Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 747/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędziowie WSA Anna Rotter, Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi I. B. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 20 marca 2023 r. nr COF.OUR.6375.10090.2020 KA.PK.ZZ 12620423 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 10 października 2022 r. Nr COF.OUR.6375.10090.2020 BY.KK.P 12620423, 2) zasądza od Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 marca 2023 r. nr COF.OUR.6375.10090.2020 KA.PK.ZZ 12620423 Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej: Dyrektor, wierzyciel) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., dalej: k.p.a.) i art. 144 k.p.a. w związku z art. 18, art. 34 § 3 i art. 17 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.) oraz w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1689, dalej: u.o.a.) po rozpatrzeniu zażalenia I. B. utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 10 października 2022 r. nr COF.OUR.6375.10090.2020 BY.KK.P 12620423 o oddaleniu zarzutu nieistnienia obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 27 maja 2022 r. nr 49020E1-54/KR/2022.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wierzyciel w związku z brakiem realizacji należności z tytułu zaległych opłat abonamentowych przez I. B. (dalej: zobowiązana, strona, skarżąca) przekazał do Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. tytuł wykonawczy z dnia 27 maja 2022 r. nr 49020E1-54/KR/2022 obejmujący zobowiązanie z tytułu zaległych opłat abonamentowych za okres od stycznia 2017 r. do czerwca 2021 r. w kwocie 1236,60 zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie 74,85 zł i koszty upomnienia w kwocie 11,60 zł.

Pismem z dnia 14 czerwca 2022 r., nadanym w dniu 20 czerwca 2022 r. strona wniosła zarzut nieistnienia obowiązku wskazując, iż prowadziła w okresie od 2000 r. do 2010 r. działalność gospodarczą pod adresem ul. [...] [...], [...] K. Nieruchomość ta w 2015 r. została sprzedana. Nadto strona od 2010 r. jest emerytką i z tego tytułu przysługuje jej zwolnienie od opłat abonamentowych.

Postanowieniem z dnia 10 października 2022 r. nr COF.OUR.6375.10090.2020 BY.KK.P 12620423 wierzyciel oddalił zarzut nieistnienia obowiązku.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał, że obowiązki związane z rejestracją odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych (dalej: odbiorniki) oraz uiszczaniem opłat za ich używanie mają swoje źródło w przepisach ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (dalej: u.o.a.).

Wskazana ustawa jest aktualnym aktem prawnym regulującym kwestie związane z opłatami za korzystanie i używanie odbiorników i jako obowiązująca wskazywana jest w prowadzonych postępowaniach mających na celu wyegzekwowanie należności z tytułu abonamentu. Nie oznacza to jednakże, iż postępowania nie mogą być wszczęte wobec osób zobowiązanych, które dokonały rejestracji używanych odbiorników przed dniem wejścia w życie tej ustawy.

Ustawa poprzedzająca ww. ustawę to ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, która weszła w życie z dniem 1 marca 1993 r. (t.j. Dz. U. z 2022 r, poz. 1722).

U.o.a. nakłada na posiadaczy odbiorników jednoznaczny obowiązek rejestrowania używanych odbiorników oraz uiszczania opłat abonamentowych począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiorników. Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym dopełniono w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych z uzyskaniem zwolnienia od opłat abonamentowych bądź uzyskano z mocy prawa zwolnienie od opłat przysługujące z tytułu ukończenia 75 lat życia (na podstawie ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych - Dz. U. z 2015 r, poz. 1324).

W nawiązaniu do wniesionego zarzutu wierzyciel stwierdził, iż w bazie danych o abonentach odnotowano rejestrację odbiorników zgłoszoną pod adresem: ul. [...] [...], [...] K. na dane osobowe zobowiązanej. Po zgłoszeniu rejestracji wydana została książeczka radiofoniczna nr [...] stanowiąca dowód zarejestrowania tych odbiorników i służyła do dokonywania opłat abonamentowych (co potwierdza wydruk z bazy danych o abonentach Poczty Polskiej S.A. wraz z informacją, że opłaty abonamentowe wnoszone były do dnia 23 kwietnia 2008 r.).

Wspomniana baza danych o abonentach Poczty Polskiej S.A jest zorganizowanym zbiorem usystematyzowanych informacji (danych) przechowywanych w systemie komputerowym w formie elektronicznej i stanowi zbiór zawierający dane abonentów i zarejestrowanych odbiorników. Funkcjonuje na podstawie danych uzyskanych od samych abonentów (w wyniku zgłoszenia rejestracji odbiorników), którzy powinni być z założenia zainteresowani podaniem prawidłowych danych przy rejestracji, a następnie aktualizacją tych danych w miarę następowania zmian w tych danych. Abonent, który zgłosił rejestrację odbiorników w placówce pocztowej zostaje zapisany w tej bazie, która jest unowocześniana.

Z uwagi na fakt, iż w momencie wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187 z 2007 r. poz. 1342) strona posiadała status abonenta zobowiązanego do uiszczania opłat abonamentowych, został jej - jako użytkownikowi odbiorników - nadany indywidualny numer identyfikacyjny [...]. Do akt załączono duplikat "Zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" z dnia 27 sierpnia 2008 r.

Wierzyciel zaznaczył, że strona nie zaprzecza rejestracji odbiorników, a jedynie wskazuje, że rejestracja dokonała była na Firmę Handlową I. jako wyposażenie kafejki internetowej. W tym kontekście wierzyciel podkreślił, że rejestracja odbiorników została zgłoszona jako rejestracja odbiorników użytkowanych w gospodarstwie domowym.

Zgodnie z art. 2 ust. 5 pkt 1 u.o.a. osoby fizyczne w tym samym gospodarstwie domowym lub samochodzie stanowiącym ich własność, niezależnie od liczby posiadanych odbiorników wnoszą tylko jedną opłatę abonamentową. Natomiast wszystkie jednostki centralne, przedsiębiorstwa, instytucje, podmioty prowadzące działalność gospodarczą zobowiązane są do wnoszenia opłaty abonamentowej za każdy posiadany odbiornik telewizyjny i radiofoniczny, w tym również za odbiorniki w samochodach służbowych.

Gospodarstwem domowym, w rozumieniu przepisów u.o.a. jest zespół osób mieszkających i utrzymujących się wspólnie albo osoba utrzymująca się samodzielnie. W skład tego samego gospodarstwa domowego oprócz lokali mieszkalnych może wchodzić domek letniskowy, altana w ogrodzie działkowym, przyczepa campingowa, łódź, samochód. Natomiast w skład gospodarstwa nie wchodzą miejsca pracy zawodowej (zakłady lub pracownie produkcyjne i usługowe, sklepy, bary, restauracje itp.). Jeżeli pomieszczenie do prowadzenia działalności gospodarczej jest wyraźnie wydzielone z lokalu mieszkalnego, to znaczy ma oddzielne wejście lub znajduje się w innym miejscu - odbiorniki używane w tym lokalach podlegają odrębnej rejestracji.

Jeżeli w lokalu mieszkalnym znajduje się pomieszczenie do prowadzenia działalności gospodarczej, które nie jest wyraźnie wydzielone i nie posiada oddzielnego wejścia - wówczas odbiorniki w tym pomieszczeniu nie podlegają odrębnej rejestracji.

Nadto wierzyciel podał, że Poczta Polska S.A. jako operator wyznaczony, na mocy art. 7 ust. 1 pkt. 1a u.o.a. uprawniona jest do otrzymywania danych z rejestru PESEL na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 510 z późn. zm.). W ten sposób ustalono, że strona jest zameldowana pod adresem: ul. [...] [...], [...] K. od listopada 1990 r.

Dalej wierzyciel wskazał, że zarejestrowanie odbiorników bez późniejszego ich wyrejestrowania lub dopełnienia formalności dotyczących zwolnienia od opłat abonamentowych stanowi wystarczającą przesłankę do istnienia obowiązku dokonywania opłat abonamentowych. W tym miejscu zaznaczono, że wierzyciel nie posiada dokumentu potwierdzającego, iż strona dopełniła formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiorników. Zobowiązana takiego dokumentu na etapie prowadzonego postępowania nie przedstawiła, a zatem wszczęcie postępowania egzekucyjnego było uzasadnione.

Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 187 poz. 1342) w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych użytkownik zarejestrowanych odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych powiadamiał placówkę pocztową o zmianie nazwiska, miejsca zamieszkania, miejsca używania odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, zgubieniu lub zniszczeniu książeczki oraz o zaprzestaniu używania odbiorników, niezwłocznie po powstaniu zmiany lub zaistnieniu zdarzenia składając "Formularz zgłoszenia zmiany danych".

Z kolei § 11 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 1676) w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych stanowi, że użytkownik odbiorników niezwłocznie powiadamia operatora wyznaczonego o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników, o którym mowa w § 9, oraz o zaprzestaniu używania odbiorników, przez zgłoszenie tego faktu w placówce pocztowej lub z wykorzystaniem strony internetowej operatora wyznaczonego (www.poczta-polska.pl) do wypełnienia zgłoszenia rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych albo zmiany danych.

W nawiązaniu do informacji, iż od 2010 r. strona jest emerytką i z tego tytułu przysługuje jej zwolnienie od opłat abonamentowych wierzyciel podał, że w gospodarstwie domowym zobowiązana może skorzystać ze zwolnienia od opłat pod warunkiem dopełnienia właściwych formalności w placówce pocztowej, tj. przedstawienia dokumentów uprawniających do zwolnienia od opłat abonamentowych.

Odnosząc się do treści zarzutu w zakresie posiadanych uprawnień do zwolnienia od opłat abonamentowych z tytułu ukończenia 60 roku życia oraz uzyskania prawa do emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznie kwoty 50% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego zauważono, iż u.o.a. przewiduje, iż między innymi abonenci co do których orzeczono o: zaliczeniu do I grupy inwalidów lub całkowitej niezdolności do pracy lub znacznym stopniu niepełnosprawności, a także osoby które: otrzymują rentę socjalną, ukończyły 60 lat oraz mają prawo do emerytury, mogą uzyskać zwolnienie od opłat abonamentowych. Warunkiem skorzystania z omawianego zwolnienia jest zgłoszenie go w placówce pocztowej, na podstawie (określonego w stosownym rozporządzeniu) dokumentu uprawniającego do zwolnienia. Ze względu na załączenie do pisma jako załącznika odcinka renty wyjaśniono, że osoby pobierające rentę (z wyjątkiem renty socjalnej) nie spełniają warunków do uzyskania zwolnienia z opłat abonamentowych. Wskazano także, iż zgodnie z art. 4 ust. 3 u.o.a. zwolnienia określone w ust. 1 pkt 1 i 3-8 przysługują od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień.

Stanowisko powyższe, co do tego, że organ nie działa w takim zakresie z urzędu potwierdził NSA w przywołanym przez wierzyciela wyroku z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 1297/15.

Mając zatem na uwadze, że na dzień wydania niniejszego postanowienia Poczta Polska S.A. nie dysponuje dokumentem stanowiącym o dopełnieniu przez stronę w placówce pocztowej formalności związanych z uzyskaniem zwolnienia od opłat abonamentowych wskazano, że jest ona nadal zobowiązana do wnoszenia tych opłat.

Wobec powyższego zarzut nieistnienia obowiązku oddalono.

Nadmieniono także, iż nie zaistniały, określone w art. 34a u.p.e.a., przesłanki wystąpienia do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania w całości. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 10 czerwca 2022 r. zawiesił natomiast postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie wniesionych zarzutów.

W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o "odstąpienie w całości od wydanego tytułu wykonawczego o numerze 49020E1-54/KR/2022 z dnia 27 maja 2022 r.". Zdaniem strony postanowienie z dnia 10 października 2022 r. nie jest zgodne ze stanem prawnym, a obowiązek płatności nie istnieje. Książeczka radiofoniczna była zarejestrowana na Firmą Handlową I., która została zamknięta w 2010 r., a sprzęt uległ likwidacji, o czym strona pisemnie powiadomiła Urząd Pocztowy w K. Zobowiązana od 2015 r. nie mieszka pod adresem ul. [...] [...] w K. i nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Nadto jest zwolniona od wnoszenia opłat abonamentowych z uwagi na pobieranie emerytury, która nie przekracza kwoty 2.831,27 zł.

Powyższe zażalenie nie zostało uwzględnione.

Utrzymując w mocy własne postanowienie z dnia 10 października 2022 r. wierzyciel podtrzymał dotychczasową argumentację. W szczególności wskazał, że zgłoszona rejestracja i wnoszone opłaty wskazują na używanie odbiorników pod adresem: ul. [...] [...], [...] K. Z rejestracji nie wynika, że dotyczyła ona firmy, tym bardziej, że sama strona wskazała, iż w kafejce znajdował się monitor do gier komputerowych. Powyższe nie ma zatem związku ze zgłoszoną rejestracją dotyczącą gospodarstwa domowego i brakiem skutecznego wyrejestrowania odbiorników, które doprowadziłoby do ustania obowiązku wnoszenia opłat.

Wierzyciel podtrzymał stanowisko co do obowiązków, jakich należało dopełnić w związku z wyrejestrowaniem odbiorników w 2010 r. Konieczne było niezwłoczne powiadomienie placówki pocztowej o zaprzestaniu używania odbiorników poprzez złożenie "Formularza zgłoszenia zmiany danych". Gdyby strona go złożyła, zostałoby to odnotowany na indywidualnym numerze identyfikacyjnym ([...]), a dokument zarchiwizowany. Argumentacja strony o pisemnym powiadomieniu Urzędu Pocztowego w K. nie znajduje pokrycia w dopełnieniu formalności w K. Ponadto wierzyciel nie odnotował, aby w 2010 r. przekazana została korespondencja z urzędu pocztowego w K., na którą (w sytuacji wpływu pisma od abonenta) wierzyciel zobowiązany byłby udzielić odpowiedzi ze wskazaniem przepisów obligujących abonenta do zgłoszenia zmiany w placówce pocztowej. Nadmieniono przy tym, że na formularzach, jakie otrzymywał abonent zawarte było pouczenie m.in. o warunkach wyrejestrowania odbiorników. Jednocześnie wierzyciel zaznaczył, że na gruncie prawa administracyjnego zastosowanie znajduje zasada, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, a więc to abonent winien wykazać fakt wyrejestrowania odbiorników. Wnikliwa analiza zasobów archiwalnych i systemowych nie wykazała, aby posiadano dokument wyrejestrowania odbiorników w 2010 r., wobec czego wszczęcie egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 27 maja 2022 r. nr 49020E1-54/KR/2022 było zasadne.

Dalej wierzyciel ponownie wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami osoby pobierające rentę, rentę rodzinną (z wyjątkiem renty socjalnej) nie spełniają warunków do uzyskania zwolnienia z opłat abonamentowych). Zwolnienia od opłat w gospodarstwie domowym nie obejmują używania odbiorników w miejscu pracy. Nadto, zgodnie z art. 4 ust. 3 u.o.a., warunkiem zwolnienia jest złożenie w placówce pocztowej stosownego oświadczenia, którego strona nie złożyła.

Dyrektor zaznaczył także, iż jeżeli adres, pod którym strona prowadzi gospodarstwo domowe jest inny niż adres, który strona podaje w prowadzonej korespondencji, to jeśli strona posiada odbiorniki pod nowym adresem, zobowiązana jest do aktualizacji danych adresowych oraz wnoszenia opłat abonamentowych, względnie wyrejestrowania odbiorników, o ile nie posiada ich pod nowym adresem.

Wierzyciel postanowieniem z dnia 14 marca 2023 r. sprostował pomyłki pisarskie zawarte w postanowieniu z dnia 10 października 2022 r. nr COF.OUR.6375.10090.2020 BY.KK.P 12620423. Dodatkowo podano, że akapit zawarty na str. 6 wskazanego postanowienia dotyczący zawieszenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia 10 czerwca 2022 r. został zamieszony pomyłkowo i nie dotyczy niniejszej sprawy.

W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca podtrzymała argumentację podniesioną w

w zarzutach z dnia 14 czerwca 2022 r. i wniosła o zwrot wyegzekwowanych środków od 2008 r.

Strona wskazała na posiadanie uprawnień do uzyskania zwolnienia od opłat abonamentowych związanych z ukończeniem 60 lat i prawem do emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznie kwoty 50% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym, ogłaszanego przez prezesa GUS.

Poza tym skarżąca podniosła, że do czerwca 2008 r. posiadała (niepodłączony do anteny) odbiornik telewizyjny używany w kafejce internetowej, którą prowadziła w ramach działalności gospodarczej. Działalność gospodarczą prowadziła w zamieszkiwanym przez nią budynku, który został sprzedany w 2015 r. Wraz z tą sprzedażą została zlikwidowana "działalność zarówno prywatna jak i gospodarcza".

Skarżąca podała, że "pismo o wyrejestrowanie odbiornika mogło być wysłane do PPUP Poczta Polska, [...] W. ul. [...] [...]", bo takie pismo znalazła. Oświadczyła również, iż w 2017 r. jej sprawami zajmował się syndyk i "osobiście widziała jak syndyk sprawdzał kopertę do P.P., w której był zwrot znalezionej książeczki abonamentowej".

Do skargi załączono kserokopie: pisma z dnia 13 maja 2021 r. znak: [...] [...], postanowienie z dnia 14 marca 2023 r. nr [...], postanowienie z dnia 20 marca 2023 r. nr COF.OUR.6375.10090.2020 KA.PK.ZZ 12620423, pismo Komornika Sądowego przy SR w O. z dnia 29 lipca 2022 r., sygn. akt. [...] oraz postanowienie Komornika Sądowego przy SR w O. z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt [...], postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia 20 września 2019 r. nr [...], zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O o uchyleniu zajęcia z dnia 20 września 2019 r., nr [...] - dotyczące cz. nr [...] z dnia 20 stycznia 2016 r., potwierdzenie nadania przesyłki poleconej, zawiadomienia PPUP "Poczta Polska" oraz dwóch przekazów pocztowych.

W odpowiedzi na skargę wierzyciel podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. W nawiązaniu do kwestii dotyczącej postępowania upadłościowego, które toczyło się w przeszłości wobec strony jako dłużniczki nieprowadzącej działalności gospodarczej, wskazano, że postanowieniem z dnia 24 listopada 2017 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy K. - [...] postanowił umorzyć przedmiotowe postępowanie upadłościowe. Powyższe powoduje, że Poczta Polska S.A. miała podstawę do wystawienia w dniu 27 maja 2022 r. tytułu wykonawczego nr 49020E1-54/KR/2022 i przekazania go do organu egzekucyjnego. Natomiast przekazane przez skarżącą w załączeniu do wniesionej skargi postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia 20 września 2019 r. oraz zawiadomienie o uchyleniu zajęcia z dnia 20 września 2019 r. dotyczą postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej wcześniej, w oparci o tytuł wykonawczy z dnia 5 października 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skargę należało uwzględnić.

Kontroli Sądu - na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z dnia 20 marca 2023 r., którym Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 10 października 2022 r. o oddaleniu zarzutu nieistnienia obowiązku skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 27 maja 2022 r. nr 49020E1-54/KR/2022, obejmującego zobowiązanie z tytułu zaległych opłat abonamentowych za okres od stycznia 2017 r. do czerwca 2021 r., odsetki za zwłokę oraz koszty upomnienia.

Kontrolę tą rozpocząć należy od stwierdzenia, że zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej stanowią podstawowy środek służący ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. wnosi się je do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują z kolei przepisy art. 34 u.p.e.a.

Co warte podkreślenia, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie jest ograniczony zarzutami podniesionymi w skardze, lecz zawsze pozostaje związany granicami sprawy rozpoznawanej przez organ. W przypadku zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny wyznaczają wskazane przez stronę zobowiązaną zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Sąd nie może objąć kontrolą innej sprawy niż ta, która była przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2615/10, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poprzez wniesienie zarzutu zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego, w stosunku do którego obowiązuje generalne domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (por.: P. M. Przybysz, Komentarz do art. 33 u.p.e.a., [w:] P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, WKP 2021).

Jak stanowi art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być m.in. nieistnienie obowiązku (pkt 1).

Odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku wskazać należy na wstępie, że w niniejszej sprawie skarżąca nie kwestionuje, że zarejestrowała odbiorniki rtv. W bazie danych o abonentach odnotowano rejestrację odbiorników zgłoszoną pod adresem: ul. [...] [...], [...] K. na dane osobowe skarżącej. Przy czym w nawiązaniu do argumentacji skarżącej, że rejestracji dokonano na Firmę Handlową I. (rejestrując wyposażenie kafejki internetowej), zauważyć trzeba, że rejestracja odbiorników została zgłoszona jako rejestracja odbiorników użytkowanych w gospodarstwie domowym.

Po zgłoszeniu rejestracji wydana została książeczka radiofoniczna nr [...] stanowiąca dowód zarejestrowania tych odbiorników i służyła do dokonywania opłat abonamentowych (co potwierdza wydruk z bazy danych o abonentach Poczty Polskiej S.A. wraz z informacją, że opłaty abonamentowe wnoszone były do dnia 23 kwietnia 2008 r.).

Zgodnie z art. 1 i art. 2 ust. 1 i ust. 2 u.o.a. w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 z późn. zm.), za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Opłaty te stanowią dochód publiczny. Domniemywa się przy tym, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. W świetle ww. uregulowań prawnych, zdolność do natychmiastowego odbioru programu przez odbiornik jest równoznaczna ze stwierdzeniem, że odbiornik jest używany, a to z kolei prowadzi do wniosku, że posiadacz jest obowiązany do wniesienia opłaty abonamentowej za jego używanie.

Obowiązki związane z rejestracją odbiorników i uiszczaniem opłat za ich używanie mają swoje źródło w przepisach aktualnie obowiązującej u.o.a., a także obowiązującej wcześniej ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 805), która weszła w życie z dniem 1 marca 1993 r.

Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej rozpoczyna się od następnego miesiąca po dokonaniu rejestracji odbiorników i trwa do dnia poprzedzającego dzień ich wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym zgłoszono w placówce operatora wyznaczonego uprawnienia do zwolnienia od opłat abonamentowych bądź uzyskano zwolnienie z mocy prawa przysługujące z tytułu ukończenia 75 roku życia na podstawie ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1324).

Według Trybunału Konstytucyjnego abonament RTV to "przymusowe, bezzwrotne świadczenie publicznoprawne, służące realizacji konstytucyjnych zadań państwa" (por. wyrok TK z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt K 2/03, OTK-A 2004/8/83 oraz wyrok z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, OTK-A 2010/3/22). Analiza przepisów ustawy o opłatach abonamentowych (art. 2 ust. 1 i 3, art. 3 ust. 1 i 4) wskazuje, że pobór abonamentu RTV odbywa się na zasadzie tzw. samoobliczenia - obowiązek uiszczania, wysokość oraz termin zapłaty opłaty abonamentowej wynika wprost z przepisów tej ustawy. Tryb decyzyjny ustawodawca zastrzegł jedynie w przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (art. 7 ust. 6-7 wskazanej ostatnio ustawy). Trybunał Konstytucyjny uznał również, że ustalanie wysokości należnego abonamentu, czy to w drodze samoobliczenia (gdy abonent sam ustala kwotę, którą winien uiścić na rachunek Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. zajeden albo kilka miesięcy), czy też w trybie pozaprocesowym przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa, a zatem tryb decyzyjny nie jest konieczny. Z ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Stwierdzenie zatem, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek bez wydawania decyzji administracyjnej, czego domaga się strona skarżąca.

W świetle powołanych powyżej przepisów u.o.a. obowiązek ponoszenia opłat za używanie odbiorników ciąży na osobie od momentu ich zarejestrowania.

Zatem jeśli - tak jak w niniejszej sprawie - bezsporne jest, że skarżąca dokonała rejestracji odbiorników, to podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku uiszczania opłat powinna ona wykazać wyrejestrowanie tegoż odbiornika (por. m.in. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/GI 650/14, z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt I SA/GI 518/14; z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/GI 376/13 oraz WSA w Poznaniu z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 57/14, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.qov.pl). czego nie dopełniła.

Powyższe stanowisko znajduje oparcie w regulacjach zobowiązujących abonenta do powiadomienia urzędu pocztowego m.in. o zaprzestaniu używania odbiornika zawarte w (obowiązujących kolejno): § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338); § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2005 r., poz. 1190); § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. poz. 1342); oraz §11-12 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676). Na ciążący na użytkowniku odbiorników obowiązek niezwłocznego powiadomienia (przez złożenie w placówce "Formularza zgłoszenia danych") m.in. o zaprzestaniu używania odbiorników zwrócił uwagę także Trybunał Konstytucyjny, w powołanym powyżej wyroku z dnia 16 marca 2010 r.

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 29 października 2021 r., sygn. akt I GSK 637/21 konstrukcja powołanych wyżej uregulowań prawnych nakładających na abonenta obowiązek powiadamiania o zaprzestaniu używania odbiornika przesądza o obowiązku wykazania dokonania tego powiadamiania przez zobowiązanego, a obowiązek ten nie może być przerzucany na wierzyciela. Wyrejestrowanie odbiornika jest okolicznością kluczową dla bytu prawnego zaległych opłat abonamentowych i to w interesie zobowiązanego jest zabezpieczenie i przedstawienie dowodu na podnoszone w tym zakresie twierdzenia. Na wierzycielu nie ciąży prawny obowiązek przypominania zobowiązanemu o braku bieżących wpływów z opłat abonamentowych, wobec czego nawet długotrwały brak reakcji wierzyciela na zaleganie z opłatami abonamentowymi nie zwalnia abonenta z ich uiszczania (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I GSK 1518/19). Wierzyciel nie jest także zobowiązany do badania i wykazania, że w okresie, za który domaga się zaległych opłat abonamentowych strona faktycznie korzystała z odbiorników.

Wskazać także należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż w świetle rozporządzenia z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r., nr 187, poz. 1342) operator nie musi dysponować potwierdzeniem odbioru powiadomienia o nadaniu numeru identyfikacyjnego. § 5 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia stanowi, że dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia. Zgodnie z § 5 ust. 2 tego rozporządzenia operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

Z treści przywołanych przepisów nie wynika, aby powiadomienie dokonywane poprzez przesłanie użytkownikowi zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, stanowiło warunek skuteczności dokonania czynności nadania takiego numeru. Przesłanie zawiadomienia nie kreuje i nie wpływa na skuteczność czynności operatora publicznego, który z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek indywidualny numer identyfikacyjny. Prawodawca nie wprowadza obowiązku, aby dla skuteczności nadania użytkownikowi odbiornika RTV numeru identyfikacyjnego, konieczne było doręczenie zawiadomienia o jego nadaniu. Przesłanie zawiadomienia ma wobec tego charakter wyłącznie informacyjny, wtórny do samego nadania numeru identyfikacyjnego, która to czynność dokonywana jest z urzędu, a organ nie jest zobowiązany do uzyskania potwierdzenia odbioru powiadomienia strony o jego nadaniu. Dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego, nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora dowodem nadania, czy też zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia (podobnie NSA w wyrokach z dnia: 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 913/15; z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 1297/15, z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GSK 3328/15, z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 3012/17, z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1343/16, 5 września 2018 r., sygn. akt I GSK 2271/18).

W związku z powyższym nadanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego skuteczne było w chwili jego nadania, a nie w chwili jego doręczenia skarżącej. Zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego było tylko informacją dla abonenta. Dla tej czynności nie było wymagalne posiadanie przez operatora zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki czy też dowodu wysłania takiego pisma.

W aktach sprawy znajduje się poświadczona kserokopia wygenerowanego zawiadomienia z dnia 27 sierpnia 2008 r. o nadaniu zobowiązanej indywidualnego numeru identyfikacyjnego podpisana przez uprawnionego pracownika operatora.

Odnośnie akcentowanych przez stronę uprawnień do zwolnienia od opłat abonamentowych z tytułu wieku i prawa do emerytury wskazać należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 6 u.o.a. osoby, które ukończyły 60 lat oraz mają ustalone prawo do emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznie kwoty 50% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Jak stanowi art. 4 ust. 3 u.o.a. zwolnienia określone w ust. 1 pkt 1 i 3-8 przysługują od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień. Jak wynika z akt sprawy skarżąca wymogów tych nie dopełniła. Jak zasadnie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, organ nie działa w takim zakresie z urzędu, co potwierdził NSA m.in. w przywołanym przez wierzyciela wyroku z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 1297/15.

Wskazania także wymaga, że skutków zarejestrowania odbiornika i niewyrejestrowania go w opisany powyżej sposób nie niweczą takie okoliczności jak: wykazanie, że abonent nie jest już właścicielem nieruchomości, względnie nie zamieszkuje pod adresem, pod którym zarejestrował odbiornik. Obowiązek w zakresie opłat abonamentowych nie wynika bowiem z domniemania odbioru programu poprzez odbiornik zlokalizowany pod określonym adresem (por. m.in.

wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 października 2022 r., sygn. akt I SA/GI 636/22). Jedynie na marginesie odnotować w tym miejscu warto, że jak ustalił wierzyciel w bazie PESEL strona jest zameldowana pod adresem: ul. [...] [...], [...] K. od listopada 1990 r. Takim też adresem posługuje się w korespondencji w toku niniejszego postępowania sądowego, co jednak nie wyklucza zamieszkiwania skarżącej w innej lokalizacji.

Jak więc wykazano powyżej, na stronie ciążył obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych wynikający z tytułu zarejestrowania odbiorników i niedopełnienia wymogów formalnych związanych z ich wyrejestrowaniem oraz zgłoszeniem ewentualnych uprawnień do zwolnienia z uiszczania tychże należności.

Wskazać jednak należy, iż wierzyciel nie uwzględnił, iż jak wynika z załączonego do skargi postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia 20 września 2019 r. Sąd Rejonowy dla K. [...] w K. [...] Wydział Gospodarczy do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt [...] ogłosił upadłość dłużniczki I. B. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2017 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy K. - [...] postanowił umorzyć przedmiotowe postępowanie upadłościowe.

Jak wskazano w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/GI 1042/23, dotyczącym również opłat abonamentowych, ten rodzaj upadłości został uregulowany w art. 491 1 i nast. ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm., dalej: P.u.). Celem postępowania upadłościowego jest tzw. oddłużenie dłużnika, czyli pozbycie się przez niego ciążących na nim zobowiązań finansowych. Oddłużenie może nastąpić poprzez: a) zaspokojenie wierzycieli (tzn. spłatę zobowiązań finansowych) lub b) umorzenie całości bądź części posiadanych przez dłużnika długów.

Jak podnosi się w literaturze przedmiotu, umorzenie szeroko pojętych zobowiązań dłużnika (zarówno prywatno-, jak i publicznoprawnych) stanowi naczelny cel postępowania dotyczącego upadłości konsumenckiej. Funkcja windykacyjna, a więc zaspokojenie roszczeń wierzycieli, jest drugorzędnym celem, który podlega realizacji jedynie w miarę możliwości (tak: Witosz Aleksander Jerzy (red.). Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, opubl. : WKP 2021, kom. do art. 491 21 P.u.).

Art. 491 21 ust. 1 P. u. stanowi, że po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli. Art. 491 ust. 2 zawiera wyłączenia, które nie mają znaczenia w niniejszej sprawie.

W realiach tej sprawy zarzut nieistnienia obowiązku wniesiono w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 27 maja 2022 r. obejmującego zobowiązanie z tytułu zaległych opłat abonamentowych za okres od stycznia 2017 r. do czerwca 2021 r., odsetki za zwłokę oraz koszty upomnienia. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości wydano we wrześniu 2017 r., a postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego w dniu 24 listopada 2017 r. Orzeczenia te wydano po upływie terminu płatności opłat abonamentowych za wcześniejsze miesiące 2017 r. Okoliczność ta niewątpliwie winna być uwzględniona przy badaniu kwestii nieistnienia egzekwowanego obowiązku (w części), co wymaga uzupełnienia przy ponownym rozpatrywaniu tego zarzutu.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 u.p.e.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 10 października 2022 r. nr COF.OUR.6375.10090.2020 BY.KK.P 12620423.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi.