Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 367/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 61a
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Jacek Bursa po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. K. Spółki komandytowej w K. na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia 29 grudnia 2023 r. nr WS-VI.7534.2.22.2023.KP w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość skargę oddala


UZASADNIENIE

Starosta [...] postanowieniem z dnia 16 października 2023 r. nr [...] działając na podstawie art. 61 a § 1 K.p.a. po rozpatrzeniu wniosku B. K. Spółka komandytowa z siedzibą w K. odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość Towarzystwa [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. , położone w O. , przejęte na własność Państwa na mocy orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa. Organ wskazał, że w uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, że Minister Przemysłu i Handlu orzeczeniem nr [...] z dnia 12 lutego 1948 wydanym na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 9146 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz § 65 ust. 1 pkt a i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 stycznia 1947 r., w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa przejął na własność Państwa przedsiębiorstwo Towarzystwo [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. . Zgodnie z powołanym orzeczeniem przedsiębiorstwo Towarzystwo [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. uległo przejęciu na własność Państwa za odszkodowaniem w całości, w szczególności z majątkiem nieruchomym. Na podstawie wskazanego orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. w księdze wieczystej numer [...] jako właściciela nieruchomości położonej w O. , składającej się z działek o numerach [...] o powierzchni 0,0760 ha i [...] o powierzchni 2,2877 ha objętych wykazem hipotecznym Lwh [...] ujawniono Skarb Państwa -Starostę [...]. W dalszej kolejności w uzasadnieniu wniosku przywołano art. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, w myśl którego przejęcie przedsiębiorstwa miało nastąpić za odszkodowaniem. Za przedsiębiorstwo przejęte przez Państwo na własność jego właściciel miał otrzymać od Skarbu Państwa odszkodowanie w terminie jednego roku, licząc od dnia doręczenia mu zawiadomienia w przedmiocie prawomocnego ustalenia wysokości przypadającego odszkodowania (art. 7 ust. 1), wysokość należnego odszkodowania miały ustalać specjalne komisje (art. 7 ust. 3 i 4) a zasady ustalania odszkodowania zostały określone w art. 7 ust. 5 ustawy nacjonalizacyjnej. Zgodnie z art. 7 ust. 4 i 6 powołanej ustawy skład komisji, sposób powoływania jej członków, liczbę członków konieczną do ważności uchwał, tryb postępowania komisji oraz odwoływania się od jej orzeczeń oraz szczegółowe zasady obliczania odszkodowania, uwzględniania okoliczności wymienionych w ust. 5 oraz sposób wypłacania odszkodowania i tryb amortyzacji papierów wartościowych określone miały zostać w rozporządzeniu Rady Ministrów. Rozporządzenia takie nigdy nie zostały wydane. W związku z powyższym nigdy nie ustalono ani nie wypłacono odszkodowania za przejęte przedsiębiorstwo, w tym nie ustalono odszkodowania ani nie wypłacono odszkodowania za przejęte nieruchomości. Następnie pełnomocnik zwrócił uwagę na treść art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., zgodnie z którym Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia .odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Ponadto, jak wskazuje się na gruncie tego przepisu ma on zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie tej ustawy, czyli do wszystkich stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania i dotyczy pozbawienia praw w każdej formie o charakterze władczym bez ustalenia odszkodowania rekompensującego skutki tego pozbawienia. W odniesieniu do osoby wnioskodawcy wyjaśniono, że Towarzystwo [...] Spółka Akcyjna uległa przekształceniu w B. K. spółkę komandytową ale przekształcenie spółki nie prowadzi do zmiany podmiotu lecz tylko do zmiany typu - jest to ta sama, ale nie taka sama spółka. Tożsamość podmiotowa spółek oznacza, że spółka przekształcona nie wstępuje w prawa i obowiązki o charakterze cywilnoprawnym przysługujące spółce przekształcanej, lecz z dniem przekształcenia spółce przekształconej przysługują wszelkie prawa i obowiązki spółki przekształcanej. Dotyczyło zarówno praw i obowiązków prywatnoprawnych, jak i publicznoprawnych. W rezultacie treść stosunków prawnych łączących spółkę z innymi podmiotami nie ulega zmianie. Organ wskazał, że w niniejszym przypadku zasadnicze znaczenie ma fakt, że nieruchomość objęta wnioskiem o ustalenie odszkodowania została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na mocy orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa (M.P.1948.44.222 z dnia 1948.04.30). W póz. 528 orzeczenia, jako przedsiębiorstwo przejmowane, wymienione zostało Towarzystwo [...] - W. ul. [...]. Orzeczenie to, jak właściwie wskazał wnioskodawca, jest wymienione jako podstawa przejęcia działek nr [...] i nr [...] położonych w O. na rzecz Skarbu Państwa w księdze wieczystej nr [...] (aktualnie zamkniętej). Jak wskazano w tym orzeczeniu "Przedsiębiorstwa firm wymienionych w załączniku ulegają przejęciu na własność Państwa za odszkodowaniem w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem oraz wszelkimi prawami, wolne od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone". W ocenie Starosty [...] starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, nie jest organem właściwym do ustalenia odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Państwa w trybie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Właściwości do ustalenia odszkodowania za przedsiębiorstwa (w tym przysługujące im nieruchomości) przejęte w trybie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej nie można przypisać również sądom powszechnym. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 grudnia 2017 r. sygn. akt III CZP 86/17 "(...) przepisy art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej nie przesądzają nawet cywilnoprawnej albo administracyjnoprawnej drogi do dochodzenia odszkodowania". Niniejsza uchwała Sądu Najwyższego o treści: "Artykuł 7 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, póz. 17 ze zm.) nie stanowi podstawy prawnej roszczenia o odszkodowanie z tytułu przejęcia przez Państwo na własność przedsiębiorstwa wymienionego w art. 3 tej ustawy. Podsumowując organ stwierdził, że brak jest podstaw do rozpatrzenia wniosku o ustalenie odszkodowania.

Na to postanowienie zażalenie złożyła spółka B. K. Spółka komandytowa z siedzibą w K. zarzucając naruszenie:

1/ art. 21 i 64 Konstytucji, art. 6 i 7 K.p.a. oraz art. 129 ust. 5 pkt. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne, sprzeczne z Konstytucją i zasadami praworządności oraz wyraźną regulacją ustawową uznanie, iż Starosta [...] nie jest organem właściwym w sprawie o odszkodowanie za przejęcie na mocy Orzeczenia nr [...] Ministra Przemyski i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa nieruchomości Towarzystwa [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. położonych w O. , podczas gdy starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadku, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie,

2/ art. 61 a § 1 K.p.a. poprzez błędną odmowę wszczęcia postępowania

z powołaniem się na niewłaściwość Starosty [...], podczas gdy niewłaściwość organu nie stanowi "innej uzasadnionej przyczyny" uzasadniającej odmowę wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61 a § 1 K.p.a.;

3/ art. 61a § 1 K.p.a. poprzez uznanie, iż postępowanie nie może być wszczęte

z innych (niż brak legitymacji) uzasadnionych przyczyn, podczas gdy dopuszczalność odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 z uwagi na inne uzasadnione przyczyny ograniczone jest do przyczyn, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, w niniejszej zaś sprawie przyczyny takie nie zachodzą, a tym bardziej nie są oczywiste,

4/ art. 6a a § 1 K.p.a. poprzez błędną odmowę wszczęcia postępowania, pomimo, że brak jest podstaw do odmowy wszczęcia postępowania.

Wojewoda Małopolski postanowieniem z dnia 29 grudnia 2023 r. nr WS-VI.7534.2.22.2023.KP uchylił zaskarżone postanowienie i orzekł o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości Towarzystwa [...] Spółki Akcyjnej z siedziba w W. oznaczone jako działki nr [...] i nr [...] położone w O. , objęte księgą wieczystą nr [...] przejęte na własność Państwa na mocy orzeczenia nr [...] ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa. W uzasadnieniu organ wskazał, że art. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej stanowił, że za przedsiębiorstwo przejęte przez Państwo na własność (art. 3) otrzyma jego właściciel od Skarbu Państwa odszkodowanie w terminie jednego roku, licząc od dnia doręczenia mu zawiadomienia w przedmiocie prawomocnego ustalenia wysokości przypadającego odszkodowania. Odszkodowanie to będzie w zasadzie wypłacane w papierach wartościowych, zaś w wyjątkowych gospodarczo uzasadnionych przypadkach może być wypłacane również w gotówce lub innych wartościach. Wysokość należnego odszkodowania będą ustalały specjalne komisje. W postępowaniu przed tymi komisjami będą miały prawo uczestniczyć osoby zainteresowane. W razie potrzeby, a w każdym razie na żądanie osób zainteresowanych, komisja powoła odpowiednich biegłych. Skład komisji, sposób powoływania jej członków, liczbę członków konieczną do ważności uchwał, tryb postępowania komisji oraz odwoływania się od jej orzeczeń określi rozporządzenie Rady Ministrów. Przy ustalaniu odszkodowania należy uwzględnić: a/ ogólne obniżenie wartości majątku narodowego, b/ czystą wartość majątku przedsiębiorstwa w dniu przejęcia go przez Państwo, c/ obniżenie wartości przedsiębiorstwa na skutek strat wojennych oraz strat, poniesionych w związku z wojną i okupacją przez przedsiębiorstwo w okresie od dnia l września 1939 r. do chwili przejęcia przedsiębiorstwa przez Państwo, d/ wysokość nakładów, dokonanych po dniu l września 1939 r., e/ szczególne okoliczności wpływające na wartość przedsiębiorstwa (czas trwania koncesji, licencje itp.). Rozporządzenie Rady Ministrów ustali szczegółowe zasady obliczania odszkodowania, uwzględniania okoliczności wymienionych w ust. 5 oraz sposób wypłacania odszkodowania (ust. 2) i tryb amortyzacji papierów wartościowych. Wskazane w art. 7 ust. 6 ww. ustawy rozporządzenie Rady Ministrów nie zostało wydane. W tym miejscu należy zauważyć, że w uchwale z dnia 15 grudnia 2017 r. sygn. akt III CZP 86/17 Sądu Najwyższego - Izba Cywilna orzeczono, że artykuł 7 ust. l ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, póz. 17 ze zm.) nie stanowi podstawy prawnej roszczenia o odszkodowanie z tytułu przejęcia przez Państwo na własność przedsiębiorstwa wymienionego w art. 3 tej ustawy. Natomiast zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1/ w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. l i art. 124-126; 2/ na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3/ gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Szczegółowe zasady ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i jego wypłaty formułują z kolei przepisy art. 130, art. 131, art. 132, art. 133, art. 134 i art. 135 u.g.n. W tym miejscu podkreślić należy, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n nie stanowi normy materialnej w pełnym tego słowa znaczeniu, tj. zdolnej do samodzielnego kreowania spraw administracyjnych (odszkodowawczych). Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. może być podstawą do orzekania o odszkodowaniu, jeżeli ówczesne (już nie obowiązujące w przeciwieństwie do art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej) prawo przewidywało ustalenie odszkodowania za przejętą nieruchomość przez wówczas istniejące organy administracji a do ustalenia odszkodowania nie doszło, jak również roszczenie odszkodowawcze nie uległo przedawnieniu. Zauważyć zaś należy, że dalej obowiązuje przepis art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej, który przewiduje ustalenie odszkodowania za nieruchomości przejęte na podstawie art. 3 ust. 1 ww. ustawy ustala tryb i odmienne zasady ustalania odszkodowania przez specjalne komisje właściwe do rozstrzygania spraw dotyczących przedmiotowych odszkodowań do których powołania nigdy nie doszło. Zarówno przepis art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. jak i art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej nie mogą stanowić podstawy prawnej roszczenia o odszkodowanie z tytułu przejęcia przez Państwo na własność przedsiębiorstwa wymienionego w art. 3 tej ustawy.

Na to postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła B. K. Spółka komandytowa z siedziba w K. zarzucając naruszenie:

1/ art. 21 i 64 Konstytucji, art. 6 i 7 K.p.a. oraz art. 129 ust. 5 pkt. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne, sprzeczne z Konstytucją i zasadami praworządności oraz wyraźną regulacją ustawową uznanie, iż Starosta [...] nie jest organem właściwym w sprawie o odszkodowanie za przejęcie na mocy Orzeczenia nr [...] Ministra Przemyski i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa nieruchomości Towarzystwa [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. położonych w O. , podczas gdy starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadku, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie,

2/ art.129 ust.5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i art. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez błędne uznanie, iż przepis art.129 ust.5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami może być podstawą odszkodowania jedynie wówczas, gdy już nie obowiązujące przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania oraz, że obowiązywanie art. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej stanowi przeszkodę dla jego zastosowania, podczas gdy przepis art. 129 ust.5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie: przyznanie odszkodowania na jego podstawie możliwe jest więc w sytuacji gdy istniała konkretna norma prawa materialnego obowiązująca w dniu odjęcia własności, która przewidywała takie odszkodowanie jak również gdy obecnie tego rodzaju norma funkcjonuje porządku prawnym,

3/ art. 7 ust. 1, 2, 3,4, 5 i 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez błędne uznanie, iż powołany przepis art. 7 nie stanowi podstawy do ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym za nieruchomości przejęte na mocy art. 3 powołanej ustawy, podczas gdy powołany przepis nie przewiduje cywilnoprawnej drogi ustalenia odszkodowania lecz drogę administracyjną przed organem administracyjnym,

4/ art. 61a § 1 K.p.a. poprzez błędną odmowę wszczęcia postępowania z powołaniem się na niewłaściwość Starosty [...], podczas gdy niewłaściwość organu nie stanowi "innej uzasadnionej przyczyny" uzasadniającej odmowę wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 K.p.a.

5/ art. 61a § 1 K.p.a. poprzez uznanie, iż postępowanie nie może być wszczęte z innych (niż brak legitymacji) uzasadnionych przyczyn, podczas gdy dopuszczalność odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. z uwag na inne uzasadnione przyczyny ograniczone jest do przyczyn, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, w niniejszej zaś sprawie przyczyny takie nie zachodzą, a tym bardziej nie są oczywiste,

6/ art. 61a § 1 K.p.a. poprzez błędną odmowę wszczęcia postępowania, pomimo, że brak jest podstaw do odmowy wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego (art. 61 a § 1 K.p.a.) w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz B. K. Spółka komandytowa z siedzibą w K. , za nieruchomość Towarzystwa [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. , przejętą na własność Państwa na mocy orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność. W ocenie organu, który nie negował że skarżąca jest następcą prawnym spółki akcyjnej znacjonalizowanej w 1948 r., brak podstaw prawnych do ustalenia i wypłaty odszkodowania, gdyż rozporządzenie, na podstawie którego miały być określone zasady ustalenia odszkodowań za przejęcie przedsiębiorstwa nie zostało nigdy wydane.

Zgodnie z dyspozycją art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. W orzecznictwie podkreśla się, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku o wszczęcie postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2023 r. III OSK 2550/21). Sąd zastrzega, że nie analizuje ewentualnego podstaw do odmowy wszczęcia postępowania w oparciu o w/w regulację, z uwagi na brak przesłanek podmiotowych (strona skarżąca nie jest następcą prawnym przedsiębiorstwa – spółki akcyjnej znacjonalizowanego w 1948 r. - nie ma zatem podstaw prawnych do wystąpienia przez nią z roszczeniami odszkodowawczymi), ponieważ na wystąpienie takiej okoliczności nie powoływał się organ administracji. W ocenie sądu jednakże, w sprawie wystąpiły oczywiste przeszkody do wszczęcia postępowania administracyjnego, z przyczyn przedmiotowych.

Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm.) za przedsiębiorstwo przejęte przez Państwo na własność (art. 3) otrzyma jego właściciel od Skarbu Państwa odszkodowanie w terminie jednego roku, licząc od dnia doręczenia mu zawiadomienia w przedmiocie prawomocnego ustalenia wysokości przypadającego odszkodowania (ust 1). Odszkodowanie to będzie w zasadzie wypłacane w papierach wartościowych, zaś w wyjątkowych gospodarczo uzasadnionych przypadkach może być wypłacane również w gotówce lub innych wartościach (ust 2). Wysokość należnego odszkodowania będą ustalały specjalne komisje. W postępowaniu przed tymi komisjami będą miały prawo uczestniczyć osoby zainteresowane. W razie potrzeby, a w każdym razie na żądanie osób zainteresowanych, komisja powoła odpowiednich biegłych (ust 3). Skład komisji, sposób powoływania jej członków, liczbę członków konieczną do ważności uchwał, tryb postępowania komisji oraz odwoływania się od jej orzeczeń określi rozporządzenie Rady Ministrów (ust 4). Przy ustalaniu odszkodowania należy uwzględnić: a) ogólne obniżenie wartości majątku narodowego, b) czystą wartość majątku przedsiębiorstwa w dniu przejęcia go przez Państwo, c) obniżenie wartości przedsiębiorstwa na skutek strat wojennych oraz strat, poniesionych w związku z wojną i okupacją przez przedsiębiorstwo w okresie od dnia 1 września 1939 r. do chwili przejęcia przedsiębiorstwa przez Państwo, d) wysokość nakładów, dokonanych po dniu 1 września 1939 r., e) szczególne okoliczności wpływające na wartość przedsiębiorstwa (czas trwania koncesji, licencje itp.) (ust 5). Rozporządzenie Rady Ministrów ustali szczegółowe zasady obliczania odszkodowania, uwzględniania okoliczności wymienionych w ust. 5 oraz sposób wypłacania odszkodowania (ust. 2) i tryb amortyzacji papierów wartościowych (ust 6).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 lutego 2003 r. stwierdził, że w obecnym stanie prawnym, wobec niewykonania przez Radę Ministrów upoważnienia, o którym mowa w art. 7 ust. 4 i 6 tej ustawy, nie ma organu właściwego do rozstrzygania w sprawie odszkodowania. Uprawnienie zawarte w tym przepisie przekazywało Radzie Ministrów nie tylko podstawę do określenia zasad ustalania odszkodowania, ale również powołania organu właściwego w sprawie, jego organizacji, trybu i zasad działania. Ta właśnie kwestia jest najważniejsza w sprawie odszkodowania za przedsiębiorstwo znacjonalizowane na podstawie art. 3 ww. ustawy (tak samo w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2005 r. I OSK 230/05).

W ocenie sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podgląd prawny przedstawiony w wyżej przytoczonych orzeczeniach jest w pełni aktualny. Brak wydania rozporządzenia, do ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, skutkuje tym, że nie zostały określone zasady ustalania tych odszkodowań, ale też nie został wskazany organ, który miałby te odszkodowania ustalać oraz podmioty na rzecz których odszkodowania należało wypłacać.

Nie można też przyjąć, że odszkodowanie za przedsiębiorstwo to sprawa administracyjna z zakresu ustalania i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Przedsiębiorstwo o którym mowa w art. 55 1 K.c. to zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. W skład przedsiębiorstwa wchodzą oczywiści nieruchomości, których przedsiębiorstwo jest właścicielem, ale jest to jedynie jeden ze składników podmiotu określanego jako przedsiębiorstwo, a ustawa o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej nie przewidywała odrębnego odszkodowania za przejęte nieruchomości, które stanowiły jeden z elementów na jaki składało się przedsiębiorstwo. Przepis art. 129 ust 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.) stanowi, że odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5 gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Jak mowa wyżej ustawa o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, nie przewidywała odrębnego odszkodowania za przejęte nieruchomości wchodzące w skład przedsiębiorstwa, w/w przepis nie stanowi podstawy prawnej do wszczęcia postępowania o ustalenie i zapłatę odszkodowania. Brak było zatem podstaw prawnych do wszczęcia takiego postępowania na wniosek strony skarżącej.

Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności, sąd na zasadzie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.