całkowite niepodejmowanie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium przyznało, że wprawdzie choroby T. D. (miażdżyca, cukrzyca, borelioza z powikłaniami neurologicznymi, choroba niedokrwienna serca) wskazują,

iż wymaga on wsparcia drugiej osoby i choroby te z wiekiem postępują, lecz matka Wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia (np. karmienia dożylnego), przebierania, przeciwdziałania odleżynom itp., który to stan powoduje zależność od osoby drugiej i z tego powodu opiekun takiej osoby całkowicie nie może podjąć zatrudnienia. Wręcz przeciwnie, według ustaleń pracownika socjalnego T. D. porusza się samodzielnie, do tej pory nie używała przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych, czy pomocy technicznych ułatwiających jej funkcjonowanie.

Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy ocenił, że przywoływane przez Stronę zawroty głowy matki oraz obawa o jej upadek i wobec tego brak możliwości pozostawienia matki samej w domu pozostają nieuzasadnione, zwłaszcza, że przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze służą wspomaganiu w funkcjonowaniu osobom mającym problemy czy to z pionizacją, czy samodzielnym chodzeniem, ale także z utrzymaniem równowagi. A skoro niepełnosprawny porusza się bez takich urządzeń, gdyż nie ma większych problemów z samodzielnym poruszaniem się, nie można przyjąć, że matka Wnioskodawczyni jest od niej zależna i potrzebuje jej pomocy.

Kolegium wskazało również, że T. D. samodzielnie spożywa posiłki

i przyjmuje leki, zaś od ostatniego wywiadu (2 lutego 2023 r.) zmieniło się jedynie to,

że zaczęła być pampersowana. Wobec tego organ odwoławczy stwierdził, że czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad matką są realizowane w odstępach czasu (rano, w południe, wieczorem). Należą do nich czynności higieniczne - głównie nadzorowanie kąpieli, korzystania z toalety, wsparcie przy ubieraniu garderoby, zaś pomoc wprost ukierunkowana na osobę chorej polega głównie na przygotowywaniu posiłków

i podaniu leków, pomiarze ciśnienia, spacerach, kontaktach międzyludzkich, rodzinnych. Stąd ich realizacja nie świadczy o ciągłym, długotrwałym i tak dużym zaangażowaniu Strony wykonującej opiekę nad niepełnosprawną matką, aby nie można było podjąć zatrudnienia. Wręcz przeciwnie, w ocenie Kolegium wskazane czynności przy właściwej organizacji czasu, tj. wcześniejszym przygotowaniu odpowiedniej porcji posiłków i leków dla matki, pomocy przy kąpieli, czy nawet ubieraniu, zorganizowaniu czasu na wyjście na spacer popołudniowy, umożliwiają podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z kolei świadczona pomoc w zakresie prania, sprzątania, załatwiania spraw urzędowych, wizyt u lekarza, opłacania rachunków, robienia zakupów, wykupywania recept zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że do dyspozycji Wnioskodawczyni pozostają popularnie stosowane środki higieniczne typu pieluchomajtki, pampersy dla dorosłych. Wskazano, że osoby aktywne zawodowo, które łączą pracę z opieką nad osobą dorosłą, niejednokrotnie niepełnosprawną, korzystają z tego typu możliwości. Powtórzono,

że matka Strony samodzielnie spożywa posiłki i leki, zaś przygotowywanie posiłków nie należy sprowadzać tylko i wyłącznie do czynności wykonywanych na rzecz matki, gdyż Wnioskodawczyni nie jest osobą dochodzącą, a realizacja tych czynności odbywa się dla całej rodziny, łącznie z nią. Strona nie wykazała też, że matka nie może zostać sama

w domu, chociażby na krótki czas, wskazywała natomiast, że nie może jej opuszczać na kilka godzin, bo np. odkręca gaz, puszcza wodę i zapomina o tym, ma częste zachwiania równowagi. Odnosząc się do tych twierdzeń Kolegium wskazało, że Strona ma możliwość dokonania takich zabezpieczeń, które uniemożliwiłyby matce odkręcanie gazu i wody podczas jej nieobecności, włącznie z zabezpieczeniem jej przed ewentualnym upadkiem.

W ocenie organu odwoławczego powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że wykonywane przez Stronę czynności wobec matki, która wraz z nią zamieszkuje, niewątpliwie mają charakter czynności wspierających, jednak nie wyczerpują one znamion art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniałoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium wskazało,

że jeżeli osoba wymagająca opieki ma, oprócz osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, jeszcze inne dzieci zamieszkujące w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc taką osobę w opiece. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Strona ma siostrę, która mieszka na Dolnym Śląsku. Wprawdzie opiekuje się ona rodzicem męża, jednak ma ona obowiązek alimentacyjny - jako dziecko - wobec matki. W sprawie nie zostało też wykazane, aby Wnioskodawczyni nie mogła (przy podejmowanych czynnościach) uzyskać wsparcia finansowego od siostry, celem finansowania pomocy w opiece nad matką, ani też, aby nie była w stanie uzyskać zwrotu przypadającej na nią części świadczeń alimentacyjnych,

w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej także siostrę.

W skardze na decyzję organu odwoławczego M. W., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie,

że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak

i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania

w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa

w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej

i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy

w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 14 marca 2023 r. utrzymująca

w mocy decyzję Wójta Gminy Sztutowo z 21 lipca 2022 r. odmawiającą M. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką T. D.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.

sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17

ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Organy obu instancji oceniły natomiast, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Wójta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która

z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać,

że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez T. D. orzeczenia

o stopniu niepełnosprawności wydanego 8 grudnia 2021 r. przez Powiatowy Zespół

ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej

i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia

w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku

z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (w tym wywiadu środowiskowego z 5 lipca 2022 r., zaświadczenia lekarskiego z 4 lipca 2022 r. i oświadczenia Skarżącej

z 12 lipca 2022 r.) wynika, że posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności T. D. (ur. w 1942 r.) choruje przewlekle na demencję starczą, uogólnioną miażdżycę, boreliozę z powikłaniami neurologicznymi, cukrzycę, chorobę niedokrwienną serca. M. W. (ur. w 1968 r.) mieszka z matką prowadząc z nią wspólne gospodarstwo domowe. Posiadająca wykształcenie zawodowe Strona pracowała jako opiekun medyczny od 17 grudnia 2018 r. do 31 stycznia 2021 r., jednak po zmianach właścicielskich w jej dotychczasowym zakładzie pracy postawiono jej wymóg ukończenia szkoły kierunkowej. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki Skarżąca nie podjęła nauki, lecz po rozwiązaniu stosunku pracy poświęciła się opiece nad matką czyniąc starania o uzyskanie przez T. D. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie takie zostało wydane 8 grudnia 2021 r. Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny wskazał, że matka Strony wymaga całodobowej opieki w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, gdyż ma 80 lat, choruje przewlekle na liczne choroby wieku starczego, ma problemy z pamięcią. Pracownik socjalny przyznał, że T. D. porusza się wprawdzie sama, lecz z uwagi na częste zawroty głowy wymaga nadzoru córki (żeby nie upadła i nie doznała urazu), wymaga pomocy w czynnościach higienicznych i fizjologicznych (o których często zapomina), nie jest w stanie samodzielnie przyjmować leków, przygotować posiłków, napalić w piecu, załatwić spraw urzędowych, czy udać się do lekarza. W wywiadzie odnotowano, że T. D. ma jeszcze jedną córkę, która mieszka na Dolnym Śląsku i z uwagi na odległość oraz pracę zawodową nie jest w stanie zająć się matką.

Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji Kolegium, że skoro na drugiej z córek również ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki powinna on wspierać (np. finansowo) Skarżącą, należy zauważyć, że w zleconym przez organ odwoławczy dodatkowym wywiadzie środowiskowym podano, iż siostra Strony opiekuje się niepełnosprawną teściową i nie ma możliwości wspierania finansowego Skarżącej. Ponadto art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadniczo nie określa, która z osób zobowiązanych alimentacyjnie powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W sytuacji, gdy jedna z nich, która w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę i z tego tytułu zrezygnowała z pracy (bądź nie podejmuje zatrudnienia), ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania jej tego prawa z tego powodu, że są jeszcze inne osoby, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia (por. wyrok NSA z 28 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21).

Sąd nie podziela również argumentacji organów, że w sprawie nie wystąpił związek czasowy w zakresie "powiązania" momentu rezygnacji przez Skarżącą z zatrudnienia

z podjęciem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie organy wskazywały, że ostatnia aktywność zawodowa Strony przypada na okres od 17 grudnia 2018 r. do 31 stycznia 2021 r. (następnie Skarżąca była zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna), zaś orzeczenie o stopniu niepełnosprawności T.D. zostało wydane 8 grudnia 2021 r. Odnosząc się do tej argumentacji należy wskazać,

że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia (w niniejszej sprawie M. W. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia 28 czerwca 2022 r.). Należy również zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem

o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Należy zwrócić uwagę, że na etapie postępowania odwoławczego Kolegium zleciło przeprowadzenie dodatkowego wywiadu środowiskowego. Wywiad taki przeprowadzono

2 lutego 2023 r. Wskazano w nim m.in., że stan zdrowia T. D. od ostatniego wywiadu zmienił się, gdyż wymaga ona noszenia pieluchomajtek, które w ciągu dnia są zmieniane czterokrotnie, ma również zakładaną pieluchę na noc. W wywiadzie powtórzono, że matka Skarżącej choruje na demencję starczą, jest pod opieką lekarza rodzinnego i neurologa, którzy instruują Stronę, jak należy opiekować się matką, aby demencja nie postępowała. T. D. choruje również na cukrzycę, przez co wymaga stałej kontroli zjadanych posiłków (zdarza się, że zapomina o jedzeniu i piciu płynów). Podsumowując pracownik socjalny ocenił, że Strona nie jest w stanie połączyć opieki nad matką z pracą zawodową.

Lektura uzasadnień wydanych w sprawie decyzji prowadzi do wniosku, że organy

w swoich rozważaniach pominęły specyfikę głównej choroby, na jaką cierpi T. D., która wymaga od Skarżącej sprawowania stałego nadzoru nad matką, w celu zapewnienia jej bezpieczeństwa. Z ogólnodostępnych danych zamieszczonych w sieci Internet wynika, że demencja starcza (zwana również otępieniem starczym) to choroba,

w której przebiegu u pacjenta dochodzi do postępującego upośledzenia funkcji intelektualnych: problemów z pamięcią, spowolnienia myślenia oraz różnego rodzaju zaburzeń zachowania. Najbardziej powszechnym objawem demencji jest zanik pamięci. Inne objawy demencji to problemy z orientacją w czasie i przestrzeni, zanik umiejętności rozpoznawania rzeczy i osób, zanik umiejętności właściwej oceny sytuacji i podejmowania decyzji, trudności w mówieniu, apatia i wahania nastroju, drażliwość, agresja, lęk. Poszczególne etapy demencji starczej różnią się między sobą objawami oraz ich nasileniem. Demencja jest nieuleczalna - współczesna medycyna nie potrafi jeszcze odwracać zmian strukturalnych zachodzących w mózgu. Leczenie demencji polega więc na łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia chorego. W farmakoterapii zastosowanie znajdują leki, których zadaniem jest zwiększanie poziomu acetylocholiny - substancji przekaźnikowej układu nerwowego, odpowiedzialnej za procesy pamięciowe i zdolność uczenia się. Drugi element terapii to ćwiczenia mózgu. Należą do nich rozwiązywanie krzyżówek, sudoku i łamigłówek, gra w gry planszowe, szachy, warcaby i karty. Demencja starcza u każdego rozwija się w sposób indywidualny - u niektórych pacjentów jest to kilka, a nawet kilkanaście lat, u innych objawy postępują bardzo szybko. Ważne jest szybkie rozpoznanie schorzenia, wprowadzenie leczenia i rehabilitacji oraz odpowiedniej opieki (https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/Broszura_Alzheimer.pdf).

Podczas wywiadów środowiskowych przeprowadzający je pracownik socjalny potwierdził, że z uwagi na wiek, przewlekłe choroby, częste zawroty głowy, zaniki pamięci krótkotrwałej i zachwiania równowagi T. D. wymaga całkowitej opieki, którą zapewnia jej Skarżąca. Pracownik socjalny wskazał, że Strona towarzyszy matce przez cały dzień i nie może pozostawić jej samej bez opieki, gdyż z uwagi na demencję starczą

i kłopoty z pamięcią mogłaby upaść lub wyjść sama z domu i stracić orientację w terenie, co zagraża jej życiu lub zdrowiu.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności jako błędne należy ocenić stanowisko Kolegium, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką a niemożnością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, na podstawie zebranych w sprawie dowodów nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia T.D. był na tyle dobry, a wykonywane przy niej przez opiekuna czynności na tyle zwykłe, aby mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi, choć w części, na równoległe podjęcie pracy. Biorąc pod uwagę treść przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych oraz treść orzeczenia

o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności za nieuprawnione należy uznać twierdzenie Kolegium, że zakres sprawowanej nad matką opieki pozwala Skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze. Organ odwoławczy nie wziął pod uwagę również i tej okoliczności, że Strona mieszka

w niewielkiej miejscowości, w której - w odróżnieniu od dużych metropolii - znalezienie pracy dorywczej, na kilka godzin dziennie (jak sugeruje Kolegium) jest trudne.

Mimo, że T. D. nie jest osobą leżącą to i tak Skarżąca sprawuje przy niej czynności opiekuńcze, które dostosowane są do przebiegu i rodzaju jej choroby. Nie można również podzielić stanowiska organu odwoławczego, który argumentował, że skoro Skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką to takie czynności jak zakup żywności, przygotowywanie posiłków oraz wykonywanie innych czynności domowych Strona i tak wykonuje również dla siebie. Może zatem podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze. Kolegium zdaje się nie dostrzegać, że T. D. cierpi na specyficzną chorobę (która wymaga od Skarżącej stałej obserwacji matki i reagowania w sytuacjach niebezpiecznych dla jej zdrowia i życia), musi przyjmować odpowiednie leki, które pozwalają jej na codzienne funkcjonowanie i redukcję objawów choroby.

Za niezrozumiałe należy uznać założenie organu odwoławczego, że dla przyjęcia,

iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu

z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień.

W rozpoznawanej sprawie Skarżąca opiekuje się matką w zasadzie przez większość dnia. W oświadczeniu z 5 lipca 2022 r. Skarżąca podała, że matka może pozostać w domu sama bardzo krótko (jest to zapewne czas potrzebny na zrobienie zakupów, załatwienie spraw urzędowych itp.), wówczas opiekę nad nią przejmuje córka Strony, która ma kilkumiesięczne dziecko i nie mieszka na stałe w S. Zdaniem Sądu już z uwagi na sam charakter schorzenia, na które cierpi T. D., nie można uznać, aby opieka ta mogła być tak radykalnie skrócona, aby Strona mogła wygospodarować dodatkowe godziny na świadczenie pracy zawodowej (choćby w niepełnym wymiarze) bez uszczerbku dla zapewnienia osobie niepełnosprawnej należytej opieki.

Podsumowując Sąd stwierdza, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, iż opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności sprawuje córka niepełnosprawnej w stopniu znacznym T. D., czyli Skarżąca. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka Strony nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane wyżej czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku

i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez Kolegium, zgodnie z którym Strona, która sprawuje opiekę zgodnie

z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę

o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Należy wskazać, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17

ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA

z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18), sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych

w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Warunku "stałej" opieki nie można przy tym rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła

w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 359/22). W ocenie Sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Podsumowując należy stwierdzić, że Skarżąca spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r.,

poz. 1359 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki i która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna

z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby Skarżącą wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r.,

poz. 1800 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 6 akt sądowych).[pic]