Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SAB/Ke 21/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Zobowiązano do dokonania czynności
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 1, 1a i 2, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 4 ust. 1 pkt 5, art. 16 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2022 poz 902
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu 19 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. P.-K. na bezczynność S. Stowarzyszenia Pomocy Osobom z Niepełno-sprawnością Intelektualną w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. zobowiązuje S. Stowarzyszenie Pomocy Osobom z Niepełnosprawnością Intelektualną w K. do rozpatrzenia wniosku R. P.-K. z 28 września 2020 r., w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku; II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. oddala skargę w pozostałej części; IV. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz R. P. kwotę 442,80 (czterysta czterdzieści dwa 80/100) złotych, w tym VAT w kwocie 82,80 (osiemdziesiąt dwa 80/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

R. P.-K. pismem z 28 września 2020 r. (data wpływu do organu - 30 września 2020 r.) zwróciła się do Prezesa Sandomierskiego Stowarzyszenia Pomocy Osobom z Niepełnosprawnością Intelektualną w K. o udostępnienie następujących informacji:

"1) W jakiej firmie ubezpieczono życie ON uczestników Mieszkań Treningowych oraz nr polisy i na jaką kwotę? Czy zawiadomiono ubezpieczyciela o śmierci [...]?

2) Przedstawienie oferty ośrodka oraz faktury i dowodu zapłaty za uczestnictwo ON w turnusie rehabilitacyjnym w Krynicy w listopadzie 2019 r.

3) Kopii zamówienia szkolenia BHP z dnia 03. oraz 16.06.20r., faktury za szkolenie i kopii dowodu zapłaty, informacji o której godzinie się odbyły, kto w nich uczestniczył i dlaczego odbył się w 2 różnych terminach?

4) Kopii zamówień i faktur za wszystkie szkolenia pracowników w ŚDS i MT. w 2019 i 2020 r.

5) Jakie wykształcenie, doświadczenie, dodatkowe kursy, szkolenia, praktyka były wymagane przy przyjęciu do pracy w ŚDS i MT oraz wymagania na stanowisko opiekuna MT?".

Pismem z 12 października 2020 r. organ stwierdził, że wszelkie kwestie poruszone w pytaniach są objęte śledztwem prowadzonym przez prokuraturę, w którym wnioskodawczyni występuje w charakterze pokrzywdzonej. Pełna dokumentacja objęta pytaniami została zabezpieczona w toku prowadzonych czynności, co czyni ją dostępną, za zgodą Prokuratora, dla uczestników postępowania karnego. Końcowo organ stwierdził, że udostępnianie akt sądowych, nawet po ukryciu danych indywidualnych, może powodować naruszenie praw strony do godności i dobrego imienia, a regulacje o dostępności do informacji publicznych nie mogą również naruszać tajemnic ustawowo chronionych. Z tego względu, dla dobra śledztwa, do czasu jego zakończenia, nie ma możliwości udzielenia informacji.

W związku z powyższą treścią pisma, wnioskodawczyni wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach ze skargą na bezczynność organu, wskazując m.in., że w aktach sprawy nie znajdują się odpowiedzi na zadane pytania, zaś kwestie objęte pytaniami w punktach 3 i 4 nie były objęte żadnym postępowaniem prokuratorskim. Ponadto skarżąca zarzuciła pełnomocnikowi Stowarzyszenia, że wprowadził ją w błąd twierdząc, że pełna dokumentacja została zabezpieczona i ma nieograniczony dostęp do akt sprawy, a na pytania jakie zadała, może odpowiedzieć tylko prezes Stowarzyszenia – który odmawia odpowiedzi w ramach informacji publicznej. Tymczasem pełnomocnik osób przesłuchiwanych nie ma prawa wglądu do akt prokuratorskich, skąd więc wie, że śledztwo nie wykazało żadnych nieprawidłowości w funkcjonowaniu samych MT i realizacji projektu. Ponadto, okoliczności te nie mają znaczenia w udzieleniu informacji publicznej.

W odpowiedzi na skargę Stowarzyszenie wniosło o jej odrzucenie w całości, argumentując że nie wykonuje bezpośrednio, czy nawet pośrednio władzy publicznej ani zadań organów władzy publicznej, nie pełni jakichkolwiek funkcji publicznych, jak również nie wykonuje żadnych zadań zleconych bądź powierzonych do wykonywania przez państwo – za wyjątkiem przedsięwzięcia finansowanego z programu unijnego z Europejskiego Funduszu Społecznego pod nazwą "Mieszkanie treningowe krokiem milowym do samodzielności". Stowarzyszenie wniosło również ewentualnie o oddalenie skargi, wskazując że 12 października 2020 r. udzieliło wnioskodawczyni informacji negatywnej w przedmiocie jej żądania, zważywszy na zakres żądanych danych –wykraczający poza możliwe do uzyskania, a także mając na uwadze indywidualny charakter jej żądań. Jednocześnie wnioskodawczyni została poinformowana, że gros żądanych przez nią informacji i dokumentów, jest obecnie zabezpieczonych na potrzeby toczącego się śledztwa. Wyjaśniając, że 23 czerwca 2020 r. w mieszkaniach treningowych jeden z uczestników - D. K. zakrztusił się naleśnikiem, został zabrany do szpitala Powiatowego w Sandomierzu, gdzie dwa tygodnie później zmarł, Stowarzyszenie wskazało, że wszelkie poruszane we wniosku kwestie i pytania są obecnie objęte śledztwem prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w Sandomierzu – w której skarżąca występuje w charakterze pokrzywdzonej. Pełna dokumentacja objęta tymi pytaniami, została także zabezpieczona w toku prowadzonych czynności, co czyni ją, za zgodą Prokuratora, dostępną także dla innych uczestników postępowania w rozumieniu kpk. Informacje, o których mowa w skardze, nie odnoszą się do Stowarzyszenia jako podmiotu wykonującego funkcje publiczne, a także nie dotyczą wykonywanych przez Stowarzyszenie zadań publicznych. Złożony wniosek służy uzyskaniu informacji, które skarżąca zamierza wykorzystać w toczącym się śledztwie w indywidualnej sprawie. Wnioskowane dane należą do sfery interesów statutowych Stowarzyszenia, nie dotyczą sprawy publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej i w konsekwencji nie podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach w niej określonych. Okoliczność, że Stowarzyszenie realizuje ww. projekt unijny nie oznacza natomiast, że wszystkie sprawy związane z działalnością tego podmiotu są sprawą publiczną i mogą być uznane za informację publiczną. Ponadto negatywna odpowiedź na wniosek nie miała formy decyzji administracyjnej, gdyż Stowarzyszenie nie było zobligowane do stosowania takiej formy w rozumieniu k.p.a.

W piśmie procesowym z 5 marca 2021 r. pełnomocnik skarżącej poparł zarzuty skargi i wniósł o zobowiązanie organu do udostępnienia wnioskowanych informacji w terminie 7 dni, jak też o stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz o przyznanie na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.

Uzasadniając zajęte w piśmie stanowisko pełnomocnik wskazał, że Stowarzyszenie jako podmiot dysponujący majątkiem publicznym w związku z realizacją projektu "Mieszkanie treningowe krokiem milowym do samodzielności" z wykorzystaniem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej (Europejski Fundusz Społeczny), tj. środków publicznych w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, jest zobowiązane do udzielania informacji publicznej na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Pytania sformułowane przez skarżącą dotyczą przy tym majątku organu (zawieranych umów, szkoleń i kwalifikacji osób, których wynagrodzenia były finansowane ze środków publicznych). Odmowa udzielenia informacji publicznej powinna przy tym nastąpić w formie decyzji administracyjnej, a pismo organu z 12 października 2020 r. takiej formy nie posiada. Bez znaczenia są podnoszone przez organ okoliczności dotyczące sfery motywacyjnej działania skarżącej. Nie jest prawdą to, że wszystkie żądane przez skarżącą informacje dotyczyły toczącego się śledztwa oraz jakoby dokumenty, z których te informacje wynikają, były zabezpieczone w tym śledztwie. Wniosek o przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej uzasadniony jest okolicznościami sprawy, w tym w szczególności tym, że skarżąca jest członkiem organu, tj. Stowarzyszenia Pomocy Osobom z Niepełnosprawnością Intelektualną w K.. Od wielu miesięcy domaga się od organu udostępnienia przedmiotowych informacji (pierwotnie jako jego członek, obecnie jako obywatel). Informacje te mają związek ze śmiercią niepełnosprawnego syna skarżącej podczas sprawowania nad nim opieki przez osoby zatrudnione przez organ.

Wyrokiem z 11 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił opisaną wyżej skargę. Z kolei NSA wyrokiem z 10 lutego 2023 r. po rozpoznaniu skargi kasacyjnej R. P.-K. od wyroku z 11 marca 2021 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach.

W uzasadnieniu wyroku NSA nie zgodził się z poglądem Sądu I instancji, że "ustawa o dostępie do informacji publicznej nie może być w szczególności podstawą do otrzymania informacji we własnej sprawie". NSA wskazał, że granica pomiędzy sprawą "publiczną" a sprawą "prywatną" wyznacza jedną z granic pomiędzy informacją publiczną a informacją niepubliczną. Granica ta nie jest ostra, stąd jej ustalenie w konkretnych sprawach może być problematyczne. Wbrew stanowisku Sądu I instancji kryterium rozróżnienia sprawy publicznej od niepublicznej, a tym samym informacji publicznej od innej informacji, nie jest kryterium interesu wnioskodawcy w uzyskaniu informacji publicznej. Przeczyłoby to istocie prawu dostępu do informacji publicznej, które zarówno w piśmiennictwie prawniczym, jak i orzecznictwie sądowym kwalifikowane jest jako konstytucyjne publiczne prawo podmiotowe.

Nieprawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, z którego wynika, że jeśli celem wniosku jest realizacja subiektywnego indywidualnego interesu podmiotu, który go złożył, to wniosek ten nie dotyczy z tego właśnie powodu sprawy publicznej. Wniosek "każdego" o udostępnienie informacji publicznej jest wnioskiem podmiotu publicznego prawa podmiotowego do udostępnienia informacji publicznej, a zatem z istoty swojej skierowany jest na realizację tego prawa, a więc i będącego jego istotnym elementem interesu prawnego, który – jako właśnie interes prawny - jest obiektywnym interesem indywidualnym.

Analiza stanowisk, w których sądy posługują się kryterium "sprawy własnej" skłania do wniosku, że akcentuje się w nich w istocie nie charakter sprawy jako przynależnej wyłącznie określonemu podmiotowi, lecz pewne zakresy sprawy ściśle związane z określonymi jej uczestnikami.

Przymiotnik "własny" ma w języku polskim wiele znaczeń i oznacza m.in. "należący do tego, o kim lub o czym mowa; pochodzący od niego; bezpośrednio go dotyczący"; "taki, w którego zrobieniu uczestniczył ten, o kim mowa" (zob. B. Dunaj (red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Tom 2, Warszawa 1999, s. 528) i może być synonimem określenia "prywatny" rozumianego jako "dotyczący osobiście kogoś lub jego spraw osobistych", "niezwiązany z żadną instytucją, funkcją, urzędem" (zob. B. Dunaj (red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Tom 2, Warszawa 1999, s. 528). Każda sprawa jako przedmiot określonego procedowania, a zatem objęta relacją prawną pomiędzy przynamniej dwoma podmiotami, "nie należy" jedynie do wnioskodawcy właśnie z tego względu, że zaangażowane są w nią również inne podmioty. Nigdy sprawa w znaczeniu prawnym nie będzie związana wyłącznie z jednym podmiotem i nigdy nie będzie dotyczyć wyłącznie jednego podmiotu, a zatem konieczne jest każdorazowe ustalenie w konkretnej sprawie zakresu tego co w niej jest "własne" dla poszczególnych jej podmiotów. Jeśli zatem w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, czy określona sprawa ma charakter "sprawy publicznej" nawiązuje się do kategorii "sprawy własnej" i to "sprawy własnej" osoby wnioskującej o udostępnienie informacji publicznej, jako do argumentu mającego podważać publiczny charakter sprawy, to nawiązanie to znajduje racjonalne uzasadnienie jedynie przy przyjęciu, że chodzi o ustalenie zakresu sprawy, który "należy" wyłącznie do wnioskodawcy i jako taki nie jest publiczny. To z kolei prowadzi do wniosku, że w tego rodzaju sytuacjach określony zakres sprawy może być "własny" z punktu widzenia wnioskodawcy, jeśli przyjmie się rozumienie słowa "własny" jako synonimu słowa "prywatny". Wówczas te zakresy określonej sprawy, które związane są wyłącznie ze sferą prywatną wnioskodawcy, tj. taką, która w demokratycznym państwie prawnym jest sferą spoza instytucjonalnych relacji pomiędzy jednostką a wspólnotą publicznoprawną, bo dotyczącą kwestii osobistych, można traktować jako obszar "własny" rozpatrywanej sprawy.

Podsumowując NSA stwierdził, że w sprawie doszło do wadliwej wykładni prawa materialnego, do niewłaściwego zastosowania art. 1 ust. 1 u.d.i.p., w sposób wyłączający prawo dostępu do informacji, która w ocenie Sądu utraciła publiczny charakter wyłącznie z powodu dokonanej oceny interesu w jej uzyskaniu. Te względy zadecydowały o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Kielcach.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, gdyż zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej "p.p.s.a." sprawa może być rozpoznana w tym trybie jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność organu, przy czym zgoda stron na rozpatrzenie tej skargi w trybie uproszczonym nie była wymagana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie trzeba zaznaczyć, że niniejsza sprawa była przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 10 lutego 2023 r. uchylił wyrok WSA w Kielcach i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W tej sytuacji będzie miał zastosowanie art. 190 p.p.s.a., który stanowi, że Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Po wyroku NSA zostało przesądzone, że Sandomierskie Stowarzyszenie Pomocy Osobom z Niepełnosprawnością Intelektualną w K., mimo że nie jest organem władzy publicznej, będąc podmiotem dysponującym i wydatkującym środki publiczne (do których zalicza się między innymi środki pochodzące z funduszy unijnych), należy do kategorii podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 902), dalej zwanej "u.d.i.p.". Zgodnie bowiem z powołanym przepisem, obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym (por. wyrok WSA w Łodzi z 28 października 2020 r., II SAB/Łd 74/20).

Naczelny Sąd Administracyjny przesądził również, że żądane przez skarżącą informacje nie mogą być uznane za informacje nie mające charakteru publicznych w rozumieniu u.d.i.p., tylko w oparciu o ustalenie, że skarżąca domagała się ich udostępnienia we własnej sprawie, celem realizacji jej indywidualnego interesu. NSA wskazał bowiem, że przyjęcie kryterium "sprawy własnej" jako kryterium dyskwalifikującego publiczny charakter informacji objętej żądaniem wniosku, dyskryminuje wnioskodawcę w stosunku do innych osób. Przyjęcie takiego kryterium prowadzi bowiem do konkluzji, zgodnie z którą wbrew normatywnie określonemu zakresowi podmiotowemu publicznego prawa podmiotowego dostępu do informacji publicznej, prawo to nie służy "każdemu", a kwalifikacja określonej informacji jako informacji publicznej będącej przedmiotem tego prawa zależy od tego, kto występuje z wnioskiem o tę informację, co z kolei oznacza, że ta sama informacja raz może mieć charakter informacji publicznej (gdy o jej udostępnienie wystąpi podmiot spoza "sprawy własnej"), a innym razem nie (gdy o jej udostępnienie wystąpi podmiot w "sprawie własnej"). Pogląd, zgodnie z którym nie można przy pomocy u.d.i.p. starać się o uzyskanie informacji w swojej własnej sprawie prowadziłby do absurdalnego wniosku, że informacja o podejmowanej w takiej sprawie działalności bezpośrednio ukierunkowanej na wypełnianie określonych zadań publicznych i realizowanie określonych interesów i celów publicznych byłaby dostępna dla "każdego" - za wyjątkiem osoby, której ta działalność dotyczy. NSA zwrócił uwagę, że w orzecznictwie wypracowany został pogląd, zgodnie z którym strony tych "własnych spraw" mają dostęp do wszelkich informacji prawnie dostępnych, w tym również do informacji publicznych, w oparciu o unormowania poszczególnych procedur. Inne osoby, niż uczestnicy "spraw własnych" mają dostęp do informacji publicznych w "sprawach własnych" innych osób na podstawie u.d.i.p. Poglądy te dodatkowo ugruntowują w przekonaniu, że kategoria "sprawy własnej" nie jest wyznacznikiem kwalifikowania określonych informacji jako informacji publicznych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził także, że dla odkodowania treści pojęcia informacji publicznej jako informacji o działalności organów wskazanych w art. 61 ust. 1 Konstytucji RP i informacji o sprawach publicznych w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., nie ma znaczenia ocena charakteru interesu w uzyskaniu informacji publicznej przez wnioskodawcę, który jest podmiotem publicznego prawa podmiotowego dostępu do informacji publicznej, również w powiązaniu z kategorią "sprawy własnej", ani cel, dla jakiego wnioskodawca żąda udostepnienia informacji publicznej prostej. Sposób czynienia użytku z publicznego prawa podmiotowego dostępu do informacji publicznej, a tym samym i interesu stanowiącego podstawę tego prawa może być analizowany z perspektywy ewentualnego ewidentnego zjawiska nadużywania tego prawa, a wówczas prowadzić do odmowy jego ochrony.

W końcowej części powyższego wyroku NSA nakazał ocenić, czy istniały podstawy do udostępnienia przez Stowarzyszenie żądanych przez skarżącą informacji.

Rozpoznając ponownie sprawę i realizując wiążące wskazania zawarte w wyroku NSA z 10 lutego 2023 r. należy wyjaśnić, że z art. 13 u.d.i.p., wynika, że udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (ust. 1), a jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot zobowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (ust. 2). Wniosek o udzielenie informacji publicznej powinien być załatwiony albo przez udzielenie żądanych informacji (w formie czynności materialno-technicznej) albo przez wydanie decyzji o odmowie jej udostępnienia na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. albo przez zawiadomienie wnioskodawcy, że żądana informacja nie może być udzielona w trybie ustawy, bądź też przez wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w sytuacji określonej w art. 14 ust. 2 u.d.i.p. i per analogiam w sytuacji określonej w art. 15 ust. 2 ustawy, gdy wnioskujący wycofa uprzednio złożony wniosek. Art. 16 ust. 1 u.d.i.p. ma przy tym zastosowanie tylko wówczas, gdy konieczna jest odmowa udzielenia informacji lub umorzenie postępowania i spełniony jest warunek przedmiotowy (informacja ma charakter informacji publicznej) i podmiotowy (podmiot jest zobowiązany do udzielenia informacji publicznej). Jeżeli zaś wnioskodawca żąda udzielenia informacji, które nie są informacjami publicznymi lub takich informacji publicznych, w stosunku do których tryb dostępu odbywa się na odrębnych zasadach, organ nie ma obowiązku wydawania decyzji o odmowie udzielenia informacji, lecz zawiadamia wnoszącego, że żądane dane nie mieszczą się w pojęciu objętym przedmiotową ustawą lub że jej przepisy nie znajdują zastosowania ze względu na odmienne tryby dostępu (zob. I. Kamińska, M. Rozbicka–Ostrowska, "Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz", Wolters Kluwer 2016).

Oceniając charakter wnioskowanych do udostępnienia informacji Sąd stwierdził, co następuje.

W pytaniu nr 1 skarżąca domagała się udostępnienia informacji "w jakiej firmie ubezpieczono życie ON uczestników M. T. oraz nr polisy i na jaką kwotę? Czy zawiadomiono ubezpieczyciela o śmierci [...]?".

Należy zauważyć, że Inne realizując, współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego, projekt pod nazwą: "Mieszkanie treningowe krokiem milowym do samodzielności", dysponuje majątkiem publicznym. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U.2022.1634 ze zm.) środkami publicznymi są środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej. Dlatego też jeśli w ramach powyższego projektu, czy przy jego realizacji Stowarzyszenie zawierało umowy ubezpieczenia, to dokumenty te (wraz z potwierdzającymi zawarcie tych umów polisami ubezpieczeniowymi), jako wskazujące na: sposób dysponowania przez ten podmiot publicznymi pieniędzmi, podmioty, z którymi zawierał umowy oraz określające usługi, z jakich korzystał – mają charakter informacji publicznej i powinny zostać udostępnione.

Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że wniosek skarżącej w zakresie pytania pierwszego odnosił się do informacji publicznej i winien być procedowany w trybie i na zasadach określonych w u.d.i.p. Zatem obowiązkiem organu było albo uwzględnienia w tej części wniosku, albo wydania decyzji administracyjnej w razie stwierdzenia przez organ którejś z przesłanek wymienionych w art. 5 lub 14 ust. 2 u.d.i.p. Nieudostępnienie informacji publicznej i niewydanie decyzji administracyjnej, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, świadczy o bezczynności podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej na wniosek.

W pytaniu nr 2 skarżąca domagała się "przedstawienia oferty ośrodka oraz faktury i dowodu zapłaty za uczestnictwo ON w turnusie rehabilitacyjnym w Krynicy w listopadzie 2019 r."

Jak to wyżej wyjaśniono, skarżone Stowarzyszenie realizując współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego projekt pod nazwą: "Mieszkanie treningowe krokiem milowym do samodzielności", dysponuje majątkiem publicznym i z tego tytułu jest zobowiązane do udostępniania informacji z tym związanych. Organ powinien więc wyjaśnić, z jakich funduszy finansowany był turnus rehabilitacyjny w Krynicy, który miał miejsce w listopadzie 2019 r. i od tego uzależnić udzielenie odpowiedzi na wniosek skarżącej. Organ winien również pamiętać, że jeżeli udział w tym turnusie osób niepełnosprawnych pozostających pod opieką Inne, stanowi realizację zadania publicznego zleconego przez inny podmiot publiczny, na przykład gminę, bądź był on finansowany z innych funduszy publicznych, to wnioskowane do udostępnienia informacje również mogą mieć charakter informacji publicznych. W konsekwencji brak takich ustaleń i udzielenie odpowiedzi pismem, bez wcześniejszego wyjaśnienia, czy żądana informacja stanowi informację publiczną, nie jest wystarczające i świadczy o tym, że Stowarzyszenie pozostaje w bezczynności.

W pytaniu nr 3 wnioskodawczyni żądała "kopii zamówienia szkolenia BHP z dnia 03. oraz 16.06.20r., faktury za szkolenie i kopii dowodu zapłaty, informacji o której godzinie się odbyły, kto w nich uczestniczył i dlaczego odbył się w 2 różnych terminach?

W ocenie Sądu informacje odnośnie szkoleń BHP mieszczą się w pojęciu informacji o zasadach funkcjonowania podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. (czyli podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej), w tym dotyczących sposobu przyjmowania i załatwiania przez te organy spraw (art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. d u.d.i.p.). Podobnie jednak jak w pytaniu poprzednim, organ powinien wskazać, czy zamówienie i przeprowadzenie szkoleń, o których mowa we wniosku, nastąpiło ze środków przeznaczonych na realizację projektu mieszkań treningowych lub, czy brali w nich udział pracownicy Stowarzyszenia, którzy obsługują zadania związane z realizacją tego projektu. Niepodanie tych danych, czyni udzieloną odpowiedź niewystarczającą.

Odnosząc się do pytania nr 4 dotyczącego "kopii zamówień i faktur za wszystkie szkolenia pracowników w ŚDS i MT. w 2019 i 2020 r.", to należy zwrócić uwagę, że z § 9 Statutu Środowiskowego Domu Samopomocy w K., będącego placówką pomocy społecznej prowadzoną przez skarżone Stowarzyszenie wynika, że realizację zadania publicznego pod nazwą "Organizacja i prowadzenie Środowiskowego Domu Samopomocy w K." zleca Urząd Gminy w Obrazowie. Skoro więc prowadzenie powyższej placówki jest zadaniem publicznym zleconym przez gminę, to w zakresie jego realizacji skarżone stowarzyszenie jest podmiotem reprezentującym jednostkę organizacyjną, która wykonuje zadania publiczne, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. Z kolei działania związane z funkcjonowaniem mieszkań treningowych, co obejmuje też szkolenia pracowników zatrudnionych w tych mieszkaniach, mieszczą się w zakresie publicznym z tytułu realizacji wspomnianego wyżej projektu unijnego. Takie informacje stanowią więc informacje publiczne o podmiotach wykonujących zadania publiczne, w tym o przedmiocie działalności skarżonego stowarzyszenia i majątku publicznym, którym dysponuje (art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. c) i f) u.d.i.p.). Wszystko to oznacza, że organ pozostawał bezczynny również w zakresie udzielenia odpowiedzi na pytanie nr 4.

Pytanie nr 5 dotyczące wykształcenia, doświadczenia, dodatkowych kursów, szkoleń, praktyk, które były wymagane przy przyjęciu do pracy w ŚDS i MT oraz wymagania na stanowisko opiekuna MT", oprócz przedmiotu określonego w art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. c) u.d.i.p., mieści się również w regulacji art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. g) w związku z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. Dotyczy bowiem zasad funkcjonowania podmiotu, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., w tym w szczególności zasad naboru kandydatów do zatrudnienia na wolne stanowiska w Środowiskowym Domu Samopomocy w K. , będącym placówką pomocy społecznej prowadzoną przez skarżone Stowarzyszenie, a także w prowadzonych przez to Stowarzyszenie mieszkaniach treningowych.

W związku z mogącym budzić niejasności sposobem sformułowania pytań postawionych w przedmiotowym wniosku o udostępnienie informacji publicznej charakteryzującym się między innymi niepoprawnościami stylistycznymi i używaniem skrótów, które nie mają charakteru powszechnie używanych (np. ON, MT, ŚDS) i nie zostały w tym wniosku wyjaśnione, należy przypomnieć, że organ ma w takiej sytuacji możliwość i obowiązek wezwania wnioskodawcy do sprecyzowania wniosku tak, aby nie budził on wątpliwości co do jego treści, a także zakresu informacji żądanych do udostępnienia.

Odnosząc się do argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę w zakresie wyżej nieomówionym, należy zauważyć, że podnoszone przez organ zabezpieczenie dokumentacji związanej ze zdarzeniem o skutku śmiertelnym, do jakiego doszło w mieszkaniu treningowym prowadzonym przez skarżone stowarzyszenie, nie może dotyczyć całości dokumentacji, w oparciu o którą możliwe jest udostępnienie wnioskowanych w sprawie informacji. Skoro bowiem do wspomnianego zdarzenia dotyczącego syna skarżącej doszło w czasie jego pobytu w mieszkaniu treningowym w dniu 23 czerwca 2020 r., to kwestie związane z turnusem rehabilitacyjnym w Krynicy, który miał miejsce w listopadzie 2019 r., a także kwestie dotyczące szkoleń pracowników Środowiskowym Domu Samopomocy w K. oraz ich kwalifikacji, najprawdopodobniej nie mają żadnego związku z śmiercią syna skarżącej. Ponadto nawet przekazanie jakiejś dokumentacji dotyczącej wnioskowanej do udostępnienia informacji publicznej nie oznacza, że organ nie może mieć innych źródeł, w oparciu o które może wnioskowane informacje, choćby w niepełnym zakresie udostępnić. Co do zasady też nie można zgodzić się z twierdzeniem, że toczenie się postępowania karnego wyklucza możliwość udostępniania informacji publicznej, która jest wykorzystywana również w takim postępowaniu. Również to, że inny organ, dysponuje daną informacją publiczną nie zwalnia od obowiązku jej udostępnienia innego organ, który nią dysponuje, jeżeli spełnione są pozostałe przesłanki udostępnienia takiej informacji określone w u.d.i.p.

Konsekwencją uznania większości wnioskowanych do udzielenia informacji za podlegające udostępnieniu informacje publiczne oraz braku ich udostępnienia, jak również braku wydania decyzji odmawiającej ich udostępnienia, było stwierdzenie bezczynności skarżonego Stowarzyszenia i zobowiązanie go, na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., do rozpatrzenia wniosku strony z 28 września 2020 r. w terminie 14 dni od dnia zwrotu organowi akt sprawy, co nastąpi po uprawomocnieniu się wyroku (punkt I wyroku).

Stwierdzając stan bezczynności organu, Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł, że nie miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa (punkt II wyroku). Oceniając tę kwestię Sąd wziął pod uwagę, że zakwalifikowanie naruszenia prawa jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i znacznego natężenia braku woli załatwienia sprawy, jak też w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Istotne wątpliwości prawne Stowarzyszenia, co do tego, czy ma ono obowiązek udzielenia informacji publicznej w sytuacji, jeśli nie jest organem władzy publicznej i nie podlega przepisom kpa, nadto mylne przekonanie organu, że nie podlegają udostępnieniu informacje w "sprawie indywidualnej", a wreszcie okoliczność, że część żądanych dokumentów została zabezpieczona na potrzeby śledztwa, sprawiają, że nie można w żadnym razie przyjmować, aby odpowiadając na wniosek skarżącej pismem z 12 października 2020 r. – a więc w ustawowym terminie - organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa.

Na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił żądanie zasądzenia sumy pieniężnej (pkt III wyroku), o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. Przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco - represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., II OSK 2197/17). W rozpatrywanym przypadku stwierdzona bezczynność organu nie miała charakteru rażącego, a w jej wyniku nie zostały naruszone prawa skarżącej, a także nie wykazała ona doznania rzeczywistych szkód wynikłych z nieudostępnienia wnioskowanej informacji publicznej, których poniesienie miałoby zrekompensować przyznanie sumy pieniężnej.

Na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. Sąd przyznał, jak w punkcie IV wyroku, ustanowionemu w niniejszej sprawie z urzędu pełnomocnikowi wynagrodzenie w wysokości 360 zł oraz 82,80 zł VAT, ustalone zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 68 ze zm.). Podwyższając wynagrodzenie do 150% stawki podstawowej, Sąd wziął pod uwagę zwiększony nakład pracy pełnomocnika, który poza złożeniem wniosku o przywrócenie terminu, sporządził skargę, znacznie różniącą się od skargi wniesionej osobiście przez skarżącą oraz wkład pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia istotnych regulacji ustawy o dostępie do informacji publicznej, które mogą powodować i niejednokrotnie powodują wątpliwości interpretacyjne. Warto również dodać, że wywiedziona przez pełnomocnika skarga okazała się zasadna.

Sąd nie przyznał wynagrodzenia za postępowanie przed sądem II instancji, gdyż ani w skardze kasacyjnej, ani w żadnym innym piśmie pełnomocnik nie wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu zastępstwa prawnego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz nie złożył oświadczenia wymaganego w § 3 powyższego rozporządzenia, który stanowi, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Oświadczenie takie i wniosek nie zostały też złożone w toku ponownego postępowanie przed sądem I instancji.