Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2429/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 i  ust. 1a pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 130 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
article: art. 91
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: § 11 ust. 6
journal: Dz.U. 2010 nr 39 poz 215
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi  z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski  w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 255/14 w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L., objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 24 czerwca 2014 r., po rozpoznaniu skargi Ł. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (w skrócie: ARiMR) z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. z dnia [...] stycznia 2014 r. w części dotyczącej płatności cukrowej oraz orzekł o zwrocie kosztów postępowania.

I

Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. Ł. K. (dalej: skarżący) złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Z. wniosek o przyznanie jednolitej płatności obszarowej (JPO), uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grup upraw podstawowych (UPO), uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (PZ) oraz płatności cukrowej.

Do wniosku skarżący załączył umowę darowizny z dnia [...] listopada 2012 r., potwierdzającą nabycie na własność gospodarstwa rolnego od rodziców Z.

i M. K. oraz udziałów we współwłasności gruntów od swojego rodzeństwa, a także przedłożył oświadczenie z dnia [...] kwietnia 2013 r. dotyczące nabycia – na podstawie umowy własności – wszystkich gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego oraz oświadczenie, że mógłby dziedziczyć z mocy ustawy gospodarstwo rolne przekazane mu przez Z. K., który zawarł z producentem cukru umowę i przekazał gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał Ł. K. płatności na rok 2013, w tym: jednolitą płatność obszarową, uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grup upraw podstawowych i uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych oraz odmówił przyznania płatności cukrowej.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji stwierdził, że nie został spełniony warunek przyznania płatności cukrowej polegający na dołączeniu do wniosku kopii decyzji o przyznaniu renty strukturalnej lub renty rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników lub emerytury rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników albo dokumentu potwierdzającego wypłatę tego świadczenia.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (w skrócie: Dyrektor ARiMR) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ szczegółowo omówił zasady przyznawania płatności

i odnosząc się do płatności cukrowej stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki do jej przyznania określone w art. 24 ust. 1 i 1a pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r.

o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.; dalej: ustawa o płatnościach bezpośrednich), ponieważ Ł. K. nie zawarł umowy kontraktacji buraków cukrowych, o której mowa w tym przepisie. Organ podkreślił, że umowę kontraktacji buraków cukrowych zawarł w 2006 r. Z. K..

Dyrektor ARiMR podniósł, że skarżący nie złożył wymaganej kopii decyzji

o przyznaniu Z. K. renty strukturalnej lub renty rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników lub emerytury rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników, bądź też dokumentów potwierdzających wypłatę innego świadczenia z KRUS. Przedłożona przez skarżącego decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] lipca 2013 r. o przyznaniu Z. K. świadczenia przedemerytalnego nie mogła zostać uwzględniona, ponieważ przyznane świadczenie nie było świadczeniem z ubezpieczenia społecznego rolników.

Ł. K. zaskarżył powyższą decyzję w całości i wniósł o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że w świetle odpowiedzi Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na interpelację nr 21408 w sprawie interpretacji przepisów regulujących przyznawanie historycznych dopłat cukrowych, przejście przekazującego gospodarstwo na świadczenie przedemerytalne z ZUS nie ogranicza przejmującemu gospodarstwo możliwości uzyskania płatności cukrowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnił skargę w części dotyczącej odmowy przyznania płatności cukrowej.

Sąd pierwszej instancji przypomniał, że podstawą prawną odmowy przyznania skarżącemu płatności cukrowej był art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich w związku z § 11 ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 39, poz. 215 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie MRiRW).

WSA wskazał, że z przywołanych przepisów wynika, że płatność cukrowa przysługuje również w przypadku, gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z przekazującym gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli rolnik wnioskujący o płatność cukrową lub małżonek tego rolnika mógłby dziedziczyć

z ustawy przekazane gospodarstwo rolne, pod warunkiem, że do wniosku o przyznanie płatności cukrowej dołączona zostanie kopia decyzji o przyznaniu renty strukturalnej lub renty rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników lub emerytury rolniczej

z ubezpieczenia społecznego rolników (...), albo dokument potwierdzający wypłatę świadczenia.

Następnie Sąd pierwszej instancji przywołał treść art. 130 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej

i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (...) (Dz. U. UE L z dnia 31 stycznia 2009 r. nr 30, str. 16; dalej: rozporządzenie nr 73/2009), z którego wynika, że

w przypadku faktycznego lub przewidywanego dziedziczenia, oddzielna płatność

z tytułu cukru, o której mowa w art. 126, przyznawana jest rolnikowi, który odziedziczył gospodarstwo, pod warunkiem, że rolnik ten kwalifikuje się do otrzymania pomocy

w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej.

Zdaniem WSA, treść art. 130 ust. 3 rozporządzenia nr 73/2009 – który może być w sprawie stosowany bezpośrednio – prowadzi do wniosku, że w przypadku dziedziczenia płatność z tytułu cukru przyznawana jest rolnikom produkującym buraki cukrowe, kwalifikującym się do wsparcia w ramach systemu jednolitych płatności obszarowych. Cytowane rozporządzenie nie ustanawia dodatkowych kryteriów związanych z przekazaniem gospodarstwa. Tymczasem, w ocenie Sądu, ustawodawca polski w przepisach art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich oraz w § 11 ust. 6 rozporządzenia MRiRW określił dodatkowe kryteria, które musi spełnić wnioskodawca w celu uzyskania płatności cukrowej.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w bezspornym stanie faktycznym sprawy, nastąpiło nabycie przez skarżącego własności gospodarstwa rolnego w drodze umowy darowizny z dnia [...] listopada 2012 r. Zdaniem WSA, przeniesienie własności gospodarstwa rolnego za życia spadkodawcy na rzecz spadkobiercy ustawowego należy uznać za dziedziczenie przewidywane (wcześniejsze) w rozumieniu art. 130 ust. 3 rozporządzenia nr 73/2009. Skarżący należy do kręgu spadkobierców ustawowych przekazującego gospodarstwo rolne, co nie jest w sprawie kwestionowane. Spełnił również warunki określone w art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich

i została przyznana mu jednolita płatność obszarowa, uzupełniająca płatność do powierzchni grupy upraw podstawowych oraz uzupełniająca płatność do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych.

W ocenie Sądu, w świetle art. 130 ust. 3 rozporządzenia nr 73/2009 skarżący spełnił warunki do przyznania płatności z tytułu cukru. Natomiast wprowadzenie dodatkowych ograniczeń – uznanie dopuszczalności przekazania gospodarstwa za rentę strukturalną, emeryturę lub rentę rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników nie znajduje uzasadnienia w świetle powołanego przepisu. To z kolei oznacza, że przepisy krajowe, nie mogą być wobec wnioskodawcy stosowane, zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa wspólnotowego.

W tej sytuacji, WSA uznał, że stwierdzone uchybienia powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, jako dotkniętej tą samą wadą.

II

Skargę kasacyjną wniósł Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich stanowi dodatkowe ograniczenie w zakresie przyznawania przedmiotowej płatności cukrowej, podczas gdy regulacja ta stanowi jedynie doprecyzowanie wymogów określonych w art. 130 ust. 3 rozporządzenia nr 73/2009, nie czyniąc tego wbrew unijnym regulacjom.

Podnosząc te zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Ł. K. nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

Kontroli instancyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego poddany został wyrok, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. uchylił decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] lutego 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 w części dotyczącej płatności cukrowej.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, ustawodawca polski w przepisach art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich oraz § 11 ust. 6 rozporządzenia MRiRW określił dodatkowe kryteria, które musi spełnić wnioskodawca w celu uzyskania płatności cukrowej, co nie znajduje uzasadnienia w świetle art. 130 ust. 3 rozporządzenia nr 73/2009, który, w ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, może być stosowany bezpośrednio.

Z tym stanowiskiem nie zgodził się organ i w uzasadnieniu wniesionej skargi kasacyjnej, dość skrótowym i lakonicznym, podniósł, że nie kwestionuje prymatu ustawodawstwa unijnego (w przypadku kolizji z prawem krajowym), jednakże

w omawianym przypadku, ustawodawca krajowy – przenosząc regulacje dotyczące dziedziczenia przewidywanego, określone w art. 130 ust. 3 rozporządzenia nr 73/2009 – doprecyzował jedynie wymogi przyznania płatności cukrowej (nie czyniąc tego wbrew unijnym regulacjom). Autor skargi kasacyjnej podniósł ponadto, że sądy administracyjne – we wskazanych przezz niego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrokach –dokonujące analizy przepisów ustawy o płatnościach regulujących m.in. kwestię dziedziczenia faktycznego czy przewidywanego w kontekście art. 130 ust. 3 rozporządzenia nr 73/2009 nie poddały choćby pod wątpliwość zgodności powyższych regulacji z prawem unijnym.

Istota sporu sprowadza się zatem do dwóch kwestii, po pierwsze, czy art. 130 rozporządzenia nr 73/2009 mógł być bezpośrednio stosowany w rozpoznawanej sprawie oraz, czy regulacje prawa krajowego wprowadzają dodatkowe kryteria (ograniczenia) w zakresie przyznawania płatności cukrowej.

Odnosząc się do możliwości bezpośredniego stosowania przepisów rozporządzeń unijnych, należy wskazać, że stosownie do art. 288 akapit 2 Traktatu

o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz.UE.C nr 83 z 30 marca 2010 r.; dalej: TFUE), rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.

Zasada bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego wynikająca expressis verbis z tego przepisu wyprowadzona jest też, w drodze wykładni, z art. 91 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wyprowadza się nie tylko zasadę bezpośredniego stosowania rozporządzeń unijnych, ale też zasadę pierwszeństwa tych rozporządzeń

w wypadku kolizji z ustawami krajowymi. Innymi słowy, w polskim porządku prawnym przyjęto regułę, że w przypadku rozbieżności pomiędzy przepisami prawa krajowego, a prawem wspólnotowym, jeżeli tej rozbieżności nie da się usunąć w drodze wykładni, to zastosowanie ma zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego i to niezależnie od rangi porównywanych norm. W doktrynie podkreśla się, że "jeżeli po stronie prawa EU mamy do czynienia z normą prawa pochodnego, to kolizją z normami prawa krajowego rządzić będzie art. 91 ust. 3 Konstytucji ustanawiający pierwszeństwo wobec prawa stanowionego przez organizację międzynarodową w zakresie, w jakim to wynika

z umowy konstytuującej tę organizację, więc w tym wypadku z traktatów założycielskich" (L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2005, s 460).

Bezpośrednie obowiązywanie prawa wspólnotowego oznacza, że jego normy od dnia wejścia w życie stają się automatycznie częścią porządku prawnego w państwach członkowskich obok norm prawa krajowego, bez potrzeby ich inkorporacji (sprawa C-26/62 NV Algemene Transport - en Expeditie Onderneming van Gend & Loos przeciwko Nederlandse administratie der belastingen, ECR 1963, s. 1). W przypadku rozporządzeń unijnych zasadą jest, iż rozporządzenie nie wymaga wewnątrzpaństwowego aktu transformacji, ani ogłoszenia zgodnego z przepisami prawa krajowego. Za istotę bezpośredniego stosowania rozporządzeń unijnych uważa się więc to, że podstawą prawną załatwienia (rozstrzygnięcia) sprawy zawisłej przed organem (sądem, organem administracji publicznej) państwa członkowskiego jest przepis rozporządzenia UE, a nie przepis prawa krajowego. Stanowisko takie potwierdził Trybunał Sprawiedliwości w sprawie C-106/77 Amministrazione delie Finanze dello Stato przeciwko Simmenthal SpA., stwierdzając, że "zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa wspólnotowego, relacja pomiędzy postanowieniami Traktatu oraz bezpośrednio stosowanymi przepisami wydawanymi przez instytucje z jednej strony, a prawem krajowym państw członkowskich z drugiej jest taka, że z dniem wejścia w życie tych postanowień i przepisów nie tylko automatycznie nie stosuje się sprzecznych

z nimi przepisów prawa krajowego, ale także – w stopniu, w jakim tworzą one integralną część porządku prawnego obowiązującego na terytorium każdego państwa członkowskiego – wyklucza się możliwość przyjęcia przez ustawodawcę krajowego przepisów, które byłyby sprzeczne z prawem wspólnotowym".

Ponadto rozporządzenie, które ze swej istoty jest stosowane bezpośrednio oraz bezpośrednio obowiązuje w wewnętrznym porządku prawnym państwa członkowskiego, z zasady wywołuje także skutek bezpośredni (K. Płeszka, Hierarchia w systemie prawa, Kraków 1988, s. 29-31). Takie podejście zostało utrwalone również w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości, który, odwołując się do brzmienia art. 288 TFUE (dawny art. 189 TWE), podkreślił, że "z powodu swojego charakteru oraz swojej funkcji w systemie źródeł prawa Wspólnoty rozporządzenia wspólnotowe wywołują skutek bezpośredni i są przez to zdolne do tworzenia indywidualnych praw, które muszą być chronione przez sądy krajowe. Skutkiem rozporządzenia wspólnotowego, jak postanowiono w art. 189 TWE (obecnie art. 288 TFUE), jest zatem zapobieganie przyjmowaniu jakiegokolwiek środka legislacyjnego, nawet jeśli jest on przyjmowany później, który jest niezgodny

z jego postanowieniami" (wyrok z 14 grudnia 1971 r. w sprawie C-43/71, Politi s.a.s. przeciwko Ministero delle Finanze della Repubblica Italiana, ECR 1971, s. 1039; wyrok z 17 maja 1972 r. w sprawie C-93/71, Orsolina Leonesio przeciwko Ministero del'Agricoltura e Foreste della Repubblica Italiana, ECR 1972, s. 287).

W podobny sposób Trybunał Sprawiedliwości uznał, iż "rozporządzenie, ze względu na jego szczególny charakter oraz miejsce w systemie źródeł prawa wspólnotowego, jest bezpośrednio skuteczne ze skutkiem natychmiastowym i przyznaje podmiotom indywidualnym prawa, które sądy krajowe mają obowiązek chronić" (wyrok

z 10 października 1973 r. w sprawie C-34/73, Fratelli Variola S.p.A. przeciwko Amministrazione italiana delle Finanze, ECR 1973, s. 981, wyrok z 26 lutego 1976 r.

w sprawie C-65/75, Riccardo Tasca, ECR 1976, s. 291).

Wynikające z art. 288 TFUE oraz z art. 91 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP reguły stosowania rozporządzeń wspólnotowych mają zasadnicze znaczenie dla oceny przyjętego przez Sąd pierwszej instancji prawidłowego stanowiska, że art. 130 rozporządzenia nr 73/2009 powinien mieć bezpośrednie zastosowanie

w rozpoznawanej sprawie.

Płatność cukrowa jest płatnością ustaloną w ramach wspólnej polityki rolnej UE. W art. 126 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009 wskazano, że w przypadku, gdy nowe państwo członkowskie skorzystało z możliwości przewidzianej w art. 143ba rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (...) (Dz. U. UE. L. 2003. 270.1. ze zm., dalej: rozporządzenie nr 1782/2003), przyznaje ono oddzielną płatność z tytułu cukru rolnikom kwalifikującym się w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej. Płatność ta przyznawana jest na podstawie kryteriów przyjętych przez dane państwa członkowskie w roku 2006 i 2007.

Przepis art. 143ba tiret 1 rozporządzenia nr 1782/2003 stwarzał nowym państwom członkowskim stosującym system jednolitych płatności obszarowych możliwość zadecydowania, do dnia 30 kwietnia 2006 r., o przyznaniu rolnikom kwalifikującym się w ramach systemu jednolitych płatności obszarowych oddzielnej płatności z tytułu cukru za lata 2006-2010. Przepis ten w ust. 6 stanowił, że

w przypadku dziedziczenia faktycznego lub przewidywanego oddzielna płatność z tytułu cukru jest przyznawana rolnikowi, który odziedziczył gospodarstwo, pod warunkiem że kwalifikuje się on w ramach systemu jednolitych płatności obszarowych.

W tym miejscu wypada przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny analizował już kwestię użytego w tym przepisie sformułowania "dziedziczenie faktyczne lub przewidywane" (np. wyrok z 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1065/11, publ. CBOSA), a mianowicie Sąd kasacyjny dokonał porównania różnych wersji językowych art. 143ba ust. 6 rozporządzenia nr 1782/2003. I tak w angielskiej wersji językowej występuje określenie "actual or anticipated inheritance", w niemieckiej "Vererbung oder vorweggenommen Erbfolge", a we francuskiej "héritage ou héritage anticipé". Wszystkie te pojęcia oznaczają dziedziczenie oraz dziedziczenie spodziewane, i brak jest podstaw do rozumienia użytego pojęcia dziedziczenia inaczej niż zgodnie z jego cywilistycznym rozumieniem.

W uzasadnieniu wyroku z 22 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 565/12 NSA stwierdził, że w odniesieniu do rolników starających się o przyznanie płatności cukrowej, będących spadkobiercami rolnika, który zawarł wymaganą umowę dostawy buraków cukrowych należało stosować bezpośrednio art. 143ba ust. 6 rozporządzenia 1782/2003.

Obecnie obowiązujące rozporządzenie nr 73/2009 w art. 130 ust. 3 zawiera analogiczną do treści art. 143 ba rozporządzenia nr 1782/2003 regulację, która stanowi, że w przypadku faktycznego lub przewidywanego dziedziczenia, oddzielna płatność

z tytułu cukru, o której mowa w art. 126, przyznawana jest rolnikowi, który odziedziczył gospodarstwo, pod warunkiem że rolnik ten kwalifikuje się do otrzymania pomocy

w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej. Z jego treści wynika więc, że uprawnienie do płatności cukrowej przechodzi na rolnika-następcę w przypadku "dziedziczenia faktycznego" i "dziedziczenia przewidywanego". Pojęcie "dziedziczenia przewidywanego" nie występuje w prawie polskim, jednak zestawienie polskiej wersji językowej z pojęciem, które występuje we francuskiej wersji językowej, a mianowicie "d’héritage anticipé", które można tłumaczyć jako dziedziczenie wcześniejsze, czy też uprzedzające, pozwala przyjąć, że pojęcie dziedziczenia wcześniejszego można wyprowadzić z art. 1039 – 1042 Kodeksu cywilnego. Przepisy te stanowią, w zakresie istotnym dla rozważanego zagadnienia, o darowiznach otrzymanych przez spadkobierców ustawowych od spadkodawcy. W postanowieniu z dnia 9 grudnia

2010 r. w sprawie o sygn. akt III CSK 39/10 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że przez użyte w art. 1039 § 1 Kodeksu cywilnego określenie "darowizna" należy rozumieć wszelkie przysporzenia dokonane pod tytułem darmym, które za życia spadkodawcy przeszły z jego majątku do majątku spadkobiercy i stały się własnością tego ostatniego.

W postanowieniu z dnia 24 stycznia 2002 r. o sygn. akt II CKN 503/00 Sąd Najwyższy przyjął, że oprócz darowizn na schedę podlega zaliczeniu "przekazanie nieodpłatnie gospodarstwa rolnego następcy, będącego zstępnym rolnika w celu uzyskania emerytury lub renty na podstawie ustawy z 27 października 1977 r. i ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.".

Z dotychczasowych wywodów wynika, że przeniesienie własności gospodarstwa rolnego za życia spadkodawcy na rzecz spadkobiercy ustawowego należy uznać za dziedziczenie wcześniejsze. Konstatacji tej nie zmienia przyjęte w polskim brzmieniu przepisu określenie "dziedziczenia przewidywanego", bowiem też obejmuje ono krąg spadkobierców ustawowych.

W Polsce płatność cukrowa została wprowadzona ustawą z dnia 25 kwietnia 2006 r. o zmianie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. Nr 92, poz. 638), następnie uchyloną przez obowiązującą obecnie ustawę z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W myśl art. 24 ust. 1a pkt 3 tej ustawy, płatność cukrowa przysługuje również w przypadku gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą

z przekazującym gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli rolnik wnioskujący o płatność cukrową lub małżonek tego rolnika mógłby dziedziczyć z ustawy przekazane gospodarstwo rolne pod warunkiem, że do wniosku o przyznanie płatności cukrowej dołączona zostanie kopia decyzji o przyznaniu renty strukturalnej lub renty rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników lub emerytury rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników, potwierdzona za zgodność z oryginałem przez organ, który wydał tę decyzję, albo dokument potwierdzający wypłatę świadczenia – § 11 ust. 6 pkt 4 rozporządzenia MRiRW.

Jak wynika z zestawienia przywołanych przepisów krajowych oraz treści art. 130 rozporządzenia nr 73/2009, regulacje krajowe – jak trafnie zauważył w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji – wprowadzają dodatkowe warunki do uzyskania płatności cukrowej, nieznane przepisom unijnym. Nie ma zatem racji autor skargi kasacyjnej twierdząc, że ustawodawca krajowy – przenosząc regulacje dotyczące dziedziczenia przewidywanego, określone w art. 130 ust. 3 rozporządzenia nr 73/2009 – doprecyzował jedynie wymogi przyznania płatności cukrowej (nie czyniąc tego wbrew unijnym regulacjom). W cytowanym wyżej wyroku z 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1065/11, NSA wskazał, że w ocenie Sądu pojęcie "dziedziczenia przewidywanego" użyte na gruncie art. 143ba ust. 6 rozporządzenia nr 1782/2003 obejmuje w polskim porządku prawnym sytuację, w której rolnik posiadający uprawnienie do płatności cukrowej przenosi gospodarstwo rolne, z którym wiąże się przyznana płatność, na rzecz osoby należącej do kręgu jego spadkobierców ustawowych (art. 931 i następne Kodeksu cywilnego), w związku z nabyciem praw do renty strukturalnej. I mimo, że pogląd ten wyrażony został na gruncie poprzednio obowiązującego rozporządzenia, wobec analogicznej treści art. 130 ust. 3 rozporządzenia nr 73/2009, zachowuje on nadal aktualność. W niespornym stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, Ł. K. w drodze umowy darowizny z dnia [...] listopada 2012 r., nabył na własność gospodarstwo rolne od rodziców Z.

i M. K. oraz udziały we współwłasności gruntów od swojego rodzeństwa. Jednocześnie oświadczył, że nabył własność wszystkich gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego oraz, że mógłby dziedziczyć – z mocy ustawy – gospodarstwo rolne przekazane mu przez Z. K., który zawarł z producentem cukru umowę i przekazał gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników.

Wskazane przez kasatora w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyroki sądów administracyjnych wydane zostały w innych stanach faktycznych i nie wymagały

w ogóle odnoszenia się przez sądy do kwestii regulacji zawartej w art. 24 ust. 1a ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W rozpoznawanej sprawie, rolnik spełnił wymogi przewidziane art. 130 ust. 3 rozporządzenia nr 73/2009, który mógł mieć w sprawie bezpośrednie zastosowanie.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.